Manuel García Barros (Kenkeirades) - Tabeirós Montes\n[Ken keirades] Berres, 18 de novembro de 1876. Callobre, 12 de abril de 1972. Autor de "Contiños da Terra", "As Aventuras de Alberte Quiñoi", "Enredos" e "Dos meus recordos"..Director de El Estradense, Xefe de redacción de "El Emigrado".\nDescarga do PDF DO LIBRO\nA fatalidade de nacer nun lugar e nun momento determinado\nSe a Manuel García Barros lle permitisen opinar sobre as condicións leoninas do contrato que asinou coa vida para que lle concedera a existencia, seguramente tivera que facer algunhas obxeccións relativas a situación na que tería que desenvolver a súa vocación literaria. Pero as cláusulas eran innegociables e de querer nacer, debía facelo no seo dunha modesta familia labrega do lugar de Ulla na parroquia estradense de Berres, un 16 de novembro de 1876. A ruleta do destino tiña deixado de roldar nese momento e nese lugar, a sorte estaba botada, a partir de aí o que fóra tería que conquistarse erguéndose da ditadura do azar e da necesidade. Neste sentido, seus pais Andrés García e Carme Barros mobilizaban todos os recursos humanos e materiais ao alcance dunha “casa” do rural de fin do XIX con obxecto de sacar adiante unha familia de 12 compoñentes en distinto grao de parentesco. A educación, a literatura non formaba parte das prioridades do seu grupo doméstico pero tampouco se pode dicir que pasasen fame, pero de seguro que a conquista do título de mestre presentábaselle a Manuel como unha carreira de obstáculos infranqueables.\nO primeiro atranco é a ausencia dunha escola na parroquia que obrigaba aos nenos de Berres a desprazarse 4 quilómetros todos os días para acudir á da estremeira de Moreira.\nO segundo serían as esixencias das tarefas do campo e a funcionalidade dos nenos no conxunto do clan familiar para desenvolver aquelas que menos esforzo e maña precisan pero que resultan imprescindibles para poder dedicar os outros efectivos ás máis duras e delicadas.\nIr coas vacas non esixía grande destreza coa vara nin unha extraordinaria forma física, tan só unhas poucas leccións de psicoloxía vacún (as vacas teiman pacer na leira do lado por levar ca contraria e non porque haxa mellor herba) e sobre todo o dominio do golpe de voz que nos aforre ter que desprazarnos para persuadir ás máis insubmisas con outra clase de golpes. Pero, en calquera caso, ir coas vacas era incompatible con ir a escola.\nPodíase combinar con esculcar niños, armar garamelos ou construír tiratacos, pero non era doado conciliar as vacas e a escola. Mais o reto que isto supoña impuxo a García Barros o desenvolvemento dunha solución autodidacta que facilitou tamén o medre dunha personalidade non tutelada cun criterio propio a cada paso máis autónomo. Gabábase García Barros de ler todo o que caía nas súas mans cando neno, viñera de onde viñera. Non tiña unha lista negra de libros prohibidos nin unha guía de “buenas lecturas”. A súa biblioteca mostra que era de bo dente, comía de todo.\nEn definitiva, o caldo de cultivo non era o mais axeitado para encetar carreira nas letras pero tamén presentábaselle diante dos ollos unha serie de peripecias vitais tan intensas e ricas que a súa obra non precisaría recorrer a ficción pois en moitos casos a crúa realidade era mais impresionante e entretida que calquera invención. “As aventuras de Alberte Quiñoi”, os “Contiños da Terra”, os “Enredos”,... reflicten testemuños autobiográficos ou aconteceres e lendas que chegaban aos oídos de Ken Keirades por boca dalgún veciño ao que lle ocorreu o caso ou que viu que lle sucedera a un terceiro.\nParece ser que alí mesmo, na súa parroquia, hai un primeiro referente literario que serve de modelo ao mozo ullán, os irmáns Valladares. Marcial e Avelina, os señores de Vilancosta, ademais de señores eran escritores de sona. Marcial, o autor da primeira novela en galego (e en parte en castelán para dar conta da fala dos amos) e Avelina, aventurada na estela poética de Rosalía, deberon de causar grande impresión en Manuel tal como se desprende da necrolóxica de Marcial que escribe para o xornal católico “El Áncora” no que afirma que xa non poderá escoitar as súas sabias máximas nin os seus consellos saudables, xa non poderá beber máis na fonte da súa “cristiá sabedoría”.\nA eles lle dedica unha lembranza na súa poesía “A miña Terra”:\nEn Vilancosta, no teu\nmais costaneiro lugar\nó mundo dous xenios deches:\n¡ben te podes gabar!\nDous xenios que no teu seo\nse preciaron de nacer\ne no teu seo viviron\ne nel quixeron morrer.\nDous xenios á quen Galicia\nmoito debedora lle está\ne, co tempo, aínda quen sabe\nse os seus afáns premiará.\nA Marcial e Avelina\nsempre se han de recordar\nata que en Berres non quede\nunha lingua para falar...\nÉ evidente que a presencia de Avelina e Marcial contribuíron á súa opción lingüística pois sería difícil cargar con todas as pexas que lle impuñan as condicións materiais de existencia e os prexuízos que cara os labregos se desprendían, para por riba tentar triunfar nunha lingua desprezada senón axudara o exemplo dos señores de Vilancosta quen romperan con esa imaxe do galego como rosmar de criados non apto para a escrita.\nMais a inmersión de Manuel no galego escrito é como a dos prudentes bañistas da Lanzada que mollan a punta dos pés, logo a cachola, pasan as mans molladas polas pernas, e sen darse conta unha onda guinda con eles a rolos e xa pingando, rematan por perder o medo a auga.\nPrimeiro a poesía, logo os contos. Máis exactamente, as voces de criados e labregos que aparecen nos seus contos. Finalmente a prosa ensaística, o artigo, o manifesto, a novela. Primeiro a poesía si, pero é lóxico que os sentimentos se expresen en galego. Despois de todo; ¿que sentimos? ¿que entra polos nosos sentidos?: Berres, a Ulla, Galicia. Realidades que non teñen asento no acerbo xurídico dun Estado que as nega (as Constitucións liberais españolas podían resumirse nun só artigo: a realidade non existe).\nA parroquia non existe no papel con recoñecemento xurídico a igual que a Comarca, nin sequera Galicia ten status legal. Nos Boletíns Oficiais do Estado e nas leis só atopamos ao Concello, a Provincia, o Estado. E se quere escribir en prosa xa sabe que estas son as palabras que poderán utilizar. Por isto optou pola poesía que daba máis liberdade:\nAdeus Berres, adeus Berres\nterriña onde eu nacín;\ncomo as campás de Berres\nningunha toca, para min.\nNas súas primeiras poesías retratase a paisaxe natural e humana que lle rodea. Que ridículo quedaría o seu poema Ausencias se non fora escrito en Galego. Imaxinade a que paraxes nos transportaría outra linguaxe, facede a tradución:\nFuxíronme aquiles tempos\nen que tiña o meu encanto\nen ver como vai o rio\nen ver medralas herbiñas,\nen coller rosas nos prados,\nen escoitar pol-as tardes\ncomo cantan os paxaros,\nen sobir pol-as penedas\nbotando sermons no alto,\nen arromedar da gaita\nos sóns dociños e brandos\nen facer festas no monte\nnamentras pacía o gando...\n¡Praceres doces de neno\nque eran todo o meu encanto!\nAgora xa non hai frores,\nmarmulos, niños nin cantos,\nsoyo hai sospiros que ó peito\ny-as nubes arreboladas\nCupido dou regalo...\n¿Como pode evocar a infancia labrega con vocábulos de prestado?, ¿como vai expresar as emocións que remexen o interior da súa memoria senón é con aquelas mesmas palabras que abrazaban o mundo do pequeno Manuel? Aquela fala que carrexaba no seu seo as cousas e os sentimentos daqueles tempos? Non sabe igual o viño que durme nos bocois de madeira de carballo que o recluído en frías barricas de aluminio. Moito máis si se adultera con uva foránea. Non, non sabe igual. Nin mellor, nin peor. Simplemente as sensacións que pretende provocar ou rememorar non son as mesmas.\nO uso do galego nos primeiros tempos de exploración da escrita non é unha escolla militante de García Barros, pese ao que isto puidera parecer polo que representaba fronte a enxurrada dominante onde o triunfo literario só era pensable en Español. O uso do galego é soamente un recurso estilístico para darlle realismo aos seus personaxes e autenticidade ás súas poesías.\nSe temos que destacar neste momento un elemento que anticipará o percorrido da súa formación intelectual e política, debemos fixamos na súa absorción de impresións que lle causa a paisaxe que lle rodea. García Barros saborea cada son, cada recendo e cada cor da súa terra natal, pero tamén non é insensible a cada inxustiza, cada carencia e cada dor que lle arrodea. Todos estes produtos da Terra serán os ingredientes cos que el cociñará a súa obra.\nAsí que se a García Barros lle brindaran a ocasión de nacer noutro lugar e noutro tempo de seguro que o tería feito, sen dúbida, para exercer sen privacións a súa vocación de escritor. Pero tamén é certo que a súa obra non sería a mesma nin García Barros sería García Barros.\n... E de golpe a inxustiza\nAs relacións asimétricas nas que se criou García Barros no rural ullán seguramente se lle presentaban como xustas, ou cando menos como naturais. Pais-Fillos, Señores-Criados, Administradores-Administrados... Todos estes pares se manifestan a ollos do pequeno Manuel como facticidades conxénitas, eternas e inmutables. Era tan lóxico pagar o foro aos amos como que o río pasara de largo na ribeira de Berres, que o Pico Sacro fóra máis estreito na punta que na base ou que o sol nacese sempre por San Miguel de Castro. Podía que non gustase dunha caprichosa decisión do seu pai do mesmo xeito que non gostara da choiva que o mollaba, pero non cría que fora unha decisión ou a treboada inxustas, e en calquera caso consideraba que non estaba na súa man mudar o resultado.\nA inxustiza que sempre estivo aí, comeza a facerse consciente co contraste cunha realidade brutal que lle golpea, mesmo fisicamente, até que se converte nunha evidente certeza que o desacougará de por vida.\nEse impacto da evidencia producirase na súa incorporación a filas con 18 anos e como froito da súa experiencia como soldado no Cuartel e como operario nunha empresa alá na inmensa e superficial cidade de Vigo, tan diferente da súa pequena pero profunda Berres natal.\nA desigualdade manifestouse primeiramente ao seu favor. Ir ao servizo militar e mesmo á guerra era unha obrigación formal para todos, pero aqueles que tiñan cartos podían aboar unha cantidade para eximir esta obriga. Un que non tiña os suficientes ofreceuse a ir no seu lugar ao matadoiro (Guerra de Cuba). García Barros non tivo ocasión de coñecer ao seu substituto nin saber que fora del. Algo que sempre lle perturbaba porque era unha mostra do azarosa que chegaba a resultar a existencia humana. Logo houbo cinco sorteos de quintas máis nunca saíu a bola co seu número para ir ao fronte. A vida é unha lotería.\nA desigualdade insistía en darlle nos fociños cada día no Cuartel, en cada recanto, en cada tarefa. Os mandos militares libraban dos deberes máis molestos a quen non quixera luxarse en desagradables ocupacións sempre, claro está, que non tiveran escrúpulos, en cambio, a hora de untalos: “El que éche ahí una perra gorda no pela patatas”.\nA desigualdade convertíase en gratuíta cando só buscaba alimentar a propia sensación de superioridade a costa de humillar e desprezar aos demais, crerse elevado a costa de rebaixar aos outros até o mais fondo da inmundicia: “os probes quintos, que non puideran entender a explicación, feita adrede xa para iso, para que non a entenderan” dábanlle pé aos instrutores ben a repartir labazadas a treu de forma espontánea ou, cando eran máis calculadores e precavidos, pois o precario rancho ás veces levaba a soldadesca a un estado que só deixaba opción a bater directamente coas brancas e finas mans dos mandos no esqueleto do recruta, reservaban os puños para mellor ocasión e delegaban no elegante e contundente cinto, mais eficaz, se cabe, pola parte da fibela.\nMais na adversidade tamén se atopan oportunidades de satisfacer a fame autodidacta. O novo capelán precisaba dun mozo que soubera ler e escribir, e o ávido lector e aspirante a escritor non podía ocultar o seu apetito de saborear novos textos e a súa indixencia de papel e pluma, e de canles de expresión da súa obra. Non tardaron en chegar a acordo e a García Barros amosábanlle un amplo abano de lecturas - dentro dos límites da tolerancia relixiosa - para ampliar o seu entón modesto patrimonio cultural e entreabríaselle as portas do mundo editorial.\nA carreira militar e a relixiosa eran os vieiros de mobilidade social que se lle ofertaba aos que nacían na súa clase e no seu entorno. O crego, seu amo, resultara ser dunha parroquia veciña se ben el non tiña coñecemento da súa existencia polo temperán despegue realizado cara outro status que normalmente implicaba tamén un desprazamento xeográfico. Desde esa nova posición podía exercer o abuso ou a filantropía. Nada estaba escrito ao respecto. Neste caso, como noutros posteriores, García Barros tivo sorte e o crego facilitoulle a entrada nun selecto club social e economicamente restrinxido. O seu anti-clericalismo non terá que ver cunha mala experiencia persoal cos cregos no seu conxunto nin pola perda da fe senón - como se verá - pola posición oficial da igrexa contra da República e quizais polo enfrontamento con algún que outro crego en particular.\nÉ certo que dos militares non sacou moito proveito, quizais só poder asistir a algunha zarzuela logo de prestarse a desfilar polo escenario ao son da Marcha de Cádiz. Mais, non creo tampouco que o seu anti-militarismo proveña da improdutiva relación co exército nin da súa falla de virtudes castrenses. O anti-militarismo puido nacer nese momento pero non chegou a súa plenitude até o 36.\nGracias ao capelán tivo acceso á materia física coa que construír a súa obra, pero tamén se lle despregou un universo de relacións humanas con persoas de semellantes inquietudes culturais. A raíz do trato co grupo de amigos do capelán, coñeceu a Xusto E. Areal e ao director do xomal en galego, “A Mouteira”, Amador de Montenegro.\nTivo tamén ocasión de entrar en contacto co propietario dunha imprenta, M. Reimóndez, que logo lle ofrecería traballo e que dirixía a revista “Luz y Sombra” na que publicaría as súas primeiras poesías.\nCando regresa do servizo ao Rei, a García Barros preséntaselle a dicotomía de elixir entre a carreira de mestre ou a da profesión do seu futuro sogro: perito agrimensor. O seu pai persuadiuno de que non precisaba estudios para exercer de ningunha das dúas profesións e poñíalle innumerables exemplos de casos que se teñen dado. Mais Manuel decide estudar, o traslado da Escola de Peritos fóra de Galicia axudoulle a inclinarse polo maxisterio..\nMentres os outros durmían el estudaba, atravesando a pé a distancia entre a súa casa e a Escola Normal de Santiago para facer os exames, logo de catro anos conseguiu ao fin o título da man do pedagogo Vicente Fraiz Andión.\nPero ser mestre non era a terceira canle de mobilidade social. Sendo mestre, quedaba como estaba ou quizais peor. O soldo de mestre naquel entón oscilaba sobre ás 250 pesetas, se ben algunhas veces a paga demorábase até catro anos. Así é que en canto o propietario da Imprenta “La Comercial” e propietario de “Luz y Sompra” lle escribiu ofertando traballo, García Barros non dubidou en volver a Vigo.\nCando chegou, o empresario mudou unilateralmente as cláusula económicas e laborais faladas, algo que adoitaba a facer con todos os empregados que ía buscar lonxe e lles recomendaba traer a familia para logo impoñerlle unhas condicións de fame que lle impediran ir a folga por non poder permitirse o luxo de deixar aos seus sen comer.\nMais neste momento aínda García Barros está instalado nunha conciencia das relacións humanas onde os termos de xustiza e dignidade aínda non están suficientemente maduros e concibe os comportamentos dos diferentes actores sociais en termos morais dentro dunha vinculación paternalista entre os oprimidos e os opresores e concibe como virtude a fidelidade e agradecemento destes a respecto dos explotadores.\nPor isto, cando se desata a folga tipógrafos, García Barros, aínda que xa tiña decidido deixar o oficio, accedeu as súplicas do seu “benefactor”: “¿Y tú también te vas? Deume aquilo certa pena, e case sen pensalo, díxenlle rotundamente que non, que non me ía. E non me fun, quedándome alí de esquirol exposto a que me romperan a crisma... se a tivera.”\nMais esta experiencia brindoulle os elementos para levar a cabo unha das máis logradas radiografías das tripas do sistema capitalista na historia da literatura galega na súas Lembranzas de Vigo:\n“Il casárase cunha señora xa bastante vella, pro con algúns cartos. E coíles fora con que, deixando o bufete, adquerira a libreiría, ou papeliría, ó frente da cal tiña un dependente, e os talleres de ‘Litografía e imprenta’. Metéraselle tras das cexas o ser unha importante fegura comercial e como as cousas non lle saísen como il quixera, andaba o máis do tempo de mal xenio, chegando a coller unha neura que cando lle daba era cousa de fuxirlle, o que poidera facelo. Prós obreiros era inaturábel. Sempre lles estaba roñando, o que non quitaba que os esprotase do mellor xeito posible. ‘El comercio no tiene entrañas’, era o seu lema. Non lle paraban máis que os que non tiñan outro romedio. Que tamén se iban ó cabo. Pro tiña habelidá pra repoñelos. O seu sistema era mandalos vir de lonxe; de Madrí, de Valladolí. ou por alá... E se podía ser con familia moito mellor. E ó chegaren, as condicións meiante as cales viñeran facíalles ver que non eran tales senón as novas que il lle poña. O comercio non ten entranas. E as dil, se as tiña, serían un pouco mouras. Un detalle sin importanza: fora seminarista”.\nPero a vida é tan inmensa que non cabería restrinxir esta etapa da biografía de García Barros a esta única dimensión, a de proletario explotado.\nComo viaxante ou comercial da imprenta tivo que ir ensinando o mostrario ao longo de toda Galiza e norte de Portugal, e mentres, de camiño a Celanova ou Maceda, indo cara Baiona ou Muros, ou percorrendo o traxecto de Valença a Caminha... o mozo labrego ullán descubría unha das súas grandes afeccións: ver mundo. Desfrutaba cada viaxe tanto que toda a súa obra se salpicaba polo impacto que esta lle causaba e a súa pluma estremecía contando todo o que alí vía. O curioso é que Manuel pouco mundo viu comparado coa maioría dos seus veciños emigrantes... ou quizais, precisamente por isto, apreciaba con maior intensidade cada recanto que desvelaba. Algún dos relatos de viaxe que destacan na súa obra refírense a lugares que non distan máis de 10 quilómetros da súa casa: A lagoa sacra de Olives, Lembranzas do Pico Sagro... Pero tal como el vive estas peregrinaxes parecera que estivera a falamos da volta ao mundo. Quizais teña razón Saint-Exupéry cando di que hai xente que aprecia nunha flor o que outros non son capaces de percibir nun xardín enteiro. En definitiva, é unha cuestión de sensibilidade.\nNa primeira década do século, o xove Manuel encaixaba perfectamente no catolicismo social, tal como era o estado de desenvolvemento da súa conciencia nese momento. Constara que a inxustiza existe. Como o Deus de Curros Enríquez cando contemplou a súa obra e exclamou: “se este é o mundo que eu fixen que o Demo me leve”. En García Barros, hai unha evidente condena moral do entorno que lle rodea. Non lle gosta o que ve. Pero, insisto, é moral, non política. Non se trataba para el, nese intre, que a inxustiza se debera a que o mundo estaba dividido en clases sociais, senón que o problema era que aqueles que ostentaban as máis elevadas posicións non se comportaban coa debida moralidade e xenerosidade cristián cos menos favorecidos.\nNo 1906 contrae matrimonio con Carme Insua e cambia a súa Berres natal pola casa familiar da muller no lugar de Pousada, na parroquia de Callobre. Alí, gracias a intercesión do crego, pon a súa primeira escola. Como se dixo anteriormente, isto non supón ningunha mellora substancial na súa situación económica ou status social (lémbrese o dito de “pasaba máis fame que un mestre de escola”), pero asemade tamén mete baza na contenda política local e pronto o veremos ao fronte dun Sindicato e dun xornal adscrito a un dos dous bandos en pugna.\nA comarca da Estrada estaba adxudicada ao Partido Liberal no reparto de zonas de influencia dentro do pacto de alternancia e estabilidade que se mantiña co Partido Conservador. Por isto a confrontación política non era máis que un axuste de contas interno no seo dunha mesma organización que, por outra banda, nun tiña un funcionamento democrático e participativo senón que respondía a un modelo de partido de notables onde as elites facían e desfacían e as bases só se centraban en “pelotear” a algún dirixente para conseguir o seu respaldo. No caso da Estrada o líder alternativo a adular era Gumersindo Otero, o señor do pazo da Mota, e a el dedicaría García Barros algunha das súas poesías laudatorias.\nIsto non quita que nos rife rafes locais se empregaran a fondo a hora de combater ao inimigo e aínda que o sangue non chegou ao Liñares o certo é que os castigos que se infrinxían aos disidentes eran exemplares (discriminar á hora dos contratacións e compras, na distribución das cargas impositivas, no trazado das infraestruturas, nas decisións xudiciais, etc...) Neste contexto, as elites locais da fracción opositora na que militaba Ken Keirades viron nel a persoa ideal para que lles servira de testa ferro, se as cousas se poñían duras sempre podían dicir: “ahí me las den todas”. E García Barros, tamén viu no co apoio destes “señores”, a posibilidade de desenvolver a súa vocación de escritor ao fronte dun xornal local e, por outra parte, que os do bando propio fosen tan caciques como os contrarios non ten porque ser un inconveniente á hora de atacar aos adversarios, cos que se despachaba a gosto.\nAtravesaba este conflito interno no Partido Liberal as distintas sensibilidades sindicais agrarias en voga no momento e os de García Barros, inspirados polo cóengo Ramiro Ciorraga, alentaban a corrente do catolicismo social que animou a constitución de diversas organizacións sindicais nas parroquias ao lema de “unos por otros, y Dios por todos”. Este é o caso da Sociedade Agraria de Callobre que el dirixirá.\nConflúen pois no grupo do xornal “El Estradense” que el dirixirá os aliñados con Gumersindo Otero e con Ramiro Ciorraga fronte aos partidarios de Miguel Nine e Faustino Ulloa, atrincheirados en “La Voz del Pueblo”, pola parte contraria. Por riba de todos eles, abranguendo todo o espectro e arbitrando o combate, o Marqués de Riestra, dono da provincia de Pontevedra, ao que ambos os dous polos competían en agradar e mostrar a súa adhesión incondicional.\nEran tempos de axitación agraria e de busca de solucións a problemas endémicos do campo como é o caso dos foros. Xurdía “Solidaridad Gallega”, réplica da triunfante “Solidaridad Catalana”, pero sobre todo resposta aos retos específicos do país. García Barros por aquel entón xa se sentía en evidencia diante deste grupo que criticaba aos que coidaban que bicándolle os pés aos grandes caciques íase conseguir un tratamento mellor cara o país. O mozo Manuel dubidaba e pensaba en voz alta: non vaia ser que esta aposta polo Marqués, ao que os agrarios da Estrada confiaron a súa defensa, lles deixe co cu ao aire.\nE así foi, a Gumersindo Otero “ascéndeno” a gobemador para Ourense, Ramiro Ciorraga morre no 1908, e a súa facción queda orfa e desamparada. O xornal “El Estradense” que lle tería dado a García Barros tantas satisfaccións pero tamén tantos desgustos, mesmo pasar pola cadea, xa non tiña razón de ser. E a causa labrega estaba en mans de Don Raimundo Riestra Calderón, fillo do marqués, ao que os estradenses encomendaron a súa salvación. O seu bando parecía disolverse na nova situación, os Losada e os Espinosa, os Magán e os Muíños, os Leyes e os Cajide... terían que buscar novo acomodo.\nPero desta experiencia quedan no seu haber, sobre todo, a relación con Losada Diéguez e Torres Agrelo, que non tardará en reeditar a alianza nos tempos das “Irmandades da Fala”, dez anos despois.\nPolo de agora tivo que darlle a razón aos de “Solidariedad Gallega” e recoñecer que Riestra lles tomara o pelo.\nPero xa nacera o “Directorio de Teis” entorno ao que os agrarios se reagrupaban para dar a batalla contra os foros. Ao fronte deles non tardaron en colocarse ávidos políticos provinciais que á sombra de Montero Ríos querían facerse un oco. Outra volta os agrarios puxeron nas súas mans o asunto.\nMentres, nas bases, líderes populares como Chinto Crespo, sufrían o desterro e da bisbarra natal viguesa é enviado á Estrada, decepcionado cunha nova traizón dos “políticos”: “a un tiroulle o sogro pola lambeta e calou como un peto. Outro, enmudeceu, da noite para a mañá, sen saber que demo de moquillo lle estorbou a fala, e o terceiro, que era o máis encabechado no asunto e o que máis esporriñaba, e que lle chaman Portela Valladares, tapáronlle a boca e mandárono a pelexar cos cataláns”. Chinto refírese nos dous primeiros casos a Eduardo Vicenti (xenro de Montero Ríos) e a Prudencio Landín, director do “Diario de Pontevedra”.\nE das cinzas dun novo fracaso, xorde outra volta o agrarismo, desta vez da man de “Acción Gallega” e baixo a batuta do crego de Beiro, Basilio Álvarez, que o 20 de outubro de 1912 prende a chama da mobilización labrega no campo da feira da Estrada diante de 20.000 labregos (segundo datos da organización).\nNo 1913 unifícase finalmente o agrarismo estradense na “Federación Agrícola de Estrada, Silleda, Forcarey y Cerdedo” coa pretensión de tomar o poder por si mesmos sen confiar máis en ningún dos políticos “turnantes”. E cando se fala de poder, referímonos ao poder local.\nDe novo topamos nesta xeira a García Barros engarzado na animación cultural da Federación e do seu xornal “Eco de la Estrada”. No 1914 triunfa nas eleccións municipais o riestrista Jesús Durán Taboada e a Federación ponlle as súas condicións para que contase coa súa opinión senón quería tela enfronte. A finais de xaneiro de 1915 entrégalle ao Concello as súas queixas e como non obtiveran resposta deciden cercar á Estrada, prohibindo todo comercio coa Vila até que o goberno municipal accedera. En maio a tensión era tal que se chegou a detención do presidente da Federación e a unha mobilización sen precedentes que será reprimida polas forzas da orde.\nEstando así as cousas, Riestra accede a buscar unha solución pactada deixando o poder local en mans dos agrarios sempre que estes respectaran a súa xefatura a nivel provincial. No seguinte paso Riestra, a través do presidente da Deputación Felipe Ruza e do Gobernador, estrangula ao goberno local dos agrarios obrigándolles a un segundo pacto que os remataría por asimilar no Riestrismo. Dándolle acceso ao alcalde agrario Ramiro Ulloa - fillo do devandito cacique Faustino Ulloa - a un cargo de Deputado Provincial e ao director do “Eco da Estrada”, Pedro Varela, á alcaldía.\nEn canto ao Deputado do distrito, o marqués, José Riestra, accede tamén a cambiar ao seu fillo Raimundo, que estaba “queimado” diante dos agrarios da Estrada, polo seu outro fillo Vicente, que estaba “queimado” diante dos agrarios de Lavadores, chegando ao mesmo acordo con estes a nivel local ao consentirlles acceder ao goberno municipal (1913) de tal xeito que ambos os dous fillos seguiron a ser deputados pero agora por distritos distintos ao servizo dun mesmo pai que exhibía as súas conviccións democráticas cando lles cedeu o goberno local ao pobo: “donde se manifiesta un estado verdadero de opinión, lo respeto. ¿No dejé a los agrarios de Lavadores que se apoderasen del Gobierno de aquel municipio?”.\nEsta situación acendeu os ánimos dunha facción da Federación na que militaba García Barros contrarios a esta actitude pactista e provocouse unha rotura no agrarismo. Isto supuxo para Manuel unha grande decepción cando non ser duramente perseguido e atacado polos que outrora o celebraban como histórico correlixionario.\nOs descontentos do pacto reagrupáronse entorno ao emerxente nacionalismo galego representado polas “Irmandades da Fala” e capitaneados na comarca por Antón Losada Diéguez, o seu camarada de “El Estradense”, que volve a editarse agora como voceiro das “Irmandades”.\nDe novo Torres Agrelo, Carlos Pardo (sobriño do cóengo Pardo Ciorraga) pero agora contaban con sabia nova, entre eles é de salientar o caso de Castelao quen casara na Estrada e acompaña a Losada na súa campaña por Terra de Montes. De novo combatendo en primeira liña, pero agora xa directamente contra a besta de sete cabezas do caciquismo representada polo Marqués de Riestra. Desigual combate que en calquera caso serviu a García Barros para situarse xa claramente no arco da vella do abano ideolóxico como nacionalista.\nPor fin parece que García Barros atopaba asento e rachaba con esa conciencia subordinada que buscaba un “amo bo” que tratara aos labregos con magnanimidade en canto acabar cos amos. Semella que García Barros chega a conclusión de que os labregos e os galegos (que é unha forma de ser dobremente labregos) só se poden fiar de si mesmos, salvar por si propios e finalmente auto-gobernarse no seu proveito.\nNacionalismo: Cando ao fin se lle chaman as cousas polo seu nome\nTodo este proceso vivido desemboca en García Barros no nacionalismo. Esa patria sentida pero non recoñecida, eses problemas que se sofren pero que non se nomean, esas necesidades que se teñen pero que non se visualizan, en definitiva, esa dignidade de ser considerado un ser humano ao mesmo nivel que os do centro e deixar de ser concibido como homínidos inferiores, destinxidos pola distancia dun modelo ideal de cidadán Español até degradarse en caricaturas ridículas que poboan as sátiras das zarzuelas e sainetes con que se divirten os cortesáns.\nTomou conciencia de que o galego non era “Castellano mal hablado”, senón un idioma que ten o mesmo rango que o Español, o Francés, o Inglés.... Non hai linguas superiores nin linguas inferiores porque non hai falantes superiores nin inferiores. En definitiva, a súa toma de conciencia da inxustiza levoulle a afociñar se súpeto coa nai de todas as inxustizas: a idea da supremacía duns pobos ou razas, isto é, a naturalización das desigualdades sociais.\nA militancia nas “Irmandades” tamén volve a tomarse frustrante cando nas eleccións de 1918 comproba que a besta de sete cabezas, o gran Cacique, é invencible no seu terreo: as eleccións. Nas votacións prodúcense fraudes de todo tipo que serviu para roubarlle a vitoria aos nacionalistas e só lle fará arrincar a Riestra o seguinte comentario a respecto da actuación dos seus partidarios: “Pues si eso hicieron esos señores, solo me resta quedarles muy agradecido”.\nEsta situación axitou un debate interno dentro do nacionalismo que habería de derivar nunha rotura entre o grupo dirixido por Risco, Vilar Ponte e Losada fronte a “Irmandade da Coruña”, e a creación da “Irmandade Nacionalista Galega” (ING) da cal Risco será o seu Conselleiro Supremo e que en vez de presentarse directamente ás eleccións - nas que deixaron de acreditar - aspira a ser un lobby de presión que lle permita ir colocando nacionalistas en postos clave de cara a bascular a xestión a favor do país, e en vender o seu apoio a outros candidatos a cambio da inclusión no seu programa de propostas da ING (disolución das Deputacións e Autonomía para Galicia).\nDe novo atopamos a García Barros no seo da Irmandade Nacionalista Galega, apoiando a outro candidato anti-riestrista, Pérez Viondi, e como redactor xefe dun novo xornal, “El Emigrado”, que tamén será unha arma de combate anti-caciquil.\nAlí comeza a publicar os relatos que o farían célebre e moitos dos que logo se editarán en Contiños da Terra. Ademais, como xornalista, comentará moitos sucesos do rural estradense e reflexionará sobre os problemas do campo. Tamén terá que facer de polemista no plano teórico ao verse na obriga de fundamentar o nacionalismo fronte ás críticas que lle chegaban, mesmo desde filas de antigos rexionalistas como fora Waldo Álvarez Insua, quen se asustaba diante da radicalización dos seus herdeiros galeguistas.\nNo 1923 “El Emigrado” era de feito un voceiro da ING e ademais de publicar o programa deste partido acolle a miúdo nas súas páxinas plumas de destacados militantes do partido como son Vilar Ponte, Risco, Losada e Lustres Rivas.\nPero as reiteradas derrotas de Viondi polas falcatruadas caciquís de costume empuxou ao grupo de “El Emigrado” a perder definitivamente a fe no sistema democrático da Restauración e cando se produce o golpe de Primo de Rivera, baixo unha proclama anti-caciquil, as principais figuras da ING e os do grupo da Estrada, póñense a disposición do novo réxime coa confianza de que ao fin ían conseguir os seus obxectivos políticos mínimos (Mancomunidade das Deputacións nunha protoautonomía galega).\nRisco entra na Deputación de Ourense, Losada e o estradense Torres Agrelo na de Pontevedra, Vilar Ponte no Concello da Coruña. Na Estrada, o director de “El Emigrado”, Otero Abelleira, entra tamén na corporación municipal.\nAo cabo dun ano os nacionalistas danse conta de que volveron a ser estafados. A mancomunidade prometida a cambio da súa colaboración non chega a consumarse senón, pola contra, o que se ofrece é unha re-centralización administrativa e represión da cultura galega e de toda forma de liberdade de expresión o que a García Barros tanto enfurecerá.\nAo cabo este grupo conclúe que é a única superación do réxime da Restauración será pola democratización a través dunha República e non por unha Ditadura co parabén da Monarquía que reproduce os vicios caciquís dos partidos “turnantes” e por riba coarta todas as liberdades para criticalos.\nMais estas “vacacións forzosas”- como lle chamaba Castelao permitiron aparcar o combate político e dedicarse con máis intensidade as tarefas culturais toleradas que a el tanto lle agradaban (Coros, Teatro, Festas Escolares, certames literarios...).\nO xornal “El Emigrado” é testemuña das actividades de animación escolar e renovación pedagóxica desenvoltas neses anos e nos que García Barros tivo especial protagonismo. Destaca neste sentido a Festa dos Pereiriños promovida polo Sindicato Agrario de Pardemarín que era un encontro anual entre a escola e a sociedade, a emigración e os que ficaban aquí, o sindicalismo agrario e a administración.\nPero había algo que estaba prohibido conciliar: cultura e política. Para poder desenvolver as actividades antes mencionadas precisábase previamente facer profesión de fe de apoliticismo. O nacionalismo, termo de claras connotacións políticas que mesmo na ING que se caracterizaba por “culturalistas” fronte aos da “Irmandade da Coruña” non deixaba de asociarse a un programa e a un partido determinado, é un termo proscrito na ditadura. Fronte a esta situación óptase por desenvolver o rótulo mais neutro de galeguista.\nO galeguismo é un sentimento que pode atravesar a todos os grupos políticos e ideolóxicos formalmente organizados de tal xeito que resulta mais cómodo como atributo a hora de traballar ao servizo do país cando as circunstancias adversas. Volver pola súa lingua, a súa economía, as súas institucións... mais que non se note moito. De calquera xeito, é un paso atrás a respecto do 1923.\nGarcía Barros identificase nestes momentos como galeguista. Cando xa conseguira pórlle nome ao seu sentimento e conceptualizalo teoricamente para poder sometelo a discusión racional cos demais, chega a Ditadura, e volve a recollerse o despregue verbal do nacionalismo das “Irmandades” nun galeguismo silencioso, isto é, unha realidade sen concepto, un sentir sen expresión, unha alma sen corpo, unha idea sen partido. Son cousas do ambiente, incluso, xa a altura de 1924, un xornalista orgulloso do que escribe, acaba por ocultar a súa identidade e asinar os seus artigos como KEN KEIRADES para evitar ser imputado polos delitos de opinión que inevitablemente tería que cometer se quixera contar a verdade. El será quen vos queirades que sexa, aínda que todo o mundo saberá en diante e para sempre de quen se trata: Manuel García Barros.\nRepública e Estatuto: Cando o labrego se asoma á súa emancipación\nDecididos que da monarquía corrupta non había xeito de conquistar a soberanía para Galiza, apostaron todo pola república que se idealizou como o réxime no que se lograrían de súpeto todas as liberdades, tanto as dos individuos como as dos pobos.\nO grupo de “El Emigrado” participa activamente na constitución do Centro Republicano da Estrada e na axitación anti-monárquica. Por suposto, xunto con Perfecto Porto, Fondevila e Otero Abelleira, figuraba o nome de Manuel García Barros, no combate pola república e a autonomía.\nConstitúese unha confluencia entre grupos autonomistas e republicanos que desemboca na ORGA (Organización Republicana Galega) e na que figuran antigos dirixentes das Irmandades e da ING como Antón Vilar Ponte, xunto con galeguistas da emigración que participan desta plataforma e na que se integran os estradenses nas súas distintas evolucións: Partido Republicano Galego, Acción Republicana e finalmente Izquierda Republicana de Manuel Azaña.\nParalelamente se constituíra o Partido Galeguista cara o que García Barros despregará as súas simpatías e finalmente a súa adhesión, pero os compromisos co grupo local de “El Emigrado” adscrito a “Izquierda Republicana” e as súas diferencias cos galeguistas estradenses de tendencia máis conservadora, levarao a militar na organización española se ben como estratexia explícita para forzar no seu seo a consecución do Estatuto de Autonomía para Galicia. Logo o seu compromiso quedaría roto e “Izquierda Republicana” debería - ao seu xuízo - rachar tamén calquera vencello Estatal. Mentres o que andaba escachado era el, o corazón pedíalle unha cousa e a cabeza ditáballe outra. Alí estaba de corpo presente en IR mentres que a súa alma viaxaba a carón do PG.\nPor outra banda, García Barros neste momento xa tiña adquirido unha forte carga ideolóxica progresista que lle levaba a seguir as bandeiras da emancipación social universal que despregaba o republicanismo e o laicismo español máis avanzado. Mais a súa actividade política fundamental neste período será a loita polo Estatuto na cal compartía trincheira cos militantes do PG no Comité Pro-Autonomía da Estrada do cal era o seu secretario.\nCoa proclamación da república, A Estrada é un fervedoiro de iniciativas políticas, culturais e económicas. Chegáronse a editar 6 xornais de diferente signo ideolóxico. Coros como “Airiños da Ulla” do que García Barros será un animador fundamental ou grupos de teatro rural serán un reactivo da vida cultural estradense. A creación do Instituto de Segunda Ensinanza e outros proxectos pedagóxicos e científicos coa presencia na vila de xente do “Seminario de Estudos Galegos” como o xuíz Fermín Bouza Brey ou o mestre Antonio Fraguas, foron un revulsivo para a investigación arqueolóxica e histórica deste concello.\nGarcía Barros xunto con Antonio Fraguas serán protagonistas tamén dunha Comisión pro-Monumento a Pardo de Cela na Estrada que pedirá fondos ao longo de todo país para lembrar a quen foi un último nobre insubmiso a Castela.\nO bienio negro de trunfo dereitista (1934-1935) supuxo unha parálise de todo este dinamismo. Pero logo, co Fronte Popular, todas forzas progresistas e galeguistas se agrupan para tomar o poder e levar a cabo finalmente o referendo do Estatuto de Autonomía ao que García Barros dedica todas as súas enerxías. Mesmo pon as súas alumnas de S. Pedro de Ancorados a repartir a propaganda casa por casa.\nComo xornalistas, ademais do seu labor en “El Emigrado” destaca a súa presencia como columnista en “El Pueblo Gallego” e “El País” de Pontevedra. Na prensa da emigración como “Celtiga”, “Galicia”, etc... de Arxentina e “Eco de Galicia” de La Habana. No voceiro do PG, “A Nosa Terra”, e en multitude de revistas e xornais aos que acudía este inquieto opinador para batallar polas máis diversas causas. Gustáballe meter baza sobre todos os asuntos e os seus artigos non gardaban as veces as habituais normas de cortesía cando a carraxe lle ofuscaba fronte a unha inxustiza manifesta.\nManuel García Barros forma parte dun nutrido grupo de mestres progresistas dispostos a desenvolver unha grande transformación na dinamización pedagóxica do rural para dotar a todos e todas das mesmas capacidades para desenvolverse no mundo, recursos culturais e hábitos de discusión para converter a poboación en cidadáns, para consolidar a feble e precaria democracia que viña de nacer. Non pode haber democracia sen demócratas. Era necesario un sobre-esforzo para garantir o futuro.\nA reacción e os privilexiados, os señoritos e parasitos sociais, comprobaban día a día como ían cedendo terreo a medida que a xente perdía o medo, conquistaba a autoestima, desenvolvía a súa independencia económica. Conflitos coa igrexa como o arrastrado durante moito tempo entre o crego de Rubín e o Sindicato de Pardemarín, ou entre o crego de Guimarei e o Sindicato desa parroquia, á altura do 1931 empezaron a derivar en tráxicas consecuencias. Así, o grupo de “El Emigrado” acusa ao crego desa parroquia de pagar a un sicario - o “petenero” - para asasinar ao xornalista republicano Brea Abades. Pero será no 1936 cando toda a borralla de oportunistas sen escrúpulos aproveitou a cobertura que lle deu o golpe militar para axustar contas co mellor e máis san da sociedade galega en xeral e estradense en particular.\nCando aínda non remataran os festexos da vitoria do Estatuto longamente buscada e ansiada, cando se ía por en marcha a institucións autónomas e demostrar o que sería o noso país gobernado por si mesmo e no seu beneficio. Os militares, a igrexa e os señoritos coa inestimable axuda de Hitler e Mussolini e a inhibición de Gran Bretaña e Francia, asaltan o poder no Estado Español. Ceban a súa rabia fundamentalmente cos mestres e intelectuais: ¡Morra a intelixencia! Berraba Millán Astray.\nO Capitán Bernal, deu orde á Garda Civil da Estrada de tomar a vila aínda que tivera que incendiala. Como agradecemento hoxe ostenta o nome dunha das rúas principais. A corporación municipal republicana é detida e acusada de defender a democracia e a liberdade, logo dun xuízo esperpéntico, foi fusilada, como agradecemento por entregar a súa vida polo seu pobo, aínda hoxe o goberno municipal se nega a que se cumpra a súa última vontade de que lles dediquen unha rúa co nome “Mártires da Estrada” para a súa lembranza.\nHabía varios tipos de mortos, os que asasinaba a Garda Civil (entraban no cuartel e nunca aparecía o seu corpo), os que asasinaban os falanxistas (eran paseados e aparecían en calquera cuneta), os que asasinaba “legalmente” o goberno sedicioso (eran fusilados logo dunha farsa de xuízo onde os avogados defensores eran os propios militares golpistas) e por último, os asasinados no fronte ao que eran mobilizado forzosamente todos os mozos (matábanos á chegada de informes onde os denunciaban como “roxos”).\nGarcía Barros estivo a punto de pertencer aos da segunda categoría. Pero os arribistas que se subiron ao carro do “movimiento” tiñan a vantaxe de ser extraordinariamente corruptos e o inconveniente de que non tiñan principios.\nAproveitar a vantaxe permitiu salvarlle a vida ao conseguir a familia xuntar a suma suficiente que permitise subornalos. A primeira vez (guerra de Cuba) foran 300 pesetas o que custara salvar o pelexo, 30 anos despois, a vida subiu - nunca mellor dito - e o prezo foron 20.000 pts.\nTamén había outra alternativa e no canto de pagar, cobrar; en lugar de sufrir persecución, ser venerado; en vez de ser humillado, ser recoñecido; trocar ser proscrito por ser promocionado. O único que tiña que facer García Barros era virararse e aportar o seu prestixio como aval do novo réxime, “¡ Ahi, Señor Manuel!”,- dicíanlle os falanxistas - “si fuera de los nuestros...” Aínda que ben pensado e coñecendo como o coñecía, a súa familia tívoo claro, só había unha opción: comprar aos verdugos.\nVivir debaixo da lousa\nNon tiña opción, efectivamente, e aínda así, manténdose firme e sen claudicar, non deixaba de sentirse culpable por estar vivo. Cantos colegas seus como os mestres Cortés Fernández, Bemardo Mato; os xornalistas Lustres Rivas, Blanco Torres, Xoán Xesús González, Víctor Casas e seu adorado Johán Carballeira. Todos eles eliminados das máis diversas maneiras. Nos xornais que conserva na casa vai poñendo ao pé de cada artigo dun dos caídos a seguinte anotación: “asasinado”.\nOutros calificativos aparecen ao pé de artigos asinados por reconvertidos (“desleigado”), e ao referirse a si mesmo e as loitas pasadas na defensa dalgún dos chaqueteiros que agora medran a sombra do novo réxime, caso do Viondi polo que combatera fronte a Riestra nos anos 20, fai o seguinte comentario: “que inxenuo era eu daquela”.\nCanto perseguido precisase do seu apoio contaba co seu conforto a pesares do risco que isto supuña. Na súa casa de Callobre acocháronse entre outros o poeta Castro Dono, secretario do PG da Garda, Xosé Mª Sánchez Brea, director do xornal “La Vanguardia”. Sobrevivindo cada xornada baixo á ameaza de que puidera ser a última, polo día, disfrazados de xornaleiros - como fixera o Deputado Alonso Ríos para rispar das gadoupas da morte - pola noite lendo á luz das velas a Voltaire, Rousseau, Diderot, Holbach, Mably, Pastor de Pellico, Glootz, Courrier, Garibaldi, Saint Just, Lamartine, Renan.... calquera que axudara a manter ergueita a confianza na humanidade e na súa capacidade para razoar.\nDaqueles primeiros tempos, do 1939 nada menos, é algún dos seus ensaios filosóficos como Divagaciones sobre lo discutible y lo indiscutible. En español. Logo dirá: - mira como estaban as cousas que até eu cheguei a escribir en castelán cousa que nunca pensei facer - pero ao envialo aos amigos non deixaba de facerlle a seguinte advertencia: - se isto cae en malas mans fusílanme.\nEn Español, como ao principio. Pero parecía como si fixera deixamento de todo o que non fose soster a posibilidade da racionalidade comunicativa e a defensa do diálogo fronte á violencia, fronte a lei do máis forte. Os seus ensaios daquel entón son unha defensa da argumentación contra a imposición, da palabra contra a espada, pero non só por razóns éticas senón mesmo científicas pois para este mestre que aspira á conquista do saber, unha verdade que só se mantén coa intimidación e o terror non pode ser fiable.\nLabrego vido a mestre, con moito esforzo e que finalmente con 50 anos conquista praza en posesión - con tempo suficiente para que lla quiten, como comentará - non só lle priva o réxime fascista do seu medio de vida senón da súa profunda vocación de apre(he)nder, de coñecer e ensinar, de descubrir cada día un mundo novo que mostrar aos demais. Aos seus 60 anos atópase como ao principio, ou peor que ao principio. É a traxedia de estar vivo nun sistema onde ser un mesmo é un suicidio.\nO dilema como escritor será retraemento ou colaboración. ¿Que facer? Si non se escrebe nada nin nada se fai... perdese todo. Si se escribe algo por mínimo que sexa pode ser usado para avalar ao poder e dar unha falsa imaxe de pluralidade.\nO director de “El Emigrado” e o seu grande amigo Otero Abelleira, segue ao fronte do xornal uns anos máis aínda que xa intervido polos falanxistas. Escrebe sobre a mellora técnica da agricultura e outras achegas para axudar aos máis desfavorecidos, logo, na súa casa, pecha as contras e xanelas, baixa as cortinas e atranca as portas, reúne a súa familia, e en voz baixa, todos os domingos, collidos da man, cantan o himno galego. Esta precaución non impediu que tivera que pasar polo Lazareto de San Simón coa ameaza da morte botándolle o alento na caluga.\nDespois de pensalo moito, García Barros opta en principio polo retraemento, e apesares das continúas ofertas que recibe négase a colaborar na prensa e mirará con suspicacia aos correlixionarios galeguistas que aproveitan os escasos marxes de tolerancia que deixa a ditadura para colar na prensa artigos na defensa da cultura galega.\nOutra vez a cultura, o espírito..., pero para Ken Keirades a alma xa non pode desprendérselle do corpo. Está de tal xeito adherida que para subtraela habería que arrincala á forza extirpar o corpo. Cando lle informa que alguén quer representar a mística Virxe do Cristal de Curros a el lle parece insuficiente, hai que representar O Divino Sainete, obra de sátira relixiosa que levaría ao paredón aos actores. Cando lle contan que se está a escribir unha Historia de Galicia por iniciativa dos galeguistas do interior, non pode menos que dubidar que se poida poñer a morte de Alexandre Bóveda, a loita polo Estatuto, Pardo de Cela, as “Irmandades”... ¿Que clase de historia mística vai consentir o franquismo?. Escrébelle a Bieito Fernández: “Estamos en tempos de loita e a literatura de combate vai mellor que a de lirismos románticos”.\nEl confía en que no exilio poida seguir acesa a chama do nacionalismo, alá está Castelao co que se pon en contacto, Suárez Picallo, Alonso Ríos, o seu Ramón de Valenzuela querido... Comeza a enviar cousas para publicar na Arxentina e contacta cunha moza andaluza que se converteu ao galeguismo nas clases de Eduardo Blanco Amor. Chámase Cecilia A. de Abril. Ela faille de recadeira para conseguir presentar a súa obra As aventuras de Alberte Quiñoi a un Concurso literario do Centro Galego da cal é finalista. No 1952 logra a reedición en Buenos Aires de Contiños da Terra.\nPero o retraemento non é solución cando se está a exterminar unha lingua e unha cultura propia. Ao final opta por participar nalgunhas oportunidades que se lle presenta para defender o idioma. Así, nese ano 52 a redactar o texto do cartel das festas de Callobre con pregaria á Santa Margarida incluída tal como fixera en 1948 e tamén no de San Xorxe de Cereixo, e a pesar de ser anti-clerical militante a estas alturas por agora aínda estaba permitido orar no noso idioma. E o galego ben vale unha misa. Incluso ideou un modelo de organización clandestina de falantes de galego por si as cousas se poñían aínda máis dura.\nO caso é que combinaba a labor público coa súa actividade cada vez máis intensa de difusión secreta. Como lle dixo a Garda Civil ao seu fillo cando o detivo acusado de rebelión militar aos oitenta anos: su padre no hace más propaganda porque no puede”.\nO “abuelo” - como lle chamaban os outros presos, compartiu residencia con outro ilustre galeguista, Francisco Fernández del Riego. E todo por unhas cartas que interveu a policía.\nA verdade é que García Barros conseguiu co tempo desenvolver unha boa rede clandestina de comunicación. Farto de que lle leran o correo e aínda que escribía en clave, non lle agradaba que lle puxeran anotacións por riba os “supervisores” na súa correspondencia privada do tipo: “mira que escriben estes marranos”. Nesa rede cumpría un importante misión un seu sobriño, Andrés Martínez, que tiña unha profesión, a de viaxante de SINGER, que lle facilitaba o labor de pomba mensaxeira.\nEscribía con papel de carbón a máquina para poder\ndistribuír varias copias dos seus traballos. Nese labor contaba coa colaboración de Xosé Porto Matalobos e Mario Blanco e os seus destinatarios eran a editorial GALAXIA, a Academia Galega, Otero Pedrayo, os exiliados... e un descoñecido que chegou a facerse o seu máis grande amigo a hora de compartir confidencias prohibidas, Bieito Fernández, quen fora membro da organización arredista Sociedade d'Arte Pondal de Buenos Aires, que editaba o xornal A Fouce.\nEn vista de que en Galiza pouco se podía facer decidiu cultivar as relacións internacionais (Venezuela, Cuba, México, Arxentina, Francia, Gran Bretaña....) e publicar polo mundo adiante en boletíns de centros galegos (Caracas en 1953), voceiros dos exiliados (“A Nosa Terra” da Irmandade Galega de Arxentina) ou revistas culturais (“Vieiros” do Padroado da Cultura Galega de México).\nSen saír de Callobre tiña contactos en todas as esquinas do planeta e até a súa casa de Pousada comeza a chegar algúns dos artífices da reconstrución do nacionalismo que andan a recoller os restos do naufraxio. Este é o caso do mentor do grupo Brais Pinto de Madrid, o seu grande amigo Ben Cho Shei, ou o caso dun dos fundadores da UPG, Luís Souto.\nEn marzo de 1957 é nomeado membro da Real Academia Galega a proposta do presidente, Sebastián Martínez Risco, Leandro Carré Alvarellos e Manuel Banet Fontenla. Mario Blanco é quen lle leva a noticia. Nese momento estaba podando na viña.\nEnriba da escada, mentres degolaba as pugas, algúns días erguía a vista e contemplaba ao lonxe unha vila que medraba entre unhas brétemas que facían variar os matices das sombras deste escenario onde tivo lugar algunhas das traxedias e comedias locais e nacionais nas que tivo un papel relevante. Alí foi o último mitin dun Castelao que morrera no exilio lonxe da terra pola que loitara; as mobilizacións labregas que un día puxera contra as cordas a Riestra ao empuxe do verbo incendiario dun Basilio Álvarez que faleceu en EEUU no esquecemento e na penuria; alí naceron xornais que tanta sona tiveron por toda Galiza e mesmo pola diáspora como “El Emigado”; alí púxose en escena representacións teatrais como a Carta da Habana que escribira en solidariedade co pobo cubano e dignificación do idioma galego como tamén as actuación do coro “Airiños d"a Ulla”; esa cidade espectral que as veces emerxe das brumas foi o foro de grandes debates políticos e sociais....\n¿Que queda de todo isto? -pensa mentres tece a enramada e arromba as follas que non deixan chegar o sol aos acios - ¿De que valeu toda unha vida? Volve baixar a vista, e até unha das ramas da vide que parece que quere esquerdar un pouco. Non se lle pode deixar medrar atravesada porque logo non hai maneira de volver as pólas ao sitio.\nA viña..., sempre preguntaba pola viña cando estaba prostrado na cama. Os seus achegados ocultábanlle que unha estrada a levara por diante. Unha vez que a súa obra As aventuras de Alberte Quiñoi fora amputada para poder ser presentable diante do réxime e publicarse despois de 30 anos de agardar na artesa, xa que tivo que aceptar finalmente esta mutilación no seu leito de morte a cambio de conseguir vela publicada, se ben a edición ía chegar tarde. A súa familia non lle daba conta da sorte da vide por aforrarlle a dor de saber que estaba sepultada baixo o asfalto a última das cepadas que enxertou para que a Terra expresase os seus sentimentos e amosase a súa autenticade, beleza e gratitude; alimentando as mans que lle deron forma e proporcionándolle sentido a vida dun labrego que despois de tanto sementar non puido ao fin desfrutar da debida colleita.\nUn 12 de abril de 1972 co obxectivo de poder estar ataviado e listo para o 14 celebrar o día da República coincidindo co seu enterro, García Barros acorda que “... ao fin hai que se ir”, e vaise.\nPublícase "Estampas desde o val, (artigos xornalísticos 1901-1963)" de Manuel García Barros (Ken Keirades)


Comeza o curso 2016-2017 con alumnado novo e coñecido e tanto uns coma outros conseguen sacar un sorriso e encher de ilusión as horas de traballo.\nComo fun dicindo este luns nas aulas, é importante que cada un/unha de vós marque unha meta (alcanzable, ollo!!! non me digades "quero que me toque a lotaría"), uns obxectivos polos que erguerse cada mañá e vir con ilusión e ganas de aprender algo novo para acadar o que vos propuxestes.\nDende esta xaneliña anímovos a implicarvos cada día no voso proceso de ensino. O que pensades e dicides conta para nós. Colaborando entre todos conseguiremos medrar non só coa adquisición de novos coñecementos, senón medrando a nivel persoal no plano cultural e emocional, xa que vivimos rodeados de iguais e será importante aprender a convivir a través do respecto e colaboración.\nÉxito a todos neste novo ano escolar.


Feafes Galicia sensibiliza sobre saúde mental a estudantes de toda a comunidade - Feafes Galicia\nFeafes Galicia sensibiliza sobre saúde mental a estudantes de toda a comunidade\nA Federación de Asociacións de Familiares e Persoas con Enfermidade Mental de Galicia (Feafes) vén de poñer en marcha a campaña Mentalízate, que ten como obxectivo informar e sensibilizar a adolescentes e mozos sobre a saúde mental. Ademais de concienciar, a iniciativa procura que os rapaces coñezan a relación entre conductas de risco e enfermidades mentais e melloren a súa actitude cara as persoas con estas doenzas e cara os seus familiares e achegados.\nEsta campaña foi deseñada por Feafes Castilla y León e recoñecida con varios premios: Obra Social Caja Madrid, Premios Toda Una Vida Para Mejorar e Premio Jaime Albert Solana. Dende febreiro de 2008, a súa execución xeneralizouse a todo o territorio estatal, despois de beneficiarse da campaña xa máis de 24.000 mozos.\nDentro desta iniciativa realizaranse actividades en institutos de Santiago, A Coruña, Lugo e Ourense. Por outra banda, varias asociacións integradas na federación tamén impartirán charlas noutros centros educativos da comunidade autónoma. Así, Lenda traballará en Redondela e Vigo, Lar en Vilagarcía de Arousa, A Mariña en Burela, Portanova en Ferrol e Narón e Doa en Vigo.\nAs charlas nos institutos realizaranse durante o curso escolar, ata finais do mes de xuño. As ponencias serán impartidas por traballadores da federación e das asociacións e nelas entregarase aos alumnos materiais da campaña, como marcapáxinas, postais ou carteis. Ademais, alguna das asociacións organizou algunha iniciativa a maiores, como murais ou actividades deportivas.\nOs institutos de toda Galicia que estean interesados en incorporarse á campaña Mentalízate pódeno facer poñéndose en contacto con Feafes Galicia a través do número de teléfono 981 554 395.\nEsta campaña dirixida aos mozos ten como obxectivo promocionar a saúde mental a través do fomento de hábitos e estilos de vida saudables e a prevención da enfermidade mental centrada en concienciar aos mozos sobre o risco do consumo de tóxicos (especialmente alcohol e cannabis).\nA Organización Mundial da Saúde declarou que a falta dunha boa saúde mental nas primeiras etapas da vida pode provocar enfermidades mentais a longo prazo, que acompañarán a persoa en toda a súa existencia. Actualmente, calcúlase que polo menos o 20% dos adolescentes e mozos de todo o mundo teñen unha enfermidade mental.\nOs problemas de saúde mental non só deben ser resoltos dende o tratamento e a?rehabilitación. Tamén é necesario insistir no deseño de actuacións de promoción da?saúde mental e prevención dos trastornos mentais dende unha óptica intersectorial e?multidisciplinar. O ámbito educativo é fundamental para o desenvolvemento destas actuacións, non obstante, cabe destacar a escaseza de accións específicas de promoción da saúde mental e prevención de trastornos mentais que se realizan neste ámbito.\nA campaña Mentalízate pretende paliar esta escaseza e converterse nun medio?para promover os hábitos de vida saudables, o coñecemento das enfermidades?mentais, a súa relación co consumo e ademais traballar posibles estigmas vinculados á enfermidade mental.\nRenda mínima si: pon os teus prexuízos en corentena


No mes de xuño, unha semana despois das festas de San Xoán, celebramos a III edición da Festa dos Foros. Seixalbo voltou a revivir aquela xornada festiva de 1859 cando chegou o fallo de Madrid afirmando que xa non había que pagarlle os Foros ao Cabildo da Catedral nin ao Bispo. Cincocentos moios eran de bo viño do lugar, para manter ao Sr. Bispo e a Curia episcopal...\nNesta edición, antes de troulear nas adegas e de chegar ao Cabildo, visitamos o restaurado sartego onde repousan os restos de Fernando Freire Carril e o seu fillo Constantino Freire Vide, presbítero.\nE démoslle oficialidade á estela de pedra na que ademais de indicar quen alí está enterrado, leva a lenda: Fernando Freire Carril liderou a loita contra os foros. Marga Seara, en nome de Agromadas, dirixiulle unhas verbas aos presentes e cantamos unha cantiga con texto de Manuel Curros Enríquez: "Cando me atopare de donos liberto, e o pan non mo quiten trabucos e préstamos, chegado haberá,o maio que eu quero..."\nXa no Cabildo, nun ambiente festivo e de época, houbo a representación teatral sobre o feito dos foros. A festa rematou cun concerto de música na praza maior. Todo estivo dentro do previsto e a participación foi moi importante e activa. Esperemos que para o ano vindeiro a festa se manteña e camiñe cara a súa consolidación definitiva.\nO cinco de xullo, en Penoucos, a nosa Asociación celebrou o final de Curso. Nel actuaron os rapaces da Aula de Música, que estiveron realmente ben. Interpretaron e cantaron cantigas,\ncomo xa ben sendo habitual nestes últimos anos.\nActuaron os membros da aula de teatro Laxas de Seixo dirixidos por Nila Caballero e Noelia. Todo estivo realmente ben e debo afirmar que foi un momento sumamente agradable. Todos o presentes puidemos ver a evolución daqueles nenos e nenas que hai uns anos apenas sabían falar en público e que agora facían as delicias dos presentes. Sabían estar no escenario; maduraron en expresión. Eran xa mocetes con experiencia e táboas. Ese foi o mellor premio para os membros de Agromadas: ver que os rapaces medraron en todos os aspectos e tamén no artístico. Debo afirmar que os presentes non se erguían das cadeiras, pois estaban sumamente cómodos vendo a aqueles rapaces, cheos de expresividade e dozura que nos encandilaban. Noraboa para quen os dirixiu.\nXantar de Agromadas e balance anual.\nO domingo 6 seguinte, coma nos últimos anos, fomos xantar a Baños de Molgas. Este ano, por diversos motivos, eramos algúns menos co ano anterior. Estabamos arredor de 50 persoas. Foi unha xornada de confraternidade onde departimos nas sobremesas e as conversas foron moi amigables na frondosa carballeira a carón do Arnoia.\nA xornada, aínda que en datas de verán, foi un chisco fresca, pero cálida, humanamente falando.\nEn fin, que con este acto pechamos un ano máis de actividades da nosa asociación Agromadas. Un ano que eu considero moi positivo. Pois durante estes doce meses presentamos o libro Seixalbo anancos do pasado. Ese libro de historia e etnografía do noso amado lugar de Seixalbo, onde amamos, sentimos e convivimos amigablemente.\nSobre o tema este, debo afirmar que o libro tivo moi boa acollida no pobo e que só en Seixalbo se venderon máis de 150 exemplares.\nEn fin que Agromadas segue o seu camiño cultural e que, apesares dos traballos e dos cabreos, que tamén os hai, seguimos adiante como entidade cultural.


MP3 (Audio) MP4 (Vídeo) GIF (Imaxe)\nA súa gravación está a piques de comezar. Din aos teus amigos sobre Yout.com\nConstruímos Yout coa idea de que necesitaba existir unha ferramenta legal de gravación de fluxos para internet que era limpa, sinxela e non spam. Segundo a EFF.org "A lei ten claro que simplemente proporcionar ao público unha ferramenta para copiar medios dixitais non dá lugar a responsabilidade por copyright".\nLoitamos polos teus dereitos para facelo . Tendo en conta que ofrecemos esta ferramenta de balde e que o noso aloxamento web e as contas legais son MOI caras. Agardamos que goce de usar Yout e actualizar a PRO , o que lle ofrece funcións adicionais, e axúdanos a estar con vida e a asegurarnos de que nunca perde este dereito a gravar medios dixitais. Actualiza ou mostra a Yout.com a calquera que coñezas.\nAo facer clic en rexistro aceptas o noso condicións de servicio\nNon, vai á páxina de vídeo no seu lugar Ir a PRO\nSubscríbete ao noso boletín mensual.\nTwitter - Condicións de servicio - Política de Privacidade


I Copa Gallaecia de Futebol Gaélico - Torques de Lugoslavia · Futebol Gaélico en Lugo\n14 Jun I Copa Gallaecia de Futebol Gaélico\nPosted at 17:00h in Clasificación, Copa Gallaecia, Futelbol Gaélico\tby\tAlvaro Trapero\nO pasado sábado celebrouse a primeira edición da Copa Gallaecia, un evento que reuniu na localidade lucense de Nadela aos seis equipos mixtos galegos de fútbol gaélico: Torques de Lugoslavia, Ambilokwoi de Vigo, Suevia FG de Santiago de Compostela, Afiador@s de Ourense, O Condado Gaélico das Neves e Cascarilha da Coruña.\nO torneo, a pesar de non contar co recoñecemento da Asociación Galega de Fútbol Gaélico que non outorga a oficialidade federativa á categoría mixta, evidencia o momento de auxe que vive actualmente este novo deporte dentro da xeografía galega.\nO campo municipal de Nadela, feudo do Torques de Lugoslavia, serviu de emprazamento a unha Copa Gallaecia que comezou ás once da mañá coa disputa do primeiro partido da fase de grupos, a cal se estendeu ata a hora para comer e dilucidou que catro equipos clasificábanse para a rolda de semifinais. Xa nas eliminatorias finais, os locais venceron claramente ao Suevia compostelán, mentres que o outro choque entre O Condado e Ambilokwoi estivo marcado pola intensidade e a dureza, decantándose finalmente ao lado dos das Neves. A final, tensa e igualada, acaboulla levando o Torques por un axustado 7-5, alzándose así coa primeira edición desta Copa Gallaecia.\nA primeira Copa Gallaecia contou coa participación dos seis equipos mixtos de Galicia: Torques de Lugoslavia, O Condado das Neves, Ambilokwoi, Suevia FG, Afiador@s de Ourense e Cascarilha\nO bo ambiente e o compañeirismo foron a tónica dominante ao longo de todo o día, exceptuando algúns roces froito da incerteza do xogo. Chama a atención que un deporte no que o contacto, os empuxóns e os golpes son tan habituais pois forman parte do mesmo, teña o fair play como unha das súas características máis definitorias. Herdanza do rugby, quizais o deporte ao que máis se asemella o fútbol gaélico, cuxas normas básicas son explicadas neste vídeo, para todos aqueles que teñan interese en coñecer os aspectos máis destacados do mesmo.\nO gañador da I Copa Gallaecia foron os Torques de Lugoslavía. Felicidades!\nCopa Gallaecia, Fútbol, Lugo, Nadela, Torques


Mercedes Vázquez: "O que eran espazos ou momentos de vida comunitaria pasan a...\nMercedes Vázquez Bartomeu dedícase á investigación histórica aplicada a moi diversos aspectos, desde a tradicional reconstrución de feitos até a xenealoxía. En 2004 funda, xunto ás historiadoras María Pilar Rodríguez e Mar Llinares, a empresa "dehistoria". É especialista en proxectos nos que o coñecemento histórico se aplica ao desenvolvemento turístico e social de carácter local.\nA investigadora e historiadora Mercedes Vázquez Bartomeu en Compostela (Foto: Nós Diario).\nA. Escuredo 22:09 do 24 de maio de 2021\n-Somos conscientes, cidadanía e institucións, de que debemos coidar o noso patrimonio?\nSi, aínda que dunha maneira etérea, como cando dicimos que coidamos o monte e logo na práctica non é exactamente así. Somos conscientes da súa importancia mais non acabamos de comprender que o patrimonio adquire expresións variadas que van máis alá do monumento, que acostuma a ser un edificio ou, no caso galego, algún elemento de pedra vinculado ao relixioso ou ao poder.\nAs nosas eivas como sociedade neste tema son enormes e moi evidentes, posto que temos centos de milleiros de propietarios de bens patrimoniais que descoñecen que o son, que non saben -aínda que quixeran- como coidalos ou mesmo que se desapegan deles. Hai xente traballando en aldeas, casas ou espazos turísticos que descoñecen o impacto da súa actividade nos bens culturais.\nO desleixo xeral, as agresións e abuso que sofre o patrimonio evidencian que non acabamos de comprender o concepto. Ser quen de gozar do senlleiro patrimonio material e inmaterial galego é un privilexio que non sempre merecemos. Cada vez máis a poboación séntese estrañada desta herdanza, como se fose algo alleo que é responsabilidade das administracións. Ese desapego é síntoma de que algo vai mal.\n-É difícil a convivencia da poboación con ese patrimonio en lugares como Compostela, cando por riba temos o turismo?\nSi, porque o primeiro que sucede é que eses bens que conforman a memoria da comunidade deixan de ser seus ao compartirse. Este fenómeno, que debería ser enriquecedor, ten o efecto contrario, pois banaliza os significados. O que eran espazos públicos ou momentos de vida comunitaria pasan a ser atraccións turísticas, co que iso implica en termos de ocupación das rúas, dificultades á mobilidade, ruídos nocturnos, presión sobre os prezos da vivenda ou a dedicación dos comercios...\nÉ moi curioso, a sociedade valora positivamente o turismo pero en sitios como o meu barrio, que non vive del pero sofre os seus efectos, o rexeitamento é un sentir maioritario, tal e como amosan os estudos feitos.\nA isto hai que sumar o impacto das políticas de conservación e da súa filosofía xerárquica e paternalista: unha serie de xente experta decide sobre a feitura da obra da túa casa pero ti non tes as ferramentas para entender o seu traballo, nin eles as explican. Ou ben acometemos proxectos de remodelación de espazos públicos pensando nos visitantes e sen ter en conta os usos que xa fai a veciñanza deles.\nAsí, o malestar está servido e é o berce dun certo rexeitamento á conservación e ao patrimonio. En resumo, vivir neses sitios parece bonito pero non o é, a realidade desas veciñanzas non é doada e isto é algo que non se di. Aquí levamos anos, con datos científicos na man, denunciando a situación e pedindo un turismo sostíbel que nos permita vivir.\n-Como debería organizarse unha cidade histórica?\nPrimeiro sería non esquecer que é unha cidade, un lugar no que vive e traballa xente, cunhas funcións económicas, culturais, sociais... E iso implica ter unha tenda de alimentación próxima á casa, unha praza cómoda, conexión a Internet ou unha escola infantil e non un piso turístico ao carón, non ter onde facer unha fotocopia, camiñar por rúas ateigadas de cruceiristas ou ir en alerta porque os peregrinos en bici poden levarte por diante.\n-As institucións contan coas e cos especialistas neste tema?\nPolo xeral non. Si que están presentes os especialistas nas comisións de traballo mais non hai espazos de reflexión e de proactividade onde facer e encamiñar propostas.\ncompostela patrimonio cidades turismo Mercedes Vázquez\nMercedes Vázquez: "O que eran espazos ou momentos de vida comunitaria pasan a ser...


Investigación doutoral de Dennise Vaccarello en modo expositivo | Facultade de Belas Artes\nA mostra pode visitarse ao longo desta semana\nÍdem de ídem: metaficción de la investigación artística en el ecosistema insular é o título da tese que a artista e investigadora Dennise Vaccarello levou a cabo no programa de doutoramento en Creación e Investigación en Arte Contemporánea e que nas próximas semanas defenderá na Facultade de Belas Artes. Un conxunto de pezas resultado deste proceso investigador, sustentado nesa “idea de insularidade”, reúnense na exposición, titulada tamén Ídem de ídem, que ao longo desta semana pode visitarse na Fundación RAC.\nUnha copia impresa da súa propia investigación, dirixida pola profesora Anne Heyvaert, forma parte nese senso dos materiais reunidos nesta mostra, na que tamén se presentan, como explica o seu texto de presentación, “as aproximacións artísticas as ideas e o deseño da investigación”, xunto coa “instalación da illa, titulada Ídem”. Así mesmo, tamén forman parte da exposición unha selección de material pertencente “ao percorrido da investigación”, como os propios libros consultados por Vaccarello ao longo do proceso, os mapas que realizou ou libretas de bocexos. Deste xeito, a artista e investigadora buscaba que “a exposición tamén participe da idea de metaficción da investigación artística, presente en todo o proxecto”. Nese senso, Vaccarello busca con esta mostra, segundo recolle o seu texto de presentación, “crear un percorrido no espazo” co que narrar a súa propia “viaxe” investigadora, desde “a conceptualización ata a recreación” do que denomina “investigación-illa”. Con esa idea, de feito, ademais de mostrar os resultados do proceso investigador, a exposición propón tamén “crear unha posta en escena do ecosistema da investigación artística», permitindo deste xeito que o espectador participe” desa “idea de insularidade”, prestando “especial atención á atmosfera expositiva, a través da luz, o olor e o son”.\nÍdem de ídem pode visitarse, en horario de 19.00 a 21.00 horas, ata este venres 11 de marzo, xornada na que terá lugar o acto de clausura coa participación da artista.


Os peques de Pontesampaio: noviembre 2012\nCousiñas para o Nadal\nAquí vos deixamos unha actividade lim coa que estivemos traballando na clase sobre o Nadal.\nHoxe na nosa hora de animación á lectura estivemos lendo o conto de Sal e azucre. Aos nenos/as gustoulles moito así que aquí vos deixo unha ligazón á película do conto.\nE unha ligazón a un power-point do mesmo conto.\nTamén podedes escoitar aquí a canción do conto.\nPouco a pouco o Nadal estase achegando así que no cole xa estamos empezando a preparar algunhas cousiñas, unha delas unha panxoliña de Nadal para cantar o último día de cole antes de que veña Papá Noel. Aquí vola deixamos para ver se vos gusta.\nE por se vos gusta máis outra versión de Juanes.\nVisita da familia de Antonio\nA semana que Antonio foi o noso encargado viñéronnos visitar os seus papás (Fabián e Lupe).\nCon Lupe e Fabián lemos un conto de Teo e a súa familia porque a Antonio lle encantan os contos de Teo e despois fixemos unha tarxeta de Nadal para os nosos pais; primeiro pintámola e logo botámoslle brillantina e estrelas para que fose ben bonita (os máis atrevidos despois de facer a tarxeta metéronse debaixo da mesa para ver se de verdade brilaba).\nDespois de facer a tarxeta déronnos unhas chuches e máis unha carta para escribirlle aos reis.\nGustounos moito a vosa visita e pasámolo moi ben, sobre todo coa brillantina e a purpurina e estamos esperando a que a profe nos lea ese conto que nos deixastes de Papá Noel, que en realidade é un calendario de Adviento.\nLamentamos moito a hora da visita porque coas présas de recoller e colocar non nos deu tempo de despedirvos como vos merecedes. Un bico dende aquí e moitas grazas por compartirdes o voso tempo con nós.\nDegustación de froitos do Outono\nO pasado martes día 20 de Novembro fixemos a nosa particular degustación de froitos típicos do Outono.\nEstivemos degustando froitos secos (como as améndoas, as noces, as abelás...) e froitos carnosos (como o caqui, o kiwi, a mandarina, a granada...) e a verdade é que foi moi interesante xa que todos probamos todos os froitos e froitas (algúns gustáronnos e outros non) e tocámolos, mirámolos... e aprendemos un montón.\nVisita da familia de Edu\nA semana que Edu foi o noso encargado veunos visitar a súa mamá, Sonia, e ademais de ensinarnos unha historia de como era Papá Noel de pequeno, fixemos unha manualidade para poñer a nosa casa ben bonita cando chegue o Nadal.\nO conto que estivemos mirando foi o seguinte:\nE despois de velo puxémonos a traballar: primeiro Sonia deunos uns vasos de poliespán e empezamos a pintalos, só tiñamos que pintalos un pouquiño para que quedasen moi ben feitiños, pero a verdade é que en canto nos dan un pincel e témpera perdemos a perspectiva e aquilo parecía de todo menos un boneco de neve. Aínda así quedáronnos moi bonitos e iso de desenvolver a nosa creatividade cada día dásenos mellor.\nDespois de pintar o boneco e deixalo secar puxémoslle o gorro ou as orelleiras e xa para rematar miramos un vídeo que Papá Noel lle enviou a Edu.\nGustounos moito a túa visita Sonia e aprendemos cousiñas do Nadal, que pouco a pouco e case sen decatarnos está chegando.\nMoitas grazas por vir visitarnos e por pasar o teu tempo connosco, encántannos as vosas visitas.\nPremede na imaxe para acceder á presentación das fotos da visita.\nSe vós tamén queredes prepararlles aos vosos fillos/as un vídeo personalizado de Papá Noel, na seguinte ligazón podedes facelo:\nEtiquetas: Nadal, PROTAGONISTA\nMáis recursos do outono\nAquí podedes xogar cos vedoques e aprender moitas cousas dos froitos do outono.\nFeliz día do neno\nAquí podedes ver o Poema "La sonrisa de un niño" de Marielena Rondiel coa música de "Coraczón de Niño" de Raúl Diblasio.\nEtiquetas: Día do Neno\nSe nada nolo impide o vindeiro martes imos realizar unha degustación de algúns froitos típicos do Outono.\nAsí que para ir empezando aquí vos deixamos unha presentación de froitos do Outono.\nVisita da familia de Mell\nA semana que Mell foi a nosa protagonista veunos visitar o seu pai, Maxi, e contounos un conto que nos gusta moito.\nO primeiro que fixo foi presentarse, xa que moitos de nós non o coñecíamos, logo contounos en que traballa e que cousas lle gustaban. Máis tarde leunos o conto dos sete cabritos e despois mirámolo tamén na pantalla.\nComo nos gustou moito o conto fixémoslle un debuxo para que levase para a casa e a profe encargouse de encadernalos todos xuntos.\nPasámolo moi ben e gustounos moito o conto, moitas grazas Maxi pola túa visita.\nA nosa canción dos trens\nAquí podedes oír a canción que máis nos gustou dos trens, lamento a propaganda.\nEtiquetas: Cancións, Trens\nO pasado venres día 9 de novembro festexamos o magosto no colexio. A celebración durou case toda a mañá e gustounos moitos.\nO primeiro que fixemos foi falar coa mestra sobre o que celebramos no magosto e logo rematar os nosos bolsos das castañas que nos quedaron moi chulos, logo fomos para o ximnasio cos outros nenos e nenas de infantil para ler un conto (pero foi imposible, con aquela música de festa nós o único que queriamos era bailar).\nA iso das 12:30 saimos para o patio e estivemos xogando a distintos xogos populares: carreira de sacos, birlos... e a outros adaptados para a ocasión: zóupalle á castaña, castañazo ao profe, cocendo castañas... e despois de tanto e tanto xogar tocou comer castañas e logo das castañas nada máis e nada menos que poder mancharse coas súas cinzas.\nEstivo xenial. Aquí vos deixamos un pequeno adelanto das fotos que nos publicaron no xornal (premede na imaxe para ver máis).\nE tamén podedes acceder á páxina do colexio na que están todas as fotos do Magosto e do Samaín.\nVisita da familia da profe\nA semana que a profe foi a nosa protagonista viñéronnos visitar os seus fillos, Anxo e Antía.\nCon eles fixemos unha pócema máxica que nos saiu xenial.\nPara elaborar esta pócema necesitamos: un pouquiño de auga, tres colas de coello, cinco lagarto, dous ollos de morcego, zume de limón e un pouquiño de sangue de araña. Estaba asquerosa asquerosa, menos mal que despois dixemos as palabras máxicas "abracadabra pata de cabra" e apareceron un montón de chuches no canto de todos aqueles ingredientes que nos botaramos.\nGalletas do Samaín\nOutra das actividades que fixemos co gallo do Samaín foi elaborar galletas e rosquillas.\nEsta actividade fixémola conxuntamente todos os nenos e nenas de educación Infantil o pasado martés, quedar quedar non nos quedaron moi bonitas pero ricas si que estaban e pasámolo xenial.\nAquí vos deixamos unha presentación dos froitos do outono para irnos preparando, xa que pronto faremos a nosa degustación anual.\nNo outono from fina3\nContos do magosto\nAquí podedes ver algún dos contos que imos traballar na aula coa chegada do magosto:\nEtiquetas: Contos, Magosto\nAquí podedes acceder a diversas actividades Lim sobre o Magosto.\nEtiquetas: LIM, Magosto\nQue festexamos no Magosto?\nAquí vos deixamos algunha información sobre que é o que festexamos no magosto e como o facemos.\nTempo De Magostos from letrasenrede\nÉ tempo de Magosto\nO magosto está as portas, e para pasar de celebración en celebración nada mellor que unhas cancións.\nEtiquetas: Cancións, Magosto


Anguita (A voapluma, Diario de Ferrol, 11/08/2001) - Xavier Alcalá\nHome Galego Hemeroteca A voapluma (Diario de Ferrol) Anguita (A voapluma, Diario de Ferrol, 11/08/2001)\nXavier Alcalá 23rd Abril 2018\t A voapluma (Diario de Ferrol) / Galego / Hemeroteca\nDicía onte que andaba eu a gozar as ondas na Frouxeira de Valdoviño cando o mundo “global” soubo que se fora Jorge Amado. Pero a un mundo menor tamén se lle comunicaba o adeus dun home intensamente proxectado sobre a súa realidade.\nCon horas de diferencia –supoño– íanse o novelista brasileiro e un galego xornalista, Diego Bernal, humanidade grande e miope, de agudísima visión sen embargo.\nComo Jorge Amado, o Diego tamén me tratou cordialmente. Encontrámonos moitas veces, ata en lugares de non doado encontro. E velaí unha anécdota que define o personaxe, xa reducido a escritos e fitas de audio ou vídeo:\nEn tempo de preparar eleccións, un día de calor espantosa en Compostela atopámonos na rúa e puxémonos a comentar algo divertidísimo que nos pasara no Hotel City de Buenos Aires, no que se achaban don Manuel e, secretamente, o “gallego” Fernández de Cuba.\nRiamos a cachón cando, de súpeto, o Diego se puxo a berrar: “¡Anguita, Anguita!”. Ollei para a beirarrúa contraria e vin o Anxo Guerreiro. Agudicei a vista, á espera de identificar “o Califa”, quizais de xira por Galicia a comprar vontades para o comunismo.\nMais o cordobés non aparecía (unha pena, porque me gustaba coñecelo), e o Guerreiro lanzouse ao sol de chumbo para vir onda nós.\nO Diego –tratándoo de “Anguita”– pediulle explicacións sobre as propostas de IU para Galicia.\nAo facelo, tras do cu de vaso dos seus lentes había unha malicia anxelical, con dereito a ceo de xornalista…\nEn fin: tanta gloria haxa no Alén como riso aquí nos deixou.\n[Diario de Ferrol, A voapluma, 11/08/2001]\nA voapluma / Anguita / Anxo Guerreiro / Bos Aires / Diario de Ferrol / Diego Bernal / Izquierda Unida / Jorge Amado / José Ramón "Gallego" Fernández / Julio Anguita / Manuel Fraga\nPrevious PostAmado (A voapluma, Diario de Ferrol, 10/08/2001)\nNext PostVinganza (A voapluma, Diario de Ferrol, 12/08/2001)


ை Venezuela, entre emerxencia económica e crise humanitaria | Rubens Rocha\nை Venezuela, entre emerxencia económica e crise humanitaria\nAdemais de declarar a crise ante os problemas sanitarios que sofre o país, o Parlamento tamén aprobou unha investigación sobre a situación das empresas e propiedades que foron expropiadas polo Executivo venezolano durante os últimos 16 anos, así como analizar a forma na que foron designados os maxistrados do Supremo en decembro pasado polo chavismo.\nVenezuelase moveu este martes entre “a emerxencia económica” para a que o presidente Nicolás Maduro pediu apoio, e a “crise humanitaria de saúde” que declarou o Parlamento de maioría opositora, que lanzou un berro de alerta pola escaseza de medicamentos e a deterioración dos hospitais.\nMaduro lembrou este martes desde unha reunión con parte dos seus ministros que a maioría opositora que controla a Asemblea Nacional (AN) desde o pasado 5 de xaneiro negou o xoves pasado a aprobación do “decreto de emerxencia económica” que presentou recentemente e adiantou que tomará medidas legais por esta negativa.\n“O peor que fixo a Asemblea é tratar de negar, de anular e de impedir o decreto de emerxencia económica que eu lancei como xefe de Estado para protexer ao país”, dixo.\nSinalou directamente ao presidente do Parlamento, Henry Ramos Allup, e ao deputado José Guerra, quen elaborou un informe de rexeitamento ao decreto, de poñer freo ao seu plan para “protexer” ao pobo.\n“Señor Ramos Allup, señor José Guerra, a vostedes fágoos responsables, de onde sae tanta mezquindad, tanto egoísmo, tanta perversidade, soamente pendentes da politiquería e de facer dano, mentres nós o que estamos é traballando”, dixo.\nReiterou que Venezuela está a afrontar “unha verdadeira emerxencia económica” aínda que aclarou que a súa Administración está “de pé, cun país independente, cun Goberno autónomo” e cun sistema social “de grandes misións”, como chama aos programas sociais.\nAsegurou, neste sentido, que nada o deterá na ruta por estabilizar a economía e asinou un decreto para crear o chamado “sistema centralizado e estandarizado de compras públicas para todos os órganos e entes da administración pública” e sinalou que nos próximos días os ministros da área explicarán o seu contido.\nAgradeceu aos sectores da “comunidade empresarial venezolana que quere traballar e que quere ser partícipe e protagonista da superación da emerxencia económica” que, asegura, puxéronse ás súas ordes, a quen dixo que a súa man está tendida.\nAdiantou ademais que o seu Goberno vai desenvolver “unha alianza produtiva para o desenvolvemento” e fará plans “para afrontar a emerxencia” con todos “os sectores privados que queiran traballar con seriedade, con responsabilidade”. Maduro tamén informou que ordenou ao seu ministro de Petróleo, Eulogio Do Piñeiro, que inicie unha “xira inmediata” por todos os países produtores de hidrocarburos pois o seu país posúe, dixo, unha proposta para recuperar o equilibrio do mercado do cru.\n“Venezuela ten a proposta para recuperar o equilibrio do mercado, con humildade dígoo”, dixo.\nComentou “todos os países” pertencentes á Organización de Países Exportadores de Petróleo (OPEP) e os non pertencentes a este cartel “dunha ou outra forma deron o seu apoio” a esta proposta venezolana “pero os intereses xeopolíticos que manexa o imperio impediron un acordo”.\nMáis temperán, na sesión da Asemblea Nacional deste martes, a bancada maioritaria opositora declarou “unha crise humanitaria de saúde” no país ocasionada pola escaseza de medicamentos, de equipos médicos e a deterioración das institucións públicas sanitarias.\nA través do texto aprobado, o Parlamento acordou “esixir ao Goberno nacional garantir de maneira inmediata o acceso á lista de medicamentos esenciais que son básicos, indispensables e imprescindibles e deben ser accesibles en todo momento”.\nO acordo fai un exhorto ao Executivo a que “permita o envío de medicamentos de particulares doutras nacións a Venezuela e dentro do territorio nacional”, unha posibilidade que fora prohibida polas autoridades.\nNa sesión foron presentados dous testemuños de persoas cuxos familiares morreron por padecimientos de saúde que se agravaron, segundo explicaron, logo de non conseguir un medicamento ou un equipo médico para a súa atención.\nO deputado chavista Ricardo Molina propuxo exhortar ás universidades nacionais para que presenten un plan viable para producir medicamentos e materiais médicos en Venezuela, o que foi aprobado por unanimidade no Parlamento.\nCon todo, o seu outra proposta na que expuña exhortar aos médicos e clínicas privadas a dedicar 20% das súas capacidades para atender de maneira gratuíta “ao pobo”, foi negada pola maioría opositora.\nActualidade en Xeral 2016, Asamblea Nacional Velezolana, Chavismo, Crise, crise humanitaria, ECONOMÍA, Ketek Laboratory-Study Zulo S.A., Venezuela\n← ை Cancilleres de Celac buscan combater a pobreza\tை Alianza do Pacífico apoian segundo mandato de Lagarde →


Fin de semana de competicións internacionais | Fegatri\nFin de semana de competicións internacionais\nEste fin de semana temos competicións internacionais en Italia e Portugal.\nOs galegos voltan ás competicións coa partipación de Antonio Serrat (Triatlón Vao) na Copa do Mundo de Arzachena en Italia e Susana Rodriguez (Triatlón Mar de Vigo) na Copa do Mundo de Paratriatlon en Alhandra (Portugal).\nAndrés Cendán do Cidade de Lugo Fluvial e Sara Guerrero do Náutico de Narón participan no Campionato Mediterráneo de Triatlón en Alhandra (Portugal), onde o equipo do Cidade de Lugo Fluvial competirá no Campionato de Europa de Relevos Mixtos por Clubes.\nAdemáis, o equipo de Terras de Lugo trasládase a Barcelona para participar no Campionato de España de Biatlón da Federación de Pentatlón.\n← Prev: Convocatoria de Axudas a Deportistas Galegos de Alto Nivel da Secretaría Xeral para o Deporte **(Prazo ampliado 5 días hábiles) Next: Serrat entre os mellores →


Carta aberta dos Trazantes - Faro de Vigo\nCarta aberta dos Trazantes\nos trazantes de tenorio 11.06.2017 | 03:48\nDende a Asociación Os Trazantes de Tenorio queremos saír ó paso das publicacións que se veñen facendo os últimos días nos diversos medios querendo esclarecer a situación que está a vivir o grupo.\nA anterior presidenta cesou no seu cargo o día 28 de abril. A pesar da implicación e da boa labor que en moitas ocasións esta persoa tivo no grupo, no momento no que a nova directiva quixo poñerse á fronte da asociación vimos que había certas irregularidades e que existía falta de fondos. Debido a este problema pedíronse as explicacións pertinentes á expresidenta; explicacións que nunca chegaron. Evidenciábase unha mala xestión dos cartos. Cando a nova directiva pide o acceso á documentación do grupo, esta persoa non lla facilita e tampouco se consegue esclarecer o estado de contas. Pese a todo, a decisión tomada en conxunto pola asociación é a de emprender unha nova xestión clara e continuar adiante co noso traballo partindo de cero.\nPor outra banda, queremos clarexar que non formaremos parte de ningunha loita política nin fomos en ningún momento partícipes de declaracións de ningún grupo político.\nSomos unha asociación que actuará en todo caso con voz propia e imparcialidade e que tratará os seus asuntos internos da maneira que considere oportuna. Pedimos respeto á Asociación Os Trazantes de Tenorio e ós membros, que ó único que se adican é á recuperación e ensalzamento das nosas tradicións e folclore e é precisamente niso no que seguiremos centrando os nosos esforzos.


Un concurso dirixido ao alumnado premia as mellores ideas sobre o mar e a vida nel para despois filmalas\nO prazo para presentar ideas remata o 3 de outuburo\nO programa audiovisual Vidas Mariñeiras chega este curso aos concellos d´A Mariña-Ortegal. O prazo para que grupos de alumnos e alumnas de 3º e 4º da E.S.O e 1º de Bacharelato presenten ideas relacionadas coa vida e a paisaxe na costa ou que teñan como punto de partida o retrato dos oficios vinculados ao mar nesta zona costeira remata o 3 de outubro.\nAta o próximo mércores 3 de outubro, o alumnado de 3º e 4º da ESO e de 1º Bacharelato dos concellos que abranxe o GALP A Mariña-Ortegal (Valdoviño, Cedeira, Cariño, Ortigueira, Mañón, O Vicedo, Viveiro, Xove, Cervo, Burela, Foz, Barreiros e Ribadeo) pode presentar proxectos audiovisuais enfocados á realización dunha curtametraxe.\nVidas Mariñeiras contempla a selección, titorización e desenvolvemento de proxectos cinematográficos a cargo de profesionais do audiovisual nun programa formativo dunhas 50 horas, repartidas en varias sesións ao longo dos meses de outubro e novembro. O resultado: curtametraxes elaboradas polo propio alumnado que poderán ser de ficción, documentais ou experimentais e que terán como tema o medio mariño e todo o que o rodea.\nRodar unha peza audiovisual\nSegundo explican as bases do programa, os proxectos deben ser grupais (entre 5 e 15 alumnos e alumnas) e centrarse nos oficios tradicionais, nas paisaxes, na cultura, na actividade produtiva ou na vida mariñeira local. Se resultan escollidos polo equipo técnico do programa, as rapazas e rapaces integrantes dos grupos finalistas terán un primeiro contacto co ámbito audiovisual da man de cineastas, tanto desde un punto de vista teórico como práctico, e crearán a súa propia peza audiovisual.\nA historia do cinema e as fases e elementos necesarios para organizar, rodar e editar un filme (desde a escaleta de produción até os axustes finais de posprodución e masterización) son os eixos centrais do programa. E como broche final, as pezas audiovisuais resultantes proxectaranse ao público e estarán dispoñibles na web vidasmarineiras.gal.\nAs bases completas poden consultarse AQUÍ, e AQUÍ as curtametraxes gañadoras do ano pasado feitas por alumnado da zona do Golfo Ártabro Norte, onde se puxo por primeira vez en marcha este programa.


Propostas da CSIF para os funcionarios da Xunta – Boletín independiente de CSIF Galicia para os empregados públicos\nPropostas da CSIF para os funcionarios da Xunta\nPublicado el 4 abril, 2019 5 abril, 2019 por heraldtoupeiras\nPOR UN NOVO ACORDO DE FUNCIONARIOS\nNA CSIF COMPROMETÉMONOS CONTIGO A DEFENDER SEN CONDICIÓNS:\nRecoñecemento universal do sistema extraordinario de Carreira Profesional, tal e como sostén o Tribunal Supremo.\nReverter as discriminacións nos prazos de encadramento entre os diversos subgrupos así como as brutais diferencias existentes nas contías para permitir que a maioría dos Funcionarios poidan acceder ao Grao IV de carreira antes da súa idade de xubilación.\nRecoñecemento do réxime extraordinario no 3º grao de carreira aos Funcionarios con antigüidade superior aos 20 anos e no 4º aos que posúan unha antigüidade superior aos 25 anos.\n2.- PROMOCIóN INTERNA OPE’s 2019-2020\nA) Sistema Selectivo por Concurso de méritos: Como opción prioritaria propoñeremos a modificación da Lei de Emprego Público para permitir que as promocións internas se convoquen excepcionalmente polo sistema de concurso. Tal e como permite o artigo 57 da devandita lei e o art. 61 do EBEP.\nB) Como alternativa, propoñeremos o Concurso-Oposición utilizado pola Xunta para a funcionarización do persoal laboral:\nNº de prazas nas OPE’s 2019-2020: Mínimo, 2.000 prazas.\nC) Promoción interna temporal. Modificación da Lei de Emprego Público de Galicia para que o Funcionario de carreira, con carácter voluntario, poida ser nomeado temporalmente para desempeñar funcións dun subgrupo superior, sempre que posúa a correspondente titulación, manténdose en servizo activo no subgrupo de orixe e percibindo as retribucións do posto correspondente ao subgrupo que efectivamente desempeñe.\nD) Promoción interna de subgrupo C1 ao A1. Modificación da Lei do Emprego Público (art. 80.2) para que os Funcionarios do subgrupo C1 coa titulación esixida poidan promocionar ao A1, consonte ao previsto na Disp. Transitoria 3ª do EBEP.\n3.- CONCURSO DE TRASLADOS.- Desenvolvemento dun concurso de traslados para o persoal Funcionario antes da incorporación na condición de Funcionario do persoal laboral que se funcionarice.\n4.- CONCURSOS ESPECÍFICOS.- CSIF velará porque os postos provistos por Concurso Específico sexan adxudicados atendendo só a criterios de mérito e capacidade, denunciando pública e xudicialmente toda actuación arbitraria na cobertura dos ditos postos.\n5.- CONCURSOS ABERTOS E PERMANENTES.– CSIF seguirá presionando á C. de Facenda para conseguir a implantación inmediata do concurso aberto e permanente.\n6.- PERMUTAS DE POSTO DE TRABALLO DE TODOS OS FUNCIONARIOS.– Modificación do artigo 99.1 da Lei 2/2015 do Emprego Público de Galicia para permitir que as permutas de postos de traballo entre persoal Funcionario afecten tamén ao persoal Funcionario Interino.\n7.- PROCESOS DE ESTABILIZACIÓN/CONSOLIDACIÓN.- Defenderemos unhas bases que permitan que a fase de concurso sexa real e efectiva, incluíndo a nota de corte predeterminada na fase de oposición.\n8.- DECRETO DE SUBSTITUCIÓNS.- Aprobación dun novo Decreto de Listas onde o tempo traballado puntúe, como mínimo, a metade da puntuación total.\n9. FONDOS ADICIONAIS.– Recuperación destes fondos para o seu reparto equitativo entre todos os empregados públicos. Por un acordo de CIG, CCOO e UGT, só se repatiron entre 600 funcionarios.\n10.- RESTITUCIÓN DO SALARIO RECORTADO NO ANO 2010 POLO GOBERNO DE ZAPATERO.– CSIF, a nivel nacional, retomará as negociacións para a restitución do soldo e trienios do ano 2010. Estas quedaron en suspenso coa disolución das Cortes Xerais.\n11.- XUBILACIÓN PARCIAL DO FUNCIONARIO.- CSIF, a nivel nacional, reanudará co novo goberno de España a negociación para a xubilación parcial dos Funcionarios de carreira; negociación que quedou paralizada coa disolución do Parlamento español.\nTríptico do Programa Electoral\nAnterior Procesos de estabilización en la Xunta: exterminio interino\nSiguiente Por un novo acordo de Funcionarios, vota CSIF


Receita de Batido de Pomelo e Xenxibre - Mercadona\nSe buscas un bo aliado refrescante para este verán, aprende a preparar un delicioso Batido de Pomelo e Xenxibre. É moi fácil!\nUn batido orixinal e revitalizante, que combina o sabor cítrico do pomelo co aroma do xenxibre, e ao que se lle engade un toque refrescante de xeado de avea e o carácter suave da bebida de améndoas.\nSigue o vídeo paso a paso da Receita do Batido de Pomelo e Xenxibre\nSe queres aprender a elaborar esta receita, aquí tes todos os detalles.\nIngredientes para 1 persoa:\n1 pomelo e medio\n1 vaso e medio de bebida de améndoas\n1 bóla de xeado de avea\n20 g de xenxibre\n1. Espremer o pomelo.\n2. Cortar e pelar o xenxibre.\n3. Raiar o xenxibre.\n4. Verter nun batedor o zume de pomelo, a bebida de améndoas, o xenxibre e una bóla de xeado de avea.\nSe buscas outra receita refrescante, aprende a preparar esta Receita de Xeado de Té Matcha.\nMerendas para a volta á escola\nSigue o vídeo paso a paso da Receita de Galletas de Hallowe...


Xogos Mellor clasificado de letras libre\nXogos Mellor clasificado de letras\nFai grupos de tres ou máis cartas do mesmo número ou straight flush. Para pechar só se pode taxa sobrarte carta inferior a 5. sorte!\nCertamente nunca xogou un xogo de paciencia como esta. Únete a este pequeno escuadrón bonito coellos que leva-lo para vivir unha aventura totalmente máxico. Mire atentamente para as cartas que ten na tapicería e na parte inferior da pantalla, vai ter que se librar da próxima maior ou menor que os sinais de sinalización para abaixo ata que haxa á esquerda.\nMaxia Solitaire: Mundo\nPartido moi simple, pero moi divertido. Ten que engadir 15 cunha carta de ti e que están sobre a mesa. Recollida o máximo de puntos e pode matar a todos os seus adversarios.\nCando ten un tempo e non ser moi claro para xogar, confía esta nova versión do clásico xogo de cartas. O obxectivo é o mesmo de sempre, apilar as cartas en catro tacos diferentes, cada un dos cales corresponde a un poste no baralla. Pero as cartas non están nun único taco como de costume, pero é, por riba de todo mes, vai ter que pensar moito para mover as cartas dun lado para o outro e non queda sen movementos.