Onlayn jurnalistikanın başlanğıcı: Onlayn xəbər və xüsusiyyətləri | JURNALİSTİKA DƏRSLƏRİ\nJurnalistika baxımından qaydalar eynidir, yeganə fərq platforma və internetdə informasiyanı təqdim etməyə imkan yaradan özəl vərdişlərdədir. Məsələn:\n– Siz yenə auditoriyaya faktları çatdırmalısınız;\n– Cümlələriniz yenə anlamlı olmalı və yenə cümlənin mübtəda, tamamlıq və xəbəri olmalıdır;\n– Hadisənin ən vacib məqamını və mahiyyətini – canını-cövhərini diqqətə yetirməlisiniz;\n– 6 təməl jurnalist sualına – kim, nə, necə, nə vaxt, harada və niyə suallarına cavab verməlisiniz;\n– Materialınızı jurnalist piramidası biçimində təqdim etməlisiniz (xəbər istənilən hissəsindən kəsilsə belə mahiyyətini saxlamalıdır). Burada söhbət tərs piramida üsulunda xəbər hazırlamaqdan gedir, çünki bu zaman informasiya əhəmiyyətlidən əhəmiyyətsizə görə düzülür və istənilən qısaltma əməliyyatında hadisə ilə bağlı vacib məlumatlar yox olmur.\nƏgər sayt müstəqildirsə (başqa media orqanları ilə bağlantısı yoxdursa), jurnalist öz materialını redaksiyanın təlimatlarına uyğun olaraq hazırlamalı və təqdim etməlidir. Yox, əgər vebsayt nəhəng media qurumunun bir hissəsidirsə, onda jurnalistdən materialı hazırlayanda həmin media orqanının xəbər toplama və təqdim etmə tələblərini onlayn rejimdə əks etdirməsi istənəcəkdir. Nəzərə almaq lazımdır ki, əksər halda vebsaytlar hər hansı media qurumunun bir hissəsi kimi fəaliyyət göstərir.\nMəqsəd, xəbər brendini onlayn və digər interaktiv platformalar daxil olmaqla bütün ifadə vasitələri ilə əks etdirməkdir. Bu halda materialını nədən efirdə və çap mediasında deyil, məhz internetdə işıqlandırılmasına vəsait qoyulması üçün inandırıcı səbəb irəli sürülməlidir. Jurnalistdən onlayn auditoriyaya yönəldilmiş məzmun ilə xəbər brendinə dəyər qatması gözləniləcək, lakin istifadəçi xəbərin çatdırıldığı hər bir üsulda olduğu kimi onlayn rejimdə də eyni faktlar və tonla rastlaşmalıdır. İtifadəçinin xəbəri dərk etmə səviyyəsini artıran və genişləndirən elementləri daxil edilməlidir. Məqsəd, istifadəçilərin daha yaxşı anlamasını təmin etmək və onların sayını artırmaqdır. Onlayn jurnalist auditoriyanın diqqətini çəkməkdən ötrü materialı efir və ya print mediasından fərqli biçimdə təqdim etməyi bacarmalıdır.\nSərhədsiz məkan: internetin üstünlüyü\nBir vaxtlar elə düşünürdülər ki, internetin üstünlüyü jurnalistə, özəlliklə mətnin həcmi baxımından limit qoyulmamasındadır. Belə çıxırdı ki, jurnalist ürəyi istəyən uzunluqda material yaza bilər. Qəzetdə yer, televiziya və radioda da zaman məhdudiyyəti olduğu halda, internetdə bənzər əngəllər yox idi. Doğru qənaət olsa da, bu imkan, tənbəl və başdansovdu yazıların yazılmasına yol açır və yaradıcı azadlıqdan sui-istifadə problemi ortaya çıxırdı.\nXəbər materialları standart üsluba, tərtibata və formata (biçimə) malik olmalıdır. Hadisəni dərindən araşdırmaq üçün daha uzun materiala yaxud daha geniş və dərin öntarixçəyə ehtiyac yarana bilər. Buna baxmayaraq bütün hallarda isti xəbər (hard news) yığcam formada çatdırılmalıdır. Xəbər materialları standart üslubu gözləməlidir. Materialın oxunaqlı və çəkici olması üçün onun məntiqi və ardıcıl təqdimat forması olmalıdır. Jurnalist həmçinin işlədiyi media orqanının üslubunu, dəst-xəttini bilməlidir. Əgər belə bir üslub hələ yoxdursa, onu jurnalist özü hazırlamalıdır, bu vahid yanaşmaya nail olmaq üçün vacibdir.\nMaterialın uzunluğu, həcmi və üslubu\nİdeal onlayn xəbər materialı təxminən 300-500 söz həcmində olmalıdır. Bu, mütləq və vacib qayda deyildir, sadəcə bir tövsiyədir. Bəzi materiallar daha qısa, bəziləri isə özəlliklə fiçers və dərinləşdirilmiş təhlil materiallarınız (“soyuq xəbərlər”, yəni hadisə baş verdikdən sonra onun müsbət-mənfi nəticələrindən söz açan və adətən, problemi açıqlamaq üçün ondan təsirlənən insanları ön planda tutan fiçə, yəni oçerk və analitik materiallar nəzərdə tutulur – red. ) uzun ola bilər, amma xəbərlərin əsas hissəsi qısa olmalıdır. Vacib olan odur ki, jurnalst lazımsız sözlərdən istifadə etməməli və yığcam yazmağı öyrənməlidir.\nOnlayn jurnalist məzmunu idarə edən sistem –Məzmunun İdarə Olunması Sistemi (CMS) ilə işləyir və materiallarını bu sistemdə hazırlayır. Məzmunun menecmenti sistemi başlıq və xüslasə, xəbərin əsas hissəsi üçün qutulardan ibarət olur. Sistemin şəkil, video, linklər və mətn qutuları əlavə etmək üçün funksiyaları da ola bilər. Bəzi qutu və ya sahələr üçün məhdudiyyətlər ola bilər ki, siz çox uzun yaza bilməyəsiniz. Məhdudiyyətlər çox vaxt ona görə tətbiq edilir ki, sizin veb üçün yazdığınız məzmun həm də SMS və WAP kimi digər mətn platformalarına da göndərilməlidir.\nMaterialın başlığı, sərlövhəsi (headline) həmişə özlüyündə məna kəsb etməli, qısa cümlədən ibarət olmalı, yaxud fikir yığcam şəkildə ifadə edilməlidir. Bu, təkcə yaxşı jurnalistika deyil, həm də o deməkdir ki, xəbər qurumu materialdan digər platformalarda sərlövhə kimi istifadə edə bilər.\nDiqqət yetirmək lazımdır ki, birinci abzas başlığı təkrarlamasın, ona bəzi məlumatları əlavə etməlidir. O, həm ayrılıda, həm də başlıqla birgə məna kəsb etməlidir. Media qurumu bundan SMS xəbər xidmətində istifadə edə bilər.\nXəbər qurumunun CMS-Məzmun Menecment Sisteminin tərtibatından asılı olaraq, materialın başlığı yaxud xülasəsi avtomatik olaraq bölmənin (təhsil, idman, iqtisadiyyat) indeks səhifəsində yaxud saytın ön səhifəsində dərc oluna bilər.\nMaterialın növbəti hissəsi hər biri materiala get-gedə daha çox fakt əlavə edən bir sıra abzaslardan ibarət olmalıdır. Jurnalist ilk 100 sözlə materialın əsas elementlərini təqdim etmiş olmalıdır. Qalan 200-400 söz isə statistik məlumatlar və analizlər də daxil olmaqla digər elementlərdən ibarət olmaldıır. Onlar materiala informativ dəyər qazandırmalıdır.\nƏksər jurnalistlər uzun cümlələrən istifadə etməyə üstünlük verir, onların hər hansı cümləsi bir abzası uzunluğunda olur. Bu, mütləq yazı qaydası deyil. Bəzi jurnalistlər informasiyanı sadə və qısa cümlələrlə, bəziləri isə uzun cümlələrlə çatdırır. Jurnalist bu mövzuda işlədiyi redaksiyanın daxili üslubuna riayət etməlidir.\n1. Onlayn jurnalistlər üçün vəsait. Azərbaycan Media Mərkəzi. Səh.2-4\n2. İnternet jurnalistikasının başlanğıcı. www.az.irexlearning.org, Onlayn və multimedia jurnalistika modulu\nBu yazı Onlayn jurnalistika içində dərc edildi və internetin üstünlüyü, jurnalist piramidası, Məzmun Menecment Sistemi, Məzmunun Menecmenti sistemi, Məzmunun İdarə Olunması Sistemi, onlayn jurnalistika, onlayn materialın üslubu, onlayn məzmun, onlayn məzmunun həcmi, onlayn məzmunun sərlövhəsi, onlayn məzmunun təqdim edilməsi, onlayn xəbər, sərhədsiz məkan olaraq etiketləndi. Daimi bağlantını seçilmişlərinizə əlavə edin.


Başlanğıcın WordPress Veb Təhlükəsizliyi Təlimatı – tra-la-la-band.com\nHamımız bilirik ki, WordPress dünyada ən populyar blog platformasıdır. Gündəlik olaraq CMS ilə işləyən milyonlarla istifadəçi var. Populyarlığına görə saysız-hesabsız fantastik mövzular, plaginlər və hər saytı əlavə edən xidmətlər mövcuddur. Ancaq populyar olmaq həmişə yaxşı bir şey deyil.\nBütün üstünlükləri ilə yanaşı, WordPress açıq mənbəli modeli ilə əlaqəli olan aşağı nöqtələr də var. Hackerlər platformaya daha çox maraq göstərirlər, çünki bu qədər insan istifadə edir. Beləliklə, atdığınız hər səhv addım sizi izləyəcəkdir.\nBəli, bu bir az qorxulu görünə bilər və olmalıdır. Bir çox şəxslər hakerlərə kifayət qədər hörmət etmirlər və çoxları bilərəkdən bloglarının təhlükəsizliyini laqeyd edirlər; gecikənə qədər edə biləcəkləri şey kömək üçün fəryad edir. İnternetin başqa bir qurbanına çevrilməməyiniz üçün bu məqalə ilə yanımızda qalın, çünki blogunuz üçün edə biləcəyiniz və etməli olduğunuz ən vacib şeyləri sizə göstərməyə hazırlaşırıq. Bir başlanğıc olsanız da, yeni yaradılan WordPress blogunuzun təhlükəsizliyini yaxşılaşdırmaq üçün çox şey edə bilərsiniz.\nDaimi yeniləmələri saxlayın\nİstifadəçi adlarını diqqətlə seçin\nSaytınızı mütəmadi olaraq yedekləyin\nTəhlükəsiz əlaqələrdən istifadə edin\nBütün faylları zəifliklər üçün tarayın\nGiriş cəhdlərinin məhdud sayını\nİki addımlı autentifikasiya istifadə edin\nVerilənlər bazası cədvəl prefiksini dəyişdirin\nTəhlükəsizlik problemləri barədə məlumat alın\nAvtomatik olaraq boş istifadəçilərdən çıxın\nHamısı bir-bir Təhlükəsizlik plaginlərindən istifadə edin\n1 Daimi yeniləmələri saxlayın\n2 İstifadəçi adlarını diqqətlə seçin\n3 Güclü şifrələrdən istifadə edin\n4 Saytınızı mütəmadi olaraq yedekləyin\n5 Təhlükəsiz əlaqələrdən istifadə edin\n6 Bütün faylları zəifliklər üçün tarayın\n7 Giriş cəhdlərinin məhdud sayını\n8 İki addımlı autentifikasiya istifadə edin\n9 Verilənlər bazası cədvəl prefiksini dəyişdirin\n10 Giriş səhifəsini gizlət\n11 Təhlükəsizlik problemləri barədə məlumat alın\n12 Avtomatik olaraq boş istifadəçilərdən çıxın\n13 Hakerlərə qarşı saytınızı sərtləşdirin\n14 Hamısı bir-bir Təhlükəsizlik plaginlərindən istifadə edin\nSaytın təhlükəsizliyinin daha yaxşı olması üçün ilk addımlardan biridir müntəzəm WordPress xidmət. Texnologiyada bir çox yenilik var, yeniləmələrin çox böyük sürətlə getməsi normaldır. Ancaq WordPress əsas sənədləri, plaginləri və mövzuları yeniləməyinizə uyğunlaşmaq məcburiyyətindəsiniz və saytınızı pis adamlardan xilas edə bilər..\nTez baxarsan rəsmi WordPress statistikası, WordPress-in köhnə versiyalarında hələ də bloglarını işlədən insanların çox olduğunu görəcəksiniz. Nadir hallarda, bu haqlıdır, lakin daha tez-tez saytınızı ən yeni versiyaya yeniləməli olacaqsınız.\nEyni, müntəzəm yeniləmələrə ehtiyac duyan müxtəlif WordPress mövzuları və plaginlər üçün də tətbiq olunur. Yeniləmələrin niyə vacib olduğunu və birbaşa tablosundan necə quraşdırılacağını artıq danışdıq.\nBir administratorun “admin” istifadəçi adı ilə daxil olması normal görünsə də, bu ciddi təhlükəsizlik məsələsidir. Bir çox istifadəçi standart istifadəçi adını dəyişdirmədiyi üçün, hakerlər bunu asanlıqla təxmin edə bilərlər. Olduğunuzu tərk etmək, açarın içəri girən üçün yarısını çevirdiyiniz kimidir.\nWordPress quraşdırarkən adınızı, ləqəbinizi və ya “admin” əvəzinə istədiyiniz başqa bir şeydən istifadə edin. Artıq “admin” istifadəçi adı olan bir saytınız varsa, yenə də dəyişiklik edə bilərsiniz. Bir seçim, idarəçi imtiyazlarına sahib yeni bir istifadəçi yaratmaq və sonra birincisini silməkdir (köhnə istifadəçi adına təyin edilmiş mesajlar yeni bir istifadəçiyə avtomatik təyin ediləcək) və ya istifadə edə bilərsiniz İstifadəçi adı dəyişdirici hər şeyi daha da asanlaşdıracaq olan plugin.\nGüclü şifrələr məktublar, nömrələr və digər xüsusi simvolları ehtiva edən birdən çox fərqli simvoldan ibarətdir. Təəssüf ki, “jTh6F9% aO (“Bir çox insanlar hələ də adları, doğum tarixi və ya tapmaq asan olan sadə birləşmələr kimi etibarlı parollardan istifadə edirlər (“1234“Dəhşətli bir şifrədir, hələ çox adam bundan istifadə edir).\nÇox gec olmamışdan əvvəl parolunuzu güclü birinə dəyişməyinizi və bloqunuzdakı bütün istifadəçilərin də bunu etməsini təklif edirik. Hətta istifadə edə bilərsiniz Güclü Şifrələr bütün istifadəçilərinizdə etibarlı parol tətbiq etmək istəyirsinizsə plagin.\nDaimi yedekləmə bir çox yeni başlayanların düşündüklərindən daha vacibdir. Onların əksəriyyəti saytlarının bir haker üçün yetərli olmadığını və ya saytın təhlükəsizliyini qorumaq üçün əllərindən gələni etdiklərinə inanırlar. Ancaq pis bir şey baş verdikdə, bloqunuzun son nüsxəsini istəyəcəksiniz. Bu vəziyyətdə, hər şey silinsə, itirilsə və ya sadəcə girmə qabiliyyətinizi itirsəniz, həmişə veb saytınızın tam bir nüsxəsini bərpa edə və çox təlaş olmadan işə davam edə bilərsiniz..\nSSL (Secure Socket Layer) istifadəçi brauzerləri və serverləri arasında təhlükəsiz məlumat ötürülməsinə imkan verən bir texnologiyadır. SSL istifadə edərək, hakerlər barışmaq və həssas məlumatlara əl qaldırmaq şansı az olacaq əlaqələrdən (istifadəçi adları, şifrələr və kredit kartı nömrələri kimi).\nHal-hazırda bir az çox texniki səslənsə də, heç bir zaman SSL-ə sahib ola bilərsiniz. Bu gün bir çox ev sahibliyi edən şirkət pulsuz SSL sertifikatları təqdim edir və bu barədə daha çox məlumat üçün ev sahibliyiniz şirkətdən soruşa bilərsiniz. Alternativ olaraq, sonra saytınıza quraşdırıla bilən ayrıca sertifikatlar ala bilərsiniz.\nİnternetdən müxtəlif plaginlər və mövzular quraşdıraraq bütün saytı riskə atırsınız. Əlavə etmək istədiyiniz elementdə zərərli proqram varsa, saytı bir hakerə itirə bilər və ya istifadə edən hər kəsin təhlükəsizliyinə güzəştə gedə bilərsiniz. Yeganə idarəçi olsanız belə bir problem ola bilər. Ancaq mövzular, plaginlər və digər faylları əlavə edə biləcək onlarla istifadəçi olduqda saytınızı hansı riskə atacağını təsəvvür edin.\nTəhlükəsiz olduğunuzdan əmin olmaq üçün pulsuz istifadə etməyi təklif edirik Təhlükəsizlik Ninja plagin. Yalnız bir düyməni basmaqla, plugin bütün saytı təhlükəsizlik dəlikləri, zəifliklər və zərərli proqramları araşdıracaq<. Security Ninja will then advise you how to fix the problems on your site.\nSaytınıza daxil olmaq istəyərkən, hakerlər tez-tez vəhşicəsinə hücumlardan istifadə edəcəklər. Botlar və müxtəlif skriptlərdən istifadə edərək davamlı olaraq istifadəçi adınızı və şifrənizi birləşdirməyi təxmin etməyə çalışacaqsınız. Onları çox gec gəlmədən dayandırmaq üçün giriş cəhdlərinin sayını asanlıqla məhdudlaşdıra bilərsiniz. Bu vəziyyətdə, hər bir istifadəçi saytınıza daxil olmaq üçün üç, beş və ya on cəhd əldə edəcəkdir. Əgər uğursuz olarsa, həmin istifadəçi müəyyən bir müddətə kilidlənəcəkdir.\nGiriş cəhdlərinin sayını məhdudlaşdırmaq üçün çağırılan pulsuz bir plugin istifadə edə bilərsiniz Giriş LockDown.\nGiriş cəhdlərinin çox olduğunu başa düşsəniz, iki addımlı autentifikasiya prosesindən istifadə edərək hər şeyi daha etibarlı edə bilərsiniz. Müntəzəm girişlərdən fərqli olaraq, iki addımlı autentifikasiya istifadəçinin üçüncü tərəf cihazında yaratdığı başqa bir şifrə əlavə edərək başqa bir təhlükəsizlik qatını əlavə edir. Məsələn, standart WordPress istifadəçi adınızı və şifrənizi doldurduqdan sonra, iki addımlı autentifikasiya üçün plugin, smartfonunuza başqa bir kod göndərəcəkdir. Adətən, bu kod yalnız bir neçə dəqiqə etibarlıdır və yalnız istifadəçi adınızı və şifrənizi birləşdirir.\nƏlavə təhlükəsizlik qatı olduğuna görə giriş praktik olaraq keçilməzdir. İki addımlı autentifikasiyanın yeganə mənfi tərəfi giriş prosesinin bir az daha mürəkkəb olmasıdır.\nWordPress quraşdırarkən platformanın istifadə etdiyi verilənlər bazası masaları üçün xüsusi bir prefiks daxil etməlisiniz. Təhlükəsizlik məqsədləri üçün xakerlərin asanlıqla əldə edə bilməmələri üçün özünəməxsus bir prefiksin olması vacibdir. Varsayılan WordPress qurğuları eyni “wp_” prefiksindən və eyni masa adlarından istifadə etdiyinə görə, hakerlər bütün məlumatların harada saxlanıldığını təxmin etməyə məcbur deyillər..\nAncaq WordPress-i quraşdırarkən xüsusi bir prefiks daxil etməmisinizsə, hazırda dəyişiklik edə bilərsiniz. Əllə işləməyin bir neçə yolu var, amma bu başlanğıc təlimatı olduğundan, yalnız sizin üçün hər şeyi edəcək pulsuz plugin-i göstərəcəyik. Bütün bunları quraşdırmaq lazımdır Cədvəl prefiksini dəyişdirin plugin seçin və başqa bir prefiks seçin. Uğurlu bir modifikasiyadan sonra plagini silə bilərsiniz.\nVarsayılan olaraq, hər bir WordPress saytının eyni giriş URL-i var. Bunun üçün əlavə etmək lazımdır / wp-giriş və ya / wp-admin etimad məlumatlarını təxmin etməyə başlaya biləcəyiniz giriş səhifəsinə daxil olmaq üçün hər hansı bir domenin sonunda. Beləliklə, hacker-wannabes-lərin giriş səhifənizə daxil olmasını dayandırmaq üçün sadəcə gizlədə bilərsiniz.\nDaha inkişaf etmiş istifadəçilər birbaşa WordPress sənədlərindən bağlantı dəyişdirə bilərlər, lakin yeni başlayanlar üçün sadə və pulsuz istifadə etməyi təklif edirik WPS Giriş Gizlət plagin.\nHər zaman veb saytınızda ola bilməzsiniz. Ancaq təəssüf ki, təhlükəsizlik problemləri və haker buna əhəmiyyət vermir. Kimsə e-poçtlarınızı yönləndirmək üçün domeninizi oğurlamağa və ya NameServers məlumatlarını dəyişdirməyə cəhd edə bilər. Məzmununuzu dəyişdirmiş bir zərərli proqram seçmiş ola bilərsiniz və ya Google bilmədən saytı etibarsız kimi qeyd edə bilər. Bəzən bu kimi problemlər qaçılmaz olur. Ancaq bunları bildiyiniz təqdirdə vaxtında reaksiya verə bilərsiniz.\nKimi alətlər SmartMonitor bu vəziyyətdə sizə kömək edə bilər. Xüsusi bir WordPress plugin şübhəli bir şey baş verdikdən sonra sizə e-poçt, SMS və ya təkan bildirişi ilə xəbərdar edəcəkdir. Təhlükəsizliyə dair təhdidləri vaxtında bilməklə, gününüzü xilas etmək üçün ev sahibi provayderiniz və ya təhlükəsizlik üzrə mütəxəssislə əlaqə saxlaya bilərsiniz.\nEvdən işləsəniz, daha uzun müddət WordPress saytınıza daxil olmağınızın əhəmiyyəti yoxdur. Bloqunuzu özünüzlə gətirmək və noutbuklardan, tabletlərdən və ictimai yerlərdən smartfonlardan tablosuna daxil olmaq istəsəniz, çıxmağı unutmaq asandır. Daşınan cihazınızı nəzarətsiz qoymağa çalışarsanız, kimsə saytınıza asanlıqla daxil ola, parol dəyişdirə və hər şeyi oğurlaya bilər.\nQurursan Boş istifadəçi çıxışı, pulsuz plugin istifadəçilərin fəaliyyətini yoxlayır və müəyyən bir müddət ərzində aktiv olmayan hər kəsi avtomatik olaraq tərk edir. Sadəcə bəzən bu bir xilaskar ola bilər.\nHakerlərə qarşı saytınızı sərtləşdirin\nWordPress tövsiyə edir WP saytınıza müəyyən dəyişikliklər edərək saytınızın təhlükəsizlik vəziyyətini sərtləşdirmək. Artıq müntəzəm yedekləmə almağı və giriş cəhdlərini məhdudlaşdıraraq veb saytınıza daxil olmağın qarşısını aldıq. WordPress, sayt redaktorunu söndürmək, PHP-nin icrasına mane olmaq və s. Kimi saytınızı sərtləşdirmək üçün daha bir neçə addım tövsiyə edir. Saytınızı əl ilə bərkitməyə kömək edəcək bir neçə onlayn təlim var, lakin bu riskli bir əməliyyatdır. Koddakı tək bir səhv saytınızın çökməsinə səbəb ola bilər. Kimi bir təhlükəsizlik plaginindən istifadə MalCare bu funksiyaları bir düyməni basmaqla yerinə yetirməyə imkan verir<. There's no risk of manual error involved.\nBu yazıda qeyd etdiyimiz ehtiyat tədbirlərinin bir çoxu populyar təhlükəsizlik plaginlərinin bir hissəsidir. Onların əksəriyyəti saytınızı bir neçə seçim və kliklə təmin etməyə imkan verir. Plugin və istifadə etdiyiniz versiyadan asılı olaraq, saytınıza başqa bir təhlükəsizlik qatını əlavə edəcək bir neçə əlavə təhlükəsizlik zəmanəti də ala bilərsiniz. Ən məşhur təhlükəsizlik plaginlərindən bəziləri:\nHamısı bir WP Təhlükəsizlik və Firewall\nBir veb saytın təhlükəsizliyi hər zaman ağlınızın üstündə olmalıdır. Yalnız parol və istifadəçi adlarını dəyişdirmək və ya pluginləri konfiqurasiya etməkdən asılı olmayaraq, blogunuzu laqeyd etməməlisiniz. Tamamilə bir başlanğıc olsanız da, bu məqalədə göstərilən addımların hamısını edə bilərsiniz. Ancaq bu, yalnız başlanğıcdır. Diqqətə alınması lazım olan daha çox şey var, lakin koda və sənəd icazələrinə dəyişiklik tələb etdikləri üçün bu tövsiyələri bir neçə dəfə tərk edəcəyik.\nBaşlayanlar üçün bir veb saytın təhlükəsizliyinin əlinizdə olduğunu və buna ehtiyacınız olduğunu başa düşməyiniz vacibdir blogunuzu mümkün qədər etibarlı etməyə çalışın.\nWordPress başlığı ən üst hissədir və şübhəsiz bir WordPress blogunun ən vacib vizual elementidir.\nBir neçə həftədə bir dəfə, WordPress blogunuza daxil olanda və tablosuna keçəndə saytınız üçün\nBir WordPress blogunu idarə etmək vaxtı gəldikdə, bütün istifadəçilər eyni dərəcədə yaradılmırlar. Bəziləri praktik


Yeni stol eyni zamanda bir neçə qadceti enerji ilə dolduracaq\n28-06-2019 / 11:13\nXeberler.az məlumat verir ki, İspaniyanın “Proton New Energy Future” startapı masa formasında hazırlanmış “Ebörd” qurğusunu təqdim edib. Onun səthinə bir neçə qadcetin eyni zamanda enerji ilə doldurulması üçün nəzərdə tutulmuş simsiz yükləmə qurğusu quraşdırılıb. “Ebörd” şəbəkəyə qoşulmasa da, Günəş enerjisi və hətta otaq işıqlandırılmasından “qidalana” bilir.\n“Ebörd” zahirən “Ikea” stilində müasir mebel kimi görünür. Lakin onun tünd rəngli şüşə səthinin altında müasir texnologiyalar gizlədilib. Adətən, inteqrasiya edilmiş simsiz yükləmə səthləri olan qarniturun predmetləri bilavasitə enerji yükləmə nöqtələrində olan bir və ya iki yükləmə yuvasına malikdir. “Ebörd” qurğusunda 50-dən çox belə yuva var ki, bu da istənilən yerdə eyni zamanda 4 qurğunu enerji ilə doldurmağa imkan verir.\n“Ebörd” üçün “Qi” eneji ilə doldurulma platforması nəzərdə tutulub. Qurğudan son nəsil “iPhone” və “Samsung Galaxies”, “Google Pixel 3”, “Google Pixel 3 XL”, həmçinin “Sony”, “Nokia”, “LG” şirkətlərinin flaqman telefonları, “ağıllı” saatlar, planşetlər, qulaqlıqlar və digər qadcetlərin sahibləri istifadə edə bilərlər.\nMasanın səthi günəş enerjisini toplaya və batareyada saxlaya bilən nazik pərdəli fotoelektrik panellə örtülüb. “Proton New Energy Future” mütəxəssisləri aşağı işıqlanma dərəcəsi şəraitində günəş modullarının məhsuldarlığını 60 faiz yüksəldən dəniz bakteriyalarının zülalı əsasında xüsusi membran hazırlayıblar.\n“Ebörd”dən adi masa kimi də istifadə etmək olar. O, kifayət qədər möhkəm və sukeçirməzdir. “Indiegogo” platformasında “Ebörd” baza modelini 450 dollara, premium versiyasını isə 570 dollara sifariş etmək mümkündür. Qurğunun cari ilin noyabr ayında satışa çıxarılması nəzərdə tutulur.\nSmartfonun Wi-Fi ilə enerji toplaması sistemi yaradılıb\nYeni “Google” qurğuları təqdim edilib\n“Google” 5G ilə işləyən smartfonunu təqdim edib\n40 dilə tərcümə edən qulaqlıqlar\nYemək hazırlamağı öyrədən “ağıllı” masa yaradılıb\nSmartfonları enerji ilə dolduran pul kisəsi\nQadjetləri enerji ilə təmin edən çanta hazırlanıb\n“Apple” 5G-ni dəstəkləyən yeni “iPhone”u təqdim edib\nYeni Xiaomi qurğusu 4K formatını dəstəkləyir\nAlimlər Wi-Fi-ın köməyi ilə yeni texnologiya hazırlayıb\nQarabağı qarış-qarış gəzməyə gəlirik\n"Sənaye idarəetmə sistemlərinin kibertəhlükəsizliyi problemləri" mövzusunda konfrans keçiriləcək\nİnternet məkanında fişinq saytlarının sayı açıqlanıb


Tovuzda həkim və şöbə müdiri nədə ittiham olunur? - TƏFƏRRÜAT » Şəfəqə Doğru\n Tovuzda həkim və şöbə müdiri nədə ittiham olunur? - TƏFƏRRÜAT\n- Tarix: 22-fev-2021, 14:12 - Bölmə: Gündəm / Manşet - Baxış sayı: 23\nDemokrat.az-ın əldə etdiyi məlumata görə, istintaq orqanı tərəfindən Kəmaləddin Abbasov Cinayət Məcəlləsinin 311.2-ci (vəzifəli şəxs tərəfindən qanunsuz hərəkətlərə (hərəkətsizliyə) görə rüşvət alma), 313-cü (vəzifə saxtakarlığı) maddələri ilə, Fəxrəddin Qasımov isə Cinayət Məcəlləsinin 313-cü maddəsi ilə ittiham elan edilib.\nCinayət işi üzrə təqsirləndirilən şəxs qismində ifadə verən Kəmaləddin Abbasov elan olunmuş ittiham üzrə özünü təqsirli bilməyib. O, qeyd edib ki, 1975-ci ildə N.Nərimanov adına Azərbaycan Dövlət Tibb Unversitetini bitirib, 1983-cü ildən hazıradək Tovuz rayonunda həkim travmatoloq kimi işləyib: "2018-ci ildən təqaüdə çıxmağıma baxmayaraq müqavilə əsasında xəstəxanada işimi davam etdirmişəm. Əvvəllər iş üzrə şahidi tanışmamışam. Onunla aramızda hər hansı ədavət və ya narazılıqları olmayıb. Onu yalnız xəstəxanaya müraciət edərkən tanımışam. Həmin şəxs 2019-cu ilin aprel ayında Travmatologiya və Ortopediya şöbəsinə müayinə və müalicə üçün müraciət etdi. Mən də onu müayinə etdim”.\nKəmaləddin Abbasov rüşvət almadığını, həmin şəxsdən 200 manatı dərman pulu üçün aldığını qeyd edib. Onun sözlərinə görə, həmin şəxsə əlllik dərəcəsinin verilməsi üçün rüşvət istəməyib.\nDigər təqsirləndirilən Fəxrəddin Qasımov elan olunmuş ittiham üzrə özünü qismən təqsirli bilib. O, qeyd edib ki, cinayət işində adı keçən xəstənin xəstəxananın Travmatologiya şöbəsində stasionar şəraitdə müalicə almasını və xəstəxanada qalmasını görməyib: "Lakin onunla bağlı müvafiq sənədləri təsdiq etmişəm. şöbəyə müraciət edən hər bir xəstənin özüm və ya Fəxrəddin Qasımov tərəfindən qəbul edilərək lazımi müayinələrdən keçirildiyini, əgər stasionarda qalmasına göstəriş olarsa palataya yerləşdirilərək həkim nəzarəti altında tibb bacısı tərəfindən lazimi proseduralar həyata keçirilib. Travma almış xəstələr əlillik dərəcəsi almaq üçün ilkin olaraq Tovuz rayon Mərkəzi Xəstəxanasının poliklinika şöbəsinə müraciət edir, orada ilkin sənədləşmə işləri aparıldıqdan sonra göndərişlə ya Bakı şəhərində yerləşən Travmatolojiya və Ortopediya İnsitituna, ya da birbaşa Tovuz rayon Mərkəzi Xəstəxanasının Travmatologiya şöbəsinə göndərilir. Adı keçən xəstə müayinədən keçdikdən sonra yenidən bizim şöbəyə göndərilib. Əlillik dərəcəsi almaq üçün müaricət edən hər bir xəstə baş həkimin tövsiyəsinə əsasən təxminən 10-15 gün müddətinə Travmatologiya şöbəsində stasionar şəraitdə qalmalıdır. Şöbə müdiri kimi özüm, eləcə də müalicə həkimi hər gün həmin xəstələrin yerində olub-olmamasını yoxlamalı, müalicə həkimi lazımi müayinələri etməlidir. Tovuz rayonunun Alakol kənd sakini əvvəllər tanımamışam və onunla aramızda heç bir münasibətlərimiz olmayıb. O, 2019-cu il tarixdə müayinə üçün şöbələrinə müraciət edərkən görmüşəm. Həmin gün onu xidməti otaqların bir olduğu üçün Kəmaləddin həkimlə birlikdə qəbul etdik”.\nBu cinayət işi Gəncə Ağır Cinayətlər Məhkəməsində araşdırılıb. Hakim Nural Əliyevin sədrliyi ilə baş tutan iclasda təqsirləndirilən şəxslərə hökm oxunub.\nKəmaləddin Abbasov və Fəxrəddin Qasımovun barəsində Cinayət Məcəlləsinin 70-ci (şərti məhkum etmə) maddəsi tətbiq edilib. Kəmaləddin Abbasov 3 il sınaq müddəti olmaqla 5 il 6 ay müddətinə, Fəxrəddin Qasımov isə 1 il sınaq müddəti olmaqla 6 ay müddətinə şərti cəza alıb.\nKəmaləddin Abbasov 2 il, Fəxrəddin Qasımov isə 1 il müddətinə dövlət orqanlarında və yerli özünü idarə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifə tutma hüququndan məhrum ediliblər.\nƏlillik dərəcəsi təyininə görə rüşvət alan şöbə..\nHəbsdə olan məmur KİV nümayəndələrinin zaldan..\n"Bunları Əjdər əmi bağında istehsal etməyib..\nƏhmədzadənin kadrları da özü kimi "işləyir"... -..\nErmənistan prezidentinin ərə gedən oğlundan xəbər..\nYol polisi PPX əməkdaşını maşınla vurub öldürdü..


Bakı, 24 noyabr, SalamNews, B.Samid. Bu gün İmam Həsən Əskərinin (ə) mövlud günüdür. İmam hicri-qəməri tarixi ilə 232-ci ildə Mədinədə dünyaya göz açıb.\nSalamNews-un verdiyi məlumata görə, İmam Həsən Əskərinin (ə) atası imam Əliyyən Nəqi (ə) şəhadətə yetişəndən sonra, hicrətin 254-cü ilindən etibarən onun imamlıq dövrü başlayıb və 6 il davam edib.\nİmam Həsən Əsgəri (ə) hicrətin 260-cı ili rəbiyül-əvvəl ayının 8-də 28 yaşında Abbasilərin 14-cü xəlifəsi Mötəmədin məmurları tərəfindən şəhid edilib.\nİmam Həsən Əsgəri (ə) Abbasi xəlifəsinin əmrilə məcburi şəkildə Samirrada hərbi qərargahda saxlanıldığı üçün Əskəri adlandırılmışdı. O həzrətin əsas fəaliyyəti xalqın qeyb dövrünə hazırlanması olmuşdur. İmam Mehdinin (ə) dünyaya gəlişinin yaxınlaşması, qeyb dövrünün xüsusiyyətləri haqqında xalqa agahlıq verilməsi imam Həsən Əsgərinin əsas fəaliyyətlərindən olmuşdur.\nİmamın mübarək məzarı hazırda İraqın Samirra şəhərindədir.\nHicrətin 333-cü ilində Buveyhi hakimləri İmamın (ə) məqbərəsinin təmir edilib ucaldılmağında əvəzsiz xidmət göstəriblər.\nTarix və hədis kitablarında İmamın (ə) məzarını ziyarət edənlər üçün çoxlu savab qeyd edilib.\nBildirək ki, İmam Həsən Əsgərinin (ə) məqbərəsinə edilən hücumlara baxmayaraq, o həzrətin ziyarətinə gedən zəvvarların ardı-arası kəsilmir və bu da görünür, İslam düşmənlərini hərəkətə keçməyə vadar edib. Tarixən imamların kinini qəlblərində saxlayan Yezid xislətli insanlar yenidən Peyğəmbər (s) nəslinə hücuma keçiblər.\nBeli kı, 2006-ci ilin qışında və 2008-ci ilin yayında iki imamın Samirədəki məqbərəsinə terror hücumu təşkil edilib. Təkfirçi və radikal sələfilərin təşkil etdikləri bu hücumda məqbərənin günbəzi tamamilə dağılıb, minarələrinə ciddi ziyan dəyib. Lakin imamsevərlər sədaqətlərini bir daha nümayiş etdirərək, məqbərəni əvvəlkindən də möhtəşəm şəkildə təmir ediblər.\nBu gün İsa peyğəmbərin (ə) mövlududur\nBu gün Həzrət Zeynəbin (s.ə) mövlududur\nMövlud Çavuşoğlu Mərakeş-İsrail əlaqələrinin rəsmiləşməsinə münasibət bildirib\nMövlud Çavuşoğlu: İşğal edilmiş torpaqların hamısı Azərbaycana veriləcək\nMövlud Çavuşoğlu: Biz bir millətik və Azərbaycanı da canımız, qanımız olaraq görürük\nBu gün Məhəmməd Peyğəmbər (s) və İmam Sadiqin (ə) mövlududur\nMövlud Çavuşoğlu Dağlıq Qarabağla bağlı müzakirələr aparmaq üçün Bakıya gəlib\nMövlud Çavuşoğlu: ATƏT-in Minsk Qrupu təcili olaraq iclas keçirməlidir\nXİN Ceyhun Bayramovla Mövlud Çavuşoğlunun telefon danışığına dair məlumat yayıb\nMövlud Çavuşoğlu: Bakıya Azərbaycana dəstək olmaq üçün gəlmişəm\nMövlud Çavuşoğlu: Atəşkəs indiyədək olub və nə oldu?\nMövlud Çavuşoğlu: Azərbaycandakı qardaşlarımıza dəstəyimizi göstərmək üçün Bakıdayıq\n21 Yanvar 2021, 12:30 (GMT +4)\n21 Yanvar 2021, 12:25 (GMT +4)\n21 Yanvar 2021, 12:20 (GMT +4)\n21 Yanvar 2021, 12:10 (GMT +4)


Telefonunuz sizin məşq proqramınızı necə iflic edir? - Adem.az\nAna səhifə›İdman›Telefonunuz sizin məşq proqramınızı necə iflic edir?\nTədqiqatlar göstərir ki, məşq zamanı telefonun istifadəsi işinizə mənfi təsir göstərir və əlilliyinizi artırır.\nAğıllı telefonunuz sizin məşqinizi necə effektsiz edə bilər?\n1- Formanızı uğursuz edə bilər\nPerformance Enhancement və Health-də yayımlanan yeni bir araşdırmaya görə, mesaj yazma və ya telefonda söhbət etmək kimi tədbirlər stabilliyə və formaya ciddi şəkildə təsir göstərir. Əlavə edək ki, musiqi dinləmək bu formaya ciddi təsir göstərmir. Məşq zamanı telefon zəngləri etməlisinizsə, o zaman, qulaqcıqlardan istifadə edin.\n2- Əlillik riskinizi artırırıq\nAvtomobil idarə edən zaman telefondan istifadə etməyin nə qədər təhlükəli olduğunu bilirik. Eynilə bu məşq prosessinə də aiddir.\n3- Məşqin effektivliyini azaldır\nMəşq zamanı telefon istifadə edirsinizsə, məhdudiyyətlərinizi bir daha etməkdə çətinlik çəkəcəksiniz. Çünki, 2015-ci ildə PLOS ONE-də nəşr olunan bir araşdırmanın nəticələrinə görə, məşq və telefon istifadəsi intensivliyi arasında ters əlaqə var.\nMusiqi dinləmək isə məşqin intensivliyini artıra bilər. Əgər mahnı seçimindən ötrü tez-tez ekrana baxmırsınızsa. Musiqi siyahınızı əvvəlcədən yaratmaq ən məntiqli işdir.\n4- İstirahət müddətini uzadır\nSet arasında vaxt öldürmə ilə bağlı bir problem yoxdur. Ancaq telefonu istirahət edərkən əlinizə götürdüyünüzdə, ideal istirahət dövrünü aradan qaldıracağınız çox çətin deyil. İstirahət dövrünün uzunluğu performansınızın mənfi təsirinə səbəb olacaq.\n5- Məşq zamanı konsentrasiyanı pozur\nMəşq zamanı musiqi dinləmək sizin üçün xoş vaxt yarada bilər. Amma iş məktublarınıza cavab verməyiniz üçün eyni şeyi söyləyə bilmərik.\nTelefonunuza daim daxil olan xəbərdarlıqlar konsentrasiyanı pozacaq və məşq prosesinizi pozacaq.\niPhone 8-in yeni fotoları internetə sızdı\nBu yay dəbdə olan 19 t-shirt


Müharibə Azərbaycana azı 25 milyon manata başa gəlib – TƏHLİL – CASPIAN DEFENSE\n7. April 2016 7. April 2016 CDSI\nAprelin 2-də cəbhə xəttində başlayan və hazırda da ara-sıra davam edən hərbi əməliyyatlar Azərbaycana ən azı 25 milyon manata başa gəlib. Bu barədə “Xəzər” Hərbi Tədqiqatlar İnstitutunun rəhbəri Cəsur Sümərinli bildirib. Onun sözlərinə görə, rəhbərlik etdiyi institut əməliyyatların hərbi tərəfdən məsrəflərini araşdırıb. Əsasən beş istiqamətdə məsrəflərdən söhbət gedir:\nbirincisi, insan itkiləri (şəhid olanlar və yaralılar) üçün xərclər;\ntəchizat xərcləri (təminat: qidalanma, geyim, daşıma, infrastruktur və s. xərclər);\nhərbi əməliyyatların aparılması üçün istifadə olunan silah-sursat və hərbi texnika;\nmühəndis-stehkam qurğularının, hərbi infrastrukturun mövcud və gələcək bərpası.\nmülki itkilər (əhaliyə dəyən ziyan, mülki tikililərin dağıdılması).\nCəsur Sümərinlinin sözlərinə görə, hazırda rəhbərlik etdiyi təşkilata daxil olan məlumatlara əsasən hərbi əməliyyatlar zamanı 70-ə yaxın Azərbaycan hərbi qulluqçusu şəhid olub. “Onların hər birinin ailəsinə və ya yaxınlarına Azərbaycan Respublikası Dövlət Sığorta Kommersiya Şirkəti (”Azərsığorta“) vasitəsilə 11 min manat ödənilməlidir. Eyni zamanda 80-ə yaxın yaralının olduğu barədə məlumatlar var. Onlara sağlıq durumundan asılı olaraq (əlillik dərəcəsinə görə və s. xərclər) ortalama 5 min manat verilməsi mümkündür . Beləliklə, təxminən 770 min manat şəhid ailələrinə, 350 min manat isə yaralılara verilməsi mümkündür. Eyni zamanda şəhidlərin dəfn mərasimi xərcləri üçün ortalama (hər bir şəhid üçün təxminən min manat) 70 min manat xərclənməsi ehtimalı var. Bundan başqa hazırda yaralanan hərbçilərin müalicəsi üçün hərbi büdcədən ən azı 200 min manat ayrıldığı bildirilir. Hökumət nümayəndələrinin açıqlamalarından belə aydın olur ki, şəhid olanların ailələrinə digər yardımların, güzəştlərin edilməsi də gözlənilir. Bütün bunlar ümumilikdə təxminən 1 milyon manatdan artıq edir”.\nTəchizat xərclərinə gəldikdə isə, C.Sümərinli bildirdi ki, ehtimallara görə, bu istiqamətdə müdafiə büdcəsindən milyonlarla vəsait ayrılıb. “Bu istiqamətdə konkret rəqəm demək çətindir. Amma aydındır ki, bir sıra amilləri nəzərə aldıqda ən azı bir milyon manat bu istiqamətdə vəsait sərf olunub”.\n“Xəzər” İnstitutunun rəhbərinin fikrincə, ən çox xərclər üçüncü istiqaməti, hərbi əməliyyatların gedişində istifadə olunan silah-sursat və hərbi texnikanı əhatə edir. “Düşmən tərəfindən Azərbaycan Hərbi Hava Qüvvələrinə aid Mi-24 helikopterinin vurulması və bir ədəd tankın sıradan çıxması, əməliyyatların intensivliyini və orada istifadə olunan silahların, sursatların, hərbi texnikanın sayını, miqyasını nəzərə alaraq ən azı 20 milyon manat vəsait sərf olunduğunu deyə bilərik”, – deyə C.Sümərinli bildirdi.\nC.Sümərinli qeyd etdi ki, müdafiə xərclərinin bir hissəsi döyüş gedən ərazilərdə, eyni zamanda nəzarətə keçən müəyyən ərazilərdə mühəndis-istehkam qurğularının, hərbi infrastrukturun bərpası, tikintisinə yönəldiləcək.\n“Nəzərə almalıyıq ki, son hərbi əməliyyatların nəticəsi ilə əlaqədar tərəflər gələcək hərbi əməliyyatların zərbəsindən özlərini sığortalamaq üçün bütün cəbhə boyu mühəndis-istehkam qurğularının, səngərlərinin möhkəmləndirilməsi, yeni tikililərin, sığınacaqların, hərbi obyektlərin tikilməsi istiqamətində qərar qəbul edəcəklər. Bu istiqamətdə də Azərbaycan tərəfinin milyonlarla manat vəsait xərcləməsi istisna deyil”, – deyə C.Sümərinli bildirdi.\nC.Sümərinlinin sözlərinə görə, hərbi əməliyyatların gedişində Azərbaycanda mülki əhaliyə, mülki tikililərə ciddi ziyan dəyib və onların nəticələrinin aradan qaldırılması milyonlarla manata başa gələcək.\n“Xəzər” İnstitutunun rəhbəri hesab edir ki, bu və digər məqamları nəzərə almaqla hərbi əməliyyatlar Azərbaycan tərəfinə təxminən 25 milyon manata başa gəlib.\nVorheriger 20 erməni hərbçisi həlak olub, 72 nəfər yaralanıb. 26 nəfərsə itkin düşüb – RƏSMİ\nNächster 22 illik atəşkəs dövrünün şəhidləri – STATİSTİKA


İbtidai sinif şagirdlərini hazırlaşdırıram (Bütün fənlərdən) 25200\nİbtidai sinif şagirdlərini hazırlaşdırıram (Bütün fənlərdən)\nElana düzəliş et Elan № 25200Tarix: 31.01.2016Baxış sayı:210\nUşaqlarınızın sərbəst və güvənli ortamda təhsil almalarını istəyirsinizsə dərhal əlaqə saxlayın. Ali savadlıyam.15 ildir evimdə ibtidai sinif şagirdlərini bütün fənlərdən ( Azərbaycan dili,Riyaziyyat,Rusdili,Həyat bilğisi,İnformatika) ev tapşırığının yerinə yetirilməsi, və əlavə materiallardan istifadə etməklə hazırlaşdırıram.\nHəftənin 5 günü. Qiyməti-50 manat.\nHəmçinin məktəbə qədər uşaqları yormadan hazırlaşdırıram.\nHəftənin 3 günü.\nUşaqlarınızın tam güvənliyinə təminat verirəm.\nÜnvan: 8-ci kilometr, Qara Qarayev prospekti 112. (Bazarın yaxınlığı)\nXANIMLARA Praktiki maşın sürmə təlimi dərsləri Bakı • Nərimanov r 20 azn


LENT.AZ - Ziya Məmmədovun müşavirinə pul "atan" şəxs azadlığa buraxıldı - HÖKM\n21.04.2017 / 14:44\nZiya Məmmədovun sabiq müşaviri Çingiz Baxşıyevə qarşı dələduzluqda təqsirləndirilən Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı Xidmətinin sabiq nəzarətçisi Rövşən Əhmədovun cinayət işi üzrə məhkəmə davam edib.\nLent.az-ın məlumatına görə, Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsində hakim Əfqan Hacıyevin sədrliyi ilə keçirilən prosesdə prokuror çıxış edib. Dövlət ittihamçısı çıxışında R.Əhmədovun 10 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilməsini istəyib.\nDaha sonra təqsirləndirilən şəxsin vəkili Adəm Məmmədov çıxış edib. O, müdafiə etdiyi şəxs barəsində bəraət hökmünün çıxarılmasını istəyib.\nR. Əhmədovun digər vəkili Ülkər Yusifova da bəraət hökmünün çıxarılmasını tələb edib.\nProsesdə hökm oxunub. Hakimlər kollegiyasında hökmü ilə R. Əhmədova bəraət hökmü çıxarılıb. O, məhkəmə zalından azadlığa buraxılıb.


Millət vəkilimiz Dünya Çempionatında `Real Madrid`ə azarkeşlik edəcək\nMillət vəkilimiz Dünya Çempionatında `Real Madrid`ə azarkeşlik edəcək\nFaktXəbər-in məlumatına görə, XXI mundialın Bakı vaxtı ilə saat 18:30-da başlanacaq açılış mərasimi “Lujniki” stadionunda keçiriləcək.\n“Report” Milli Məclisin deputatları arasında hansı komandaya azarkeşlik edəcəkləri ilə bağlı sorğu keçirib. Millət vəkilləri fərqli cavablar səsləndiriblər. Amma ən maraqlı cavabı Milli Məclisin üzvü Azər Badamov verib.\nMilli Məclisin üzvü Azər Badamov bildirib ki, “Real Madrid” çempion olacaq: “Dünya çempionatını izləyəcəyəm. Favoritim “Real Madrid”dir. O komandanın qalib olacağını düşünürəm. Argentina və Meksika da qalib ola bilər. Bu, artıq sürpriz olar”.\nMəqalədə : Real Madrid Azər Badamov


Rusiya məhkəməsi “Google” şirkətini 3 milyon rubl cərimələyib | Azərbaycanın iqtisadi xəbərlər saytı\n“Google” şirkəti Rusiyada növbəti dəfə cərimələnib. Məbləği üç milyon rubla çatan cəriməyə səbəb isə şirkətin rusiyalılara məxsus məlumatları ölkə ərazisində saxlamaması olub.\nİyunda “Roskomnadzor” “Google”yə rusiyalılara aid məlumatların lokallaşdırılmasına ehtiyac olduğunu xatırladıb. Bununla bağlı şirkətə göndərilən xəbərdarlıq məktubunda ona qarşı inzibati protokolun tərtib edildiyi vurğulanıb. Xəbərdarlıq məktubunda cari il mayın sonlarında “Roskomnadzor”un rəhbəri Andrey Lipov “Google” xidmətlərində sürətin aşağı salındığını, iradların nəzərə alınmayacağı təqdirdə məsələnin hüquqi yolla tənzimlənəcəyi bildirilib.\nHəmçinin “Roskomnadzor” xarici sosial şəbəkələrə də iyulun 1-dək rusiyalı istifadəçilərin şəxsi məlumatlarının məlumat bazalarını lokalizasiya etməyin təmin olunması ilə bağlı öhdəlik götürülməsi barədə ultimatum verib.\nRusiya qanunlarına görə, rusların şəxsi məlumatları yığılan saytlar bu informasiyaları ölkə ərazisində saxlamalıdır.\nNəşr xatırladır ki, Rusiya məhkəməsi “Google”u dəfələrlə cərimələyib. Xüsusilə may ayında şirkət yerli qanunvericiliklə qadağan olunmuş məzmunu silməkdən imtina etdiyi üçün dörd milyon rubl cərimələnib. 2020-ci ilin sonunda Moskva məhkəmələrindən biri “Google”u axtarış sorğularının tam filtrə olunmamasında günahkar bilib və pozuntuya görə onu üç milyon rubl məbləğində cərimə edib.


Ərəbistanlı qız Tailanda qaçıb\nBazar ertəsi, 07 Yanvar 2019 19:17\n18 yaşlı ərəbistanlı qız izdivac etməmək üçün evindən qaçıb. O, Ərəbistna qayıdacağı halda, qətlə yetiriləcəyindən nigarandır.\nTailand miqrasiya idarəsinin direktoru Suraçap Hakparen vurğulayıb: Bir ərəbistanlı qız izdivac etməmək üçün evindən qaçıb. O, Ərəbistana geri dönəcəyi təqtirdə, problemlə üzləşəcəyindən nigarandır.\nTailand rəsmiləri məsələni ahəngdarlaşdırmaq məqsədilə Ərəbistan səfirliyi ilə əlaqə qurdular. Human Rights Watch təşkilatı bildirib ki, ərəbistanlı və küveytli rəsmilər Banqkok hava limanına daxil olarkən bu şəxsi dayandırdılar və pasportunu zorla ondan aldılar.\nRəhəf Muhəmməd əl-Qənun Banqkok hava limanına çatandan sonra deyib ki, səudiyyə səfirliyinin məsul şəxsləri təyyarədən düşən kimi onun pasportunu müsadirə ediblər. Tailand rəsmiləri deyirlər ki, sabah onu Küveytə qaytaracaqlar. Amma Rəhəf Muhəmməd əl-Qənun deyir ki, əgər onu Ərəbistana qaytarsalar, qətlə yetirilə bilər.\nO, Banqkok hava limanında yerləşən oteldəki otağından belə dedi: Banqkoka çatan kimi bir nəfər gəldi və mənim pasportumu aldı. Sonra beş-altı nəfərlə yanaşı mənim yanıma gəldi. Zənnimcə, onlar polis idilər. Onlar dedilər ki, atam mənim Ərəbistana geri dönməyimi istəyir və o, çox əsəbidir. Mənim Səudiyyə Ərəbistanında heç bir haqqım yoxdur. Ailəm mənimlə çox pis rəftar edir.\nO, "Öz ailənin yanına qayıtmaqdan qorxursanmı?" sualına belə cavab verdi: Bəli. Onlar məni öldürəcəklər.\nBu ərəbistanlı qız deyir ki, Avstraliya vizasna malik idi və bu ölkəyə səfər edərək, oradan sığınacaq almaq niyyətində idi.\nBu kateqoriyada daha ətraflı: « Qahirədə bir kilsə yaxınlığında partlayış baş verib\tTürkiyədə Rusiya səfərini qətlə yetirməkdə şübhəli bilinənlərin mühakiməsi başlandı »


15 müsavatçı Vurğun Əyyubla bağlı qərara etiraz etdi\nMüsavat Partiyasının Suraxanı rayon təşkilatı martın 27-də Şura iclasının ləğvi barədə Nəzarət-Təftiş Komissiyasının qərarına etiraz edib.\nTeleqraf.com xəbər verir ki, rayon təşkilatının sədri Rövşən Dəmirli başda olmaqla 15 nəfər bəyan edib ki, Şura iclasında iştirak etməyən 4 nəfərin şikayəti əsasında təşkilatın qəbul etdiyi qərarların ləğv edilməsinə etirazlarını bildirirlər.\nMüraciətdə deyilir: “Mərkəzi Nəzarət-Təftiş Komissiyasına (MNTK) şikayət edən şəxslərdən azı ikisi Müsavatın qurultayına qədər heç bir iclasda və digər tədbirlərdə iştirak etməyiblər, özək sədrlərinə onlara zəng etməməyi, nə vaxt fəaliyyət göstərəcəklərini özləri müəyyənləşdirəcəyini bəyan etmişlər. Bu şəxslər uzun müddətdir ki, üzvlük haqqını açıq şəkildə ödəməkdən imtina ediblər. Sadəcə təşkilatda birliyin qorunub saxlanılması üçün ciddi cəza tədbirlərindən çəkinilib.B iz MNTK-nın bu şəxslərin ərizəsi əsasında rayon təşkilatı ilə bağlı qərarını ədalətsiz və o Şurada iştirak edən şəxslərə qarşı hörmətsizlik kimi dəyərləndirir, bu qərara yenidən baxıb onu ləğv etməyi tələb edirik.\n1. Rövşən Dəmirli – rayon təşkilatının sədri\n2. Fəxrəddin Əhməd - sədr müavini\n3. Arifə Hüseynli - sədr müavini\n4. Namiq Məmmədov - sədr müavini\n5. Aqil Həsənli - özək sədri\n6. Rahib Mirələmov - özək sədri\n7. İlqar Pənahlı - özək sədri\n8. Tofiq Məmmədli - özək sədri\n9. Etibar İsmayılov - özək sədri\n10. Xatirə Allahverdiyeva - özək sədri\n11. Tahir Əliyev - Şura üzvü\n12. Zakir İsmayılov - Şura üzvü\n13. Sultan Eyvazlı - Şura üzvü\n14. Rəfiqə Qədimbəyli - Şura üzvü\n15. Yadigar İsmayılov- Şura üzvü\nQeyd edək ki, martın 27-də Müsavat Partiyasının Suraxanı rayon təşkilatının Şura iclasında rayon ərazisindəki 3 seçki dairəsindən 3 nəfərin namizədliyinin irəli sürülməsi haqqında qərar qəbul edilib. Qərara əsasən 30 saylı seçki dairəsindən Vurğun Əyyubun, 31 saylı dairədən Fəxrəddin Əhmədin, 32 saylı dairədən isə Xatirə Allahverdiyevanın namizədlikləri irəli sürülüb.\nLakin sözügedən qərar ləğv edilib. Belə ki, MNTK partiyanın Suraxanı rayon təşkilatı barədə verilən şikayətə baxıb. Suraxanı təşkilatının Şura üzvü Fəzli Mehdiyev və digər iki nəfərin şikayətinə əsasən təşkilatın martın 27-də keçirilən Şura iclasının qərarları ləğv edilib. Onlar iclasa dəvət edilmədiklərini əsas gətirərək Şuranın qərarlarından MNTK-ya şikayət veriblər.


Tatyana Samoylova — Vikipediya\nTatyana Samoylova (rus. Татья́на Евге́ньевна Само́йлова; d. 4 may 1934, Leninqrad, RSFSR, SSRİ – 4 may 2014, Moskva, Rusiya) — Rusiyanın Xalq artisti (1992)\nrus. Татья́на Евге́ньевна Само́йлова\n4 may 2014 (80 yaşında)\nBoris Şukin adına Teatr İnstitutu[d] (1956),\nTatyana Samoylova 4 may 1934-cü ildə Leninqrad şəhərində anadan olmuşdur.\nAtası Yevgeni Samoylov məşhur aktyor, anası isə Polşa yəhudisi olan Zinaida Levinoy mühəndis idi. Aleksey adında qardaşı da vardı. 1937-ci ildə ailələri Moskvaya köçür. Tatyana məktəbə getməklə yanaşı, baletlə də məşğul olur. Məşhur balerina Maya Plisetskaya onun istedadını görür və Böyük Teatrın nəzdində balet məktəbində oxumağa dəvət edir. Amma atasının oynadığı rollarla tərbiyələnən Tatyana aktrisa olmaq istəyirdi. Elə bu istəklə də 1953-cü ildə B.Şukin adına Teatr Məktəbinə daxil olur. Lakin burada cəmi üç il təhsil alır. Məktəbdə gələcəyin məşhur aktyoru Vasili Lanavoyla tanış olur. Tanışlıqlarının maraqlı tarixçəsi də var. Bir dəfə Vasili ona yaxınlaşıb soruşur ki, “sən kimsən?”. Tatyana da cavab verir ki, “mən atamın və anamın qızıyam”. Beləliklə, məhəbbətləri başlayır və onlar evlənirlər.\n1955-ci ilin yayında Tatyana “Meksikalı” filmində Mariya roluna dəvət alır. Çəkilişlər Odessada aparılır. Həmin dövrdə tələbələrə təhsil ala-ala kinoya çəkilmək qadağan idi. Qadağanı pozanların diplom işi qəbul olunmurdu. Tatyana məktəb rəhbərliyinin qəzəbinə tuş gəlir və 1956-cı ildə təhsil ocağını tərk edir.\nHəmin il rejissor Mixail Kalatozov “Durnalar uçur” filmini çəkməyə başlayır. Baş rola əvvəlcə sovet kino ulduzu Yelena Dobronravova nəzərdə tutulsa da, ikinci rejissor istedadlı tələbə Tatyananı filmə dəvət edir. Tatyana Veronika roluna çəkilir və bununla da sənət ulduzu parlayır. Dramaturq Viktor Rozovun “Əbədi sağ olanlar” pyesinin motivləri əsasında çəkilən “Durnalar uçur” filmi böyük şöhrət qazanır. Ekran əsəri 1958-ci ildə Kann kinofestivalının baş mükafatına (“Qızıl palma budağı”), Tatyana isə “Ən təvazökar və cazibədar aktrisa” adına layiq görülür.\nŞöhrət tacı ilə Moskvaya qayıdan Tatyana Dövlət Teatr Sənəti İnstitutuna (QİTİS) qəbul olunur, Mayakovski və Vaxtanqov teatrlarında işləməyə başlayır. Bundan sonra bir neçə filmdə (“Göndərilməyən məktub”da Tanya (1959), “Luis Qarros dost axtarır”da Nataşa (1960) və s.) çəkilir. 1967-ci ildə “Anna Karenina” filmində baş rolu ilə yenidən diqqət mərkəzinə gəlir. Sonralar müəyyən fasilələrlə daha 10-dan çox filmdə rol alır.\nSənət həyatı uğurlu olsa da, şəxsi həyatı barədə bunu demək mümkün deyil. 1958-ci ildə o, Vasilidən ayrılır. Tatyana bu ayrılığı Vasilinin həddindən çox işləməsi, evdə az-az olması ilə izah edir. Anası Tatyanaya məsləhət verir ki, ailəsini qorumaq istəyirsə, bir müddət ayrı yaşasınlar. Cütlük də özlərini sınamağa qərar verir, amma nəticəsi olmur və evlilik sona çatır.\nMəşhur aktrisa bundan sonra daha üç dəfə ərə gedib. 1959-cu ildə Parisdə “Luis Qarros dost axtarır” adlı sovet-fransız filmində Nataşa roluna çəkilir və Fransaya ikinci həyat yoldaşı, yazıçı Valeri Osipovla gedir. Onlar birgə 10 il ömür sürürlər.\nSonra Tatyana işlədiyi teatr studiyasında inzibatçı çalışan Eduard Moşkoviçlə ailə qurur. 1969-cu ildə Dmitri adlı oğulları dünyaya gəlir. Beş il yaşadıqdan sonra ayrılırlar. Aktrisa sonuncu dəfə jurnalist və rejissor Solomon Şulmanla ailə həyatı qurub, lakin bu evlilik də cəmi dörd il davam edib.\nRusiyada tibb təhsili aldıqdan sonra ABŞ-a işləməyə gedən və orada evlənən oğlu Dmitridən bir nəvəsi var.\nÖmrünün son illərində bir müddət xəstəlikdən əziyyət çəkib, müalicə almışdır.\n4 may 2014-cü ildə 80 illik yubileyi günündə vəfat etmişdir.\nBir çox mükafatlara, Rusiyanın xalq artisti adına (1992) layiq görülmüşdür.\n↑ "Скончалась народная артистка России Татьяна Самойлова". ИТАР-ТАСС. 5 мая 2014. İstifadə tarixi: 2014-05-05.\n↑ 1 2 3 4 5 6 7 8 9 Səbinə Əlibalaqızı. Bir gözəl rus ilahəsi...[ölü keçid] medeniyyet.az, 08.05.2013 (az.)\nИнтервью с Татьяной Самойловой Arxivləşdirilib 2015-10-27 at the Wayback Machine\nБиография Татьяны Самойловой в изложении Ф. Раззакова\nНастоящий актёр не жаждет славы — интервью в «Люберецкой газете»\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Tatyana_Samoylova&oldid=6217959"\nLast edited on 24 noyabr 2021, at 18:43\nBu səhifə sonuncu dəfə 24 noyabr 2021 18:43 tarixində redaktə edilib.


Yeni Azərbaycan Partiyası Binəqədi Rayon Təşkilatı | Marsda “suvuran” qüllələr aşkar edilib\nABŞ-ın Aeronavtika və Kosmik Tədqiqatlar Milli Agentliyinin (NASA) saytına istinadla xəbər verir ki, tədqiqatın nəticələri “Journal of Geophysical Research” nəşrində dərc olunub. Mühüm kəşf “Opportunity” marsoxodu və “Mars Reconnaissance Orbiter” orbital aparatının çoxsaylı məlumatları sayəsində edilib. Məlum olduğu kimi, 2018-ci ildə “Opportunity” marsoxodu qlobal toz fırtınasına məruz qalıb. Lakin bu əsnada missiya çox qiymətli məlumatlar əldə edə bilib. Alimlər toz qüllələri adlanan toz buludlarını üzə çıxarıblar. Onların Marsın səthindən çox hündürə qalxdıqları və tərkibində su buxarı olduğu məlum olub. Belə ki, su buxarı sürətlə kosmosa atılır və günəş radiasiyası onu molekullara parçalayır. Bu kəşf milyardlarla il bundan əvvəl Marsda suyun necə yoxa çıxdığını izah etməyə imkan verə bilər. Tədqiqatçıların sözlərinə görə, toz qüllələri massiv və köpüklənən buludlardır və Marsın nazik atmosferində olan adi tozdan fərqlənir. Ehtimal olunur ki, onlar qlobal fırtınalar vaxtı meydana gəlirlər.


Nazir: Gürcüstan Azərbaycan qazının əlavə həcmləri barədə razılığa gəlməyə ümid edir – İNSAN HÜQUQLARINA DAİR BEYNƏLXALQ STANDARTLARIN TƏSBİTİ ÜZRƏ BİRGƏ İŞÇİ QRUPU\nNazir: Gürcüstan Azərbaycan qazının əlavə həcmləri barədə razılığa gəlməyə ümid edir\nGürcüstan Azərbaycan qazının əlavə həcmləri barədə razılığa gəlməyə ümid edir. Bunu Bakıda Trend-ə Gürcüstanın energetika naziri Kaxa Kaladze deyib.\nOnun sözlərinə görə, Gürcüstan Azərbaycan qazının tədarüklərinin həcminin artırılması məsələsi üzrə “Şahdəniz” konsorsiumu ilə bir neçə aydır danışıqlar aparır: “Fikrimcə, bu günlərdə biz bu məsələni razılaşdıracağıq və Azərbaycandan əlavə qaz həcmləri almaq imkanı olacaq”.\nO, “Qazprom” və Gürcüsran arasında qaz üzrə danışıqları adi illik prosedur adlandırıb: “Biz Rusiya tədarüklərinin həcminin 10 faizini alırıq və hər il müqaviləni yeniləyirik. Azərbaycan Gürcüstanın strateji tərəfdaşıdır və çoxillik dostluq əlaqələrimiz var”.\nNazir diqqətə çatdırıb: “Təəssüf ki, bəzi qüvvələr iki ölkə münasibətlərini korlamaq üçün belə məqamlardan istifadə edir. Lakin onlarda heç nə alınmayacaq”.\n“Cənub Qaz Dəhlizi”nə gəlincə, K.Kaladzenin sözlərinə görə, Gürcüstan ölkəyə əlavə qaz həcmləri almağa imkan verəcək bu layihəni yüksək qiymətləndirir: “Gürcüstanda bu layihə üzrə bütün işlər plana uyğun gedir və ümid edirəm ki, o, 2018-ci ildə işə salınacaq”.


MÜSAHİBƏ | ON BİRİNCİ TEZİS\n... Məsələn, dənizdə işləyən işçilər müəyyən əlavə ödənişlər alırlar ki, mən buna “qan pulu” deyirəm. Onlar gecələri yatmırlar, çətin şəraitdə işləyirlər, 15 gün ailədən uzaq qalırlar. Buna görə onların ödənişi yüksəkdir. Amma onların tarif maaşı 300 manatdır. Bu gün quruda işləyən neft çıxarma operatorunun əmək haqqı 330 manatdır. Quruda işləyən işçi 500 manatdan yüksək maaş almır. Dediyim səbəblərdən dənizdə işləyən işçi 1000 manat alsa da, bu məbləğ onun gördüyü işin heç bir şəkildə qarşılığı ola bilməz. Azərbaycan neftçisi çəkdiyi əziyyətin qarşılığını almır və almayacaq da, çünki getdikcə hasilat azalır. [...]\nQafqaz regionu digər postsovet regionlarından daha mürəkkəb deyil. Təbii ki, millətlərarası münaqişələr böyük problemdir. Böyük şəhərlərin həm işçi sinfinə, həm də ziyalılarına xas olan beynəlmiləlçi mədəniyyət əhəmiyyətli dərəcədə itirilib. Lakin, Bosniya misalının, ondan əvvəl isə - Saakaşvili demaqoqiyasının aşkar şəkildə artıq gücünü itirdiyi Gürcüstan misalının göstərdiyi kimi, millətçilikdən də yorulmaq olur. [...]


29 Aprel 2021 09:45 - admin\nİSLAM DÜNYAGÖRÜŞÜNDƏ TÖVHİD\nCümə axşamı – 1974-09-26\nRamazan ayının 9-u.\n“Allahdan başqa, heç bir məbud (ilah) yoxdur. Diri və əbədidir. Onu nə mürgü, nə də yuxu tutar (bir an belə qəflətə dalmaz). Göylərdə və yerdə nə varsa Onundur. Onun izni olmadan Onun hüzurunda kim şəfaət (və vasitəçilik) edə bilər? O, onların (bəndələrin) keçmiş və gələcəyini bilir. Onların (bəndələrin) elmi Allahın elmindən Onun Özünün istədiyindən başqa heç bir şeyi əhatə edə bilməz. Onun qüdrət və hökmranlığı göyləri və yeri əhatə etmişdir. Göyləri və yeri mühafizə etmək Onun üçün heç də çətin deyildir. Odur ən uca, ən böyük!”\n“Bəqərə” surəsi, ayə 255.\n…Bir sözlə, Qurani-Kərimdə tövhid ayələrini seçib sizin üçün tərcümə edəcəyik və (bundan sonra) siz özünüz araşdırma aparın ki, (birinci,) Qurani-Kərimdə “tövhid” dedikdə, nə nəzərdə tutulur? (İkinci,) onun həyatda öhdəliklər və kriteriyaları nədir? Əlbəttə, əgər yadınızdadırsa, ötən bəhslərimizdə qeyd etdik, ki, əvvəla, hər bir dini prinsip və əqidəyə iman kor-koranə deyil, mütləq agahlıq və düşüncəyə əsaslanmalı, ikinci də, iman öhdəliklərlə birgə olmalıdır. Bizim iman gətirdiklərimiz həyatımızda – həm fərdi, həm də ictimai əməl və rəftarlarımızda, həm bəşəriyyətdə, həm də gələcək tarixdə məsuliyyət və öhdəlik yaratmalıdır. Tövhid bəhsinə bu müqəddimə ilə yanaşdıqda, təbii ki, bu bəhs də öhdəlik gətirəcəkdir. Tövhid bəhsini elə araşdırmalıyıq ki, əvvəla, tövhidə agah şəkildə çataq, ikinci də, görək, onun bizim öhdəmizə qoyduğu vəzifələr hansılardır? Görəsən, tövhid məsuliyyətsiz və öhdəliksiz bir anlayışdırmı? Görəsən, tövhid əməlsiz və mükəlləfiyyətsiz bir həqiqətdir, yoxsa insanın öhdəsinə mükəlləfiyyətlər, vəzifə və məsuliyyətlər qoyan bir agahlıq və bilikdir? Qurana müraciət etdikdə, bu sualın cavabını görəcəyik.\nBeləliklə, biz bu gün tövhidlə bağlı nəzərdə tutduğumuz ayələri xüsusi prizmadan, sabah və növbəti günlərdə də başqa bir prizmadan araşdıracağıq. Mən tövhid bəhsinin bütün yönlərini Quran ayələrinə istinadən bir neçə gün ərzində araşdırıb yekunlaşdıracağımı iddia etmirəm. Şübhəsiz, hər kəs dərin mütaliə, daha dəqiq, daha aydın nəzərlə Qurana müraciət etsə, tövhid bəhsinin sonsuz okean olduğunu görəcək. Biz də vaxtımızı və məclisimizin tutumunu nəzərə alıb bu haqda danışacağıq. (Əlbəttə, bu mövzuda bütün bildiklərimizi belə xülasə şəkildə qeyd edib yekunlaşdıra bilməyəcəyik.)\nBir sözlə, biz tövhid mövzusunu iki konteksdən araşdıracağıq, ola bilsin ki, bəhs əsnasında nəzərə zəruri çarpan digər məsələlərə də toxunaq; öncə İslam dünyagörüşündə tövhid məsələsini araşdıracağıq. Şübhəsiz, tövhid bəhsi İslam dünyagörüşünə məxsusdur. İslam dünyagörüşündə tövhid nə deməkdir və onun mənası nədir? Quran ayəsi və Quranın səlis dili İslam dünyagörüşündə bəhs edilən tövhidi necə şərh edir? Sonrakı bəhsimiz isə İslam ideologiyasında tövhid bəhsinə aiddir. Əlbəttə, “dünyagörüşü” və “ideologiya” ifadələri ilə tanış olmayanlara bu iki ifadə haqqında qısa şəkildə izah edəcəyəm. Çünki tövhid həm İslam dünyagörüşünün, həm də İslam həyatının qurulucuğuna xas olan ideologiyanın bir hissəsindən ibarətdir.\nBunlara rəğmən, tövhid İslamın bütün şəriət məsələlərində özünü göstərir; siz hər zaman tövhidəzidd hər bir dini hökm və qanunla üzləşdikdə, bilin ki, onun İslama heç bir aidiyyatı yoxdur. Çünki tövhid İslam qanunlarında bədəndə bir ruh, onun bütün damarlarında axan pak və təmiz bir qan, “İslam” adlı bir binanın bütün fəzasını əhatə edən saf hava kimidir. İslamda tövhid rəngi və əlamətinə sahib olmayan bir hökm belə tapa bilməzsiniz. Bir sözlə, biz bu gün İslam dünyagörüşündə tövhid haqqında bəhs edəcəyik.\nİslam dünyagörüşü nə deməkdir? Siz bir insan olaraq dünya və insanla bağlı öz şüur və düşüncənizə müraciət etdikdə, bir sıra təsəvvürlərin formalaşdığını görəcəksiniz. Ola bilər ki, siz bu haqda heç düşünməmisiniz, lakin düşünənlər insan və dünya, onların rabitəsi, metafizik aləm haqqında düşündükdə, onda bir sıra təsəvvürlər yaranacaqdır. Buna “dünyagörüşü” deyilir. Hər bir məktəbin dünya ilə bağlı özünəməxsus təfəkkür tərzi və nəzəriyyəsi vardır. Buna dünyagörüşü deyilir. (Dilimizdə işlənən yeni terminlərdəndir.) Dünyagörüşü avam dildə işlənən “geniş nəzər” mənasında deyil; “filankəsin dünyagörüşü var” – dedikdə, onun geniş nəzər sahibi olması nəzərdə tutulur. Dünyagörüşü bu mənanı ifadə etmir.\nBir sözlə, dünyagörüşünü qısa şəkildə belə tərif etmək olar: “İnsanın insan, dünya, hansısa bir məktəb, məslək, ayin, ictimai bir proseslə bağlı anlayış və təfəkkür tərzinə dünyagörüşü deyilir.” İslamın da bir dünyagörüşü, dünya ilə bağlı bir baxış açısı var. Burada İslamın tövhidlə bağlı bəhsimizə aid dünyagörünüşünə qısa şəkildə toxunacağıq.\nİslama görə, dünya adlı bir məcmuə – yuxarıdan aşağı, kiçik varlıqlardan tutmuş böyük varlıqlara qədər, ən kiçik canlı və cansız varlıqlardan tutmuş ən şərəfli və qüdrətli canlı və ağıllı varlığa – insana qədər hər bir şey, bu kainatın hər yeri, hər kəsi və hər varlığı daha əzəmətli bir qüdrətə bağlıdır. Bizim gördüyümüz bu zahiri aləmin, hiss etdiyimiz bütün fenomenlərin fövqəltəbiəti hər bir həqiqətdən üstün, şərəfli və sevimlidir, bu aləmin hər bir hissəsi Onun qüdrət əli ilə yaranıb formalaşmışdır. Həmin üstün qüdrətin bir adı var, o da Allahdır. Demək, dünya öz-özünə müstəqil bir həqiqət deyil, özü özünü yaratmamış, öz-özünə formalaşmamışdır, əksinə elm irəlilədikcə sayı daha da çoxalan bu müxtəlif fenomenləri, varlıqları, zərrəcikləri, hələ bizim dərkimizin fövqündə olan metafizik aləmi, planetləri, qalaktikaları, bu günə qədər kəşf etdiklərimizin milyardlarla bərabərinin hələ də kəşf olunmadığı qalaktikaların fövqünü – bütün bunları qüdrətli bir əl yaratmış, ona varlıq vermişdir. Bu emalatxananın bir qurucusu var; bu dəm-dəstgah təsadüfi deyil, öz-özünə formalaşmayıb, onun bir yaradanı var. İslam dünyanı belə görür. Bunlar tövhidlə bağlı İslam dünyagörüşünün materiallarıdır və biz burada bu haqda qısa şəkildə söz açacağıq.\nYaradaılmışlardan üstün olan, bütün varlıqları yaradıb idarə edən, onları yavaş-yavaş möhkəmlədən o qüdrətli əlin adı Allahdır. O, zatən bütün gözəlliklərin və gözəl yarananların sahibidir, elmli, qüdrətlidir, diridir, iradəlidir, bu sifətlərdən qaynaqlanan hər bir şeyin sahibidir, o, həyatı başqalarından almamış, elmi başqalarından götürməmişdir və s.\nO, aləmlərin ixtiyar sahibidir. Aləmlər kimlərdir? Aləmin zərrəciklərinin Onun müqabilində rolu nədir? Onun yaratdığı zərrəciklər ana bətnindən ayrılmış körpə tək ayrıdır, yoxsa, məsələ başqadır? Bunlar hər an yaşamaq və qalmaq üçün Ona, Onun qüdrət və iradəsinə möhtacdır. Hamı Onun köləsidir. Bütün varlıqlar Onun bəndələri, qulları, yaratdıqları və məxluqlarıdır. Onların hamısında təsərrüf edə bilər. Hamısını xas sistemlə yaratmış, dəqiq sünnə və qanunlar əsasında meydana gətirmişdir. Hələ bu qanunları elm bu gün kəşf edir. Əlbəttə, bəhsimiz bu zəmində deyil, yəni Allahın varlığını isbat etmək bəhsimizdən kənardır, bu haqda çox kitablar yazılmışdır, gedin oxuyun. Lakin burada bir neçə təcrübi elmlərin, laboratoriya sahəsində fəaliyyət göstərən mütəxəssisin sözünü qeyd etmək də yerinə düşər. Bir neçə xarici yazıçının qələmə aldığı və üç iranlı alimin tərcümə etdiyi “Allahın varlığının isbatı” adlı dəyərli kitaba müraciət etsəniz, yaxşı olar. Bu gün təcrübi elmlərin mütəxəssisləri qeyd edirlər ki, elmi tərəqqi, varlıqlar və məxluqlar barəsində tədqiqat, dəqiq qanunların kəşfi sayəsində dünyanın yaradıcısı olduğunu anlayırıq. Dünyaya hakim sistem və nəzmi gördükdə, onun bir yaradanı olduğunu başa düşürük. Demək, bütün dünya varlıqları Onun qulları, məxluqlarıdır, hamı Onun ixtiyarında, qüdrət əlinin altındadır, insan da digər varlıqlar kimidir.\nİslam dünyagörüşündə tövhidin mənası budur; tövhid, yəni dünyanın bir yaradanı, bir qurucusu vardır, başqa sözlə, dünya pak və lətif ruha sahibdir. Yaradan Allahın qüdrəti ilə vücuda gələn varlıqdır, dünyanın bütün hissələri Onun bəndələri və onların ixtiyar sahibidir. İslam dünyagörüşündə tövhid dedikdə, bu məna nəzərdə tutulur. Bir müsəlman İslam gözü ilə bu dünyaya baxdıqda, onu müstəqil bir varlıq deyil, üstün bir qüdrətdən asılı bir varlıq olduğunu görür. Bunun təsir və faydası nədir? Qəribə təsiri vardır. Tövhidlə bağlı növbəti bəhslərimizdən bu baxış, bu xas dünyagörüşü, aləmlərlə bağlı bu təfəkkür tərzinin həyat quruculuğunda hansı təsirlərə malik olması aydın olacaq.\nQuran ayələrinə müraciət etdikdə, aləmlərin Rəbbinin də eynilə elə bu mətləbə toxunduğunun şahidi oluruq. Bu məqsədlə Quranın iki ayəsini tilavət və tərcümə etməyi nəzərdə tutmuşuq. Birincisi, “Bəqərə“ surəsinin “Ayətül-kürsü“ adı ilə məşhur olan 255-ci ayəsidir. “Ayətül-kürsü“nün ilk hissəsi bu mövzuya həsr olunur. İndi isə tilavət və tərcümə edirik:\nبسم الله الرحمن الرحيم.اللّهُ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ\n“Mehriban və Rəhmli Allahın adı ilə. Allahdan başqa, heç bir məbud (ilah) yoxdur.”\nHeç bir izahla bəyan olunmyan bir ifadə – Allah! Allah kimdir? Bir varlıqdır ki, Ondan başqa, heç bir məbud yoxdur. Ayədə qeyd olunan “ilah” sözünü “məbud” tərcümə edin. İlah – bir varlıqdır ki, insan onu pak və müqəddəs bildiyi üçün onu uca tutur, ehtiram edir, onun müqabilində baş əyib təvazökarlıq göstərir, öz ixtiyarını ona həvalə edir, həyat ipini ona tapşırır, həyatını qeyd-şərtsiz onun himayəsində görür. Quran terminologiyasında bu varlıq “ilah” adlanır. Həyat ipini nəfsi istəklərinə tapşıranların ilahı (məbudu) nəfsi istəkləridir. Təcavüzkar və üsyankar bir insanı öz həyatına müdaxilə etməyə icazə verənlərin ilahı şeytandır. Puç ənənə və əqidələrə qeyd-şərtsiz boyun əyənlərin ilahı elə həmin puç ənənə və əqidələrdir. İnsanın varlığı və həyatına qeyd-şərtsiz müdaxilə edən və hakim olan hər bir şey onun ilahı və məbududur. Bu məqamda belə deyilir: لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ – “Ondan başqa, heç bir məbud yoxdur.”\n“Yoxdur“ nə deməkdir? Yəni dünyada yoxdur? Axı dünyada minlərlə məbud var idi. Elə Allahın evi Kəbədən üç yüz altmış məbud və oyuncaq asılmışdı. Bir o qədər də dünyada canlı oyuncaqlar hökmranlıq edirdilər. Necə “məbud“ yoxdur? لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ – “Ondan başqa, heç bir məbud yoxdur.” – ifadəsində məqsəd Allahdan başqa, həqiqi və qanuni məbud və ilahın olmamasıdır; belə ki, Allahdan başqa, hər kimi (qeyd etdiyimiz mənada) allahlıq və məbudluğa qəbul etsəniz, üsyan etmiş, haqqa qarşı çıxmısınız, çünki Allahdan başqa, heç kim allahlıq və məbudluğa layiq deyildir.\nBu yeganə və tək Allah və ilahın xüsusiyyəti nədir? Sözügedən ayədə Onun bir neçə xüsusiyyətindən söz açılır:\n“Diridir.“ Bütün varlıqlar ölü və murdardır, O isə diridir. Cansız varlıqlar aydındır, canlılar da ölüdür; bir canlı ki, bir gün yox idi, bir gün də olmayacaq; bir canlı ki, canı daim təhdid içindədir; bir canlı varlıq ki, həyatı bəzən bir tükün hərəkəti, beynin fəaliyyəti nəticəsində yoxluqla təhdid olunur. Axı bu necə həyatdır? Həyat əbədi, əzəli və həqiqi diri varlığa məxsusdur və bütün canlılara hədiyyə və töhfəsidir. O Allahdır.\n“Əzəli və əbədidir.“ Həyatı daimi, həmişəlikdir. Həyatda olanar Onun həyatı ilə diridir, əgər O olmasa və iradə etməsə, dünyada bir varlıq və bir məxluqdan əsər-əlamət belə olmaz. Əzəli və əbədi varlıq Odur.\n“Onu nə mürgü, nə də yuxu tutar.“\nOnu nəinki ağır yuxu, heç yüngül yuxu da tutmaz. Bunun mənası nədir? Yəni, Onun varlığı və həyatında bir an belə qəflət və diqqətsizlik yoxdur. Digər varlıqlar, yalançı tanrılar öz ixtiyarında olanlardan qəflət edir, hakim olduqları dünyadan tamamilə xəbərsizdirlər, agahlıq iddiası etsələr də bəzən, agahlıqlarında yanılır, qəflət və nadanlıq onlara hakim kəsilir.\nأَلَمْ تَرَ إِلَى الَّذِينَ بَدَّلُواْ نِعْمَةَ اللّهِ كُفْرًا وَأَحَلُّواْ قَوْمَهُمْ دَارَ الْبَوَارِ. جَهَنَّمَ يَصْلَوْنَهَا وَبِئْسَ الْقَرَارُ\n“Məgər Allahın nemətini küfrə dəyişənləri (Allahın nemətlərinə nankor olanları) və öz qövmünü (və ardıcıllarını) ölüm (həlakət və bədbəxtlik) yurduna sövq edənləri görmədinmi? Onlar Cəhənnəmə daxil olacaqlar. (Özləri Cəhənnəmə daxil olacaqları kimi, bədbəxt ardıcıllarını da özləri ilə Cəhənnəmə çəkib aparacaqlar.) Ora necə də pis məkandır!“\nİmam Kazim (ə) bu ayəni Harun Ər-Rəşidə oxudu və dedi: “Sən onlardansan.“\nƏgər Harun qafil olmasaydı, nə üçün özü ilə birgə qövmünü də Cəhənnəmə çəkib aparmalıdır? Demək, digər məbudlar bütünlüklə qəflətdədirlər.\nQəflətə dalmayan yeganə varlıq bu dünyanın həqiqi hakimidir: لاَ تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نَوْمٌ “Onu nə mürgü, nə də yuxu tutar.“\nAyədə qeyd olunan “sinəh“ sözüyalnız “mürgüləmək”, “nəvm“ sözü isə yalnız “yuxu” mənasında deyildir. Allahdan yüngül və ağır yuxunu inkar edən bu sözlər daha dərin və daha artıq mənaları ifadə edirlər. Yoxsa, bu ifadələrin bu ayədə işlənməsinin heç bir zəruriliyi olmazdı. Nə üçün? (Bunun səbəbini növbəti bəhslərdə geniş şəkildə qeyd edəcəyik.) Çünki tövhidlə bağlı hər bir işarə və nöqtə Allahdan qeyrisinin “allahlıq“ məqamının inkarına və Ondan başqasının nöqsanlarına işarədir; Allahla bağlı nə isbat olunursa, onu allahlıq iddiası edənlərdən inkar edir, tövhid bəhsində deyilənlər allahpərəst və təkallahlıların həyatında öz əksini tapmalı, onun bütün xüsusiyyətləri, incəlikləri və nümunələri təkallahlı insanın həyatında cilvələnməlidir. Biz bu haqda gələcək bəhs və tilavətlərdə söz açacağıq. Bir sözlə, الْحَيُّ الْقَيُّومُ – “Diri və əbədidir.“ – ifadəsi yalançı tanrı və məbudların qəflətləri, yuxuları və nadanlıqlarına işarədir.\n“Onu nə mürgü, nə də yuxu tutar. Göylərdə və yerdə nə varsa Onundur.“ Onun mülkü və quludur.\n“Allahın izni olmadan Onun hüzurunda kim şəfaət (və vasitəçilik) edə bilər?“\nAllahın müqabilində şəfaətçi olaraq özünü göstərə bilən bir qüdrət tanımırıq. Əgər kimsə başqalarına şəfaət edəcəksə, o da Allahın izni ilə olacaqdır. Peyğəmbərlər, övliyalar, imamlar, əməlisalehlər, möminlər və şəhidlər Allahın hüzurunda şəfaət edəcəklər, lakin bu, Onun izni olmadan baş tutmayacaqdır. Demək, onların qüdrəti Allahın qüdrəti müqabilində heçnədir. Belə deyil ki, Allahın yaratdığı sistem müqabilində onların da ayrıca sistemi olacaq, xeyr, onlar da Allahın bəndələridir, lakin Allahın xas lütf və məhəbbətinə şamil olan bəndələridir.\n“O, onların (bəndələrin) keçmiş və gələcəyini bilir.“\nO, insanların və digər varlıqların həyatını bütünlüklə əhatə etmişdir.\n“Onlar(ın elmi) Allahın elmindən Onun Özünün istədiyindən başqa, heç bir şeyi əhatə edə bilməz.“\nGörün, bütün aləm necə də iki cərgəyə ayrılır: Bir cərgəsi Allahın cərgəsi, digəri isə varlıqların cərgəsidir. İkinci cərgədə olan bütün varlıqlar birmənalı olaraq Allahın bəndələridir. Demək istəyirəm ki, Allaha bəndəçilik baxımından iki varlıq arasında heç bir imtiyaz yoxdur, onlar Allahın bəndələri olduğu, Onun qüdrət və hakimiyyəti altında olduğundan bərabərdirlər, hətta dünyanın və insan tarixinin ən böyük, ən əziz və ən dəyərli varlığı – Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) müqəddəs varlığı Allahın bəndəsi və Onun ixtiyarında olması nöqteyi-nəzərindən digər varlıqlarla bərabərdir; həm Peyğəmbəri-Əkrəm (s) Allahın hakimiyyəti altındadır, həm də digər varlıqlar. Bir peyğəmbərin, bir ilahi şəxsin və bir böyük şəxsiyyətin Allah dərgahında sevimli, izzətli və ucaməqamlı olması onun Allah müqabilində qüdrət sahibi olması anlamında deyil, əksinə, o da Allaha təslim olan bir quldur, onun böyüklüyü də elə budur. Namazın təşəhhüdündə belə deyirik:\nوَاَشْهَدُ انَّ مُحَمَّداً عَبدُهُ وَرَسُولُه\n“Şəhadət verirəm ki, Muhəmməd Onun bəndəsi və peyğəmbəridir.“\nBurada onun Allaha bəndə olması önə çəkilir, birinci Allahın bəndəsi olması qeyd edilir.\n“Onun qüdrəti göyləri və yeri əhatə etmişdir.“\n“Bunları mühafizə etmək Onun üçün heç də çətin deyildir.“\n“Ən uca, ən böyük varlıq da Odur!“\nHər ayə və kəlmədəki incə nöqtələrdən başqa, bu ayənin məcmusundan nə başa düşürsünüz? Ola bilsin ki, bəzi incəlikləri siz, bəzilərini də mən anlayım, amma onlarla, yüzlərlə incəliklər var ki, Allahın xas bəndələrindən başqa, heç kim başa düşmür. İmam Səccad (ə) اللّهُ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ (Allahdan başqa heç bir məbud yoxdur.) – ifadəsindən başa düşdüyü incəlikləri mən və siz başa düşə bilmirik. Bu incəliklər, ictimai və etiqadi məsələlərdən başqa, sözügedən ayənin məcmusundan nə başa düşürsünüz?\nAyənin məcmusundan Allahla bağlı ələ gətirdiyiniz islami düşüncə nədir? Budur ki, bütün varlıq məntəqəsində “Allah” adlı bir qüdrət, həyat və elm ocağı vardır. Bütün varlıqlar bəndəçilik, kiçiklik və yoxsulluq hissi ilə o böyük və əzəmətli qüdrətə möhtacdır. O qüdrət ocağına bəndəçilikdə varlıqlar arasında da heç bir fərq yoxdur. Bir zərrəcikdən tutmuş böyük planetlərə qədər, istər mömin insan olsun, istərsə də kafir, istər dəyərsiz heyvan olsun, istərsə də dəyərsiz insan – hamılıqla o əzəmətli varlıq müqabilində təslimdir, Onun bəndələridir; istədiyiniz ifadəni işlədə bilərsiniz.\nƏlbəttə, bu mövzunu anlamaq İslam ideologiyası ilə tanışlıqda və cəmiyyətin islami göstərişlərə əməl etməsində təsirə malikdir. Bu barədə zehninizin aydınlaşması üçün bir misal çəkmək istəyirəm; bütün insanların bu qüdrət ocağının müqabilində bərabər olduğunu bildiyimiz zaman Rum imperatoru Valerianın məğrurcasına heykəlini düzəldib bir kölənin də onun ayaqlarından yapışıb yalvarması mənasız olacaq. Nə üçün? Məgər böyük imperator Allah bəndələrinin cərgəsindən başqa bir cərgədəmi qərar tutub? Məgər bu impoeratorun ayaqlarına düşüb ona baş əyən və yalvaran insan Allah bəndələrinin cərgəsindən başqa, daha aşağı və alçaq cərgədəmi yerləşir? Məgər onların hər ikisi bir cərgəyə aid deyilmi? Onda, bu vəziyyət nəyə lazımdır?\nBaxın, dünya hegemonları, minlər və milyonlarla əsir və köləsi olan tarixin quldurları, sərvətliləri və əyan-əşrafı bu ilahi dünyagörüşü və əqidəyə sahib olmadığından belə düşünürlər: “Mən fərqliyəm; o başqa, mən başqa; o, mənim ayağıma gəlməlidir; mənəm ki, ayağımı onun başının üstünə qoymalıyam; mən əmr verməyə, o isə əmrə müti olmağa layiqdir; mən ağa kimi yaşamalı, o isə bədbəxtlər kimi sürünməlidir; mən yenilməz qüdrətə sahib Allahın quluyam, o isə gücü az olan məbudun quludur.” Bu, Bəni-İsrailin təfəkkür tərzi idi. Onlar belə deyirdilər: “Bizim allahımız aləmlərin məbudu olan Yəhuvədir. Yəhuvənin Bəni-İsrailə lütfü daha böyükdür.” Hindistan bütpərəst və müşrikləri belə deyirdilər: “Cəmiyyət dörd qrupa bölünür, hər qrupun öz tanrısı var və hər biri xas bir yerdən qaynaqlanmışdır.” Lakin xalis İslam və tövhid ideologiyasına əsasən, bütün mümkün (yaradılmış) varlıqlar bir yerdən, bir başlanğıcdan, bir qüdrətdən meydana gəlmişdir. Hamı Onun dərgahında bəndə və kölədir. Hamı Onun qarşısında əsirdir. Hamı Onun əmrinə təslim olmalıdır. Heç kimin Ondan başqasının hüzurunda əyilməyə haqqı yoxdur, necə ki, kimsə ayağını başqasının başına qoymağa, kimsə də başını başqasının ayağı altına atmağa haqqı yoxdur. Nə üçün? Çünki hər iki halda haqq və həqiqətə qarşıdır. Atlı ilə onun atının zəhərli ayaqları altında çapalayan piyadalar (kölələr) arasında heç bir fərq yoxdur.\n“Göylərdə və yerdə nə varsa Onundur. Allahın izni olmadan Onun hüzurunda kim şəfaət (və vasitəçilik) edə bilər?“\nBəli, bəziləri şəfaət edəcəklər, amma Onun icazəsi ilə! O, heç zaman zalımlara şəfaət izni verməz, imamlara isə izn verəcək. O, heç vaxt fitnə-fəsad əhlini şəfaətə layiq bilməyəcək. Peyğəmbərlər, övliyalar, əməlisalehlər, şəhidlər, uca məqama sahib olan təvazökarlar, dünya həyatını acı və zəhərli bilən, amma güclü ruha sahib olan, vəzifə yolunda hərəkət edən və vəzifəyə daha da yaxın olmaq üçün addımbaaddım irəliləyən bəndələr Allahın hüzurunda (Qiyamətdə) şəfaət edə biləcəklər. Onlar da Allaha daha çox bəndəçilik etdikləri, özlərini Allahın qüdrəti altında gördükləri üçün şəfaət edə biləcəklər. Peyğəmbəri-Əkrəmin (s) dönəmində o Həzrət kimi Allaha bəndəçilik edən yox idi. Heç kim Əmirəlmöminin Əlinin (ə) və İmam Səccadın (ə) zamanında onlar kimi Allaha ibadət etmirdi. Peyğəmbəri-Əkrəmin (s), Əmirəlmöminin Əlinin (ə) və İmam Səccadın (ə) insanların ən üstünü olmasını bir Şuştər əhlini bir Dezful əhli ilə (iki tayfanın üstünlük baxımından bir-birilə) müqayisəsi kimi fərz etməyin. Allaha bəndəçilik edənin məqamı daha böyük, daha üstün və daha şərəflidir. Bu ayənin (Ayətül-kürsünün) məcmusundan belə anlaşılır ki, bütün aləmlər, bütün varlıqlar aləmlərin Rəbbinin – o mütləq qüdrətin müqablində bəndə, müti və təslimdir; hər kim Ona daha yaxın olmaq istəsə, Ona daha yaxşı bəndəçilik etməlidir. Bu bir ayə!\nSeçdiyim növbəti ayə isə “Məryəm” surəsinin 88-ci ayəsidir:\n“Dedilər: “Rəhman Allah Özünə övlad götürmüşdür!””\nKafirlər müxtəlif şəkildə belə ifadələr işlətmişlər; xristianlar bir cür, yəhudilər bir cür, Ərəbistan və Qüreyş müşrikləri də bir cür! Bəziləri “Allahın qızı var!”, bəziləri “Allahın oğlu var!”, bəziləri “Allahın həm qızı, həm də oğlu var!”, bəziləri “Allahın yalnız bir övladı var!”, bəziləri də “Allahın övladlarının sayı hədsizdir, ailəsi böyükdür!” – deyirdilər. Bir sözlə, onlar وَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا – “Rəhman Allah Özünə övlad götürmüşdür!” – dedilər.”\nOnlar nə üçün belə deyirdilər? Buna diqqət yetirin ki, bir qrup xristian, yəhudi və müşrikin Allahın övlad sahibi olmasını iddia etməsi dünya varlıqları arasında kiminsə Allahla bəndəçilik nisbəti yox, övlad nisbətinin olması anlamını daşıyırdı, onu kölə yox, şahzadə hesab edirdilər.\nYəhudilər Üzeyr peyğəmbərə “Allahın oğlu” deyirdilər. Onların nəzərincə, bütün varlıqlar Allahın qulu olsa da Üzeyr ondan xaricdir və o, Allahın qulu yox, övladıdır, şahzadədir, Allahın gözünün işığıdır. Xristianlar da belə sözlər deyirdilər. Kafirlər də Lat, Mənat və Üzzanı Allahın qızları hesab edirdilər. Yunan və Rum müşrikləri də Allahın çoxlu övlad sahibi olduğuna inanırdılar. Həqiqətdə, bizim apardığımız iki bölgünün – biri Allah, digəri isə Allahın müqabilində baş əyən bütün varlıqlar və bəndələr – üç olduğunu bildirir və deyirdilər: Allah, Onun bəndələri və Onun övladları. “Məryəm” surəsinin ayələri bu etiqadı rədd edir. Ayənin sonuna qədər diqqətlə dinləyin.\n“Siz, doğrudan da, olduqca ağır (və nalayiq) söz danışdınız!”\nGörün, Allah hansı ifadəni işlədir? Ağır və qorxulu söz danışdınız, olduqca təhlükəli bir əqidə təqdim etdiniz.\n“Buna görə az qaldı ki, göylər parçalansın, yer yarılsın və dağlar yerindən qopub dağılsın!”\n“(Müşriklərin) Rəhman Allaha övlad isnad etdiklərinə görə!”\nAydındır ki, məsələ olduqca mühümdür. Allah elə bir varlıq deyil ki, bir söyüş və nalayiq sözlə incisin. Aləmlərin Rəbbi hisslərə qapılan varlıq deyil. İnsanlara təqdim etdiyi əqidə ilahi hədəflərin təmininə, rədd etdiyi çirkin əqidə də cəmiyyətdə fəsad və pozğunluğun təmininə xidmət edir. “Allahın övladı olması” və “Allahla bəşər arasında vasitəçilik rolunun olması”na etiqad cəmiyyətdə çirkin inanclara yol açır. Əlbəttə, tövhid bəhslərində bunun mənfi təsiri tədricən özünü göstərəcək. Bu isə həqiqətdə, bəndələrin Allahın yox, biri digərinin bəndəsi olması üçün gətirdiyi bir bəhanədir.\n“Halbuki, Rəhman Allaha Özünə övlad götürmək yaraşmaz.”\n“Çünki göylərdə və yerdə olan bütün məxluqatdan eləsi yoxdur ki, (Qiyamət günü) Rəhman Allahın hüzuruna bir bəndə kimi gəlməsin.”\nHamı Allahın müqabilində bəndə və kölədir.\n“And olsun ki, (Allah) onları hesablamış və təkrar-təkrar saymışdır. “\n(Bu da “Məryəm“ surəsindəki növbəti ayə.)\nBir sözlə, bugünkü bəhsimizdə İslam dünyagörüşündə əsas prinsiplərdən biri kimi tövhidin mənası araşdırıldı. Ertəsi gün isə inşallah, İslam ideologiyasında əsas prinsiplərdən biri kimi tövhidin mənasına toxunacağıq. O zaman bu iki mənanın bir-birilə fərqli olduğunu görəcəksiniz. Bu müqəddimədir, İslam düşüncəsi budur, dünyanı və varlıq aləmini belə görür. Görəsən, bu düşüncə bizə nə bəxş edir? Həyat üçün təqdim etdiyi hərəkət istiqaməti, planı nədir? İslam ideologiyasında tövhidin rolu nədir?\nCümə axşamı – Ramazan ayının 9-cu günü\nİslam dünyagörüşündə (İslamın fəlsəfi və fundamental düşüncəsində) bütün varlıqlar “Allah” adlı üstün bir qüdrətin vasitəsilə yaranmış, Onun qulu və Ona möhtacdırlar. O, elm, qüdrət, iradə, həyat və s. kimi əsaslı və gözəl xislətlərlə bəzənmişdir.\nDəyərsiz zərrəciklərdən tutmuş planetlər, qalaktikalar və naməlum varlıqlara qədər hər biri Onun ixtiyarındadır. Dünya varlıqları – insan və digərləri Onun bəndələridir və Ona bəndəçilikdə hamı şərik və bərabərdir. Övlad, zövcə, ortaq və bu kimi adlar Allaha bəndəçilik dairəsindən kənar deyildir.\nBəndələr hər şeyini – fikrini, zəkasını, qərarını, maddi imkanlarını və s. Ondan alır, yaradılış mənbəyi Odur və həyatın davamı Onunladır.\nBu düşüncə İslamın quruculuq ideologiyasında bütün tədbirlərin, əməli göstəriş və proqramların əsas və fundamental prinsipindən ibarətdir.\nQuran ayələrində tövhid nəğməsi könül oxşayır və diqqəti cəlb edir:\nاللّهُ لاَ إِلَـهَ إِلاَّ هُوَ – Allahdan başqa, heç bir məbud (ilah) yoxdur.\nالْحَيُّ الْقَيُّومُ – Diri, əzəli, əbədi, qoruyan və gözətçidir.\nلاَ تَأْخُذُهُ سِنَةٌ وَلاَ نَوْمٌ – Onu nə mürgü, nə də yuxu tutar (bir an belə qəflətə dalmır).\nلَّهُ مَا فِي السَّمَاوَاتِ وَمَا فِي الأَرْضِ – Göylərdə və yerdə nə varsa Onundur.\nمَن ذَا الَّذِي يَشْفَعُ عِنْدَهُ إِلاَّ بِإِذْنِهِ – Onun izni olmadan Onun hüzurunda kim şəfaət (və vasitəçilik) edə bilər?\nيَعْلَمُ مَا بَيْنَ أَيْدِيهِمْ وَمَا خَلْفَهُمْ – O, onların (bəndələrinin) keçmiş və gələcəyini bilir.\nوَلاَ يُحِيطُونَ بِشَيْءٍ مِّنْ عِلْمِهِ إِلاَّ بِمَا شَاء – Onlar(ın elmi) Allahın elmindən Onun Özünün istədiyindən başqa, heç bir şeyi əhatə edə bilməz.\nوَسِعَ كُرْسِيُّهُ السَّمَاوَاتِ وَالأَرْضَ – Onun qüdrət və hökmranlığı göyləri və yeri əhatə etmişdir.\nوَلاَ يَؤُودُهُ حِفْظُهُمَا – Göyləri və yeri mühafizə etmək Onun üçün heç də çətin deyildir.\nوَهُوَ الْعَلِيُّ الْعَظِيمُ – Odur ən uca, ən böyük!\nوَقَالُوا اتَّخَذَ الرَّحْمَنُ وَلَدًا – Dedilər: “Rəhman Allah Özünə övlad götürmüşdür!”\nلَقَدْ جِئْتُمْ شَيْئًا إِدًّا – Siz, doğrudan da, olduqca ağır (və nalayiq) söz danışdınız!\nتَكَادُ السَّمَاوَاتُ يَتَفَطَّرْنَ مِنْهُ وَتَنشَقُّ الْأَرْضُ وَتَخِرُّ الْجِبَالُ هَدًّا – Buna görə az qaldı ki, göylər parçalansın, yer yarılsın və dağlar yerindən qopub dağılsın!\nأَن دَعَوْا لِلرَّحْمَنِ وَلَدًا –(Müşriklərin) Rəhman Allaha övlad isnad etdiklərinə görə!\nوَمَا يَنبَغِي لِلرَّحْمَنِ أَن يَتَّخِذَ وَلَدًا – Halbuki, Rəhman Allaha Özünə övlad götürmək yaraşmaz.\nإِن كُلُّ مَن فِي السَّمَاوَاتِ وَالْأَرْضِ إِلَّا آتِي الرَّحْمَنِ عَبْدًا – Çünki göylərdə və yerdə olan bütün məxluqatdan eləsi yoxdur ki, (Qiyamət günü) Rəhmanın hüzuruna bir bəndə kimi gəlməsin.\nلَقَدْ أَحْصَاهُمْ وَعَدَّهُمْ عَدًّا – And olsun ki, (Allah) onları hesablamış və təkrar-təkrar saymışdır.\n(“Məryəm” surəsi, ayə 88-94.)\n. Öncə diqqətinizə çatdırmalıyam ki, bizim bəhs metodumuzla Quran ayələrinə əsasən tövhid mövzusu nəzərə bir qədər ağır çarpacaq, minbər deyil, bir növ dərslik kimi görünəcək. Lakin mən həmişə öz-özümə belə düşünmüşəm ki, ümumi söhbətlərimizin də dərslik halına çevrilməsinin nə eybi var? Nə olar ki, ümumi bir yığıncaqda məclis iştirakçıları eynilə sinif dərsi kimi mürəkkəb elmi mətləblər dinləyib onun üzərində düşünsünlər? Xətibin hər il Ramazan ayında insanlar oruc olduğu üçün mütləq əyləncə və lətifə xarakterli mətləblərə toxunmasına nə ehtiyac var? Haçana qədər ümumi məclislərimiz insanın daha da dərindən düşünməsi üçün uyğun məkana çevrilməyəcək? üçün zəminə olmayacaq? Qeyd etdiyimiz mətləblərin bu məclisdə iştirak edən bacı və qardaşlarımıza nə qədər mürəkkəb olduğunu deyə bilmərəm, ola bilsin ki, mətləblər həm mürəkkəb, həm də sadə olsun, amma nəzərinizə mürəkkəb gəlsə də, sözsüz, onları bilməyiniz, anlamağınız və onların üzərində düşünməyiniz zəruridir. Odur ki, yaxşı başa düşmək üçün bütün fikrinizi bu mətləblərə yönəldin, sözləri yadınızda saxlayın, ağır mətləbləri dostlarınızla müzakirə edin. Əgər uyğun bəhs sizə tanış deyilsə, onu ağır bir bəhs kimi bir kənara atmayın, zehninizdən uzaqlaşdırmayın, əksinə, onunla tanış olmağa cəhd edin.\nƏlbəttə, bir çox bəhslərimiz, söhbət və dərslərimizdə qeyd etdiyimiz kimi, hamının bir nəfər kimi bizim dediklərimizi mütləq şəkildə qəbul etməsini ummuram, əksinə dostlar, qardaşlar və bacılar bacardıqları qədər ixtiyarınızda qoyulan ideoloji qidanı dərk, şüur, düşüncə və ictihad laboratoriyasında incələsin, özünü Quranın bu ayəsi ilə uzlaşdırsın və onu özünə örnək bilsin:\nفَبَشِّرْ عِبَادِ. الَّذِينَ يَسْتَمِعُونَ الْقَوْلَ فَيَتَّبِعُونَ أَحْسَنَهُ\n“Bəndələrimə müjdə ver; o kəslər ki, sözü dinləyib onun ən gözəlinə tabe olarlar...” (“Zümər” surəsi, ayə 17-18.))\n. Yadınızda saxlayın ki, inşallah, əgər sabahkı yazı hazırlanarsa, orada da qısa şəkildə bəzi mətləblər qeyd etmişik.\n. “İbrahim” surəsi, ayə 28-29\n. “Nurus-səqəleyn”, “İbrahim” surəsi, 28-ci ayənin təfsirində.\n. Xristianlara işgəncə verən böyük Rum imperatorunun adı. O, sonda Sasanilərlə döyüşdə əsir düşdü və xristianlar onun əsir düşməsini onun ilahi əzaba düçar olması ilə əlaqələndirdilər.\n. Bu üç bütün adı “Rum” surəsinin 19-20-ci ayələrində çəkilmişdir.


"Heç olmasa icra hakimiyyəti Bakıya məktub göndərsin..." - GİLEY » Gundelikxeber.az\n“Kənd sakinləri ismarıc yazıb, vaxt götürür, ancaq dağdan aşağı düşüb rayon mərkəzinə getmək, bazarlıq etmək, xəstəxana, poçt işləri xeyli vaxt aparır. İşlərimizi bitirib kəndə qayıdanda yolda tutub cərimələyirlər”. gundelikxeber.az-ın məlumatına görə, Tovuzun Yoğunbulaq kənd sakini Ağamir Məmmədov danışır ki, yaşadığı kənddə xeyli insan karantin rejimini pozmaqla əlaqəli cərimələnib. Kənd sakinləri bu cərimələrlə razılaşmır. Onlar bunu yaşayış yerini tərk etmək üçün verilən müddətin azlığı ilə əsaslandırırlar. Düşünürlər ki, hökumət dağ kəndlərində yaşayanların yaşayış yerini tərk etməsi ilə bağlı icazə müddətini uzatmalıdır:


“Gənclərin səsi” layihəsinin birinci mərhələsinin qalibləri mükafatlandırılıb - Report.az\nNEFT $ 69.20\n“Gənclərin səsi” layihəsinin birinci mərhələsinin qalibləri mükafatlandırılıb\n1 Fevral, 2015 19:25\nBakı. 1 fevral. REPORT.AZ/ Azərbaycan Respublikası Gənclər Təşkilatları Milli Şurası (ARGMTŞ), Gənclər və İdman Nazirliyi eləcə də BMT-nin Əhali Fondunun əməkdaşlığı çərçivəsində “Gənclərin səsi – Şərqi Avropada və Mərkəzi Asiyada bizim istədiyimiz gələcək” layihəsi həyata keçirilir.\n"Report" xəbər verir ki, layihənin birinci mərhələsinin məqsədi BMT-nin 2015-ci ildən sonrakı dövr üçün inkişaf proqramı haqqında məlumatlılığın, gənclərin bu proqramın həyata keçirilməsində iştirakının və onların QİÇS/HİV, gender və insan alveri kimi mövzular ətrafında biliklərinin artırılmasıdır.\nBu mərhələdə gənclər arasında keçirilmiş inşa müsabiqəsinin qalibləri mükafatlandırılıb. Layihə çərçivəsində, həmçinin QİÇS/HİV, gender və insan alveri mövzularını əhatə edən təlimlər keçirilib. Teatr formatında keçirilən təlimlərin yekununda iştirakçılar hazırladıqları səhnə əsərlərini müxtəlif yaş qruplarından olan tamaşaçılara nümayiş etdiriblər.\nLayihənin növbəti mərhələsində isə gənclər sahəsində fəaliyyət göstərən dövlət qurumları ilə gənclər təşkilatlarının cəlb olunacağı kampaniya eyni mövzu ətrafında baxışların inkişaf etdirilməsinə yönələcək. Bu fəaliyyətin əsas məqsədi müxtəlif mədəni, etnik və sosial qruplardan olan gənclərin ehtiyaclarını və maraqlarını müəyyən etməklə onların baxışlarını formalaşdırmaq və bunların əsasında hazırlanacaq təkliflər paketinin 2015–ci ildən sonrakı “Davamlı İnkişaf Məqsədləri”ndə təqdim olunmasıdır.\nİnsan kapitalının və gənclərin potensialının inkişafı “Azərbaycan 2020: Gələcəyə baxış” İnkişaf Konsepsiyasının prioritet istiqamətlərindən biridir. Layihə çərçivəsində həyata keçirilən fəaliyyət bu istiqamətlərin inkişaf etdirilməsinə və Azərbaycan gənclərinin səsinin beynəlxalq arenaya çatdırılmasına imkan yaradır.


12:04 23 İyun 2015 415 dəfə oxunub\nBədirxan Əhmədovun 60 yaşına esse\nBədirxan Əhmədov və mən. Deyən, heç bir-birimizi sevmirik, hətta qısqanırıq da. Kimə, nəyə? Təbii ki, elmə, ədəbiyyata. Zarafat deyil, aramızda XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı denilən böyük bir sevgi durur; eyni bir ədəbiyyata, eyni tədqiqat predmetinə aşiqik...\nMənim bir monoqrafiyam var: “XX əsr Azərbaycan nəsrinin poetikası” (Bakı, “Elm”, 2006). B.Əhmədovun üç cilddə “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi”: I cild (Bakı, “Elm və təhsil”, 2011), II cild (Bakı, 2010)... 3-cü cildi tamamlamamış, hər üçünü ümumiləşdirən daha bir sanballı monoqrafiya hasilə gətirmişdir: “XX yüzil Azərbaycan ədəbiyyatı. Mərhələlər. İstiqamətlər. Problemlər” (Bakı, “Elm və təhsil”, 2015)... Deyə bilərsiz, nə olsun ki, bir az qabaq Şirindil Alışanlı da bütünlükdə XX əsr ədəbi-nəzəri fikrini ehtiva edən bir monoqrafiya ortaya qoymadımı: “Müasir humanitar təfəkkür və Azərbaycan ədəbiyyatşünaslığı” (Bakı, “Elm”, 2011). Yaxud lap dünənin söhbətidir, Əlizadə Əsgərli qollarını çırmayıb təkbaşına “XX əsr Azərbaycan şeirinin poetikası”nı (Bakı, “Apostrof”, 2014) yazmağa cürət etmədimi?!\nElə deyil; gəlin məsələni qəlizləşdirməyək... Bu günlərdə Bədirxan Əhmədovun qəfil 60 yaşı tamam oldu. Qəfil deyirəm; siz bu qaragöz-qarasaç-qıvraq-şux- şümal görkəmli- şax qamətli cavan oğlana heç 60 yaş verərsizmi? Mən vermirəm; indi bəlkə Ədəbiyyat İnstitutunun dəhlizləri boyu dolu-dolu, asta-çevik, qocayana yerişindən, o da, ə tövbə, biləndən sonra. Mən burda durub iki beşimi (55) bayram elədiyim girəvədə baxıb görürəm, əğyar daha beş il qabağa düşüb... Ay səni, Bədirxan müəllim!\nMənim bir konseptual məqaləm də var: “XX əsr ədəbiyyatı – tarixi-tipoloji vahid kimi”; əvvəlcə “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatının öyrənilməsinin metodoloji problemlərinə dair” şöbəmizdə məruzə edib, bu adla Tənqid.net jurnalının 1-ci, 2006-cı il sayında dərc etdirmişəm. Məğzi: XX əsr ədəbiyyatını həm yanaşmalardakı tipoloji ikilikdən (XX əsr və sovet dövrü), həm də təsviri-xronoloji anlamlardan (1901-2000) xilas edib, bir vahid kimi silkəmək, canında XIX əsrin tarixi borclarından nə varsa ələyib (maarifçilik, romantizm hərəkatı), yerinə otuzdurmaq niyyətlərindən ibarətiydi. Doğrudur, o zaman ideyanı yanlış şəkildə: XX əsri mexaniki bütövləmək, birləşdirmək (hətta inzibati olaraq şöbələr arasındakı sərhədləri ləğv etmək) kimi anlayıb öz adına çıxanlar, dərhal məqalə (...) çap etdirənlər də oldu. Amma Bədirxan Əhmədov nə danışdı, nə polemikaya girdi, sakitcə ağır zəhmətə qatlaşaraq, düz beş il sonra (Ax, beş ilin müdrikliyi!) “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” adlı dərsliyini (2010-2011) ortaya qoydu. Və bununla da Mir Cəlal və Firidun Hüseynovun ali məktəblər üçün klassik dərsliyindən sonra (ilk nəşri 1982 , son nəşri 2007) “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı” anlayışını yeni mündəricədə birdəfəlik olaraq öz adına bağladı...\nAllah Bədirxan müəllimdən razı olsun, tədrisi əhəmiyyəti və habelə gücünə görə, mən bu dərslikdən çox razıyam; müxtəlif ali məktəblərdə tələbələrimə oxuduram da. Tələbələr də çox razıdır, xüsusən dərsliyin I cildindən, gəl ki, tapılmamasından narazı olub, daim təkrar nəşrini tələb edirlər. Bu öz yerində. Amma baxın, o elmi problem ki, aktuallığına zamin durmuşdum, akademik həllini tapmayıb ki dərslikdə. XX yüzili “milli hərəkatın mənbə və qaynaqları”nda axtara-axtara (düz 26 səhifə!) B.Əhmədov gedib çıxır XIX əsrin ortalarına (maarifçiliyə), hətta bir az da o yana; ilk ədəbi hərəkat “Füyuzatçılığa” (romantizm) və “Molla Nəsrəddinçiliyə” (realizm) gəlib çatmaq üçün daha bir az (20 səhifə!) ləngiməli olur. Təbii, “XX əsr Azərbaycan nəsrinin poetikası”nı işlərkən mən də eyni problemlərlə (maarifçilikdən romantizmə keçid) üzləşmişdim (düz 60 səhifə!); milli romantizm hərəkatı öz-özünə, boş yerdə formalaşa bilməz ki... İndi bunu burda, əvvəldə qoyub, tutaq ki, keçdik XX yüzilin sonuna: yenə milli istiqlal hərəkatı, müstəqilliyin bərpası, millət idealı, romantizm, realizm... Paho!, sonra da deyirik, nədən Avropadan iki əsr geri qalırıq?! Görün bir, bu milli borc hissi (romantizmdən romantizmə!) xirtdəyimizdən necə yapışıb-qalıbdı ki, XX yüzil nədən başladı, haraya getdi, necə bitdi... – hələ də ayırd edib başa vurammamışıq.\nİnsafən, Bədirxan Əhmədovun XX əsr tədqiqləri daha əvvəl başlanır; sırf XX əsr predmeti – “Sabit Rəhmanın satirası” namizədlik işindən (1986). Sonra da eyni templə davam edib: “Sabit Rəhmanın satirası” (1998), “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri” (2000), “Bir istiqlal yolçusu” (2003), “Əmin Abid. Seçilmiş əsərləri” (2005), “Sabit Rəhman: həyatı, mühiti, yaradıcılığı” (2010) kitablarında, habelə “Azərbaycan satirasının inkişaf problemləri (1920-1980-ci illər)” mövzusunda doktorluğunda qanunauyğun təsbitini və təsdiqini tapır. Mən isə o vaxtlar hələ sovet ruslarının tənqid publisistikasına uyub, ədəbi tənqidin nəzəriyyəsi ilə məşğuldum, namizədliyimi də elə Azərbaycan tənqidinin sovet problemlərindən yazmışdım: 1960-1980-ci illər tənqidinin üslubları. XX yüzilin tədqiqlərinə, 1989-da S.Rəhimovun “Şamo”sundan başladım, sırf əsr problemi kimi (“Tarixin həqiqəti, ədəbiyyatın şahidliyi”); sonra da doktorluq işim (1993-1995) – nəsrin poetikası...\nBədirxan Əhmədovu ilk dəfə, gərək ki, 1999-cu il idi, “Ekspress” qəzetindən tanımışam. Gərək ki, Beydulla Musayevin gündəliklərini çap etdirirdi qəzetdə; redaksiyada rastlaşıb sevincək, əsl ədəbiyyat sevdalısı tək bir xeyli tərif söylədim şəninə. Ləzzətlə susub (sanki gördüyü işin lüzümunu ondan artıq biləcəkdim!), sonra hələ nə qədər də bu növ görüləsi işlərin olduğunu vurğuladı. Mətbuata mən “poetika”dan gəlmişdim, “Ekspress”də ardıcıl tənqid yazıları ilə çıxış edirdim; Bədirxan Əhmədov birbaşa “arxivlər”dən! Hələ indi bilirəm, demə, yubilyarımız Nazirlər Kabineti yanında Baş Arxiv İdarəsinin poleoqrafı, baş poleoqrafı, şöbə midiri vəzifələrində çalışıbmış (1983-1990)! Sonrakı fəliyyətində və taleyində bu faktorun özəl və özül rolu, şəksiz ki, danılmazdır... Ax, bu həyat müdrikliyi! Bütün 90-cı illər uzunu mən mətbuatda yalın əllə poetika və ədəbiyyat savaşı edəndə, Bədirxan Əhmədov həyatın içindən və mübarizələrdən keçmiş, Qarabağ müharibəsi veteranı olmuş, Müdafiə Nazirliyinin orqanı “Azərbaycan ordusu” qəzetinin şöbə müdiri və baş redaktorun müavini vəzifələrində çalışmış, 1999-cu ildən kapitan rütbəsində ehtiyata və istefaya çıxmışdı...\nBir daha biz pedaqoji missiyada, BSU-da rastlaşdıq; gərək ki, 2001 idi. Isti söhbətlərimizdən birində heç də çoxsözlü olmayan Bədirxan müəllim bir neçə çizgidə özündən, həyat tarixçəsindən danışdı. Nə sehr idisə, yadımda qalan bu oldu: nəsənsə, harda-nə vaxt- nəçisənsə, çalış özün ol! Və İdealllar öz yerində, etiraf edim ki, o zamandan mən zaman-zaman praktik həyatı Bədirxan Əhmədovdan öyrənməkdən çəkinmədim. Gəl ki, haçan, hara getdimsə, həmişə onu özümdən bir addım irəlidə gördüm (Ax, bu beş ilin üstünlüyü!). BSU-ya mən rektor Kamal Abdullanın hüzuruna gəlmişdim; ədəbiyyat dostluğu möhkəm olur, - deyirlər... Amma Bədirxan Əhmədov daha müdrik həyati əsaslara söykənirdi, prorektor Asif Hacılı da onun təki Qərbi Azərbaycandan idi.... Hər ikimiz gözəl komparavist xanım Rəhilə Qeybullayevanın rəhbərliyi altında “Azərbaycan ədəbiyyatı” kafedrasında külüng çalmağa başladıq...\nİntəhası, Bədirxan müəllim məni qabaqlamışdı deyə, filolojidə bütün dərslər onun payına düşdü; bayaqdan bəri başına dolandığımız “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” dərsliyini yazmaq da onun halal haqqıydı. Tahirə Məmməd “XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı” dərsliyini (Bakı, “Apostrof”, 2010) yazdı; mənə isə qaldı borc hissi və götürüb magistrantlar üçün “Müstəqillik illəri Azərbaycan ədəbiyyatı”nı (Bakı, “Qanun”, 2013) qələmə aldım. Onu da deyim ki, Bədirxan Əhmədovun tərcümeyi-halının ən parlaq səhifələrindən olan BSU mərhələsini nədənsə rəsmi ömürlüyündə görmədim; halbuki burda onu sevir, anır, akademik uğurlarına sayğıyla yanaşırlar (məxsusən də tələbələri!). İşə baxın ki, belə bir rəsmi xəta mənim də bioqrafimdə yer tapıb; ömrümün səkkiz ilini (1996-2004) itirdiyim AYB-nin “Ədəbiyyat qəzeti”ndəki fəaliyyətim əmək kitabçamdan yan keçib...\nHər ikimiz ömrün qayğılı dolaylarında dolaşıb qalmış doktorluq işinə eyni zamanda, 2005-də qayıtdıq; Bədirxan Əhmədov yenə qabağa düşmək istədi, olsa-olsa, bir neçə ay. Şeytan məni qıdıqladı, qoymadım; rəhmətlik Bəkir müəllimin (akademik Bəkir Nəbiyevin) vaxtlarıydı, Ədəbiyyat İnstitutunda əməlli-başlı “doktorluq növbəsi” yaranmışdı. Demə, bu da bir aldadıcı fənd imiş, hər ikimizi arxada qoyub dostumuz Vüqar Əhmədlini irəli buraxdılar... Ax bu həyat məntiqi!, bu dəfə Bədirxan Əhmədov jest edib məni də qabağa (bir ay əvvələ) buraxdı. Onsuz da rəsmən filoloji elmlər doktoru dərəcə diplomunu eyni vaxtda, 2006-nın iyununda alacaqmışıq... Əvəzində, Bədirxan müəllim pedaqoji mövqelərində irəli gedib, dosent oldu, professor oldu,Türkiyə Universitetlərinə çıxdı; mənim bundan heç xəbərim olmadı. Başım qarışmışdı Tənqid.net jurnalına, ideoloji Azərbaycanşünaslıq məsələlərinə və bu kimi nəyəmsə-nəçiyəmsə, özüm olmağa çalışdığım işlərə... Tezi-geci var, əlbəttə, mən də dosent oldum, lap təzəlikcə professor da oldum və professorluğumu ilk təbrik edən akademik İsa Həbibbəyli oldusa, ikincisi yenə də Bədirxan Əhmədov oldu...\nAmma beş ilin üstünlüyü də öz yerində; hər cür pedaqoji qovğalardan yorulub, ən nəhayət elmə, sevgili XX əsr ədəbiyyatı məsələlərinə qayıtmaq istəyəndə, paho!, əzizim Bədirxanı artıq burda, həm də rəsmi postda, AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun elmi katibi kimi gördüm! Təbriklər, akademik elmə qayıdışımız mübarək, köhnə dost, əğyar, XX əsr ədəbiyyatı aşıqləri! Demə, mən hələ indi “İsa Həbibbəyli məktəbi”ni özlüyümdə kəşf eləyirkən (bax: “525-ci qəzet”, 20 dekabr 2014), bəs ki, Bədirxan Əhmədov nə zamandır bu məktəbin müdavimlərindənmiş. “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi”nin I cildini akademikin ümumi redaktəsilə ərsəyə gətirmiş, və budur, yeni monoqrafiyasının elmi redaktoru da yenə AMEA-nın həqiqi üzvü, millət vəkili İsa Həbibbəylidir...\nBu ki, gəlib çatdıq mənzil başına. “XX yüzil Azərbaycan ədəbiyyatı. Mərhələlər. İstiqamətlər. Problemlər” (Bakı, “Elm və təhsil”, 2015) monoqrafiyasını Bədirxan Əhmədovun ömrün 60 yaşına əsl akademik hesabatı, ədəbiyyatşünaslıq elmimizə layiqli töhfəsi hesab etmək olar.\nBirincisi, təkcə elə problemi bu şəkildə qoyduğuna görə: XX yüzil Azərbaycan ədəbiyyatı tipoloji vahid kimi... – nə dərəcədə “tipoloji” alınıb, əğyarla davamız hələ sonradır, indi vədəsi deyil.\nProblemi ki, bu şəkildə qoydun, istər-istəməz mabədi gəlməlidir. Tədqiqatçı “XX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi” ni (üç cilddə) xeyli qədər təsviri tərəflərdən təmizləyib, monoqrafiyada əsri əslində olduğu kimi, məhz dinamikada görməyə meydan verib: mərhələlər, istiqamətlər, təmayüllər...\nÜçüncüsü, xronikal əsr gəlişmələrini bütün peripetiyaları ilə vahid ideoloji konsepsiya ətrafında – Azərbaycan xalqının, millətinin ədəbiyyatı kimi görə, izləyə, təqdim edə bilib. Monoqrafiyada zərurətindən danışılıb, metodolojisi məxsusi vurğulanmasa da, bu, prinsipcə köhnə sovet ideolojisinin yerini tutmuş Azərbaycançılıq ideologiyasıdır... – konkretikasını saxlayaq sonraya.\nƏn nəhayət, məftunluqla deməliyəm ki, Bədirxan Əhmədov empirika ustasıdır, gücü arxiv materiallarındadır... Əlahəzrət faktın cızdığı mənzərələri isə heç bir uydurma tipoloji əvəzləyə bilməz! Bu qəbildən nə qədər “ilk”ləri vurğulamaq olar B.Əhmədovun tədqiqində: post-cümhuriyyət ədəbi prosesinin nüansları, sərbəst şeirin gəlişmə təfərrüatları, ədəbiyyat və repressiya məsələləri, mühacirət və legion ədəbiyyatının cəlb olunması, “Əli və Nino” romanına həssas münasibət... – ən ümumi pafosu ifadə eləyib, geniş tərifini və tərəflərini saxlayıram öz vədəsinə.\nElə bilməyin ha, Bədirxan Əhmədovun böyük uğurlarına qibtə edib də, kiçiltməyə çalışıram. Əsla! Böyük sevgilərin qısqanclığı da böyük olar! 2004-dən AMEA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunda bir şöbədəyik, 2005-dən BSU Azərbaycan ədəbiyyatı kafedrasında bir yerdə; aramızdan su keçməz , o da ola bütöv bir əsrin ədəbiyyatı... Bədirxan Əhmədov və mən – ayrı yox ki, canbirqəlb iki dastanıq. Odur ki, “XX yüzil Azərbaycan ədəbiyyatı. Mərhələlər. İstiqamətlər. Problemlər” monoqrafiyasının Mədəniyyət və Turizm Nazirliyinin 2015-ci il “Qızıl kəlmə” mükafatını qazanmasını eşidəndə elmi-ədəbi ictimaiyyət bir sevindisə, mən ikiqat sevindim; bu bizim uğurumuzdur, akademik İsa Həbibbəylinin rəhbərlik etdiyi Ədəbiyyat İnstitutunun növbəti uğurudur!\nİnsafən, deyim ki, qarşılıqlı olaraq Bədirxan Əhmədov da qədrimi bilibdi həmişə, əsl zərgər dəqiqliyi ilə; hörmətimi saxlayıb, kitablarına rəyçi yazdırıbdı. Düzdü, etirazlarıma baxmayaraq, Tehran Əlişanoğlu yox, Tehran Mustafayev yazdırıbdı, amma bu da bir növ şakərdi. Necə ki, kitablarımı kitablarının ədəbiyyat siyahısına qeyd eləməyi lazım bilməyibdi. Bəlkə də XX yüzil tədqiqlərinin açdığı bu meydani-kəbirdə mənim də var olduğuma sadəcə etina etməyibdi... Nə qəm, böyük sevgilərdən xırda hesablar sorulmaz.\nAkademik yaşın mübarək, əziz dost, əğyar, məni-biçarə tək XX əsr sevdalısı!


İBTİDAİ SİNİF (Yeni) | Zəkanızı bizimlə genişləndirin!\nFrazeoloji birləşmələrin bir sözlə ifadə edilən sinonimlərindən biri düzdür:\nA) gözünün suyunu axıtmaq-darıxmaq\nB) qəm dəryasına batmaq-yatmaq\nC) ürəyi düşmək-kədərlənmək\nD) gözü yolda qalmaq-incimək\nE) gözünün acısını almaq-mürgüləmək\nDünyada qafil olmaq ağıllılıqdan deyil,\nQafiillikdir həyatda dəliliyə bir dəlil.\nNümunədə neçə düzəltmə söz işlənmişdi?:\nBir-birindən 25 km məsаfdə оlаn iki şəhərdən еyni zаmаndа bir-birinə əks istiqаmətdə iki mаşın yоlа düşdü. Bunlаrdаn biri 85 km/sааt, о biri 95 km/sааt sürətlə gеdirdi. Hərəkətə bаşlаdıqdаn 10 sааt sоnrа bu mаşınlаr аrаsındаkı məsаfəni tаpın.\nА) 1800 km\nB) 2200 km\nC) 1825 km\nD) 2700 km\nЕ) 1330 km\n3/5 hissəsi gedildikdən sonra yolun neçə faizi qaldı\nƏdmədin addımı 70 sm ,Mamedin addımı isə 90 sm dir .Hansı ən yaxın məsafədə onların hər ikisi tam sayda addım atar .\nDurğun suda sürəti 35km/saat olan gəmi çayda axına qarşı 192 kç yola 6 saat vaxt sərf etdi .Çayın axma sürətini tapın.\nUsta Uzunluğu 20 m olan məftili 4 bərabər hissəyə böldü.Usta neçə kəsim etdi .\nHansı cümlədəd qeyri –müəyyən miqdar sayı işlənib\nA)Bu sözü ondan dəfəflərlə eşitmişik\nB)İclasda səksən nəfər iştirak edirdi\nC)İbrahim VIII ci sinifdə oxuyur\nD)Az adam tapılar ki ,bu işdən xəbərdar olmasın\nE)Sizin neçə dərsiniz var\nQeyri –müəyyənlik bildirən yiyəlik hallı isimlər birini müəyyənləşdirmək olmur\nHansı söz həm cəm həmdə mənsubiyyət şəkilçisi işlənib\nİki ədədin cəmi 15, fərqi isə 3 –dür kiçik ədədin 5 mislini tapın .\nx<37 bərabərsizliyini ödəyən ədədlərdən 9-un və 6-nın hər ikisinə bölünənlərinin cəmini tapın.\nQayıq cəmi 296 km yol getdi: 8 saat çayın axını ilə, ondan 4 dəfə az vaxta durğun suda, durğun sudakından 2 dəfə çox vaxta axına qarşı. Çayın axma sürəti 4 km/saat olarsa, qayığın durğun suda sürətini tapın\nAhәng qanununun pozulması nә demәkdir?\nA)qoşasaitli sözlәrin yazıldığı kimi deyilmәmәsi\nB)qoşasamitli sözlәrin yazıldığı kimi deyilmәmәsi\nC)sözdә eynicinsli sәslәrin birbirini izlәmәmәsi\nD)sözün sәs tәrkibinin hәrf tәrkibindәn fәrqlәnmәsi\nE)sözün şәkilçi qәbul edәrkәn vurğusunun dәyişmәsi\n50893 ədədində neçə minlik var\nАrаlаrındаkı məsаfə 2400 km оlаn iki şəhərdən еyni zаmаndа qаrşı-qаrşıyа minik və yük mаşını yоlа düşdü. Minik mаşınının sürəti 90 km/sааt, yük mаşınının sürəti 80 km/sааt sааtdır. Bu mаşınlаr neçə sааtdаn sоnrа görüşərlər?\nEni 54 sm uzunluğu isə bundan 6 sm böyük olan düzbucaqlının perimetrini heasablayın .\nBiri mənsubiyyətə görə dəyişərkən fərqlənir\n100 dərcəli bir bucaq biri digərindən 48 dərəcə böyük olan iki bucağa ayrılmışdır . Bucaqlardankişiyi neçə dərəcədir .\n28 < x+14 bərabərsizliyinin ən kiçik natural həllini tapın.\n72 sutka 19 saatı saatla ifadə edin .\nHansı cәrgәdәki sözlәrdә qalın saitlәrin hamısı iştirak edir?\nA) qoyun, arı\nB) quzu, qoç\nC) arzu, gül\nD) otaq, qapı\nE) ana, qohum\nMәntiqi uyğunluğu gözlәmәklә bağlayıcılardan ibarәt cәrgәni tamamlayın:Ona görә ki, onun üçün ki,….\nA) hәrçәnd ki\nC) indi ki\nD) bir halda ki\nE) madam ki\nÇoxmәnalı sözlәr cәrgәsini göstәrin:\nA)qaz, gül, qurd\nB) qapı, gәmi, tel\nC) daraq, çay, top\nD) baş, diş, burun\nE) göz, dolu, tar\nTeploxodun durğun sudakı sürəti 42 km/saat ,sxın sürəti isə 10km saatdır . Teplox axınla 17 saata neçə kilometr yol gedər\n” * ” -un yerinə hansı rəqəmləri yazdıqda 298* 3 -ə bölünəcək .\nMübtәdası vә xәbәri sayla ifadә olunmuş cümlә hansıdır?\nA)Gecәlәr uzun, gündüzlәr isә qısa idi.\nB) Qocalar yaşlarına baxmayaraq, qıvraq vә cәld idilәr\nC) Qaçanlar birdәn dayandılar.\nD) Dünәnki ilıq hava bu gün yoxdur.\nE) Birincilәr hәmişә birincidir.\n789 % -i onluq kəsr şəklində göstərin .\nCavad pulun 3/4 hissəsini xərclədikdən sonra 2400 manatı qaldı .Cavidin nə qədər pulu var idi .\nHәm qoşma, hәm zәrf kimi işlәnәn sözlәri seçin:\nA) sonra, vә\nB) sonra, әvvәl\nC) indi, dünәn\nD) sabah, axşam\nE) görә, bәri\nDekabr 16 , 2017