Azərbaycanın "quş qripi"nə qarşı hazırlığı kifayət qədər adekvatdır – ÜST nümayəndəliyinin rəhbəri ilə müsahibə\nAzərbaycanın "quş qripi"nə qarşı hazırlığı kifayət qədər adekvatdır – ÜST nümayəndəliyinin rəhbəri ilə müsahibə\nBiznes və iqtisadiyyat xəbərləri 14 Yanvar 2008 12:15 (UTC+04:00)\nAzərbaycan, Bakı, 11 yanvar / Trend , müxbir S.Babayeva / Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatının (ÜST) Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Kamran Qaraxanovla Trend ın müsahibəsi:\n- Azərbaycanın səhiyyə sahəsinin hazırkı inkişafını necə qiymətləndirirsiniz?\n- Mənim fikrimcə, bu gün Azərbaycan səhiyyəsi öz tarixində olduqca mühüm və dönüş dövrünü yaşayır. Bir tərəfdən, Səhiyyə Nazirliyi rəhbərliyinin siyasi iradəsi və mövcud maliyyə vəsaitləri bu sahədə köklü islahatlar aparmağa imkan yaradır, digər tərəfdən isə, silsilə problemlər bu islahatları son dərəcə aktual edir. Sürətli iqtisadi inkişaf sayəsində ölkə donor yardımına getdikcə daha az ehtiyac duyur. Lakin hazırda səhiyyə sahəsində dəyişikliklər mərhələsində ekspert yardımına təlabat son dərəcə aktualdır.\n- Bu dönüş dövründə ÜST Azərbaycana nə dərəcədə kömək edə bilər?\n- Biz BMT-nin kadr və texniki potensiala sahib olan ekspert agentiyik. Düşünürəm ki, buna görə, Azərbaycan və ÜST-nın bu sahədə əməkdaşlıq mümkünlüyü olduqca perspektivlidir. ÜST-nın təşkilata üzv ölkələrlə fəaliyyəti əməkdaşlığa dair bağlanan iki illik müqavilə əsasında qurulur. Azərbaycan ÜST ilə 2008-2009-cu illər üzrə müqavilə bağlayan Avropa regionunun 53 ölkəsindən birincisidir. ÜST-nın müqavilə çərçivəsində, ölkəyə təqdim edəcəyi texniki yardımın həcmi 2,2 mln. dollara çatıb ki, bu da 2006-2007-ci illərdəki analoji müqavilənin həcmindən dörd dəfə çoxdur.\nÜST ilə Azərbaycan arasında əməkdaşlıq bütün zamanlarda kifayət qədər məhsuldar olub. Lakin bizim son 1-2 ildəki münasibətlərimizi nümunəvi adlandırmaq olar. Məsələn, Azərbaycan Təşkilat qarşısında qəbul etdiyi bütün öhdəlikləri dəqiqliklə yerinə yetirir və bununla yanaşı, ÜST-nin ali idarəetmə orqanı olan İcraiyyə Komitəsinin üzvü kimi də fəaliyyət göstərir. Azərbaycan nümayəndə heyəti bu il ərzində, müvafiq olaraq, Cenevrə və Belqrad şəhərlərində keçirilən ÜST-nin Baş Assambleyasının və Avropa Bürosunun Regional Komitəsinin işində çox fəal surətdə iştirak edib. Mən məmnunluq hissi ilə qeyd etmək istərdim ki, bu ilin may ayında Cenevrədə keçirilmiş ÜST Assambleyasının iclasında ana və uşaqların səhhətinin qorunması işinə göstərdiyi töhfəyə görə, ölkəmizin birinci xanımı Mehriban Əliyevaya Təşkilatın nüfuzlu mükafatının rəsmi təqdimetmə mərasimi də keçirilib.\nBu, ÜST-nın Azərbaycanda və Azərbaycanla iş aparmasına artan marağını əks etdirir.\n- ÜST Baş direktoru Marqaret Çenin Bakıya səfəri gözlənilir...\n- Üzümüzə gələn bir neçə həftə ərzində, biz ÜST Baş Direktoru doktor Marqaret Çanın və ÜST-nin Avropa Bürosunun Direktoru cənab Mark Danzonun ölkəmizə səfərinə hazırlıq işləri ilə məşğul olacağıq. Xatırlatmaq istərdim ki, iki ildən də az olan bir müddət ərzində bu, bizim Təşkilatın yüksək səviyyəli vəzifəli şəxslərinin Azərbaycana artıq ikinci səfəridir. Bu, önəmli bir hadisədir. Bizim Təşkilatın qarşısında duran əsas vəzifə ÜST-ə üzv olan ölkələrdə səhiyyə sisteminin möhkəmləndirilməsi məqsədi ilə ekspert və texniki yardımın göstərilməsindən ibarət olur. ÜST-nin əsas tərəfdaşı olan Səhiyyə Nazirliyi ilə bizim aramızda çox yüksək səviyyəli işgüzar münasibətlər qurulub. Bununla bərabər, bizim idarə ilə digər rəsmi qurumlar, o cümlədən, Milli Məclisin Sosial məsələlər üzrə daimi komissiyası, Fövqəladə Hallar Nazirliyi, Gənclər və İdman Nazirliyi, Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi və bir çox digər dövlət idarələri arasında olan müsbət tərəfdaşlıq münasibətlərini də qeyd etmək lazımdır. Ayrıca olaraq qeyd etmək istərdim ki, ÜST BMT-nin bir hissəsidir və biz öz fəaliyyətimizi digər aidiyyatı təşkilatlar, məsələn, BMT-nin İnkişaf Proqramı, BMT-nin Uşaq Fondu, Əhali Fondu, BMT-nin Ərzaq Proqramı və s. ilə ələqələndiririk. Biz ümidvarıq ki, belə çoxşaxəli əməkdaşlıq ölkəmizin səhiyyə sisteminin təkmilləşməsinə öz töhfəsini verəcək.\n- Azərbaycan tərəfindən quş qripi ilə mübarizə sahəsində görülən tədbirləri necə qiymətləndirirsiniz?\n- "Quş qripi" ümumbəşəri problem olmaqda davam edir. ÜST mütəxəssislərinin məlumatına görə, 2003-cü ildən dünya növbəti qrip pandemiyasına daha da yaxınlaşıb. Son dəfə belə vəziyyət 1968-ci ildə, keçən əsrin son pandemiyası zamanı qeydə alınıb. 2007-ci il dekabrın 28 - nə olan məlumata görə, dünyada insanlar arasında 346 quş qripi, o cümlədən 213 ölüm hadisəsi qeydə alınıb.\nÜmumiyyətlə, ÜST Azərbaycanın Səhiyyə Nazirliyi ilə, bütün sahələrdə olduğu kimi, "quş qripi" ilə mübarizə sahəsində də sıx, səmərəli və məhsuldar əməkdaşlıq edir. Fikrimcə, bu gün Azərbaycanda "quş qripi"nə hazırlıq kifayət qədər adekvatdır. Hazırda Azərbaycanda müvafiq avadanlıqla təchiz edilmiş və ixtisaslı, dəfələrlə xaricdə hazırlıq keçmiş mütəxəssislərlə təmin edilmiş laboratoriya fəaliyyət göstərir. Epidemioloji nəzarət sistemində lazımi dəyişikliklər tətbiq edilib.\nHələ 2005-ci il dekabr - 2006-cı il yanvar aylarında Türkiyədə insanlar arasında ilk hadisələr qeydə alınan kimi, ÜST, Azərbaycan Səhiyyə Nazirliyinin müraciətinə cavab olaraq, dərhal ölkəyə yüksək ixtisaslı mütəxəssislərdən (4 nəfər) ibarət missiya təşkil edib. İlk missiyanın məqsədi ölkənin "quş qripi" epidemiyasına hazırlıq səviyyəsinin qiymətləndirilməsi olub. Missiya öz tövsiyyələrini Səhiyyə Nazirliyinə təqdim edib.\nAzərbaycanda cöl və ev quşlarından götürülmüş nümunələr ilk dəfə olaraq ÜST-nin dəstəyi ilə Böyük Britaniyaya, ÜST-nin referens laboratoriyasına göndərilir və quşlar arasında H5N1 virusu aşkar edilir.\nİnsanlar arasında "quş qripi" qeydə alınanda, ÜST-nin mütəxəssislərindən ibarət missiya bir aydan çox müddətdə Azərbaycan mütəxəssisləri ilə birgə çalışıb. Bildiyiniz kimi, 2006-cı ildə Azərbaycanda insanlar arasında 8 quş qripi, o cümlədən 5 ölüm hadisəsi qeydə alınıb.\nAzərbaycanda "quş qripi"nə hazırlıq çərçivəsində, "quş qripi" və digər yüksək təhlükəli patogen halların müalicəsi üçün nəzərdə tutulmuş tibb müəssisəsinin bərpasının layihəsi hazırlanaraq, Səhiyyə Nazirliyinə təqdim edilib, Səhiyyə Nazirliyinin müvafiq mütəxəssisləri ilə birgə H5N1 Quş Qripi xəstəliyinə dair təlimat və tədbirlər planı hazırlanıb.\nDünya Bankı və ÜST Azərbaycanla əməkdaşlıq çərçivəsində, qrip pandemiyasına hazırlıq üzrə Milli Plan hazırlayıb.\nDövlət Baytarlıq Komitəsi, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi və Səhiyyə Nazirliyinin mütəxəssisləri mütəmadi olaraq monitorinq aparır. Bu da vacib addımdır.\nBildirmək istəyirəm ki, Azərbaycan, öz növbəsində, bu ümumbəşəri problemin həll edilməsinə öz töhfəsini verir. Azərbaycan səhiyyəsinin quş qripi xəstələrinin müalicəsində əldə etdiyi təcrübə bütün dünyada öyrənilir.


Temperatur gecə 17-21°, gündüz 25-30° isti, Bakıda gecə 19-21°, gündüz 27-29° isti olacaq.\nAtmosfer təzyiqi normadan aşağı 750 millimetr civə sütunundan 754 millimetr civə sütununa yüksələcək, nisbi rütubət gecə 70-80 faiz, gündüz 50-60 faiz təşkil edəcək.\nTemperatur gecə 13-18°, gündüz 29-34° isti olacaq.\nYuxarı Qarabağ: Xankəndi, Şuşa, Xocalı, həmçinin Xocavənd, Qubadlı, Zəngilan, Laçın, Kəlbəcər və Daşkəsən-Gədəbəy rayonlarında havanın, əsasən, yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Lakin axşam və gecə bəzi yerlərdə qısamüddətli yağış yağacağı ehtimalı vardır. Səhər ayrı-ayrı yerlərdə duman olacaq.\nTemperatur gecə 9-14°, gündüz 20-24° isti olacaq.\nTemperaturun gecə 15-20°, gündüz 26-31° isti olacağı gözlənilir.\nBalakən, Zaqatala, Qax, Şəki, Oğuz, Qəbələ, İsmayıllı, Ağsu, Şamaxı, Siyəzən, Şabran, Xızı, Quba, Xaçmaz və Qusar rayonlarında havanın, əsasən, yağmursuz keçəcəyi gözlənilir. Lakin axşam və gecə bəzi yerlərdə qısamüddətli yağış yağacağı ehtimalı var. Səhər ayrı-ayrı yerlərdə duman olacaq.\nMərkəzi-Aran: Mingəçevir, Yevlax, Göyçay, Ağdaş, Kürdəmir, İmişli, Ağcabədi, Beyləqan, Sabirabad, Biləsuvar, Saatlı, Şirvan, Hacıqabul, Salyan və Neftçala rayonlarında hava, əsasən, yağmursuz keçəcək. Lakin gecə və səhər bəzi yerlərdə qısamüddətli yağış yağacağı ehtimalı var.\nTemperaturun gecə 16-21°, gündüz 28-32° isti olacağı gözlənilir.\nMasallı, Yardımlı, Lerik, Lənkəran və Astara rayonlarında hava, əsasən, yağmursuz keçəcək. Lakin axşam və gecə bəzi yerlərdə lokal qısamüddətli az yağış yağacağı ehtimalı var. Səhər dağlarda duman olacaq.\nTemperaturun gecə 19-24°, gündüz 27-32° isti, dağlarda gecə 11-16°, gündüz 20-25° isti olacağı gözlənilir.\n1 oktyabr 2013 01:56\n20 sentyabr 2013 13:26\n18 sentyabr 2013 19:01\n18 sentyabr 2013 18:36\n18 sentyabr 2013 18:27\n18 sentyabr 2013 15:22\n18 sentyabr 2013 11:48\n18 sentyabr 2013 10:43\nMelumata gore tewekkurrr ikinci werhde menden)))\n18 sentyabr 2013 10:02\niLk şerh menden coxsagol=)


Park Min Yonq(Park Min Young) və So Kanq Cun(Seo Kang Joon) birlikdə yeni serialda oynayacaqlar – HANSAMO\nHome /Yazı/Park Min Yonq(Park Min Young) və So Kanq Cun(Seo Kang Joon) birlikdə yeni serialda oynayacaqlar\nK-Drama və Film17 Sentyabr 2019\nPark Min Yonq(Park Min Young) və So Kanq Cun(Seo Kang Joon) birlikdə yeni serialda oynayacaqlar\nAvqust ayında iki aktyorun JTBC-nin “I’ll Go to You When the Weather Is Nice” serialı üçün danışıqlar apardıqları məlum oldu.\n17 sentyabrda Park Min Yonq və So Kanq Cunun setialın baş rol obrazı olaraq birləşəcəyi təsdiqləndi.\nDram eyni adlı bir romana əsaslanır və kənddə qurulmuş isti bir romantik hekayədir.\nPark Min Yonq, gənc olduğundan violonçel ifa etməsindən başqa heç bir xüsusi xüsusiyyətləri olmayan adi bir qadın olan Mok He Von obrazını oynayacaqdır. Peşəkar dünyaya çıxmaq üçün bu bacarığından istifadə edir, ancaq bu yalnız ürək ağrısı və etibarın itirilməsi ilə nəticələnir. Sonra gənc yaşlarında yaşadığı Qanqvon əyalətindəki bir şəhərə köçmək qərarına gəlir.\nSo Kanq Cunun personajı Im Sob, Mok He Vonun məmləkətində kiçik bir kitab mağazasında çalışır. O, gününü qəhvə içərkən kitab oxuyaraq və kitab mağazası bloqu üçün yazı paylaşaraq olduqca sadə bir həyat tərzi yaşayır. He Von onun həyatına girəndən sonra həyatı sarsılır.\nSerial 2020-ci ilin ilk yarısında ekranlarda yayımlanmağa başlayacaq.\nTAGS: Park Min-youngSeo Kang-joon


Staurolit: İkiqat kristallarla məşhur metamorfik bir mineral - Minerallar - 2021\nİkiqat kristalları ilə məşhurlaşan metamorfik mineral\nStaurolit: Rubelita, Minas Gerais, Braziliya tipik 60 dərəcə nüfuz əkizini meydana gətirən staurolit kristalları. Nümunənin boyu təxminən 1,5 düymdür. Arkenstone / www.iRocks.com tərəfindən nümunə və foto.\nStaurolit, şist və gneiss kimi metamorfik süxurlarda çox rast gəlinən bir mineraldır. Şist regional metamorfizm tərəfindən güclü şəkildə dəyişdirildikdə meydana gəlir. Bənzər bir temperatur və təzyiq şəraitində meydana gələn minerallar - almandine qranat, muskovit və kyanit ilə birləşir.\nStaurolit və siyanit: Bir neçə qəhvəyi staurolit kristalları və kyanitin mavi kristalları olan kvarsit nümunəsi. Bu nümunənin eni təxminən üç düymdür və İsveçrənin Grischun yaxınlığındakı Bernina Pass bölgəsində toplanmışdır. Arkenstone / www.iRocks.com tərəfindən nümunə və foto.\nStaurolit (Fe, Mg) ümumi kimyəvi tərkibə malik bir silikat mineraldır.2Əl9Si4O23(OH). Qalıcı və vitröz parıltı ilə ümumiyyətlə qəhvəyi və ya qara rəngdədir. Şəffafdan diafanlıqda qeyri-şəffaflığa qədər dəyişir.\nStaurolit adətən metamorfik qayada görünən taxıl kimi meydana gəldikdə aşkar etmək asandır. Staurolitin dənələri adətən qayadakı digər mineralların dənələrindən daha böyükdür və onlar çox vaxt açıq bir kristal quruluşu nümayiş etdirirlər. Çox vaxt penetrasiya əkizləri olan altı tərəfli kristal şəklində meydana gəlir.\nStaurolit: Little Falls, Minnesota'dan olan staurolit. Nümunə təxminən 4 düym (10 santimetr) arasındadır.\nStaurolitin fiziki xüsusiyyətləri\nRəng Adətən qəhvəyi, qırmızı qəhvəyi, sarımtıl qəhvəyi, qəhvəyi qara, qara, tünd boz\nParıltı Vitreus, bəzən qatranlıdır\nDiaqnostik xüsusiyyətləri Tez-tez bükülən rəngli, altı tərəfli kristallar, ümumiyyətlə muskovit mika və almandin qranat ilə şist və gneissdə olur\nKimyəvi birləşmə (Fe, Mg)2Əl9Si4O23(OH)\nİstifadə edir Kiçik sənaye istifadəsi\nİplik staurolit kristalları: Pestsovye Keivy, Keivy Dağları, Rusiyadan olan muskovit şistində əkilmiş staurolit kristalları. Şistin bu nümunəsində 90 dərəcə nüfuz əkizini (aşağı sağda) meydana gətirən bir cüt staurolit kristalları və daha tipik 60 dərəcə nüfuz əkizini (yuxarı sol, qismən quraşdırılmış) meydana gətirən başqa bir cüt var. Nümunə təxminən 4 düym (10 santimetr) arasındadır. Arkenstone / www.iRocks.com tərəfindən nümunə və foto.\n"Staurolite" adı yunan dilindən "xaç" mənasını verən "stauros" sözündəndir. Mineral, bəzən çarmıx yaratmaq üçün bəzən 90 dərəcə kəsişən iki tərəfli, altı tərəfli kristallar şəklində meydana gəlir. (60 dərəcə bir kəsişmə bucağı daha çox yayılmışdır.) Bəzi yerlərdə bu əkiz kristallar toplanır, zərgərlik halına gətirilir və "peri xaçları" adı ilə satılır.\nStaurolite "peri keçidləri": Staurolit kristalları tez-tez toplanır, zərgərlik halına gətirilir və suvenirlər və ya "uğurlar" cazibələri kimi satılır. Bu maddələrdən bəziləri orijinal bükülmüş staurolit kristallardır. Digərləri, turizm ticarəti üçün istehsal olunan çarpaz formalı modellərdir. Satış üçün təklif olunan, eyni ölçüdə, eyni formada olan və yaxın bir araşdırmada hava baloncukları olan bir staurolit xaçını görsəniz, istehsal edilə bilər.\nStaurolit üçün çox az istifadə var. Aşındırıcı kimi istifadə edilmişdir, lakin bu istifadə digər minerallar və texnoloji materiallar ilə əvəz edilmişdir. Geoloji sahə işlərində bir qayanın metamorfik tarixinin temperatur təzyiqini qiymətləndirmək üçün istifadə olunur.\nStaurolitin yaxşı əmələ gəlmiş kristal kimi bükülmüş kristallarının olduğu yerlərdə bəzən toplanır, xatirə olaraq satılır, zərgərlik halına gətirilir və bəzək kimi istifadə olunur. Çarmıx kristalları tez-tez dini inancları və xurafatları qarışdırdılar. Bu cisimlərdən bəziləri staurolit deyil; əvəzinə istehsal olunur. Satış üçün eyni ölçüdə, eyni formada və tərkibində qaz baloncukları olan bir seçim görsəniz istehsal edilə bilər.\nStaurolit - Gürcüstan əyalətinin rəsmi dövlət mineralıdır. Virciniya ştatının Patrick County bölgəsindəki bir neçə bölgədə xüsusilə çoxdur. Onlardan biri indi Virciniyanın "Nağıl Daş Dövlət Parkı" dır və onu əhatə edən əfsanələrin adını daşıyır.\nVideoya baxın: STAUROLIT CRYSTAL: CROSS OF CHRIST IN NATURE (Iyul 2021).\nCopyright 2021 \_ Geologiya və Yer Elmləri xəbərləri, məqalələr, fotoşəkillər, xəritələr və s \_ Staurolit


Hərbi əməliyyatlarda xəsarət alanlarla bağlı komissiya yaradıldı\nNazirlər Kabineti “Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda aparılan hərbi əməliyyatlar zamanı xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) almış hərbi qulluqçuların tibbi-sosial ekspertizası ilə bağlı bəzi məsələlər barədə” qərar verib.\nAPA-nın məlumatına görə, qərara əsasən, Azərbaycan Respublikasının ərazi bütövlüyü uğrunda aparılan hərbi əməliyyatlar zamanı xəsarət (yaralanma, travma, kontuziya) almış hərbi qulluqçuların tibbi-sosial ekspertizası ilə bağlı məsələlərin operativ, vaxtında, keyfiyyətlə və mərkəzləşmiş şəkildə həllinin təmin edilməsi məqsədilə aşağıdakı tərkibdə komissiya yaradılıb:\nTibbi Ərazi Bölmələrini İdarəetmə Birliyinin (TƏBİB) İdarə Heyətinin Azərbaycan Respublikası Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin tabeliyində Dövlət Tibbi-Sosial Ekspertiza və Reabilitasiya Agentliyinin İdarə Heyətinin sədri\n– xəsarətin (yaralanmanın, travmanın, kontuziyanın), xəstəliklərin hərbi xidmətlə əlaqəsinin müəyyənləşdirilməsi ilə bağlı sənədlərin sürətlə rəsmiləşdirilməsini;\n– əlilliyin qiymətləndirilməsi məqsədilə tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndərişlərin “Tibbi-sosial ekspertiza müayinəsinə göndərişlərin reyestri”nə daxil edilməsini;\n– əyani müayinə keçirməklə əlilliyin qiymətləndirilməsini;\n– əlilliyi müəyyən olunmuş hərbi qulluqçuların reabilitasiya vasitələri ilə növbədənkənar təmin edilməsini;\n– əlilliyi müəyyən edilmiş hərbi qulluqçuların reabilitasiyası ilə əlaqədar zəruri tədbirlərin görülməsini;\n– Qərardan irəli gələn tədbirlərin birgə həyata keçirilməsi üçün qeyd edilən dövlət orqanlarının nümayəndələrindən, mütəxəssislərdən, o cümlədən ekspertlərdən ibarət işçi qrupların yaradılmasını təmin etsin.\nƏvvəlki məqaləMüharibə iştirakçıları və şəhid ailələri ilə bağlı daha bir komissiya yaradıldı\nNövbəti məqaləBu kommunal xidmətin qiyməti bahalaşa bilər


ABŞ-da atışma nəticəsində ölənlər var\nQadın ətrafdakıları atəşə tutdu, 4 nəfəri öldürdü\n20:23 20.09.2018 (Yenilənib 20:32 20.09.2018)\nNəticədə ən azı 3 nəfər ölüb, daha 5 nəfər yaralanıb\nBAKI, 20 sentyabr — Sputnik. ABŞ-ın Merilend Ştatının Harford dairəsinin Aberdin şəhərində atışma qeydə alınıb.\nSputnik Azərbaycan-a RİA Novosti-yə istinadla xəbər verir ki, biznes-mərkəzin tibbi ləvazimatların verilməsi məntəqəsində naməlum şəxs insanlara atəş açıb. Nəticədə ən azı 4 nəfər ölüb, daha 1 nəfər yaralanıb.\n— KTLA (@KTLA) 20 сентября 2018 г.\nİlkin məlumata görə, atəşi açan qadın olub. O, hadisədən sonra bir neçə saat gizlənməyə müvəffəq olub. Lakin sonda polis onu zərərsizləşdirə bilib. Hələlik onun insanlara atəş açmasının motivləri məlum deyil. Polis qadının insanlara atəş açmasının qeyri-adi situasiya olduğunu bildirib.\nGüc strukturları ərazidə xüsusi vəziyyət elan ediblər.\nABŞ, atışma, ölü, Merilend ştatı


İşbaz tərəfindən aldadılan qadından "Bandotdel"ə ittiham - FOTO\n17:27 13 Noyabr 2015\nİşbazlar tərəfindən külli miqdarda pulunun dələduzluq yolu ilə ələ keçirildiyini iddia edən Bakı sakini Şəfəq Əliyeva üz tutduğu "Bandotdel"də də eyni aqibətlə üzləşdiyi haqda şikayət edib.\nMilli.Az xəbər verir ki, xanım qafqazinfo-ya müraciətində bildirib ki, Daxili İşlər Nazirliyinin Mütəşəkkül Cinayətkarlığa Qarşı Mübarizə İdarəsinə başına gələnlərlə bağlı şikayət etsə də, bu, qurumun özü tərəfindən anlaşılmaz duruma salınıb. Belə ki, xanım Əliyeva iş adamı kimi tanış olduğu İlqar Abdullayev və onun qohumlarından şikayətçi olub: "İlqar Abdullayev məndən biznes qurmaq və əldə edilən gəlirdən pay vermək adı ilə 377 min dollar pul alıb. Mən qohumlarımdan və ətrafımdakı tanışlardan toplayaraq 19 mart 2014-cü il tarixdə verdiyim 70.000 ABŞ dolları məbləğində puldan başqa, 2014-cü ilin may ayına qədər olan iki aylıq müddət ərzində hissə-hissə olmaqla ümumilikdə 320.000 ABŞ dolları məbləğində pul vermişəm. Üstündə 3-4 ay keçsə də, heç bir gəlir əldə etmədim. İlqarla əlaqə saxladım, o, hətta verdiyim pulu ödəməkdən də yayınmağa başladı. Polisə müraciət edəcəyimi dedikdə, məndən borc almasına dair müqavilə imzalaya biləcəyini dedi və onun təhriki ilə 43 saylı Notariat Kontoruna gedib 320.000 ABŞ dolları məbləğində pulun borc olaraq rəsmiləşdirilməsinə dair 04.06.2014-cü il tarixli kredit müqaviləsini bağladıq.\nBundan sonra təxminən 2 ay da gözlədim, amma nə gəlir əldə etdim, nə də öz pulumu ala bildim. İlqarla əlaqə saxladım, dedi ki, mallar gömrükdə qalıb, buna görə də əlavə pula ehtiyac var. Mən verdiyim 320 min dollar batmasın deyə yenə tanışlardan pul toplayıb 57 min dolları da İlqara verdim. Bunda sonra isə ümumiyyətlə, İlqar mənlə əlaqəni kəsdi. Onun əmisindən yalnız verdiyimin 22 min dollarını geri ala bildim.\n2014-cü ilin dekabrında "Bandotdel"ə müraciət etdim. Buna baxmayaraq mənim şikayət ərizəmlə bağlı heç bir araşdırma aparılmadı, mən idarəyə çağırılmadım və izahatım alınmadı. Həmin ərəfədə məlum oldu ki, İlqar Abdullayev Nəsimi Rayon Məhkəməsinə müraciət edərək kredit müqaviləsinin etibarsız hesab edilməsini xahiş edib. Mən də ona qarşı iddia qaldırdım. Sonradan eşitdim ki, mənim şikayətimə görə həmin şəxslər BMCMİ-yə çağırılıb, orada mənə qarşı edilən dələduzluğun mülki xarakterli iş kimi pərdələnməsi üçün İlqar və qohumlarına mənə qarşı iddia ərizəsi ilə məhkəməyə müraciət edilməsi izah edilib.\nYalnız məhkəmədə 04.03.2015-ci ildə pulun hissə-hissə qaytarılacağına dair barışıq imzalandıqdan sonra BMCMİ-dən mənim ünvanıma 10.03.2015-ci il tarixli məktub daxil oldu. Həmin məktubda göstərilirdi ki, müraciətimdə göstərilən xüsusatlar mülki xarakterlidir və hazırda Nəsimi Rayon Məhkəməsi tərəfindən həmin xüsusatlar üzrə mülki qaydada işə baxılır. Halbuki, mənim tərəfimdən bununla bağlı BMCMİ-yə məlumat verilməyib. Barışığa görə İlqar Abdullayev 14 ay ərzində mənə hissə-hissə ödəməli olduğu 355.000 dollardan heç nə qaytarmadı. Buna görə də işin icraata yönəldilməsi üçün müraciət etdim. 2015-ci ilin avqustunda İlqar Abdullayevlə mən İcra şöbəsində olarkən icra məmuru Orxan Hacıyevin otağına BMCMİ-nin baş əməliyyat müvəkkili Ağabəyov İslam digər bir nəfər xidmət yoldaşı ilə daxil olub İlqar Abdullayevi apardılar. Bir saat sonra mənə İstintaq şöbəsinin müstəntiqi Məmmədov Ramil zəng vuraraq İdarəyə dəvət etdi. İdarəyə getdikdə mən müstəntiqin otağında İlqar Abdullayevin oturduğunu gördüm. Müstəntiq hər ikimizə işin halları ilə bağlı suallar verərkən İlqar Abdullayev məndən götürdüyü pulları kimə verdiyini dedi. İlqar elə oarada söz verdi ki, mənə borclu olduğu puldan 50 min dolları yarım saata qaytaracaq. Elə bu vaxt müstəntiq bildirdi ki, onun barəsində başqa şikayətlər də var. Buna görə də İlqar və cinayətkar dəstənin digər üzvləri barədə cinayət işinin başlanılmasını təmin edəcək. Bundan cəmi 2-3 saat sonra isə İlqar Abdullayevin buraxıldığından xəbər tutan kimi yenə də aldadıldığıma, İlqarın həqiqətdə BMCMİ-nin himayəsi altında olduğuna tam şəkildə əmin oldum. Məndə olan məlumata görə, İlqarın mənə yarım saatın içində gətirəcəyi 50.000 ABŞ dollar məbləğində pul onun BMCMİ-dən buraxılmasına səbəb oldu. Lakin o pul mənə deyil, onun himayəçilərinə çatdı. Belə bir vəziyyət davam etdiyi təqdirdə özümü BMCMİ-nin qarşısında öldürməkdən başqa çarə görmürəm".\nŞikayətçi Şəfəq Əliyeva baş prokuror Zakir Qaralova, Daxil işlər naziri Ramil Usubova, Ədliyyə naziri Fikrət Məmmədova müraciət edərək işin nəzarətə götürülməsini xahiş edib.\nQafqazinfo məsələ ilə bağlı DİN-dən münasibət öyrənməyə çalışıb. Qurumun mətbuat xidmətindən bildirilib ki, vətəndaş öz şikayəti ilə bağlı 102 xidmətinə və şəxsən nazirliyə müraciət edə bilər. Belə müraciətlər operativ şəkildə araşdırılır və qanuna müvafiq şəkildə ölçü götürülür.\nİşbaz tərəfindən aldadılan qadından Bandotdelə ittiham FOTO


Ronaldonun karantin zamanı Quran oxuması xəbərləri yayılıb - Minbərdən Könüllərə\nRonaldonun karantin zamanı Quran oxuması xəbərləri yayılıb. Bu xəbərlərin yalan, yaxud doğru olduğunu bilmirəm, çünki bəzi səhifələr yalan olduğunu söyləyirlər. Amma Ronaldonun islama sevgisi danılmazdır. Üstəlik illər öncə türk futbolçu ona Quran oxumağı öyrədirmiş.\n“Real” futbol klubu üçün birgə çıxış zamanı Ronaldo və Türk Mesuta Ozila son olaraq portuqaliyalı həmkarına ərəb dilinin əsaslarını və Qurani-Kərimi oxumaq qaydalarını öyrətdiyini söylədi. Özilin sözlərinə görə, Ronaldo Quran oxumağı və İslam haqqında hekayələri dinləməyi çox sevirdi və ən sevimli surəsi Əl-Fatihə (“Açılış”) idi.\n2013-cü ildə bir reklam müqaviləsi bağladığı Səudiyyə Ərəbistanı mobil rabitə operatoru oyunçuya Quranın Portuqal dilinə tərcüməsini təqdim etmişdi.


Dünya dini liderlərinin II Sammiti işini plenar iclasla davam etdirib -\nBaş Nazirin müavini, Sammitin Təşkilat Komitəsinin sədri Əli Əhmədov plenar iclasda çıxış edərək Şərqlə Qərbin qovşağında yerləşən Azərbaycanın sivilizasiyalararası və dinlərarası dialoqa uzun illərdir böyük töhfələr verdiyini deyib. Qeyd edib ki, torpaqlarının 20 faizinin Ermənistan tərəfindən işğal edilməsinə baxmayaraq, Azərbaycan bu məsələyə xüsusi diqqətlə yanaşır. Dünyanın ayrı-ayrı regionlarında ksenofobiyanın artması dini liderlərin rolunu daha da artırır. Bu gün dünyada multikulturalizmə daha çox ehtiyac yaranıb. Dünya dini liderlərinin Bakı Sammiti yüz milyonlarla insanı narahat edən məsələlərin müzakirə olunduğu əhəmiyyətli platformadır.


“Azərbaycan”.-2009.-18 mart.-N 61.-S.6.\nAzərbaycan sovet tarixşünaslığında İrəvan xanlığının yaranması, etnik tərkibi, xanlığın öz müstəqilliyi uğrunda mübarizəsi, Rusiya imperiyasının işğalçılıq siyasətinə qarşı müqavimət hərəkatı diqqətdən kənarda qalmışdı. Hətta erməni tarixşünaslığında İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının Şərqi Ermənistan kimi təqdim edilməsinə bizim tarixşünaslıq heç bir reaksiya vermir, ona qarşı mübarizə aparmırdı.\nAzərbaycan tarixşünaslığı yalnız sovet imperiyası dağıldıqdan sonra İrəvan və Naxçıvan xanlıqları haqqında tədqiqat aparmışdır. Nadir şahın öldürülməsindən (9 may 1747-ci il) sonra onun yaratdığı nəhəng imperiya dağılmağa başlayır və bu imperiyanın tərkibində olan Azərbaycan öz müstəqilliyi uğrunda mübarizəyə qalxır. Azərbaycan xalqı bu mübarizədən qalib çıxsa da, vahid dövlət yarada bilmir, ölkə ərazisində 20-dək kiçik dövlət qurumu - xanlıqlar yaranır. Bu xanlıqlardan biri İrəvan xanlığı (1747-10.II.1828) idi. İrəvan xanlığını yaradan, onun əsasını qoyan Mir Mehdi xan Qacar olmuşdur.\nİrəvan xanlığı Azərbaycanın şimal-qərbində, keçmiş Çuxursəd bəylərbəyliyinin böyük bir hissəsində yaranır. Xanlığa böyük bir ərazini – Agri düzənliyi, Dərələyəz və Göyçə gölü arasındakı torpaqları əhatə edirdi. Şimal-şərqdən Gəncə, şərqdən Qarabağ, şimaldan Pəmbək, Şuragəl və Şəmsəddin sultanlıqları, cənub-şərqdən Naxçıvan, qərbdən Osmanlı imperiyasının Bayazid və Qars paşalıqları, cənubdan Maku xanlığı ilə həmsərhəd idi. Xanlıq 15 mahaldan - Qırxbulaq, Zəngibasar, Qarnibasar, Vedibasar, Şərur, Suran, Bəzək, Saatlı, Tala, Seyidli-Axaclı, Sərdarabad, Qərpı, Abran, Bərəçiçək və Göyçədən ibarət idi.\nMərkəzi İrəvan şəhəri idi. XIV əsrin sonunda - Teymurilər dövründə kənd kimi meydana gələn İrəvan XVI əsrdə Şah İsmayılın dövründə (1501-1524) şəhər statusu alır. İrəvan şəhərinin adı XX əsrin 50-ci illərində erməniləşdirilir; guya bu şəhər çox qədimdən məhz erməni şəhəri olan Erebunidir, ona görə də Erevan adlandırılır. 1817-ci və 1819-cu illərdə İrəvanda olmuş ingilis arxeoloqu və səyyahı Robert Kerr Ports yazırdı ki, İrəvan xanlığının uzunluğu 200 mil, eni isə 100 mildir. Müasir erməni tarixçisi T.Akopyan İrəvan xanlığının ərazisinin 24 min kvadratmetr olduğunu yazırdı. İrəvan şəhəri inzibati cəhətdən 3 məhəlləyə bölünürdü: şəhər məhəlləsi, Topbaşı məhəlləsi və Dəmirbulaq məhəlləsi.\nİrəvan xanlığında türkdilli azərbaycanlıların yerli xalq olması danılmaz həqiqətdir. Bunu Qafqazın ali baş komandanı general Paskeviç rəsmi məlumatlarda da qeyd etmişdir. İrəvan qalasını çox çətinliklə alan general Paskeviç-İrəvanski İrəvan xanlığında əhalinin milli tərkibi haqda verdiyi məlumatda burada 10 min azərbaycanlı, 3 min erməni ailəsinin yaşadığını qeyd etmişdir. ABŞ-dan olan professor Castin Makkarti Rusiya işğalına - 1828-ci ilə qədər İrəvan xanlığı əhalisinin 80 faizinin azərbaycanlı olduğunu göstərir.\nXanlığın mərkəzi İrəvan şəhəri iki hissədən ibarət olmuşdur: Qala və Bayır şəhər. İrəvan qalası 1582-ci ildə çiy kərpicdən Zəngi çayının sol sahilindəki qayada inşa edilmişdir. İkiqat hasarla əhatə olunmuş qalanın birinci qatında 17 bürc qoyulmuşdu. Birinci qatdan 50-70 metr aralı ikinci hasar gəlirdi. Birinci divar ilə ikinci divar arasında dərin arx qazılmışdı. Lazım olduqda arx su ilə doldurulurdu. Qalada 20-22 top vardı. Adi zamanlarda qalanın qarnizonunda 5-7 minlik qoşun yerləşirdisə, müharibə zamanı qoşunun sayı artırılırdı. İrəvan şəhərinin özü - Bayır şəhər İrəvan qalasından şimalda salınmışdı. Bunda məqsəd şəhərin müdafiəsini təşkil etmək idi. XIX əsrin əvvəllərində İrəvan qalasında barıt və silahtökmə zavodları vardı ki, onlar həm top, həm də barıt istehsal edirdilər. İrəvan xanlığında İrəvan qalasından əlavə, İran ilə Türkiyə ərazisinə yaxın yerdə Sərdarabad qalası da inşa edilmişdi.\n1748-ci ilin əvvəllərində Mir Mehdi xan qonşu Urmiya xanlığına hücum edərək onun ərazisinin bir hissəsini zəbt edə bildi. Lakin çox tezliklə İrəvan xanlığının özünə basqın oldu. Qarabağ xanı Pənahəli xan 1749-cu ildə İrəvan xanlığına hücum edərək çoxlu qənimət ələ keçirmişdi. İrəvan xanlığında yaşayan ermənilər Kartli-Kaxetiya çarı II İrakliyə kömək üçün xəbər göndərirlər. II İrakli Pənahəli xanın qoşunlarını təqib edərək əsir və qənimətləri geri qaytara bilir. Bu yardımdan ruhlanan İrəvan erməniləri xanlıqda çaxnaşma yaradıb 1549-cu il avqustun 12-də gürcü çarını İrəvan xanlığına dəvət edirlər. Çox güman ki, Mir Mehdi xan həmin il sentyabrın 29-da xanlığa soxulan gürcü qüvvələrini geri oturda bilir. Lakin 1751-ci il sentyabrın 19-da II İrakli yenidən xanlığa basqın edir.\nİrəvan xanlığının ərazisində ermənilərin əsas dini mərkəzlərindən biri - Eçmiədzin monastırı (Üçkilsə) yerləşirdi. Eçmiədzin kilsəsi İrəvan xanlığının ictimai-siyasi həyatında çox pozucu rol oynamışdır. Məhz bu kilsə Azərbaycan xalqına qarşı düşmən mövqe tutmuş "beşinci kolonna" rolunu oynamışdır. XVIII əsrin 60-cı illərindən başlayaraq Eçmiədzin kilsəsinin katolikosları daim Rusiya imperiyasına müraciət edərək Azərbaycan torpaqlarında erməni dövlətinin yaranmasına yardım etməyi xahiş edirdilər. İkiüzlü siyasət yeridən erməni katolikosları bir sıra hallarda özlərini xeyirxah kimi göstərməyə cəhd edir, hətta İrəvan xanları ilə Kartli-Kaxetiya çarlığı arasında vasitəçilik missiyasını yerinə yetirirdilər. Bunda əsas məqsəd məhz gürcülərin köməyi ilə İrəvan xanlığına təzyiq etmək idi.\n1783-cü ilin noyabrın əvvəllərində Rusiya İrəvan xanı Hüseyn Əli xana xəbərdarlıq məktubu göndərir. Xan cavab məktubunda Rusiyaya sadiq olacağını bildirir.\nGeorgiyevsk müqaviləsi Türkiyəni çox narahat edirdi. Çünki Rusiyanın Cənubi Qafqazda möhkəmlənməsi onun maraqlarına tamamilə zidd idi. Odur ki, Türkiyə İrəvan xanlığını öz təsir dairəsinə daxil etmək istəyirdi.\n1783-cü ilin sonunda İrəvanda baş verən xalq üsyanı nəticəsində İrəvan xanı Hüseyn Əli xan və qardaşı Məhəmməd Həsən xan öldürüldülər. Hakimiyyətə Hüseyn Əli xanın böyük oğlu gəldi. İrəvan xanlığını öz təsiri altında saxlamaq istəyən II İrakli Qulam Əli xanın (1783-1785) tərəfini saxlayır. Bu isə xanlıqda böyük narazılığa səbəb olur, Qulam Əli xan da öldürülür.\nİrəvan xanlığının II İraklinin təsir dairəsinə düşməsi Türkiyə dövlətini təcili tədbirlər görməyə məcbur edir, çünki İrəvan qalası Cənubi Qafqazda çox böyük strateji əhəmiyyət daşıyırdı. Bu dövrdə Türkiyə Azərbaycan xanlıqlarına Rusiyadan gözlənən təhlükəyə qarşı birləşmək haqda məktublar göndərirdi. 1785-ci ildə İbrahimxəlil xan, qubadlı Fətəli xan, xoylu Əhməd xan Türkiyə sultanlığı müsbət xarakterli cavab məktubları göndərir və Türkiyənin himayəsini qəbul etməyə razı olduqlarını bildirirlər. Xanların məsələyə belə münasibəti Türkiyənin bölgədə rolunun artmasına gətirib çıxara bilərdi. Lakin bu zaman beynəlxalq vəziyyətdə dəyişiklik baş verir. İranda Zənd sülaləsi hakimiyyətdən uzaqlaşdırılır. Ağa Məhəmməd xan Qacar İranda hakimiyyəti ələ alıb Azərbaycan xanlıqlarından itaət tələb edir.\nİrəvan xanı Ağa Məhəmməd xan Qacarın ultimatumuna cavab olaraq öz qardaşını girov göndərsə də, müqavimət göstərmək üçün bir sıra hazırlıq işləri görür. İlk növbədə İrəvan qalasında yeddiillik ərzaq ehtiyatı toplayır, qalaya yerli əhalidən, əlavə kəndlərdən 7 min qoşun səfərbər edir. 1795-ci ilin iyulunda İran qoşunları İrəvan qalasını mühasirəyə alır, 35 günlük mühasirədən sonra qala alınır. Məhəmməd xan tabeçilik rəmzi olaraq yaxın adamlarını girov göndərməklə bərabər 8 funt qızıl və 80 min manat xərac verməli olur.\nİranın Cənubi Qafqazda möhkəmlənməsi Rusiya imperiyasının işğalçılıq planlarına böyük zərbə idi. Odur ki, 1796-cı ilin aprelində Rusiya Cənubi Qafqaza qoşun yeridir. İranın asılılığından azad olmağa çalışan İrəvan xanı Məhəmməd xan general V.Zubovla məktublaşır və yardım istəyir. Lakin bu baş tutmur. Qacarın 1797-ci ildəki ikinci yürüşü İrəvan xanının vəziyyətini pisləşdirir. Məhəmməd xan ailəsi ilə birlikdə Qəzvinə sürgün edilir. Lakin o, yenidən hakimiyyətə qayıda bilir.\nXVIII əsrin sonlarında İrəvan xanlığı Rusiya imperiyasının siyasi maraq dairəsinə daxil olur. Bunun əsas səbəblərindən biri xanlığın son dərəcə mühüm geostrateji mövqeyi və artıq Azərbaycanın cənub torpaqlarını işğal edib öz ərazisinə qatmış İran və Türkiyə sərhədlərinin qovşağında yerləşməsi idi.\nXVIII əsrin sonu, XIX əsrin əvvəllərində Rusiyanın Şərqə doğru irəliləməsi dünyanın ən böyük müstəmləkə ölkələrindən olan İngiltərəni və Fransanı çox ciddi narahat etməyə başlayır. 1801-ci ilin yanvarında İranla İngiltərə arasında bağlanan müqavilə antirus xarakteri daşıyırdı. Beynəlxalq vəziyyətin belə gərgin xarakter alması Rusiyanı Cənubi Qafqazda fəal işğalçılıq siyasətinə meyilləndirir. 1803-cü ilin yazında Gəncə xanlığı ilə bərabər İrəvan xanlığını da almağı birinci dərəcəli vəzifə kimi planlaşdırır. 1804-cü il yanvarın 1-də Gəncə xanlığı işğal edildikdən sonra növbə İrəvan xanlığına çatır. İrəvan xanı Məhəmməd xan Rusiyanın xanlıq üzərinə hücuma hazırlaşdığından xəbərdar idi. O, xanlığın müstəqilliyini saxlamaq üçün Qafqaz xəttinin baş komandanı general P.D.Sisianovun yanına öz nümayəndəsi Məhəmməd Əli bəyi göndərir ki, Rusiya ilə münasibətləri nizamlaşdıracaq şərtləri aydınlaşdırsın. General P.D.Sisianov 10 may 1804-cü il tarixli məktubunda Məhəmməd xanın qarşısına aşağıdakı tələbləri qoyur: 1. İrəvan qalasında rus hərbi qüvvələri yerləşdirilməlidir; 2. Xan Rusiya imperatorunu öz hakimi kimi tanımalı və ona sədaqət andı içməlidir; 3. 80 min manat məbləğində təzminat ödəməlidir; 4. Xanlıq saxlanılır və hakimiyyətin irsən keçilməsinə zəmanət verilir.\nLakin İrəvan xanı Rusiya qoşununun xanlığın ərazisində yerləşdirilməsi təklifini məqbul saymır. 1804-cü ilin may ayının sonlarında başda general P.D.Sisianov olmaqla rus ordusu İrəvan xanlığının sərhədlərinə yaxınlaşır. Məhəmməd xan düşmənin hücumunu dəf etmək üçün ciddi hazırlıq görür: qalanın müdafiəçilərinin sayı 7 minə çatdırılır, qala divarlarına 22 top bərkidilir, bundan əlavə, uzunmüddətli təzyiqə davam gətirmək üçün xeyli sursat və ərzaq toplanır. Rusiya İrəvan xanlığına hücuma hazırlaşması və xanlığın sərhədlərinə xeyli hərbi qüvvə cəmləşdirməsi ucbatından Azərbaycanın şimal torpaqlarında gözü olan İran 1804-cü il mayın 10-da Rusiya ilə diplomatik əlaqələri kəsir və İrəvan-Qazax istiqamətində hərbi əməliyyatlara başlayır.\nBeləliklə, 1804-cü ilin iyununda İrəvan xanlığı Rusiya və İranla müharibəyə cəlb olunur. Bu isə həm ölkə iqtisadiyyatına böyük zərbə vurur, həm də xanlıq əhalisinin tələfinə səbəb olur. Yerli Azərbaycan əhalisi başqa xanlıqlara və ya qonşu ölkələrə köçməli olur. Rus ordusu nizami ordu idi, böyük döyüş təcrübəsi vardı, o dövrün müasir silahları ilə silahlanmışdı və çoxlu qələbə qazanmışdı. İrəvan xanlığı üzərinə Rusiya komandanlığı 5 minə yaxın nizami və 600-dən artıq qeyri-nizami hissə yeridir. 1804-cü il iyunun 10-da vəliəhd Abbas Mirzənin başçılığı ilə 20 minlik İran qoşunu Arazı keçir, bu qoşundan 8 minlik dəstə İrəvana doğru hərəkət edir. Fətəli şahın şəxsi rəhbərliyi ilə iyulun ortalarında 60 minlik İran ordusu İrəvan uğrunda Rusiya ilə hərbi əməliyyatlara başlayır və İrəvan xanlığına qoşun yeridir. Beləliklə, İrəvan xanlığı uğrunda iki dövlətin - İran və Rusiyanın mübarizəsi İrəvan xanı Məhəmməd xanı manevr etməyə məcbur edir. Xan İranı seçir. Burada bir cəhəti qeyd etmək lazımdır ki, İrəvan xanlığının mübarizəsinə Pəmbək hakimi Naçı bəy də yardım edir. Naçı bəy Tiflisdən general P.D.Sisianova sursat və ərzaq aparan kapitan Spatkovun dəstəsinə 1804-cü il avqustun ortalarında hücum edir və general P.D.Sisianovun dəstəsi çox çətin vəziyyətə düşüb Tiflisə çəkilməli olur. Beləliklə, Rusiya 1804-cü ilin yayında İrəvan xanlığını işğal edə bilmir.\nMəhəmməd xan İran ordusunun yardımı ilə İrəvan qalasını iki aylıq mühasirədən azad edib müstəqilliyini saxlaya bilir. Lakin İrəvan xanlığının müstəqilliyi İranın işğalçılıq siyasətinə cavab vermədiyindən 1805-ci ildə Arazı keçən İran ordusu İrəvan qalasına daxil olur. Müstəqil siyasət yeritməyə cəhd edən Məhəmməd xan artıq İranın siyasi marağına zidd xətt yeritməyə cəhd etdiyindən həbs olunur və ailəsi ilə birlikdə İrana göndərilir. Məhəmməd xanın yerinə İran sərkərdəsi Mehdiqulu xan (1805-1808) təyin edilir.\nBeləliklə, 1805-ci ilin sonlarından İrəvan xanlığı faktiki olaraq İran tərəfindən işğal edilib öz müstəqilliyini itirdi. 1806-cı ilin dekabrında Rusiya ilə Türkiyə arasında Birinci rus-türk müharibəsi başlayır. Rusiya Cənubi Qafqazda iki cəbhədə vuruşmalı olur.\nBu dövrdə İran ilə Fransa arasında yaxınlaşma baş verir, Rusiyanın Şərqdə işğalçılıq xəttinin Fransanın maraqlarına maneə törətməsi onun İranla yaxınlaşmasına gətirib çıxarır. 1807-ci il mayın 4-də Fransa ilə İran arasında Finkenşteyn müqaviləsi imzalanır. Bu müqaviləyə görə, Fransa İrana hərbi yardım etməli, İran ordusunu yenidən qurmalı idi. Fransız mütəxəssislər İrəvan qalasının möhkəmləndirilməsi sahəsində böyük işlər görürlər. General Y.V.Qudoviç bu haqda rəsmi raportda belə məlumat verirdi: İrəvanın Avropa hərbi qaydası ilə möhkəmləndirilmiş iki qala divarı vardır, qala divarlarının qarşısında xəndəklər qazılmışdır. İndi qalaya əvvəllər olmayan toplar gətirilmişdir. İrəvanlılar fuqas bombalarından istifadə edirlər, bu da, sözsüz ki, fransız mühəndislərin fəaliyyətinin nəticəsidir.\nHüseynqulu xan xanlığın müdafiə qabiliyyətini artırmaq məqsədilə Sərdarabad qalasını inşa etdirir. Qala Türkiyə ilə İran sərhədinin yaxınlığında Alagöz dağı istiqamətindəki böyük düzənlikdə tikilmişdi ki, döyüşlərin gedişini hərtərəfli müşahidə etmək mümkün olsun. Dördbucaq şəklində inşa edilmiş Sərdarabad qalası 2 hündür qala divarı ilə əhatə edilmişdi, qalada 2 min əsgər yerləşdirmək olardı.\n1807-ci ildə Rusiyanın başı Türkiyə ilə müharibəyə qarışdığından İrəvan xanlığı bir qədər diqqət mərkəzindən kənarda qalır. Lakin 1808-ci ilin sentyabrın əvvəllərində Rusiya yenidən xanlığa hücum edir və hətta oktyabrın 7-də qala mühasirəyə alınır. Oktyabrın 9-da general Y.V.Qudoviç Bayır şəhəri - İrəvan şəhərini tutub İrəvan qalasını dörd tərəfdən mühasirəyə alır. Bu zaman İrəvan xanı Hüseynqulu xan İrəvanda deyildi və qalanın müdafiəsinə onun qardaşı Həsən xan rəhbərlik edirdi. Hüseynqulu xanın qalada olmadığını bilən general Y.V.Qudoviç Həsən xanı şirnikləndirmək məqsədilə ona yazırdı ki, əgər o, qalanı təslim etsə, xan təyin ediləcək. Lakin Həsən xan bu təklifi qəbul etmir. 1808-ci il noyabrın 17-də səhər tezdən saat 5-də dörd tərəfdən qalaya hücum başlanır, lakin iki həftədən çox çəkən bu mühasirə nəticə vermir, rus ordusu geriyə - Gürcüstana çəkilir. İrəvan müvəffəqiyyətsizliyi general Y.V.Qudoviçi Naxçıvanı da tərk etmək məcburiyyəti qarşısında qoyur. Beləliklə, 1808-ci ilin sonlarında İrəvan xanlığı öz varlığını qoruyub saxlaya bilir.\nXIX əsrin birinci onilliyində, 1804-1813-cü illərdə II Rus-İran müharibəsinin gedişində rus qoşunlarının İrəvan qalasını ala bilməməsi bu qalaya "alınmaz qala" adını qazandırır.\nGülüstan müqaviləsindən sonra İrəvan xanlığı tamamilə İrandan asılı vəziyyətə düşür və İrəvan xanlığı İranın dəvət etdiyi ingilis mütəxəssislərin köməyi ilə hərbi cəhətdən möhkəmləndirilir.\nAzərbaycan uğrunda Rusiya ilə İran arasında başlanan II Rus-İran müharibəsində İrəvan xanlığı İrana tabe ölkə kimi onunla birlikdə Rusiyaya qarşı vuruşmalı olur. 1826-cı il iyulun 16-da İrəvan xanı Hüseynqulu xanın süvari dəstəsi İran ordusu ilə Rusiyaya qarşı başlanan hərbi əməliyyatlarda iştirak edir. Əgər 1826-cı ilin sonlarına kimi müvəffəqiyyət İran tərəfində idisə, artıq 1827-ci il aprelin sonlarında qraf S.T.Paskeviç İrəvan xanlığına doğru hərəkət edir. S.T.Paskeviç qalanı mühasirəyə alır. İki aylıq mühasirə nəticə vermir və qraf müvəqqəti olaraq mühasirə taktikasını dayandırıb Naxçıvan üzərinə hücuma keçir. Amma İrəvan qalası ətrafında general-leytenant Krassovskinin rəhbərliyi altında olan hərbi hissə saxlanılmışdı. Qraf S.T.Paskeviçin Naxçıvan istiqamətinə hücuma keçməsindən xəbərdar olan İrəvan qalasındakı İran qarnizonu general-leytenant Krassovskinin qüvvələri üzərinə hücuma keçib ona ağır zərbə endirir. Bundan xəbər tutan qraf S.T.Paskeviç Krassovskiyə köməyə əlavə qüvvələr göndərir. General-adyutant Benkendorfun komandanlıq etdiyi hərbi hissələrin yaxınlaşdığını görən İrəvan qarnizonu qalaya geri çəkilir və İrəvan qalası yenidən mühasirədə qalır.\nİrəvan qalası uğrunda mübarizə II Rus-İran müharibəsinin tarixində müstəsna yer tutur. Belə ki, I Rus-İran müharibəsinin gedişində bu qala uğrunda mübarizə çox gərgin keçmişdi. 1827-ci ilin aprelindən qala mühasirəyə alınsa da, rus ordusu bəzən bu mühasirədən əl çəkməli olmuş və yenidən hərbi əməliyyatlara başlamışdı. Qraf S.T.Paskeviçin komandanlığı altında mühasirəyə alınmış qala mütəmadi olaraq top atəşinə tutulurdu və nəhayət 1 oktyabr 1827-ci ildə İrəvan qalası təslim olmaq məcburiyyəti qarşısında qaldı.\nİrəvan xanlığının Rusiya tərəfindən işğalı Azərbaycan xalqının taleyində son dərəcə faciəli olaylara yol açan bir hadisədir. Məhz İrəvan və Naxçıvan xanlıqlarının işğalı və onun Türkmənçay müqaviləsində öz əksini tapması 21 mart 1828-ci ildə I Nikolayın "erməni vilayəti" adlı qurumun yaradılması haqda fərmanı üçün hüquqi əsas olur.\nI Nikolayın 21 mart 1828-ci il tarixli fərmanı ilə İrəvan və Naxçıvan xanlıqları ləğv edilir, əvəzində yeni bir bölgə - "erməni vilayəti" yaradılır. "Erməni vilayəti"nin ərazisinə həmçinin Naxçıvan xanlığına məxsus olan, lakin sonralar ondan alınmış Ordubad dairəsi də daxil edilir. "Erməni vilayəti" müstəqil bir qurum olmasa da, ermənilərin Azərbaycan torpaqlarında kütləvi yerləşdirilməsi üçün əsas ərazi oldu. Bu, sözsüz ki, ermənilərin öz arzularına çatmaq, ona tamamilə aidiyyəti olmayan torpaqlarda öz dövlətlərini yaratmaq yolunda "böyük uğurları" sayıla bilər. Məhz 1828-ci il fevralın 10-da Rusiya ilə İran arasında bağlanan və Azərbaycanı iki yerə parçalayan Türkmənçay müqaviləsi ermənilərin Cənubi Qafqazda Şimali Azərbaycan torpaqlarında əl-qol açması üçün əsas oldu.\nAzərbaycan tarixi kafedrasının dosenti,


fərman barədə xəbərlər - AZƏRBAYCAN24\nAçar sözlər: fərman\nBy: nbot - 21/05/2022\n“Taliban” hərəkatının ali lideri Hibətullah Axundzadə Əfqanıstanda iki, üç və ya dörd nikahdan çəkinməyi tövsiyə edən fərman imzalayıb. Bu barədə “TOLOnews” telekanalı məlumat yayıb. Sözügedən qərarın qəbulu birdən çox qadınla…\nUkraynada hərbi vəziyyətin müddəti uzadılıb. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski bununla bağlı müvafiq fərman imzalayıb.\nUkrayna Silahlı Qüvvələrinin Ərazi Müdafiə Qüvvələrinin komandanı vəzifəsindən azad olunub\nPrezident Volodimir Zelenski general-mayor İqor Tansyuru Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Ərazi Müdafiə Qüvvələrinin komandanı təyin edib. Dövlət başçısının imzaladığı fərmanla Yuri Qaluşkin Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Ərazi Müdafiə Qüvvələrinin komandanı vəzifəsindən azad…\nXəbər By: nbot - 11/05/2022\nZelenski Rusiya əmlakının müsadirəsi haqqında fərmanı Radaya təqdim edib\nUkrayna Prezidenti Volodimir Zelenski Rusiya Federasiyasının və onun sakinlərinin mülkiyyət hüququ obyektlərinin məcburi müsadirə edilməsi haqqında fərmanı Ali Radaya təqdim edib. Fərmanı təsdiq edən müvafiq qanun layihəsi Ukrayna parlamentinin saytında…\nXəbər By: nbot - 06/05/2022\nBakıda Vətən müharibəsi şəhidinin xatirəsinə bulaq istifadəyə verilib\nAzərbaycan Ordusunun Vətən müharibəsində şəhid olan hərbçisi Etibar Nəcəfovun xatirəsi əbədiləşdirilib. Bu gün Səbail rayonu, Badamdar qəsəbəsində şəhidin xatirəsinə inşa edilən bulağın açılışı olub. Mərasimdə Səbail və Laçın rayon icra…\nQırğızıstanın yeni xarici işlər naziri təyin edilib\nQırğızıstan Prezidenti Sadır Japarov Jeenbek Kulubayevin xarici işlər naziri təyin edilməsi haqqında fərman imzalayıb. Bu barədə Qırğızıstan dövlət başçısının mətbuat xidməti məlumat yayıb. Aprelin 22-də Japarov Ruslan Kazakbayevi xarici işlər…\n“28 Maya yaxın Prezident əfv sərəncamı imzalayacaq” – Rəşad Məcid\nXəbər verdiyimiz kimi, bu gün Azərbaycan Prezidenti yanında Əfv Məsələləri Komissiyasının ilk iclası keçirilib. Yazıçılar Birliyinin sədr müavini, Əfv Komissiyasının üzvü Rəşad Məcid iclas haqda “Qafqazinfo”ya açıqlama verib. Rəşad Məcid…\nXəbər By: nbot - 26/04/2022\nBu gün Prezident yanında Əfv Komissisiyasının ilk iclası başlayacaq. Bu Əfv Komissiyasının üzvü Əliməmməd Nuriyev məlumat verib. Onun sözlərinə görə, iclasda sonuncu əfv fərmanından sonra daxil olan ərizələrin müzakirəsi aparılacaq. İclasların…\nBu gün Əfv Komissiyasının iclası başlayır\nMultimedia By: nbot - 25/04/2022\nBu gün Azərbaycanın yəhudi əsilli Milli Qəhrəmanı Albert Aqarunovun doğum günüdür. Albert Aqarunov 25 aprel 1969-cu il Bakının Əmircan qəsəbəsində anadan olub. Suraxanı rayonundakı 154 saylı məktəbin səkkizinci sinfini bitirərək…\n1 2 3 4 5 6 … 158 Növbəti »


“Loqos” jurnalının ilk nömrəsi çapdan çıxıb - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nAZƏRTAC xəbər verir ki, bu ilin martında isə mərkəzin təsis etdiyi “Loqos” jurnalının ilk nömrəsi işıq üzü görüb. Məzmunlu, eyni zamanda, zövqlə tərtib olunan nəşr çox faydalı bir işlə məşğuldur. Hər gün dünyada baş verən müharibələr, terror aktları, iqtisadi böhranlar, təbii fəlakətlərdən aldığı informasiya yükü həmin xəbərləri eşidən hər kəsdə psixoloji gərginlik yaradır. Əslində, bir sıra xəstəliklər də psixoloji amillərlə əlaqədardır. Təəssüf ki, əhalinin əksər hissəsi psixoloji müdaxilənin təsirindən xəbərsizdir. Elə buna görə də bu sahədə geniş maarifləndirməyə ehtiyac var. Yeni jurnal məhz bu məqsədə xidmət edəcək.\nJurnalın təsisçisi “Loqos” Psixoloji və Nitq İnkişaf Mərkəzinin rəhbəri, Psixoloji Xidmət və Tədqiqatlar İctimai Birliyinin sədri Təranə Məmmədova, baş redaktoru Rəhilə Gülgündür.\nAZERTAG.AZ :“Loqos” jurnalının ilk nömrəsi çapdan çıxıb


بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمنِ الرَّحِيمِ Müqəddimə\nI-ci fəsil ŞİƏLƏR VƏ SÜNNİLƏR\nAllaha şükür olsun! Düzgün yol, mərhəmət peyğəmbəri Məhəmməd əl-Mustafaya, onun pak, mömin nəslinə və əshabələrinə Allahın salavatı və salamı olsun!\nIndi parçalanma və ayrı-seçkiliyə çağıran hər bir kəsdən "ittifaq" və "birlik" sözlərini eşitmək olar. Bu sözlər o qədər çox işlədilir ki, onun arxasında gizlənən hiylə, fitnə və yalandan xəbəri olmayan sadəlövh müsəlmanlar az qala onun səmimiliyinə inanırlar.\nQadyanilik1 Hindistan-Pakistan ərazisində xaçpərəst müstəmləkəçiliyin əlaltısıdır. O, müsəlmanların alınlarında biabırçılıq damğasıdır. Orada bu sözdən müsəlmanların qəlblərinə zəhər sıçratmaq üçün yol açmaq məqsədilə istifadə edilir.\nBəhailik2 rusların, ingilislərin və şiəlik fitnəsi yayanların yetişdirməsidir. Onlar bu sözün köməyi ilə Iranda və Iraqda şiələrin yürüşünü təşkil etmək istəyirlər.\nSəbailik isə yəhudilərin yetirməsi, onların islam ölkələrindəki dəstəsidir. Onlar bu sözdən həmçinin işlərinin üstü açılanda, həqiqi sifətləri aşkara çıxanda, üzlərindəki pərdə qaldırılanda istifadə edirlər.\nBu söz, Əlidən (Allah ondan razı olsun!) nəql edildiyi kimi, batil fikri ifadə etmək üçün istifadə olunmuş həqiqət mənalı sözdən başqa bir şey deyil. O, xaricilərin "Allahın hökmündən başqa heç bir hökm yoxdur" sözünü eşidəndə demişdir: "Bu, batil fikri ifadə etmək üçün haqq sözdür. Bəli, Allahın hökmündən başqa heç bir hökm yoxdur".3\nO həmçinin demişdir: "Məndən sonra elə bir zaman gələcək ki, onda haqdan daha gizli, batildən daha aşkar bir şey olmayacaq".4\nBax bu, Əlinin həmin sözündə göstərdiyi zamandır. Bu zamanda nə çox, nə biabırçı yalanlar var!\nYaxın vaxtlardan başlayaraq özünü Əlinin tərəfdarı kimi göstərən bəzi rafizi alimlər müsəlman ölkələrində uydurma, saxta kitablar yazmağa başlamışlar. Onlar həmin kitablarda özlərinin Islam ümmətinin mütləq çoxluğu olan təfriqə əleyhdarı müsəlmanlara yaxınlaşdıqlarını iddia edir, lakin sözün düzü, onlar bütün digər müsəlmanları onların əqidələrindən, Allah, Peyğəmbər (s.s), onun bayrağı altında cihad etmiş əshabələri, dini yaymaq işində ona əshabəlik etmiş pak qadınları və Allahın Lövhi-məhfuzdan nazil etdiyi Kitab haqqında qənaətlərini tərk etmək şərtilə özlərinə yaxınlaşdırmaq istəyirlər. Bəli, onlar istəyirlər ki, müsəlmanlar bütün bunlardan əl çəkib, yəhudiliyin cinayətkar əllərinin quraşdırdığı xürafata və uydurmalara inansınlar. Bu uydurmalar Allahın guya bəzən Öz fikrini dəyişdiyini, Allah Kitabının təhrif olunduğunu, dəyişdirildiyini, Əlinin və onun övladlarının Allahın elçisindən (s.s) üstün olduqlarını, Allahın elçisinin (s.s) bu dinin daşıyıcıları olan əshabələrinin, Əbu Bəkr, Ömər və Osman da daxil olmaqla, xain, dönük olduqlarını, Peyğəmbərin (s.s) möminlərin anaları sayılan pak qadınlarının, Allahın öz Kitabında yaxşı və pak bir qadın olduğuna şəhadət verdiyi qadını da daxil olmaqla, Allaha və Onun elçisinə xəyanət etdiklərini, Malik, Əbu Hənifə, Şafii, Əhməd və Buxari kimi din imamlarının kafir və məlun olduqlarını söyləməkdən ibarətdir.\n(Allah bu adları çəkənlərdən razı olsun və onların hamısına rəhmət eləsin!)\nBəli, onlar bunu istəyirlər, Allah isə onların əməllərindən xəbərsiz deyil.\nKim bunu başa düşüb onların əleyhinə çıxıb cavab qaytarsa, onlar onun üstünə qışqırmağa, "birlik" və "ittifaq" deyə çığır-bağır salmaqla Qüdrət və Cəlal sahibi Allahın bu sözünü təkrar etməyə başlayırlar: "Bir-birinizlə çəkişməyin, zəifləyib gücdən düşərsiniz".5-6\nRədd olsun o birlik ki, Islamın alçaldılması hesabına olacaq. Məhv olsun o ittifaq ki, Məhəmməd peyğəmbərin (s.s), onun əshabələrinin, qadınlarının (Onların hamısına Allahın salavatı və salamı olsun!) namusu hesabına bina olacaq. Qüdrət və Cəlal sahibi Allah Özünün bir hərfinin dəyişmədiyinə və dolaşıq düşmədiyinə, ona bir söz də artırılmadığına, ondan bir hərf də əksilmədiyinə inandığımız Kəlamında bizə öyrətmişdir ki, Məkkə kafirləri də Allahın sədaqətli, etibarlı elçisindən (s.s) onun dininə sadiq olduqlarını bildirib yalnız Allaha ibadətə dəvətində ayrıseçkilik etməməyi, onları başqalarından fərqləndirməməyi, onların ilahisini biabır etməməyi və onların özünü rədd etməməyi xahiş etmişlər. O isə onlara Allahdan gələn bir buyruqla aşağıdakı cavabları vermişdir: "Ey kafirlər! Mən sizin ibadət etdiyinizə ibadət etmirəm, siz də mənim ibadət etdiyimə ibadət edən deyilsiniz. Mən də sizin ibadət etdiyinizə ibadət edən deyiləm, siz də mənim ibadət etdiyimə ibadət edən deyilsiniz. Sizin öz dininiz var, mənim də öz dinim".7\n"Mənim işim adamları Allah yoluna dəvət etməkdir. Mən və ardıcıllarım uzağı görürük. Şükür olsun ki, mən bütpərəst deyiləm".8\n"Bizim öz əməllərimiz var, sizin öz əməlləriniz. Biz Allaha sadiqik".9\nAllahın kəlamında deyilir: "Kor ilə görən, qaranlıqla işıq, kölgə ilə bürkü bərabər olmaz. Dirilərlə ölülər bir deyil. Allah öz sözünü kimə istəsə eşitdirər, sən isə öz sözünü qəbirdəkilərə eşitdirə bilməzsən".10\nBəli, birlik, onlar istəsələr, mümkündür. Ittifaq, onlar arzu etsələr, mümkündür. Özü də Kitaba və Sünnəyə qayıdıb onları rəhbər tutmaq şərtilə birlik və ittifaq. Allah-təalanın dediyi kimi: "Ey iman gətirənlər, Allaha, Rəsula və sizlərdən olan ixtiyar sahiblərinə itaət edin. Əgər bir şey üstdə çəkişməli olsanız, Allaha və Qiyamət gününə inanırsınızsa, onu Allahın və Rəsulun ixtiyarına buraxın".11\nBəli, "əgər Allaha və Qiyamət gününə inanırsınızsa", buyurun birlik və ittifaq sözlərini işlədin, Qüdrət və Cəlal sahibi Allahın kəlamına və Onun peyğəmbəri Məhəmmədin (s.s) sözünə əməl edin.\nGəlin narazılığı aradan qaldıraq və çəkişməni yox edib birləşək!\nGəlin Allahın xəlq etdiklərinin ən yaxşıları olan peyğəmbər əshabələrini söyməyin! Allah öz şərəfli Kitabında onlara Cənnət müjdəsi verib belə demişdir: "Mühacirlərdən və ənsarlardan ibarət ilk iman gətirənlər və xeyir işdə onların ardınca gedənlərdən Allah razı olmuş, onlar da Allahdan razı olmuşlar. Allah onlar üçün altında çaylar axan cənnətlər hazırlamışdır ki, onlar orada əbədi qalacaqlar. Bu ən böyük qalibiyyətdir".12\nAllah kəlamında deyilir: "Möminlər ağac altında sənə sədaqət andı içəndə Allah onlardan razı qaldı".13\nAllahın vəhylə danışan elçisi (s.s) demişdir: "Məni görmüş və ya məni görən bir kimsəni görmüş müsəlmana od toxunmaz".14\nƏleyhissəlam demişdir: "Allah-Allah, əshabələrimi qoru. Məndən sonra onları qərəzlə pisləməyin. Kim onları sevsə, mən də onu sevərəm. Kim onlara nifrət etsə, mən də ona nifrət edərəm. Kim onlara əziyyət versə, mənə əziyyət vermiş olur. Kim mənə əziyyət versə, Allaha əziyyət vermiş olur. Kim Allaha əziyyət versə, Allah onu tezliklə aradan götürər".15\nIttifaq onunla mümkündür ki, Şanlı Kəlamın nə aşkarda, nə də xəlvətdə batili qəbul etmədiyi, onu Tərifli, Müdrik Allahın nazil etdiyi, onda təhrif və dəyişiklik olduğunu deyənlərin öz yolunu azmış və başqalarını da azdıran, Islamdan kənar adamlar olduqları etiraf edilsin. Gəlin bununla razılaşaq və birləşək.\nYalan və şəkkaklıqdan birdəfəlik əl çəkməyi əhd edib birliyə nail olmağa tələsin! Axı görürsünüz ki, yalan insanları oda atan məhvedici günahlardandır. Rəsul əleyhissəlamın dediyi kimi: "Doğruçuluq Allahpərəstlikdir, Allahpərəstlik isə adamı Cənnətə aparıb çıxarar. Yalan demək əxlaqsızlıqdır, əxlaqsızlıq adamı Cəhənnəmə aparıb çıxarar".16\nSiz yəhudi, bütpərəst, atəşpərəst əqidələrindən tövbə etməyincə, imamların qeybi, nə vaxt öləcəklərini bilmələrini, istədiklərini etmələrini, heç kəsin onlardan bir şey soruşmaq haqqı olmadığını, onların isə kimdən nə istəsələr soruşmaq haqları olduğunu, onların adi adamlar olmadığını söyləməkdən əl çəkməyincə ittifaq və birlik baş tutan deyil.\nBəli, birlik müsəlmanların bir-birinə qarşı fitnə və hiylə işlətməkdən əl çəkməsi ilə mümkündür.\nBudur Ibn Əlqəmənin cinayəti ilə qanına bulanmış Bağdad! Budur sizin bir dəstənizin cinayəti nəticəsində yaralanmış Kəbə! Budur Yəhya xanın xəyanəti nəticəsində qurban gedib hindlilərin əlinə keçmiş Şərqi Pakistan!\nBudur sizin günahlarınızla, müsəlmanların başına bir hadisə gələndə, onlara bir qəza üz verəndə, bir bədbəxtlik baş verəndə onları köməksiz qoyub aradan çıxdığınızı sübut edən faktlarla dolu Islam tarixi!\nGəlin öz aramızda elə əməkdaşlıq edək, ittifaq bağlayaq, birləşək ki, bizim üçün guya bədbəxtliklərimizi üzə çıxarmaq, dərd-qəmimizi azaltmaq üçün dünyaya gəlmiş Əskərinin sözü yox, Allahın kəlamı uca olsun.\nBiz o adamlarıq ki, Qüdrət və Cəlal sahibi Allahın bizə vəd etdiyi kimi, öz müsibətimizə üstün gəlmək və düşmənlərimizin fitnəsini özümüzdən uzaqlaşdırmaq üçün öz Rəbbimizin Kitabını və Peyğəmbərimizin (s.s) Sünnəsini əldə rəhbər tutmuşuq. Allah öz Kitabında deyir: "Biz öz elçilərimizə və iman gətirənlərə həm bu dünyada, həm də şahidlərin şəhadət verəcəyi gün (Qiyamət günü — tərc.) kömək edəcəyik".17\n"Möminlərə kömək etmək Bizim borcumuzdur".18\n"Siz möminsinizsə, ən yüksəkdə olanlarsınız".19\nBizim fikrimiz sizə köməkdir. Bu fikir ən böyük doğruçu Əbu Bəkrin, əzəmətli fərqləndirici Ömərin, iki nur sahibi Osmanın (Allah onların hamısından razı olsun!) zamanında səmadan gəlmişdir. Onlar küfrü öz evinin içində məğlubiyyətə uğratmış, qələbə bayraqlarını onlardan əvvəlkilərin təsəvvür etmədikləri üfüqlərə qaldırmışlar. Elə ki Əmirəlmöminin Əlinin (Allah ondan razı olsun!) dövründə yəhudilik kök atdı və öz balasını doğdu, işlər bir-birinə qarışdı, vəziyyət dəyişdi və onların qeyd etdiyinə görə, o özü belə deməyə məcbur oldu: "Qiblə əhli ilə döyüşmək azarına tutulmuşam".\nNə əcəb ki onlar onun təəssüflə belə dediyini də göstərirlər: "Ey Allahın bəndələri, mən sizə Allahdan qorxmağı məsləhət görürəm. Bu, bəndələrin bir-birinə məsləhət görə bildiyi ən yaxşı şey və Allah yanında işlərin ən yaxşı nəticəsidir. Artıq O sizinlə Qiblə əhli arasında hərb qapılarını açmışdır".20\nAllah razı olmuş (Əli — tərc.) demişdir: "Mən sizi gecə və gündüz, gizlində və aşkarda döyüşməyə dəvət edib sizə deməmişdimmi ki, onlar sizə hücum etməmiş siz onlara hücum edin. Allaha and olsun ki, heç bir tayfa ram edilməmiş öz evinin içində təslim edilməz. Siz isə öz-özünüzə güvənib döyüşməkdən imtina etdiniz. Gözlədiniz ki, sizə qarşı basqınlara başlasınlar, torpaqlarınızı əlinizdən alsınlar... Sonra (düşmənlər) qənimətlə çıxıb getdilər. Onlardan bir nəfər də yara almadı, onların qanı axmadı. Əgər bundan sonra bir müsəlman hirsindən ölsəydi belə, onu heç kim qınamazdı, əksinə, onun mənim nəzərimdə xüsusi yeri olardı. Necə də qəribədir! Qəribədir, Allaha and olsun! Bu tayfanın öz batilləri ətrafında belə sıx birləşməsi, sizin isə öz haqqınızdan belə aralı düşməyiniz qəlbimi parçalayır, dərdimi artırır.\nSizə ar olsun, canınıza dərd dəysin ki, atəşə tutulan hədəfə dönmüsünüz. Üstünüzə basqın edilir, siz isə basqın etmirsiniz. Sizə hücumlar edilir, siz isə hücum etmirsiniz. Gözünüz qarşısında Allaha asilik edilir, siz də bununla razılaşırsınız. Mən isti günlərdə sizə onların üstünə yürüməyi əmr etdim, dediniz ki, indi yayın qızmar vaxtıdır, bizə istilər keçib gedənəcən möhlət ver. Qışda onların üstünə yürüməyi əmr etdim, dediniz ki, şaxta qılınc kimi kəsir, bizə havalar qızanacan möhlət ver. Siz istidən və soyuqdan belə qaçırsınızsa, Allaha and olsun ki, qılıncdan daha pis qaçarsınız". O, sonra demişdir: "Allah sizi öldürsün, qəlbimi qanla, köksümü qəzəblə doldurmusunuz. Dərdi-qəmi mənə nəfəs-nəfəs içirtmisiniz".21 Mənim sözümü üsyanınızla və məni köməksiz qoyub aradan çıxmağınızla puç edirsiniz. Qüreyş qəbiləsi deyib ki, Əbu Talibin oğlu şücaətli adamdır, lakin hərbdən başı çıxmır. Onları Allaha and verirəm desinlər görüm, onların arasında hərb işində məndən qüdrətli, məndən irəli bir adam varmı? Mən bu işdə hələ iyirmi yaşıma çatmamış ad-san qazanmışam. Indi isə artıq yaşım altmışı keçib. Lakin itaət olunmayan adamın sözü keçməz".22\nBudur, bütün müsəlmanların dördüncü raşidi xəlifəsi, sizin birinci imamınız Əli ibn Əbu Talibin sözləri. O, sizin vücuda gəldiyiniz ilk gündən sizdən şikayət edir. Bu mətni sizin ən düzgün və ən yaxşı kitab zənn etdiyiniz, Əbülhəsən Məhəmməd Rzanın topladığı kitabdan misal gətirdik.\nAy millət, bundan sonra nə sözünüz var?\nBizim bu kitabı yazmaqda və bu mətnləri bir yerə toplamaqda məqsədimiz yalnız belə bir xəbərdarlıq etməkdən ibarətdir ki, sözdə deyil, həqiqətdə birlik tərəfdarı olan müsəlmanların yəhudilərin törəməsinin və atəşpərəstlərin yetirməsinin onlarla, onların ağılları, qəlbləri və əqidələri ilə oynaya biləcəyi qədər cahil olduqlarını təsəvvür etmək lazım deyil.\nBiz bu müxtəsər kitabımızda sübut etmişik ki, səbailik Islama qəzəbi tutmuş, başda Rəsulullahın (s.s) bu dinin daşıyıcıları olan əshabələri olmaqla bütün müsəlmanlara, yaxşı işlərdə əshabələrin ardınca gedib Qiyamət gününədək onların yolundan çıxmayanlara nifrət bəsləyən yəhudi oyuncağından başqa bir şey deyil. Sonra Islamın əsası, kökü, sədaqətli, təsdiq olunmuş əleyhissəlam Məhəmməd peyğəmbərin (s.s) bütün insanlar üçün gətirdiyi aydın, əsaslandırılmış, müfəssəl, Allahın fəziləti və mərhəməti cəhətdən əvvəllər tayı-bərabəri olmamış Allah risaləsi olan Quran haqqında onların fikirlərini aydınlaşdırdıq.\nBiz həmçinin aydınlaşdırdıq ki, "ehtiyatlılıq" pərdəsi altında yalan demək səbailərin və bütün təfriqə tərəfdarlarının şüarıdır. Onlar bu şüarı ən yaxşı işlərdən, Allaha ən yaxın olmağın əlamətlərindən sayırlar.\nBu üç mövzu ətrafında təfriqə tərəfdarlarının Allaha, Rəsulullaha (s.s), Rəsulullahın (s.s) əshabələrinə, onun möminlərin anaları olan zövcələrinə inamı, onların öz imamlarına inamı və imamların onlar haqqında fikri, bu məzhəbin əsasları, onun söykəndiyi qanunlar, onlarla başqa müsəlmanlar arasında ixtilafın səbəbi kimi bir çox digər mövzulara da toxunulmuşdur.\nBu müxtəsər kitabda onların həqiqi sifətləri, həqiqi etiqadları ilə tanış olmaq istəyənlər üçün kifayət qədər məlumat var. Kitab həmçinin Əhl əl-Beyti (Peyğəmbərin ailəsini, nəslini — tərc.) və onların vilayətini (müqəddəsliyini, Allaha yaxınlığını — tərc.) əziz tutduqları üçün onların fitnəsinə uyan bəzi sadə müsəlmanlar üçün də faydalıdır; onlar həqiqəti bilmək və ağıllı hərəkət etmək istəsələr, bu kitaba müraciət edə bilərlər. Çünki onların əksəriyyəti öz dinləri ilə bağlı həqiqəti bilmirlər. Belə ki, onların "qəhrəmanları" öz məzhəblərini gizli saxlamağı əmr etmişlər. Cəfəri-Sadiqin guya öz tərəfdarlarından birinə belə dediyi haqda uydurulmuş yalanda olduğu kimi. Guya o demişdir: "Ey Süleyman, sizin dininiz elə bir dindir ki, kim onu gizli saxlasa, Allah o adamı əziz tutar; kim bu dini faş etsə, Allah o adamı zəlil edər".23\nBiz belə qərara gəlmişik ki, bu kitabda təfriqə tərəfdarları və onların alimləri haqqında onların öz kitablarında, özü də onların öz ifadələri ilə, kitabın adını, cildini və səhifəsini, nəşrini göstərməklə, Allahın verdiyi qüdrət və qüvvətimiz daxilində heç bir əlavə şey artırmadan danışaq. Burada adlarını çəkdiyimiz bütün kitablar, onların özlərinin istinad etdikləri və aralarında məşhur olan və inandıqları kitablardır.24\nBiz bu müxtəsər kitabı elə bu həcmdə bütün mühüm mövzuları əhatə edəcək digər bir müxtəsər kitab şəklində davam etdirmək fikrindəyik. Bu kitab birinci hissə, onun ardınca gələn isə ikinci hissə olacaq.\nHamıya uğur qazandıran Allahdır. Mən də Ona arxalanır və Ona üz tuturam.\nDoktor Zəhirəddin əl-Mədəni\nŞİƏLƏR VƏ SÜNNİLƏR\nMəhəmməd risaləti (peyğəmbərlik missiyası — tərc.) günəşinin çıxdığı vaxtdan, yeni tarixin — parlaq Islam tarixinin səhifəsinin çevrildiyi gündən kafirlərin və bütpərəstlərin ürəkləri alışıb yandı. Xüsusilə Ərəbistan yarımadasında və ona qonşu ərəb ölkələrində yəhudilər, Irandakı atəşpərəstlər, Hindistan-Pakistan yarımadasında hinduslar buna dözmürdülər. Odur ki, Islamın əleyhinə fitnələr törətməyə, müsəlmanlara qarşı məkr işlətməyə başladılar ki, bu işığın qarşısını kəssinlər və bu nurlu dəvəti söndürsünlər. Lakin Allah öz Şanlı Kitabında dediyi kimi, Öz nurunu tamamlamaqdan başqa heç nəyə razı olmadı: "Onlar Allahın nurunu öz ağızları ilə söndürmək istəyirlər. Allah isə, kafirlər bunu istəməsələr də, Öz nurunu tamamlayacaq".25\nLakin onlar öz məğlubiyyətlərinə və parçalanmalarına baxmayaraq, qəlblərindəki nifrətlərinin və gizli qərəzlərinin izləri sağalmadı; onlar öz fitnə-fəsadlarını və alçaqlıqlarını hələ də davam etdirirlər.\nMənfur yəhudilərin islam günəşi doğandan sonra törətdikləri ilk fitnə Islam adından Islam şəriətinə böhtan atmaq olmuşdur. Onlar belə edirdilər ki, müsəlman övladlarını ovlamaq, Islam əqidələrini və onların düzgün, saf etiqadlarını onlardan gizli saxlamaq asan olsun. O hiyləgər, zahirdə özlərini Islama inanan kimi aparıb batində ən şiddətli küfr — nifaq bəsləyən, Islamı sıxışdırıb aradan çıxarmaq istəyən münafiqlərin başında Islama nifrət bəsləyib müxalif olan, ona mane olmaq istəyən xəbis yəhudi Abdulla ibn Səba dururdu. Peyğəmbərin vaxtında Ərəbistan yarımadası bütünlüklə Islamın hökmü altına keçəndən sonra yol onun üzünə bağlandı. Sonra Islam Yer kürəsinin üfüqlərinəcən hər yerinə yayıldı. Bir tərəfdən Rum məmləkəti, digər tərəfdən farsların səltənəti yer üzündən silindi. Islamın fəthləri Afrikanın ucqarlarından Asiyanın ucqarlarına çatdı və onun bayraqları Avropanın sahillərində və şəhərlərinin qapıları üzərində dalğalanmağa başladı. Qüdrət və Cəlal sahibi Allahın bu kəlamı həqiqətə çevrildi: "Allah sizlərdən iman gətirib yararlı işlər görənlərə onları Yer üzündə onlardan əvvəlkiləri etdiyi kimi, Özünün xəlifələri etməyi, onlar üçün qəbul etdiyi dinə imkan verməyi, qorxularını əmin-amanlıqla əvəz etməyi vəd etdi".26\nƏli ibn Əbu Talib (Allah ondan razı olsun!) belə deyir: "Bu elə bir işdir ki, onun tərəfini saxlamaq və saxlamamaq nə çoxluq, nə də azlıqla mümkün idi. O, Allahın izhar etdiyi və səfərbər etdiyi, hər şeyə qarşı hazırladığı və imdad verdiyi dini idi ki, istədiyinə nail olmuş, lazımi yerdə yayılmışdı. Biz isə Allahın vədini gözləyənlərik. Allah da Öz vədini yerinə yetirən və Öz ordusuna kömək edəndir".27\nO həmçinin həqiqəti elan edib belə demişdir: "Allah bizim doğruculluğumuzu görəndə düşmənimiz üçün məğlubiyyət, bizim üçün qalibiyyət nazil etdi. Islam öz xarmanını açıb özünə bir yeri vətən seçib sakin oldu".28\nHəmin bu Ibn Səba ikiüzlülük edib özünü müsəlman kimi qələmə verməklə bu dinə gizli düşmənçilik etmək istədi. Çünki o və onun qohum-əqrəbası bildilər ki, onunla üz-üzə müharibə etmək, ordu çəkib onun ordusunun qarşısında dayanmaq mümkün deyil. Onların sələfləri Bəni Qüreyzə, Bəni Nədir və Bəni Qeynüqa çoxlu döyüşlərdə bunu təcrübədən keçirmiş, bu döyüşlərdən hər dəfə məğlubiyyətə uğrayıb, zərər çəkib geri dönmüşdülər. Buna görə də o və Səna yəhudiləri bir plan hazırlayıb onu Rəsulullahın kürəkəni, dostu və sevimlisi, iki nur sahibi Osman ibn Əffanın (Allah ondan razı olsun!) hakimiyyətdə olduğu dövrdə Peyğəmbərin (Səlləllahü əleyhi və səlləm - Ona Allahın salavatı və salamı olsun! - s.s) şəhəri, xilafətin paytaxtı Mədinəyə göndərdilər. Özləri isə öz torlarını qurmağa və öz tikanlarını daha da uzatmağa başladılar. Fürsət və əlverişli şərait gözləyib Əlini qalxan etdilər ki, onu özlərinə vali edib onun tərəfini tutsunlar. Özlərini onun və onun hakimiyyətinin vurğunu kimi göstərsinlər (Əli isə onların bu işindən xəbərsiz idi), müsəlmanların qəlblərinə fitnə-fəsad zəhəri səpsinlər. Onlar bunu müsəlmanları Rəsulullahın xəlifəsi, Islama və müsəlmanlara öz malı ilə heç kimin kömək edə bilmədiyi qədər kömək etmiş var-dövlətli Osmana qarşı qaldırmaqla edirdilər. Osmanın bu işini Peyğəmbər əleyhissəlam Üsrət hadisəsi ilə əlaqədar ordunu silahlandırdığı vaxt onun özünə dediyi bu sözlərlə qiymətləndirmişdir: "Osman bu gündən sonra nə etsə də, zərəri olmaz".29\nPeyğəmbər ona dəfələrlə Cənnət müjdəsi vermiş, ona xəlifə və şəhid olacağını qabaqcadan xəbər vermişdi.\nBu dəstə müsəlmanlar arasında öz kökü və qanunları ilə Islam əqidələrinə zidd, Məhəmməd səlləllahü əleyhi və səlləmin dini ilə heç bir şeydə uyğun gəlməyən etiqadlar yaymağa başladı.\nElə oradan da günlərin bir günü müsəlmanlar arasında Islama zərər vurmaq, onun təliminə böhtan atmaq, ona əziyyət vermək və ondan intiqam almaq üçün bir tayfa, bir dəstə yarandı. Bu tayfa özünü "Əli şiəsi" adlandırsa da, onun bu tayfa ilə nə bir əlaqəsi var idi, nə də bunlardan xəbəri. O öz sağlığında onlara ən şiddətli cəza verərdi. Əlidən sonra onun oğlanları və övladları da onlara nifrət etmiş, onları lənətləmiş və özlərindən uzaqlaşdırmışlar. Lakin zaman keçdikcə həqiqət müsəlmanlardan gizlədilmiş, yəhudilik bir tərəfdən atəşpərəstliyin, digər tərəfdən hindusların ona qoşulması ilə öz xəbis məqsədlərinə və rəzil niyyətlərinə nail olmuşdur. Bunlar isə Məhəmməd səlləllahü əleyhi və səlləmin ümmətini onun Qüdrət və Cəlal sahibi Allahdan gəlmiş risalətindən uzaqlaşdırmaqdan, onların arasında islam əqidələri adı altında murdar yəhudilik və atəşpərəstlik əqidələrini və fikirlərini yaymaqdan ibarətdir.30\nBunu şiələrin böyükləri və tarixçiləri də etiraf etmişlər. Onlardan biri onların keçmiş adamların bioqrafiyalarını yazan alimlərinin ən böyüyü Kəşşidir31 ki, onlar onun haqqında belə deyirlər: "O, nüfuzlu bir adam, adamların gözü, tarixi hadisələrin və şəxsiyyətlərin bilicisidir. Dərin bilikli alimdir. Gözəl etiqadı, düzgün məzhəbi var".\nOnun böyük şəxsiyyətlərin bioqrafiyalarına dair kitabı haqqında belə demişlər: "Bu kitab böyük şəxsiyyətlərə dair ən mühüm kitabdır, dörd hissədən ibarətdir. Ümidimiz bu kitablara bağlıdır. Həmin dörd kitab bu sahədə dörd əsası əhatə edir. Onların ən əhəmiyyətlisi və ən başlıcası "Rical əl-Kəşşi"32 adı ilə məşhur "Rəvayətçilərin həqiqi imamlar haqqında bildikləri" kitabıdır”.\nHəmin Kəşşi bu kitabda deyir: "Bəzi elm adamları qeyd etmişlər ki, Abdulla ibn Səba yəhudi olmuş, sonra Islamı qəbul etmişdir. Əli əleyhissəlamın tərəfini saxlamışdır. Yəhudi ikən ifrata varıb Yuşə ibn Nunun Musanın vəliəhdi olduğunu dediyi kimi, islam dinində olanda Rəsulullah səlləllahü əleyhi və səlləmin vəfatından sonra Əli haqqında belə demişdir. Əlinin imamlığının fərz olduğunu dili ilə deyib elan edən birinci adam olmuş, onun düşmənlərindən üz döndərmiş, ona müxalifətdə olanları aşkara çıxarıb kafirlikdə günahlandırmışdır. Buna görə də şiələrə müxalif olanlar demişlər ki, şiəlik və inkarçılıq yəhudilikdən götürülmüşdür".33\nRavilərin təsnifatı üzrə görkəmli alim Imam Maməqani özünün "Tənqih əl-məqal" kitabında həmin bu fikri Kəşşidən iqtibas etmişdir.34\nAbdulla ibn Səba haqqında şiələrin böyük adamlarından olan Növbəxti35 də özünün bir kitabında eyni sözləri demişdir. Növbəxtinin özü haqqında isə məşhur şiə bioqrafı Nəcaşi deyir: "Həsən ibn Musa Əbu Məhəmməd Növbəxti üç yüz il bundan əvvəl öz zamanında və ondan sonra öz bənzərləri arasında ən görkəmli mütəkəllimdir".36\nTusi onun haqqında demişdir: "Əbu Məhəmməd mütəkəllimdir, filosofdur. O, imami (şiə), düzgün etiqadlı nüfuzlu bir adam olmuşdur... O, görkəmli alimlərdəndir".37\nNurulla Tüstəri onun haqqında belə deyir: "Həsən ibn Musa bu tayfanın böyük adamlarından, bu sülalənin alimlərindəndir. Imami etiqadlı mütəkəllim, filosof olmuşdur".38\nBax həmin bu Növbəxti özünün "Firəq əş-şiə" kitabında Abdulla ibn Səbadan belə danışır: "Abdulla ibn Səba Əbu Bəkri, Öməri, Osmanı və əshabələri söymüş, onlara öz etirazını bildirmiş və onlardan ayrılmış adamlardan biridir. O demişdir ki, bunu ona Əli əleyhissəlam əmr etmişdir. Əli onu danlamış, ondan bunu deyib-demədiyini soruşmuşdur. O öz dediklərini boynuna almış, Əli onu öldürməyi əmr etmişdir".39 Bunu görən adamlar çığırıb ona demişlər ki, ey Əmirəlmöminin, insanlar arasında sizə — Əhl əl-Beytə məhəbbət və sizin vilayətinizi, sizin düşmənlərinizdən uzaqlaşmağı təbliğ edən bir adamı necə öldürək? Belə olduqda Əli onu öldürməyib Mədainə (Iranın o zamankı paytaxtı) sürgün edir. Əli əleyhissəlamın əshabələrindən olan elm əhlindən bir qrupu hekayət etmişlər ki, Abdulla Ibn Səba Islamı qəbul etmiş yəhudi olmuşdur. O, Əli əleyhissəlamın tərəfdarı idi. Yəhudi ikən Musa əleyhissəlamdan sonra Yuşə ibn Nunun vəliəhd olduğunu dediyi kimi, müsəlman ikən də Peyğəmbər səlləllahü əleyhi və səlləmin vəfatından sonra Əli əleyhissəlam haqqında həmin sözləri demişdir. O, Əli əleyhissəlamın imamlığının fərz olması sözünü açıq deyən birinci adam olmuş, onun düşmənlərindən aralanmış, müxaliflərini rüsvay etmişdir. Buna görə də şiəliyə müxalif olanlar demişlər: "Inkarçılığın əsası yəhudilikdən götürülmüşdür". Abdulla ibn Səbaya Mədaində Əlinin ölüm xəbəri çatanda o, bu xəbəri gətirənə demişdir: "Yetmiş dəfə onun başını gətirib göstərsən və onun qətli ilə əlaqədar yetmiş məhkəmə də qursan, yalan dediyini bilirəm. Çünki o nə ölüb, nə də qətlə yetirilib, nə də bütün Yer kürəsinə sahib olmadan ölməyəcək".40\nBelə bir fikri "Rövzət əs-Səfa"da bir şiə tarixçisi də qeyd edir ki, Abdulla ibn Səba biləndə ki Misirdə Osman ibn Əffanın müxalifləri çoxdur, ora yollandı. Misirdə özünü elə bir alim və Allahpərəst adam kimi apardı ki, adamları özünə cəlb etdi. Onların arasında yerini möhkəmlədəndən sonra öz məzhəbini və məsləkini işə verməyə başladı. O cümlədən belə bir əqidəni yaymağa başladı ki, hər bir peyğəmbərin bir vəliəhdi və xəlifəsi olmalıdır. Rəsulullahın da vəliəhdi elmdə və fitva verməkdə fərqlənən, səxavət və şücaətlə bəzənmiş, etibar və Allahpərəstlikdə nümunə olan Əlidən başqa heç kəs ola bilməz. O dedi ki, ümmət Əliyə zülm etmiş, onun haqqını — xilafət və vilayət haqqını əlindən almışdır Indi hamı onun tərəfini saxlamalı, ona kömək etməli, Osmana itaətdən və sədaqətdən əl çəkməlidir. Misirlilərdən bir çoxu onun bu sözlərinin təsiri altında Osmanın əleyhinə çıxdılar".41\nBunlar şiələrin şəhadətləridir. Bununla onlar özlərinin əleyhinə şəhadət verirlər və bu şəhadətlərdən bəzi nəticələr çıxır.\nSonrası, bəs Rəsulullah səlləllahü əleyhi və səlləmin əməyinin nəticəsi nə idi? Onun insanlar üçün gətirdiyi hansı dəvət və risalət idi? Allahın dininə daxil olan hansı dəstə idi ki, Qüdrət və Cəlal sahibi Allah həmin dəstəyə daxil olan adamlar haqqında belə demişdir: "Elə ki Allahın köməyi və qələbə gəldi, insanları dəstə-dəstə Allahın dininə daxil olan görərsən; onda Rəbbini dönə-dönə təriflə və ondan bağışlanmağını dilə. O həmişə tövbə edənlərin tövbəsini qəbul etmişdir".42\nElə buna görə də bu izdihamlı yürüş — kainata nur və mərhəmət yürüşü, bütün dünyaya sülh və əmin-amanlıq yürüşü dayanır. Onların istədikləri də bu idi. Elə buradan da adamların əllərində olan Qurana inanmamaq, Peyğəmbərə nazil olmuş Quranın vəhy yolu ilə Mehdi əl-Müntəzərə çatıb onda olması kimi fikir söyləmək, bizə məlum olan Quranın Peyğəmbərin əshabələrindən olan "xain"lərin (Allah sən saxla!), gələcəkdə haqqında müfəssəl bəhs edəcəyimiz kimi, guya dəyişdirdikləri, əvəz etdikləri, əskiltdikləri və artırdıqları fikrini dilə gətirmək imkanı yaranmışdır.\nƏgər onların dedikləri kimi, risalət mövcud deyildisə, onda Peyğəmbər nəyə dəvət edirdi və müsəlmanlar nəyə əməl edirdilər?\nDeməli, əllərimizi qoynumuza qoyub gözləməliyik ki, dünya durduqca olmayacaq qondarma peyğəmbər nə zaman üzə çıxacaq.\nBütün bunlar yəhudiliyin həyata keçirdiyi cinayətlər və səpdiyi toxumlardır, Əli və onun ailə üzvlərindən olan gözəl insanların bundan xəbərləri yoxdur. Çünki artıq sübut olunmuşdur ki, Əli (Allah ondan razı olsun!) Növbəxtinin əvvəldə qeyd etdiyi kimi, onların sözlərini inkar etmiş və özlərini axmaq hesab etmişdir. Bunu Yəhya ibn Həmzə Zeydinin "Tövq əl-həmamə fi məbahis əl-imamə" kitabında Süveyd ibn Qəflədən rəvayət etdikləri də təsdiq edir: "Əbu Bəkrə və Ömərə (Allah onlardan razı olsun!) qarşı çıxan qövmə rast gəldim və bunu Əliyə xəbər verib dedim: — Əgər onlar, o cümlədən Abdulla ibn Səba açıq dediklərinin sənin qəlbindən keçən şeylər olduqlarını bilməsələr, buna cürət etməzlər. Əli (Allah ondan razı olsun!) dedi: — Allah eləməsin! Allah bizə rəhm edib bu fikrə salmayıb. Sonra ayağa qalxıb əlimdən tutdu və məni məscidə apardı. Minbərə qalxıb öz saqqalından yapışdı. Saqqalı ağappaq idi. Göz yaşları saqqalına süzülürdü. Adamlar toplaşanadək yerə baxdı. Sonra hamıya müraciət edib dedi: — Görəsən, mənim qardaşım Rəsulullahı və onun iki vəzirini, iki dostunu, Qüreyşin iki ağasını, müsəlmanların iki atasını dilə gətirənlərin fikirləri nədir?! Mən deyilən sözlərdən xəbərsizəm, bunları deyənləri cəza gözləyir. Onların hər ikisi Rəsulullah səlləllahü əleyhi və səlləmə Allah əmrini yerinə yetirməkdə məhəbbət və vəfa ilə yoldaşlıq etmişlər. Onlar Rəsulullah zamanında əmrlər vermiş, qadağanlar qoymuş, qəzəblənib cəzalar vermişlər. Rəsulullah heç kəsin rəyini onların rəyinə bərabər bilməmiş, heç kəsi onları sevdiyi kimi sevməmiş, Allah əmrinin yerinə yetirilməsində onlar kimi əzmli adam görməmişdir. O öləndə də onlardan razı getmişdir. Müsəlmanlar da onlardan razıdırlar. Onlar öz işlərində və davranışlarında Peyğəmbər səlləllahü əleyhi və səlləmin rəyindən və əmrindən nə onun sağlığında, nə də ölümündən sonra çıxmamışlar. Bu qayda ilə də dünyalarını dəyişmişlər. Allah onların hər ikisinə rəhmət eləsin! Toxumu Cücərdənə və insanları Yaradana and olsun ki, onları yalnız ləyaqətli mömin olmayan adamlar sevməz, onlara yalnız dinsiz utanmazlar nifrət edə bilər. Onları sevmək Allaha yaxınlıq, onlara nifrət etmək kafirlikdir". Bir rəvayətdə isə belə deyilir: "Allah onların ikisinə qarşı öz ürəyində gözəl niyyətlərdən başqa bir şey bəsləyənə lənət edər".43\nBuna bənzər fikirlər bizim altı hədis kitabımızda, onların "Nəhc əl-bəlağə" və digər kitablarında rəvayət olunmuşdur.\nImamilik dininə və on iki imam məzhəbinə gəldikdə, onlar ancaq və ancaq cinayətkar yəhudiliyin Ibn Sövda (Sövda onun anasının adıdır) adı ilə məşhur Yəmən Sənasından olan Abdulla ibn Səba vasitəsilə binasını qoyduğu həmin bu əsaslar üzərində meydana gəlmişdir. Onlar bunu inkar edib özlərinin və bu Ibn Sövdanın yəhudiliyə mənsubiyyətlərini dansalar da, bu belədir. Çünki təkcə inkar etmək bu dəstədən yaxa qurtarmaq, bu qanun tanımayan cinayətkar bandadan kənar olmaq üçün kifayət deyil. Adamları buna onların müsəlmanlar arasında xəlvətcə yaydıqları fikirlərə və açıq-aşkar səpələdikləri əqidələrə müxalif və əleyhdar olduğunu sübut etməklə inandırmaq olar.\nLakin diqqətlə baxdıqda bu tayfanı ancaq üzdə Islam nümayiş etdirən, batində ən şiddətli və ən məlun küfr bəsləyən münafiqlərin onların qabağına atdıqları loxmanı çeynəyən görürük. Odur ki, əvvəldən başlayıb hər şeyi bircə-bircə incələməliyik.


Mərkəzi Bank ilk ikitərəfli valyuta hərracının nəticələrini açıqlayıb - QAZETA.INFO - İctimai-Siyasi Onlayn Qəzet\n05.10.2016 270 0.0 0\nMövcud məzənnə rejiminə uyğun olaraq, Mərkəzi Bank tərəfindən cari ilin ötən dövründə "Bloomberg" ticarət sistemində mütəmadi olaraq birtərəfli valyuta satışı üzrə hərraclar təşkil edilib. Bu hərraclar vasitəsilə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Neft Fondu (ARDNF) və Mərkəzi Bankın valyuta satışları həyata keçirilib. Keçirilmiş hərraclar ötən dövrdə valyuta bazarının tənzimlənməsində və məzənnə siyasətinin reallaşdırılmasında mühüm rol oynayıb.\nMərkəzi Bankdan verilən məlumata görə, bankların valyuta bazarında daha çevik iştirakına şərait yaratmaq üçün Mərkəzi Bank yeni hərrac mexanizminin tətbiqi barədə qərar qəbul edib. Yeni hərrac mexanizmi bazar iştirakçılarına hər iki istiqamətdə (valyuta alışı və ya satışı) sifarişlə çıxış etmək imkanını verir. "Bloomberg" ticarət sisteminin yeni platformasında təşkil olunan bu hərraclarda alıcılar və satıcılar hərracın təşkilatçısı tərəfindən elan olunan ilkin məzənnə ilə öz valyuta sifarişlərini yerləşdirə bilirlər. Sonra hərrac gedişatında ticarət sessiyaları üzrə valyuta tələbi və təklifinin nisbəti nəzərə alınmaqla məzənnə dəyişdirilir və sonuncu sessiyanın məzənnəsi ilə hərrac başa çatdırılır.\n5 oktyabr 2016-cı il tarixində Mərkəzi Bankda ARDNF-in da iştirak etdiyi ilk ikitərəfli valyuta hərracı keçirilib. Hərrac 1 ABŞ dolları üçün 1,6035 manat məzənnəsi ilə yekunlaşıb./apa/


“Bacım Moskvada dilənir, mənsə burda” - REPORTAJ\n10:00 21 May 2011 895 dəfə oxunub\nOnlar parklarda, metro vaqonlarında, gediş-gəlişin gur olduğu küçələrdə tez-tez rastımıza çıxırlar. İnsanların qarşısında yazıq sifət alıb, əllərini açaraq pul dilənənləri görəndə kimimiz ciblərdə atılıb-düşən qəpiklərdən birini onlara uzadıb sakitcə yoluna davam edir, kimimiz isə acılayıb özündən uzaqlaşdırır.\nOnları danışdırmaq, dilənçiliklə bağlı suallar ünvanlamaq və gözlədiyimiz cavabı almaq o qədər də asan deyil. Danışmaq bir yana, şəkillərinin çəkiləcəyini eşitdikləri an “yox, yox” deyib gözdən itirlər.\nDilənçi briqadiri – İlqar\nDəstə ilə dolaşan dilənçi qrupu niyyətimi bilmədən mənə əl açdı. Dostumla mən pul əvəzinə istəyimizi onlara çatdırdıq. Bizi dövrəyə alan qrupun arasında bir nəfər seçilirdi. Bir əlində əski, bir əlində maşın şüşəsi silmək üçün istifadə olunan “göy su” olan İlqar – “dilənçi briqadiri” idi. O, bir az fikirləşəndən sonra dilənçi qızlardan bir-ikisinin danışmasına icazə verdi. Niyə məhz onun icazə verdiyini soruşdum: “Çünki qohumuq. Evdən çıxanda valideynləri uşaqları mənə tapşırır”.\nŞəlalə adlı qızcığaz soyuqqanlı tərzdə, özünü itirmədən danışır: “Bərdə kürdlərindənəm. 16 yaşım var, 11 yaşımdan dilənməyə başlamışam. Dilənib anamı saxlayıram. Anamın vəziyyəti o qədər də yaxşı deyil. Atam isə dustaqdır. “Sovetski”də kirayə qalırıq. Bir bacım, bir qardaşım var. Daha çox “Torqovı”da və bulvarda dilənirəm”.\n- Qardaşın və bacın da sənin kimi dilənir?\n- Bibim bacımı Rusiyaya dilənməyə aparıb. Qardaşım Gəncədə, xalamın yanında yaşayır, universitetdə oxuyur.\n- Gündəlik qazancın nə qədər olur?\n- 10-12 manat. Sevgililərə, cütlüklərə daha çox yaxınlaşıram. Oğlanlar qızların yanında daha çox əllərini ciblərinə atırlar.\nŞəlalənin dediklərindən belə çıxır ki, qazandıqları çox zaman heç özlərinə də qismət olmur. Polislər onları yaxalayanda əllərindəki pulun hamısını alırlar:\n- Polislərlə demək olar ki, hər gün rastlaşırıq. Ən çox Xətaidəki polis bölməsinə aparırlar. Bölmədə də bizə deyirlər ki, daha dilənməyin. Bizim isə başqa çarəmiz yoxdur. Yığdığımızı alandan sonra bizi bölmədən çıxarıb düzənlikdə atırlar. Evdə də danlanırıq. Valideynlərimizə deyə bilmirik ki, polislər tutmuşdular.\n- Baxıram, hamınız uzun don geyinmişsiniz...\n- Mənə əyin-başı anam alır. Daha çox rəngli paltarlara üstünlük veririk. Qızlar şalvar geyinə bilməz. Valideynlərim icazə vermir.\nSöhbətin “şirin yerində” dilənçilər arasında him-cim başladı: “əmilər gəldi”, “əmilər yaxınlaşır” Sonradan bildik ki, “əmi” dilənçi jarqonunda “polis” deməkdir.\nAz sonra yaxınlıqda post-patrul maşını dayanır və “təkərli həbsxana”nın qapısı açılan kimi dilənçilər qaçmağa başlayırlar, ancaq bizə görüş üçün ünvan verirlər. Onlar gözdən itən kimi vəd etdikləri görüş yerinə gedirik.\nTəngnəfəs olublar, ünvanlarında bizi gözləyirlər. Deyəsən, bu söhbət onlara bir az əyləncəli gəlir. Amma “briqadir” İlqar Bəsti adlı qızı danışmaq üçün tələsdirir, dəstəni “əmilər”ə yaxalatdırmaq istəmir...\n- Adım Bəstidir. 17 yaşım var, 10 yaşından küçələrdə dilənirəm. Qardaşım toyda adam bıçaqlamışdı, onun üstündə indi həbsdədir. Anam xəstədir, ciyərlərinə su yığılıb, müalicə baha olduğu üçün çarəsiz evdə yatır. Yevlaxda dolanmaq çətindir, burda adama gündəlik 2 manat verib “Kubinka”da kirayə qalırıq. Qazancım azı 5 manat, ən çox isə 10-15 manat olur. “Torqovı”da, “Sahil”, bir də Ağır Cinayətlər Məhkəməsinin qarşısında dilənirəm.\n- Məhkəmə qarşısında qazanc pis olmur, hə?\n- Şəhərin mərkəzinə nisbətdə pis deyil. Məhkəməyə kimlər gəlir?! Əksəri işi darda olan insanlar. Dil tökürəm, alqış deyirəm, yalvarıram, onlar da işlərinin yaxşı olması xatirinə xəsislik etmirlər.\n- Normal bir iş tapıb işləyə bilmirsən?\n- Bir-iki dəfə işləmişəm. Amma şəxsiyyət vəsiqəm olmadığı üçün işdən çıxartdılar. Həm də üstümüzdə “dilənçi” adı var deyə, kimsə etibar etmir. İşləyən zaman başıma gəlib. Elə indinin özündə də qonşuluqda nəsə itəndə, yaxud oğurlananda günahı bizdə axtarırlar.\n“Sən evdə, mən evdə, bəs qazanımız necə qaynasın?!”\nYenicə ailə həyatı quran Bəsti ərinin apreldə əsgəri xidmətə yollandığını deyir:\n- Ərim əsgərlikdədir, o getdiyi vaxtdan, iki aya yaxındır yenidən dilənirəm. Amma özünün xəbəri yoxdur. Anam da deyinir ki, daha ailəlisən, dilənmə. Deyirəm, sən evdə, mən evdə, bəs qazanımız necə qaynasın!? Atamı əmim “əvəz edirdi”, bizə maddi cəhətdən köməklik edirdi, amma o da bu yaxınlarda rəhmətə getdi.\nDilənçi qızın bəzək-düzəyinin yerində olması nəzərimizdən qaçmır.\n- Harada bəzənirsən? Evdə?..\n- Bir-iki yerdə gözəllik salonları var. Qızlar sağ olsunlar, bizi tanıyırlar, insanlıq xətrinə pulsuz makiyaj edirlər. Yaxşı qazancımız olanda pulunu veririk. Taxdığım zinət əşyaları – üzük, sırğa isə anamındır, bəzilərini də qohumlar bağışlayıb.\nKüçədən, yoldan ötən oğlanların atmacasından da şikayətlənən Bəsti yanlarındakı uşaqları göstərir. Və deyir ki, artıq dilənçiliyə alışmış azyaşlıların da qisməti bundan yaxşı olmayacaq.\nİlqar dəstəni başına yığır. Dəstə Bakı küçələrində gözdən itir. Amma biz buna qədər onların bizə açdıqları əlləri boş qoymuruq, danışan qızların ovuclarına imkanımız çatan qədər pul basırıq. Və arxalarınca aıqış deyirik: “Allah sizi heç vaxt “əmilər”lə üzləşdirməsin!..”


Sosialist Əməyi Qəhrəmanı Ərəstun Məmmədov vəfat edib\n13:52 7 Aprel 2015\n[ 07 Aprel 2015 14:47 ]\nBiləsuvar. Ağəddin Babayev - APA. Sosialist Əməyi Qəhrəmanı, Prezident təqaüdçüsü Ərəstun Surxay oğlu Məmmədov 93 yaşında uzun sürən xəstəlikdən sonra yaşadığı Biləsuvar rayonunda dünyasını dəyişib.\nAPA-nın cənub bürosunun məlumatına görə, Ə.Məmmədov yaşadığı Xırmandalı kəndinin qəbiristanlığında torpağa tapşırılıb. Dəfn mərasimində Biləsuvar Rayon İcra Hakimiyyəti aparatının məsul işçiləri, yerli ictimaiyyətin nümayəndələri və kənd sakinləri iştirak ediblər.\nQeyd edək ki, Ə. Məmmədov 1922-ci ildə Biləsuvarın Xırmandalı kəndində ziyalı ailəsində dünyaya gəlib. Çox gənc yaşlarından əmək fəaliyyətinə başlayıb. 1988-ci ilə kimi pambıqçılıq briqadasına başçılıq edib. Qazandığı yüksək nailiyyətlərə görə 1973-cü ildə Sosialist Əməyi Qəhrəmanı adına layiq görülüb.\nƏrəstun Məmmədov ümumilikdə 5 orden və 15-ə yaxın müxtəlif medallarla təltif olunub. 2004-cü ilə kimi zəngin təcrübəsini rayonda taxılçılığın inkişafına həsr edib. Göstərdiyi xidmətlərə görə ona Azərbaycan Respublikası prezidentinin fərdi təqaüdü təyin olunmuşdu.\nXəbərin orijinal ünvanı: http://az.apa.az/news/378712\n22 Aprel 2019 02:32\n22 Aprel 2019 02:27


Kraliça Tamara – xalqını və ölkəsini ucaldan hökmdar - Meydan.TV\nMəqalə yeniləndi: 17 May 2019\nOnunla bağlı xeyli mif və əfsanə var\nÇariça Tamara – Gürcüstan tarixində ilk qadın başçı. Onun hakimiyyətdə olduğu illər "kəndlilərin zadəganlar kimi, zadəganların şahzadələr kimi, şahzadələrinsə hökmdarlar kimi” yaşadığı “qızıl dövr” olaraq qiymətləndirilir. Gürcü knyazlıqlarını mərkəzi dövlətdə birləşdirmiş Qurucu Daviddən, Sasanilər İmperiyasına qarşı müstəqillik savaşı aparmış Vaxtanq Qorqosaldan daha populyar olan, kult səviyyəsinə yüksəlmiş Gürcüstan hökmdarı (1184-1213).\nÖlkəsi üçün böyük tarixi əhəmiyyət daşımasına rəğmən, Tamaranın həyatıyla bağlı bilinməyən məqamlar var. Məsələn, doğum və ölüm tarixləri, dəfn edildiyi yer dəqiq deyil. Üstəlik, onunla bağlı xeyli mif və əfsanə də var.\nXII əsrin sonlarında, XIII əsrin əvvəllərində naməlum müəllif tərəfindən yazılmış “Hökmdarların tarixi və tərifi” əsəri atasının və onun hakimiyyət illərinə həsr olunub.\nGürcüstan çarı III Georgiylə Osetiya (Alaniya) şahzadəsi Burduxanın qızı olan Tamaranın ya 1160, ya da 1166-cı ildə dünyaya gəldiyi təxmin edilir. III Georgi onun anadan olması şərəfinə Müqəddəs Məryəmin Mövludu kilsəsini tikdirir.\nTamaranın siyasi olaylarla ilk tanışlığı 1177-ci ildə baş verir. Həmin il erməni əsilli Orbeli klanı Lori qalasında çara qarşı üsyan qaldırır. Knyaz İvane Orbeli çar I Demetrenin (Qurucu Davidin varisi) erməni arvadından olan oğlu Demneni (Dmitri) tapıb onu üsyana qoşulmağa təhrik edir. İlk olaraq qıpçaq türkü Kubasar 500 nəfərlik dəstəsiylə, sonra da Şirvanşah I Axsitan III Georginin köməyinə gəlirlər. Üsyan yatırlır, həm knyaz İvane, həm də Orbeli klanının, demək olar ki, bütün digər nümayəndələri öldürülür, sadəcə fürsət tapıb qaça bilənlər və ölkədə olmayanlar sağ qalır; Demnenin gözləri çıxarılır və bir müddət sonra o, türmədə ölür.\nTamarayla bağlı miflərdən biri bu hadisəylə bağlıdır – deyilənlərə görə, o arada Tamaraya aşiq olan Demne qaçıb gizlənir, sonralar özünü Rustavidən (Rustavelidən) olan Şota adlandıraraq “Pələng dərisi geymiş pəhləvan” əsərini yazır (təxminən 1189-dan sonra) və onu Tamaraya ithaf edir.\nDaha yayğın versiya isə budur ki, Şota Rustaveli çariçanın xəzinədarıymış (1190-cı ilə aid sənəddə onun imzası mövcuddur), Tamaraya sonsuz sayğı və sevgisini bu əsər vasitəsilə ifadə edib, o, ikinci dəfə ərə gedəndən sonra sarayı və Gürcüstanı tərk edərək Fələstinə yollanıb. Gelatidə monastırındakı (Kutaisi) ailə sərdabəsində çariçanın nəşinin olmaması, gizli şəkildə ölkdən çıxarılaraq Fələstindəki Müqəddəs Xaç kilsəsinə - Rustavelinin dəfn olunduğu yerə aparılması haqda şayiələr onların arasında sevgi münasibətləri olması fikrini populyarlaşdırıb.\nÜsyandan sonra ölkədəki qeyri-sabitlik davam edir. Oğlu olmayan çar hər ehtimala qarşı qızını hakimiyyətin şəriki elan edir – 1178-ci ildə Uplitsixe şəhərində Tamaranın rəsmi tacqoyma mərasimi keçirilir.\nTəxminən 1180-ci ildə Tamaranın kiçik bacısı Rusudan Bizans imperatoru Andronikin oğlu Manuil Komninə ərə verilir, bu izdivac sonralar bəzi tarixi nəticələrə gətirib çıxarır.\nVardzia monastırında Tamaranın rəsminin əks etdirən freskanı da həmin ilə aid edirlər. Bu, çariçanın 3 mövcud təsvirindən ilkidir. Freskanın altına yazılmış “Bütün Şərqin çarlar çarı, Georginin qızı Tamar, ömrü uzun olsun” mətnindən aydın olur ki, portret, o, hələ sağkən çəkilib.\nGürcüstanın cənub sərhədlərinin müdafiəsində əhəmiyyətli rol oynamış bu monastırı III Georgi tikdirib. Üç yerdən oyulan qalanın altında salınmış; xəzinə, kilsələr, sovməə-hücrələr, yaşayış yerləri, ambarlar, hamamlar və yeməkxanalar olan tikilidə 600 otaq var. Atasının ölümündən sonra monastırın tikintisini Tamara davam etdirib. Səlcuq türkləriylə müharibə zamanı o və saray əyanları həmin monastıra yerləşiblər.\n1184-cü ildə - qızını öz ortağı elan edəndən 6 il sonra III Georgi vəfat edir. Tamara üçün yenidən tacqoyma mərasimi keçirilir, bu dəfə Gelatidə (Həmin mərasimdə istifadə edilmiş, qızıl üzərində döyülmüş Müqəddəs Georgi ikonası Gürcüstanın qərbindəki Yuxarı Svaneti əyalətində yerləşən Lalati icmasında saxlanılır).\nÇox keçmədən didebullar (gürcü feodallar) çariçadan tələb edirlər ki, baş komandan Kubasarı vəzifəsindən kənarlaşdırsın. Tamara onların tələbini yerinə yetirmək məcburiyyətində qalır (“Hökmdarların tarixi və tərifi” əsərinin müəllifinə inansaq, Kubasar buna görə ondan incimir); bu posta əvvəlcə Qamrekeli nəslinin, sonra Zəkaryan nəslinin, daha sonra da Cakeli nəslinin nümayəndəsi təyin edilir.\nYeri gəlmişkən, tarixçi və türkoloq Ağatangel Krımlı (1871-1942) Gürcüstanın tarixi haqqında oçerkində yazır ki, “Tamaranın sarayında türk dilində də danışılırdı. Amma bu, Qafqaza XI əsrdəki istilalar zamanı Orta Asiyadan gəlib Gürcüstanla sərhəd bölgələrdə məskunlaşmış səlcuq türklərinin dili deyildi. Tiflis sarayında sevgi və sayğı görənlər qıpçaq türkləriydi”.\nTamaranın taxta çıxmasının elə ilk ilində ağlasığmaz bir hadisə baş verir. Saray xəzinədarı (maliyyə naziri), milliyyətcə qıpçaq türkü olan Kutlu Arslan təklif edir ki, “Darbazi” adlandırılan orqanı – knyazların, yüksək çinli dövlət məmurlarının və digər nüfuzlu şəxslərin daxil olduğu Dövlət Şurasını saxlamaq şərtilə, xalq deputatlarından təşkil olunacaq “Karavi” (türk xalqlarında gümbəz formalı çadır növü) adlı daha bir idarəedici orqan yaradılsın. Bu, İngiltərədə az qala bir əsr sonra meydana çıxacaq parlamentarizm formasıydı.\nKutlu Arslan Gürcüstanda Qurucu Davidin zamanından məskunlaşmış qıpçaqların nəslindəniydi. Mənşəcə aristokrat deyildi, çar ailləsiylə heç bir qohumluğu və böyük torpaq sahələri də yoxuydu. Yəni bu təklifi onun şəxsi marağı kimi dəyərləndirməyə imkan verən mövqelərə sahib deyildi. Çöl adamında bu qeyri-standart siyasi təfəkkür təkcə təəccüb yox, həm də heyranlıq doğurmalıydı.\nAmma Tamara və onun tərəfdarları bunu az qala çarın hüquqlarına qarşı sui-qəsd kimi qiymətləndirirlər. Kutlu Arslan həbs edilir. Ardınca daha bir qəribəlik baş verir: tərəfdarları onun həbsinə qarşı çıxıb sarayı silahlı üsyanla təhdid edirlər. Çariça danışıqlara getməyə məcbur olur, Kutlu Arslan həbsdən buraxılır. Amma onun təklifi rədd edilir və unudulur. Parlamentarizm ideyasını təkcə hakimiyyət nümayəndələri yox, o dövrün xronoloqları da pis bir şey kimi qəbul etdikləri üçün Kutlu Arslan o dövrə aid sənədlərdə az qala şeytan kimi qələmə verilir.\nTamara tarixdə ilk parlamentin yaradıcısı kimi qalmaq fürsətini doğru dəyərləndirə bilmir (80 il sonra – 1265-ci ildə bunu İngiltərədə baronların kral hakimiyyətini məhdudlaşdırmaq uğrunda mübarizəsinə başçılıq edən qraf Simon de Monfor reallaşdırır). Beləliklə də, çariçanın möhtəşəm şəxsiyyəti Gürcüstan demokratiyasının qəbirqazanı imiciylə kölgələnmiş olur.\nÇar taxtında qadın hökmdar görmək xalqın vərdiş etmədiyi durumuydu, ya nəydisə, Tamaranı tezlikllə ərə vermək qərara alınır.\n“Hökmdarların tarixi və tərifi” əsərində bu hadisəylə bağlı maraqlı qeydlər var:\n“Patroniçanın cəngavərlərə və döyüşçülərə mərhəməti və meyli xoş və şirin olsun deyə, bu məsələylə məşğul olanlar yığışıb ona yaraşan namizəd tapmaq və həmin şəxsi Tamaraya təqdim etmək qərarına gəldilər. O, pəhləvanlar-qoliaflar dövrünü xatırlatmalıydı. Mən bununla bağlı sizə kədərli bir hadisədən xəbər verəcəm. Tamaranın yanına (evlənmək üçün) yaraşıqlı osetin şahzadələri gəlirdi. Amma cəhdləri boşa çıxırdı və onlar öz vətənlərinə geri dönürdülər. Həmin gənclərdən biri Tamaraya qarşı elə güclü sevgi və ehtiras hiss edirmiş ki, xəstələnib yatağa düşmüş, sonra da Rajden məbədinin önündə ölmüş və elə orda da dəfn edilmişdi”.\nTamaraya ər olaraq Şimali Qafqaz çöllərində yaşayan Yuri adlı birini seçirlər. Həmin vaxt da, sonralar da onun Vladimir knyazı Andrey Boqolyubskinin oğlu olduğu qeyd edilir, amma bu tam olaraq təsdiq edilmiş fakt deyil.\nMilliyyətcə rus, məzhəbcə pravoslav olan Yuri 1185-ci ildə Gürcüstana gətirilir. Elə həmin il Bizansda imperator Andronik taxtdan salınır, oğlu Manuilin gözləri çıxarılır (az sonra o ölür), gəlini Rusudan (Tamaranın bacısı) iki oğluyla birlikdə şərqə qaçır. Bizans imperatorluğu süqut edəndə bu personajlar Tamaranın köməyilə yenidən tarix səhnəsinə çıxacaqdılar.\nÇariçanın Yuriylə izdivacı çox çəkmir. Tarixi mənbələrdə qeyd edilir ki, bu şəxs içki düşgünü, sodomiya meylli və çox qəddar biriymiş - həm əyanlarla pis davranır, bəzən hətta onların cinsiyyət orqanlarını kəsir, həm də həyat yoldaşına əl qaldırırmış.\n“Tamara hamının yanında ona belə dedi: Allahın qoyduğu qanundan ilk nikah yatağını tərk etməməyi öyrənmiş olsam da, bu yatağı təmiz saxlamayan birinə səbr edib onunla bir yerdə qalmaq lazım deyil”.\n“Çarlar çarı Tamaranın həyatı” xronikasından\nAlternativ versiyası olmayan bu vəziyyətə görə çariça ondan ayrılmaq məcburiyyətində qalır, Yuri Bizansa sürgün edilir (1187). Çox keçmədən Tamara yenidən ərə gedir - bu dəfə osetin şahzadəsi David Soslana. Gürcü mənbələrində onların bir yerdə böyüdüyü qeyd edilsə də, bəziləri Tamaranın onu uzaqdan-uzağa tanıdığını yazırlar.\nÇariça Davilə ailə qurandan sonra da əvvəlki statusunu qoruyub saxlayır, yəni Tamaranın titulu “mele” (çar) olaraq qalır, adət-ənənəyə görəsə artıq “dedopali” (çariça) olmalıydı.\nNikahları III Georginin qızı üçün tikdirdiyi həmin o məbəddə kəsilən Tamara və David az sonra Tbilisiyə köçürlər.\nDörd il sonra (1191) imeretlər və svanlar üsyan qaldırıb Yurini Gürcüstana dəvət edirlər və o, dərhal razılaşır. Üsyançıların başında Kutaisiyə qədər irəliləyən Yuri Gequti sarayını tutur və orda ona tacqoyma mərasimi keçirilir. Qisasçı “çar” az qala bütün Qərbi Gürcüstanı öz tərəfinə çəkib şərqə tərəf irəliləyir və Qoriyə qədər gəlib çatır.\nBundan sonra uğur Tamara tərəfə keçir. O, Qori yaxınlığındakı Naçarmeqavi sarayına yerləşib prosesi ordan idarə edir; David Soslanın rəhbərlik etdiyi çar qoşunları üsyanı yatırır, Yuri yenidən Bizansa qaçır.\nHəmin il Tamaranın oğlu Georgi, 1193-cü ildəsə qızı Rusudan dünyaya gəlir – gələcəkdə (ayrı-ayrı vaxtlarda) hər ikisi Gürcüstan taxtına əyləşəcəkdi.\nAzərbaycan Atabəylər dövlətinin 1191-cü ildə öldürülən başçısı atabəy Qızıl Arslandan sonra başlamış hakimiyyət çəkişməsində Cahan Pəhləvanın oğlu əmir Əmiran Təbriz ətrafındakı döyüşdə məğlub olduğu (1192) qardaşı Əbu Bəkrlə yenidən vuruşmaq üçün 1195-ci ildə şirvanşah I Axsitandan, iki il sonra da Tamaradan dəstək istəyir. Çariça razılaşır və əri, baş komandan David Soslanı iki azərbaycanlı arasındakı hakimiyyət davasını birinin xeyrinə həll etməyə göndərir. 1194-cü ilin iyun ayında gürcülərlə şirvanlıların birləşmiş orduları ilk növbədə Şamxora (indiki Şəmkir) hücum edib atabəy Əbu Bəkri ordan vurub çıxarır, sonra onu Gəncədə də məğlub edirlər və Əbu Bəkr Naxçıvana getmək məcburiyyətində qalır.\nTamara vassallıq şərtilə Şamxoru I Axsitana verir, əmir Əmiran Gəncə atabəyi təyin olunur. Amma “kafirlərlə” iş birliyini ona bağışlamayan gəncəlilər tezliklə əmiri öldürürlər və onların dəvətilə Əbu Bəkr Gəncəyə qayıdır. Yenidən şəhərin üstünə qoşun çəkən gürcülərə bu dəfə çariça Tamara özü rəhbərlik edir, amma 25 gün mühasirədə saxladığı gəncəlilərin ciddi müqavimətilə rastlaşıb geri çəkilir və bir müddət sonra Naxçıvana yollanır.\nHəmin kampaniyada əslən erməni və həqiqi soyadları Zəkaryan olan Mxarqredzeli qardaşlarının rəhbərliyi altındakı gürcü qoşunları 1202-ci ildə “Azərbaycan əyalətlərindən olan” Dəbil şəhərinə (mərkəzi Ermənistan) hücum edirlər və kömək üçün Əbu Bəkrə müraciət edən, amma ondan heç bir dəstək almayan şəhər əhalisini “insanın tükünü ürpərdən” səvəyyədə qılıncdan keçirirlər (Z.Bünyadov, “Azərbaycan Atabəylər dövləti”).\nGürcülərin qələbələrindən narahat olan Anadolu Səlcuqlu Dövlətinin (Rum sultanlığı) hökmdarı II Süleymanşah Gürcüstana qarşı irimiqyaslı müharibəyə hazırlaşmağa başlayır. Onu bu fikrə salan başqa bir səbəb Böyük Səlcuq İmperiyasını bərpa etmək niyyəti olur.\nİlk konflikt 1201-ci ildə - II Süleymanşahın Gürcüstanın vassallığında olan Ərzuruma girməsiylə başlayır. İkinci konfliktdən əvvəl - dəqiq tarixi bilinməyən (1201 və ya 1204) Basiani döyüşü öncəsi Tamaranın Vardziada əsgərlər qarşısında şıxış edib onları ruhlandırması barədə qeydlər var. Yenə dəqiq olmayan məlumatlara görə, gürcülərin qəfil hücumuyla başlamış həmin döyüşdə Tamaranın qoşunu 5 minə yaxın, türklərsə guya 180 min canlı itkiyə məruz qalır. Rəqəmlər yanlış olmuş olsa belə, mənbələrin çoxunda Gürcüstan tərəfin çox böyük qələbə qazandığı qeyd edilir.\nBizans imperiyasının çöküşündən qısa müddət öncə (1204) gürcü qoşunları I Andronik taxtdan salınan zaman ailə torpaqlarının yerləşdiyi Trabzona (Trapezund) qaçmış və artıq iyirmidən çox yaşları olan Aleksey və David Komnin qardaşlarının (Tamaranın bacısı oğlanlarına) Konstantinopolu mühasirəyə almış səlibçilərlə mübarizəsinə yardım etmək üçün Bizans səfərinə çıxır və eyni adlı imperiyanın yaranmasını təmin edir. Osmanlı işğalına qədərki (1461) bütün sonrakı dövr ərzində Trabzon imperiyası və Gürcüstan arasında müttəfiqlik münasibətləri mövcud olur.\n1206-cı ildə Mxarqrdzeli qardaşları Qarsı alırlar, 1209-cu ildə Ərdəbili xarabaya çevirirlər. Onların Naxçıvan ərazisindən Mərəndə, Təbrizə və Qəzvinə yürüşləri zamanı bir çox yaşayış məntəqələri qarət edilir.\nHəmin ildə çar qoşunları Gürcüstan ərazisindəki etnik qruplardan olan xevsurların və pşavların üsyanını yatırmaq üçün Araqvi çayı boyunca yuxarı qalxıb etirazçıları susdurur və ərazidəki bütün qalaları məhv edir. Bu qruplara yeni qalalar tikmək qadağan edilir və bu gün Pşavi Gürcüstan ərazisində qalaları olmayan yeganə dağlıq ərazi olaraq bilinir.\nТamaranın ölüm tarixi haqqında dəqiq məlumat yoxdur. Ən inandırıcı tarix 1213-cü il hesab olunur, amma 1210 və 1207-ci illərlə bağlı da inandırıcı arqumentlər mövcuddur. Xəstəliyinin ilk dövründə Naçarmagevi sarayında qalan çariça sonradan Tbilisiyə, ordan da Aqarani qəsrinə aparılır. Hazırda bu qəsrin Tbilisinin Didqor rayonundakı Kocor qalası olduğu ehtimal olunur.\nO, Aqaranidə vəfat edir, nəşini əvvəlcə Msxetiyə, ordan da Gelati monastırına aparıb ailə sərdabəsində dəfn edirlər. Amma sonralar məlum olur ki, Tamaranın nəşi orda yoxdur. 1920-ci ildəki arxeoloji qazıntılar zamanı o ərazidə çariçaya aid başqa bir məzar aşkar edilmir və onun Müqəddəs Xaç kilsəsi basdırılması versiyasını daha da güclənir.\nGürcüstanda çariça Tamaraya böyük sayğı və sevgi var. Çünki onun hakimiyyəti dönəmində Gürcüstan böyüyüb, inkişaf edib, qonşu ölkələrdə hakimiyyət uğrunda daxili savaşlar getməkdəykən gürcülər şimalda Böyük Qafqaz silsiləsindən cənubda Ərzuruma qədər, şimal-qərbdə Zixidən (indiki Qaraşay-Çərkəz Respublikası) cənub-çərqdə Gəncəyə qədər və ya “Pont (Qara) dənizindən Qorqan (Xəzər) dənizinədək, Speridən Dərbəndə, Qafqazın müxtəlif bölgələrindən Xəzəriyyəyə (Xəzər xaqanlığı) və Skifiyaya qədər” olan əraziyə hökm ediblər.\nGürcü ortodoks kilsəsinin də Tamaraya münasibəti yüksək səviyyədədir, çünki o, həm də kilsələrin inkişafı və çoxalması üçün böyük əmək sərf edib. Yəni zəmanəsinin ən tanınmış hökmdarlarından olan bu qadının Mömin Kral Tamara adlandırılaraq müqəddəsləşdirilməsi təsadüfi deyil.\nHər il mayın 14-də - “Tamaroba” günündə gürcülər onun xatirəsini yad edirlər. Rəsmi tədbirlər əsasən paytaxt Tbilisidə (Didub Müqəddəs Məryəm kilsəsində) və çariçanın heykəli olan Axaltsixdə qeyd edilir.\n2010-cu ildə tikilən Mestia aeroportuna da onun adını veriblər – ölümündən 797 il sonra!\nqısa linklər: http://mtv.re/k422bu


Rus alimin erməni saxtakarlığını ifşa edən kitabı tapıldı – “Göyçə gölü...”\nRusiya Dövlət Elmi-Texniki Kitabxanasının arxivində Qərbi Azərbaycan coğrafiyası ilə bağlı unikal kitab saxlanılır. Bu barədə Lent.az -a Moskva Azərbaycan İcmasının sədri Şamil Tağıyev məlumat verib.\nMəlumata görə, “Göyçə gölü. Gölün coğrafi təsviri” adlı bu kitab 1911-ci ildə Sankt- Peterburqda “Aleksandrov” mətbəəsində çap olunub.\nKitabın müəllifi Rusiya Coğrafiya Cəmiyyətinin üzvü, professor Yevgeni Sergeyeviç Markovdur. 193 səhifədən ibarət olan “Göyçə gölü. Gölün təsviri” kitabında gölün hidroqrafiyası, iqlimi, temperaturu, sərhədləri və sairə göstəriciləri barədə dəqiq və əhəmiyyətli məlumatlar verilir.\nLent.az -ın araşdırmasına görə, sözügedən kitab 1894-95-ci illərdə Markovun cənubi Qafqaza ekspedisiyası zamanı elmi tədqiqatları nəticəsində əmələ gəlib. Yeri gəlmişkən, cənab Markov 1912-ci il martın 12-də bu mövzuyla bağlı Sankt-Peterburq Universitetində dissertasiya müdafiə edib.\nBundan sonra Markov bir neçə dəfə də indiki Ermənistan ərazinə ekspedisiya təşkil edərək, gölləri və digər coğrafi obyektləri öyrənib.\nBu kitabın ən önəmli tərəflərindən biri odur ki, Markovun adıgedən əsərində bütün coğrafi toponimlərin əksəri türk adlarıdır. Markov bu yerlərdə yaşayan azərbaycanlıların köklü əhali olduğunu xüsusi vurğulayır.\nHələ 108 il əvvəl nəşr olunmuş bu qiymətli elmi əsər bir daha sübut edir ki, ermənilərin gerçək tarixi dəyərləri məhv etmək yolu ilə özlərinə saxta tarix yaratmaq cəhdləri hər zaman hamıya bəlli olub.