Listy z podróży po Ameryce/XI - Wikiźródła, wolna biblioteka\nListy z podróży po Ameryce/XI\n< Listy z podróży po Ameryce\nTytuł Listy z podróży po Ameryce\nPochodzenie Pisma Henryka Sienkiewicza tom III\nCały tom III\nCałe Listy z podróży\nListy z podróży po Ameryce - XI\nNie pamiętam, czym opisywał już pierwszą moją podróż z San-Francisco do Los-Angelos. Upłynęło od tego czasu ze sześć miesięcy. Kolej żelazna nie była jeszcze wówczas skończona, odbywałem więc drogę oceanem Spokojnym. Statek „Mohongo,“ stary weteran, kursujący niegdyś między Chinami a Kalifornią, pełni obecnie takąż samą służbę między San-Francisco a San-Diego. Wydostawszy się z olbrzymiéj zatoki San-franciskańskiéj, przez tak zwaną Złotą Bramę (Golden-Gate) na Ocean, i przepłynąwszy koło skał Clif-Housu, słynnych z mnóstwa lwów morskich, płynęliśmy na południe, ciągle wzdłuż brzegów. Pogoda była prześliczna. Ocean Spokojny nigdy nie wydał mi się bardziéj zasługującym na swą nazwę. błękitna, a gładka jak zwierciadło toń jego zlewała się łagodnie w oddali ze sklepieniem nieba. Czasem tylko, na owych dwóch błękitach niebios i morza, zaczerniała, nakształt chmurki, smuga szarego dymu; to jakiś parowiec passażerski, przewożący ludzi i towary z wysp Sandwich do Kalifornii, wyrastał zwolna, jak gdyby z pod toni, na krańcu widnokręgu: czasem zabielał żagiel rybackiego skuneru. Czarne pobrzeżne skały wydawały się zdaleka jakby całkowicie pokryte jakiémś olbrzymiém robactwem, poruszającém się i pełznącém nakształt liszek, lśniących od wilgoci porannéj. Byłyto lwy morskie. Niektóre z nich, za zbliżeniem się statku, rzucały w wodę swe cielska, pod których ciężarem fala rozbryzgiwała się w tysiączne rzuty; inne, zwłaszcza stare samce, podnosiły głowy i, otwierając paszcze, witały nas rykiem buhajów; mniejsze o połowę samice szczekały jak stada psów. Rój szarych i białych mew unosił się nad temi ruchliwemi skałami, a wyżéj jeszcze świeciło gorące półzwrotnikowe słońce. Widziany zdala wysoki brzeg piętrzył się wyniosłemi urwiskami, z poza szczytów których wyglądały zielone wierzchołki drzew. Gdzieniegdzie strumień spadał białą jak mleko kaskadą z wysokości kilkudziesięciu stóp. Czasem mignęła chata rybacka, malutka, przylepiona jak chrząszczyk, albo jak skorupa ślimaka do skały. Słowem: byłto śliczny krajobraz morski, pełen prostoty, słońca, powietrza i wody. Podziwiało go całe nasze towarzystwo: w kajutach na dole nie było nikogo. Wszyscy siedzieli na pokładzie. Na twarzach malowało się zadowolenie. Pogoda piękna, krajobraz piękny, morskiéj choroby niéma: stary „Mohongo„Mohongo“ drży, jakby chciał wytrząść z siebie maszynę. Niech sobie drży! nie dbamy o to i płyniemy daléj. Takie usposobienie panuje wszędzie i na każdym statku w czasie pogody. Chorzy czują się zdrowsi, smutni weselsi. Jedziemy naprzód; za nami ciągnie się szeroki szlak zbitéj kołami statku piany, nad nami ciągną mewy. Bawimy się, rzucając im ogryzki jabłek. Za każdym ogryzkiem rzuca się ich kilkanaście w wodę, powstaje krzyk, hałas i zamieszanie: jedna porywa za ogryzek i krzyczy z radości, inne ze złości, jeszcze inne wymyślają sobie zapewne wzajemnie, aż tu nowy ogryzek zatacza łuk ku morzu i znowu toż samo, a my śmiejemy się, jakby z najdowcipniejszéj krotofili. Takie to są zabawy podróżników. Po chwili inna nowość: co to takiego? co to takiego? wołają w okręcie. Oto żółw’żółw morski zaplątał się w koła, statek zwalnia, majtkowie wyciągają nieszczęśliwego żółwia, a stewart okrętowy zapewnia, że zjemy go w wieczornej zupie. Odpowiadamy ogólném: „hurra!“ Niektórzy mają ochotę się kąpać; inni, a między nimi i ja, słuchają opowiadań podróżnika i kłamcy. Indywiduum podobne znajduje się na każdym okręcie. Ma papierowy kołnierzyk, kapelusz z wystrzępioném koliskiem i trzyma ręce w kieszeniach. Zapewnia nas, że niedługo ujrzymy latające ryby. Wezwawszy na pomoc zoologiczne wspomnienia, przerywam mu nieśmiało i pytam, czy nie sądzi, że latające ryby znajdują się tylko w wodach znacznie bliższych równików?\n— Tak? — pyta niezmieszany wcale, przymrużając jedno oko — a widziałeś pan kiedy węża morskiego?\n— To bardzo dobrze, bo i ja nie widziałem.\nWszyscy w śmiech, a bywalec odnosi nademną stanowcze zwycięztwo, ponieważ niéma już mowy o rybach latających, ale o wężu morskim, którego nie widzieliśmy obaj.\nJak żyję nie widziałem tak wesołego towarzystwa. Z lada powodu śmiejemy się wszyscy jak dzieci. Oto, np. z pod pokładu wychyla się kosooka głowa chińczyka, rozgląda się głupowato po pokładzie, i woła przez nos: „Jeh-hang!“ „Jeh-hang!“ Na pokładzie niéma żadnego Jeh-hanga, ale natychmiast wszyscy poczynają wołać: „Jeh-hang!“ na całym okręcie rozlega się Jeh-hang! na wszelkie pytania usłyszysz jedyną odpowiedź: „Jeh-hang!“ Radość ogólna. Myślę, że dostałem się do czubków, ale i sam nie jestem lepszy od innych.\nSchodzimy na obiad. Dają nam rosół żółwi z pieprzem, wołowinę z pieprzem, słowem sam pieprz. Nawet amerykanom go zadużo. Jedni się śmieją, drudzy gniewają na kucharza, trzeci wołają ironicznie na stewartów, że zamało pieprzu. Tymczasem w sali zapala murzyn lampy, obiad się kończy, i wychodzimy znów na pokład.\nNa pokładzie zmiana: słońce zachodzi. Niebieskie i białe światło dnia wsiąka w siebie stopniowo złoto i czerwoność: powietrze świeże, trochę słone, przejęte nawskroś zdrowym zapachem ropy morskiéj. Ocean, który przez cały dzień był bez zmarszczek, staje się jeszcze gładszy. Poprostu usypia. Nagle jednak to szklanne przezrocze zaczyna jakby pękać w długie rysy. Rysy te, w kształcie łuków lub krętych linii, to pojawiają się, to nikną; nareszcie powód wyjaśnia się: nad powierzchnią wody spostrzegam czarną trójkątną płetwę, potém drugą i trzecią. Podróżni pokazują je sobie palcami: to żarłacze (rekiny) krążą koło statku.\nWkrótce jest ich coraz więcéj. Nie wiem, igraszka li to, lub gonitwa miłosna? Czasem potworny grzbiet razem z płetwą wychyla się do połowy z wody. Widać go doskonale w czerwonych promieniach zachodu, w których krople wody, spływające ze skrzeli, wyglądają jak krople krwi. Ruchy potworów szybkie, niezmiernie ciche, nie burzą wody, płetwy rozcinają gładką powierzchnię, tworzą się rysy, które zagładzają się natychmiast i wszystko się uspakaja.\nJeden z nich przewraca się nagle na bok, nie daléj jak o trzydzieści kroków od statku. Widzę dokładnie, przez przezroczystą wodę, jego szczękę górną, znacznie wystającą naprzód, i dolną, umieszczoną jak gdyby w szyi. Na okręcie krzyczą: „dostrzegł coś i rzuca się,“ ale potwór niknie spokojnie pod wodą, a za nim kryją się po kolei i inne.\nI znowu widać tylko gładką spokojną toń. Żarłacze nie oddaliły się jednak, wpłynęły tylko na złoty niezmiernie świetny szlak, usłany przez zachodzące słońce na wodzie. Na szlaku tym nie możemy ich dostrzedz, bo oczy nasze mrużą się pod nadmiarem blasku. Ale słońce zajdzie wkrótce. Promienna jego głowa już tylko do połowy wygląda z wody. Po chwili już tylko złote warkocze leżą na fali: głowa zasunęła się za toń daleką. Jeszcze minuta, słońce zaszło.\nCo za cudowna chwila teraz. Szeroka smuga wody w kierunku słońca świeci jeszcze, lśni, błyszczy się, mieni i gra barwami, jakoby oświecona z pod spodu. Ta droga złocista ginie na krańcu widnokręgu w morzu z purpury. Nie umiem, nie umiem tego wszystkiego opisać! Mimowoli pytasz się, czy ta droga nie prowadzi do jakiéj krainy zaziemskiéj, gdzie wszystko jest piękne, nieśmiertelne, gdzie miłość jest wieczna, gdzie poetyczna cisza i upojenie wiecznie panują. Nie wstydzisz się marzeń i poetycznych uniesień. Chciałbyś płynąć tam, goniąc za światłem jak ptak. W owych blaskach migają jakieś wysepki.\n — Co to za wysepki — pytam majtka.\n— Endżel ailand (Angel Island), anielska wyspa.\nI doprawdy, nietylko wyspa, ale wszystko tam było anielskie.\nCo za przepych barw. Całe niebo płonie czerwono, druga zorza pali się w oceanie. Czarne skały nadbrzeżne, połyskujące wilgocią, wyglądają jakby oblane krwią. Mewy pławią się w świetle czerwoném. W tém wszystkiem tkwi ogromna jakaś prostota. Na górze niebo, w dole morze, kawał skalistego brzegu, i jeden okręt na niezmiernych przestrzeniach: jedna mała czarna łupinka, i więcéj nic. Bo też niéma nic prostszego nad majestat.\nMijamy Endżel ailand. Zorze gasną. Na purpurowe jeszcze, ale mroczące się już tło, wychodzi jedna gwiazda, druga. Na przednim maszcie rysuje się w sieci lin czarna postać majtka. Po chwili zapalają błękitną latarnię; maszyna świszcze, zawijamy do jakiegoś portu. Statek idzie bardzo powoli, ale coraz więcéj skręca ku brzegom. Tymczasem zapada noc. Jeszcze raz słychać świstanie. Skały nadbrzeżne rozstępują się nagle, tworząc obszerną, lekko pochyloną ku morzu dolinę, w któréj widać kępy drzew, jakby nasze dąbrowy; daléj białe domki, światła w oknach, śpiczastą wieżę rysującą się na mroczném tle nieba, bliżéj warf zbudowany z pali drewnianych, a na nim ludzie z latarniami. Majtkowie krzyczą zwykłe żałośne: ooo—ho! ciągnąc linę. Daje się uczuć wstrząśnienie. To statek otarł się już o palisadę. Z warfu łapią rzuconą linę i okręcają ją koło słupa. Jeszcze jedno słabsze wstrząśnienie: stajemy.\n— Co to za miasto — pytam.\nWagony czekające na warfie zabierają passażerów i towary. Okręt wyładował co miał wyładować, potém odpoczywamy jeszcze godzinę. Warf wyludnia się powoli; nasz pokład także. Podróżni, którzy daléj jadą, idą spać do kajut. Wkrótce zostaje na pokładzie tylko dwóch: jakiś ksiądz meksykański i ja. Ksiądz chodzi spokojnym krokiem i, poglądając na gwiazdy, mówi pacierz; ja siedzę na ławce i patrzę na światła migające zdala w oknach domów.\nSkończywszy pacierze, ksiądz zbliża się do mnie.\n— Bonita noche! (piękna noc) — mówi zcicha, jakby się obawiał spłoszyć jéj urok.\nSkłaniam głowę na znak potwierdzenia, ale nie mam ochoty do rozmowy, więc ksiądz powraca do modlitwy:\n— Z lądu wiatr przynosi zapach kwitnących pomarańcz i heliotropów, a woń ta miesza się z zapachem morskim. Powoli światła w oknach gasną, ksiądz idzie spać. Na pokładzie zostaje sternik, kręcący kołem na przodzie statku, dwóch majtków, i ja. Po godzinie wyruszamy naprzód. Mijamy pasmo gór leżące tuż nad brzegiem. Daléj pobrzeże rozpłaszcza się i ciągnie się ławicami piasku aż do Santa-Inez. W téj części step przeważa nad górami. O ile mogę dojrzeć w nocy, kraj jest pusty i nie widać ani drzew, ani mieszkań ludzkich. Siedzę na pokładzie bo mi się nie chce iść spać, a nie spędza mnie z mego nocnego siedliska ani wiatr, ani zimno. Noc jest cicha, ciepła, pogodna; ocean ciągle gładki. Księżyc rzuca nań jedną smugę światła, potężna gwiazda Venus drugą. Coraz ciepléj. Powoli przychodzi mi na myśl kraj rodzinny. U nas teraz zima, robi się właśnie ranek: może mroźny, ale różowy ranek. Wioski zasypane śniegiem: dachy białe, sine dymy z kominów wznoszą się prosto ku górze; po ogrodach gałęzie zasute szronem rysują się nieruchomo i milcząco; przed chałupami skrzypią zamarzłe żórawie studzienne, a stada wron łopotaniem skrzydeł i zwykłem: „kra! kra!” budzą tych, co jeszcze śpią. Obraz znany wam dobrze, ale z nad brzegu drugiego oceanu patrzy się nań przez ów wiersz Mickiewiczowski:\n„........ty jesteś jak zdrowie!“\nPrzesiedziałem na pokładzie całą noc. Potém jeszcze upłynęła doba, i wreszcie zawinęliśmy do Santa-Monica, zkąd kolej idzie do poblizkiego Los-Angelos.\n Ściśle mówiąc, téj pierwszéj podróży nie miałem zamiaru opisywać, ale pióro wzięło na kieł. Właściwym jednak moim celem jest opisanie odwrotnéj drogi, to jest z Los-Angelos do San-Francisco, a raczéj do środkowéj pustyni kalifornijskiéj Mohawe.\nKoléj łączącą Los-Angelos z San-Francisco skończono za mego poprzedniego pobytu na południu. Obyczajem przyjętym w Ameryce, pierwszy pociąg szedł darmo. Skorzystałem z tego, aby po drodze obejrzeć całą prawie długość Kalifornii, a zwłaszcza pomienioną pustynię. Obok Los-Angelos ciągną się też same góry Santa-Ana, które widać z Anaheim, i które już opisywałem. Kolej żelazna idzie bardzo blizko nich. Po kilkunastu milach stepu zarosłego trawą, dzikiemi słonecznikami, a czasem, na ogromnych przestrzeniach, kaktusami, bezdrzewna okolica kończy się, a zaczynają się góry. Przeszedłszy przez długi ciemny tunel, pociąg idzie tuż przy wejściach do canionów porosłych dębami, platanami, drzewem bobkowém i pomniejszą dziczyzną górską. W niektórych miejscach obfitość wody wytwarza tak wybujałą roślinność, że oko, na parę kroków w głąb’, nie zdoła jéj przeniknąć. Z okna wagonu widziałem mnóstwo rozmaitéj cennéj zwierzyny, jako to: bażantów, kuropatw, wiewiórek ziemnych i zajęcy. Ziemia naokół była pusta. Prócz nielicznych stacyi kolejowych, nigdzie ani domku ani namiotu. Caniony, jak mnie zapewniano, są tylko w połowie zajęte przez pół-dzikich skwaterów meksykańskich, hodujących bydło; co najwyżéj jednak wypada jeden skwater na cały canion ciągnący się czasem kilkanaście, a czasem i więcéj mil w głąb’ gór. Najlesistsze lub zupełnie bezleśne caniony stoją puste, służąc za przytułek tylko stadom jeleni, niedźwiedziom i kuguarom. Miejscami trafialiśmy na pyszne krajobrazy. Oto np. rzeka przecina linię kolei; oba jéj brzegi pokryte tysiącznemi drzewami w kwiecie. Wierzchołki drzew łączą się ze sobą w górze; zwoje dzikiego wina, lijany, dzikie bluszcze przeskakują z jednéj strony na drugą, tworząc zieloną galeryę nad wodą. Gdzieindziéj znów strumień spada z wysokości kilkunastu stóp, tworząc kaskadę. U stóp kaskady łąka porośnięta grupami sekwoi, które tu niezbyt olbrzymie, daléj na północ, w miejscowości zwanéj Wielko-drzewiem (Big-Trees), dochodzą do czterystu stóp wysokości a trzydziestu średnicy, i są najpotężniejszemi na świecie przedstawicielami świata roślinnego. Takie łąki z ich trawą wiecznie zieloną, z drzewami i żywą wodą, zdają się być stworzone na fermy rolnicze lub pasterskie, lub nawet na wille, które pięknością mogłyby rywalizować z włoskiemi. Zwolna jednak okolica staje się coraz dzikszą. Roślinność niknie stopniowo, ustępując miejsca skałom. Brak wody nie pozwala tu rozwinąć się jakiemukolwiek życiu organicznemu. Pociąg poczyna biedz wśród amfiteatrów nagich skał, które, ciągnąc się półkolami wzdłuż drogi, zdają się nie mieć końca. Widać tylko skały i niebo. Spojrzysz na prawo lub na lewo w gardło canionu, widzisz kamienną pustą galeryę, przed tobą kamienna galerya, za tobą także. Pociąg leci jakby wśród umarłych miast. Gwałtowny oddech lokomotywy, hurkot kół, zdwojony echem, są jedynemi głosami wśród panującéj tam ciszy. Tu ludzi nigdy nie będzie; niéma i żadnych innych żywych istot: pusto! głucho!\n— Czy to Mohave — pytam jadącego ze mną skwatera.\n— Nie — odpowiada — Mohave to pustynia.\n— A toż nie pustynia?\nTymczasem upływa godzina, dwie, droga nie zmienia się. Ciągle też same amfiteatra skalne, też same półkola skał, jedne podobne do drugiego: kamień, kamień.... Porzucam więc okno wagonu, tembardziéj że poczyna być ciemno.\nNazajutrz rano, pociąg zatrzymał się na małéj stacyi, tuż nad granicą Mohave. Stacyę tę składało kilka domów stojących bez osłony na nagim stepie, więc zwykły pomalowany bronzowo domek kolejowy, pospolita buda z czerwonych desek z napisem: „Bakery!” i druga takaż sama zatytułowana: „Saloon,” co znaczy poprostu szynk. Dowiedziawszy się, że z téj właśnie stacyi można się dostać na pustynię ciągnącą się wzdłuż linii kolejowéj, wysiadłem tu z zamiarem pozostania przez dni kilka. Nie wiedziałem wprawdzie gdzie będę spał, ale spać można w tym klimacie i pod gołém niebem. Zresztą, tyle już nocy spędziłem w ten sposób, że jedna więcéj nie czyniła różnicy. Zato napisy: „Bakery“ i Saloon“„Saloon“ upewniły mnie, że w najgorszym razie dostanę sucharów i piwa. Jakoż i tak było. Gdy pociąg odszedł, poznajomiłem się z urzędnikiem kolejowym, nazwiskiem Brown, który zaprosił mnie na nocleg. Powiedział mi także, że do właściwéj pustyni, a raczéj do lasu palmettów, jest jeszcze cały dzień drogi konno. Na stacyi nie było koni, ale, o parę mil daléj, mieszkał indyanin, niegdyś przewodnik kupieckich wozów przez tę część pustyni, mający kilka mustangów, które łatwo było nająć. Wskazano mi kierunek, w którym miałem szukać jego chaty, więc nie mając nic lepszego do roboty, udałem się tam niezwłocznie. Jakoż po godzinie drogi stepem, gołym zupełnie jak klepisko i popękanym, zobaczyłem małą dolinę, a raczéj wklęsłość, w środku któréj stała śpiczasta chata indyjska, i korall, w którym chodziły konie. Było w téj dolinedolinie trochę zieloności, albowiem woda zaskórna, wydobywająca się w postaci kałuż na wierzch, pozwalała rosnąć trawie i małym krzakom, podobnym do naszych sumaków. Zresztą nie rosło ani jedno drzewo. Koło chaty sterczały łodygi kukurydzowe. W trójkątnym otworze wigwamu siedział stary indyanin, obdzierając ze skóry zabite wiewiórki ziemne, których kilka już obłupionych suszyło się na słońcu.\nNie łatwo było mi się z nim porozumieć, mówił bowiem mieszaniną poprzekręcanych wyrazów hiszpańskich, angielskich i indyjskich. Na szczęście, na wszelkie moje kwestye i pytania odpowiadał stale jednym frazesem w złéj hiszpańszczyznie: „dos pesos!“ (dwa dolary). Pytałem, jak daleko do lasu? odrzekł: „dos pesos,“ pytałem czy i sam pojedzie, czy mi tylko da konia, on znów: „dos pesos.“ Przyczém pokazywał mi dwa palce, jakby dla lepszego objaśnienia. Zgodziłem się wreszcie na „dos pesos!“ ale pod warunkiem abyśmy wyjechali natychmiast. Indyanin nie miał ochoty. Chciało mu się to spać, to jeść, dopiero gdy spostrzegł że niéma rady, począł siodłać konie mrucząc pod nosem, zapewne przekleństwa na upartą „bladą twarz.” Przygotowania do drogi trwały jednak krótko. Nowy mój przewodnik przytroczył do siodła spory worek z kukurydzą i drugi na wodę. Naczerpnął jéj nawet natychmiast, ale, że była mętna i ciepła, kazałem ją wylać, tembardziéj, że mogliśmy nabrać studziennéj na stacyi. Powstała o to między nami kłótnia. Pero (Pies, takie było imieimię indyanina), utrzymywał że nie mamy potrzeby jechać na stacyę, że to z drogi i t. d., ale ja miałem potrzebę, nie życząc bowiem sobie jeść jego suszonych obrzydliwych wiewiórek, chciałem zakupić sucharów i czego można było dostać.\nKłóciliśmy się zawzięcie, nie chcąc jeden drugiemu ustąpić; ale ponieważ konie były już przygotowane, siadłem więc na jednego i zwróciłem go ku stacyi, oświadczywszy Perowi, że może robić co mu się podoba. Rad nie rad musiał jechać za mną. Po drodze, gdyśmy galopowali jeden obok drugiego, wpadł w jeszcze gorszy humor, oświadczył bowiem, że muszę mu dać „mucho“ (bardzo wiele) tytuniu i wódki, ja zaś odpowiedziałem, że wcale nie muszę, i że, jeśli nie będzie robił co zechcę, nie dam nic. Musiałem tak postąpić, aby się nie pozwolić zawojować. Wiedziałem także, że Pero żałował, iż zażądał odemnie tylko dwa dolary, ale na wszelkie te żale było zapóźno.\nPrzybyliśmy wreszcie na stacyę. Urzędnik Brown, zobaczywszy mego Pera, powiedział mu, iż jest wielkim złodziejem, i że nikt inny, prócz niego, nie mógł ukraść połciów słoniny, które przed paru dniami zginęły. Teraz dopiero zrozumiałem, dlaczego Pero chciał koniecznie stacyę wyminąć. Ale prosiłem, aby dano mu pokój, tembardziéj, że nie było jawnie świadczących przeciw niemu dowodów; sam zaś Pero gorąco zapewniał, że jakkolwiek słoninę musiał zjeść „pero” (pies), ale nie „big” (wielki) Pero, tylko mały „pero” na czterech nogach. Dla zakończenia sprawy posłałem go po wodę, sam zaś poszedłem do „Bakery.“ Dostałem tam nietylko sucharów, ale tartéj szynki, a przedewszystkiém ogromny pęk bananów wiszących na grubéj łodydze. Po południu ruszyliśmy ku pustyni. Obejrzałem się w kierunku gór, przez które przejeżdżałem wczoraj. Zaledwie majaczyły na widnokręgu, jakby błękitne pasma mgły i obłoków. Przed nami rozciągał się bezbrzeżny szary step, pochylający się nieco w kierunku zachodnim ku oceanowi. Na całéj téj ogromnéj przestrzeni wzrok nie odkrywał ani jednego drzewa. Grunt nagi, szary, popękany w wielkie kręte szpary, wyglądał jakby wyschłe łożysko wód popaczone od promieni słonecznych. Nizkie téż położenie tych płaszczyzn pozwalało mi przypuszczać, że były one kiedyś dnem wód. Step miejscami zupełnie równy, miejscami znów falował się lekko w obszerne, ale ledwie widoczne dla oka wklęsłości i pagórki. We wklęsłościach rosły szare, kruche, przepalone słońcem łodygi jakichś wysokich roślin, które budzą się do życia, zapewne tylko w czasie deszczów wiosennych. Zdawało się, że cała ta okolica powinna być zupełnie martwą, jednakże tu i owdzie spostrzegałem ślady życia zwierzęcego. W kępach łodyg szeleściły małe stada ptaków o czarno-błękitnych piórach, z świetnie czerwonemi piętnami na skrzydłach. Boki owych małych wyniesień i wklęsłości gruntu, pokryte były kopcami piesków ziemnych; czarne wiewiórki smyrgały do jam przed końmi. Widocznie, ziarna owych wysokich łodyg dostarczają pokarmu tym zwierzątkom, za napój zaś służy im rosa nocna.\nPrzezroczystość powietrza, lub gra promieni słonecznych odbitych od gruntu, wytwarza tu majaki (fata morgana) i sprawia, że liczne drobne przedmioty, widziane z daleka, olbrzymieją w oczach. Stada wiewiórek, siedzących na tylnych łapkach, brałem za stada kujotów lub innych jakich większych zwierząt. Przejeżdżając koło kopców piesków ziemnych widzieliśmy grzechotniki wygrzewające się na słońcu, albowiem węże te i pieski trzymają się zawsze razem. Konie strzygą uszyma przechodząc koło grzechotników, nie okazują jednak wielkiéj trwogi. Przeciwnie, gdy jeździec zabije węża, rodowity mustang zatrzymuje się dobrowolnie przed każdym spotkanym następnie.\nJechaliśmy już parę godzin, a widnokrąg nie zmieniał się prawie zupełnie. Skończyła się tylko falistość gruntu, a przed nami legł step równy, szary, jednostajny, po którym błądziłem oczyma, gubiąc je w nieskończonéj dali. Była godzina czwarta po południu. Słońce piekło całą ulewą promieni. Rozpalony grunt odbijał żar słoneczny: konie spotniały. Step ten poczynał nużyć mnie i męczyć, bo to nie nasz step ukraiński z kurhanami, ze swoją tradycyą poetyczną. Na Ukrainie wiatr niesie, jakby z drugiego świata, odgłosy „Ałła” i „Jezus Marya!” i huk samopałów i rżenie koni: słowem, tam step ma swoją żywą duszę; tu cisza, martwość, bezduszność. Ten kawał ziemi, to tylko głupia i bezmyślna krzywda życiu. Tamten mówi i śpiewa cały jak szeroki i długi, ten niéma co powiedzieć; tamten buja, kołysze się, porusza, żyje; tam jeźdźcy „w trawach pławią się po pachy,“ tu bezwstydna ziemia odkrywa, nagie popękane łono. Dla oczu nic, nic dla ucha i dla wyobraźni; jedno wielkie nic, nie znajduję innego określenia.\nByło coraz goręcéj. Z upragnieniem wyglądałem zachodu słońca, który miał przynieść ze sobą chłód nocny i chłodniejszy jeszcze powiew od oceanu. Zstępowało téż zwolna słońce ze szczytu niebieskiego sklepienia ku krańcom. Las palmettów do któregośmy dążyli, ani nawet poczynał majaczyć na widnokręgu, jakoż Pero zapewnił mnie, że nie dojedziemy do niego przed nocą.\n— Co „blada twarz“ chce robić na Mohave? — spytał po chwili.\n— Chcę ją widzieć — odrzekłem.\n— Mohave bardzo zła. Tam niéma nic.\n— I tu niéma nic.\n— Tu są wiewiórki. „Blada-twarz“ może zabić wiewiórkę i zjeść ją. Na Mohave trzeba umrzeć z głodu.\n— Czy Pero był tam już wiele razy?\n — Pero bywał przewodnikiem białych przez tę część, która jest na drodze między wielkiemi miastami, ale w stronie od któréj słońce wschodzi, Pero nie był nigdy, bo tam pustynia niéma końca.\n— Zkądże więc Pero wie, że pustynia niéma na wschodzie końca, jeśli tam nie był nigdy?\n— Pero słyszał to od bardzo starych ludzi, którzy opowiadali mu że za „umarłym lasem“ są w stronie, w której słońce wschodzi, wielkie góry. Pero był nawet w nich, ale w inném miejscu. Są to bardzo złe góry, bo niéma w nich trawy ani zwierząt. Za górami jest taż sama pustynia i wielka woda, a za wodą znowu pustynia, która już niéma końca.\n— Jak „blade twarze“ nazywają wielką wodę?\nGdy potém sprawdziłem opowiadania mego przewodnika, przekonałem się, że, jak na indyanina, wcale nie był złym geografem. Pustynia zajmuje rzeczywiście cały środek Kalifornii. Stepy dotykające oceanu, biegnąc na wschód, zmieniają się zwolna w bezpłodną piaszczystą równinę. Pasmo Coast-Range, albo Maunt-Diablo, będące kością pacierzową nadbrzeżnego kraju, odcina część pustyni bliższą oceanu, do któréj właśnie zdążaliśmy, od dalszéj, ciągnącéj się ku Sierra-Nevada. Wielkie jezioro Tulare leży w téj drugiéj części, która skręcając ku południowi, omija kończyny Sierra-Nevada, przerzuca się przez pomniejsze pasma, rozrzucone daléj na wschodzie, obejmuje część stanu Nevada, Arizonę, New-Meksyk, zachodnią część Texasu, północne części trzech meksykańskich prowincyi: Sonory, Chihuahua, Cochahui i kończy się dopiero u stóp Gór Skalistych.\nTak samo jak pustynie arabskie, perskie, a nawet i Gobi są tylko przedłużeniem Sahary, tak samo Mohave, Gila, Colorado i t. d., są jednym systemem pustyń, jedném ogromném płaskowzgórzem, czasem poprzerywaném rzekami, czasem powyginanym w góry, ale jednolitém pod względem pustynnego charakteru płaszczyzn. Piaszczyste równiny, kupy kamieni, rumowiska gór, miejscami step latem goły i popękany: oto ogólny charakter tych ogromnych przestrzeni, prawie zupełnie jeszcze bezludnych a po nawiększéj części wrogich dla organicznego świata. Wiosną jednak po deszczach, jest chwila życia w tym martwym świecie. Przestrzenie piaszczyste porastają drobną trawką, rozpadliny skalne zielenią się; step zwykle nagi przystraja się tysiącami kwiatów. Trudno opisać co to za przepyszna tęczowa chwila zmartwychpowstania dla tych stepów. W marcu i kwietniu widziałem całe przestrzenie, po kilkanaście mil rozległe, porośnięte kwieciem barwy żółtéj, podobném do tulipanów. Bywa tu tak prawie zawsze, że pewna roślina, znalazłszy najodpowiedniejsze dla siebie warunki, zagłusza wszystkie inne kiełki w zarodzie, tępi je i panuje nieograniczenie. Skutkiem tego, za królestwem tulipanowém np., zaczyna się błękitne, znów kilkunastomilowe królestwo dzwonków, daléj purpurowe goździków, daléj żółte, białe, różowe, pstre lub Bóg wie jakich kwiatów. Wszelkie odcienia barw mają tu swoje przestrzenie. Są to poprostu morza kwiatów. Ale falowanie tych mórz kołysanych wiatrem krótkotrwałe. W końcu maja step zmienia już swą barwistą różnowzorą odzież na jednostajną żółtą, a raczéj żółto-zwiędłą. W czerwcu ziemia pęka. Kwiaty musiały, od marca do czerwca, urosnąć, rozkwitnąć, pokochać się, ożenić, wydać nasionka. Nadchodzi czas... zwiędnąć... Co zwiędło, pada na ziemię; nasionka zasuwają się w szpary, gdzie ciemność chroni je od spalenia, wszystko zaś co zostało na powierzchni zmienia się w proch, popiół; następnie wiatr rozgania one prochy w cztery strony świata i step staje się zupełnie nagi.\nSą jednak przestrzenie, na których, nawet wiosną po deszczach, nic nie porasta. Piasek pokrywa się trawą tam tylko, gdzie zaraz pod nim leży warstwa urodzajna, ale naprzykład na Gila, piasek jest miałki, ruchliwy i niezmiernie głęboki, zatém zupełnie bezpłodny. Na stepie, miejsca pokryte drobnym żwirem także pozostają zawsze nagie, a toż samo ma miejsce gdzie ziemia jest skalista, lub jakby pociągnięta szkliwem powstałém z przepalonego od promieni słonecznych piasku. Taki grunt przeważa na Mohave, a raczéj w części jéj położonéj bliżéj oceanu. Na piaskach jednak rosną w tych miejscach tak zwane palmetty, które Pero nazwał lasem umarłym, a które mieliśmy nazajutrz świtaniem zobaczyć.\nTymczasem stanęliśmy na nocleg. Pero uwiązał konie przy zaostrzonym kołku, który zatknął w szczelinę ziemną, potem dał im pić i jeść, a gdy poczęły chrupać twarde kukuryziane ziarna, i my wzięliśmy się do naszych zapasów. Napiwszy się wody z wódką, Pero począł żuć swoje wyschłe na słońcu obrzydliwe wiewiórki, ja zaś raczyłem się bananami. Po posiłku, gdy zresztą zciemniało zupełnie, podłożywszy kulbaki pod głowy, położyliśmy się spać. Tymczasem gwiazdy weszły na widnokrąg, a wielki czerwony księżyc ukazywał się zwolna na skraju stepu. Potém, blednąc coraz bardziéj, żeglował wyżéj i wyżéj po niebie. Zrobiło się tak widno, że na kilkadziesiąt kroków mogłem dostrzedz czarną siatkę rozpadlin. Zauważyłem przytém, że w niektórych miejscach ziemia tak była zbita, twarda, że promienie księżyca odbijały się od niéj jak od polerowanéj powierzchni. Zresztą nie było na czém oprzéć wzroku ani uwagi. W dali tenże sam step. Miejscami znowu nieznaczne wklęsłości, oświecone niepewném światłem księżyca — i nakoniec takież same kępy łodyg, w których wiatr smutno szeleścił.\nTa pustka i bezprzedmiotowość ma jednak swój urok, ale to dziwny jakiś urok bez treści. Tu, mówiąc poetycznie, smutna Dyanna, a prościéj księżyc, zstępuje z jednego miejsca, wstępuje na drugie, jakby szukając pilnie jakiegokolwiek przedmiotu zatraconego w pustkowiu, jakby chcąc znaleźć coś, dla czegoby warto świecić. Czasem powracało mi wrażenie, że to, co widzę naokół, jest dno morskie, nad którém niedawno przesuwały się fale, a następnie wyschnąwszy lub uciekłszy, zostawiły po sobie pustkę. Po chwili znowu: że to nierozbudzony jeszcze do życia szmat ziemi, który wynurzywszy się z bezdni po potopie, czeka dopiero na stworzenie. Tak istotnie musiała wyglądać niegdyś ziemia, zanim strzeliły z niéj przedpotopowe paprocie i grzyby. Byłem jak gdyby cudem przeniesiony o setki tysięcy lat w tę chwilę mistycznego snu ziemi, po którym dopiero ocknęły się drzemiące jéj siły.\nAle po chwili głosy pustyni rozbudziły mnie z marzeń. Pogrzebowe płaczki stepów, kujoty, zaczęły jęczeć i skomleć w poblizkich kępach suchych łodyg. Jesteście i tu na tém pustkowiu? pomyślałem sobie ze zdziwieniem. Ale kujoty są wszędzie. W stepach żyją wiewiórkami, a wiewiórki nasieniem owych suchych roślin. Na stepach, jak i wszędzie, życie polega na tém, że silniejszy zjada słabszego, ten jeszcze słabszego i tak bez końca. Kujoty przytém kradną co mogą pastuchom, podróżnym. Spotkawszy silniejsze jakie zwierzę, jak np. niedźwiedzia lub kuguara, chodzą za nim trop w trop, licząc na resztki jego uczt. Są to stepowi pieczeniarze. Ciągną za jaśnie-wielmożnym pazurowiczem i żyją z jego łaski. Za to, gdy myśliwiec stepowy postrzeli chlebodawcę, a ten gdzieś zdechnie w skałach, kujoty zjadają go także, co w ich języku konwencyonalnym nazywa się zapewne: „uchronieniem zwłok od profanacyi.” Trafia się także, że gdy podróżny zmęczony dziennym upałem, zaśnie nocą, nie roznieciwszy ognia, wilczki owe zbliżają się do niego, obwęchują go starannie, a chociaż tchórzostwo ich nie pozwala im rzucić się nawet na śpiącego, kradną mu natomiast wszystkie zapasy nawet z pod głowy. Co do mnie, chodziło mi głównie o noc spokojną. Nasłuchałem się już wprawdzie tyle tych grobowych skomleń, że nie doznawałem jak pierwéj, uczucia jakiegoś zabobonnego strachu, zawsze jednak ogarniała mnie pod ich wrażeniem taka niewymowna nuda, taki smutek i zniechęcenie, że wolałbym sto razy słyszeć ryk kuguarów. Tym razem, jak zwykle, probowałem zasnąć i nie mogłem, więc zniecierpliwiony, wyciągnąłem z za pasa rewolwer i wystrzeliłem w powietrze. Konie szarpnęły za sznury, kujoty umilkły na chwilę, najbardziéj jednak przeraził się Pero, który poprzednio usnąwszy smacznie, zerwał się teraz na równe nogi.\n— Co „blada twarz” robi? — spytał z przestrachem.\n — Nie mogę zasnąć — odrzekłem — i jeśli Pero nie odpędzi kujotów, będę strzelał całą noc.\nPero ochłonąwszy, pomyślał chwilę:\n— Czy „blada twarz” ma krzesiwo?\n— Pero ma także, niechże więc „blada twarz” idzie, zapali najbliższą kępę, a Pero zapali dalsze.\nMyśl wydała mi się doskonałą, natychmiast więc przystąpiliśmy do jéj spełnienia. Gdym się zbliżył do kępy, dwa kujoty wypadły pośpiesznie z łodyg i poczęły umykać co tchu w step. Skrzesałem ognia z łatwością, ale łodygi nie chciały się palić. Nałamawszy co najdrobniejszych ździebł, począłem pracować płucami. Skry chwytały łatwo za zeschnięte resztki liści, ale wypaliwszy ognisty rąbek, gasły. Tymczasem wprawniejszy Pero uwinął się daleko prędzéj. W chwili, gdym jeszcze dmuchał bez nadziei, od strony Pera zabłysło światło, a wkrótce krwawa łuna rozdarła ciemność. Obejrzawszy się, ujrzałem najprzód nasze konie, czarno rysujące się na stepie, daléj oświeconą czerwono sieć szczelin ziemnych, płonącą kępę i indyanina podobnego do szatana tańcującego koło ognia.\nRozbudzone szpaki z wrzaskiem i łopotem zlatywały się ze wszystkich stron do światła; wysokie łodygi buzowały się ogromnym płomieniem; wyschłe źdźbła trzęsły się przez chwilę w objęciach złotego płomienia i topniały w nim natychmiast. Po nad tém wszystkiém świeciło blade światło księżyca, walcząc i łamiąc się na krańcach oświeconéj przestrzeni z różowemi odblaskami ognia. Pero, wyrwawszy kilka płonących łodyg i pochyliwszy je ku wiatrowi, biegł zapalać następną kępę, a za nim biegł i gasnął w ciemnościach czerwony warkocz iskier. Zapaliłem nakoniec i ja swoję, potém dwie jeszcze poblizkie, a gdy zapłonęło ich z dziesięć, wróciliśmy do koni. Kępy zagasły wkrótce, ale mieliśmy zapewnionych parę godzin spoczynku, bo przestraszone kujoty uciekły aż poza granicę światła. Jakoż zasnęliśmy obaj natychmiast, ale zato Pero obudził mnie nazajutrz, prawie jeszcze przed brzaskiem. Przez pół śpiąc wlazłem na siodło, a gdy koń puścił się zwykłym meksykańskim regularnym i kołyszącym galopkiem, usnąłem znowu na kulbace, tak dobrze, jak w łóżku. Nie wiem jak długo spałem, ale gdym się rozbudził, był już dzień biały. Konie zwolniły biegu, a choć ruch ich był zawsze niby galopem, był jednak tak powolny, że można było nadążyć mu piechotą. Rozejrzałem się wokoło. Twardy step ze swoją siecią rozpadlin i kępami suchych łodyg znikł. Jechaliśmy teraz po gruncie pokrytym niezmiernie drobnym piaskiem, podobnym do popiołu, miękkim i ruchomym. Znikły także już poraz drugi falistości gruntu. Jak mogłem okiem sięgnąć, rozciągała się przed nami i obok nas równina szara, gładka jak stół. Sklepienie niebieskie, przechodząc na krańcach w odcienia szare i siwe, zdawało się z nią zlewać niedostrzeżenie. Naokół nie rosło ani jedno źdźło trawy, nic i nic, tylko niebo w górze, popielata, wygładzona toń piaszczysta na dole. Pero podniósł się w kulbace, zatoczył bronzową ręką łuk ogarniający widnokrąg i rzekł:\nJechaliśmy jeszcze z pół godziny, niedostrzegając naokół ani jednego przedmiotu. Nicość założyła tu sobie królestwo. Nietylko zmysły ale i myśl czuje tu jakiś brak przygniatający. W krainie przedmiotów myśl, wyleciawszy z głowy, zwykła wracać jak pszczoła obładowana miodem wrażeń; tu wraca tylko zniechęcona, czcza, zmęczona i złamana. Umysł musi tu dać wszystko z siebie, od zewnątrz nie dostaje nic. Słowo: „pustynia,“ szumi w głowie a nieprzyobleka się w żadne kształty, w żadne określone wyobrażenia. Jak zabłąkany wędrowiec, konający z pragnienia woła: „wody,“ tak mdlejąca wyobraźnia woła tu ostatkiem sił: przedmiotów.\nNakoniec jednak zamajaczyło coś na północy, niby ciemny szlak, niby zgęstniała mgła, chmura, niby wstęga lasu. Owo „coś“ rysuje się coraz wyraźniéj i wyraźniéj na błękicie widnokręgu, wychyla się coraz dokładniéj ze zmąconéj oddali: zbliża się, wypełnia, zwiera się w kształty. Pero znów wyciąga bronzową rękę i mówi:\n — Las umarły.\nA, chwała Bogu! Umarły czy żywy, niech będzie pozdrowiony. Długie, na ćwierć łokcia, meksykańskie ostrogi, wbijam w boki mustanga; kudłaty łeb jego zaczyna kołysać się żywiéj. Pędzimy, jak gońce wojskowi; las wyrasta w oczach: jeszcze pół godziny i jesteśmy na jego krańcu.\nCo to są palmetty, co mówi o nich botanika, nie wiem. Z drugiéj strony, jeśli powiem, że są to drzewa poprostu tragiczne, będzie to określenie o tyle przynajmniéj dalekie do botaniki, o ile blizkie Wiktora Hugo. A jednak nie cofam wyrażenia. Pero, prosty indyanin, pomimo, iż się na stylu nie znał, nazywał jednak ten las, lasem umarłym. Cisza, śmierć, nieruchomość: oto pierwsze wrażenia, jakie ten las sprawia. Palmetty nie są wcale podobne do innych drzew. Każde drzewo ma pień, konary, grubsze i cieńsze gałęzie, liście, słowem całą rozmaitość linii, kształtów i barw. Palmetty nie mają tego wszystkiego. Palmetto jestto jednostajny szarego koloru pień, rozdzielający się w górze na dwa, rzadko trzy, równie grube, tępo ucięte ramiona. Drzewo to wygląda poprostu jak człowiek, który wyciągnął z rozpaczą ręce do nieba. Pień od samego dołu, a ramiona aż do saméj góry pokryte są jakby grubą szczeciną, nie odstającą od kory i zbitą w jeden pokrowiec, który okrywa całe drzewo. Wszystkie kształty grube, nieruchome, niby wyciosane niezgrabnie, robią wrażenie przedmiotów kamiennych. Cały las wydaje się lasem skamieniałym, ot naprzykład lasem olbrzymich koralów, uśpionych gdzieś na dnie morskiém. Na szarym piasku, na którym rosną palmetty, nie rośnie nic więcéj, niéma nigdzie ani trawki, ani kwiatka, ani śladu wody. Nie usłyszysz tam gwaru ptastwa, żaden owad nie toczy tych pni nieruchomych. Jak okiem dojrzeć, wznosi się pień za pniem, jakby posępna kolumna za kolumną; całe szeregi martwe, milczące, bezduszne. Prawdziwie umarły las. Z każdego innego drzewa życie wypowiada się, to drganiem gałęzi, to zielonością, to kwiatem, to zapachem; znać że drzewo żyje, oddycha, roni balsam żywiczny, rozkwita, rodzi; między palmettami zaś, przesuwałem się jak wśród nagrobków sterczących na jakim wielkim cmentarzu. Błądziłem niby duch, konie zostały u brzegu, a indyanin, jak drugi duch, poważny i milczący szedł za mną. Wiatr nie wiał. Szary piasek obsuwał się bez szelestu pod naszemi stopami; słońce weszło wysoko na horyzont i sypało na nasze głowy żar ognisty. Cisza śmiertelna panowała wszędzie. Krótkie cienie kładły się na piasek od drzew, znacząc jego szarą powierzchnię czarnemi plamami. Szliśmy głębiéj i głębiéj. Mimowoli przyszedł mi na myśl wiersz Słowackiego:\n„Z taką więc ciszą i z taką powagą\nWejdziemy niegdyś w elizejskie bory.”\n Uroczysty ów pochód przerwał dopiero głos indyanina, mówiący cicho:\n— „Blada twarz“ nie może przejść umarłego lasu.\n— Czy daleko ciągnie się na wschód?\n— Słońce trzy razy przeszłoby od gór do wielkiéj wody, zanimby „blada twarz“ mogła przejechać umarły las na najszybszym koniu.\n— Nie chcę go téż przejść całego, ale niech Pero powie mi jeszcze, czy téż przebył go kto aż do gór dawniéj?\n— Dawniéj? nie. Czerwoni nie mieszkali tu nigdy, bo na Mohave niéma wody i zwierząt. Koń i jeździec musi tu umrzeć. Czerwoni mieszkali niżéj (tu ukazał ręką w kierunku Los-Angelos) w górach, gdzie rosną drzewa, i co wiosna jeździli na bawoły na drugą stronę. Tam step pokryty jest trawą.\n— A teraz nie jeżdżą już?\n— Teraz ich niéma.\n— Czy to byli bracia Pera? — spytałem, po chwili.\n— Jakże się zwali?\n— A bracia Pera?\n— Ci są jeszcze?\n — Wigwamy ich stoją rozrzucone w górach na południu, ale niewiele jest już wigwamów. Dawniéj mieszkali aż do granic Mohavów. Tam, gdzie dziś stoją kamienne wigwamy bladych twarzy (Los Angelos), tam było wielkie pole (obóz). Ale dziś Cahuijja nie mieszkają już tam oddawna.\n— Gdzie są teraz?\nBronzowa ręka poraz trzeci wyciągnęła się w kierunku gór, a głos uroczysty odrzekł:\n— Tam, z duchami ojców.\nPowieść była prawdziwa. Niegdyś wspomniane pokolenia żyły obok siebie, ale żyły, jak zwykle, w ciągłéj wojnie o terytorya myśliwskie. Mohavowie wyginęli prawie zupełnie w tych zapasach, a Cahuijja osłabli i prędzéj czy późniéj, także wyginą. Byłem potém w ich wigwamach, daleko na południowych kończynach Tamiscalu i Santa-Ana. Nie żyją już w jedném wielkiém obozowisku, ale rozproszeni w rozmaitych miejscowościach. W wigwamach, w których spędziłem dni parę, było wszystkiego dwadzieścia siedm głów męzkich, prócz kobiet i dzieci. Żyją bardzo nędznie, bo jakkolwiek zwierzyny wielka jest w tamtych stronach obfitość, nie mają jednak broni palnéj, albo téż taką, która jest nic nie warta. Z łuków wyrobionych z tęgiego drzewa strzelają dość celnie, ale strzały nigdy prawie nie zabijają większego zwierzęcia odrazu, na ptastwo zaś jestto polowanie trudne i mozolne. Podczas gdy myśliwy, uzbrojony w strzelbę, strzelając, np. do kuropatw żerujących po ziemi, zabija po kilkanaście sztuk odrazu: z łuku można zabić zawsze jednę tylko. Jedzą téż ci indyanie wszystko: wiewiórki, pieski ziemne, kujoty, dzikie koty, i co się zdarzy. Gdy zabiją niedźwiedzia lub wielkiego jelenia, jestto uroczystość dla całego obozowiska. Śmielsi wyprawiają się na ciągi bawołów, aż za San-Bernardino, zkąd czasem przywożą zapasy suszonego mięsa, ale téż często giną pomordowani przez dzikich i bitnych Apachów i Komenczów. Wogóle w Kalifornii, z powodu braku bawołów, stan indyan nie dających się nagiąć do uprawy roli, jest bardzo nędzny. W czasie winobrania wszyscy prawie dorośli mężczyźni ciągną ku brzegowi morskiemu, ku okolicom zamieszkałym i wynajmują się do robót, ale za zarobione pieniądze kupują fraszki, a przedewszystkiém wódkę. Prawo zabrania wprawdzie pod wysokiemi karami sprzedawać indyanom gorące napoje, ale prawo dość często bywa bezsilne. Liczni farmerowie, którym się wino nie opłaca, pędzą z niego, sekretnie przed akcyznikami, wódkę, i ci sprzedają ją indyanom. Byłem raz świadkiem, jak po ukończeniu robót u zamożnego farmera, nietylko pracującym indyanom nic się już nie należało, ponieważ wybrali, pod postacią napitków, wszystko naprzód, ale nie było ani jednego, któryby nie pozostał dłużnym na mniejszą lub większą kwotę pracodawcy. Tak dzieje się prawie wszędzie. Czas winobrania jest karnawałem dla indyan, po którym następuje post aż do przyszłego lata. Kredytu przytém nie mają nigdzie, ponieważ nie odznaczają się uczciwością; każdy więc farmer, wszelkie naddatki udzielone, czy to wódką, czy pieniędzmi, uważa za stracone raz na zawsze, dlatego wszyscy starają się już z góry przy układach strącić je z ceny robocizny. Bawiąc kilka dni między Cahuijjami, mogłem, patrząc na ich codzienne życie, zbadać jako tako ich charakter. Niestety, nie znalazłem w nich, prócz pozorów, ani jednego z tych szlachetnych przymiotów, jakie cechują bohaterów Coopera. Najprzód życie ich, wśród brudów nie do uwierzenia i wśród robactwa, przed którém wreszcie uciekłem, może przejąć tylko wstrętem; powtóre, w każdym ich kroku znać demoralizacyą cechującą rassy ginące. Są leniwi, wiarołomni, kłamcy, a wreszcie i tchórze. Jeśli nie kradną i nie rozbijają, to tylko dlatego, że drżą przed straszliwym linchem, z którym poznajomili ich skwaterowie.\nNieraz zdarza się, że skwater, któremu coś zginie, sam jeden przyjeżdża do obozowiska, i sam jeden wśród wszystkich mężczyzn dopełnia poszukiwań i wymierza sobie sprawiedliwość. Biédni ci pół-dzicy są przytém niezmiernie łakomi na wszystko co nie jest ich własnością. Mój „bowie-knife,“ rewolwer, strzelba, słowem: wszystko aż do psa, toporka i worków, było przedmiotem ustawicznéj ich pożądliwości. Jeden przez drugiego starał się odemnie coś wymanić. Czasem pochlebiano mi rozmaitemi nazwami, czasem ten i ów zuchwalszy, oświadczał, że „blada twarz“ musi mu darować ten lub ów przedmiot, ale jedno surowsze spojrzenie przywoływało tchórzliwego zuchwalca do porządku. Niemniéj wstrętne jest postępowanie ich z kobietami. Mężczyzna poluje tylko, a gdy nie poluje, leży przed wigwamem w śmieciach nic nie robiąc, kobieta zaś, często jeszcze z dzieckiem na plecach, zamkniętém do szyi w łubianéj kobiałce, spełnia najtrudniejsze roboty, za co otrzymuje wymysły i szturchańce. Mąż żonę, ojciec córkę oddaje tu pierwszemu lepszemu przechodniowi za byle co: za kawał drutu, scyzoryk, lub starą kamizelkę. A jednak te dziewczyny z płcią miedzianą, o czarnych, ogromnych i łagodnych oczach, bywają w chwili rozkwitu, nieraz bardzo przystojne. Trafia się, że samotni biali skwaterowie biorą je za żony, i żyją z niemi szczęśliwie. Niektóre z nich nabierają pewnej ogłady i pewnych wiadomości. W zeszłym liście wspomniałem półindyankę, Donnę Refugio, która była tak wykształcona, jak mało amerykanek średniéj klassy. Późniéj spotykałem i czyste indyanki, umiejące czytać, pisać, i posiadające daleko więcéj wiedzy od swoich białych mężów. Wszystkie przytem są doskonałemi matkami.\nLos tych, które wychodzą za białych, jest, w porównaniu do losu skwaw indyjskich, prawdziwie godny zazdrości. Jakkolwiek małżeństwa takie nie bywają najczęściéj uprzednio legalizowane, stają się jednak takiemi późniéj, na mocy prawa orzekającego, że mężczyzna, który żył z kobietą wolną lat trzy, ma uważać ją jako prawnie poślubioną, że zatém nie wolno mu się żenić z drugą, że w razie opuszczenia jéj musi myśleć o jéj utrzymaniu i t. p. Wogóle, zresztą, w Ameryce formy kościelne nie mają żadnego znaczenia, urzędowe zaś daleko mniéj, w stosunku do faktów spełnionych, niż gdzieindziéj. Tu nie potrzeba pośrednictwa praw, aby mężczyzna uważał kobietę, z którą żyje, za prawowitą swą małżonkę. Przytém, trzeba być chyba tu na miejscu, aby poznać dokładnie, jak idealnym mężem jest każdy rodowity amerykanin. On w swéj żonie czci swój „home,“ t. j. swoje ognisko domowe, swoją pozycyą obywatela, ojca dzieciom, swoją godność osobistą, słowem: całego siebie, bez względu na to, czy żona jego poślubiona jest przez pośrednictwo księdza, urzędnika, lub bez pośrednictwa, czy jest biała, żółta lub miedziana. Szacunek ten dla kobiet zdaje się tkwić głęboko we krwi téj rassy, sam zaś w sobie tak jest bijący w oczy i potężny, że udziela się nawet emigrantom niemcom i irlandczykom, którzy w „Deutschlandzie“ i „Irishlandzie“ inaczéj na te stosunki patrzeć przywykli.\nWracając do Cahuijjów, kilkodniowy pobyt mój między niemi, mimo licznych ich wad, zostawił mi jednak pełne współczucia dla tych biédaków wspomnienie. Współczuję im z téj prostéj przyczyny, że są nieszczęśliwi. Wojny w Kalifornii niéma już z czerwonoskórymi, a prawdę rzekłszy, wojny wytępienia nigdy nie było, pokolenia bowiem tutejsze nie odznaczały się ani takiém męztwem, ani zaciętością, jak pokolenia terytoryów stepowych. Biali nie dopuszczają się na nich żadnych gwałtów, przeciwnie jak na północy, gdzie, w chwili gdy to piszę, wre zacięta walka, nietylko między Siouxami a białymi, albo i w Ajdaho (Idaho) między straszném pokoleniem „Przekłutych nosów“ i wdzierającemi się w ich posiadłości pionierami. Tam wodzowie „Siedzący Byk“ (Sitting bull) i „Biały Ptak“ (White bird), ubroczyli już po rękojeście swe wojenne siekiery we krwi mężczyzn, kobiet i dzieci, tam między skalpami zdartemi z głów białych, powiewa u pasa Siedzącego Byka długowłosy skalp generała Custera i wszystkich jego żołnierzy; tu o skalpach nikt nie słyszał, wszędzie cisza i spokój, a jednak nieubłagany palec cywilizacyi ściera i te spokojne pokolenia z powierzchni ziemi. Może to nieuniknione, może konieczne, a jednak, jest w głębi natury ludzkiéj jakieś poczucie głębszéj sprawiedliwości, któremu dzieje się w ten sposób krzywda; więc mimowli w imię tego uczucia pragnie się nieraz powiedzieć: „goddam!“ na ową cywilizacyą, co dla słabych i ciemnych jest takim przewodnikiem nauczycielem, jakim byłby wilk dla owiec.\nWracam do umarłego lasu. Gdy cienie palmettów zniknęły prawie zupełnie, oznaczając południe, Pero odszedł dać jeść i pić koniom, a ja zostałem sam i znowu wzrok mój błąkał się wśród szeregów umarłych pni. Badałem pokład piasku, chcąc odkryć jakiekolwiek ślady zwierząt lub ptaków, ale szara, sypka powierzchnia gładka była, jakby wczoraj jeszcze przesuwały się ponad nią wody. Szedłem coraz daléj w głąb’ tém śmieléj, że wyciski stóp moich, były niby nicią Aryadny, mogącą w każdéj chwili wyprowadzić mnie z tego labiryntu. Widok nie zmieniał się wcale: też same szeregi pni, też same rysujące się ciężko kamienne kontury i ten sam grobowy spokój. Dziwna to, szczególna pustynia, w któréj najdoskonalszym wyrazem pustki, śmierci, ciszy, jest to, co powinno ją natchnąć życiem: t. j. drzewa. Są to téż widma drzew. Doprawdy, nie wiem, czy nawet afrykańska Sahara, lub pustynie arabskie przejmują takim smutkiem i pognębieniem, czy uderzają oczy podobnemi wrażeniami martwoty i odrętwienia, jak Mohave. Tam, czasem przynajmniéj, zazieleni się oaza, czasem na piaszczystych wzgórzach zarysują się na tle zorzy wieczornéj biblijne kształty wielblądów i jeźdzców zapatrzonych w niebo; tu palmetty sterczą zawsze bezduszne, straszne, milczące.\nA jednak i Mohave ma teraz swoje odgłosy przerywające wieczną ciszę. Wyszedłem właśnie na kraniec lasu do Pera i koni, gdy usłyszałem ten odgłos z pustyniowéj oddali. Z początku byłto niby szmer cichy, potém coraz głośniejszy, bliższy; stopniowo zmieniał się w łoskot, potém usłyszeliśmy bicie dzwonu, potém świst, a raczéj ryk pary. Pero wpatrzył się w dal smętnych kolumn i rzekł:\n— Wielkie wozy białych.\nTymczasem odgłos zbliżył się, doszedł do zenitu, i nagle ujrzeliśmy pociąg wypadający z lasu. Dziwny to był widok na téj pustyni. Tłoki maszyny, widziane z daleka, poruszały się z szybkością, jakby nogi jakiegoś potworu; paszcza jego ziała kłębami dymu. Była w tém jakaś niepojęta siła, jakaś wściekłość: cały pociąg wydawał się jak olbrzymie zwierzę, goniące na oślep za łupem. Nie biegł, ale rwał naprzód, jak wicher albo huragan. Przeleciał nakształt jakiegoś piekielnego korowodu, dysząc, dzwoniąc i hucząc, wpadł na równiny stepowe, i leciał daléj, aż znikł wreszcie w stepach, w kierunku Los-Angelos.\n— Biali nie lękają się Mohave! — ozwał się Pero.\nI miał słuszność. Kto wie, co za lat kilka lub kilkanaście stanie się z temi obszarami i z samym umarłym lasem. Kto wie, czy biali nie wytną drzew i nie osiądą tu, gdzie żadne stworzenie mieszkać dotąd nie śmiało. Może olbrzymią siłą poroztrącają wschodnie góry, i wydobywszy jak Mojżesz drzemiącą w głębi skał wodę, sprowadzą o setki mil ożywcze jéj strumienie na piaszczyste obszary. A wtedy dzisiejsza pustynia kołysać się będzie falami zbóż wszelkich, palmetty ustąpią miejsca gajom prawdziwych palm, pomarańczom, figom, gwar ludzki zamąci ciszę panującą obecnie. Cóż powstrzyma tę niepohamowaną rassę „bladych twarzy,“ w jéj pochodzie naprzód, przez pustynię, stepy i lasy dziewicze? Dziś, gdy to piszę, Mohave w całéj swéj szerokości i długości przestała już być zaklętym krajem, o którym indyanin tylko podawał indyaninowi błędne wieści. Koléj południowa oceanu Spokojnego (Southern Pacific Railrod) do Los Angelos dawno już skończona. Z Los Angelos jedna linia biegnie przez Anaheim, daléj na południe ku San-Diego; druga, skręcając na wschód, przechodzi całą Mohave, przerzuca się przez góry San-Gabriel i śnieżyste San-Bernardino; za górami i za Agua-Caliente znów zstępuje na pustynię, i kończy się aż w forcie Yuma, na granicy Kalifornii, Arizony i Meksyku, niedaleko od ujścia Colorado.\nKalifornia słusznie chlubi się budową tych linii, przyrównywając trudy i zwyciężone przeszkody do trudów i przeszkód, jakie musieli łamać inżynierowie, prowadzący wielką koléj „Dwóch Oceanów.“ I słusznie. Może nawet łatwiéj było budować na chłodnych płaskowzgórzach Ajowy, Nebraski, Wyomingu i Utah, niż w tych bezwodnych pustyniach, w których żar słoneczny dochodzi do przeszło stu stopni, i w których przez dziesięć miesięcy w roku nie pada ani jedna kropla deszczu. W wielu miejscowościach, w których miały stanąć stacye, nie można było wcale dokopać się wody. Im posuwano się daléj, tém przeszkody stawały się większe. Miałki jak popiół piasek nie trzymał się pod pokładami: wiatry rozdmuchiwały nasypy. Za pustynią nastąpiły niebotyczne szczyty San-Bernardino, daléj jeziora suche, i znów jeszcze bezpłodniejsza pustynia. Tysiące białych i chińczyków pracowało od rana do wieczora ze zwykłym amerykańskim gorączkowym pośpiechem, który największych przedsięwzięć nie lubi na lata rozkładać. Roboty wreszcie skończono. Fort Yuma został połączony z San-Francisco, i nowe kraje tak dla górnictwa, jak i dla kolonizacyi otwarte.\nWszystko to tém godniejsze uwagi, iż koléj ta nie jest dziełem całych Stanów Zjednoczonych, ale saméj tylko Kalifornii. Wprawdzie, wszystkie koleje są tu w rękach prywatnych kompanii, ale gdy akcyonaryusze na linię „Dwóch Oceanów“ rekrutowali się istotnie od oceanu do oceanu, akcye południowéj drogi rozchodziły się przeważnie tylko w Kalifornii, mającéj sześćset tysięcy mieszkańców.\nAle tu wszystko idzie prędko. Mógłby ktoś powiedzieć, że téż wszelka przedsiębierczość prywatna, mając pod każdym względem rozwiązane tu ręce, więcéj znajduje pola niż gdzieindziéj. Z tém, jako z faktem uznanym, sprzeczać się nie będę, zauważę jednak, że tu, w Ameryce, taż sama energia, która w rozwoju swym nie znosi żadnych ograniczeń, umiałaby wyzyskać wszelkie okoliczności, aby usunąć to, coby jéj na drodze stawało.\nInne pytanie jest, czy takie koleje, prowadzone przez kraje puste, do jakichś placówek cywilizacyi, jak np. fort Yuma, opłacają się przedsiębiercom, ale i na to pytanie niepodobna inaczéj odpowiedzieć, jak twierdząco. Przedewszystkiem są to przedsięwzięcia obliczone na lata, na przyszłość. Aryzona naprzykład jest krajem dziś jeszcze prawie pustym, ale przedsiębiercy liczą na to, że przestanie być pustym, gdy koléj ułatwi do niéj drogę. Wiedzą dobrze, że bogactwa mineralne tego kraju, niewyczerpane kopalnie srebra ściągną mnóstwo górników z całych Stanów: za górnikami pójdą handlujący, za temi kolejno rolnicy; że powznoszą się miasta, powstanie przemysł, a w końcu prace i nakłady aż nadto obfity plon przyniosą.\nJedném słowem: w Ameryce koleje otwierają nowe kraje. Przytém zachodzi jeszcze jedna okoliczność. Oto, rządy stanowe, w chęci popierania tak pożytecznych przedsiębierstw, nadają kolejom ogromne przestrzenie gruntów drogom przyległych. Następnie, gdy kolonie wychodźców przybywają z Europy z zamiarem osiedlenia się w Nowym-Świecie, oczywiście wolą nabywać ziemie kolejowe niż wszelkie inne; najprzód bowiem można je nabyć tanio, a powtóre ziemie te, leżąc wzdłuż linii, mają zapewnioną łączność z wielkiemi ogniskami handlowemi, a tém samém i zbyt swoich produktów. To téż zarządy kolejowe sprzedają rok rocznie setki tysięcy akrów koloniom niemieckim, irlandzkim, duńskim, szwedzkim, norwegskim, a nawet i polskim. Koloniści, osiadając gromadnie po kilkadziesiąt i więcéj familii, śmiało zapuszczają się w nieznane strony, nie lękając się ani indyan, ani odległości, byle znaleźć ziemię urodzajną, dostatek wody i drzewa. Zczasem téż dochodzą do zamożności i prowadzą życie spokojne. W ten sposób, na pustyniach Wielkiego Zachodu powstają miasta, które przez swą odległość, stanowią jakby zawiązki państw nowych; w ten sposób także ściąga się ludność w krainy puste, a „terytorya“ zmieniają się zwolna w stany.\nStan taki rzeczy trwa do dziś dnia. Czytelnicy słyszeli zapewne o licznéj i groźnéj dla Galicyi i Poznańskiego emigracyi wieśniaków do Ameryki. Ludność ta, wieśniacza, a zatém rolnicza, narażoną bywa częstokroć po przyjeździe, na wielką nędzę po miastach; dlatego téż istnieje w niéj powszechne dążenie do osiadania na koloniach. Dążność ta objawiła się ze szczególną siłą w ostatnich czasach. Obecnie prowadzą się układy o nabycie od kolei kilkudziesięciu tysięcy akrów w Arkanzas, między rzekami Arkanzas i Missisipi, w kraju lesistym, zdatnym pod uprawę zbóż wszelkich i bawełny, a przez pół jeszcze pustym. Inna znów partya, a raczéj duchowni, stojący na jéj czele, pragną wyprowadzić swe owieczki na stepowe, bezleśne pastwiska Nebraski; obie zaś partye prowadzą z tego powodu nader zaciętą polemikę, w któréj tak jedna jak i druga strona nie przebiera zarówno w środkach, jak i w wyrażeniach.\nRozpisałem się obszernie w końcu niniejszego listu o kolejach, owa bowiem nieustraszona odwaga i przedsiębierczość z jaką są budowane, stanowi jedną z wybitniejszych cech amerykańskiego charakteru. Obecnie kto spojrzy na kartę Stanów Zjednoczonych, dostrzeże obok linii już istniejących, mnóstwo innych dopiero wytkniętych, które jednak w ciągu kilku lat zostaną ukończone. Linie te biegną, krzyżują się i łamią we wszystkie strony, pokrywając swą potężną siecią góry, pustynie, lasy i bezludne, prawie zupełnie jeszcze stepy. Są w Oregone, w Waszyngton-Terytory, w Montana, w Idaho, w Dakota, Nebrasce, Colorado, Arizonie, New-Meksyku, Texasie i Indian-Teritory, słowem w okolicach, w których przed kilku lub kilkunastu laty, prócz niezliczonych trzód bawołów i uganiających się za niemi miedzianych jeźdzców strojnych w pióra, nie było innych panów. Ale to nie dosyć! Zuchwalcze jeszcze zamiary lęgną się już podobno w głowach Yankesów. Zamało już im Stanów Zjednoczonych, więc chcieliby okuć w żelazną sieć całą tę część świata, nietylko w jéj szerokości, ale i w długości. Czy te zamiary przyjdą do skutku? doprawdy wątpić niepodobna, bo energia tego wolnego ludu, istotnie nie zna niebezpieczeństw, a jedyném prawdziwém hasłem jego jest: „Go ahead!”\n↑ Drzewo zwane TatherFather of the forest ma 450 stóp długości, a 112 obwodu. Inne: The Grizzled Giant 30 stóp średnicy.\n↑ Kalifornijskie kurki strzela się siedzące a nie w lot.\nListy z podróży po Ameryce\nTę stronę ostatnio edytowano 12 lis 2016, 20:20.


Sprawa Dawidka Ż. poruszyła cała Polskę. Ciało pięciolatka odnaleziono w ubiegłą sobotę i choć wciąż nie wiadomo nic o pogrzebie chłopca, ludzie jednoczą się, by uczcić jego pamięć.\nDawidek Ż. Zaginął 10 lipca. Po długotrwałych i wyczerpujących poszukiwaniach policja odnalazła jego ciało. Zrozpaczona mama chłopca potwierdziła, że to jej synek. Kobieta, przytłoczona ogromną tragedią, musi jeszcze pochować synka.\nSprawa Dawidka wywołała ogólnopolskie poruszenie. W kilku miejscowościach zorganizowano w sobotę specjalne akcje mające uczcić pamięć chłopca. Zaczęło się od Grodziska Mazowieckiego, w którym mieszkał Dawid. Mieszkańcy zebrali się w tamtejszym Parku Skarbków i o 16:00 wypuścili balony. Prosty gest, ale wielu uczestników zgromadzenia nie mogło powstrzymać łez. Do nieba oprócz balonów pofrunęły modlitwy za małego Aniołka.\nInne miasta także włączyły się w akcję, wypuszczając do nieba balony w kolorach czerwonym i niebieskim. Dlaczego akurat takie? Takie barwy ma Zygzak McQueen, bohater filmu Auta, ulubieniec zmarłego Dawidka. Balony wypuszczono między innymi w Werbkowicach (lubelskie) oraz Kozienicach (mazowieckie).\nBaloniki dla Dawidka -\nBaloniki dla Dawidka - Park Skarbków Grodzisk 27.07.2019\nOpublikowany przez Radio Bogoria Sobota, 27 lipca 2019


Schüco z certyfikatem Cradle to Cradle\nData dodania: 08.07.11\nPoszanowanie środowiska naturalnego jest jednym z głównych filarów misji AGC Glass Europe.\nZa priorytet AGC Glass Europe uznaje optymalizację efektywności energetycznej naszych zakładów produkcji szkła. W przypadku pieców do produkcji szkła typu float przyjmujemy globalną strategię opartą na wymianie najlepszych praktyk i wyników badań spółek należących do Grupy AGC.\nAGC Glass Europe należy do ścisłej czołówki producentów szkła powlekanego, którego zastosowanie w budownictwie umożliwia obniżenie zużycia energii.\nPowłoki o doskonałych właściwościach izolujących pozwalają zmniejszyć ilość energii potrzebnej do ogrzania budynku, podczas gdy powłoki przeznaczone do kontroli słonecznej umożliwiają ograniczenie poboru energii przez systemy klimatyzacji.\nPolitykę AGC Glass Europe w zakresie ochrony środowiska charakteryzują dwa zasadnicze cele:\n• opracowanie nowych produktów o lepszych parametrach ekologicznych na przestrzeni całego cyklu życia, w tym również na etapie recyklingu;\n• wdrożenie procesów produkcyjnych zapewniających lepszą ochronę środowiska naturalnego poprzez zastosowanie najczystszych dostępnych obecnie technologii.\nOd kołyski do kołyski – przewartościowanie modeli produkcyjnych\nW ramach realizacji kolejnego etapu polityki ochrony środowiska nawiązano współpracę z MBDC.\nMBDC jest firmą konsultingową założoną w 1995 r. przez architekta i projektanta Williama McDonougha oraz chemika dr Michaela Braungarta, którzy wspólnie opracowali koncepcję Cradle to Cradle („od kołyski do kołyski"). MBDC pomaga klientom zastosować model Cradle to Cradle® w odniesieniu do produktów, działalności i organizacji oraz umożliwia redukcję ilości odpadów dzięki zastosowaniu innowacyjnych projektów.\nKoncepcja firmy MBDC skupia się na 3 elementach:\n• Produkty i materiały - wybór bezpiecznych i zdatnych do recyklingu/biodegradowalnych materiałów, projektowanie produktów z myślą o ich ponownym przetworzeniu;\n• Działalność - zastosowanie w procesach produkcyjnych bezpiecznych środków chemicznych, maksymalizacja wykorzystania energii odnawialnej, minimalizacja śladu węglowego/wodnego, tworzenie zdrowego środowiska pracy;\n• Organizacja - przyjęcie i wdrażanie ekologicznych koncepcji, tworzenie struktur zarządzania sprzyjających optymalnemu wykorzystaniu umiejętności i predyspozycji personelu.\nFundamentem koncepcji Cradle to Cradle jest równanie „odpady = surowce".\nWszystkie materiały, które wraz z wykonanym z nich produktem zakończyły cykl życia, mogą zostać użyte do stworzenia innego produktu. Produkty te powinny powstawać w ramach systemu, w którym każdy element jest bezpieczny i pożyteczny, tj. biodegradowalny lub zdatny do pełnego przetworzenia na materiały służące do produkcji kolejnych wyrobów (odpady = surowce).\nPrawo do stosowania oznaczenia Cradle to Cradle można uzyskać w procesie certyfikacji dzięki przeprojektowaniu produktów, systemu zarządzania przedsiębiorstwem i procesów produkcyjnych.\nIstnieją 4 stopnie certyfikacji: podstawowy, srebrny, złoty i platynowy.\nAGC jest pierwszym i jak dotąd jedynym producentem szkła w Europie, który posiada certyfikat „Cradle to Cradle" dla produktów z segmentu szkła typu float.\nFirma AGC Glass Europe uzyskała srebrny poziom certyfikacji dla produktów z segmentu szkła typu float oraz z segmentu szkieł z powłokami miękkimi.\nProdukty mogą otrzymać certyfikację CtoC wyłącznie po spełnieniu poniższych kryteriów:\n- Zastosowanie materiałów bezpiecznych dla zdrowia ludzi i środowiska naturalnego.\n- Projekt produktów i systemów pozwalający na odzyskanie i ponowną utylizację materiałów na drodze recyklingu lub kompostowania.\n- Wykorzystanie energii odnawialnej i energooszczędne procesy produkcyjne.\n- Efektywne wykorzystanie wody oceniane na podstawie jej jakości po zakończeniu produkcji.\n- Przyjęcie strategii odpowiedzialności społecznej.\nAGC Glass Europe posiada również certyfikat LEED\nLEED to program certyfikacji ekologicznego budownictwa, który promuje kompleksowe podejście do zrównoważonego budownictwa.\nProgram certyfikacji LEED koncentruje się na następujących zagadnieniach:\n1. Koncepcja zrównoważonego systemu zarządzania placem budowy.\n2. Efektywne gospodarowanie zasobami wody.\n3. Energia i atmosfera.\n4. Materiały i surowce.\n5. Jakość środowiska wewnętrznego.\n6. Innowacyjny projekt.\nCelem kategorii „Innowacyjny projekt" jest wyróżnienie projektów oferujących w budynkach innowacyjne rozwiązania oraz zrównoważone praktyki i strategie budownictwa.\nZastosowanie w budynku produktów z certyfikatem CtoC można zgłosić jako innowacyjną strategię we wniosku o przyznanie wyróżnienia „Innowacyjny projekt".\nwięcej informacji: www.yourglass.com


Dłużnicy przez pandemię mogą spać spokojniej [OPINIA] - Money.pl\nStrona głównaGospodarkaDłużnicy przez pandemię mogą spać spokojniej [OPINIA]\n| 30.07.2021 11:06\nDłużnicy przez pandemię mogą spać spokojniej [OPINIA]\nOd około 10 lat komornikom nie żyje się już tak łatwo jak jeszcze do końca lat dziewięćdziesiątych, kiedy dłużnik był skazany na łaskę lub niełaskę wierzyciela. Od kilku lat obserwujemy zwiększoną ochronę prawną dłużników przed egzekucją i obecnie w znacznie mniejszym stopniu musimy się martwić o własny dobytek. Zaś pandemia jeszcze bardziej wzmocniła ochronę dłużników - pisze dla money.pl Konrad Wilijewicz, radca prawny i doradca restrukturyzacyjny.\nDłużnikowi łatwiej przez pandemię? (Adobe Stock)\nPamiętać trzeba, że zgodnie z prawem majątek dłużnika może zostać zlicytowany celem zaspokojenia wierzycieli jedynie przez komornika czy też syndyka w toku co raz popularniejszej tzw. upadłości konsumenckiej. Prawo nie pozwala jednak, aby dłużnika pozbawić wszelkiej własności a zwłaszcza prawa do godnego życia.\nW tym celu przed zajęciem egzekucyjnym chronione jest podstawowe wyposażenie mieszkania takie jak łóżko, stół, krzesła dla domowników, oświetlenie, kuchenka czy przedmioty niezbędne do wykonywania pracy lub nauki. Tych przedmiotów sprzedawać ani komornikowi ani syndykowi nie wolno.\nCo ciekawe spod egzekucji nie jest wyłączona szafa, telewizor czy też telefon. Komornik lub syndyk w postępowaniu upadłościowym nie mogą zlicytować również jednej krowy, dwóch kóz albo trzech owiec, które służą wyżywieniu rodziny dłużnika.\nNajbardziej realna dla przeciętnego dłużnika jest jednak ochrona wynagrodzenia za pracę. Ustawodawca przewidział bowiem, że nie wolno prowadzić egzekucji z kwoty stanowiącej 50 proc. wynagrodzenia, z tym zastrzeżeniem, że w każdym przypadku wolną od zajęcia jest tzw. pensja minimalna, czyli – obecnie około 1920 zł na tzw. „rękę”.\nJest to kwota, która musi pozostać dla dłużnika by ten mógł pokrywać bieżące i niezbędne koszty utrzymania. Tzw. alimenciarze chronieni są w mniejszym stopniu, bo aż 3/5 z ich wynagrodzenia może być egzekwowane na poczet alimentów. W stosunku do emerytów zajęciu podlega 25 proc. świadczenia.\nNie wolno również prowadzić egzekucji z wszelkiego rodzaju środków wsparcia z tzw. tarcz, zasiłków, zasiłków z pomocy społecznej (np. 500 plus) czy trzynastej emerytury.\nW czasie pandemii Covid-19, zwiększono okresowo kwotę wolną od zajęcia, o ile z powodu epidemii dłużnik stracił pracę lub pogorszyły się jego warunki wynagradzania. Wówczas dodatkowej ochronie podlega kwota około 480 zł liczona na każdego członka rodziny pozostającego na jego utrzymaniu.\nW upadłości konsumenckiej z kolei to - niezależnie od samej pandemii- kwota około 792 zł na osobę a od nowego roku nawet 900 zł. Oznacza to, że w przypadku Dłużnika utrzymującego 3 dzieci i np. bezrobotną żonę, kwota wolna od zajęcia będzie niebagatelna, bo wynieść może aż 3840 zł. W upadłości konsumenckiej w analogicznym przypadku to już 3960 zł – a od 1 stycznia 2020 r. 4500 zł - zatem wcale nie mało.\nTrzeba też zaznaczyć, że w pandemii i okresie 90 dni od jej ustania prawo chroni również przed egzekucją z nieruchomości. W tym czasie, sądy nie mogą orzekać eksmisji z lokali mieszkalnych a komornicy tych mieszkań licytować. Z tego ostatniego rozwiązania nie zawsze zadowoleni są nawet sami dłużnicy, którzy pozostają w zawieszeniu co do swojej sytuacji prawnej a odsetki jednak w tym czasie rosą i jedynie zwiększają istotne już zazwyczaj zadłużenie względem wierzycieli.\nNadal z większej ochrony mogą korzystać osoby prowadzące działalność gospodarczą, dzięki wprowadzonej okresowo tzw. restrukturyzacji uproszczonej. Pozwala ona przedsiębiorcom w stosunku do których prowadzona jest egzekucja rozłożyć nad ich firmą prawny parasol ochronny – to znaczy zatrzymać na okres do 4 miesięcy działania komornika co przy wciąż działającym przedsiębiorstwie pozwala na zawarcie z wierzycielami ewentualnego porozumienia, tzw. układu – co do ustalenia warunków dobrowolnej ich spłaty. W tym zakresie przepisy obowiązywać będą jedynie do 1 listopada 2021 r. Warto więc się spieszyć.\nKomornicy w Polsce to biznesmeni a nie urzędnicy Państwowi za ktorych błędy odpowiada Skarb Państwa czyli wszyscy obywatele. Największa Patologią w Polsce jest odzyskiwanie na zlecenie firm windykacyjnych zobowiązań pow 15lat. Firmy Windykacyjne profilaktycznie co 6lat wysyłają wnioski do komorników o egzekucje nie z powodów odzyskania długu tylko przerwania biegu przedawnienia. PiS musi skończyc z ta Patologią w relacji Firma Windykacyjna -Komornik\nJestem od lat w PIS ale teraz nie mogę pojąć będąc od dwóch lat po 47 latach pracy (15 lat w szczególnych )jak mnie i innych pracujących tyle lat chce "władza" oszukać. Mam 3001zl do łapy a emeryturę chcą mi obcinać .Dlaczego ten co pracował mniej ma dostawać więcej ?? dlaczego mają korzystniejsze przeliczenia w tym Nowym (nie)Ładzie ? ten co mial 2000 dostanie ok 150 zl a ponad 3000 ok 60 zł za co tą karę dostaniemy za te 47 lat pracy ? W następnych wyborach ja z rodziną nie zagłosuję na PIS o ile to się nie zmieni !!Wiem że tych nierobów jest więcej i policzyli za i przeciw ale pomylicie sie Panowie koledzy .(Byli)\nDlaczego kwota wolna od zajecia emerytury jest 916 zł a dla pozostałych jest 2100 zł Czy emeryci mają mniejsze żołądki?Mniejsze potrzeby?Może ew.ustawodawca spróbuje żyć kilka miesięcy za tą kwotę płacić bieżące rachunki,kupić leki i głodawać na kilka dni przed kolejną emeryturą\nKtoś przestrzega tych praw? Wiem, że nie\nNajwiększym przestępstwem w Polsce jest tzw handel długami . Co narusza ustawę o o ochronie danych osobowych oraz Rodo. Co najlepsze są to często długi sprzed kilkunastu, kilkudziesięciu, które normalnie powinny ulec przedawnieniu. Zdarzają się też długi nieistniejące. Znam taki przypadek. A największym absurdem są wyroki e sądów. Rzekomy dłużnik nie ma nawet możliwości obrony, czy złożenia wyjasnien. To jawne naruszanie prawa. Dziwię się ze jeszcze z tym nie zrobiono porządku...


Środa Dla Autora: 12 sierpnia z Patrycją Gryciuk! – Szuflada.net\nWieści Magdalena Pioruńska 6 sierpnia 2015\nŚroda Dla Autora: 12 sierpnia z Patrycją Gryciuk!\nJuż 12 sierpnia serdecznie zapraszamy na kolejną Środę Dla Autora. Tym razem stery Szuflady przejmie pisarka Patrycja Gryciuk, która powraca z nową książką: „450 stron”. Mamy nadzieję, że ponownie pozytywnie Nas zaskoczycie wysoką frekwencją i aktywnością. Jednocześnie dziękujemy za dotychczasowy, szeroki oddźwięk naszej akcji. 🙂\nDo tej pory gościliśmy pisarzy, specjalizujących się w powieściach obyczajowych – min. Marię Ulatowską, Manulę Kalicką, Mariolę Zaczyńską, Małgorzatę Wardę, Agnieszkę Lingas- Łoniewską, Katarzynę Zyskowską- Ignaciak, Lucynę Olejniczak, Mariolę Zaczyńską, w powieściach kryminalnych – min. Katarzynę Bondę, Katarzynę Puzyńską, Mateusza Marcina Lemberga, Remigiusza Mroza, w powieściach fantastycznych – min. Martynę Raduchowską, Anetę Jadowską, Michała Gołkowskiego, Witolda Jabłońskiego oraz w rysowaniu komiksów – min. Rafała Szłapę, Agatę Wawryniuk, Konrada Okońskiego. Nasz fanpage odwiedziła również Sylwia Chutnik.\nPatrycja Gryciuk – pochodzi z Legnicy. Od dziecka marzyła o zostaniu pisarką. Obecnie mieszka we Francji. Pracuje jako nauczyciel języka francuskiego dla obcokrajowców w międzynarodowej szkole Ecolint w Genewie. Ma męża i dwóch synów. Często podróżuje. Jest entuzjastką ekologii i idei slow-life. Tym przekonaniom daje wyraz także w swojej twórczości.\nWięcej na www.patrycjagryciuk.pl\nPatrycja Gryciuk opowiada o książce „Plan” w swoim rodzinnym mieście Legnicy:\nOtagowane jako : 450 stronCzwarta StronaPatrycja GryciukPlanŚroda dla autora\nPoprzedni artykuł Poprzedni wpis: Jądro dziwności. Nowa Rosja – Peter Pomerantsev\nNastępny artykuł Następny wpis: Wawrzyniec Siedlecki – Na końcu świata


Moja #jesienztelefonem edycja 2 - Mobilne Fotografie\nMoja #jesienztelefonem edycja 2\nBy Tymek on środa, 18 listopada, 2020\nWyzwanie #jesienztelefonem edycja 2, mimo iż trwało dwa miesiące, to i tak bardzo szybko mi ten czas minął. Ogromnie się cieszę, że mimo aktualnej sytuacji na świecie niektórzy postanowili wziąć udział w wyzwaniu i się z nami pobawić. Wszystkie zdjęcia mogliście zobaczyć w tym poście TUTAJ. Teraz przyszedł w końcu czas, abym to pokazał Wam, co udało mi się wykonać telefonem Huawei P40. Od razu muszę Wam też powiedzieć, że bardzo zaskoczył mnie telefon. Bardzo dobrze wspominam Huaweia P40 Pro, więc jakoś byłem sceptycznie nastawiony do tego modelu bez Pro — będzie gorzej i nie poradzi sobie tak świetnie, nawet przy wyzwaniu. Na szczęście udało mi się wykonać kilkanaście ciekawych zdjęć, które chciałbym Wam dzisiaj pokazać.\nTe dwa miesiące minęły mi bardzo szybko, nawet mimo tego, że siedzieliśmy w większości w domu i każdy dzień był taki sam — brakuje mi tych podróży i wyjazdów, ale miejmy nadzieję, że już niebawem do tego będziemy mogli wrócić. Na razie zostaje nam nasza kreatywność w domu lub w pobliskich miejscach, w których możemy wykonywać zdjęcia. Czasami udaje się znaleźć miejsca, w których nigdy nie byliśmy, a mieszkamy w tym mieście już dłuższy czas (a nawet od urodzenia). Mam nadzieję, że na zimę również będziecie się ze mną bawić podczas wyzwania i będziemy mogli zobaczyć zimę u każdego w inny sposób.\nBez zbędnego przedłużania, czas na moje zdjęcia.\n1. Na odwrót\nBardzo lubię to zdjęcie, ponieważ idealnie pokazuje, że można odwiedzić ciekawe miejsca w Polsce niedaleko siebie. Mamy jesień, a my pojechaliśmy na pustynię. Czego chcieć więcej?\n2. Jak malowane\nLiście (coraz już mniej) są kolorowe i przepiękne — za to jedynie uwielbiam jesień. Za co najbardziej lubisz tę porę roku?\nDystans jest teraz najważniejszy, bez niego byłoby jeszcze gorzej. Trzymacie aktualnie dystans i dbacie o siebie?\nKażdy z nas ma teraz inną twarz, a jest to za sprawą maseczek i innych rzeczy na twarzy. Chyba zdarzyło się Wam przejść obok jakieś obok i jej nie poznać — właśnie przez zakrywanie ust i nosa.\n5. Gdy zajdzie słońce\nJesień to ten czas, kiedy coraz szybciej zapada zmrok — jesień i zima to idealny czas, aby sprawdzić możliwości naszych telefonów w nocy, przy bardzo słabym oświetleniu. Spacery wieczorne również są bardzo przyjemne, oczywiście jak nie jest super zimno.\n6. Kawa czy herbata\nDni też są coraz to zimniejsze, więc na rozgrzewkę wolicie herbatę czy właśnie kawę?\n7. Aromaty jesieni\nJesień ma swój urok, najbardziej podoba mi się jesień w górach. Macie jakieś takie miejsca, które lubicie odwiedzać w określonej porze roku?\nCoraz więcej liści opada na ziemię i trzaskają nam pod nogami. Chociaż patyki również nam trzaskają, a nie wiem, czy zauważyliście, ale podczas tej pory roku bardzo dużo czasu spędzamy w lasach.\n9. Przytulnie i ciepło\nW domu jest przytulnie i ciepło, mamy kocyk, ciepła herbata lub kawa — czego chcieć więcej? Jest nam ciepło i czujemy się bezpieczni.\nKto nosi z Was kolorowe skarpetki? Bardzo lubię takie skarpetki, czuje się w nich dobrze, a jeszcze lepiej, jak na aktualną pogodę są one ocieplane.\n11. Brodzenie w liściach\nSzelest liści, brodzenie w nich, to chyba jedna z najprzyjemniejszych rzeczy. Kiedy takie wysuszone liście leżą, to nie mówcie, że nie macie ochoty w nie wskoczyć i trochę poczuć się jak dziecko.\n12. Kolory jesieni\nJakie kolory kojarzą Wam się z tą porą roku? Mnie najbardziej czerwień i żółty, ale każdy może mieć inne spostrzeżenie.\n13. Jesienny przysmak\nCo lubicie jeść podczas jesiennych wieczorów? Mnie się zdarzało, że było u mnie dużo śliwek, więc i było też z nich ciasto — polecam!\nTeraz, czyli to, co złapaliście w danej chwili i już się nie powtórzy. Mieliście podczas wyzwania taką chwilę i wykonaliście jej zdjęcie?\nKształty nas otaczają z każdej strony, czy spojrzeliście na to kiedyś z inne strony i wykonaliście takie zdjęcie?\nBłysk błyskawicy, błysk lampy — wszystko może mieć swoją historię. Zastanawialiście się kiedyś nad tym, że nasze zdjęcie może nieść ze sobą tyle wspomnień?\nW listopadzie zapalamy dużo zniczy, czy nawet świeczek. Pali się wtedy mnóstwo płomieni, w domu też lubimy zapalać świeczki — jest to uspokajające i przyjemnie się przy tym siedzi np. z książką.\nJesień kojarzy mi się także z dużą ilością deszczów, więc czemu by nie skorzystać z tej możliwości i nie wykonać ładnego zdjęcia makro.\n19. Za oknem\nJakie rzeczy macie za oknem? Jest coś ciekawego, czy zupełnie nic?\n20. Z góry\nZ góry, czyli z lotu ptaka. Robicie takie zdjęcia? Lubicie tzw. zdjęcia typu flat lay?


Zupy tradycyjne w słoikach – Agro Wodzisław\nPrzyśpieszone tempo życia, mniej czasu na gotowanie, sprawiło, że marka Wodzisław spełniła oczekiwania konsumentów i wprowadziła na rynek zupy tradycyjne w trzech smakach: krupnik, grochówka, żurek. Zupy te wyróżnia duża zawartość składników mięsnych w porównaniu do podobnych produktów obecnych w sklepach. Doskonale znane smaki, zadowolą każdego, kto ceni sobie szybką i wygodną domową kuchnię. Ich smak przywoła wspomnienie z rodzinnego domu.\nTa tradycyjna zupa przyrządzona jest na bazie kaszy jęczmiennej, świeżych warzyw, takich jak ziemniaki, marchew i pietruszka oraz dużej ilości mięsa wieprzowego z łopatki (11,4%) i boczku wędzonego.\nZupa grochowa z dużą ilością kiełbasy (12,9%) i boczku wędzonego to tradycyjna, polska potrawa, która syci, rozgrzewa i dodaje energii, jak żadna inna. To gotowy pomysł na wyśmienity i bardzo pożywny, jednogarnkowy obiad, który szczególnie zasmakuje Ci w chłodne dni. Zupę można podawać ze świeżym chlebem lub grzankami.\nŻurek na białej kiełbasie (17,4%) i zakwasie to tradycyjna w smaku, sycąca zupa o idealnej gęstości i kwaśności. Pokrojone w kostkę ziemniaki oraz mieszanka aromatycznych przypraw sprawia, że żurek posiada intensywny, prawdziwie domowy smak i jest gotowy do podania zaraz po podgrzaniu.


objawy grzybicy pochwy – Strona 2 – Odnowa medyczna Hodyszewo\nUderzająco, pośredniczone przez aden wirusy terapie pośredniczące pozwoliły na odzyskanie aktywności kory wzrokowej, nawet po długiej deprywacji sensorycznej, czyniąc takie terapie bardzo skutecznymi, nawet we wczesnych zespołach początkowych (19). Od tego czasu inne mutacje genetyczne powodujące LCA były celem klinicznym lub przedklinicznym, co dowodzi wykonalności takich podejść (20). Jednak praca Rachel i wsp. W tym wydaniu JCI (3) wskazuje, że niektóre mutacje w CEP290 nie są zwykłymi mutacjami powodującymi utratę funkcji, które mogłyby zostać przywrócone przez powtórzenie CEP290. Sugeruje to dodatkowe podejście do przywracania funkcji rzęsek przez interweniowanie na poziomie interakcji między różnymi białkami związanymi z białkami rzęsatymi, które byłyby oparte na charakterze mutacji wywołujących chorobę u osobnika dotkniętego chorobą. Read more „medicover warszawa jerozolimskie 96”\nChociaż nie jest jasne, czy te odpowiedzi immunologiczne stanowią przyczynę etiologiczną lub epifenomenię autoimmunizacji do produktów rozpadu tkanek (szczególnie w chorobach, w których początkowy czynnik wyzwalający może być drobnoustrojowy, patrz Tabela 1), uważa się, że pobudzają one progresję choroby. Choroby w tej grupie mają tendencję do silnych asocjacji MHC (6), które, jak się sądzi, wskazują na autoimmunologiczną etiologię, ponieważ cząsteczki MHC wybierają i prezentują antygeny do rozpoznawania przez limfocyty T. Tabela Niektóre główne warunki moczowodowe i ich cechy A. Podczas gdy przezroczystość ośrodków ocznych ułatwia obserwację procesu chorobowego przy użyciu technik nieinwazyjnych, delikatna natura tkanek oka powoduje, że trudno jest uzyskać próbki tkanek. To ograniczenie znacznie utrudniło badania mechanizmów związanych z chorobą naczyniową. Read more „zoladek gdzie boli”\nKiedy kontrolowaliśmy jednocześnie wszystkie 16 czynników ryzyka za pomocą analizy regresji logistycznej, zarówno krótkie, jak i długie interwały międzyprzedmiotowe pozostały związane z ryzykiem wszystkich trzech niekorzystnych wyników okołoporodowych (Tabela 3). W porównaniu z interwałami międzyprzedmiotowymi wynoszącymi od 18 do 23 miesięcy, skorygowane ilorazy szans dla interwałów międzyprzedmiotowych krótsze niż 6 miesięcy wynosiły 1,4 dla niskiej masy urodzeniowej, 1,4 dla porodu przedwczesnego i 1,3 dla małego rozmiaru dla wieku ciążowego; skorygowane ilorazy szans dla interwałów międzypodstawowych wynoszących 120 miesięcy lub dłużej wynosiły 2,0 dla niskiej masy urodzeniowej, 1,5 dla porodu przedwczesnego i 1,8 dla małego rozmiaru dla wieku ciążowego. Ocenialiśmy również ryzyko trzech niekorzystnych wyników okołoporodowych u niemowląt urodzonych przez matki pierwotne (które w inny sposób zostały wykluczone z badania). W porównaniu z niemowlętami poczętymi od 18 do 23 miesięcy po urodzeniu na żywo, niemowlęta urodzone przez matki pierwotne miały względne ryzyko 1,8 (przedział ufności 95%, 1,7 do 1,9) dla niskiej masy urodzeniowej, 1,3 (przedział ufności 95%, 1,2 do 1,4) dla porodów przedwczesnych i 1,7 (przedział ufności 95%, 1,6 do 1,8) dla małych rozmiarów w wieku ciążowym. Ten wzór utrzymywał się, gdy dane były podzielone na straty według innych matczynych czynników ryzyka (dane nie przedstawione). Read more „Wpływ odstępu między ciążami na wyniki okołoporodowe czesc 4”


Powłoki antykorozyjne i ogniochronne konstrukcji hal stalowych - muratorplus.pl\nAutor: gettyimages Konstrukcja hali stalowej wymaga szczególnego zabezpieczenia powłoką antykorozyjną i ochrony ogniochronnej\nPowłoki antykorozyjne i zabezpieczenia ogniochronne konstrukcji stalowych mają fundamentalne znaczenie dla ich bezpiecznego użytkowania. To wymaga poprawnego stosowania postawionych wymagań dla powłok antykorozyjnych i ogniochronnych, jak też i materiałowych. Przedstawiamy normy i przepisy dotyczące zabezpieczenia przeciwkorozyjnego, a także ogniochronnego konstrukcji hal stalowych.\nPowłoki antykorozyjne i ogniochronne – przepisy i normy\nJak w każdej dziedzinie związanej z budownictwem podstawowym dokumentem jest „Prawo budowlane” oraz przepisy z nim powiązane, w tym normy. Zazwyczaj z jednej wytycznej może wynikać kilka, a nawet kilkadziesiąt następnych i z nich kolejne. Poniżej najważniejsze dokumenty związane z zabezpieczeniem, a także przed korozją i bierną ochroną przeciwpożarową konstrukcji stalowych hal:\nPN-EN 1090-2:2018-09 „Wykonanie konstrukcji stalowych i aluminiowych. Część 2: Wymagania techniczne dotyczące konstrukcji stalowych”;\nPN-EN ISO 129441 „Farby i lakiery. Ochrona przed korozją konstrukcji stalowych za pomocą ochronnych systemów powłokowych”: – Część 1:2018-01 „Ogólne wprowadzenie”, – Część 2:2018-02 „Klasyfikacja środowisk”, – Część 3:2018-02 „Zasady projektowania”, – Część 4:2018-02 „Rodzaje powierzchni i sposoby przygotowania powierzchni”, – Część 5:2020-03 „Ochronne systemy malarskie”;\nPN-ISO 85012 „Przygotowanie podłoży stalowych przed nakładaniem farb i podobnych produktów. Wzrokowa ocena czystości powierzchni”: – Część 1:2008 „Stopnie skorodowania i stopnie przygotowania niepokrytych podłoży stalowych oraz podłoży stalowych po całkowitym usunięciu wcześniej nałożonych powłok”, – Część 2:2011 „Stopnie przygotowania wcześniej pokrytych powłokami podłoży stalowych po miejscowym usunięciu tych powłok”, – Część 3:2008 „Stopnie przygotowania spoin, krawędzi i innych obszarów z wadami powierzchni”;\nPN-EN 13501-1+A1:2010 „Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków. Część 1: Klasyfikacja na podstawie wyników badań reakcji na ogień”.\nPrzy zabezpieczeniach ogniochronnych należy brać pod uwagę europejskie wymagania zawarte w dokumentach EAD 350402- -00-1106 „Powłoki reaktywne do ochrony przeciwpożarowej elementów stalowych” oraz EAD 350140-00-1106 „Wyroby ochronne przeciwpożarowe i zestawy ochronne przeznaczone do zastosowań ognioodpornych”. Wynika to z faktu, że krajowe aprobaty techniczne są coraz częściej zastępowane przez dokumenty obowiązujące na terenie Unii Europejskiej.\nPN-EN ISO 1090 zawiera podstawowe wytyczne dotyczące wykonywania konstrukcji. Część 2 liczy ok. 200 stron i określa wymagania dla konstrukcji stalowych lub elementów wytwarzanych z następujących wyrobów hutniczych:\n– walcowanych na gorąco z gatunków stali nie wyższych niż S690, – kształtowników i blach profilowanych na zimno z gatunków stali nierdzewnych nie wyższych niż S700 lub z węglowych – nie wyższych niż S690, – wyrobów formowanych na gorąco lub zimno ze stali nierdzewnej austenitycznej, austenityczno-ferrytycznej i ferrytycznej, – kształtowników zamkniętych formowanych na gorąco lub na zimno, znormalizowanych i profilowanych indywidualnie, oraz kształtowników zamkniętych spawanych.\nNorma może również być stosowana do konstrukcji ze stali konstrukcyjnej gatunków nie wyższych niż S960, pod warunkiem że wykonanie będzie dopasowane do kryteriów niezawodności i że zostaną określone wszystkie niezbędne wymagania dodatkowe. W punkcie 2.7 „Ochrona przed korozją” wymieniono większość ze wskazanych wcześniej norm, a dodatkowo EN 146161 (zastąpiona przez PN-EN ISO 12679:2015-12), PN-EN 15311 (zastąpiona przez PN-EN ISO 12670), PN-EN ISO 1461 i PN-ENISO 2063. Dotyczą one powłok metalizacyjnych i ze względu na rozległość zagadnienia nie omówiono ich w niniejszym artykule. W punkcie 4.1.3 „Stopnie przygotowania powierzchni” powołano się na stopnie przygotowania P1, P2 i P3, wynikające z normy PN-EN ISO 8501-3.\nWarto jeszcze zwrócić uwagę na rozdział 8.4 „Przygotowanie styków w połączeniach ciernych”. Połączenia skręcane elementów konstrukcyjnych są wyjątkowo niekorzystne dla powłok ochronnych. Większość farb w tych miejscach ulega zniszczeniu (zmiażdżeniu), pęka lub „wypływa” pod wpływem dużych sił ściskających. Pozostawienie typowych powłok na stykach może zmniejszać współczynnik tarcia, co z kolei osłabia połączenie. Dlatego styki w połączeniach ciernych, w tych miejscach, gdzie będą podkładki pod śruby, powinny być potraktowane w sposób specjalny. Dla połączeń klasy B zalecane jest pokrywanie powierzchni powłokami metalizacyjnymi natryskiwanymi cieplnie lub malowanie ich farbami alkilokrzemianowo-cynkowymi na grubość 50–80 μm.\nZasadnicze aspekty ochrony przed korozją konstrukcji omówiono w ww. normie w rozdziale 10 „Zabezpieczenie powierzchni” i w załączniku F. W części dotyczącej zabezpieczeń przy użyciu farb odwołano się do norm dotyczących ochrony przed korozją. W dalszej części przedstawiono wszystkie ważniejsze operacje wynikające z tych przepisów, związane z zabezpieczeniem powłokowym, w tym przypadku malowaniem konstrukcji hal stalowych.\nKorozja stali. Farby antykorozyjne do konstrukcji stalowych\nPowłoki antykorozyjne – projekt\nProjekt hali o konstrukcji stalowej powinien zawierać dział dotyczący powłok antykorozyjnych, a jeżeli klasa odporności ogniowej obiektu jest wyższa niż E, również projekt zabezpieczeń ogniochronnych3. Opracowanie zabezpieczenia antykorozyjnego konstrukcji powinno w pierwszej kolejności określać kategorię środowiska korozyjnego, na jakie będzie narażona konstrukcja zgodnie z PN-EN ISO 12944-2. Zdefiniowano ich sześć w zależności od szybkości postępowania korozji mierzonej ubytkiem stali lub cynku.\nKategoria C1 to wnętrze budynków ogrzewanych, w których ubytek masy w ciągu roku nie przekracza 10 g/m² powierzchni stali.\nKategoria CX – to najbardziej agresywne środowisko morskie i przemysłowe, gdzie wynosi on powyżej 1500 g/m².\nWiększość hal stalowych pracuje w środowiskach C2 i C3, tzn. o małym i średnim narażeniu na korozję, ale oczywiście są wyjątki wynikające z przeznaczenia i miejsca posadowienia obiektów. Określenie kategorii korozyjności jest ważne, bo od niej będzie zależał poprawny dobór systemu ochronnego – rodzaju i grubości powłok malarskich. Dalszym etapem projektu jest weryfikacja rozwiązań konstrukcyjnych pod względem poprawności oczyszczenia i zabezpieczenia elementów. Niestety w odniesieniu do ochrony przed korozją błędy popełniane są tak często, że opracowano normę zalecającą określone rozwiązania projektowe, ułatwiające poprawne zabezpieczenie konstrukcji, i zakazującą tych „sprzyjających korozji” – PN-EN ISO 12944-3.\nAutor: M. Jaczewski Pułapka wodna należy do częstych błędów projektowych - zbierająca się w kształtowniku woda opadowa powoduje postępującą korozję elementu\nW przypadku ochrony przed korozją błędy konstrukcyjne mają znaczący wpływ na trwałość konstrukcji. Dla zabezpieczeń ogniochronnych te błędy mogą być bardziej groźne i uniemożliwiać zabezpieczenie konstrukcji przed skutkami pożaru. Oglądając projekty hal przeznaczonych do zabezpieczenia ogniochronnego, bardzo często odnosi się wrażenie, że projektant uznał, iż wystarczy konstrukcję pomalować farbą, która ma odpowiednie dokumenty potwierdzające jej przydatność do ochrony, np. na R30, i na tym zakończył temat. Niestety to dość częsty błąd, ponieważ nie każdą konstrukcję można w taki sposób zabezpieczyć.\nKonstruktor, który ma świadomość, że projektuje konstrukcję przeznaczoną do biernego zabezpieczenia ogniochronnego, powinien wiedzieć, w jakim zakresie masywności elementów konstrukcyjnych może się poruszać. Przy obliczeniach musi też uwzględnić sprawę temperatur krytycznych. Wraz ze wzrostem temperatury stal traci parametry nośne, np. przy ok. 570ºC jest w stanie przenieść tylko połowę obciążenia przenoszonego w 20ºC.\nPoszukując materiałów do zabezpieczenia ogniochronnego, trzeba przygotować wykaz elementów konstrukcyjnych z określeniem założonej temperatury krytycznej, z podaniem ich masywności i funkcji w konstrukcji (belki lub słupy). Konstrukcje „nadmiernie odchudzone” są z reguły zbyt wiotkie i nie da się ich zabezpieczyć przed skutkami pożaru przy pomocy farb, okładzin lub natrysków ogniochronnych. Projekt powinien także zawierać ogólne zalecenia dotyczące przygotowania powierzchni i doboru odpowiedniego systemu malarskiego (według normy PN-EN ISO 12944-5). Są one ściśle powiązane ze wspomnianą wcześniej kategorią korozyjności i zakładanym okresem trwałości systemu, który może być:\nkrótki – do 7 lat,\nśredni – od 7 do 15 lat,\ndługi – od 15 do 25 lat,\nbardzo długi – powyżej 25 lat.\nDla środowisk korozyjności C2 i C3 zaleca się systemy malarskie z farb na bazie żywic alkidowych, akrylowych, epoksydowych i poliuretanowych, nanoszone 1-3 warstwami na grubość NDFT4 od 80 μm w środowisku o korozyjności C1 i C2 przy krótkiej trwałości, aż do 260 μm – dla trwałości bardzo długiej w środowisku C3.Grubości powłok są również uzależnione od rodzajów żywic oraz pigmentu antykorozyjnego w podkładzie. Przy trwałości bardzo długiej, w środowisku C3, stosując podkład pigmentowany cynkiem oraz kolejne powłoki z żywicy epoksydowej i poliuretanowe (opcjonalnie akrylowe), wystarczy NDFT 200 μm, a system o porównywalnej trwałości z farb na bazie żywic alkidowych lub akrylowych musi mieć NDFT 260 μm.\nPowłoki antykorozyjne – przygotowanie powierzchni\nO skuteczności zabezpieczenia antykorozyjnego decyduje dobór materiałów oraz ich właściwe zastosowanie. W przypadku farb ważne jest odpowiednie przygotowanie powierzchni i warunki aplikacji. Konstrukcja stalowa wymaga dwóch etapów prac przed malowaniem:\nwłaściwego przygotowania spawów, krawędzi i usunięcia ewentualnych wad z powierzchni stali. Szczegółowo zostało to ujęte w normie PN-ISO 8501-3. W skrócie chodzi o usunięcie w odpowiedni sposób wad spawalniczych, takich jak wżery, podtopienia czy rozpryski, oraz sfazowanie (lub lepiej zaokrąglenie) wszystkich ostrych krawędzi;\noczyszczenia stali i nadania powierzchni odpowiedniego profilu umożliwiającego dobre „zakotwienie się” farb w podłożu. W przypadku elementów o ściankach grubszych6 niż 3 mm najlepsze efekty daje obróbka strumieniowo-ścierna. Zdecydowana większość producentów farb zaleca stopień czystości Sa 2½ (PN-ISO 8501) przy profilu chropowatości pośrednim (PN-ISO 8503-2). Elementy o cieńszych ściankach niż 3 mm mogłyby ulec uszkodzeniu podczas obróbki strumieniowo-ściernej, dlatego trzeba je przygotowywać poprzez szlifowanie lub obróbkę chemiczną.\nPrzygotowanie powierzchni ujmuje szeroko norma PN-EN ISO 12944-4. Przerwa pomiędzy czyszczeniem a malowaniem powinna być możliwie krótka, aby nie dopuścić do powstania tzw. rdzy nalotowej. Zanim zaczniemy malować, należy odpylić powierzchnię (PN-ISO 8502-3) i sprawdzić, czy jest ona zgodna z wymaganiami stawianymi przez producenta zastosowanej farby.\nAutor: M. Jaczewski Kontrola chropowatości powierzchni stali po obróbce strumieniowo-ściennej\nPowłoki antykorozyjne – malowanie\nSamo malowanie, poza sprawdzeniem stanu powierzchni, trzeba poprzedzić kontrolą warunków klimatycznych, a więc temperatury stali i otoczenia, poziomu wilgotności oraz określeniem temperatury punktu rosy7. Producenci farb powinni podawać zalecane temperatury: malowanego podłoża, farby, otoczenia w trakcie schnięcia i utwardzania powłok. W karcie technicznej niemalże każdej farby jest zawarta formułka zabraniająca malowania, gdy różnica między temperaturą podłoża a temperaturą punktu rosy jest mniejsza niż 3ºC. Chodzi o to, aby nie zamalować wody, która w sposób niewidoczny może osadzić się na podłożu, ponieważ może to być przyczyną szeregu istotnych wad powłoki malarskiej, w tym znacznego osłabienia przyczepności farby do podłoża.\nPowyżej wspomniano już o farbach takich, jak: alkidowe, akrylowe, epoksydowe, poliuretanowe oraz o specjalnych farbach podkładowych pigmentowanych cynkiem. Nie sposób krótko omówić istotnych różnic pomiędzy nimi. W skrócie można powiedzieć, że farby alkidowe to produkty jednoskładnikowe, które po wymieszaniu (w miarę potrzeby) z odpowiednim rozcieńczalnikiem od razu nadają się do użycia. Z reguły mają mniejszą trwałość i odporność na agresywne czynniki w porównaniu do epoksydowych, poliuretanowych oraz dwuskładnikowych farb akrylowych8. Farby dwuskładnikowe, takie jak epoksydowe czy poliuretanowe, wymagają znacznej staranności przy przygotowaniu. Trzeba zadbać o wymieszanie składników w zalecanych przez producenta proporcjach oraz przestrzegać czasu żywotności9 mieszanki. Kolejną sprawą jest wybór techniki aplikacji:\nnatryskiem powietrznym lub bezpowietrznym,\nmetody mieszane i specjalne.\nW przypadku dużych konstrukcji malowanie pędzlem lub wałkiem jest zbyt mało wydajne, dlatego stosuje się je wyłącznie do tzw. wyprawek malarskich, poprzedzających malowanie zasadnicze, oraz do napraw lokalnych uszkodzeń powłok.\nObecnie najbardziej rozpowszechnione stało się malowanie konstrukcji wielkogabarytowych natryskiem bezpowietrznym. Pompa malarska podaje farbę do pistoletu pod ciśnieniem od ok. 80 do nawet kilkuset barów. Rozpyla się, wydobywając się z dyszy odpowiedniego kształtu, rozprężając się i uderzając o powietrze. To w porównaniu z natryskiem powietrznym bardzo wydajny sposób malowania, generujący stosunkowo niskie straty, jednak estetyka powłok jest na ogół nieco słabsza. Na szczególną uwagę zasługuje aplikacja systemów ogniochronnych, składających się zazwyczaj z trzech warstw:\npęczniejącej farby (powłoki) ogniochronnej,\nfarby nawierzchniowej, która zabezpiecza powłokę ogniochronną i pełni funkcję dekoracyjną.\nNiektóre farby ogniochronne w określonych warunkach mogą tworzyć system samoistny lub występować tylko z podkładem. O skuteczności zabezpieczenia stanowi grubość położonej farby, która w zależności od czasu ochrony (R) i masywności elementu może wynosić od kilkuset mikrometrów do nawet kilku milimetrów. Nanoszenie tak grubych powłok wymaga odpowiednio mocnych pomp, mogących natryskiwać gęsty, z reguły zbrojony materiał. Na ogół takie grube powłoki nakłada się w kilku warstwach w odstępach jedno-, dwudniowych.\nAutor: Wagner Pompa malarska do natrysku bezpowietrznego\nPowłoki antykorozyjne i ogniochronne – odbiór powłok malarskich\nW świetle obowiązujących norm9 podstawowym kryterium odbioru jest grubość powłoki, która powinna wynosić średnio nie mniej niż NDFT, jednak wynik pomiaru musi być pomniejszony o poprawkę korygującą na chropowatość. Zgodnie z tzw. zasadą 80/20 dopuszczalne są grubości mniejsze, wynoszące nie mniej niż 80% NDFT, ale ogólna liczba wyników pomiarów poniżej NDFT nie może stanowić więcej niż 20% wszystkich pomiarów. Dopuszczalne jest przekroczenie grubości NDFT do jej trzykrotnej wartości10. Należy też pamiętać, że w przypadku zabezpieczeń ogniochronnych grubości specyfikowane są minimalne i tu nie obowiązuje wspomniana wyżej zasada 80/20. Poza grubością może istnieć bardzo wiele kryteriów odbioru powłok malarskich, m.in.:\naktualne dokumenty dopuszczające stosowanie farby lub zestawu farb w budownictwie11;\nwady dopuszczalne i niedopuszczalne,\nopis i maksymalne natężenie wad dopuszczalnych,\nprzyczepność powłok (do podłoża i międzywarstwowa),\nkolor i połysk,\nWażne jest, by te kryteria ustalić na początku prac, w przeciwnym razie może dochodzić do licznych nieporozumień pomiędzy wykonawcą a zleceniodawcą malowania.\nNaprawy malarskich powłok antykorozyjnych\nW trakcie transportu i montażu konstrukcji zawsze następuje uszkodzenie powłok malarskich. Najczęściej są to różnego rodzaju zadrapania i otarcia, czasem przepalenia na skutek spawania, cięcia lub szlifowania. Poprawnie wykonana naprawa jest bardzo ważna dla trwałości całego zabezpieczenia. Powinna ona polegać na usunięciu zniszczonych powłok, a jeżeli uszkodzenie doszło do podłoża, to również ewentualnych ognisk korozji, które mogły powstać w miejscach pozbawionych powłok. Bardzo ważne jest takie oczyszczenie powierzchni, aby pomiędzy powłoką nieuszkodzoną a podłożem zapewnić łagodne przejścia.\nNależy też odpowiednio dobrać system naprawczy. Często jest to ten sam zestaw farb, co w systemie podstawowym, ale bywają grunty, np. farby etylokrzemianowe, których w warunkach polowych nie powinno się nakładać. W takiej sytuacji warto zwrócić się do producenta farb z prośbą o dobranie odpowiedniego zestawu naprawczego. Szczegóły dotyczące przygotowania podłoża do takich lokalnych napraw zawiera norma PN ISO 8501-2.\nAutor: M. Jaczewski Schemat ilustrujący naprawę lokalnego uszkodzenia powłok malarskich\nPowłoki antykorozyjne i ogniochronne – malowanie renowacyjne\nPo przewidywanym okresie trwałości, o ile uszkodzenia powłok nie są większe niż założone kryteria, zalecane jest przeprowadzenie malowania renowacyjnego powłoki antykorozyjnej czy ogniochronnej. Powinno ono polegać na odpowiednim przygotowaniu powierzchni, najlepiej umyciu całości konstrukcji wodą pod wysokim ciśnieniem, oraz usunięciu lokalnych ognisk korozji, np. przez ich wyszlifowanie i naprawę odpowiednim gruntem epoksydowym (najlepiej takim, który toleruje ręczne nakładanie).\nSamo malowanie renowacyjne w przypadku konstrukcji hal narażonych na środowiska C2 i C3 może ograniczyć się do nałożenia warstwy powłoki nawierzchniowej, np. farby poliuretanowej na grubość 40-60 μm. Może to wydłużyć pierwotny okres trwałości nawet o 2/3. Niestety rzadko się zdarza, by po kilkunastu lub kilkudziesięciu latach zachowała się dokumentacja z pierwszego malowania, dlatego bardzo ważne jest przeprowadzenie prób kompatybilności powłok, polegające na pomalowaniu niewielkiego fragmentu konstrukcji wybraną farbą i sprawdzeniu jej wpływu na pierwotną powłokę, a także wykonanie testów przyczepności pomiędzy starą a nową powłoką.\n1 Norma aktualnie składa się z 9 części, celowo zostały pominięte części od 6 do 9, ponieważ dotyczą badań, nadzorów inspektorskich przy pracach związanych z malowaniem oraz ochrony konstrukcji dla platform wiertniczych.\n2 Norma składa się z 4 części, ostatnia dotyczy czyszczenia wodą pod wysokim ciśnieniem i to zagadnienie pominięto.\n3 W tym przypadku oznacza to klasy D, C i A. O klasie decyduje głównie przeznaczenie budynku oraz gęstość obciążenia ogniowego.\n4 NDFT (ang. Nominal Dry Film Thickness) – nominalna grubość suchej powłoki.\n5 Blachy i elementy o ściankach grubszych niż 3 mm są na ogół walcowane na gorąco, czego efektem jest trudna do usunięcia (innymi metodami niż obróbka strumieniowo-ścierna) zgorzelina walcownicza.\n6 Temperatura punktu rosy to, w przypadku malowania, taka temperatura stali, przy której zaczyna dochodzić do wykraplania wilgoci na powierzchni.\n7 Farby akrylowe mogą być jedno- i dwuskładnikowe.\n8 Farby dwuskładnikowe nadają się do użytku przez ściśle określony czas. Po jego upływie ulegają zżelowaniu, co może m.in. doprowadzić do uszkodzenia sprzętu do malowania. Czas ten zależny jest od temperatury. W tzw. temperaturze pokojowej wynosi on z reguły kilka godzin.\n9 Obecnie przy pomiarze grubości stosuje się dwie normy: PN ISO 19840 i PN-EN ISO 2808. Jeszcze do niedawna kryteria oceny grubości podawała PN-EN ISO 12944-5, nowe wydanie odwołuje się wyłącznie do ww. norm wspomnianych powyżej.\n10 Istnieją pewne grupy farb, np. nieorganiczne grunty cynkowe, których grubość w stosunku do NDFT może być przekroczona tylko nieznacznie. W takim przypadku należy się opierać na zaleceniach producenta farby.\n11 Od 1 stycznia 2021 farby lub grupy farb w systemie ochronnym muszą mieć aktualną Krajową Ocenę Techniczną (KOT).\nmgr inż. Michał Jaczewski , rzeczoznawca ochrony przed korozją Polskiego Stowarzyszenia Korozyjnego, inspektor FROSIO