رسالت حوزه در روشن گرى حماسه کربلا\nذاکری, علی اکبر. (1381). رسالت حوزه در روشن گرى حماسه کربلا. حوزه, 19(شماره 114-113), 21-142.\nعلی اکبر ذاکری. "رسالت حوزه در روشن گرى حماسه کربلا". حوزه, 19, شماره 114-113, 1381, 21-142.\nذاکری, علی اکبر. (1381). 'رسالت حوزه در روشن گرى حماسه کربلا', حوزه, 19(شماره 114-113), pp. 21-142.\nذاکری, علی اکبر. رسالت حوزه در روشن گرى حماسه کربلا. حوزه, 1381; 19(شماره 114-113): 21-142.\nمقاله 2، دوره 19، شماره 114-113، پاییز 1381، صفحه 21-142\nحماسه کربلا سرچشمه اى است همیشه جوشان و جارى و نقش آفرین در عرصه هاى گوناگون: اجتماعى فرهنگى سیاسى و اخلاقى.\nمکتب عاشورا مکتب ایثار وفا مهربانى مهرورزى است و جانمایه آن روشن گرى و گوهر آن عزت مدارى.\nفرمانبرى پیروى عاشقانه از رهبرى تا بذل شیرین ترین و عزیزترین سرمایه زندگى یعنى جان بنیان آن را تشکیل مى دهد.\nامر به معروف و نهى از منکر ستم ستیزى اصلاح امت محمدى(ص) کرامت بخشیدن به انسان و تعالى دادن آن هدف و سمت و سوى حرکت کربلاییان بود. از این روى کربلا مکتبى است براى همه عصرها و نسلها و براى هر نسل و عصرى پیامى نو و سازوار دارد; آن هم پیامهایى که با شهادت و ایثار امضا شده است.\nحماسه آفرینى حسین و یاران و خیزش بزرگ و شگفت انگیز آنان سبب\nشده که از زمان پدیدارى در کانون توجه آگاهان ستمدیدگان و به ستوه آمدگان از بى عدالتى و نابرابرى باشد و جهان اسلام و در بین دیگر ملتها جایگاه ویژه یابد و در حرکتهاى عدالت خواهانه و ستم ستیزانه نقش داشته باشد.\nقیام امام حسین(ع) حرکتى بود در جهت احیاى ارزشهاى دین و ستیز با فساد ستم بدعت و خیانت. چنین بود که سرلوحه حرکتها و سرمشق جنبشهاى بسیار قرار گرفت و حسین اسوه شد اسوه اى ماندگار. نقش این قیام از آغاز در ماندگارى مکتب حیات بخش اسلام و پاسدارى از کیان ارزشهاى دینى به گونه اى بوده که گفته اند: الاسلام محمدى الحدوث حسینى البقاء.\nقیام حضرت و شهادت او سبب شد که وجدان خفته جامعه اسلامى بیدار شود و در برابر تباهیها جنایتها فسادها و سنت شکنیها واکنش نشان دهد.\nقیام مردم مدینه معروف به واقعه حرّه حرکت توّابین قیام مختار و… حکایت از بیدار شدن وجدان جامعه اسلامى داشت که پس از شهادت سرور آزادگان یکى پس از دیگرى رخ داد.\nاین قیام در برهه برهه تاریخ اسلام و در روزگاران سخت هراس انگیز مرگ بار و طوفانهاى سهمگین بلا گشایش بوده و ظلمت شکن و برانگیزاننده و براى مردمان گرفتار آمده در چنگ دیو و دَدْ الگویى راه گشا و روشن گر و مشعلى فرا راه.\nبسیارى از حرکتهاى انقلابى و نهضتهاى ضد استعمارى در سده هاى پسین از مکتب حسین(ع) سرچشمه گرفته اند.\nبسیارى از مصلحان اندیشه وران فرهیختگان سیاستمداران پیشاهنگ مبارز و انقلابى با الهام از مکتب حماسى حسین(ع) در گوناگون\nعرصه ها و در رویارویى با استعمارگران نقش آفریده اند.\nنگاهى به سخنان آنان که صداى خوش آهنگ بیدارگر و حیات آفرین حسین و یاران او را در عاشورا به گوش جان و دل نیوشیده1 و نهضت حسین را در چشم انداز خود قرار داده اند نمایان گر پیام روشن رخشان و راستینى است که نهضت امام همیشه و در همه حال با خود دارد.\nقیام امام حسین(ع) در هر عصر و زمان و براى هر ملت و مردمى پیام دارد پیامى که هیچ گاه کهنه نمى شود. بشر هرگاه به این پیام زنده دگرگون کننده نیاز دارد; زیرا که سعادت و تعالى او در آن است.\nپیام مردان حق مدار کربلا که در راه دفاع از حق و مبارزه با باطل و رسیدن به چشمه حیات بخش حق جان فدا کردند به بشر زندگى نوینى مى بخشد و او را به سعادت و کمال و اوج زیباییها مى رساند.\nانسانِ جویاى کمال مى تواند در هر زمان با نگاهى ویژه از این مکتب درس بگیرد و جامعه خویش را اصلاح کند سنت نبوى را به پا بدارد بر ترس از مرگ چیره شود دشمن ویران گر را زمین گیر کند و خواص جریان ساز را بشناسد و به نقشه ها و ترفندهاى دشمن در هر زمان و هر مکان آگاه شود.\nنقش عاشورا در پیروزى انقلاب اسلامى ایران نقش کلیدى و محورى بود. کربلا و آیین عزادارى حسینى حرکت و قیام مردم ایران را آفرید پرورید شکوفاند و به کمال رساند.\nبسیارى از تکانهاى شدید و زیر و روکننده و لرزه هاى سرنوشت ساز روزهاى انقلاب در روزهاى عزادارى حسینى پدیدار شد. از حماسه تاریخى پانزده خرداد (12محرم) 1342 گرفته تا راهپیمایى سرنوشت ساز تاسوعا و عاشوراى محرم 1357 که طومار حکومت ستم شاهى پهلوى را در هم پیچید. در آن روزهاى حماسه و خون عاشورا به کالبدها حیات مى دمید و پژمردگیها\nرا مى زدود و شادابى به ارمغان مى آورد. حوزویان دانشگاهیان واعظان شاعران مرثیه سرایان هنرمندان همه و همه تشنگى خود و دیگران را از این چشمه زلال فرو مى نشاندند.\nدر دوران جنگ هشت ساله عراق علیه ایران اسلامى کربلا حرکت مى آفرید راه مى گشود فداکارى مى آموزاند مرگ را آسان مى نمود شهادت و ایثار در راه خدا را والاترین آرزوها جلوه گر مى ساخت. در هنگامه هاى دشوار فرمانبرى از رهبرى عشق به راه و ایثار عاشوراییان الگوى مردان جبهه نبرد بود.\nشیعیان پاکباز لبنان با نوشیدن از چشمه گوارا و زلال عاشوراى حسین نیوشیدن پیام آن درس آموزى از مکتب آن عزیز و عاشوراییان سالها در برابر صهیونیسم تباهى آفرین ایستادگى کردند تا این که جنوب لبنان را از لوث وجود اهریمنان صهیونیستى پاک کردند. اکنون نیز همان حماسه است که به شیعیان آن دیار گرما توان شور و هیجان مى بخشد.\nدر برابر حماسه آفرینى عاشورا گرما و روشنایى بخشى شعله هاى مقدس آن دشمن نیز با به کار گرفتن قلم بمزدها به شبهه پراکنى پرداخته است.\nشمارى از اینان حرکت امام را اشتباه و سبب جدایى پراکندگى و اختلاف و چند دستگى امت اسلامى برشمرده و براى به کرسى نشاندن سخن واهى خود به اخبار و منابعى استناد جسته اند که بى ارزشى آنها با اندکى درنگ روشن مى شود. شمارى با حربه تحریف به شبهه دامن زده و دامنه آن را گسترده اند. جنگ قبیله اى شستن خون با خون خودکشى سیاسى شفاعت گناهکاران و… از این دست تحریفها و شبهه افکنیهاست.\nدر جامعه هاى اسلامى و در بیدارى امت اسلامى دارد.\nاین نقش آفرینیها سبب گردیده دستهاى پیدا و ناپیدا به آلوده گرى بپردازند و از نقش دگرگون آفرین عاشورا بکاهند و آن را از مدار اسوه بودن خارج سازند حال یا با رویارویى و لجن پراکنى و یا با تحریف.\nارائه گزارشهاى نادرست و تحریف و واژگونه نمایاندن گزاره گزاره آن از آن اوان در دستور کار حکومت گران فاسد و ستم پیشه اموى قرار گرفت.\nاینها همه نیاز به بیان روشن دقیق همه سویه و درست واقعه کربلا را دوچندان کرده است. با باز شکافى روشن درست و کامل رویداد کربلا بسیارى از این اوهام پندارهاى پوچ و ادعاهاى بى مورد از ساحَتِ حماسه اى که حسین و یاران آفریدند زدوده مى شود و هدفها و پیامهاى الهى ـ انسانى این حرکت بر همگان روشن مى گردد.\nروشن گرى زوایاى قیام امام حسین(ع); یعنى بیان سنت و سیره اى که مى تواند براى بسیارى از مردمان سرچشمه عمل باشد. این بیان بیرون آوردن و نمایاندن پیامهاى دینى و به روز و سازوار با زمان عرضه کردن سیره سنت و فرمانها و دستورهاى اسلامى به عهده حوزه هاست و رسالت حوزویان به شمار مى آید. چنین است شناساندن اسوه هایى که بتوانند یک یک مردم را به سوى اسلام ناب بکشانند و ره نمایند. بویژه امروزه که با تشکیل جمهورى اسلامى ایران علاقه مندان به اهل بیت رو به فزونى اند مسؤولیت حوزویان در پاسداشت حماسه عاشورا و بیان دقیقه هاى آن بیش از پیش احساس مى شود.\nآنان مى باید جریان عاشورا را به گونه اى ارائه دهند که براى همگان چه در داخل چه در خارج چه جوان و چه پیر چه مسلمان شیعى و چه مسلمان غیر شیعى و… درخور درک و پذیرش باشد\nاین موضوع براى رسانه هاى گروهى اهمیت بیش ترى دارد و باید آیینها و سخنرانیهایى را پخش کنند و نشر دهند که روشن شفاف و بیان کننده والاییهاى حسین(ع) و دیگر عاشوراییان حماسه آفرین باشد و جنبه هاى انسانى مهرورزى ستم ستیزى عدالت خواهى آن نمایان گویا و برانگیزاننده باشد.\nدرست و دقیق بر گذاردن آیین عزادارى از رسالتهاى حوزویان است و زمینه اى است براى بیان و نشر احکام و معارف ناب بیدارگر و انگیزاننده اسلام.\nشیفتگان علاقه مندان شیدایان حسین(ع) و دوستداران اهل بیت هرساله در ماه محرم و صفر براى بزرگداشت نام و یاد حسین و دیگر عاشوراییان و سوگوارى در مسجدها و تکیه ها گرد مى آیند تا شرح واقعه و حماسه عاشورا را از زبان آگاهان و عالمان بشنوند. این جاست که بیان رویداد کربلا از روى منبعها و مدرکهاى درست و داراى ارزش علمى و تاریخى بیش تر احساس مى شود.\nبیان حماسه بزرگ عاشورا از زبان آگاهان و آشنایان به تاریخ و شرح زوایاى مهم درس آموز و عبرت انگیز آن با تکیه به خبرهاى درست با ارزش و مورد تأیید اهل فن و خبره سبب علاقه بیش تر مردم به آیینهاى حسینى و آگاهى کامل تر آنان از این رویداد مى شود.\nاز آن جا که در آیین حسینى مردم بسیار از هر گروه و پایه بویژه فرهیختگان دانشوران تحصیل کرده ها استادان دبیران دانشجویان دانش آموزان و… شرکت مى جویند واعظان مبلغان سخنوران روحانیان گرداننده این آیینها وظیفه دارند و مسؤولیتى افزون که حماسه و رویداد عاشورا را به گونه اى بیان کنند که خردها بپذیرند و جانهاى سالم از نسیم\nدل انگیز آن جانى تازه بگیرند.\nمى باید سازوار با سطح آگاهى مخاطبان سخن گویند و سخنان ایشان برخاسته از اندیشه و مستند به منبعهاى با ارزش و به دور از افسانه خرافه جُستارهاى نابخردانه و نامأنوس باشد.\nپیامدهاى سهل انگارى در شناساندن عاشورا\nارائه ندادن تصویر درست و بررسى واقع بینانه از رویداد و حماسه بزرگ عاشورا پیامدهاى ویران گر بسیارى دارد. تا آن جا که شناساندن آن و نمایاندن زوایاى آن به جویندگان حقیقت با دشوارى جدى و غیر درخور جبران رو به رو مى شود که ممکن است به خرده گرفتن بر امام حسین(ع) بینجامد و سبب گردد مردم از آن بِرَمَند و از بهره برى درست و شایسته و بایسته باز مانند. اکنون به نمونه هایى از این پیامدهاى بد و ناگوار اشارت مى کنیم:\n1. پى نبردن به والاییهاى هدف: امام از آفریدن این حماسه بزرگ هدف والایى داشته است که نبود بررسى دقیق و پژوهش همه سویه و شایسته سبب گردیده بسیارى پى به آن والاییهاى هدف نبرند و یا در شناخت هدف به کژراهه بیفتند و نکته ها و جُستارهایى را به عنوان هدف قیام یاد کنند که به هیچ روى مورد نظر امام نبوده است و هیچ نشانه و قرینه اى نیز بر درستى آنها دلالت ندارد. از جمله گفته شده است:\n(امام حسین(ع) تن به شهادت داد و به قربانگاه رفت تا از گناهکاران امت اسلامى شفاعت کند.)\nاین پندار برخاسته از ناآگاهى و ناآشنایى با هدفها آرمانها و برنامه هاى امام حسین(ع) است. پندارگرایان و ناآگاهان از هدفهاى والاى امام کار آن حضرت را شخصى انگاشته اند بسان حضرت مسیح. اندیشه فدا شدن براى\nبَزَه کاران امت مانند مسیح اندیشه اى است که در اسلام هیچ جایگاه و پیشینه اى ندارد و بى گمان از آیین مسیحیت به اسلام راه یافته است.\nاین پندار امکان الگوگیرى از نهضت امام را از بین مى برد و به طور کلى بُعد اجتماعى و سیاسى نهضت را فلج مى کند و از کار مى اندازد.\nمستشرقان یا از روى ناآگاهى و قرار گرفتن در فضاى خرافى و دسترسى نداشتن به سرچشمه هاى زلال و یا از روى عمد کینه ورزانه و براى خراب کردن چهره حماسه ساز کربلا در آثار و نوشته هاى خود و از جمله دائرةالمعارف اسلامى2 در ذیل واژه شیعه فداکارى حسین(ع) را بسان مسیح براى رهایى بَزَه کاران از عذاب انگاشته اند. ولى درباره سخن و نوشتار خود هیچ سند و مدرکى از کتابهاى تاریخى شیعه ارائه نداده اند.\nاین پندار در دوره اى در بین مردم رواج داشته و بر آن تأکید مى شده است. شاید این فکر از روایاتى سرچشمه گرفته که خبر از جایگاه ویژه براى شهیدان در راه خدا مى دهند و آنان را شفیعان امت مى شمارند.\nاین در حالى است که امام حسین(ع) با گناه در افتاد و با دستگاه گناه گستر اموى به رویارویى برخاست و با ستم فساد غارت گرى بیت المال به استضعاف کشیدن مردم که بزرگ ترین گناه است به مبارزه پرداخت و در این راه به دست گناهکاران امت به شهادت رسید.\nچگونه مى توان هدف بزرگ ترین خیزش گر علیه گناه و فساد را فدا شدن براى رهایى گناهکاران امت تفسیر کرد؟ این حرکت پلیدى است که بسان خُرِه به جان نهضت گناه ستیز امام حسین(ع) افتاده که باید با تمام توان به درمان آن برخاست.\nشمارى دیگر بدون درنگ و توجه و اثر پذیرى از صحنه سازیهاى امویان یا کینه ورزانه هدف امام را رسیدن به قدرت و ریاست دانسته اند.3 به این\nپندار و گمان واهى که ایشان بسان دیگر قدرت مداران و دنیاطلبان براى به دست گرفتن قدرت و چند صباحى در ناز و نعمت زیستن و پادشاهى کردن دست به شورش زد. این سخن امویان است. یزید در مجلسى که براى پیروزى خود بر حسین بن على(ع)برپا کرده بود در برابر سر مولى و سرور آزادگان و اسیران اهل بیت چنین ژاژ خایید و تاریخ نگاران قلم بمزد اموى این موضوع را پروراندند و نشر دادند و سپسها کسانى مانند ابن عساکر4و ذهبى5 به سندسازى براى آن پرداختند.گفت و گوى عبداللّه بن عمر ابوسعیدخدرى جابرانصارى و… را با امام حسین(ع) نقل کردند که امام را از این حرکت در هنگام ترک مکه به قصد کوفه بازداشته اندو از بایستگى ترک دنیا و گوشه نشینى با وى سخن گفته اند!وشگفت این که:از نقل پاسخهاى حضرت بویژه به ولید و مروان و محمدبن حنفیه6 که بسیار روشن گر است خود دارى ورزیدند.\nاینان هیچ گونه درنگى در سخنان حضرت نکرده اندکه انگیزه قیام خود را امر به معروف و نهى از منکر مبارزه با بدعت و ستم و اصلاح امور امت محمد(ص) یاد کرده است.\nروشن است که عالى ترین مرتبه امر به معروف و نهى از منکر مبارزه با فرمانروایان و حاکمان ستم پیشه است و بهترین راه براى امر به معروف و نهى از منکر تشکیل حکومت.\nعلى(ع) آن گاه که مرحله و مرتبه هاى امر به معروف و نهى از منکر را برمى شمارد مى فرماید:\n(افضل من ذلک کلَّه کلمةُ عدل عند امام جائر.)7\nفاضل تر از همه اینها سخن عدالت است که پیش روى حاکمى ستمکار گویند.\nغارت گر حرمت شکن کار تشکیلاتى و سازمان یافته است.\nبراى رسیدن به عدالت و جامعه ایده آل و کرامت بخشیدن به مردم به زانو درآوردن ستم پیشگان اشرار فسادانگیزان و تباه آفرینان راهى جز حکومت نیست. از پایگاه قدرت مى توان دستور و فرمان به معروف سنتها احکام آیینها ارزشها و خوبیها داد و از زشتیها بدیها تباهیها فسادها نبایدها بازداشت.\nامام حسین(ع) مى فرماید من براى امر به معروف و نهى از منکر حرکت کرده و قیام خود را سامان داده ام. بى گمان این رسالت مهم بدون قدرت شوکت و قرار گرفتن در رأس هِرَم جامعه پا نمى گیرد.\nکسى که مى خواهد با دیکتاتورى مبارزه کند با ستم پیشه اى درافتد سلطه اشرار را بر چیند در آغاز و در اوان حرکت و خیزش برآورد نیرو مى کند تواناییهاى خود را مى سنجد و آگاهانه و از روى خرد و هوشیارى و حساب گرى پا به عرصه مى گذارد و مى پذیردکه ممکن است فرجام این تلاش و حرکت به جاى پیروزى شکست باشد و از هم پاشیدن نیروها اسارت زندان و مرگ.\nطبیعى است که وقتى انسان هدفى را پى بگیرد و آرمانى را در سر بپروراند و قلّه هایى را فراروى و در چشم انداز خود ببیند به آسانى تمامى دشواریها و سختیهاى آن را نیز مى پذیرد.\nحسین بن على خردمندترین و هوشیارترین مرد روزگار خود چنین بود. براى رسیدن به قله هاى بلند و سر به فلک کشیده مجد و عزت هم نیروهاى خود را در گوناگون شهرها قریه ها در بین عشیره ها ارزیابى کرده بود و هم از توان معنوى و نفوذ کلمه خود براى بسیج مردم آگاهى داشت و هم به روشنى مى دانست که شاید فرجام این حرکت شهادت خود و یاران\nباشد. در اساس امر به معروف و نهى از منکر در مبارزه علیه بیداد ستم پیشگى حاکمان ستم مرزشکنى پیمان شکنى فساد و تباهى حاکمان و فرمانروایان تجلى مى یابد و جنبه سیاسى و اجتماعى دارد.\nحاکم اسلامى وظیفه دارد که امر به معروف و نهى از منکر کند و اگر در هِرَم حاکمیت اسلامى فساد راه یافت حاکم در لجن زار فساد فرو رفت بر خردمندان آگاهان فرهیختگان عالمان مسؤولیت شناس است که با او درافتند و به مبارزه برخیزند.\nامر به معروف و نهى از منکر در عرصه اجتماع و سیاست معنى پیدا مى کند; با ریشه ها کار دارد. اگر ریشه ها را فساد و تباهى فرو بگیرد همه چیز در هم فرو مى ریزد.\nوقتى در پرتو این اصل بلند هِرَم حاکمیت اصلاح شود امور پایین تر خود به خود اصلاح مى شوند و یا به آسانى اصلاح پذیر مى گردند.\nدر روایات و سیره ائمه اطهار(ع) این زاویه بازتاب یافته و به مبارزه با فساد و ستم حاکمان امر به معروف و نهى از منکر اطلاق شده است:\nامامان معصوم جان مال و جایگاه و جاه خود را به خاطر امر به معروف و نهى از منکر جزئى و برخورد با مردم معمولى که دچار فساد و تباهى بودند از دست ندادند که این براى آنان خطرى نداشت بلکه آنچه براى آنان خطرآفرین بود و سرنوشت ساز در افتادن با دستگاه ستم بود و مبارزه با فسادها و زشتیهاى حاکمان از باب وظیفه و رسالت مهم امر به معروف و نهى از منکر. اکنون چند نمونه:\n* زمانى که امیرالمؤمنین(ع) آهنگ جنگ با معاویه کرد استانداران خود از جمله مخنف بن سلیم استاندار اصفهان را به مرکز خلافت فراخواند و در نامه به وى از جنگ با معاویه تعبیر به امر به معروف و نهى از منکر فرمود.8\nییعنى باید با ریشه فساد در جامعه اسلامى در افتاد و با معاویه که با جمع نیرو فساد مى گستراند باید از جایگاه امر به معروف و نهى از منکر برخورد کرد و نگذاشت ریشه گندیده امویان گناهکار و ستم پیشه و سرکش و یاغى بر حکومت حق هرچه بیش تر به زمین فرو برود و قدرت بگیرد.\n* امام امیرالمؤمنین به فرزندان خود حسن و حسین(ع) سفارش مى کند:\n(لاتَترُکوا الامر بالمعروف والنّهى عن المنکر فیُوَلّى علیکم شرارکم ثم تدعون فلایستجاب لکم.)9\nامر به معروف و نهى از منکر را وامگذارید که بدترین شما حکمرانى شما را بر دست گیرند آن گاه دعا کنید و از شما نپذیرند.\nمراد حضرت از این که مى فرماید: (وامگذارید امر به معروف و نهى از منکر را که بدترین شما حکمرانى شما را بر دست گیرند) هِرَم قدرت است. در آن جاست که اگر اصل بلند امر به معروف و نهى از منکر نورافشانى نکند تاریکى همه جا را فرامى گیرد و به لایه هاى پایین جامعه زشتى و تباهى راه مى یابد و کم کم زمینه براى فرمانروایى فاسدان و اشرار آماده مى شود.\nامام به فرزندان خود سفارش مى کند که این اصل بلند را پاسدارند در برابر قدرتهاى فسادگستر بایستند و کوچک ترین زشتى را در هِرَم قدرت تاب نیاورند که به حکمروایى اشرار مى انجامد.\n* امر به معروف و نهى از منکر براى جلوگیرى از چیرگى بدترینها اجابت دعا که در روایات بازتاب ویژه اى دارد از جمله رسول خدا(ص)10 و امام موسى بن جعفر(ع)11 فرموده اند به خوبى مى رساند حوزه اجراى این اصل مهم تنها به گناهان جزئى فردى که هیچ خطر جانى و مالى نداشته\nباشد و به ریشه کنى گناهان و فسادها نینجامد ویژه نمى شود بلکه حوزه اى بس گسترده دارد. چنین نیست که با چند باید و نباید و امر و نهى معمولى و برخورد با مزاحمان و بَزَه کاران کوچه و بازار کار تمام شود و از حاکمیت اشرار جلوگیرى شود. در وقتى اشرار به هِرَم حاکمیت دست نخواهند یافت که بدنه اصلى جامعه به رهبرى آگاهان به پا خیزند و با بدان و قدرت مندان شرور در افتند و از گسترش قدرت آنان جلوگیرى کنند.\nروشن است وقتى که با بدیها و ریشه بدیها در پرتو امر به معروف و نهى از منکر همیشه و همه گاه مبارزه شود زمینه براى فرمانروایى اشرار پدید نمى آید.\n* حجر بن عدى به جهت مبارزه با حاکمان فاسد کوفه به آمر به معروف و ناهى از منکر نامور شد. به گونه اى که ذهبى بر پیشگامى وى در این امر مهم توجه کرده است.12\n* در زیارت نامه هاى بیش تر امامان آمده است:\nاین فراز که فرد پیرو علاقه مند و پوینده راه امامان درگاه بار یافتن به بارگاه قدسى آنان خطاب به آنان زمزمه مى کند و مى خواند بیان گر حرکت قهرمانانه این قهرمانان پاک و وظیفه شناس در برابر حاکمان ستم است و این که هیچ زشتى را از کسانى که بر اریکه بوده اند برنمى تابیده و در برابرشان به سختى موضع مى گرفته و به معروف فرمان مى داده و از منکر باز مى داشته اند.\n* از این که حضرت امیر(ع) مى فرماید:\n(ان الامر بالمعروف والنهى عن المنکر لایُقربان من اجلٍ ولاینقصان من رزق.)13\nهمانا امر به معروف و نهى از منکر نه اجلى را نزدیک کنند و نه از مقدار روزى بکاهند\nبیان گر این نکته است که چون امر به معروف و نهى از منکر حرکتى است علیه طبقه حاکم و دستور به آنان براى گردن نهادن به فرمان حق و انجام معروفها شایسته ها و بایدها و باز داشتن از بدیها و زشتیها شاید مؤمنان به این گمان بیفتند که اگر ما در برابر طبقه حاکم بایستیم و فرمانروایان را به انجام معروف و گردن نهادن به دستورها و آیینهاى شرع فرمان دهیم و از تباهیها زشتیها و پلیدیها بازداریم فرمان قتل ما را خواهند داد و جلوى کسب و کار ما را خواهند گرفت و یا ما را از بیت المال محروم خواهند کرد. حضرت مى فرماید: خیر چنین نپندارید اجل و روزى در دست اینان نیست. انجام این رسالت نه اجل را نزدیک مى کند و نه روزى را مى کاهد.\nبنابراین امام حسین(ع) که در گوناگون گفت وگوها سخنرانیها هدف خود را امر به معروف و نهى از منکر اعلام مى کند; یعنى دشواریها و پیامدهاى عمل به این وظیفه بزرگ و رسالت مهم را پذیرفته است. به خوبى و روشنى مى داند امر به معروف و نهى از منکر کارگزاران اموى و حاکمى خون آشام چون یزید که به هیچ آیین و دینى و به هیچ مرام و قانونى پاى بند نیست چه پیامدهایى دارد.\nحکومت گران هم چون هدف امام را مى دانستند و معناى این سخن او را که مى فرمود: من براى امر به معروف و نهى از منکر به پا خاسته ام به درستى مى فهمیدند و آثار و پیامدهاى آن را درک مى کردند رسالت او را مى شناختند و دریافته بودند که کدام ریشه ها را نشانه رفته چنان گرگ منشانه در برابرش ایستادند و خیلى زود زودتر از زمانى که انتظار مى رفت امام و یاران وى را در حلقه محاصره خود درآوردند.\nاگر امام به ریشه هاى فساد که همانا حکومت گران فاسد اموى بودند کارى نداشت و امر به معروف وى پَر آنان را نمى گرفت و یا هدف امام این\nمى بود که آنان از فسادهاى فردى و شخصى خود دست بردارند یا هدف وى این مى بود که مردم را از گناه پرهیز و به اسلام توجه دهد هیچ گاه امویان چنین خشن علیه امام بسیج نمى شدند و تن به چنین گناه بزرگى که پیامدهاى آن را به خوبى مى دانستند نمى دادند. امویان مى دانستند که در افتادن با فرزند رسول الله و خاندان پیامبر عزیز اسلام چه پیامدهایى براى حکومت آنان دارد.\n* یا مسلم بن عقیل سفیر امام پس از دستگیرى در دارالاماره کوفه به ابن زیاد که خطاب به وى گفت:\n(یا عقیل أتیتَ الناس وأمرهم جمیع وکلمتهم واحدة لتشتّت بینهم وتفرّق کلمتهم.)\nاى پسر عقیل تو بر سر مردم آمدى هنگامى که درباره سرنوشت و فرمانروایى خویش همداستان بودند و سخن شان یگانه بود; آمدى تا ایشان را از هم جدا سازى و سخن یگانه شان را پراکنده کنى.\n(کلاّ ولکن اهل هذا المصدر زعموا انّ اباک قتل خیارهم وسفک دماءهم وعمل فیهم أعمال کسرى وقیصر فأتیناهم لنأمر بالعدل وندعو الى حُکم الکتاب والسنّة.)14\nهرگز! گفتار مردم این شارسان این بود که پدر تو نیکان ایشان را کشت و خونهاى ایشان را ریخت و در میان ایشان کارهایى بسان سزار و خسرو انجام داد. ما آمدیم تا ایشان را دادگرى فرماییم و به نبشته خداوند و شیوه رفتار پیامبر خوانیم.\nمسلم بن عقیل مردم را به گناه و فساد متهم نمى کند و نمى گوید ما آمدیم چون دیدیم جوانان مردان و زنان به بى راهه مى روند و کارهاى خلاف انجام مى دهند; بلکه مى گوید:\n2. خلاف شرع انگاشتن قیام: بیان نکردن درست رویداد عاشورا و هدفهاى متعالى امام سبب شده قیام را اشتباه و نادرست بینگارند و بگویند: کشته شدن امام بر اثر دستور شرع بوده که او بر امام زمان خویش خروج کرده است.\nاز جمله کسانى که چنین پنداشته و چنین سخن سخیفى را بر زبان رانده قاضى ابوبکر محمد بن عبدالله معافرى (م:543) نویسنده احکام القرآن معروف به ابن عربى است.\nوى با استناد به روایت عرفجه در کتاب امارت صحیح مسلم از قول پیامبر اسلام(ص):\n(ستکون هناک فمن اراد ان یفرق امر هذه الامة وهى جمیع فاضربوه بالسیف کائناً من کان)\nزودا که آن رویداد تلخ رخ دهد. هر که بر آن شود در بین این امت پراکندگى پدید آورد در حالى که یک پارچه و یگانه\nبر این گمان افتاده و این سخن سخیف را بر زبان جارى کرده که:\n(فما خرج علیه احد الاّ بتأویل ولاقاتلوه الاّ بماسمعوا من جدّه)15\nاینان [سپاه یزید] به رویارویى و قیام علیه حسین بن على برنخاستند مگر به تأویل و توجیه و او را نکشتند مگر به آنچه از جدش شنیده بودند\n(قتل بشرع جده)16\n(قتل بسیف جده)17\nمناوى از این سخن ابن عربى شگفت زده شده و در نقد آن نوشته است:\n(ابن عربى کتابى درباره مولاى ما حسین رضى اللّه عنه وکرم وجهه نوشته و شأن او را پایین آورده است. تصور کرده که یزید او را به حق براساس شمشیر جدش کشته است. به خدا پناه مى بریم از خذلان.)18\nاین سخن از ابن عربى شهرت یافته است. اما گویا در نقل این سخن سهل انگارى شده است. به این معنى که ابن عربى با استناد به روایت صحیح مسلم بر امام حسین خرده گرفته و حرکت آن امام همام را نادرست انگاشته اما تعبیر: (قتل بسیف جده) در سخن وى دیده نمى شود; بلکه برداشت ابن خلدون از سخن اوست که در نسخه هاى کهن مقدمه بوده و در نسخه اى که اکنون در دسترس است این جمله نیامده و به جاى آن (بشرع جده) درج گردیده است. از این روى شمارى این سخن را به ابن خلدون نسبت داده اند.\nشوکانى در البدر الطالع در شرح حال ابن خلدون مى نویسد\n(حافظ ابوالحسن هیثمى در خرده گیرى و انتقاد از ابن خلدون تأکید داشت.\nحافظ ابن حجر گفته است: زمانى که سبب را پرسیدم گفت: به من خبر رسیده که ابن خلدون درباره حسین نواده پیامبر(ص) گفته است: او به شمشیر جدش کشته شد. او سخن خویش را با لعن به ابن خلدون و ناسزا به وى ادامه داد در حالى که مى گریست.\nاین عبارت در تاریخ کنونى وى دیده نمى شود و گویا آن را در نسخه اى آورده که از آن برگشته است.)19\nگویا مراد هیثمى همان مقدمه ابن خلدون باشد و این نشان مى دهد که در نسخه هاى پیشین آن (بسیف جده) بوده و ابن خلدون در نشر این جمله نقش داشته است.\nمناوى درباره ابن عربى سخنى دارد که بسیار شگفت انگیز است:\n(از گزافهاى ابن عربى فتوا به کشتن مردى است که عیب دانسته پوشیدن لباس قرمز را; زیرا او عیب گرفته بر جامه اى که آن را رسول خدا(ص) مى پوشیده است.\nآن مرد به فتواى وى کشته شد. آن گونه که در مطامح ذکر شده است.20 این تهور غریبى است. ریختن خون مسلمان شگفت انگیز است. به زودى این کشته با او به جدال برخواهد خاست. دست یازنده و مرزشکن خوار خواهد شد. و این نخستین گردنکشى این مفتى و جرأت و پیش گامى او در این گونه کارها نیست. او کتابى درباره مولاى ما امام حسین(ع) نوشته است.)21\nبله ابن عربى به پندار خود به دفاع از سنت پیامبر(ص) برخاسته و فتوا به قتل کسى داده که پوشیدن لباس قرمز را بر مردان عیب گرفته است.\nچگونه از این مفتى بى خرد کوته فکر و جمود اندیش مى توان انتظار داشت که امام حسین(ع) را بشناسد و سنت نبوى را دریابد؟\nاو نمى تواند بفهمد که امام حسین(ع) احیاگر سنت نبوى بود و براى احیاى سنت نبوى برخاست و یزید میراننده سنت پیامبر.\nاو نمى تواند بفهمد که یزید و کارگزاران اموى عامل پراکندگى امت محمدى(ص) بودند همانان که نیکان را مى کشتند و بدان را بر کارها مى گماردند سنت را مى میراندند و بدعت را آشکار مى ساختند لهو و لعب را مى گستراندند و ارزشها را طرد مى کردند سگ بازى و زنبارگى را پیشه ساخته بودند بر معنویت و ارزشها پشت پا مى زدند. او نمى تواند بفهمد که غارتگران بیت المال کشندگان صالحان و احیاگران سنت نبوى ارزش مداران عدالت خواهان و مردمان بى کس و بى دفاع پراکنده سازان امت محمدى اند نه حسین بن على(ع) که براى زدودن این همه پلشتى و زشتى به پاخاسته و ترک یار و دیار کرده بود.\nدر نابخردى و ناآگاهى کژفکرى و کوته اندیشى او همین بس که مصداق روایت رسول خدا(ص) را حسین(ع) انگاشته همان حسینى که پروریده دامن رسول خداست و رسول خدا درباره اش فرموده است: حسین منى وانا من حسین یا حسن و حسین سرور جوانان بهشت هستند.\nو دیگرى که در این باتلاق فرو رفته و قیام مقدس و تلاش مبارک امام حسین(ع) را در راه عدل و داد و علیه استبداد به گمان و پندار باطل خود اشتباه انگاشته و مایه پراکندگى امت اسلامى خضرى بک در تاریخ الامم الاسلامیه است.22\nاینان چنان در تاریکى فرو رفته اند که هیچ روزنى به روشنایى نداشته اند که دریابند حکومت یزید با هیچ معیار و تراز شرعى سازگارى نداشته و چگونگى روى کار آمدن وى برخلاف قانون شرع و سنت نبوى بوده بلکه به زور سرنیزه و با بیعت زورى و تحمیلى بر اریکه قدرت نشسته است. از این روى قیام علیه او نه تنها روا بلکه از باب مبارزه با ستم و جلوگیرى از چیرگى فاسدان بر جامعه اسلامى واجب بوده و مصداقى روشن از امر به معروف و نهى از منکر.\nبه این نکته ابن خلدون به درستى توجه کرده است. او یزید را انسانى فاسق و ناشایسته براى امامت و حکومت بر جامعه اسلامى دانسته است.23\nابن کثیر با این که گرایش به امویان داشته این سخن ابن عربى و مانند او را نادرست دانسته و بدون ذکر نام از کسى نوشته است:\n(فلیس الامر کما ذهبوا الیه ولا کما سلکوه بل اکثر الائمة قدیماً وحدیثاً کاره ماوقع من قتله وقتل اصحابه سوى شرذمة قلیلة من اهل الکوفه)24\nپس موضوع آن گونه که اینان پنداشته اند نیست و نه آن گونه که عمل کرده اند; بلکه بیش تر پیشوایان پیشین و پسین مسلمانان بیزارى جسته اند از آنچه روى داده از: کشته شدن امام حسین و یارانش به جز شمار اندکى از کوفیان.\nشمارى از زاویه دیگر بر حرکت امام حسین و بیعت نکردن وى با یزید خرده گرفته اند. سنوسى ادعا مى کند فسق یزید پس از حکومت آشکار شده است.25 به گمان وى یزید پیش از حکومت و در زمانى که معاویه به تلاش گسترده دست مى زند تا یزید را به جانشینى خود برگمارد یزید فسق آشکارى نداشته که حسین از بیعت با او سرباز زده است\nاین سخن در حالى بر زبان سنوسى و مانند او جارى مى شود که تاریخ آن دوره آکنده از زشتکاریها فساد و فجورها ناهنجاریها و سنت شکنیهاى آشکار یزید است. حتى هرزگیها و لودگیهاى یزید چنان آشکار بوده که نزدیکان به دربار اموى ابن زیاد مهم تر خود معاویه زبان به اعتراف گشوده و ابراز نگرانى کرده اند.\nچون روش معاویه در برگماردن یزید خلاف معیارهاى شرعى بود و ناسازگار با پیمانى که با امام حسن مجتبى بسته بود و یزید شایستگى این مقام را نداشت بسیارى از افراد سرشناس و چهره هاى برجسته از جمله امام حسین(ع) از بیعت با وى سرباز زدند.\nامام حسین(ع) به روشنى در پاسخ ولید فرماندار مدینه که از وى خواست با یزید بیعت کند فرمود:\n(انّا اهل بیت النبوة ومعدن الرسالة ومختلف الملائکة و بنا فتح الله و بنا ختم الله و یزید رجل فاسق شارب الخمر قاتل النفس المحرّمه معلن بالفسق ومثلى لایبایع بمثله.)26\nما خاندان پیامبر و کان رسالتیم. آستانه ما محلّ آمد و شد فرشتگان است. دفتر وجود به نام ما باز شد و دائره کمال به ما ختم گردیده است و یزید مردى گناهکار میگسار و آدم کش و خیانت پیشه بى شرم و رو و همچون منى با چنین کسى بیعت نخواهد کرد.\nیا در پاسخ مروان که وى را به بیعت با یزید فرامى خواند مى فرماید:\n(انا للّه وانّا الیه راجعون وعلى الاسلام السّلام اذ قد بلیت الامة براع مثل یزید ولقد سمعت جدّى رسول الله(ص) یقول: الخلافة محرّمة على آل ابى سفیان.)27\nاز خداییم و به سوى او برمى گردیم. بر اسلام بدرود زمانى که امت اسلامى به فرمانروایى بسان یزید دچار آید. و به درستى که از جدّم رسول گرامى خدا شنیدم که فرمود: فرمانروایى بر آل ابى سفیان حرام است.\nاگر به پندار واهى سنوسى و مانند او فسق یزید پیش از خلافت آشکار نبود چگونه امام حسین(ع) از فسق آشکار او سخن مى گوید و دلیل سر باز زدن از بیعت را در پاسخ ولید همانا فسق آشکار یزید میگسارى و گناهکارى وى اعلام مى کند.\nاگر فسق یزید آشکار نبود اگر در بین مردم شهره به انجام حرام نبود هیچ گاه امام حسین(ع) از فسق او سخن به میان نمى آورد و براى سر باز زدن از بیعت با او روى دلیلهاى دیگرى تکیه و تأکید مى کرد که بود و داشت:\nبرابر پیمان معاویه با امام حسن معاویه حق نداشت کسى را به جاى خود برگزیند28 و این امر به عهده اهل حل و عقد بود. دیگر این که جداى از فسق که پیش از خلافت بر همگان آشکار بود که یزید اهل باده است و سگ باز و به لهو و لعب روزگار سپرى مى کند در کل شایستگى این مقام مهم را نداشت; نه از نظر دانش و نه از نظر سیاست و مدیریت. از او شایسته تر بسیار بودند که شایسته ترین آنان از هر جهت بى هیچ شک و گمانى حسین بن على بود. در وقتى که شخصى مانند حسین(ع) در هِرَم شایستگان وجود دارد و صالح ترین صالحان باتقواترین باتقواها آگاه ترین آگاه هاست هرکس در رأس هِرَم حکومت قرار بگیرد و بخواهد بر مردم حکمروایى کند حکومت وى نامشروع خواهد بود چه برسد به یزید. از این روى امام در نشست با مروان و ولید در دارالاماره پس از آن که از بیعت سر باز مى زند خطاب به ولید مى فرماید:\n(لکن نصبح وتصبحون وننظر و تنظرون ایّنا احق بالخلافة والبیعة.)29\nولى باش تا صبح کنیم و شما نیز صبح کنید. ما در این کار به دقت بنگریم شما نیز بنگرید که کدام یک از ما به خلافت و بیعت سزاوارتریم.\nپس این که امام از بیعت با یزید چه از زمان معاویه و چه پس از آن سر باز مى زند از روى هوا و هوس و رسیدن به پست و مقام نیست. او نمى تواند با یزید بیعت کند. بیعت با یزید با هیچ معیارى سازگارى ندارد. پدرى که حکومت خود او نامشروع بود پسرى میگسار لاابالى ناپاى بند به شرع را بر مسلمانان گمارده بود.\nافزون بر این راست گوترین و نزدیک ترین شخص به پیامبر(ص) در آن دوران یعنى حسین بن على از قول آن گرامى نقل فرمود:\n(الخلافة محرّمة على آل ابى سفیان)\nبسان این روایت را دیگران نیز از رسول خدا نقل کرده اند. گویا مشهور بوده و بر کسى پوشیده نبوده که پیامبر درباره بنى امیه چنین فرموده است. از جمله:\n(لایزال هذا أمر امتى قائماً بالقسط حتى یکون أوّل من یثلمه رجل من بنى اُمیه یقال له یزید.)30\nهمیشه امور امت من بر مدار قسط است و نخستین کسى که آن را درهم مى ریزد مردى از بنى امیه است که به او یزید گویند.\nابوهریره از پیامبر(ص) نقل مى کند که آن حضرت فرمود:\n(هلاک امتى على یدى غلمة من قریش.)31\nنابودى امت من به دو دست جوان شهوتران از قریش است.\nابوهریره همیشه مى گفت:\n(بارالها! پناه مى برم به تو از آغاز سال 60هجرى و فرمانروایى بچه ها\nابن حجر پس از نقل روایت و سخن ابوهریره که هر دو در خبر صحیح وارد شده اند مى افزاید:\n(دعاى ابوهریره مستجاب شد و دو سال پیش از حکومت یزید که در سال 60 به حکومت رسید یعنى در سال 58 فوت کرد.)32\nروشن شد که از نگاه اهل سنت حکومت یزید حکومت فاسدى بوده و سبب گردیده امت اسلامى دچار اختلاف از هم گسستگى گردد.\nابن حجر عدالت یزید را مورد تردید قرار داده و گفته است شایسته نیست از او روایت شود.33\nاین که مردم مدینه علیه یزید به پا خاستند و سر ازفرمان او تافتند و با عبدالله بن حنظله غسیل الملائکه دست بیعت دادند از آن روى بود که وى را فاسق مى دانستند. این حرکت چنان پر شور و گسترده و خشماگین بود که مردم مدینه تمام کسانى را که به حزب اموى وابسته بودند از مدینه بیرون راندند.\nبلاذرى مى نویسد:\n(هنگامى که گروه عبدالله بن حنظله [که به نمایندگى از سوى مردم مدینه به شام نزد یزید رفته بودند] وارد مدینه شدند گفتند: ما از نزد مرد فاسقى مى آییم که باده مى نوشد و تنبور مى زند و پیش روى او کنیزکان به خنیاگرى مى پردازند و روزگار خود را به سگ بازى مى گذراند.\nآن گاه مردم مدینه بر خلع یزید از فرمانروایى پیمان بستند و سرپرستى کارهاى خود را به عبدالله بن حنظله واگذاردند.)34\nبلاذرى بر این باور است که\n(یزید نخستین کسى بود که باده گسارى را آشکار ساخت و بى بندوبارى پیشه کرد: به گوش فرادادن به آوازه خوانى و سرگرمى به شکار و به کار گرفتن کنیزکان خنیاگر و امردان و لذت بردن به آنچه که مى خندند و به شادى مى پردازند از آن در ناز و نعمت فرو رفتگان [که همانا عبارت باشد] از: بوزینگان بازى با سگان و خروس.\nسپس به دست او حسین کشته شد. اهل حرّه از پاى درآمدند و خانه خدا تیرباران و به آتش کشیده شد.)35\n3. بى گناه نمایاندن یزید: بى گمان یزید فاجعه کربلا را آفرید و فرزند رسول خدا را کشت. عزیزان و یاران او را از دم تیغ گذراند و نور دیدگان زهرا را آواره و به اسارت گرفت و دیار به دیار و شهر به شهر گرداند تا قدرت و شوکت خود را بنمایاند و دل خویش را شفا بدهد.\nاین که یزید دست به جنایت زده بر کسى پوشیده نیست. کسى جز بى خرد و کینه ورز و گریزان از حق و مانده در تاریکى جهل و لجن زار تعصب نمى تواند آن را انکار کند.\nاز جمله کسانى که حق پوشى کرده و چشم از واقعیت روشن و آشکار بسته ابوحامد محمد غزالى است که نوشته:\n(فان قیل هل یجوز لعن یزید لأنّه قاتل الحسین او آمر به؟ قلنا: هذا لم یثبت اصلا. فلایجوز أن یقال إنه قتله او أمر به ما لم یثبت فضلاً عن اللعنه لانه لایجوز نسبة مسلم الى کبیرة من غیر تحقیق.)\nحسین یا فرمان دهنده آن است؟ مى گوییم: این ثابت نشده است هرگز. روا نیست که گفته شود او کشنده حسین و یا فرمان دهنده به آن است مادامى که ثابت نشده باشد چه برسد از نفرین به وى. زیرا بدون کند و کاو و وارسى نسبت دادن گناه کبیره به مسلمان روا نیست.\nو مى افزاید:\n(فان قیل: فهل یجوز ان یقال: قاتل الحسین لعنه الله؟ او الآمر بقتله لعنه الله؟ قلنا: الصواب ان یقال: قاتل الحسین إن مات قبل التوبة لعنه الله; لأنّه یحتمل ان یموت بعد التوبة.)36\nاگر پرسیده شود: آیا رواست که گفته شود: لعنت خدا بر کشنده حسین باد. یا لعنت خدا بر کسى باد که فرمان به کشتن او بداد؟\nهمو در مى نویسد:\n(اگر کسى گوید: لعنت بر یزید روا باشد؟\nگوییم: این قدر روا باشد که گویى: لعنت بر کشنده حسین باد اگر پیش از توبه بمرد. که کشتن از کفر بیش نبوَد و چون توبه کند لعنت نشاید کرد. که وحشى حمزه را بکشت و مسلمان شد و لعنت از وى بیفتاد. اما حال یزید خود معلوم نیست که وى بکشت و گروهى گفتند که فرمود و گروهى گفتند که نفرمود لکن راضى بود. و نشاید به تهمت کسى را به معصیت کردن نسبت کردن که خود جنایتى بوَد.\nندانستند که فرمود پس از چهارصد سال و اند حقیقت آن چون شناسند و حق تعالى خلق را از این فضول و از این خطر مستغنى بکرده است که اگر کسى اندر همه عمر خویش ابلیس را لعنت نکند وى را اندر قیامت نگویند (چرا لعنت نکردى؟) اما چون لعنت بر کسى کند اندر خطر سؤال بوَد تا چرا کرد و چرا گفت.)37\nمرتضى زبیدى در شرح سخن ابوحامد محمد غزالى سخن از نامه اى به میان مى آورد که یزید به این شرح به عبیدالله بن زیاد فرمانرواى بصره مى نگارد:\n(قد بلغنى ان اهل الکوفة قد کتبوا الى الحسین فى القدوم علیهم وانّه قد خرج من مکّة متوجّهاً نحوهم وقد بُلى به بلدک من بین البلدان وایّامک من بین الایام فان قتله والاّ رجعت الى نسبک والى ابیک عبید فاحذر أن یفوتک.)\nخبر یافته ام که مردم کوفه به حسین نامه نوشته اند تا نزد ایشان بیاید و او هم از مکه بیرون آمده به سوى ایشان رهسپار گشته است و اکنون از میان شهرها شهر تو و از میان همه زمانها\nزمان توست که بدین آزمایش گرفتار مى آمده حال اگر او را کشتى وگرنه به نسب و پدر خویش عبید بازگردى پس مبادا که از دستت رها شود.\nو ابراز مى دارد از این نامه به دست نمى آید یزید فرمان به کشتن حسین داده تنها چیزى که استفاده مى شود تشویق اوست به قیام علیه حسین!38\nاز همین نامه که زبیدى در شرح احیاءالعلوم از آن یاد مى کند به خوبى روشن مى شود یزید نه تنها خشنود به کشتن امام بوده بلکه عبیدالله را به این جنایت واداشته و او را تهدید کرده که اگر از کشتن حسین سر باز زند به نسب خود و به پدرش عبید برمى گرداند که برده اى بود گمنام و پست و نسب وى را از بنى امیه مى بُرد که از شاخه هاى بزرگ عرب بود و داراى ریشه اى بس ژرف.\nابن اثیر از شادمانى یزید از کشته شدن امام به دست سپاهیانش و سپس از پشیمانى او به خاطر خشم مردم گزارش مى دهد:\n(گویند : چون سر حسین به نزد یزید رسید روزگار ابن زیاد در نزد او بسى نیکو گشت; او را داراییها بخشید و خواسته ها بدو ارزانى داشت و هرچه توانست شادش کرد (یا: کار او یزید را بسى شاد ساخت) دیرى برنیامد که خشم همگانى مردمان به گوش وى رسید که او را آشکارا دشنام همى دهند و نفرین فرستند. بر کشتن حسین افسوس خورد و از آن پشیمان گشت. مى گفت: چه مى شد اگر آزار را برمى تافتم و حسین را در خانه ام فرود مى آوردم و او را در آنچه مى خواست داور مى ساختم وگرچه مایه سستى پادشاهى من مى شد; باید این کار را به پاس پیامبر خدا(ص) و گرامیداشت حق وى و خویشاوندى اش مى کردم. خدا پسر مرجانه را نفرین\nاو خواستار شد که بیاید و دست اندر دست من گذارد یا به یکى از مرزها رود تا خدا او را به نزد خود برگیرد.\nوى نپذیرفت و حسین را کشت و مرا با کشتن او دشمن مسلمانان ساخت و ایشان را از من بیزار کرد و در دل ایشان تخم کینه کاشت چنان که نیکوکار و بدکار مرا به دشمنى برگزیدند; زیرا کشته شدن حسین بر دست مرا بسى بزرگ شمردند. مرا با پسر مرجانه چه کار؟ خدایش نفرین کناد!)39\nجلال الدین سیوطى از شادمانى یزید و سپس از پشیمانى او از کشته شدن امام حسین به خاطر خشم انزجار و نفرت مردم چنین گزارش مى دهد:\n(ولمّا قتل الحسین وبنوابیه بعث ابن زیاد برؤسهم الى یزید فسُرَّ بقتلهم اولاً ثم ندم لما مَقَتَه المسلمون على ذلک وابغضه الناس وحق لهم أن یبغضوه)40\nهنگامى که حسین و برادرانش کشته شدند ابن زیاد سرهاى آنان به نزد یزید فرستاد. یزید در بادى امر از کشته شدن آنان شادمانى کرد. سپس چون خشم و نفرت و بیزارى شدید مردم بر این جنایت برانگیخته شد و دشمنى آنان نمایان گردید پشیمان شد و حق با مردم بود که از این کار یزید به خشم بیایند و با او دشمنى کنند.\nما حتى اگر همه این گزارشها را درست بینگاریم و نگوییم: این شگرد دستگاه تبلیغاتى امویان بود که پس از دست به خون شریف ترین انسانها و سرور آنان حسین بن على فرزند رسول الله آلودن بر آن شدند این خون را از دست و چهره خود و رهبر تبه کار خود یزید بسترند به این صحنه سازیها روى\nآوردند و سخنانى از یزید نشر دادند که بیان گر پشیمانى او بود و ناخشنودى او از پسر مرجانه مى رسانند و به روشنى مى فهمانند که یزید از کار پسر مرجانه خشنود بوده و براى استوار ساختن پایه هاى پادشاهى خود دست او را باز گذاشته تا به این جنایت دردناک و هراس انگیز دست بزند و براى خود و حزب اموى و یزید ننگ تاریخ و عذاب الیم در سراى جاوید را به بار آورد و سپس هنگامى که خشم و انزجار و نفرت مردم حتى درباریان خود را دید به خود آمد و از جنایت بزرگى که انجام داده بود هراسناک شد و دید نه این که با کشتن حسین و یاران او پایه هاى حکومت و دیهیم فرمانروایى اش استوارى نیافت که نشانه هاى فرو ریختن آنها نمایان شد از این روى ابراز پشیمانى کرد و بر آن شد دل اهل بیت را به دست آورد. غل و زنجیر را از دست اسیران اهل بیت بازگشود و به آنان مهر ورزید نیازهایشان را برآورد و آنان را به سوى مدینه روانه کرد و بر ابن زیاد و دیگر کسانى که دست خود را به خون حسین(ع) آلوده بودند نفرین کرد و پس از این که این گزارش دردناک را:\n(اى امیر مؤمنان مژده ظفر و یارى خداى! حسین بن على با هیجده کس از خاندان و شصت کس از شیعیانش سوى ما آمد که به مقابله آنها رفتیم و از آنها خواستیم که تسلیم شوند و به حکم امیر عبیدالله بن زیاد گردن نهند یا براى جنگ آماده باشند جنگ را بر تسلیم برگزیدند. با طلوع آفتاب بر آنها تاختیم و از همه سوى در میانشان گرفتیم و چون شمشیرها بر سرهاى آن قوم به کار افتاد فرارى بى پناه شدند و از دست ما به تپه ها و گودالها مى گریختند چونان که کبوتران از باز. به خدا اى امیرمؤمنان از کشتن یک شتر یا خفتن نیمروز بیش تر نشد که همه را از پاى درآوردیم. اینک (تن)هاشان برهنه و جامه هاشان\nخونین و چهره شان خاک آلود است که خورشید بر آنها مى تابد و باد بر آنها مى وزد. زیارت گرشان عقابان است و بازان به سرزمین خشک بیابان.)\n(از اطاعت شما بى کشتن حسین نیز خشنود مى شدم. خدا پسر سمیه را لعنت کند. به خدا اگر کار وى به دست من بود مى بخشیدمش. خدا حسین را رحمت کند.)41\nالبته به گمان زیاد این روایت دروغ است و ساخته و پرداخته امویان و دلبستگان به آنها براى فرو خواباندن خشم انزجار و نفرت مردم. و ناسازگار با اشعارى که این نابکار در همین مجلس پس از گزارش زحر بن قیس و گذاردن سر سالار شهیدان در پیش رویش خواند.\nاگر گریستن وى راست باشد و آن سخنان را بر زبان جارى کرده باشد بى گمان براى مردم فریبى بوده و خام کردن مردمان ساده لوح شام دلبستگان به خود و سپسها تاریخ نگاران گزارش نویسان تحلیل گرانِ ناآگاه از پشت پرده سیاست اموى و خوش گمانها و خوش باورهایى بسان ابوحامد محمد غزالى مرتضى زبیدى و….\nبه گواه اسناد و مدارک یزید پس از رسیدن به حکومت با همکارى و هم فکرى تبه کاران اموى نقشه به شهادت رساندنِ امام را در سر داشته اند و این جزء نخستین برنامه هاى حکومتى آنان در دستور کار بوده است. البته با این شگرد که: اگر بیعت نکند و بخواهد جامعه اسلامى را دچار هرج و مرج و اختلاف بکند باید از سر راه برداشته شود. این از آن روى بود تا از خشم مردم به دور مانند. چون آنان مى دانستند حسین بیعت نخواهد کرد و زیر رایت امویان به رهبرى یزید هیچ گاه قرار نخواهد گرفت. این را یزید و\nدیگر کسان اموى به روشنى از برخوردها ابراز رأیها و نظرهاى امام دریافته بودند. یزید و حزب اموى بزرگ ترین سدّ راه خود را امام حسین مى انگاشتند و قله اى فتح ناشدنى. از این روى به دلیلهایى که پاره اى از آنها را یادآور مى شویم یزید با تمام توان در پى کشتن امام بود:\n1. وقتى که معاویه مُرد یزید در دمشق نبود با شتاب به دمشق آمد و پس از برگذارى مراسم سوگوارى دست به کار بیعت ستاندن از مردم براى خود شد. به والیان در شهرهاى گوناگون پیام فرستاد که از مردم بیعت ستانند. مروان بن حکم را از کار برکنار کرد و ولید بن عتبة بن ابى سفیان را به جاى او گمارد و به وى نوشت:\nمن عبدالله یزید بن معاویه الى ولید بن عُتْبه:\nاما بعد بدان که معاویه بنده اى بود از بندگان خداى تعالى که او تعالى او را گرامى داشته بود و خلافت روى زمین او را حسان کرده بود که اکنون به جوار رحمت الاهى پیوست تا مى زیست محمود سیرت و مرضى طریقت بود و چون از دنیا برفت در حال حیات مرا ولیعهد خویش گردانید. چون بر مضمون نامه واقف شوى از اهل مدینه بیعت بستان و بعد از آن از حسین بن على(ع) عبدالله بن عمر عبدالرحمان بن ابى بکر و عبدالله بن زبیر بیعت خواه اگر به طوع و رغبت با من بیعت کردند نیکو و الاّ به عنف از ایشان بیعت بستان و هرکس از ایشان بیعت نکند گردن او را بزن و سر او را نزد من فرست.)\n2. مروان بن حکم والى پیشین مدینه و مشاور والى جدید ولید بن عتبه شباهنگام در دارالاماره وقتى در جریان مرگ معاویه قرار گرفت و\nنامه یزید را خواند به روشنى دستور یزید را دریافت و رو به ولید کرد و گفت:\n(تو خود یقین مى دان که حسین هرگز با یزید بیعت نکند و منازعت نماید و سر به اطاعت او درنیاورد. به خداى اگر من به جاى تو بودمى با حسین هیچ نگفتمى و او را گردن بزدمى و باک نداشتمى; کائناً فیه ماکان.)\nوقتى ناراحتى و پریشان حالى ولید را دید افزود:\n(امیر دلتنگى مکن و کار را آماده باش که آل ابوتراب از قدیم دشمنان مایند. عثمان را ایشان کشته اند و جنگهایى که با معاویه کرده اند دیده و دانسته اى. اگر تو در این کار تعجیل نکنى و حسین خبر یابد تو دست بر او نیابى و حرمت و جاه تو نزد یزید نقصان پذیرد.)\n(این کار بزرگى است. در خفیه راست نیاید. فردا که این خبر فاش گردد و از مردمان بیعت بستانید آن گاه ما را بخوانید تا آنچه صلاح باشد به جا آریم.)\n(اى امیر تو را سهوى افتاد. دست از او مدار و همین ساعت او را محبوس کن یا بنشان و گردن او بزن که اگر حسین از این سراى بیرون شود بعد از آن بر او قادر نشوى.)42\nبا درنگ در این گفت وگوها و پافشارى مروان بر کشتن امام و اجراى دقیق فرمان یزید به خوبى روشن مى شود که یزید دو راه پیش روى ولید گذاشته\nبوده: یا تسلیم سر فرود آوردن و بیعت بى چون و چرا یا کشتن وى. چون مى دانستند که حسین بیعت نخواهد کرد و سر فرود نخواهد آورد از ولید انتظار داشته که فرمانبرد و حسین را گردن زند و سر او را به شام نزد وى فرستد.\nنامه یزید به والى مدینه ولید بن عُتبه را احمد بن ابى یعقوب تاریخ نگار قرن سوم هجرى مى آورد;43 اما طبرى از آوردن بخش پایانى نامه خوددارى مى ورزد.44\n3. چون جان امام در خطر بود و دستور کشتن وى در دستور کار حکومت قرار داشت امام با خانواده و بستگان شباهنگام و به دور از چشم کارگزاران حکومت مدینه را به قصد مکه حرم امن الهى ترک گفت و در هنگام ترک مدینه آیه شریفه زیر را که درباره فرار حضرت موسى از مصر است تلاوت فرمود:\n(فخرج منها خائفاً یترقّب قال رب نجنى من القوم الظالمین)45\nپس ترسان از آن شهر بیرون شد و چشم مى داشت. گفت اى پروردگار من مرا از این مردم ستمکار برهان.\nتلاوت این آیه شریفه در آن هنگام بیان گر نقشه هراس انگیز و جنایت آمیزى بود که امویان به دستور یزید در پى اجراى آن بودند.\n4. محمد بن حنفیه چون مدینه را بر امام ناامن مى بیند و مأموران خون آشام اموى را در پى او به وى پیشنهاد مى کند:\n(انزل مکه فان اطمأنت بک الدار بها فسبیل ذلک وان نَبَتْ بک لحقت بالرِّمال وشغف الجبال وخرجتَ من بلد الى بلد حتى تنظر ما یصیرُ امرُ الناس الیه.)46\nبه مکه برو. پس اگر در آن جا آسوده خاطر بودى و خانه\nاطمینان بخشى براى تو بود پس همان جا باش و اگر نتوانستى در آن جا بمانى به ریگزارها و قله هاى کوه پناه مى برى و از شهرى به شهرى درمى آیى تا بنگرى که سرانجام کار مردم به کجا مى کشد.\n5. امام وقتى دید مدینه براى او امن نیست و امویان جنایت پیشه برآنند او را از پاى درآورند به حرم امن الهى پناه برد تا براى قیام بزرگ خویش برنامه ریزى کند و مردم را از آنچه بر جامعه اسلامى مى گذرد بیاگاهاند. این خبر از حجاز گذشت و مردمان عراق نیز از آن آگاهى یافتند. در کوفه سلیمان صرد خزاعى انجمنى در منزل خویش تشکیل داد و دوستداران اهل بیت را به آن جا فرا خواند و در جمع آنان از حرکت و برنامه حسین و بیعت نکردن وى با یزید سخن گفت و از شیعیان کوفه خواست که به یارى حسین برخیزند.\nسلیمان بن صرد خزاعى در این سخنرانى پر شور پر احساس و برانگیزاننده جمله اى دارد که نشان گر یورش کرکس وار و برنامه ریزى شده آل ابى سفیان علیه امام است:\n(وهذا الحسین بن على قد خالفه وصار الى مکة هارباً من طواغیت آل ابى سفیان)47\nاین حسین بن على است که از بیعت با یزید سر باز زده و براى در امان ماندن از گردنکشان آل ابى سفیان به مکه رفته است.\n6. امام در مکه نیز امنیت نداشت. آگاهى یافته بود که خون آشامان و حرمت نشناسان اموى بنا دارند که در کنار خانه خدا او را بکشند و حرمت خانه خدا را بشکنند آهنگ ترک مکه کرد.\n(یا اخی… فان رأیت أن تقیم فانّک اعزّ من فى الحرم وامنعه\nاى برادر! اگر رأیت به ماندن در مکه باشد عزیزترین فردى خواهى بود که در حرم الهى است و کسى را به تو دسترسى نخواهد بود.\n(یا اخى قد خفت ان یغتالنى یزید بن معاویه فى الحرم فأکون الذى یستباح به حرمة هذا البیت.)48\nمى ترسم یزید بن معاویه بناگاه مرا بکشد و احترام این خانه با کشته شدن من از میان برود.\nییا در پاسخ ابن زبیر که از او مى خواهد در مکه بماند مى فرماید:\nولئن اقتل خارجاً منها بشبرین احب الیّ مِن ان اقتل خارجاً منها بشبر…)49\nاگر یک وجب دورتر از مکه کشته شوم براى من بهتر است از این که در آن کشته شوم. و اگر دو وجب دورتر از مکه کشته شوم براى من بهتر است از این که در یک وجبى آن از پاى دربیایم.\nاز این گفت وگوها که به پاره اى اشاره کردیم و پاره اى را مجال نیافتیم بیان کنیم برمى آید که اطلاعات امام و آگاهیهاى وى از درون حاکمیت و خبرهاى پشت پرده برنامه ها تصمیم گیریها و نقشه ها خیلى بیش تر و دقیق تر از کسانى چون ابن حنفیه ابن زبیر و… بوده است و با سازمان و تشکیلاتى که داشته خیلى زود دریافته که گروهى مأمور کشتن او در مکه اند50 و این خبر را در هر دیدارى به گونه اى بیان مى کند. حتى در دیدار و گفت وگوى با فرزدق در بیرون مکه در پاسخ وى که مى پرسد\nچه چیز تو را واداشته که شتابان از حج خارج شوى\n(لو لم أعجل لاخذت.)51\nاگر شتاب نمى ورزیدم دستگیرم مى کردند.\nامام مى دانست که براى کارگزاران اموى حرم حرمتى ندارد و آنان در مراسم حج با بودن او در خانه خدا و در حال انجام مناسک حج بدون هیچ آمادگى رزمى و نبرد دلاورمردان و دلیران بنى هاشم با ساز و برگ رزمى در گرداگردش امویان دست به جنایت خواهند زد و خونش را خواهند ریخت و حرمت خانه خدا را خواهند شکست. از این روى به ابن زبیر هنگامى که پرسید چرا مکه را ترک مى کنى خبر داد:\n(ان ابى حدثنى ان بمکة کبشاً به تُسْتَحَلُّ حرمتها فما أحب اَن اکون ذلک الکبش.)52\nپدرم به من خبر داد: همانا در مکه قوچى است که به سبب وجود او احترام این شهر در هم شکسته مى شود. دوست ندارم آن قوچ من باشم.\nنشانه هاى دیگرى هم در دست است که خانه خدا هیچ حرمتى براى امویان نداشته است از جمله:\nعمرو بن سعید براى کشتن عبدالله بن زبیر عمرو بن زبیر را به مکه مى فرستد. وقتى ابوشریح او را از این کار باز مى دارد و روایت پیامبر(ص) را به او یادآورى مى کند که سفارش به نگهدارى و پاسداشت حرمت حرم مى فرمود 53 مى گوید: حرم: پناهگاه سرکشان فراریان و جنایتکاران نیست.54\nو ابن اثیر مى نویسد:\n(مروان بن حکم به نزد عمرو بن سعید آمد و به وى گفت: به مکه لشکرکشى نکن و از خدا بترس و پاس بارگاه خدایى را برمَدَر. عبدالله بن زبیر را به خود واگذارید که شصت سال دارد و مردى سخت کوش و بر باور خود استوار است و سالیان زندگى اش رو به پایان گذارده است.\nعمرو بن زبیر [مأمور جنگ با برادر خود عبدالله بن زبیر در مکه] گفت: به خدا به کورى چشم و به خوارى کسانى که این را نمى خواهند در ژرفاى خانه کعبه فرو خواهیم رفت و با او خواهیم جنگید.)55\n7. یزید عبیدالله بن زیاد را براى درهم کوباندن حرکت بزرگ شیعیان کوفه که به رهبرى مسلم به مخالفت با حکومت او و هوادارى از حسین(ع) شکل گرفته بود به کوفه فرستاد و دستور اکید داد که مسلم را دستگیر و کارش را تمام کند: (یشدّد علیه فى تحصیل مسلم وقتله.)\n(اما بعد بداند جماعتى از دوستان ما از کوفه نوشته اند و اعلام داده اند که مسلم بن عقیل به کوفه آمده است و جماعتى بر او جمع شده از جهت حسین بن على و با او بیعت کرده اند. چون بر این نوشته واقف شوى هیچ توقف مکن به کوفه رو و آتش این فتنه را فرو نشان و این کار را کفایت کن. پیش از این ولایت بصره به تو داده بودیم اکنون کوفه را هم به تو ارزانى داشتیم و آن ولایت را در عمل تو آوردیم. مسلم بن عقیل را چنان طلب کن که مرد بخیل زر را که از او بیفتد طلب کند. چون او را\nدست آورى هم در حال بکش و سر او نزد ما فرست و یقین بدان که از تو هیچ عذر قبول نکنم و نخواهم کرد. در امتثال امر تعجیل کن. والسلام.)56\nعبیدالله فرمان یزید را در کشتن مسلم و درهم کوباندن حرکت شیعیان کوفه با شتاب بى رحمى و شقاوت تمام انجام داد و سر مسلم و هانى را همراه نامه اى از گزارش کار به وسیله پیکهاى بسیار تندرو براى یزید فرستاد و یزید در پاسخ وى نوشت:\n(اما بعد نامه تو رسید و سرهاى مسلم و هانى وارد شد خوشوقت شدم. تو نزد من چنان پسندیده اى که قیاسى بر آن نیست و چنان که دل من خواسته است بر تو هیچ مزیدى نیست و هرچه کرده اى نیکو کرده اى.)57\nاز آن دستور و این خوشحالى در اجرا که ابن زیاد بسان سگهاى شکارى به فرمان شکارچى شکار خود در کوتاه ترین زمان با دسیسه و دستان در نخجیرگاه کوفه از هم درید به روشنى به دست مى آید وقتى یزید با نماینده حسین و هواداران او چنین بى رحمانه برخورد کند و به عبیدالله دستور دهد بدون هیچ اندیشه و درنگى سرهاى آنان از تن جدا کند و به نزد او فرستد با حسین چسان رفتار خواهد کرد.\nپس آن گونه که بسیارى از تاریخ نگاران با نقل پاره اى از داستانهاى ساختگى و تحریف آمیز پنداشته و به غلط گفته اند: عبیدالله بن زیاد بى خبر یزید دست به این جنایتها مى زده و نیز بى خبر او حسین را به قربانگاه برده سر او از تن جدا کرده و براى یزید فرستاده است کژراهه پیموده لغزیده و یا به عمد و براى خدمت به دربار اموى چنین داستانهایى ساخته و پرداخته و چهره اى به گمان خود بى گناه از یزید نمایانده اند\nییزید در همین نامه که عبیدالله را مى ستاید و از کار او ابراز خوشحالى مى کند و آورندگان سرها و نامه عبیدالله را سخت مورد نواخت خویش قرار مى دهد مأموریت دیگرى به وى مى دهد که سخت هراس انگیز است:\n(چنان مى شنوم که حسین بن على از مکه بیرون آمده عزم عراق دارد مى باید که نیک احتیاط کنى و بر حذر باشى سر راه ها را نگاه دارى و هرکس را که مایه فتنه دانى بکش یا حبس کن و هر خبر را که از حسین بن على معلوم گردد روز به روز به شرح و تفصیل بر من عرضه دارى و مرا از احوال او على التوالى اعلام دهى. والسلام.)58\nکسى که به گمان و پندار تاریخ نگاران وابسته به حزب اموى آهنگ کشتن کسى را ندارد و در برنامه و دستور او کشتن بستن وجود ندارد این همه تاکید نمى کند و دستور به راه بندان و گماردن جاسوس و غدّاره بند و آدمکشهاى حرفه اى در بین راه ها کمینگاه ها و… نمى دهد و از سگ دست آموز خویش نمى خواهد که به این مأموران و جلادان ویژه دستور دهد: به هرکه و هرکس بدگمان شدند بى درنگ سرش از تن جدا کنند!\nروشن است که این همه دسیسه سرعت در عمل تاکید در پى تاکید براى به زانو درآوردن سالار سالاران سرآمد سرآمدان حسین بن على است.\nییزید چون پایه هاى حکومت خویش را در خطر جدى مى بیند از ابن زیاد مى خواهد: شتاب ورزد و دست به کشتار بزند وحشت و هراس به دلها افکند مردمان را به گمان فتنه لازم نیست به یقین از پاى درآورد و خبر حرکت حسین را روز به روز به او عرضه بدارد.\nاو مى داند اگر شتاب نورزد و هراس به دلها نیفکند بسیارى از مردم به حسین مى پیوندند و حسین به زودى خود را به کوفه مى رساند و پایگاه بزرگى\nبراى خود پدید مى آورد آن گاه مبارزه علیه او بسى دشوار مى گردد. پس باید پیش از رسیدن به کوفه کار او را تمام کرد. از نامه ها پیکها گفت وگوها و گزارش گزارش گران اینها به خوبى درمى آید.\nجلال الدین سیوطى مى نویسد: عبیدالله برابر دستور یزید به جنگ به حسین بن على برخاست:\n(وبعث اهل العراق الى الحسین الرسل والکتب یدعونه الیهم. فخرج من مکة الى العراق فى عشر ذى الحجة ومعه طائفة من آل بیته رجالاً ونساء وصبیاناً. فکتب یزید الى والیه بالعراق: عبیدالله بن زیاد بقتاله. فوجّه الیه جیشاً اربعة آلاف علیهم عمر بن سعد بن ابى وقاص.)59\nاهل عراق نامه ها و نمایندگان و رسولانى به خدمت حسین فرستادند و از او دعوت کردند که نزدشان آید.\nحسین در دهم ذى حجه مکه را به قصد عراق ترک گفت. او را شمارى از خاندانش: مردان زنان و کودکان همراهى مى کردند.\nدر این هنگام یزید به والى خود در عراق عبیدالله بن زیاد نامه نوشت که به جنگ با حسین برخیزد. وى چهار هزار نیرو به فرماندهى عمر بن سعد به سوى وى گسیل داشت.\nبستانى از نامه اى گزارش مى دهد که عبیدالله به امام حسین نگاشته و در آن به روشنى به امام گوشزد کرده که یزید دستور کشتن تو را به من داده است:\n(فکتب ابن زیاد الى الحسین یقول: ان یزید بن معاویه کتب الیَّ: ان لاتغمض جفنک ولاتتبع بطنک امّا ان یرجع الحسین الى حکمى او نقتله والسلام)60\nپلک روى پلک نَنِه شکم از غذا پر نساز تا این که: یا وادارى حسین را که به فرمان من گردن نهد یا گردن او را بزنى. بدرود.\nابن اعثم کوفیمتن نامه عبیدالله را به امام حسین(ع) به این شرح مى آورد:\n(اما بعد اى حسین شنیده ام که به نزدیکى کربلا منزل ساختى. امروز یزید به من نامه نوشته و فرموده است: که پهلو بر جامه خواب ننهم و طعام لذیذ نخورم تا آن وقت که تو را به خداى تعالى رسانم مگر که به حکم او راضى شوى و بیعت کنى. والسلام.)61\n8. کسانى که از تاریخ نگاران متکلمان و بررسى کنندگان به تلاش برخاسته اند تا یزید را از باتلاق این گناه بزرگ برهانند و چهره کریه زشت و نفرت انگیز او را خوب جلوه دهند و ابن سمیّه را آلوده به این گناه بنمایانند بر این گمان بوده اند که وى باورمند به خدا رسول خدا و معاد بوده و خلیفه مسلمانان و این گناه بزرگ و شگفت انگیز ممکن نیست از او سرزده باشد!\nدر حالى که اینان اگر از فضاى آلوده ساخته و پرداخته امویان بیرون مى آمدند و در رفتار و کردار یزید بن معاویه پیش از به خلافت رسیدن و پس از آن و بویژه اشعار کفرآمیزى را که وى در هنگام زدن چوب خیزران بر لب و دندان عزیز رسول الله مى سراید فرا روى خویش قرار مى دادند و به دقت در آنها درنگ مى ورزیدند به این اشتباه بزرگ دچار نمى شدند.\nلیت اشیاخى ببدر شهدوا\nوقعة الخزرج مع وقع الأسل\nلعبت هاشم بالمُلک فلا\nخبر جاء ولا وحى نزل\nمن بنى احمد ما کان فعل\nقد اخذنا من على ثارنا\nلو رأوه لأستهلّوا فرحاً\nثمَّ قالوا یا یزیدُ لاتَشَل62\nسعدالدین تفتازانى با درنگ روى همین سروده است که در شرح عقاید نسفى مى نویسد:\n(اما نحن فلا نتوقف فى شأنه فلعنة الله علیه وعلى انصاره واعوانه.)63\nما درباره [یزید] توقف نمى کنیم. پس نفرین خدا بر او و بر یاران و همکارانش بادا.\nمناوى از ابن کمال روایت مى کند:\n(حق این است که لعن بر یزید به خاطر شهره بودن وى در کفر و شر برابر آنچه به شرح شناخته شده رواست.)64\nالبته در برابر این موج حق گرا و حق پو و والااندیش خس و خاشاکهایى بوده اند بسان ابن تیمیه که در برابر اندیشه هاى زلال و تاریخ نگاران و گزارش گران درست اندیش غبار انگیخته اند و ابن مرجانه را به دم تیغ انتقادها سرزنشها و بدگوییها برده65 و به گمان خود غبار گناه از چهره یزید سترده و او را از دادگاه وجدانهاى پاک بى گناه بیرون برده اند.\nاین تلاش ننگ آلود و آمیخته به تعصبهاى کور جموداندیشیها کینه هاى پلید و کثیف از سوى وهابیان به شدت ادامه دارد. و در شرح حال مرد ننگ و نکبت یزید بن معاویه کتاب نوشته مى شود و نشر مى گردد تا مردم بخوانند و در گرداب جهل و تعصبهاى کور بیش از پیش فرو روند و آنان بتوانند بر تلهایى از جهل و جموداندیشى کاخهاى عیش و عشرت خویش را برافرازند.\nآنان مى دانند که اگر بپذیرند یزید در این جنایت هراس انگیز دست داشته باید بسیارى از پیامدهاى آن را بپذیرند و بخشى از باورهاى غلط خود را رها کنند و در برابر حقایق سر فرود آورند و در برابر جریان پلید اموى که در تار و پود اسلام راه یافته و لانه گزیده بایستند و در بسیارى از باورهاى خود که\nساخته و پرداخته امویان است تردید کنند و از اسلام اموى که در برابر اسلام علوى از آغاز تاکنون قرار گرفته خود را کنار بکشند. که این کار بس دشوار و دگرگون کننده است!\nاز این روى براى گرفتار نشدن در این پیامدها کتاب مى نگارند و به دفاع از یزید برمى خیزند: (حقائق عن امیرالمؤمنین یزید بن معاویه).66\nبرج و باروى فکرى اینان اموى است; از این روى ناگزیرند از حقایق تاریخى چشم بپوشند و از کنار انبوه منابع درست تاریخى بگذرند و به گندابى به نام اندیشه هاى ابن تیمیه فرو روند.\nشگفت این که در داخل کشور ما در سرزمین تشیع با سرچشمه هاى زلال فراوان با اثرپذیرى از مکتب اموى نویسنده اى دست به قلم مى برد و مى نویسد:\n(حتى یزید فرمان کتبى براى کشتن حسین(ع) نداده بود و در تاریخ هم چنین فرمانى ثبت نشده است.)67\nاین نویسنده روى این نکته نیندیشیده که چطور ممکن است رویداد به این بزرگى و فاجعه اى به این گستردگى بدون هماهنگى با مرکز خلافت و شخص یزید انجام بگیرد؟\n9. کارکرد یزید پس از به شهادت رسیدن امام حسین بویژه در برخورد با ابن زیاد نشان گر خشنودى یزید از جنایتى است که او به بار آورد.\nییزید با این که از ابن زیادرنجیده بود اما وقتى کوفه را از دست رفته و عرصه را بر خود تنگ دید با سرجُون برده معاویه به رایزنى پرداخت. وى پیشنهاد کرد عبیدالله بن زیاد را به سوى کوفه گسیل دارد. یزید چون دید ابن زیاد بى اصل و نسب است و در خون آشامى کینه توزى و خشم بر آل و شیعیان على شهره و در انجام کارهاى پست خلاف آیین و شرع بى باک و در بى حیایى و بى وفایى کم مانند; کوفه را بر قلمرو او افزود و کشتن حسین و\nوقتى که این خواست شوم و آرزوى دیرین برآورده شد ابن زیاد را بسیار نواخت و یک میلیون درهم به وى جایزه داد که او توانست با آن کاخى سرخ و کاخى سفید بنا نهد.\n(او را بدین خاطر از کار بر کنار نکرد و نه خود عبیدالله را تنبیه کرد و نه کسى را فرستاد که او را سرزنش کند.)69\nسبط ابن جوزى درباره رفتار یزید با ابن زیاد مى نویسد:\n(یزید عبیدالله را به نزد خود فرا خواند و داراییهاى بسیار بدو بخشید و هدایاى گرانبهایى بدو داد. و او را به جمع نزدیکان مجلس خویش بار داد. و پیش خود جایگاه ویژه به وى داد. او را در حرمسرا همدم و مونس خویش گردانید. شبى که به عیش و نوش پرداخته و سرگرم میگسارى بود خنیاگرى را پیش خواند و گفت بخوان.\nوى که به خواندن پرداخت یزید بى درنگ شعرى سرود:\nاسقنى شربة تَرَوَّى فؤادى\nصاحب السر والامانة عندى\nو تسدید مَغنَمى وجهادى\nقاتل الخارجى اعنى حسیناً\nومبید الاعداء والحساد.)70\nشربتى به من نوشان که جگرم را سیراب کند\nهمو که کشنده خارجى است; یعنى حسین\nمسعودى در مروج الذهب مى نویسد:\n(کان یزید صاحب طرب وجوارح وکلاب وقرود وفهود ومنادمة على الشراب وجلس ذات یوم على شرابه وعن یمینه ابن زیاد وذلک بعد قتل الحسین فأقبل على ساقیه فقال:\nاسـقنى شربةً تُرَوِّى مُشاشى ثمَّ مِـل فأسق مثلـها ابن زیاد\nصاحب السرّ والأمانة عندى وتسدیـد مَغنَمـى وجهـادى\nثم أمر المغنین فغنوا.)71\nییزید شادمانه و سرخوشانه موسیقى و آواز را همراهى مى کرد و از آن لذت مى برد. و همنشین و همدم و دمساز پرندگان و سگها و بوزینه ها و یوزپلنگها بود و هم پیاله و هم کاسه بر شراب. و نشست یک روز بر سفره باده و سمت راست او ابن زیاد بود. و این پس از کشتن حسین بود. سپس رو کرد به کنیزک صراحى به دست و گفت:\nشربتى به من نوشان که مغز استخوانم را سیراب کند\nابن عساکر در تاریخ دمشق ابن اعثم در الفتوح این جریان را درباره مسلم بن زیاد یادآور شده اند که یزید او را بر ولایت خراسان برگمارد.72\nاما از این که در سروده یزید در مجلس خنیاگرى و رامشگرى در حال هم پیالگى و نشستن بر خوان باده با ابن زیاد آمده: رازدار و امانت دار من و در بیت سوم بنابر نقل ابن جوزى در تذکرةالخواص آمده: او کشنده حسین\nاست و نابودکننده دشمنان و حسدورزان نمى تواند همپیاله یزید در این مجلس بزم و عیش دیگرى غیر از عبیدالله بن زیاد باشد. این شخص که یزید در سروده اش از او نام مى برد عبیدالله بن زیاد است همو که بزرگ ترین خدمت را به آل ابى سفیان کرد و کاخ ستم اموى در زمانى که سخت لرزان بود استوار داشت و رازدار یزید بود و هر طرح و برنامه اى را که یزید محرمانه و پشت درهاى بسته علیه حسین و هاشمیان پاى بند به راه و رسم محمد(ص) مى ریخت او بدون این که افشا کند و کسى را از آنها بیگاهاند اجرا مى کرد.\nاو کشنده حسین است بزرگ ترین و با قدرت ترین سدّ راه حکومت امویان به رهبرى یزید; از این روى باید بزرگ داشته شود و در شمار نزدیکان یزید درآید.\nابوالعلاء معرّى در سروده اى یزید را کشنده امام حسین مى داند.73\n4. اسوه نبودن امام در هر زمان و مکان: شمارى به تلاش برخاسته اند که وانمود کنند قیام امام حسین رسالتى بوده الهى و ویژه خود ایشان و دیگران نمى توانند از آن الگو بگیرند و حضرت را در این حرکت مشعل راه قرار بدهند و علیه ستم پیشگان بدین گونه رفتار کنند.\nاینان به روایت زیر که کلینى آن را به سند خود از امام صادق(ع) نقل\nمى کند استناد جسته اند:\n(انّ الله عزوجل انزل على نبیّه کتاباً قبل وفاته فقال: یا محمد! هذه وصیّتک الى النجبة من اهلک. قال: وما النُجبة یا جبرئیل؟\nفقال: على بن ابى طالب ووُلده وکان على الکتاب خواتیم من ذهبٍ فدفعه النبى الى امیرالمؤمنین وامره ان یَفُکَّ خاتماً منه ویعمل بما فیه. ففکّ امیرالمؤمنین خاتماً وعمل بما فیه ثم دفعه الى ابنه الحسن ففکّ خاتماً وعمل بما فیه ثمّ دفعه الى الحسین ففکّ خاتماً فوجد فیه: أن اُخرج بقومٍ الى الشهادة فلاشهادة لهم الاّ معک وأشر نفسک لله عزوجل ففعل.)74\nامام صادق فرمود: خداوند بزرگ و شکوه مند بر رسول خدا پیش از رحلت وى صحیفه اى فرو فرستاد. فرمود: یا محمد! این است وصیّت من براى برگزیدگان از خاندانت.\nپیغمبر گفت: اى جبرئیل برگزیدگان کیانند؟\nفرمود: على بن ابى طالب و فرزندانش.\nبا مردمى به سوى شهادت خارج شو. پس شهادتى براى آنان نیست جز با تو. و نفس خویش را به خدا بفروش. او نیز چنین کرد\nاینان بر این پندارند و روى این پندار سخت پاى مى فشرند: قیام و حرکت او در جاى دیگر رقم خورده و از اسرار الهى است و ما هیچ آگاهى از سرّ نداریم و حق هم نداریم که بدانیم و نباید هم از کارکرد امامان معصوم پرسش کنیم. تنها کارى که باید انجام دهیم و آن را به درستى سامان دهیم گرامیداشت آنان برگذارى سوگوارى و عزادارى در سالگرد شهادت آن عزیزان است.\nاین شبهه کم و بیش تارهاى خود را بر ذهنها و اندیشه ها تنیده و مقدسین شیعه به گونه اى و روشنفکران به گونه اى در این تارها گرفتار آمده اند.\nمقدسین جموداندیش و آسایش طلب براى این که به هیچ حرکت خیزش و قیامى به رهبرى مردى عاقل عادل با تدبیر آگاه به زمان فقیه و اسلام شناس نپیوندند و خود را به وادى رنج و زحمت نیندازند امام حسین را که با شمار اندک از یاران علیه بیدادگر زورمند و بسیار با قدرت زمان خود در افتاد و تن به شهادت داد تا اسلام زنده بماند از مدار الگو بودن براى نسلها و عصرها با چنگ زدن به این گونه روایتها خارج مى سازند تا در برابر وجدان خود و پرسشهاى مردم پاسخ داشته باشند و دست کم آرامش خاطرى.\nروشنفکران مسلمان که در رفتار شخصى و پیوند بین خود و خدا اسلامى مى اندیشند و پاى بند به آیین و آداب اسلامى اند اما در رفتار و آداب و آیین اجتماعى سیاسى و حکومتى سکولار حتى آنان که داعیه مبارزه علیه ستم دارند بر این پندارند که امام نمى تواند الگوى زمان ما باشد و مشعل راه ما. ما باید راه و روش حرکت را از سیاستمداران مبارزان فرهیختگان زمانِ خود الگو بگیریم نه از قهرمانى که در زمانى غیر از زمان ما مى زیسته و ویژگیهاى مکان و زمانى او به طور کامل با ویژگیهاى مکانى و زمانى ما فرق دارد. و روشنفکرانى که اهل مبارزه نیستند و یا مبارزه با طاغوت و استکبار را\nکارى بیهوده مى انگارند و دوران آن را سپرى شده مى پندارند بر این گمانند که امروزه در افتادن با ستم پیشگان امر به معروف و نهى از منکر ایستادن در برابر غارت بیت المال عیاشى باده گسارى و… طبقه حاکم و دیگران حرکتى است که با زمان و مکان ما نمى سازد و ما را از پیشرفت صنعت و تکنولوژى باز مى دارد و به قهقرا برمى گرداند از این روى نمى توان به امام حسین(ع) اقتدا کرد و با این گونه ناهنجاریها درافتاد. حرکت امام حسین مربوط به نظام قبیله اى است و هیچ پیوند و بستگى با جهان امروز و دهکده جهانى ندارد!\nپاسخهاى گوناگونى مى توان به اینان داد; اما از آن جا که دنیاى پر زرق و برق جدید اندیشه هاى بى درونمایه و پرهیاهوى امروز چشم و گوش اینان را فرو گرفته و از دیدن و شنیدن زیباییها و نغمه دل انگیز و روح نواز حرکت امام باز داشته از کنار هر پاسخى چه بسا با پوزخندى بگذرند و توجه نکنند. زیباییها والاییها ارزشهاى متعالى انسانى زمان و مکان نمى شناسند. هرگاه جلوه گر شوند و نمود بیابند شکوفان گردند خوشایند مردم اند و مایه روشنایى چشم آنان. همچنین زشتیها پستیها سیاه کاریها تباهیها فسق و فجورها زمان و مکان نمى شناسند. هرگاه دامن گسترند و جامعه را در لجن زار خود فرو برند مایه نفرت انزجار و ناخوشایندى مردم اند.\nحال اگر کسى به پا خیزد براى شکوفاندن زیباییها والاییها و میراندن و نابود کردن و ریشه کن ساختن زشتیها و تباهیها آن هم از پایگاه معنوى و رسالتى رحمانى بدون هیچ چشمداشتى از خلق و منتى بر مردم و به دور از هرگونه هوا و هوس دنیوى و مادى و برابر آیینها و قانونهاى الهى چرا نبایستى الگو باشد؟ آیا خردها وجدانها و فطرت هاى پاک مى پذیرند که چنین کسى از مدار الگو بودن خارج شود و کس و کسانى الگو قرار بگیرند که هیچ یک از\nپایگاه هاى یاد شده را ندارند و شگفت این که خود سخت در باتلاق تردید گرفتارند و ره گم کرده اند! حال چگونه مى خواهند ره بنمایند و الگوى مردمان سرگردان قرار بگیرند؟\nاین گونه الگوها بر سرگردانى مردم مى افزایند و آنان را در وادى پر هراس و خوف انگیز بى راهگى و گم گشتگى فرو مى برند بدون هیچ روزنى به روشنایى.\nپس خارج کردن کسانى چون امام حسین از مدار حرکت و گردش روزگار ستم و جفایى است بزرگ و غیر درخور جبران بر انسانیت شرف آزادگى و هرچه زیبایى والایى و ارزش است.\nما اگر به انسانها بگوییم شما از گذشته پاک زلال بى آلایش شفاف و رخشان الگو نگیرید و از زیباآفرینان پیشین که فریادشان و صداى عدالت خواهى شان از مرز زمان و مکان گذشته و هیچ زمان و مکان نمى شناسد و تا وقتى که دنیا دنیاست و انسان بر روى کره خاکى مى زید راه و رسم آنان بر فراز همه راه ها و رسمها مى درخشد فریادشان رساتر از هر فریادى به گوش جان مى رسد پیروى نکنید نابخردانه نیست؟ آیا فراخواندن آنان به تباهى پوچى و بى هویتى نیست؟ آیا کسى که مى گوید باید با ستم در افتاد و براى ریشه کن کردن ستم راه ها و روشهایى را جست و اگر هیچ راهى پیدا نشد با نثار جان با آن در افتاد کهنه گراست و ارتجاعى مى اندیشد یا کسى که مى گوید با ستم باید ساخت و به توجیه آن پرداخت و کارى به کار ستم پیشگان نداشت؟\nآیا کسى که مى گوید با استکبار به هر شکل و چهره اى در هر زمان و مکانى که به میدان دارى بپردازد باید به مبارزه برخاست باید از مدار خارج شود یا کسى که به پیشروى استکبار با نشر و برگردان اندیشه هاى استکبارى تلاش مى کند؟ آیا ایستادگى در برابر غارت بیت المال دست یازیدن به مال و\nناموس دیگران پایمال کردن حق ضعیفان فسق و فجور و بى بندوبارى آلوده سازى نسل و آمیختگى میاه و… کهنه گرایى است و مربوط به زمان و مکان ویژه؟\nآیا الگو قرار دادن کس و کسانى که با این بى قانونیها بى رسمیها و بى قاعدگیها به مبارزه برخاسته و جان خویش را در این راه نثار کرده و یا به بند کشیده شده و در زیر شکنجه جان به جانان تسلیم کرده اند واپس گرایى است یا اوج پیشرفت تعالى و والایى و حرکت برابر قانون ترازها و معیارهاى انسانى و هماهنگ با خرد فطرت و وجدان پاک؟\nبراى دور ساختن این شبهه: (که امام حسین نمى تواند براى مردمان هر زمان و مکانى در درازاى تاریخ و فراز و نشیبهاى روزگار الگو باشد و مشعل راه) از ساحَت ذهنها افزون بر آنچه یاد شد به نکته هایى باید توجه داشت:\nالف. امامان شیعه چه آنان که حکومت به دست گرفته و براى ریشه کن کردن تباهیها فسادها فسقها ستمها به نبرد برخاسته گوناگون تدبیرها اندیشیده و چه آن که صلح کرده و از حکومت کناره گیرى کرده و چه آن که علیه ستم بدعت غارت بیت المال حاکم شدن ناشایستگان برگرداندن حکومت به مجراى اصلى به پا خاسته و چه آنان که به بیان دقیق آموزه هاى اسلام روى آورده و به کار ژرف فرهنگى و گسترش سنت نبوى و احیاى اسلام ناب در برابر اسلام اموى و عباسى پرداخته اند همه و همه یک هدف را دنبال مى کرده اند و رفتار کردار و گفتار آنان براى شیعیان حجت است.\nهمان گونه که در صلح صلح حدیبیه و صلح امام حسن الگوست و در جهاد جهاد امیرالمؤمنین و در مبارزه با حاکمان ستم و بدعت گستر مبارزه امام حسین و در تلاش فرهنگى و معنوى و روحانى تلاش امام سجاد و در بیان دقیق آموزه هاى اسلامى و احکام روش امام باقر و امام صادق و…\nشیعه هیچ گاه در بن بست قرار نمى گیرد. در هر زمانى سازوار با آن زمان مى تواند به آسانى یکى از معصومان را الگوى حرکت قرار دهد.\nالبته باز شناخت این که زمان زمان در پیش گرفتن چه روشى است تقیه یا مبارزه کار فرهنگى یا کار مبارزاتى به عهده عالمان روشن دقیق اندیش تیزنگر آگاه و زمان شناس است که (العالم بزمانه لاتهجم علیه اللوابس)75\nب. با درنگ در سخنان امام در درازى حرکت حماسى خود به روشنى به دور از هیچ ابهامى به دست مى آید که امام از همگان از امت محمدى هرکس که نمى خواهد زیر بیرق پادشاه ستم پیشه باشد مى خواهد به پا خیزد و فریاد برآورد دست بیعت به یزید ناشایست سگ باز باده نوش و بى اعتقاد به راه و رسم و آیین محمدى ندهد و علیه نابسامانیها قد افرازد.\nامام افزون بر نامه هایى که به کوفه و بصره ارسال مى دارد و مردمان آن شهرها را به شرکت در نهضت بزرگ ضد بیداد بدعت فساد تباهى و حاکم فاسد فاجر و فاسق فرا مى خواند در بین راه نیز از افراد مى خواهد که به نهضت بپیوندند و راه سعادت را پیشه کنند و از تیره روزى خود را وارهانند.\nو مردم مدینه مکه کوفه بصره و… قیام علیه تباهیها زشتیها و امویان و پیشواى آنان یزید تبه کار را وظیفه شخصى و ویژه او نمى دانستند و هرکس به گونه و بهانه اى از این وظیفه بزرگ و پیوستن به کاروان نور خود را کنار مى کشید. هیچ یک از دیدارکنندگان با امام حسین از بزرگان قریش و دیگر ناموران و سرشناسان جامعه اسلامى: عبدالله بن عباس ابن زبیر ابن عمر محمد بن حنفیه فرزدق و… چه در زمان حیات امام و چه پس از شهادت وى نگفتند قیام وظیفه و رسالت شخصى حسین(ع) بود و ما وظیفه اى نداشتیم. از این روى گردباد سهمگین پشیمانى پس از شهادت غریبانه امام و\nیاران در صحراى طف حجاز و عراق را درنوردید و بسیار بسیار از مردمان در آتش پشیمانى سوختند و بسیارى زانوى غم در بغل گرفتند و به کنج انزوا خزیدند و بسیارى توبه را با خون آمیختند و قیامى شورانگیز آفریدند تا شاید خداوند توبه آنان را بپذیرد و از آتش گناه بزرگ همراهى نکردن امام معصوم عادل و شایسته براى هدایت جامعه اسلامى و احیاگر اسلام ناب و سنت راستین محمدى برهاند و از این که کوتاهى کرده و سخنان او را به گوش جان ننیوشیده اند به عذاب الیم گرفتار نیایند.\nاینان با این حرکت پر شور و نهضت خونین این رسالت بزرگ و قیام امام علیه بیداد را تنها وظیفه او نمى دانستند و اگر چنین گمانى و پندارى داشتند نمى بایست دست به این حرکت خونین مى زدند و توبه خود را با خون مى آمیختند.\nبله اینان برخاستند و سران جنایت پیشه و تبه کار فاجعه کربلا را از پاى درآوردند و بااین حرکت خود را شریک در نهضت اباعبدالله کردند.\nج. امام در گوناگون سخنرانیها خلافهاى حکومت شام را برمى شمارد و حکومت یزید را نامشروع اعلام مى کند و خود را شایسته ترین فرد براى دگرگونى این چگونگى و این حالت مى داند که باید الگو قرار بگیرد و پیشواى حرکت: فلکم فیَّ اسوة.\nدر خطبه اى که در برابر سپاه حرّ ایراد مى فرماید به روشنى علت و انگیزه قیام خود را بیان مى کند: همانا پیروى از شیطان تار و پود حکومت اموى را شکل مى دهد و سربرتافتن از فرمان خداوند جهت گیرى و سمت و سوى حرکت آن است و فساد آشکار و غارت بیت المال رویه آن. حال چه کسى باید این کاخ شیطانى را که در دل امت محمدى سربرآورده درهم بکوبد و راه را براى پیروى از دستورها و آیینهاى خداوند رحمان و خداوند مهر هموار کند از\nمى فرماید: من. انا أحقّ من غیّر. من شایسته ترین و سزاوارترین افراد جامعه ام براى دگرگونى:\n(الا وان هؤلاء قد لزموا طاعة الشیطان وترکوا طاعة الرحمن واظهروا الفساد وعطّلوا الحدود واستأثروا بالفىء واحلّوا حرام الله وحرّموا حلالَه وانا احقّ من غیّر.)\nهان هشیار باشید. اینان به پیروى از شیطان گردن نهاده و از فرمان خداوند سر برتافته اند. فساد را آشکار ساخته و حدود را واگذارده اند. بیت المال را ویژه خود ساخته و حرام خدا را حلال و حلال خدا را حرام ساخته اند. و من از هرکه و هرکس سزاوارترم که این وضع را دگرگون سازم.\nسپس مى افزاید:\n(وقد اتتنى کتبکم ورسلکم ببیعتکم وانّکم لاتسلمونى ولاتخذلونى فان تمتم [یا اقمتم] على بیعتکم تصیبوا رشدکم وأنا الحسین بن علیّ بن فاطمه بنت رسول الله صلى الله علیه وسلم نفسى مع انفسکم واهلى مع اهلکم فلکم فیّ اسوة)76\nنامه هاتان به دست من رسید و فرستادگان تان پیش من آمدند بر اعلام بیعت شما و این که مرا وانمى گذارید و به دشمن نمى سپارید و خوارم نمى سازید.\nاگر بر بیعت و پیمان خود استوار مانید به راه راست و درست دست مى یابید. من حسین پسر على پسر فاطمه دختر رسول خدایم. جان من با جانهاى شماست و خاندان من همراه خاندان شما. پس باید نمونه شما باشم\nامام اگر باید خود به تنهایى این وظیفه را به انجام مى رساند و خود او از سوى خداوند متعال مأمور بود نه دیگرى نیازى نبود که به کوفیان بگوید بر پیمانى که بسته اید استوار بمانید و دست از یارى من برندارید و مرا به دشمن نسپارید.\nاین که امام از آنان مى خواهد بر پیمان خود استوار بمانند یاریش رسانند تا به سعادت ابدى دست یابند و او را الگو و نمونه خود قرار دهند به خوبى و روشنى و بدون هیچ ابهامى دلیل است که همگان وظیفه داشته اند به پیروى از او علیه بیداد قد افرازند و در هر زمان و مکان در برابر هر ستم پیشه اى وظیفه دارند با اسوه قرار دادن حسین سازوار با زمان و ویژگیهاى عصر بایستند.\n5. رواج خرافه ها و تحریفها: هر رویداد مهم تاریخى که با روى آورى مردم رو به رو شود و مردم علاقه داشته باشند که ریز جریان را بدانند با گذشت زمان خرافه ها تحریفها در آن راه مى یابد.\nهمین گونه است علاقه بسیار و عشق فراوان به کسان. علاقه بیش از اندازه و زیاده روى در دلبستگى زمینه را بویژه در بین مردم ناآگاه و نابرخوردار از دانش و بینش براى گزافه گویى و روایت داستانه هاى گزافه آمیز فراهم مى سازد.\nحال اگر رویدادى راه گشا باشد و در سرنوشت سیاسى و اجتماعى جامعه و جامعه هایى نقش بیافریند روشن است که لجن بویناک تحریف و خرافه بیش و فزون از هر جریان دیگر تاریخى به سوى آن جارى مى شود. رویداد کربلا از یک سوى به خاطر عشق ژرف و کران ناپیدایى که شیعیان به آفریننده حماسه آن دارند و از دیگر سوى به خاطر کینه و دشمنى امویان و هواداران و\nپیروان آنان در درازاى تاریخ با این حماسه انسان ساز و ستم سوز داشته و دارند بیش از هر رویدادى گرفتار گردبادهاى سهمگین خرافه و تحریف بوده و هست.\nرویداد کربلا از هر زاویه اى درخور مطالعه است. چه حالتها خواسته ها و آرزوهاى آفرینندگان حماسه و چه حالتها خواسته و آرزوهاى پدیدآورندگان رذیلت و فاجعه.\nهم جبهه باطل درخور مطالعه کالبدشکافى درنگ و دقت و عبرت آموزى است و هم جبهه حق درخور مطالعه و درنگ و واکاوى زوایاى آن و درس آموزى و پرتوگیرى است.\nحال در این رویداد که یک سوى آن فرو رفته در لجن زار و مرداب گناه است و یک سوى آن در اوج ملکوت بر همگان روشن است که حسین کیست; انسانى در اوج خوبیها زیباییها والاییها. و یزید کیست; حیوانى انسان نما در فرود پلشتیها پستیها و زشتیها.\nهرکس و هرکه در هرکجا که بشنود بین این دو جنگى در گرفته به خوبى داورى خواهد کرد که کدام بر مدار حق مى گردد و کدام بر مدار باطل.\nچون مردم کوفه و شام حجاز و عراق که در حق بودن راه حسین و ایمان ژرف و راست گویى وى تردید و گمانى نداشتند و یزید را هم مى شناختند و از بى بند و باریها و ستمهاى وى آگاهى داشتند در مشروع بودن حرکت امام و نامشروع بودن لشکرکشى یزید علیه امام شک و گمانى به خود راه نمى دادند.\nاز این روى امویان چه پیش از رویداد و چه پس از آن به تلاش گسترده اى دست زدند که بنمایانند همان گونه که امام برابر اجتهاد خود رفتار کرده و بر حق بوده یزید نیز برابر اجتهاد خود رفتار کرده و بر حق بوده است!\nاین ناسازگویى از آغاز تاکنون گریبان گیر عالمان و فرهیختگان و\nسیاستمداران اهل سنت بوده است و هنوز که هنوز است نتوانسته اند توجیه درستى براى آن بیابند و از این باتلاق پریشان گویى به درآیند.\nعشق به حسین(ع) پس از شهادت روز به روز ژرف تر گسترده تر شد. نهضت بیدارگرانه توابین و پشیمانى و افسوس و دریغ بسیارى از کسانى که مى توانستند با حسین همراه باشند و نشدند شعله هایى از عشق و خشم افروخت.\nاین عشق سوزان و مویه ها و ناله ها بر شهیدان کربلا امویان را در تنگناى شدید قرار داد و از این بیدارى و غمگساریهاى گسترده و روز افزون به هراس افتادند; از این روى دست به کار شدند. به کمک تاریخ نگاران واقعه پردازان و داستان سرایان به ظاهر با مردم اندوهناک همراهى نشان دادند و با ساختن افسانه ها و داستانهاى دروغین مردم داغدیده را در محفلها و جاهایى به سویى که خود مى خواستند و براى آن برنامه ریزى کرده بودند کشاندند.\nبه ظاهر به کربلا تقدس دادند و در باطن به ویرانى پایه هاى استوار آن کمر بستند. از سرنوشت شمارى از پدیدآورندگان فاجعه کربلا داستانهاى شگفتى در این جا و آن جا در کتابها و نوشته هاى گوناگون نقل کردند و نشر دادند مانند آنچه از سفیان درباره یکى از شرکت کنندگان در قتل امام حسین(ع) روایت کرده اند.77\nییا خبرهایى که درباره دگرگونیهایى در طبیعت به هنگام فاجعه کربلا و پس از آن ساخته و نشر داده اند. بسان جارى شدن خون از زیر سنگها در قدس و سمرقند78 و…\nامویان و هواداران آنان در گوناگون برهه هاى تاریخى همه تلاش کوشش و تکاپویشان بر این بود که هم حرکت امام را نابخردانه بنمایانند و هم پیروان آن امام همام را که در غم از دست دادن آن عزیز مویه و ناله مى کردند و\nبر سر و سینه مى زدند و علیه بیداد نابرابرى و ناعدالتى مى ایستادند و با الگو قرار دادن حسین(ع) حماسه مى آفریدند مردمانى نابخرد و خرافى و داراى باورهاى سست و بى پایه جلوه دهند.\nاز این روى ابن کثیر که خود گرایش به امویان داشته این داستانها را از تاریخ نگاران مکتب اموى نقل کرده و به شیعه نسبت داده و مردود شمرده است.79 شگفت خود مى سازند و خود مردود اعلام مى کنند. و در این بین گروهى که از مدار خردورزان و از کانون خردمندان ناب اندیش رانده و طرد مى شود شیعه است. همان گروهى که با رفتارهاى زیبا و شکوه آفرینیهاى شگفت خود با الگوگیرى از حسین(ع) و دیگر حماسه سازان به خرد ژرفا بخشیده و بر دامنه آن روز به روز افزوده و چشم اندازهاى زیبا و باشکوهى از آن فرا دید هر خردمندى رسم کرده است. روایت گران گرفتار در باتلاق ساخته و پرداخته امویان در همین راستا براى خوار و کوچک نمایاندن امام حسین(ع) و مهرورز و مهربان شناساندن یزید نسبت به خاندان رسالت و مخالف نمایاندن وى با پدیدآورندگان عرصه خونین عاشورا و بى گناه جلوه دادن وى در پدیدآورى فاجعه کربلا داستانى شگفت ساخته و دست به جعل نفرت انگیزى زده اند.\nابن عساکر (م:571هـ.ق) در تاریخ دمشق سپسها شمس الدین ذهبى (م:748هـ.ق) ابن کثیر دمشقى (م:774ق) به نقل از وى این داستان ساختگى را از شخص ناشناخته اى نقل کرده اند.\nشمس الدین ذهبى در اعلام النبلاء این داستان را چنین روایت مى کند:\n(خالد بن عبدالله عن الجریرى عن رجل: أنَّ الحسین لمّا ارهقه السلاحُ قال: ألا تقبلون منّى ما کان رسول الله(ص) یقبل من المشرکین؟ کان اذا جنح احدهم قبل منه.\nقال: فدعونى أرجع.\nقال: فدعونى أتى امیرالمؤمنین.\nفقال: بل ان شاء الله برحمة ربیّ وشفاعة نبیى.\nفقتل و جىء برأسه فوضع فى طست بین یدى ابن زیاد. فنکته بقضیبه وقال: لقد کان غلاماً صبیحاً. ثم قال: ایّکم قاتله؟\nقال: فاسودَّ وجهه.)80\nخالد پسر عبدالله از جریر و او از مردى روایت کرد: چون حسین را حمل ساز و برگ جنگى [در آوردگاه] بسیار ناتوان و خسته کرده بود گفت: آیا از من نمى پذیرید آنچه را رسول الله(ص) مى پذیرفت از مشرکان؟\nرسول الله(ص) هرگاه یکى از سپاه دشمن به او میل مى کرد از او مى پذیرفت.\nدر این هنگام مردى ساز و برگ جنگى را از او گرفت و به او\nگفت: مژده مى دهم تو را به آتش جهنم.\nابن زیاد با ترکه اى که در دست داشت به سر بریده زد و گفت: جوان زیباروى و سپید چهره اى بود.\nراوى گفت: در این هنگام چهره آن مرد سیاه شد.\nبه درستى اگر در گزارش یاد شده درنگ شود دروغ بودن آن روشن مى شود. به دور از خرد است قهرمانى که همه عزیزان خود را از دست داده است و یاران جان فداى او بسیارى از نیروهاى دشمن را از پاى درآورده اند در آخرین آناتِ زندگى آن گاه که گرداگرد او را سپاه دشمن فرا گرفته بین او و خیمه هاى عزیزانش جدایى افتاده با تنى زخم خورده خسته و رنجور از دشمنى که به هیچ اصل و معیارى پاى بند نیست و هیچ اصول انسانى را در جنگ پاس نداشته بخواهد که کار به کار او نداشته باشد و او را وابگذارد تا به کسى که دستور به این آدمکشى داده و این فاجعه آفرینى را از فرماندهانش خواسته است پناه ببرد و با او بیعت کند!\nآیا انسانهاى معمولى و عادى در چنین آوردگاهى و هنگامه اى و در آخرین آنِ زندگى از دشمن خون آشام خود درخواستى مى کنند که حسین قهرمان قهرمانان بکند؟\nییا در شأن و خِرَد حسین(ع) است که از سپاهى که هیچ حرمت و احترامى به رسول گرامى اسلام و خاندان او روا نداشته خواهش کند: با او چنان رفتار کنند که رسول خدا یا کسى که از سپاه دشمن به او میل مى کرد رفتار مى کرد!\nاینها به شعبده بیش تر مانند است تا تاریخ نگارى.\nاینان خود چون از خرد و شعور بى بهره بوده اند پنداشته اند دیگران نیز این گونه اند و هر سخن یاوه اى را مى پذیرند. بویژه این که اگر در پایان سخن سخنى را بیاورند که به مذاق خوانندگان شیعى و علاقه مند به حسین(ع) خوش آید که همانا عبارت باشد: (فاسودّ وجهه)\nنقلهاى دیگرى هم از این افسانه در کتابهاى تاریخى ثبت شده است81 که باید شیعیان خردمند هشیار باشند و خردورزانه گزارشهاى تاریخى را در بوته نقد قرار دهند و سره از ناسره جدا سازند تا در دام شیطانها و دشمنان کینه توز قهرمان حماسه آفرین عاشورا نیفتند و آنچه را او با تلاش تکاپو جان نثارى و فدا کردن عزیزانش براى شیعه اسلام و انسانیت به ارمغان آورده به آسانى به دست یغماگران بسپارند.\nاین سخن که حسین(ع) در آخرین آنِ زندگى چنین درخواستهایى داشته چنان رسواست و سخیف که شخصى مانند خضرى بک با داشتن پندار واهى درباره حرکت امام حسین(ع) و اشتباه و مایه اختلاف امت پنداشتن آن آن را نپذیرفته و مردود دانسته است.82\nاز امویان دستگاه ها و حکومتهاى نامشروع و ستم پیشه کسى انتظار نداشته روى تک تک سخنان امام حسین(ع) درنگ کنند که درباره حکومت یزید شخص یزید معاویه آل ابى سفیان ابن زیاد و… چه فرموده است که این سخنان یاوه را نگویند و این ذلتها را به حسین(ع) نسبت ندهند\nآنان از سخنان امام در برهه برهه حرکت وى آگاهى داشتند و مى دانستند امام به هیچ روى با یزید دست بیعت نخواهد داد و خوب دریافته بودند که او قهرمانانه تا پاى جان در برابر آنان خواهد ایستاد و از شرف و آزادگى و اسلام محمدى در برابر اسلام اموى که همان جاهلیت است به دفاع برخواهد خاست. با این حال دست به ساختن پرداختن و نشر دادن این گزارشهاى دروغ و به دور از شأن و جایگاه امام حسین(ع) زدند تا او را به پندار خام خود از اریکه و اوج قهرمانى به زیر آورند و رهبر تبه کار خود را از باتلاق پستى به در آورند و به مهربانى و مهرورزى شهره اش کنند. و به گونه اى شگرد ورزند و بنمایانند که امام هم از این جانى جنایت پیشه امید مهربانى و بخشش داشت و مى دانست که اگر به نزد یزید برده شود او را آزاد خواهد گذاشت! اما از تاریخ نگاران انتظار بود که روى تک تک سخنان امام دست کم از مدینه تا کربلا دقت و درنگ مى کردند و سخنان یاوه را بر کلک خویش جارى نمى ساختند.\nچه اینان و چه هر کسى که دست به تاریخ نگارى و بررسى رویداد کربلا زده و مى زند اگر روى سخنان و رفتار حضرت دقت کنند از کنار این افسانه ها و داستانهاى دروغین به آسانى نخواهند گذشت و به گونه اى به نقد آنها خواهند پرداخت و ناسازگارى آنها را با سیره و سخن آن حضرت درخواهند یافت.\nاکنون به نمونه هایى از سیره و سخن امام اشاره مى کنیم تا دروغ و ساختگى بودن این گزارش که امام در آخرین دََََََََََََََََََََََََََََََََََم زندگى خواست او را رها کنند تا بر گردد یا به نزد امیرالمؤمنین یزید83 برود و دست بیعت به او بدهد روشن شود و جاى هیچ گمان و پندارى نماند که ساخته دست دشمن است.\n*چگونه امام این سخن را به زبان جارى کرد در حالى که پس از خبر\nشدن از مرگ معاویه در دارالاماره و سرباز زدن از بیعت با ولید والى مدینه و مأمور گرفتن بیعت از امام براى یزید نهضت بزرگِ سََر برتافتن از بیعت با یزید را با هجرت از مدینه به سوى مکه آغاز کرد.\n*هنگامى که ولید امام را به دارالاماره فرا مى خواند و مرگ معاویه را به آگاهى وى مى رساند و هدف خویش را از این فراخوانى شباهنگام که همانا بیعت با یزید باشد باز مى گوید پس از گفت و گوهایى امام مى فرماید:\n(انّا اهل بیت النبوة ومعدن الرسالة ومختلف الملائکة وبنا فتح اللّه وبنا ختم اللّه ویزید رجل فاسق شارب الخمر قاتل النفس المحرّمة معلن بالفسق ومثلى لایبایع بمثله ولکن نصبح وتصبحون وننظر وتنظرون ایّنا احق بالخلافة والبیعة ثم خرج.)84\nو یزید مردى است گنه کار و میگسار و آدم کُش و خیانت پیشه بى شرم و رو. و همچون منى با چنین کسى بیعت نخواهد کرد. ولى باش تا صبح کنم و شما نیز صبح کنید. و ما در این به دقت بنگریم و شما نیز بنگرید که کدام یک از ما به خلا فت و بیعت سزاوارتر است.\n*امام از آغاز تا فرجام حرکت بارها از راه عزت مندانه اى که در پیش گرفته بود با افتخار یاد مى کند و مرگ در این راه را سعادت مى شمارد همان نوید بزرگى که پیامبر خدا درباره او داده است. او چه در پاسخ خیرخواهان و چه در پاسخ فرماندهان سپاه دشمن که او را از کشته شدن بیم مى دهند مرگ شرافت مندانه را مى ستاید و زندگى در زیر رایت مردى\nفرومایه و پستى چون یزید را نکوهش مى کند و آن را خوارى و زبونى مى شمارد. از باب نمونه:\n1. در گاه رویارویى با سپاه حرّ حرّ به وى گفت:\n(من درباره خودت به خدا سوگندت مى دهم که اگر کارزار کنى بى گمان کشته خواهى شد.\nحسین گفت: آیا مرا از مرگ بیم مى دهى؟\nآیا کارتان بدان جا کشیده است که مى خواهید مرا بکشید؟\nنمى دانم به تو چه بگویم! به تو همان را مى گویم که آن مرد اوسى به پسرعمویش گفت. او مى خواست به یارى پیامبر(ص) بشتابد به او گفت: کشته خواهى شد به کجا مى روى؟ گفت: من هم اکنون روانه مى شوم و به خوبى مى دانم که مرگ براى مرد مایه ننگ نیست و بویژه اندیشه اى نیک در دل داشته باشد و مسلمان وار پیکار کند. جان خود را در راه مردانى نیک سرشت ببازد و با ایشان همرزم گردد. با تبه کار به راه ناسازگارى رود و از بزه کار دورى جوید. اگر زنده مانم گرفتار پشیمانى نگردم و اگر زنده نمانم نکوهشم نکنند. براى مرد همین بدبختى بس است که با خوارى زندگى کند و زبونى را از ناچارى پذیرا گردد.)85\n2. آن گاه که عبیدالله بن زیاد به عمر بن سعد نوشت: حسین مى تواند یکى از دو راه را برگزیند: دست بیعت با یزید یا کشته شدن امام قهرمانانه به مرگ لبخند مى زند و به روایت على بن الحسین(ع) در روز عاشورا مى فرماید:\n(ألا و انّ الدعیّ بن الدعیّ قد خیّرنا بین اثنتین: السِّلة او الذّلة\nوهیهات مِنّا الذلة. یأبى الله ذلک لنا ورسوله والمؤمنون مجور طابت و طَهُرت وأنوف حَمیّة ونفوس أبِیَة من ان تؤثر طاعة الّلئام على مصارع الکرام.)86\nهمانا پسرخوانده اى که پسرِ پسرخوانده است [روسپى زاده پسر روسپى زاده] ما را میان دو چیز مختار کرده است: کشیدن شمشیر و پذیرش زبونى. و زبونى از ما سخت دور است. خداوند و رسولش و مؤمنان و دامنها و آغوشهاى پاک و پارسا و سرشتها و جانهاى غیرت مند آن را براى ما نمى پذیرند و روا نمى دارند که پیروى از انسانهاى پست و خوارمایه را بر قتلگاه کرام و نیک منشان پیش بداریم.)\nابن ابى الحدید این حماسه بزرگ و حرکت قهرمانانه امام را سخت مى ستاید و بر این باور است که حسین حمیّت و مرگ زیر سایه هاى شمشیر را به مردم آموخت:\n(سرور و سالار این افراد [کسانى که ستم را نپذیرفته اند] که به\nمردم حَمیّت و مرگ زیر سایه هاى شمشیر را آموخت و آن را بر پستى و زبونى برگزید ابوعبدالله حسین بن على بن ابى طالب علیهما السلام است که بر او و یارانش امان عرضه شد ولى به خوارى تن در نداد و بیم آن داشت که ابن زیاد بر فرض که او را نکشد به گونه اى او را خوار و زبون سازد و لذا مرگ را بر آن برگزید. از نقیب ابوزید یحیى بن زید علوى بصرى شنیدم مى گفت: گویى این ابیات ابوتمام که درباره محمد بن حمید طائى سروده گفته نشده است مگر براى امام حسین(ع):\n(نفسى که خوارى و زبونى را چنان ننگ مى داند که هنگام جنگ و بیم و زبونى یا کم تر از آن را کفر مى پندارد.\nاو در آبشخور مرگ پاى خویش را استوار بداشت و به آن گفت:\nهنگامى که یاران مصعب بن زبیر از گرد او گریختند و او فقط با تنى چند از ایشان پایدارى کرد نخست نیام شمشیر خود را شکست و سپس این بیت را خواند:\n(آن پیشگامان بنى هاشم در کربلا پایدارى کردند و براى همه آزادگان سنت پایدارى را سرمشق نهادند.)87\nآیا این چنین کسى که براى مرگ عزت مندانه و در راه خدا آغوش مى گشاید و به زندگى ذلیلانه پشت پا مى زند و از آن با تمام توان مى پرهیزد قهرمانان عرصه ها و آوردگاه هاى نبرد او را اسوه و الگو قرار مى دهند شاعران نامى عرب او را به خاطر برگزیدن چنین جایگاه والا و شرافت مندانه اى مى ستایند مى تواند گوینده آن سخنان زبونانه باشد آن هم\nاگر حسین(ع) در آوردگاه و در زیر برق شمشیرهاى آخته دشمن چنین زبونانه (معاذالله) سخن گفته بود هیچ گاه نام او این گونه در اوج در شعر حماسى عرب نمى ماند و قهرمانان و یلان عرب و عجم او را الگو و اسوه راه قرار نمى دادند و ابن ابى الحدید آشناى به تاریخ و ریز و درشت آن نمى گفت و نمى نوشت:\n(به مردم حمیّت و مرگ زیر سایه هاى شمشیر را آموخت و آن را بر پستى و زبونى برگزید.)\nشاید شمارى بر این پندار باشند که رویداد و حماسه کربلا چون از تاریخ روشن دقیق و همه سویه بهره مند نیست خرافه ها تحریفها افسانه ها و روایتها و گزارشهاى به دور از خرد به آن راه یافته و در بین مردم رواج پیدا کرده است.\nییا این که چون تاریخ رویداد کربلا را گروه پیروز که همانا امویان کینه ورز باشند نوشته اند این همه خرافه سخنان سست و یاوه به آن راه یافته و مردم از هدف قیام امام حسین به دور افتاده اند. یعنى منبع و سرچشمه اى جز آنچه امویان ساخته و پرداخته و نشر داده اند در دسترس نیست و از این روى تاریخ کربلا در تاریکى فرو رفته و گرد و غبار ابهام تمام آن رویداد مهم را دربر گرفته و هیچ روزنى به روشنایى نیست و به درستى نمى توان سره از ناسره را بازشناخت و گفت در آن روز هراس انگیز و غم بار چه بر سر حسین و خاندان او آمده و چه بخشهایى از آن روایت غم انگیز درست و چه بخشهایى نادرست است. امویان در آلودن فضاى فکرى و ذهنى جامعه ید طولایى داشتند. آنان چه پیش از رویداد غم افزاى کربلا و چه پس از آن هیچ گاه از\nفضاسازى تبلیغات گسترده به سود خویش و علیه امام دروغ پراکنى شایعه سازى غافل نبوده و همیشه و همه گاه این برنامه را پى مى گرفتند و تمام راه هاى نفوذ خبر را سدّ مى کردند و خبرها به سختى به مردم مى رسید. چنان فضا را از ترس و وحشت آکنده بودند که کسى را جرأت و یاراى آن نبود که آنچه را دیده بود بازگوید.\nپس چگونه مى توان به این گزارشهایى که از نیم روز عاشورا داده شده و اینک در دسترس ماست اطمینان کرد و آنها را پذیرفت.\nدر پاسخ مى گوییم: از مدینه تا کربلا و شب و روز عاشورا سخنان امام زوایاى گوناگون رویداد را به درستى روشن مى کند. هرکس مى خواهد بفهمد امام در برهه ها مرحله هاى گوناگون قیام چه برنامه اى داشته و چه خط مشى و دشمن او داراى چه انگیزه ها و هدفهایى بوده از سخنان آن بزرگوار مى تواند به نتیجه درست و دقیقى برسد.\nامویان با همه بدسرشتى لاابالیگرى دروغ پراکنى شایعه سازى چون در برابر رویداد بسیار وحشتناک و سنگینى که آفریده بودند و وجدانهاى خود وجدانهاى مردم بیدار قرار گرفتند به زانو درآمدند و نتوانستند به رویارویى با خبرها و روایتهاى درستى که از ناى هر شاهد صحنه بیرون مى آمد و بر قلم هر گزارش گرى جارى مى شد برخیزند که خود در برابر فاجعه اى که پدید آورده بودند از شرم و نکوهش خانواده و مردم و پیرامونیان زمین گیر شده بودند. پدیدآورندگان فاجعه کشندگان فرزندان پیامبر و فاطمه شمارى براى گرفتن جایزه از یزید و ابن زیاد و شمارى از عذاب وجدانى که در درون آنان شعله مى کشید در مجلسها و محفلهاى گوناگون زبان به سخن گشودند و دست آلوده خود را در این جنایت بزرگ رو کردند و جزءجزء حادثه را شرح دادند\nهر پژوهش گرى با دقت و درنگ روى تاریخ عاشورا به خوبى درمى یابد که این رویداد به روشنى در تاریخ ثبت شده و آن جاهایى که دستان آلوده به کار افتاده و افسانه ها و دروغهایى وارد ساخته اند اگر با معیارهاى دقیق سنجیده شوند دروغ و ساختگى بودن آنها روشن مى گردد.\nتاریخ عاشورا تاریخ مستندى است. روایت گران آن فرزندان و خواهران حسین بن على بودند و یا کسانى که از روى احساس و درد آن را روایت کرده اند.\nاین روایت گرى در خاندان بنى هاشم و در نزد امامان معصوم و بستگان آنان به روایت گرى خود آنان و دیگران یکى پس از دیگرى ادامه داشته و تاریخ بزرگ عاشورا را ساخته و سامان داده است.\nاز این روى صاحب نظران تاریخ عاشورا را از مستندترین تاریخها و روایتها دانسته اند.\nشهید مطهرى مى نویسد:\n(اگر کسى تاریخ عاشورا را بخواند مى بیند ارزنده ترین و مستندترین و پر منبع ترین تاریخهاست. ما احتیاجى [به این دروغها] نداریم. حال گذشته از این که اصلاً دروغ جعل کردن کار غلطى است احتیاجى نیست. آن قدر راست هست که همانها را اگر بگوییم کافى است. مرحوم آخوند خراسانى مى گفته است: (اینهایى که دنبال روضه نوِ نشنیده هستند بروند روضه هاى راست را پیدا کنند که آنها را احدى نشنیده است) و این طور است.)88\nافزون بر سخنان و نامه هاى روشن گر امام و سخنان سفیران و نمایندگان آن بزرگوار که حماسه کربلا را به گونه روشن و شفاف و درخشان فرا روى ما قرار مى دهد و تابلوهاى بس زیبا از گوناگون عرصه هاى آن براى هر جوینده\nزیبایى راستى و شکوه رسم مى کند و نامه ها و سخنان یزید و کارگزاران جنایت پیشه اش و سران اموى که زوایاى جنایت هولناک و هراس انگیز کربلا را به روشنى براى هر اهل درد و درکى مى نمایاند سه عنصر مهم مى تواند پژوهش گر و جویاى حقیقت را در بررسى رویداد کربلا چراغ راه باشد.\n1. گزارش گزارش گران حاضر در آوردگاه.\n2. سخنان روشن گر اسیران اهل بیت بویژه امام زین العابدین زینب کبرى ام کلثوم و… و پیامدهاى اسارت عزیزان حسین.\n3. روند دگرگونیهاى سیاسى اجتماعى و فرهنگى.\nامام سجاد حضرت زینب و دیگر عزیزان و اهل بیت امام در روز عاشورا زیباییها شکوه ها و تاریکیها و تیرگیها را یک به یک گزارش کرده و براى مردم در محفلها و مجلسهاى گونه گون و براى بنى هاشم به نثر و شعر باز گفته و در سینه تاریخ به ثبت رسانده اند امامان معصوم یکى پس از دیگرى رویداد عاشورا را روایت کرده89 و یا روایت روایت گران راست گوى را پذیرفته اند. افزون بر این گرامیان که از روایت گرى آنان باز هم سخن خواهیم گفت دو گروه از حاضران در آوردگاه به روایت گرى زیباییها شکوه ها تاریکیها و تیرگیها پرداخته اند.\nگروه نخست: پلیدى آفرینان و همراهان سپاه عمرسعد. از این دو دسته شمارى زبان گشوده و صحنه هایى از فاجعه را بیان کرده اند. پلیدى آفرینان و آلودگان به خون فرزندان پیامبر(ص): گاه در برابر صحنه هاى دلخراش و هولناکى که پدید آورده اند خود را باخته و زبان به بازگویى جنایتهاى خود گشوده اند گاه براى گرفتن جایزه گاه براى دفاع از خود گاه براى افتخار و\nشمارى از آنان از روى پشیمانى و در دادگاه وجدان و شمارى در دادگاه مختار.\nاعترافهاى تکاندهنده اینان را شاهدان و گواهان دیگر درست و راست انگاشته و تأیید کرده اند.\n* ابن اثیر روایت مى کند:\n(مردم به سنان بن اَنسِ نَخَعى گفتند: حسین بن على پسر فاطمه دخت پیامبر(ص) را کشتى! گرانبهاترین مرد از میان تازیان را سر بریدى! او آهنگ آن داشت که فرمانرانى این تبه کاران را ریشه کن گرداند به نزد فرمانروایان و فرماندهانت شو و پاداشت را از ایشان بخواه که اگر همه خانه هاى شان را در برابر این کار خواستار شوى اندک باشد.\nاو سوار بر اسب خود شد و روى به راه نهاد. مردى دلاور ولى بس نابخرد و کودن بود. به در خرگاه عمر بن سعد شد و با بلندترین آواى خویش بانگ برآورد:\nأوقـر رکـابى فضّة وذهبـاً انّى قَتَلتُ السّیّدَ المُحَجَّبا\nقتلت خیر الناس اُمّاً واَباً وخَیرَهم اذ ینسبون نسبـا\nمن سرور گرامى داشته را کشتم\nو برترین ایشان هنگامى که گفت و گو از نژاد خود به میان آورند.\nعمر بن سعد گفت: گواهى مى دهم که تو گول و دیوانه اى. او را به درون به نزد من آورید. چون درآمد تازیانه اى بر سرش نواخت و گفت: مردک دیوانه! چنین سخنانى بر زبان مى رانى؟ به خدا اگر ابن زیاد این را مى شنید سرت را مى برید.)90\n* ابن ابى الحدید براى به زیبایى نمایاندنِ شجاعت بى باکى عاشقانه به آغوش مرگ خزیدن یاران حسین در دشت نینوا سخنان یکى از جنایت پیشگان لشکر عمرسعد را مى آورد که در پاسخ به سرزنشهاى سرزنش گرى که به او گفته: واى بر تو آیا فرزندان رسول خدا را کشتید؟ گفته است:\n(ریگ زیر دندانت بیاید! تو هم اگر آنچه ما دیدیم مى دیدى همان کارى را مى کردى که ما کردیم. گروهى بر ما قیام کردند و هجوم آوردند که دستهایشان بر قبضه هاى شمشیرشان بود و همچون شیران شرزه از چپ و راست سواران شجاع را از پاى درمى آوردند و خویشتن را به کام مرگ افکنده بودند نه امان و زینهار مى پذیرفتند و نه به خواسته و مال توجهى داشتند و هیچ چیز نمى توانست میان ایشان و وارد شدن در آبشخور مرگ یا چیرگى بر ملک مانع و حایل شود و اگر اندکى از آنان دست مى داشتیم تمام لشگر را مى گرفتند اى بى مادر ما چه کار مى توانستیم انجام دهیم.)91\n* جریر طبرى از ابوالهذیل سکونى روایت مى کند:\n(به روزگار خالد بن عبدالله هانى بن ثبیت حضرمى را دیدم که در انجمن حضرمیان نشسته بود پیرى فرتوت بود شنیدمش که مى گفت: از جمله کسانى بودم که هنگام کشته شدن حسین حضور داشتند.\nمى گفت: به خدا من ایستاده بودم و یکى از ده نفر بودم که همگى بر اسب بودیم. سواران جولان مى دادند و پَس مى رفتند. در این وقت پسرى از خاندان حسین از خیمه ها بیرون شد و چوبى به\nدست داشت تنبان و پیراهن داشت وحشت زده بود و از راست و چپ مى نگریست. گویى دو مروارید را بر دو گوش وى مى بینم که وقتى به یک سو مى نگریست در حرکت بود. ناگهان یکى به تاخت آمد و چون نزدیک وى شد از اسب فرود آمد و پسر را بنشانید و او را با شمشیر درید.\nسکونى گوید: قاتل پسر همان هانى بن ثبیت بود که چون ملامتش کرده بودند از خویشتن به کنایه سخن مى کرد.)92\nهمو گزارش دیدار امام حسین و عمر بن سعد را در شب عاشورا داده است.93\n* کثیر بن عبدالله شعبى از تبه کاران سپاه عمرسعد بود که با مهاجر بن أوس به زهیر بن قین از یاران وفادار دلاور و آگاه امام یورش بردند و او را از پاى درآوردند و به شهادت رساندند.94\nهمو به روایت ابومخنف از على بن حنظله سخنرانى شورانگیز زهیر بن قین را به این شرح گزارش کرده است:\n(وقتى به طرف حسین حمله بردیم زهیر بن قین بر اسب خویش که دمى پرموى داشت با سلاح تمام بیامد و گفت: اى مردم کوفه از عذاب خداى حذر کنید. اندرز برادر مسلمان بر برادر مسلمان فرض است. ما و شما تاکنون و تا وقتى که شمشیر در میانه نیامده برادریم و بر یک دین و بر یک جماعت (ملت) و شما سزاوار اندرز مایید و چون شمشیر در میان آید همبستگى برود و ما امتى باشیم و شما امت دیگر. خدا ما و شما را به باقى ماندگان پیغمبر خویش امتحان مى کند تا ببیند\nما و شما چگونه عمل مى کنیم. ما شما را دعوت مى کنیم که آنها را یارى کنید و از پشتیبانى عبیدالله بن زیاد طغیان گر بازمانید که در ایام سلطه آنها جز بد نخواهید دید. چشمانتان را میل مى کشند دستها و پاهایتان را مى برند اعضایتان را مى برند و بر تنه هاى خرما بالا مى برند و پارسایان و قاریان شما امثال حجر بن عدى و یارانش و هانى بن عروه و نظایر او را مى کشند.)95\nاز این پلیدى و زشتى پدیدآورندگان مانند کثیر بن عبدالله شعبى بسیارند که هم خون فرزندان و یاران حسین را ریخته اند و هم به سوى حسین(ع) تیر افکنده و به بدن نازنین او شمشیر و نیزه فرود آورده و به خیمه ها یورش برده و به غارت پرداخته اند و هم مو به مو زشتیهاى خود و همراهان خون آشام و جنایت پیشه خود را گزارش داده اند.\nدسته دیگر همراهان سپاه عمر سعد هستند گرچه دست اینان به خون فرزندان و یاران حسین آلوده نشده ولى یار و یاور سپاه باطل بوده اند در پستها و شغلهاى دیگر: پیک گزارش گر تدارک کننده و….\nاز اینان است حُمَید بن مسلم اَزدِى که همراه سپاه عمر بن سعد بود و مأموریت داشت آنچه را که رخ مى دهد از سخنان و رفتارها و این که چه کسى به دست چه کسى کشته شد و کى یورش برد و کى واپس نشست همه و همه را ثبت کند.\nوى پس از این که جنگ پایان پذیرفت و سر مقدس امام از تن جدا گردید ماموریت یافت که سر آن عزیز را به همراه خولى بن یزید به کوفه به دربار ابن زیاد ببرد.96\nابومخنف تاریخ نگار رویداد کربلا گزارشهاى خود را از سلیمان بن\nابى راشد و عبدالرحمان بن یزید بن جابر از حمید بن مسلم روایت مى کند.97\nدر تاریخ غم انگیز روز عاشورا گزارشهاى بسیارى از او به ثبت رسیده است از جمله: شروع عمر بن سعد به جنگ:\n(عمر بن سعد سوى آنها حمله آورد و بانگ زد: اى ذوید پرچم خویش را پیش بر. ذوید پرچم را پیش برد آن گاه عمر بن سعد تیرى در کمان نهاد و بینداخت و گفت: شاهد باشید که من نخستین کسى ام که تیر انداخت…)98\nو از کینه ورزى شمر بن ذى الجوشن نسبت به حسین و خاندان او چند گزارش ارائه مى دهد که سخت غم افزا و دلگزاست.\n1. آن گاه که شمر بن ذى الجوشن به خیمه خانواده امام حسین حمله مى برد و بانگ مى زند آتش بیارید تا خیمه را بر سر ساکنش آتش بزنم و زنان فریادکنان از خیمه برون مى شوند و امام مى فرماید: تو آتش مى خواهى که خانه مرا بر سر کسانم آتش بزنى خدا ترا به آتش بسوزاند.\nحُمید بن مسلم که از نزدیک شاهد صحنه و این رویداد هراس انگیز بوده مى گوید: به شمر بن ذى الجوشن گفتم:\n(سبحان الله این کار شایسته تو نیست. مى خواهى دو چیز را بر خویشتن بار کنى مانند خداى عذاب کنى و فرزندان و زنان را بکشى. به خدا همان کشتن مردان امیر ترا خشنود مى کند.)99\n2. حمید بن مسلم : از واپسین دَم زندگى قهرمان کربلا و نقش اهریمنانه و کینه ورزانه و ددمنشانه شمر بن ذى الجوشن چنین گزارش مى دهد:\n(… مدتى دراز از روز ببود که اگر کسان مى خواستند بکشندش\nکشته بودند. اما هرکس به دیگرى وا مى گذاشت و هر گروهى مى خواست گروه دیگر مرتکب کشتن او شده باشد.\nآن گاه شمر میان کسان بانگ زد که واى شما منتظر چیستید مادرهایتان عزادارتان شود بکشیدش.)100\n3. حمید بن مسلم از یورش شمر بن ذى الجوشن به خیمه على بن حسین و آهنگ کشتن وى چنین گزارش مى دهد:\n(پیش على اصغر پسر حسین بن على رسیدم که بر بستر افتاده بود و بیمار بود و شمر بن ذى الجوشن و پیادگان همراه او را دیدم که مى گفتند: چرا این را نکشیم.\nگفتم: سبحان الله کودکان را هم مى کشیم؟ این کودک است.)101\nحمید بن مسلم از جمله کسانى بود که مختار در پى دستگیریش بود. خود وى مى گوید:\n(سائب بن مالک اشعرى که در سپاه مختار بود در پى دستگیرى ما برآمد. من از شهر خارج شدم و به سوى قبیله عبدالقیس روان گردیدم. به دنبال من عبدالله و عبدالرحمان فرزندان صائب از شهر خارج شدند. سرگرمى مأموران مختار به زندان افکندن این دو از من بازشان داشت. پس نجات یافتم. و آن دو نفر را دستگیر کردند. سپس گذشتند از آنان و گذرشان به منزل مردى افتاد که به عبدالله بن وهب نامبردار بود. او را دستگیر کردند. آنان را به نزد مختار بردند و مختار دستور داد به بازار گردنهاى آنان را بزنند. آنان سه نفر بودند.)102\nبرخلاف این گزارش که طبرى از ابومخنف و او از سلیمان بن ابى راشد و او از حمید بن مسلم روایت مى کند ابن نما در ذوب النضار گزارشى ارائه مى دهد که بیان گر همراهى حمید بن مسلم با مختار است.103\nگروه دوم: زیبایى آفرینان و همراهان امام. در روز عاشورا با این که سپاه عمرسعد همه مردان حتى چند تن از کودکان را از دم تیغ گذراندند اما شمارى ماندند که حماسه آفرینیهاى مردان با شرف با حمیّت و شجاع اردوگاه امام را گزارش کنند و زشتى آفرینى و پلیدى مردان بى شرف بى حمیّت و ناجوانمرد و رذل اردوگاه عمرسعد را از پرده برون افکنند تا عبرت آموز باشد که چسان کسانى با این که امام را مى شناختند و از جایگاه و مقام والاى او آگاهى داشتند براى جیفه دنیا این گونه به او بى حرمتى روا داشتند و نیزه به او زدند تیر به سوى او افکندند و بدن نازنینش را با شمشیر پاره پاره کردند سرش از تن جدا ساختند و بدنش را زیر سمّ ستوران فکندند.\nاینان شاهد قهرمانیها شجاعتها بى باکیها و حماسه آفرینیهاى امام در اوج غربت و بى کسى و تنهایى بوده اند و شاهد رجزها پندها و حتى با تن زخم خورده و خسته فراخوانى سپاهیان دشمن به آبشخور حق.\nاینان شاهد بوده اند که امام با آن همه داغ بر دل و گریه و شیون اهل حرم چه قهرمانانه مى رزمیده و از حق پاسدارى مى کرده و بر دشمن پست و خوارمایه یورش مى برده و نقش بر زمین شان مى ساخته است. اینان شاهد بوده اند که امام در گرماگرم نبرد و یورش سنگین و پیاپى دشمن چه مهرورزانه با اهل حرم با زینب غمگسار و تک تک عزیزانش رفتار مى کرده است; رفتارى که دشمن را در شگفتى و حیرت فرو برده بود. مردى با این همه\nزخم بر بدن داغ بر دل در برابر انبوه دشمن آن هم با آن همه شقاوت و بى رحمى و به دور از خوى و منش انسانى با سینه هایى لبالب از کینه هاى کهنه چگونه مى تواند دریاى مهر باشد و این گونه مهرافشاند با زینب به گونه اى و با دیگران به گونه اى دیگر.\nاکنون از آنان نام مى بریم با شمه اى از زندگى و گزارشهاى ایشان از آوردگاه کربلا:\n1. عقبة بن سمعان غلام رباب دختر امرئ القیس همسر امام حسین مادر سکینه و على اصغر. وى پس از به شهادت رسیدن امام اسیر دشمن گردید و به نزد عمرسعد برده شد. عمر وقتى فهمید او برده است رهایش کرد.104\nاو از مدینه تا کربلا گام به گام همراه و همگام با امام بوده و تمامى سخنان امام را با کسان تا آن دَم که به شهادت مى رسد شنیده و از گزارش گران دقیق و مورد اعتماد حماسه عاشوراست.\n(همراه حسین بودم با وى از مدینه به مکه رفتم و از مکه به عراق تا وقتى که کشته شد از او جدا نشدم و از سخنان وى با کسان در مدینه و مکه و در راه و در عراق و در اردوگاه تا به روز کشته شدنش یک کلمه نبود که نشنیده باشم.)\n(یکى از سه چیز را از من بپذیرید: یا به همان جا که از آن آمده باز گردم یا دست در دست یزید بن معاویه مى نهم که در کار فیمابین رأى خویش را بگوید یا مرا به هریک از مرزهاى\nمسلمانان که مى خواهید بفرستید که یکى از مردم مرز باشم و حقوق و تکالیفى همانند آنها داشته باشم.)\n(به خدا آنچه مردم مى گویند و پنداشته اند نبود و نگفته بود که دست در دست یزید بن معاویه نهد یا او را به یکى از مرزهاى مسلمانان فرستند بلکه گفته بود: بگذارید در زمین فراخ بروم تا ببینم کار کسان به کجا مى کشد.)105\nاو نیز درگیرى امام با امویان را درگاه ترک مکه و آهنگ کوفه گزارش مى دهد:\n(وقتى حسین از مکه درآمد فرستادگان عمروبن سعید بن عاص به سالارى یحیى بن سعید راه او را گرفتند و گفتند: باز گرد کجا مى روى؟\nتازیانه ها به کار افتاد. حسین و یاران وى به سختى مقاومت کردند. پس از آن حسین(ع) به راه خویش رفت که بر او بانگ زدند:\nاى حسین مگر از خدا نمى ترسى از جماعت برون مى شوى و میان این امت تفرقه مى آورى.\nحسین گفتار خدا عزوجل (یونس41) را خواند که: عمل من خاص من است و عمل شما خاص شماست و شما از عملى که من مى کنم بیزارید و من نیز از اعمالى که شما مى کنید بیزارم.)106\nاو گزارش زیبایى دارد از گفت وگوى امام و على اکبر پس از باخبر شدن از چیرگى ابن زیاد بر کوفه و شهادت مسلم هانى و قیس بن مسهر صیداوى و\nرویارویى با حرّ بن ریاحى. در این گزارش سخن جاودانه اى از على اکبر به ثبت رسیده که از ژرفاى باور او به راهى که در پیش گرفته حکایت دارد و عشق و شیدایى او به شهادت در راه خدا:\n(لما کان فى آخر اللیل امر الحسین بالاستقاء من الماء ثم امرنا بالرحیل ففعلنا. قال فلما ارتحلنا من قصر بنى مقاتل و سرنا ساعة خفق الحسین برأسه خفقة ثم انتبه وهو یقول: انا لله وانا الیه راجعون والحمد لله رب العالمین.\nقال: فأقبل الیه ابنه على بن الحسین على فرس له فقال: انّا للّه و انّا الیه راجعون والحمدللّه رب العالمین یا أبت جُعلت فداک ممّ حمدتَ اللّه واسترجعتَ؟ قال: یا بنى انّى خفقت برأسى خفقة فعنّ لى فارس على فرس فقال القوم یسیرون والمنایا تسرى الیهم. فعلمتُ أنّها انفسنا نعیت الینا.\nقال له: یا أبت لا اراک الله سُوداً ألسنا على الحق؟\nقال: بلى والذى الیه مرجع العباد.\nقال: یا ابت اذاً لانبالى نموت محقین.\nفقال له: جزاک اللّه من ولد خیر ما جزى ولداً عن والده.)107\nآخر شب بود که حسین فرمان داد: آب برداریم. سپس فرمان داد بکوچیم. انجام دادیم. پس چون از قصر بنى مقاتل کوچیدیم و ساعتى راه پیمودیم سرش را اندکى فرود آورد پلک بر هم نهاد. سپس هشیار شد و همى گفت: از آنِ خداى ایم و به سوى او بازگردیم108 سپاس خداى را که پروردگار جهانیان است\nدر این هنگام پسرش على اکبر بر اسب خویش به سوى پدر شتافت و گفت: از آنِ خداى ایم و به سوى او بازگردیم. و سپاس خداى را که پروردگار جهانیان است.\nپدر جانم فدایت از چه روى سپاس خداى را گفتى و از بازگشت به او سخن راندى.\nحسین گفت: پسر کم اندکى سرم را فرود آوردم و پلک بر هم نهشتم سواره اى در برابرم پدیدار شد و گفت: این مردمان ره مى پویند و مرگ به سوى آنان روان است.\nپس بدانستم که جانهاى ماست که خبر از مرگ ما مى دهند.\nعلى اکبر گفت: خدایت بدى را از تو به دور بدارد مگر ما بر حق نیستیم.\nحسین گفت: هستیم به آن خدایى که بندگان به سوى او بازگردند.\nعلى اکبر گفت: بدین ترتیب پروایى نداریم مى میریم بر حق و راستى.\nحسین گفت: خدا تو را جزا دهاد. جزاى خیرى که پسرى را از پدر مى دهد.\n2. مسلم بن رباح غلام حضرت امیر(ع)109 که در روز عاشورا همراه امام حسین در کربلا بوده و از آن آوردگاه مرگ و خون به گونه اى جان سالم به در برده و گزارشهایى از او در تاریخ به ثبت رسیده از جمله گزارش اندوهناک و دلگزاى زیر است که از واپسین دم حیات امام ارائه مى دهد\n(در روز عاشورا با امام بودم تیرى آمد و بر صورت آن حضرت نشست.\nفرمود: مسلم دستانت را نزدیک خون بگیر. من چنان کردم و چون پر شد فرمود: آن را در دستانم بریز. پس آن را به آسمان افشاند و فرمود: خدایا! انتقام خون فرزند پیامبرت را بگیر.)110\n3. ضحاک بن عبدالله مشرقى در شب عاشورا به امام پیوست و با امام شرط کرد تا به هنگامى در رکاب او بماند و با دشمن برزمد که براى امام سودى داشته باشد و هنگامى که دید جنگاورى نمانده و ماندن او سودى به حال امام ندارد اجازه دهد آوردگاه را رها کند و جان خویش را به سلامت به دَرْ برد. امام هم پذیرفت.\nاو از شب و روز عاشورا گزارشهاى دقیقى ارائه داده است: از بزرگوارى و روح بزرگ امام و وفادارى یاران و عشق و شیدایى آنان براى در آغوش گرفتن مرگ در راه خدا و فدا شدن در پیش پاى فرزند رسول خدا. او مى گوید:\n(فاقمت معه فلما کان اللیل قال: هذا اللیل قد غشیکم فاتخذوه جملاً ثم لیأخذ کل رجل منکم بید رجلٍ من اهل بیتى ثم تفرقوا فى سوادکم ومدائنکم حتى یفرج الله. فانّ القوم انما یطلبونى ولو قد اصابونى لهوا عن طلب غیرى.)\nبا وى بودم تا شب فرا رسید. گفت: اینک شب شما را فرا گرفته آن را وسیله رفتن کنید. پس هر یک از شما دست یکى از مردان خاندان مرا بگیرید در شهرها و روستاهایتان پراکنده شوید تا خدا گشایش دهد\nاین قوم مرا مى جویند و اگر به من دست یابند از پى گیرى دیگران غافل مى مانند.\nمى گوید: در این هنگام برادران برادرزادگان و پسران او و دو پسر عبدالله بن جعفر به پا خاستند و گفتند:\n(لِمَ نفعل؟ لنبقى بعدک؟ لاأرانا اللّه ذلک ابدا.)\nچرا چنین کنیم؟ براى آن که پس از تو بمانیم. خدا هرگز چنین روزى را نیارد.\nمى گوید: حسین رو کرد به فرزندان عقیل و به آنان گفت:\n(یا بنى عقیل حسبکم من القتل بمسلم اذهبوا قد اذنت لکم)\n(فما یقول الناس. یقولون انا ترکنا شیخنا و سیّدنا وبنى عمومتنا خیر الاعمام ولم نرم معهم بسهم ولم نطعن معهم برمح ولم نضرب معهم بسیف ولاندرى ماصنعوا. لا واللّه لانفعل ولکن تَفدِیک أنفسنا وأموالنا واهلونا و نقاتل معک حتى نرد موردک. فقبح الله العیش بعدک.)\nمردم چه خواهند گفت: مى گویند: بزرگ و سرور و فرزندان عموى مان را که بهترین عموها بود رها کردیم. با آنها یک تیر نینداختیم و یک نیزه و یک ضربت شمشیر نزدیم و ندانستیم چه کردند. نه به خدا نمى کنیم. جان و مال و کسان مان را فدایت مى کنیم و همراه تو مى جنگیم تا شریک سرانجامت شویم. خدا زندگى از پس ترا رو سیاه کند\nضحاک از آن جمع پر شور پر احساس و عاشق و شیداى مرگ در راه خدا گزارش مى دهد و سخنان مسلم بن عوسجه سعد بن عبدالله حنفى زهیر بن قین و… را نقل مى کند که چه شورانگیز است و انگیزاننده. این جمع عاشق یکدیگر بودند. حسین عاشق یاران خود بود و یاران او عاشق حسین و همه عاشق خدا و شیدا و واله جان فشانى در راه دوست.\nضحاک ماند تا از این عاشوراییان شیدا و واله و معرفت والا و وصف ناشدنى آنان از امام و مقتداى خود چنین زیبا رخشان گزارش بدهد تا در جانها شعله برافروزد.\n(فلمّا أمسى حسین واصحابه قاموا اللیل کله یصلّون ویستغفرون ویدعون ویتضرعون. قال: فتمرّ بنا خیل لهم تحرسنا وان حسیناً لیقرأ: الا لیحسبن الذین کفروا أنّما نملى لهم خیر لانفسهم انما نملى لهم لیزدادوا اثماً ولهم عذاب مهین. ما کان الله لیذر المؤمنین على ما انتم علیه حتى یمیز الخبیث من الطیب.)111\nچون شب فرا رسید حسین و یاران تمام شب را بیدار ماندند. نماز گزاردند و آمرزش خواستند و دعا و زارى کردند.\nگوید: سواران آنها بر ما مى گذشتند. مراقب مان بودند. و در این هنگام حسین این آیه را مى خواند:\nکسانى که کافر شده اند مپندارید این مهلت که به ایشان مى دهیم خیر آنهاست. فقط مهلت شان مى دهیم تا گناه شان بیش تر شود و عذابى خفت انگیز دارند. خدا مؤمنان\nرا بر این حال که شمایید نمى گذارد تا پلید را از پاک جدا کند.\nبله ضحاک بن عبدالله مشرقى با امام شرط کرده بود تا هنگامى در آوردگاه کربلا بماند که بتواند سودى به وى برساند و هنگامى که نتواند سودى برساند آوردگاه را ترک گوید.\nمى گوید: آن گاه که یاران امام همگى کشته شده بودند و نوبت وى و خاندانش رسیده بود شرطى را که با امام گذاشته بودم به یادش آوردم.\nامام فرمود: راست مى گویى. اگر مى توانى اجازه دارى که آوردگاه را ترک گویى.\nمن هم پس از آن که دو نفر از سپاه دشمن را کشته و دست یکى را قطع کرده بودم با اسب تیز روى که در اختیار داشتم از عرصه کارزار گریختم و جان سالم به در بردم.112\n4. غلام عبدالرحمان بن عبد ربه از وى گزارشى از تاریخ عاشورا به ثبت رسیده که بیان گر روحیه بالاى و لحظه شمارى یاران حسین براى نبرد با دشمن و نوشیدن شربت گواراى شهادت است.\nییاران امام حسین با آن شمار اندک در برابر چندین هزار سپاه خون آشام دشمن با این که مى دانستند لختى دیگر پس از نبردى سخت توان فرسا با شمشیرهاى آخته و نیزه هاى برّان دشمن از پاى درخواهند آمد و در زیر سمّ ستوران این قوم وحشى تمامى استخوانهایشان خرد و پیکرشان از هم خواهد گسست اما به روایت روایت گران از جمله به روایت غلامِ عبدالرحمان بن عبدربه شاد بودند و شادمانه با هم مى گفتند و مى خندیدند که گوئیا بهشت را مى بینند و سیمین تنان آهوچشم در انتظار خود که چنین بى باکانه دقیقه شمارى مى کنند براى گام گذاردن در آوردگاه و درآویختن و گلاویز شدن با سپاهیان\nغلام عبدالرحمان عبدربه مى گوید: صبح عاشورا در جبهه حسین خیمه اى افراشته شد ویژه شست وشو و ستردن موهاى بدن. کسانى که بر در خیمه به صف ایستاده بودند که به نوبت داخل شوند و به شست وشوى بدن خود بپردازند بذله گویى مى کردند و شادمانه مى خندیدند. در هنگامى که حسین در داخل خیمه بود و بریر و عبدالرحمان بر در خیمه در انتظار بریر با عبدالرحمان به بذله گویى پرداخت. عبدالرحمان گفت: اینک وقت بذله گویى نیست. بریر بدو گفت:\n(به خدا قوم من مى دانند که نه در جوانى و نه در سالخوردگى بذله گویى را دوست نداشته ام ولى به خدا از آنچه در پیش دارم دل شادم. به خدا میان ما و سیمین تنان آهوچشم جدایى نیست جز این که این قوم با شمشیرهاى خویش سوى ما آیند. دوست دارم با شمشیرهاى خود بیایند.)113\nپس تاریخ عاشورا با روایت این روایت گران تاریخى است روشن و به دور از ابهام و هرگونه غبار گرفتگى. اگر آنچه را در آن روز پدید آمده و حماسه آفرینان آفریده اند و از آن سوى پلیدى پدیدآورندگان پدید آورده اند به دور از دروغ و تحریف بازگو شود هم انگیزاننده است و در جان انسان شور و هیجان مى آفریند و هم دلگزاست و انسان دردمند را به دریاى غم فرو مى برد و هم عبرت انگیز که چسان انسان مسخ مى شود و با زیباییها و شکوه ها در مى افتد و از روى عناد و کینه گلهاى زیبا و خوش بوى زندگى را لگدمال مى کند.\nروایت کربلا دقیق است اگر در آن به درستى دقت شود و گزارشها از سرچشمه ها گرفته شود. جزءجزء این رویداد ثبت شده است. روایت گران\nتیزهوش پر حافظه دقیق نگر از سپاه ابن زیاد و سپاه امام گاه از کنار چیزهاى بسیار بسیار جزئى نگذشته نوشته یا به سینه و سپسها براى این و آن در این محفل و در آن مجلس باز گفته و به سینه تاریخ سپرده اند.\nاز باب نمونه: حُمَید بن مسلم درباره به میدان آمدن قاسم بن حسن مى گوید:\n(پسرى سوى ما آمد که گویى چهره اش پاره ماه بود. شمشیرى به دست داشت و پیراهن و تنبان داشت و نعلینى به پا که بند یکى از آنها پاره بود. هرچه را فراموش کنم این را فراموش نمى کنم که بند چپ بود.)114\nابوالهذیل سکونى مى گوید: هانى بن ثبیت حضرمى را دیدم روایت مى کند:\n([در روز عاشورا] به خدا من ایستاده بودم و یکى از ده نفر بودم که همگى بر اسب بودیم. سواران جولان مى دادند و پس مى رفتند. در این وقت پسرى از خاندان حسین از خیمه ها برون شد و چوبى به دست داشت. تنبان و پیراهن داشت. وحشت زده بود و از راست و چپ مى نگریست. گویى دو مروارید را بر دو گوش وى مى بینم که وقتى به یک سو مى نگریست در حرکت بود. ناگهان یکى به تاخت آمد و چون نزدیک وى شد از اسب فرود آمد و پسر را بنشانید و او را با شمشیر درید.)\nاو در این گزارش همه چیز را دقیق روایت کرده جز این که گفته: (یکى به تاخت آمد و…) در جایى که خود وى بوده و دست به این جنایت بزرگ یازیده و این را روایت گران دیگر که صحنه را از نزدیک دیده اند\nگزارش کرده اند و گویا خود وى نیز در آغاز هنگامى که این صحنه دلخراش را نقل مى کرده از خود به عنوان پدیدآورنده این جنایت نام مى برده ولى چون مردم او را سرزنش کرده بودند دیگر از خود نام نمى برده و مى گفته: (یکى به تاخت آمد و…) سکونى در پایان این روایت مى گوید:\n(قاتل پسر همان هانى بن ثبیت بود که چون ملامتش کرده بودند از خویشتن به کنایه سخن مى کرد.)115\n(هرچه به تن حسین بود درآوردند. جامه زیر را بحر بن کعب گرفت. روپوش را که خز بود قیس بن اشعث گرفت. نعلین او را یکى از بنى اود گرفت اسود نام. شمشیرش را یکى از بنى نهشل گرفت.)116\nاسیران خاندان رسالت پیام آوران کربلا\nرسالت بزرگ کاروان اسیران با (وامحمدا)ى زینب درگاه گذر دادن عزیزان حسین از کنار پیکرهاى به خاک و خون تپیده نور دیدگانشان حسین و یاران شروع شد:\n(آى محمد اى خاتم پیامبران! درود بر تو از فرشتگان آسمان. اینک حسین تو در این هامونِ بى کران خفته در خاک و خون فراوان پیکرش پاره پاره زخمهایى به شمار ستارگان. دخترانت بسان بندیان جگرگوشگانت آماج وزش بادهاى بیابان.)117\nزینب با افراشتن نام محمد در آوردگاهى که نام آن بزرگ را زخم خوردگانِ کینه توزِ بدر و احد به پندار خام خود بر زمین کوفتند گام\nدر آوردگاهى بس پر خطر گذارد و پرچم رسالت خویش را قهرمانانه افراشت. زینب پس از به خاک و خون غلتیدن حسین و یاران در آتشِ خشم و کین سوختن خیمه و خرگاه او با نام بردن از محمد خاتم پیامبران بر درد و رنج خویش مرهم گذارد و به همه داغدیدگان آن دشت خون تسلى داد که عزیزان شما به خاطر عشق به محمد و افراشتن نام و یاد او چنین پاره پاره شدند و خون مقدس شان بر زمین داغ روان شد و جامه ها از تن شان کنده و به یغما برده شد.\nکاروان آغشته به خاک و غم درد و حرمان داغ و دریغ سوز و گداز با به جاى گذاشتن سرور و سالار و تمام عزیزان مهرورز خویش: عباس على اکبر قاسم عون و جعفر و… پا در عرصه اى گذارد که تا جهان برپاست بر تارَک آن مى درخشد.\nعرصه کارزار با وارونه سازى حقیقت دروغ نیرنگ و زهر کشنده تبلیغات زهرآگین درشتناک است و بس جانکاه; آن هم درگاه گرفتارى در چنگ کرکسان خون آشام و گرگهاى گرسنه و هار. کاروان اسیران به سالارى زینب دختر على(ع) در هنگامه اى پرچم محمد را افراشت و نام و یاد حسین را به پا داشت که دشمن از هر سوى بر او تنگ گرفته بود و گرداگردش را مردمانى خون آشام بى فرهنگ بى ایمان به همه زیباییها ارزشها والاییها فراگرفته بودند. دفاع از راه و آیین حسین و به پا داشتن مشعلى که او در تاریکى افراخت آن هم با ظاهرى درهم کوفته داغ آلاله هاى به خون تپیده بر دل روز بس مصیبت بارى را پشت سر گذاردن و پیکرهاى عزیزان و نور دیدگان محمد على و فاطمه را شَرحه شَرحه چاک چاک روى زمین داغ و سوزان وانهادن و مجال کفن و دفن و مویه بر آنان را نیافتن قهرمانانه است بس کارى بزرگ شگفت و پیامبرانه\nبا این درد و رنج اندوه و سوک سینه هاى مالامال از درد و داغ عزیزان اکنون رسالتى بس بزرگ بر دوش دارد که اگر در دریاى غم فرو رود و نتواند سفینه حسینى را در دریاى پر موج و خروش فتنه ها هدایت کند و امواج را درهم بشکند و به ساحل حیات ره نماید رسالت حسین را ناتمام گذارده است. رسالت حسین آن گاه تمام مى شود که زوایاى نهضت و حماسه خونین او مو به مو منزل به منزل روشن شود.\nکاروان در دریاى غم حرکت مى کند و هریک از سرنشینان این کشتیِ مصیبت زده داغ چندین آلاله را بر سینه دارند و اکنون سکان دار آن زینب است با داغهاى جانکاه; داغهایى که هریکى از آنها کافى است که انسانى را هرچند با روحى بزرگ صیقل دیده استوار و سرسخت در برابر طوفانهاى بلا از پاى در بیاورد و عمرى زمین گیر کند.\nزینب اما سینه اى لبالب از عشق به خدا دارد. خوش است که حسین در راه خدا به خاک و خون تپید سرش از تن جدا و به سَر نیزه ها شد.\nزینب اما دلش آرام است به نام خدا که مى بیند نام محمد جاودان شد.\nزینب اما آینده را در آیینه مى بیند و نام محمد را درخشنده در آسمان که چنان با آرامش قلب و دلیرانه کاروان داغدیدگان را هدایت مى کند و سرفرازانه در برابر دشمنى که تلاش مى ورزد آنان را به ذلت و دریوزگى وادارد به پرخاش و افشاگرى و افتخار به حسین و راه او برمى خیزاند و رستاخیزى را رقم مى زند فراموش ناشدنى.\nو دیگر چشم و چراغان کاروان نیز امام زین العابدین با آن تن بیمار خسته رنج سفر دیده داغ عزیزان بر سینه غمگسارِ عمه غمگسارش چون آتشفشانى در هر مجلس و محفل دهان مى گشاید و با مذاب دردهاى سینه خود کاخ جفاپیشگان اموى را درهم مى کوبد\nام کلثوم دختر على فاطمه دختر حسین چون آبشارهاى بلند زلال آیین ناب محمدى و راه و روش حسینى را به دشت سینه ها جارى ساختند و نقشه هاى کینه توزان را که کینه توزانه با پستى و رذلى تمام تلاش مى ورزید گل آلودش کنند نقش بر آب ساختند.\nزینب چنان دلیرانه در دروازه شهر پیمان شکنان غدرورزان کوفه سخن گفت که همه را شگفت زده کرد. شگفتا! بانویى اسیر داغ برادران قهرمان فرزندان فرزندان برادر بر دل در زیر برق سرنیزه ها و نگاه هاى کینه توزانه و خشمگینانه و جنایت پیشگان اموى و اجامر و اوباش چنین سخن مى گوید و قهرمانانه از زیبایى آفرینیهاى حسین و پلیدى آفرینیهاى حزب اموى ابن زیاد و یزید پرده برمى دارد و مردم کوفه را سرزنش مى کند و آنان را پیمان شکن پر نیرنگ و فریب مى خواند; از جمله شگفت زدگانى که نام او در تاریخ مانده بشیر بن خزیم اسدى است که مى گوید:\n(نظرت الى زینب بنت على یومئذٍ ولم أر خضرة قطّ واللّه انطق منها. کأنها تضرّع من لسان امیرالمؤمنین على بن ابیطالب وقد أومأت الى الناس أن اسکتوا فارتدّت الانفاس وسکت الاجراس.)118\nدر آن روز به زینب دختر على نگریستم. به خدا سوگند هرگز زنى با شرم تر و سخنورتر از او ندیدم. گویى بر زبان امیرالمؤمنین على سخن مى گفت. او به سوى مردم اشاره کرد که ساکت باشید. پس دَم ها فرو بسته شد و زنگ شتران از صدا باز ایستاد.\nزینب در برابر قومى که حق و ارج محمد(ص) را پاس نداشته بودند و پس از زمانى کوتاه فرزند او را که آیین بان آیین پاک او بود غریبانه به پیروى از\nکسانى که سخت به محمد کینه مى توزیدند کشته بودند نام محمد را برافراشت و گفت: سپاس خداى را و درود بر پدرم محمد باد.\nنام محمد و آیین او را در هنگامه اى مى بَرد که امویان به تلاش برخاسته اند تا بنمایانند: حسین از دین محمد خارج شده بود و پیوند فکرى و عقیدتى با او نداشت و بر صراط حق و سیرت محمد ره نمى پویید.\nاین برنامه آشکار آنان بود و برنامه پنهان آنان و یا آنچه در مجلسهاى ویژه آنان در حضور دین به دنیا فروشانِ دریوزه گر مى گذشت و در جریان بود کینه توزیدن به محمد(ص) و على مرتضى(ع) بود; همو که براى خشنودى خدا سران امویان پلید را در آوردگاه بدر از پاى در آورده بود.\nاینان سران اهریمن حزب اموى بر آن بودند که با کشتن حسین و یاران و به اسارت گرفتن عزیزان رسول الله(ص) و شهر به شهر گرداندن آنان فرزندان محمد را خوار سازند و چنان به خوارى بیفکنندشان که یاراى آن را نداشته باشند که نام او را به بلندى و بزرگى ببرند. از گرسنگى تشنگى بى جامگى و نگاه هاى حقارت آمیز و سرزنشها و نیش زبانهاى مردم به دریوزگى بیفتند و از خجالت سر بلند نکنند و زبان در کام بگیرند و در نتیجه کار به جایى برسد که مردم همان چیزى را بگویند و بر زبان جارى کنند که حاکمان اموى آرزویش را در سر مى پروراندند: کار محمد تمام شد!\nوقتى زینب در دروازه کوفه در جمع مردمى که مى گریستند گفت: درود بر پدرم محمد! نخستین اخگرى بود که کاروان اسیران با دلیرى تمام بر کاخ آرزوها و پندارهاى واهى امویان مى افکند. سخنان زینب فراز فراز آن تازیانه هایى بودند که بر تن مردم بى وفاى کوفه صفیرکشان فرود مى آمدند. مردم زار زار مى گریستند و هِقْ هِقْ گریه شان بلند و بلندتر مى شد. در این\n(آرى به خدا بایستى زیاد بگریید و کم تر بخندید. دامنِ خویش را به ننگى بیالوده اید که هرگز نخواهید توانست شست. چگونه توانید شست خونِ پسر خاتم نبوت و کان رسالت را.)119\n(واى بر شما اى کوفیان. مى دانید چه جگرى از رسول خدا بریدید و چه پرده نشینى را از حرمش بیرون کشیدید و چه خونى از او ریختید و چه احترامى از او هتک کردید.)120\nزینب مردم را برمى انگیزاند با یاد و نام محمد. همان نامى که امویان را در بدر و احد زمین گیر کرده بود و اکنون فرزندان آنان در جبهه کربلا برآنند با به زمین کوفتن آن نام بلند از زمین برخیزند. زهى خیال باطل.\nدر سخن او موج مى زند:\nپیوند حسین با محمد ناگسستنى است.\nننگ کشتن پسر محمد از دامن ناستردنى است.\nبرخلاف شگرد امویان که بنا داشتند از اسیرى اهل بیت بهره بردارى سیاسى بکنند و آنان را خوار سازند و خوارمایگى آن عزیزان را به رخ مردم بکشند و امید حرکت را در مردم بمیرانند و پیروزى حق بر باطل را محال بنمایانند شهامت زینب و سخنرانى روشن گر و افشاگرانه وى که از دانش بینش و ژرفاى ایمان او سرچشمه مى گرفت مجال را از امویان و دستگاه یزید گرفت و نقشه حکومت گران فاسد را نقش بر آب کرد\nراوى از اثر سخنان روشن گر زینب در جمع مردم کوفه چنین گزارش مى دهد:\n(فوالله لقد رأیت الناس یومئذٍ حیارى یبکون وقد وضعوا أیدیهم فى افواهم ورأیت شیخاً واقفاً على جنبى یبکى حتى اخضلّت لحیته وهو یقول:\nبابى انت و امیّ کهولکم خیر الکهول وشبابکم خیر الشّباب ونسائکم خیر النساء ونسلکم خیر نسل لایخزى ولایبزى.)121\nبه خدا سوگند آن روز مردم را دیدم که حیران و سرگردان مى گریستند و دست بر دهان گذارده بودند. و دیدم پیرمردى را که در کنار من ایستاده بود مى گریست به گونه اى که ریشش خیس شده بود و مى گفت: پدر و مادرم فداى شما باد. کهنسالان شما بهترین کهنسالان جوانان شما بهترین جوانان و زنان شما بهترین زنان و نسل شما بهترین نسل است نه خوار مى گردد و نه شکست مى پذیرد.\nفاطمه دختر امام حسین نیز با سخنرانى شورانگیز خود در جمع کوفیان شور انگیخت. او در سیاه ترین روز تاریخ در هنگامه اى بس دهشتناک که یاد و نام خدا را اشرار و فرزندان ناپاک و بدسرشت امیه به بوته فراموشى سپرده بودند و به خاندان رسول گرامى اسلام تاخته و عزیزترین عزیزان آنان را از دَم تیغ گذرانده بودند به حمد و سپاس خداى ایستاد و گفت:\n(حمد و سپاس خداى را به شمار ریگها و سنگها و به گرانى از عرش تا فرش. سپاس او گویم و باور به او دارم و توکل به او کنم و گواهى دهم که به جز خداوند یکتاى بى انباز خدایى نیست و\nمحمد بنده و فرستاده اوست و فرزندانش در کنار رود فرات بدون سابقه کینه و دشمنى سر بریده شدند.)122\nفاطمه دختر حسین در این فراز از سخنرانى پرشور و انگیزاننده خود بسان عمه اش زینب روى پیوند کشته شدگان در کنار رود فرات به دست جنایت پیشگان اموى با محمد رسول خدا(ص) تأکید مى ورزد و علیه شگرد شوم بنى امیه که همانا فراموشاندن این پیوند و زدودن آن از خاطره ها و ذهنها بود قد برمى افرازد. و نیز در برابر لجن پراکنى امویان: (اینان که ما به جنگ با آن برخاسته ایم کافرند و جنگ با آنان حلال) مى ایستد و روشن گرانه مى گوید:\n(خدا ما را به بزرگوارى خویش عزت بخشید و با پیامبرش محمد(ص) بر بسیارى از مردم برترى آشکار داد ولى شما ما را کافران خواندید و جنگ با ما را حلال شمردید … شمشیرهاى شما به خاطر کینه دیرینه اى که از ما داشتید از خون ما اهل بیت خون چکان است.)123\nفاطمه هشیارانه پرده از رازى برمى دارد که امویان تلاش مى ورزیدند در پرده بماند و آن کینه اى بود که امویان از رسول خدا و على مرتضى در دل داشتند و اجامر و اوباش کوفه نیز. کینه توزانى رهبرى کردند و کینه توزانى پیروى تا این فاجعه بزرگ را در نینوا پدید آوردند:\n(مرگ بر شما اى اهل کوفه. چه کینه اى از رسول خدا در شما بود؟ و چه دشمنى با او داشتید که این چنین با برادرش و جدّم على بن ابیطالب و فرزندان و خاندان پاک و برگزیده اش کینه ورزى کردید تا آن جا که فخرکننده اى به این فاجعه بزرگ فخر مى ورزد و مى گوید\nما على و فرزندان او را با شمشیرهاى برّان و سنان نیزه هاى خود کشتیم. زنان شان را به گونه زنان ترک به اسارت بردیم و چه زیبا با آنها درگیر و رو به رو شدیم.)124\nفاطمه چنان در سخن اوج گرفت و از آتش کینه ها و حسدها که در سینه ها زبانه کشید و در کربلا آل محمد را سوزاند با زبانى رسا دگرگون کننده و انگیزاننده سخن گفت که گریه و شیون کوفیان بلند شد و گفتند:\n(اى دختر پاکان بس کن که دلهاى ما را سوزاندى و گلوهاى ما سوخت و اندرون ما آتش گرفت.)125\nدر این فضا که این دو بزرگوار در شهر کوفه آفریدند و پس از اینان ام کلثوم و امام سجاد(ع) جایى براى میدان دارى شاعران خطیبان داستان سرایان و تاریخ نگاران تحریف گر وابسته به حکومت اموى نماند و اینان نتوانستند با حضور پرشکوه اهل بیت و سخنوران نامى آل على(ع) به یاوه سرایى بپردازند. حضور اسیران با آن شکوه و جلال معنوى برخلاف هیاهوها جشن و شادمانیها آذین بندیها عربده کشى اوباش و اجامر وابسته حکومت گران و سیاست مداران خطیبان و شاعران توجیه گر رفتارهاى ننگین سپاهیان خون آشام را به کنار راند و آنان را به انزوا کشاند و بازارشان را از رونق انداخت.\nهمگان بى توجه به کارها و رفتارهاى آنان گرداگرد فرزندان پیامبر(ص) حلقه زدند و به سخنان آنان گوش فرادادند و زار زار گریستند.\nاین در حالى بود که سخنوران دلیر خاندان رسالت مردم کوفه را همانان که دورا دور اسیران گرد آمده بودند به شدیدترین وجه سرزنش مى کردند و بى محابا بر آنان مى تاختند و به خاطر همراهى شان با دشمن پیمان شکنى شان\nبا دوست سکوت شان در برابر جنایتهاى آل امیه چه در گذشته و چه در حال و کینه توزیها و حسدها سخت بر آنان خرده مى گرفتند و از خدا مى خواستند که در عذاب الیم خود آنان را فرو برد و نیرنگ و فریب شان را به خودشان بازگرداند.\nبا این حال این مردم سنگستان احساس مى کردند که در کنار این آبشارهاى بلند آرامش دارند راحت ترند از خنکاى آنها جان شان شادابى مى یابد.\nامام سجاد را بر روى شتر برهنه با غل و زنجیر بسته بودند هم دستها و هم پاهاى او را. با این حال براى مردم سخت جاذبه داشت. از سر و کول هم بالا مى رفتند که او را ببینند و سخن او را بشنوند. تاریخ ندارد که مردمان پیرامون فاتحان و سپاهان خون آشام ابن زیاد گرد آمده و از آنان خواسته باشند که از صحنه هاى نبرد بگویند. اگر هم کسانى بر آنان گرد آمده اند زبان به سرزنش گشوده اند که نمونه هاى بسیار وجود دارد و در تاریخ ثبت شده است\nاین پیروزى اسیران سبب گردید امواج سهمگین تبلیغات و لجن پراکنى حزب اموى علیه حزب الله و حزب رسول الله درهم بشکنند و ابرهاى تیره کنار بروند و خورشید راستى و درستى نمایان گردد. ابن زیاد در کاخ خود در حالى که بر اریکه فرمانروایى تکیه زده بود چوب خیزران در دست و سر حسین در پیش روى نتوانست جایگاه خود را بالا ببرد و جایگاه حسین را پایین بیاورد و اسیران خاندان او را خوار سازد و با دغل و دروغ رفتار خود را خوب بنمایاند و حرکت حسین را نازیبا که نگاه هاى حقارت آمیز پیرامونیان اهل بیت رسول الله بى اعتنایى زینب در گاه ورود و سپس سخنان آتشین او هر مجالى را براى خودنمایى و فخرفروشى از او گرفت و زنازادگى او بیش از پیش نمایان شد.\nزینب هیچ نگفت. سه بار گفت و پاسخ نشنفت. یکى از کنیزکان گفت: زینب دخت فاطمه زهراست.\nابن زیاد گفت: سپاس خدایى را که شما را رسوا ساخت و کشت و دروغ تان را آشکار کرد.\nزینب گفت: سپاس خدایى را که ما را به محمد گرامى داشت و پاک و پاکیزه کرد و پایگاه مان برافراشت و به رهبرى مردمان برگماشت. نه چنان است که تو مى گویى. همانا تبه کار است که رسوا مى شود و نابکار است که دروغش آشکار مى گردد.)126\nزینب نامى را بلند مى کند که ابن زیاد از طرف یزید و حزب تبه کار اموى مأمور شده آن را فرو میراند و ناى آخرین فریادگر آن نام مقدس را در کربلا بِبُرَد.\nبله حزب اموى به رهبرى یزید همان برنامه و طرحى را پى گیرانه اجرا مى کرد که معاویه و پیش از او ابوسفیان ریخته بود و آن نیست گردانیدن نام محمد بود!\nمعاویه گفته بود من باید کارى کنم که این نام در مأذنه ها برده نشود. از این روى امام سجاد(ع) در پاسخ یاوه سراییهاى ابراهیم بن طلحه: اى على بن حسین چه کسى پیروز شد؟ فرمود:\n(هرگاه خواستى بدانى چه کسى پیروز شد در گاه نماز اذان و اقامه بگو.)127\nییعنى در گاه اذان و اقامه نام محمد بر زبانت جارى مى شود همان نامى که مى خواستند از صفحه روزگار و از سینه انسانهاى عاشق نام و یاد او پاکش کنند.\nابن زیاد حتى در کاخ فرمانروایى خود نتوانست دروغها تحریفها و دغل بازیها و نقشه هاى پلید خود را به کرسى بنشاند و نام محمد که سخت از آن گریزان بود گریبانش را رها نمى کرد.\n(وقتى سرها را پیش ابن زیاد بردند شمر و قیس بن اشعث و عمرو بن حجاج و عروةبن قیس بودند. ابن زیاد نشست و به مردم دستورى داد که بر وى درآیند. سرها را نزد وى آوردند و در برابرش بر زمین هشتند. او با تازیانه چوبى خود همى لبان امام حسین را کنار زد و با دندانهاى پیشین وى بازى کرد\nچون زید بن ارقم دید که چوب دستى خود را برنمى دارد گفت: این چوب دستى را از روى این دو دندان پیشین (یا دو لب) بردار زیرا سوگند به خدایى که جز او خدایى نیست لبان پیامبر خدا را دیدم که بر این لبان بوسه مى زد. آن گاه به درد گریه سر داد.)128\nدر این مجلس که مجلس شادمانى است و جشن پیروزى بر حسین محمد و خاندان نبوت باز نام محمد است که از مشرق دلها طلوع مى کند و کینه توزان یاوه گو را در تاریکى فرو مى برد.\nاز آن جا که خدا مى خواهد ابن زیاد بیش از پیش رسوا شود و مکر و فریب او آشکار گردد و روسپى زادگى او باز بار دیگر بر سر زبانها بیفتد مى گوید: ندا در دهند تا مردم در مسجد گرد آیند.\nراوى مى گوید او به منبر رفت و گفت:\n(سپاس خداى را که راستى و درستى را آشکار ساخت و پیروان آن را پایدار بداشت. سرور خداگرایان یزید و یارانش را یارى کرد و دروغ گوى دروغ گوزاده حسین بن على و پیروانش را برانداخت.)\nدر این هنگام عبدالله عفیف اَزدِى نابینا که یک چشم خود را در جنگ جمل و یکى را در جنگ صفین از دست داده بود از جاى برخاست و گفت:\n(اى پسر مرجانه! دروغ گوى دروغ گوزاده تو هستى و پدرت و آن که شما را بر گردن مردم سوار کرد.\nپسر مرجانه! فرزندان پیامبر را مى کشید و گفتار پرهیزکاران و راست گویان بر زبان مى رانید.)129\nلجن پراکنى شایعه سازى و دروغ پردازى نتوانست از نورافشانى ماه کربلا و ستارگان درخشان آسمان کربلا جلوگیرى کند و هم خود و هم سرداران جنایت پیشه اش که مست باده فتح بودند سخت به انزوا رانده شدند و زمام امور از دستشان در رفت نه در مغزشویى مردم توفیقى به دست آوردند و نه در جلوگیرى از نشر خبرهاى دقیق و راست کربلا.\nهدف اصول حرکت و نهضت برنامه و رفتار و سخنان عزت مندانه امام با سخنرانیها و برخوردهاى منطقى اصولى خردمندانه و سرفرازانه اهل بیت چنان استوار گردید و در دل تاریخ ثبت شد که هیچ دست آلوده اى را یاراى آن نبود و نیست که گسستى در این شالوده وارد سازد.\nحماسه بزرگ اسیران اهل بیت و فرزندان گرامى رسول خدا در شام نیز جلوه اى زیبا داشت. دستگاه اموى بر این پندار بود: آن رسوایى که در کوفه براى ابن زیاد و حکومت گران اموى به بار آمده راه را بر هر گونه بهره بردارى سیاسى از اسیران اهل بیت بست در شام به خاطر ناآشنایى مردمان این دیار با اهل بیت و کار فکرى و فرهنگى روى آنان بویژه تبلیغات زهرآگین علیه على و آل او به بار نخواهد آمد و مردم با جشن و پایکوبى خود و همراهى و هم آوایى با حکومت مایه خوارى و شرمسارى و انزواى اسیران را فراهم خواهند ساخت. و این سبب استوارى پایه هاى حکومت اموى خواهد گردید. اما این خیال خامى بیش نبود و دیرى نپایید که با سخنرانى روشن گرانه و افشاگرانه زینب در کاخ یزید و سخنرانى حماسى حضرت سجاد در مسجد اموى تشت رسوایى یزید از بام به زیر افتاد. این دو سردار چنان جبهه دشمن را درهم کوفتند که هیچ گاه پس از آن روز نتوانست کمر راست کند و به میدان دارى بپردازد.\nفضاى شام براى یزید آلوده شد چیزى که هیچ گاه گمان نمى کرد. در\nاندرونى کاخ غوغا برپا شد. در کوچه و بازار مردم که اسیران را مى دیدند و سرها را بر نیزه گروه گروه دور هم جمع مى شدند و از خاندان هدفها برنامه ها و این که چرا و به چه جرم آنان را کشته اند سخن مى گفتند. و این پرس وجوها کنجکاویها افسوس و دریغها برخلاف میل و خواست یزید آذرخشى بود در فضاى خفقان آلود و تاریک شام. طلسم شام شکست و دستگاه ستم آدم کش و بى رحم یزید نتوانست از گسست و ترک برداشتن دیوار آهنى که بین حکومت گران درباریان و فرمانروایان و شخص یزید پدید آورده بود جلوگیرى کند. هنگامى که یزید در کاخ بیداد خود آن سروده کفرآمیز و ناروا را بر زبان راند زینب بى محابا برخاست و علیه او و پدرش و بیدادگریهاى آنان و فساد و ستم خاندان اموى و راستى و درستى خاندان على و عشق جاودانه آنان به اسلام و محمد و بیدادگرى سپاه او در کربلا و کشتن عزیز محمد به دستور او سخن گفت. در این هنگام یزید گویى در چنگ عقابى بلند پرواز گرفتار آمده بود نتوانست لب از لب بگشاید مات و مبهوت سر به فرمان سخنور بلند آشیان گذارد و از نگاه هاى تیز و خشماگین کسان حاضر در مجلس شاهانه و حتى پیرامونیان شرم ورزید که بگوید: دختر على ساکت باش.\nییا در مسجد آن گاه که خطیب دربار در حضور او و رجال لشکرى و کشورى به یاوه سرایى پرداخت على بن حسین برخاست که به منبر برود و سخن بگوید یزید که مى دانست فرزندان على شگفت سخنورانى هستند اجازه نداد; اما مردم گفتند: بگذار سخن بگوید. او ناگزیر تن داد با این که مى دانست على بن حسین با بیان رسا و منطق قوى رسوایش خواهد ساخت.\nچنین شد. امام با بیان برتریها و فضیلتها و شایستگیهاى خاندان خود\nمردم را آگاهاند که یزید و حزب تبه کار اموى با چه قله هاى مجد و شرف در افتاده است. گمنامان و بى نام و نشانان نبودند که در کربلا به خاک و خون تپیدند. آنان از قبیله نور بودند. قبیله محمد برگزیده خدا على مرتضى جعفر بن ابى طالب حمزه سیدالشهدا فاطمه سرور زنان دو جهان.\nامام در این سخنرانى کارى کرد کارستان. دست تمام تحریف گران جارچیهاى دشمن شاعران و خطیبان وابسته را از پشت بست و دهانشان را دوخت.\nهرکس که در این مدت گفته بود و جار زده بود: شمارى ستیزه جوى و خارج از دین بر خلیفه زمان امیرالمؤمنین یزید شوریده اند و از پاى درآمده اند سرافکنده و شرمنده شد وقتى که امام فرمود:\n(منم فرزند مکه و منى زمزم و صفا… منم فرزند محمد مصطفى. منم فرزند آن که بینى مشرکان را به خاک مذلت مالید تا این که لا اله الا الله بر زبان آوردند.)\nامام پیروز شد. از این روى مشاوران یزید به مصلحت حکومت ندانستند که بیش از این خاندان على مرتضى در شام بمانند.\nبا حماسه اى که امام سجاد زینب فاطمه و ام کلثوم آفریدند مردم برانگیخته شدند که جزءجزء حماسه کربلا را از شاهدان و گواهان آن عرصه خونین بپرسند و در خاطره ها بسپارند.\nمردم کوفه بویژه شام خوب دریافتند که حزب اموى سخت آنان را فریفته و از آنچه در قلمرو اسلامى مى گذشته آنان را ناآگاه و به دور نگه داشته و با از سر راه برداشتن انسانهاى صالح و پارسا آنان را از رشد فکرى و تعالى معنوى باز داشته است\nاز این روى با رو به رو شدن با کاروان اسیران و شنیدن سخنان روشن گر آنان از خواب بیدار مى شدند از خواب سنگین و مرگ بار و آن گاه درمى یافتند چه سرمایه بزرگى را بر باد داده و یغماگران به یغما برده اند.\nدیدار مرد شامى با امام سجاد و به تندى و پرخاش سخن گفتن با امام و پاسخ امام و شناساندن خود و خاندانش برابر آیات قرآنى و یک باره بیدار شدن پیرمرد پرخاش گر از خواب گران و توبه و انابه به درگاه خداوندى و پوزش از امام نمود و جلوه اى است از حماسه اى که فرزندان پیامبر در روزگار سخت اسارت آفریدند.\nحزب اموى با ناآگاه نگه داشتن مردم تحریف وارونه گویى گستاخى بر على و اولاد او گستاخى بر حسین و خاندان او حق نمایاندن حکومت اموى باطل وانمود کردن حرکت امام حسین بنا داشت از حماسه شدن حماسه کربلا جلوگیرى کند که کاروان اسیران با همه رنج و سختى که عزیزان و نور دیدگان محمد مصطفى على مرتضى و فاطمه زهرا در دوران اسارت کشیدند نگذاشت با تحریف تحریف گران پلید و زشت سیرت حماسه کربلا در لابه لاى گرد وغبار شگرد و تحریف گزند ببیند.\nروند دگرگونیهاى سیاسى اجتماعى و فرهنگى\nپس از رویداد غم انگیز کربلا صف دوست و دشمن روشن شد. نقابها از چهره ها فرو افتاد. هیچ چهره اى در پس نقاب نماند. کربلا همه را به میدان آورد و آنان که با تمام وجود به اسلام عشق مى ورزیدند و به راه محمد و اولاد پاک عقیده او ایمان داشتند و آنان که به زبان ایمان آورده بودند و به قلب هرگز.\nکربلا صف دنیامداران و دین مداران را از هم باز شناساند و روشن کرد کیان از ترس در زیر پرچم اسلام گرد آمده اند و کیان از روى عشق عَلَم اسلام بر دوش گرفته اند\nپس از کربلا به روشنى و آشکارا صف علویان حسینیان از امویان و یزیدیان جدا شد. صف سومى در کار نبود. مرد عراقى مرد حجازى مرد شامى و… یا علوى بود و یا اموى. تاریخ نگار خطیب شاعر سیاستمدار جنگاور و… یا به عشق مى نگاشت مى گفت مى سرود تحلیل مى کرد مى رزمید و… و یا به خاطر دنیا و نواله امویان یاوه مى نوشت و مى گفت. یا به دین و مرام امویان گردن نهاده بود و یا به دین و مرام علویان.\nالبته نه این که این صف بندیها در پیش از کربلا نبود; بلکه بود اما در رزمگاه کربلا روشن تر شده و به خوبى خود را نمایاند. شمارى از عاشوراییان و یاران حسین وقتى به نبرد با دشمن برمى خیزند و پا در عرصه کارزار مى گذارند در رجزخوانیها خود را چنین مى شناسانند:\nنافع بن هلال در گاه نبرد مى گوید:\nانا ابن هلال الجملى\nانا على دین على\nودینه دین النبى\nاز سپاه دشمن مردى به نام مزاحم بن حریث با وى به رویارویى برمى خیزد و مى گوید:\n(اَنَا على دین عثمان).\nنافع بن هلال در پاسخ وى مى گوید:\n(انت على دین شیطان.)130\nییا أنس بن حارث کاهلى از یاران امام حسین(ع) در آوردگاه کربلا مى سراید:\nبـان قـومـى آفــة لـلأقــران یـا قـوم کونو کـأسـود خَفّان\nواستقبلوا القـوم بضرب الآن آل عـلـى شـیـعـة للـرحـمـن\nوآل حرب شیعة للشیطان131\nقوم من آفت جان حریفان است. اى قوم من مانند شیر خفّان باشید و همین اکنون با دشمن رو به رو شوید به زدن و جنگیدن. آل على حزب خداى رحمان است و آل حرب (ابوسفیان) حزب شیطان.\nاین خط: حزب آل على و حزب آل حرب از کربلا به درون جامعه و قلمرو بزرگ اسلامى کشیده شد. در هر خانه و خانواده در هر کوى و برزن و در هر گروه و قبیله مردان و زنان وابسته به حزب آل على و مردان و زنان وابسته به حزب آل حرب به روشنى از هم باز شناخته مى شدند و هر گروه را راویان بود و گزارش گرانى شاعرانى و خطیبانى.\nآنان که به یارى آتش بیاران و معرکه گردانان و جنگ افروزان کربلا برخاستند و سپس به پشتیبانى از سیاستهاى پلید آنان در صف حزب آل حرب قرار داشتند.\nو آنان که به یارى مظلوم کربلا برخاستند و با جنگ افروزان اموى در افتادند و شربت شهادت نوشیدند و کسانى که این شهیدان را ارج نهادند و آنان را ستودند و خانواده ها و وابستگان و هم قبیله هاى آنان که به شهیدان خود در صحراى نینوا فخر کردند و بر مرگ آن بزرگ مردان مرثیه خواندند و گریستند و بر آل حرب لعن و نفرین کردند و از حزب اموى تبرى و بیزارى جستند و کسانى که در یارى کردن و یارى رساندن به حسین سستى کردند و سپس پشیمان شدند و به جبران این سستى و کوتاهى برخاستند و جان خود را در دفاع از آرمانها و هدفهاى حسین فدا کردند همه و همه در صف حزب آل على قرار داشتند.\nاین دو گروه بزرگ جامعه اسلامى آن روز هرکدام به انگیزه اى تلاش مى کردند جزءجزء رویداد کربلا را و ریز و درشت آن را در ذهن و فکر\nخود بسپارند و از کسانى که بوده و دیده اند بشنوند. وابستگان به امویان و گروه آل حرب که در کربلا حضور داشته و دست خود را به خون آل على آلوده بودند براى نزدیک کردن خود به حکومت گران اموى و برشمردن افتخارهاى خود و انتقام بدر و احد جنایتى را که در کربلا انجام داده بودند به شرح جزءجزء آن را در پیشگاه اریکه نشینان خون آشام بیان مى کردند تا نواله اى بگیرند و زندگى نکبت بار خود را سامان دهند. و یا از روى پشیمانى به واگویه پرداخته و از جنایتها و گرگ منشیهاى خود پرده برداشته اند.\nو علویان عاشوراییان و در صف حزب آل على درآمدگان از آن روى به ثبت دقیق رویداد عاشورا همت مى گماردند و دقت داشتند که آن را جلوه اى با شکوه از دین و آیین و عقیده و آرمان خود مى دانستند و پاسداشت آن را پاسداشت دین و هویّت خود. عاشورا شناسنامه اینان بود. با عاشورا زندگى مى کردند. عاشورا مشعل راه اینان بود و زندگى سیاسى اجتماعى و فرهنگى ایشان با عاشورا گره خورده بود.\nبى عاشورا راه را از بى راه باز نمى شناختند و در هر آوردگاهى سرگردان بودند.\nاز این روى تلاش مى کردند تمام حالتهاى امام و یاران بزرگوار او را پیش از عاشورا و در هنگامه عاشورا بدانند.\nامام مشعل راهنماى علویان بود. باید درمى یافتند از مدینه تا کربلا در روزهاى سخت و توان فرسا چه گفته و چگونه رفتار کرده است.\nباید مى دانستند که حماسه چگونه آغاز شد و چگونه به انجام رسید.\nباید درمى یافتند یاران امام چگونه در پیشگاه خداوند قربانى شدند و امام چه رفتارى با آنان داشت که این سان به اوج رسیدند. اینها و ده ها\nانگیزه دیگر سبب شد که مردان و زنان وابسته به حزب آل على از دوست و دشمن و از هرکس که اندک آگاهى از آوردگاه نبرد حق و باطل داشت به پرس وجو پردازند و به آنچه در کربلا گذشته است از ایمانهاى راستین شناختهاى ناکران پیدا ایثارگریها عشقهاى آسمانى و ولایت مداریها از یک سو; پستیها دنیاطلبیها شیطان صفتیها طاغوت زدگیها بى بصیرتیها کوردلیها و دین به دنیا فروشیها از دیگرسو آگاهى یابند.\nوابستگان به حزب آل على براى هرچه رسواتر ساختن حزب آل حرب و امویان خون آشام و پراکندن مردم از پیرامون این دَدْمنشان که به نام اسلام بر گرده مردم سوار شده بودند و حکم مى راندند انگیزه بسیار بسیار قوى داشتند که آگاهیهاى دقیق از خون آشامى یک یک یارى دهندگان جبهه شرارت را در کربلا به دست آورند که اگر مجالى دست داد به سزاى عمل ننگین شان برسانند و اگر مجالى دست نداد رسواى عام و خاص شان سازند. این بود که انبوهى از آگاهیهاى دقیق گرد آمد و تاریخ بزرگ حماسه کربلا را ساخت; تاریخى که شیعه نسل اندر نسل آن را پاس داشته و آن راهنماى خودساخته و در بحرانى ترین برهه ها و در شبهاى سیاه و روزگاران پر فتنه در پرتو آن صراط حق را از باطل باز شناخته و در آن استوار گام برداشته است.\nاین بدان معنى نیست که در تاریخ عاشورا تحریف راه نیافته که راه یافته لیک سخن ما در روح و آبشار بلند عاشوراست و هدفهاى بنیادین راه گشا فرهنگ ساز دگرگون کننده و ستم برانداز آن که دست هیچ تحریف گرى به آنها نرسیده و ان شاءالله نخواهد رسید.\nاینک براى روشن شدن قضیه به نمونه هایى از آنچه در روز عاشورا رخ\nداده اشاره مى کنیم که پس از رویداد عاشورا جنایت پیشگان حزب آل حرب هریک به انگیزه اى در برهه هاى تاریخى گوناگون از جنایت خود پرده برداشته و گواهان سخن آنان را گواهى کرده اند.\n1. کسانى براى گرفتن جایزه در نزد فرمانروایان جنایت پیشه اموى جنایت خود را بازگو کرده و از ننگ و نکبتى که پدید آورده اند پرده برداشته اند:\nالف. سنان بن انس نخعى همو که در آوردگاه کربلا بى رحمانه در واپسین دَم حیات قهرمان کربلا به او یورش برد و نیزه بر او افکند و آن گاه که امام بر زمین افتاد به خولى بن یزید اصبحى گفت: سرش را ببر.\nخواست ببرد که بر خود لرزید و واپس کشید. سنان به او گفت: خدا بازوانت را سست گرداند. فرود آمد و سر امام را برید و به خولى سپرد.\nوى سوار بر اسب خود شد و به در خرگاه عمر بن سعد رفت و بانگ برآورد:\nاوقـر رکـابـى فضـة وذهـباً انى قتلـت السیـّدَ المُحجَّبا\nقتلـت خیـر النـاسِ اُمّاً واباً وخیرهم اذ ینسبون نسباً132\nبهترین مرد را که بهترین پدر و مادر داشت بکشتم و برترین ایشان هنگامى\nب. خولى بن یزید سر امام حسین را به نزد ابن زیاد برد تا جایزه بگیرد. راوى مى گوید\n(خولى بن یزید سر امام را به کوفه نزد ابن زیاد برد در کاخ را بسته دید. به خانه اش رفت و سر را در زیر تشت رخت شویى گذاشت و به درون بستر خزید و به زنش نوار گفت: براى تو دارایى سرشار آوردم; دارایى فراوانى تا پایان روزگاران. این سر حسین است که با تو در این خانه است.)133\n3. زَحْرِ بن قیس. ابن زیاد سر امام حسین را با گروهى بر سرکردگى زَحر بن قیس به نزد یزید به شام گسیل داشت. چون زحر بن قیس بر یزید درآمد یزید گفت: پشت سر چه دارى؟ او براى رسیدن به جیفه دنیا و پُست و جاه گزارشى آمیخته به گزافه و دروغ به این شرح داد:\n(اى سرور خداگرایان! به یارى و پیروزى خدا مژده بادت! حسین بن على با هجده تن از کسان و مردم خاندان و شصت کس از پیروان خود بر ما فرود آمد. ما به سوى ایشان راندیم و از ایشان خواستیم که بر فرمان فرمانده عبیدالله فرود آیند یا جنگ را پذیره گردند. ایشان رزم را برگزیدند. ما تا تابیدن خورشید بر ایشان تاختیم و ایشان را از هر سو در میان گرفتیم. چون شمشیرها آغاز به فرود آمدن بر سرهاى ایشان کردند ایشان آغاز به گریختن و پناهیدن به هر جایى نهادند و راه تپه ها و مغاک ها را در پیش گرفتند و چنان رمیدند که دسته هاى کبوتران از چرخ مى گریزند. به خدا زمانى به اندازه سر بریدن یک پروار یا خفتن یک بیدار به درازا نکشید که همگى را از دم تیغ گذراندیم. اینک پیکرهاى شان است که برهنه است و جامه هاى شان که\nآغشته به خون است و گونه هاى شان که بر خاک افتاده است…)134\nپس از مرگ یزید به سال 64هـ.ق. مختار علیه امویان قیام کرد و انتقام از فرماندهان و سپاهیان پلید اموى را که در کربلا به رویارویى با فرزند رسول الله حسین بن على برخاسته و او و یارانش را به شهادت رسانده و اهل بیت شریف و عزیزش را به اسارت گرفته بودند سرلوحه حرکت و خیزش بزرگ خویش قرار داد.\nمختار به هرکس از جانیان آوردگاه کربلا دست پیدا مى کرد به اعتراف خود او و گواه گواهان به سزاى رفتار ننگینش مى رساند.\nاقرار و اعتراف جانیانى که به دست مختار از پاى درآمدند و گواهى گواهان در دادگاهى که وى براى محاکمه این بدسیرتان و کینه توز و تبه کار حزب آل حرب برپا کرده بود بخشى از اسناد با اعتبار و ارزش مند تاریخ کربلا را تشکیل مى دهند.\nپس از مختار و از هم گسستن نهضت او و برافتادن حکومت عبدالله بن زبیر مروانیان بر عراق چیره شدند و دژخیمان و ددمنشانى که از چنگ مختار جان سالم به در برده بردند به کُنام این پلیدان پناه بردند و از ننگ و نکبتى که در کربلا پدید آوردنده بودند بى باکانه در گوناگون مجلسها و محفلها در جمعهاى بزرگ و کوچک سخن مى گفتند. از جمله:\n1. هانى بن ثبیت حضرمى. در روز عاشورا از جمله پیشگامان قتل و غارت سپاه آل حرب هانى بن ثبیت بود.\nطبرى مى نویسد:\n(هانى بن ثبیت حضرمى به عبدالله بن على بن ابى طالب حمله\nبرد و او را بکشت. پس از آن به جعفر بن على حمله برد و او را نیز بکشت و سر او را بیاورد.)\nاو در زمان هشام بن عبدالملک و حکمروایى خالد بن عبدالله قسرى از سوى هشام بر عراق در جمع حضرمیان از جنایت هراس انگیزى که در کربلا انجام داده بود پرده برمى دارد. و آن کشتن کودکى هراسناک در آوردگاه کربلا در آخرین دَم حیات حسین بن على.135 سخن او را پیش از این در همین نوشتار از زبان ابوالهذیل سکونى یادآور شدیم.\n2. عبدالملک بن عمیر بن سوید حارثه قرشى فقیه و قاضى شهر کوفه و از تبه کاران و دشمنان سرسخت آل على.\n(او على و ابوموسى اشعرى را دیده است. شهر بن حوشب از پیشینیان از او در صحیح مسلم روایت کرده است. حدود دویست حدیث دارد. او به مسند اهل کوفه نامبردار بود. و مدتى در کوفه در مسند قضاوت بود. و در سال 136هـ. درگذشت.)136\nسید مرتضى در شرح حال و ترجمه وى مى نویسد:\n(او از پیروان و دار و دسته امویان بود. قضاوت آنان را بپذیرفت. بدخواه على و آل على بود و به دور و کژراهه افتاده از اهل بیت….\nاو در آوردگاه کربلا هنگامى که به زخمیها و جراحت برداشتگان یاران حسین مى رسید سر از تن آنان جدا مى کرد! به خاطر این کار زشت و جنایت بار از سوى مردم\nمورد سرزنش قرار گرفت. در پاسخ سرزنش گران گفت: آنان را راحت مى کنم.)137\nجریر طبرى درباره جنایتى که این اموى جنایت پیشه در کوفه انجام داده گزارشى از بکر بن مصعب مزنى نقل مى کند به این شرح:\n(حسین به هر آبگاهى مى رسید مردم آن جا به دنبال وى مى آمدند. تا به زباله رسید و از کشته شدن برادر شیرى خود عبدالله بن یقطر خبر یافت. عبدالله را از راه سوى مسلم بن عقیل فرستاده بود که هنوز از کشته شدن وى خبر نیافته بود. سواران حصین بن نمیر در قادسیه او را گرفتند و پیش عبیدالله بن زیاد فرستادند که بدو گفت:\nبالاى قصر برو و دروغ گو پسر دروغ گو را لعنت گوى. آن گاه فرود آى تا در کار تو بنگرم!\nگوید: پس او بالا رفت و چون به مردم نمودار شد گفت: اى مردم! من فرستاده حسین پسر فاطمه دختر پیامبر خدایم که او را یارى دهید و علیه پسر مرجانه پسر سمیه معروفه از او پشتیبانى کنید. گوید: عبیدالله بگفت تا وى را از بالاى قصر به زیر انداختند که استخوانش در هم شکست. هنوز رمقى داشت یکى به نام عبدالملک بن عمیر لخمى سوى وى آمد و سرش را برید و چون این کار را بر او عیب گرفتند گفت: مى خواستم راحتش کنم.)138\n1. بیایید حسین بن على را بهتر بشناسیم محمد یزدى/223 علمیه قم; درسى که حسین به انسانها آموخت سید عبدالکریم هاشمى نژاد فراهانى تهران.\n2. دائرةالمعارف الاسلامیه مستشرقان ج14/60 دارالمعرفه بیروت.\n3. قیام حسین(ع) سید جعفر شهیدى/119 دفتر نشر فرهنگ اسلامى.\n4. الاکتفاء بما روى فى اصحاب الکساء سید محمدحسین حسینى جلالى/689 690 691 مکتب الاعلام الاسلامى قم; تاریخ دمشق ابن عساکر تحقیق على شیرى ج14/204ـ213 بیروت.\n5. تاریخ الاسلام شمس الدین ذهبى سال61 ـ80/8 دارالکتاب العربى بیروت.\n6. الفتوح ابن اعثم کوفى ج5 ـ 6/14 دارالکتب العلمیه بیروت; بحارالانوار محمدباقر مجلسى ج44/329 دارالوفاء بیروت.\n7. نهج البلاغه صبحى صالح حکمت374; بحارالانوار ج97/89 ح70.\n8. سیماى کارگزاران على بن ابى طالب امیرالمؤمنین على اکبر ذاکرى ج1/394 دفتر تبلیغات اسلامى.\n9. نهج البلاغه نامه47; بحارالانوار ج97/77 ح30.\n10. بحارالانوار ج97/72 ح5.\n11. همان/93 ح9.\n12. سیر اعلام النبلاء شمس الدین ذهبى ج4/531 ش317 دارالفکر بیروت.\n13. بحارالانوار ج97/89 ح72.\n14. الکامل فى التاریخ ابن اثیر ج4 / 35 دارصادر بیروت برگردان دکتر محمدحسین روحانى ج5 / 2204 اساطیر تهران; اللهوف على قتلى الطفوف ابن طاوس ترجمه سید احمد فهرى/57 جهان تهران.\n15. العواصم من القواصم فى تحقیق مواقف الصحابه بعد وفاة النبى قاضى ابى بکر بن عربى تحقیق محب الدین الخطیب/232 المکتبة العلمیه بیروت\nوزارت ارشاد عربستان; مقتل الحسین مقرم/28 دارالکتاب بیروت.\n16. مقتل الحسین مقرم/28 مقدمه ابن خلدون/217 دارالکتب العلمیه بیروت.\n17. فیض القدیر عبدالرؤف المنادى ج1/205 دارالفکر بیروت.\n18. همان ج5/246 ذیل حدیث 7163.\n19. البدر الطالع محمد بن على شوکانى ج1/338 دارالمعرفه بیروت.\n20. گویا مراد از مطامح مطامح الافهام فى شرح الاحکام قاضى عیاض (م:544) است. ر.ک: کشف الظنون ج2/1718. قاضى عیاض شاگرد ابن عربى بوده است. ر.ک: دائرةالمعارف بزرگ اسلامى ج4/225.\n21. فیض القدیر ج5/246.\n22. محاضرات تاریخ الامم الاسلامیه شیخ محمد خضرى بک ج1ـ2/129; المکتبة التجاریه الکبرى مصر.\n23. مقدمه ابن خلدون/217.\nابوالفرج عبدالرحمان معروف به ابن جوزى (م:597) در کتاب الرد على المتعصب العنید تحقیق محمدکاظم محمودى/71 در رد شیخ عبدالغیث مى نویسد:\n(وهذا الشیخ لایفرّق بین وال مستحق و وال غیر مستحق یصبر الناس على ولایته ضرورةً)\nاین شیخ فرق نگذارده بین فرمانرواى شایسته و ناشایسته که مردم از روى ناگزیرى حکومت وى را تحمل مى کنند.\n24. البدایة والنهایة ابن کثیر دمشقى ج8/220 دار احیاء التراث العربى.\n25. صحیح مسلم حاشیه کتاب الامارة ج6/22 دارالجیل و دارالآفاق الجدیده بیروت.\n26 . لهوف/ 23 .\n27 . اللهوف على قتلى الطفوف/24 الفتوح ج5 ـ 6/18; مقتل خوارزمى تحقیق سماوى ج1/184; الامالى شیخ صدوق/216 مجلس30 تحقیق و نشر مؤسسة بعثت; بحارالانوار ج44/312 326. احمد احمدى میانجى این\nحدیث را با اندکى فرق آورده است. ر.ک: مواقف الشیعه ج2/58 مؤسسه نشر اسلامى.\n28 . بحارالانوار ج44/65; کشف الغمه على بن عیسى اربلى ج2/193 دارالکتاب الاسلامى بیروت; الغدیر علامه امینى ج7/6 دارالکتاب العربى بیروت; حیاة الامام الحسن بن على باقر شریف قرشى ج2/236 دارالکتب العلمیه ایران قم.\n29 . الفتوح ج5 ـ6/14; مقتل خوارزمى ج1/184; اللهوف/23.\n30 . مجمع الزوائد و منبع الفوائد نورالدین هیثمى ج5/241 دارالکتاب العربى بیروت; لسان المیزان ج7/477 دار احیاء التراث العربى; کنز العمال متقى هندى ج11/168 ح31069 31107; فیض القدیر ج3/122; تاریخ الخلفاء جلال الدین سیوطى/208 منشورات الرضى قم.\n31 . صحیح البخارى ج4/178 دارالفکر بیروت; کنز العمال ج11/128 ح30899.\n32 . الاصابه ابن حجر ج1/76; فیض القدیر ج5/265.\n33 . لسان المیزان ج7/473.\n34 . انساب الاشراف بلاذرى ج5/338 دارالفکر بیروت.\n35 . همان/299.\n36 . احیاء العلوم غزالى ج3/125 دارالمعرفه بیروت; کیمیاى سعادت غزالى به کوشش حسین خدیو جم ج2/73 علمى و فرهنگى تهران.\n37 .کیماى سعادت ج2/74 .\n38 . اتحاف السادة المتقین مرتضى زبیدى ج9/205 دارالکتب العلمیه بیروت; تاریخ یعقوبى ج2/242 دار صادر بیروت ترجمه آن به قلم محمد ابراهیم آیتى ج2/178 علمى و فرهنگى.\n39 . تاریخ کامل ابن اثیر ج4 / 87 برگردان دکتر محمدحسین روحانى ج5 / 2267 اساطیر تهران .\n40 . تاریخ الخلفاء/208.\n41 . تاریخ طبرى ترجمه ابوالقاسم پاینده ج7/3070ـ3071 نشر اساطیر تهران.\n42 . الفتوح ج5 ـ6/9; ترجمه آن به قلم محمد بن احمد مستوفى هروى تحقیق غلامرضا طباطبایى مجد/821 822 823 825 علمى و فرهنگى تهران; مناقب آل ابى طالب شهرآشوب ج4/88 علامه قم.\n43 . تاریخ یعقوبى ج2/228; مسند الامام الشهید عزیزالله عطاردى ج1/263.\n44 . تاریخ طبرى ج2/250 چاپ قاهره.\n45 . سوره قصص آیه21.\n46 . الارشاد شیخ مفید ج2/35 تحقیق مؤسسه آل البیت; مسند الامام الشهید ج1/269.\n47 . لهوف/ 32 .\n48 . اللهوف فى قتلى الطفوف/64.\n49 . انساب الاشراف ج3/397.\n50 . بحارالانوار ج45/99.\n51 . ارشاد/ 67 .\n52 . کامل ج4 / 38 .\n53 . منابع حدیث اباشریح: الحدیث الشریف صحیح البخارى کتاب العلم ح104 کتاب الحج ح1735; کتاب المغازى ح4044; صحیح مسلم کتاب الحج ح2413 سنن ترمذى کتاب حج ح737 مسند احمد مسند القبائل ح25911.\n54 . البدایه والنهایه ج8/158ـ159.\n55 . تاریخ کامل ابن اثیر برگردان محمدحسین روحانى ج5/2185.\n56 . الفتوح ابن اعثم کوفى ترجمه 845; تاریخ طبرى ج4/258; البدایة والنهایه ج8/164 .\n57 .الفتوح/886 تاریخ طبرى ج4/285.\n58 . الفتوح تسمیة المجالس محمد بن ابى طالب حسینى کرکى تحقیق فارس حسون.\n59 . تاریخ خلفاء/207.\n60 . دائرةالمعارف بستانى بطرس بستانى ج7/48 دارالمعرفه بیروت کشف الغمة ج2/259.\n61 . ترجمه الفتوح/885 .\n62 . اتحاف السادة المتقین ج9/206; شذرات الذهب ابن عماد حنبلى ج1/68 دار احیاء التراث العربى.\n63 . اتحاف السادة المتقین ج9/206; شرح العقائد النسفیه سعدالدین تفتازانى احمد حجازى سقا/103 مکتبة الکلمات الازهریه مصر.\n64 . فیض القدیر ج1/205; الرد على المتعصب العنید; روح البیان اسماعیل حقى برسوى ج4/142 دار احیاء التراث العربى.\n65 . اتحاف السادة المتقین ج9/206; ابن تیمیه حیاته عقائده صائب عبدالحمید/382 مرکز الغدیر للدراسات الاسلامیه قم.\n66 . آیین وهابیت جعفر سبحانى/10 مؤسسه دارالقرآن الشیعة هم اهل السنة محمد تیجانى/290 مؤسسة الفجر لبنان.\n67 . آزادى یا توطئه/143 به نقل از هفته نامه هاجر/12 تاریخ 12/12/1378.\n68 . الفتوح ج5 ـ6/156; معالم المدرستین مرتضى عسکرى ج3/217 مجمع علمى اسلامى تهران.\n69 . البدایة والنهایه ج8/221.\n70 . تذکرة الخواص ابن جوزى/260 مؤسسه اهل بیت بیروت.\n71 . مروج الذهب على مسعودى ج3/77 دارالمعرفه بیروت.\n72 . تاریخ دمشق ج22/142; الفتوح ج5 ـ 6/158.\n73 . تذکرةالخواص/261.\n74 . الکافى کلینى تحقیق على اکبر غفارى ج1/280 .\n75 . همان ج1/27 تحف العقول ابن شعبه تحقیق على اکبر غفارى/356 مؤسسة نشر اسلامى قم; وسائل الشیعه شیخ حرّ عاملى تحقیق ربانى شیرازى ج18/123 دار احیاء التراث العربى بیروت; بحارالانوار ج75/269.\n76 . الکامل فى التاریخ ج4/48 دار صادر بیروت; تاریخ طبرى ج4/304; انساب الاشراف ج3/381; مقتل خوارزمى ج2/236.\n77 . الاکتفاء/717ـ 718; تاریخ الاسلام ذهبى سال61 ـ80/27.\n78 . الاکتفاء/712ـ713; تاریخ الخلفاء سیوطى/207; تاریخ الاسلام ذهبى/15ـ16.\n79 . البدایة والنهایه ج8/219.\n80 . سیر اعلام النبلاء ج4/423 ش27.\n81 . الاکتفاء/713.\n82 . محاضرات تاریخ الامم الاسلامیه ج1ـ2/128.\n83 . اللهوف على قتلى الطفوف/23 .\n84 . لهوف/ 23 .\n85 .کامل ابن اثیر ترجمه ج5/2220 .\n86 . لهوف/ 97 .\n87 . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج3/249 ترجمه آن به قلم دکتر محمود مهدوى دامغانى ج2/118 نشر نى.\n88 . مجموعه آثار شهید مطهرى ج17/96 صدرا.\n89 . مسند الامام الشهید ج2/134 به نقل از امام باقر(ع); همان/209 به نقل از امام رضا(ع); همان/199 به نقل از امام صادق(ع).\n90 . کامل ج4/79 ترجمه ج5/2257 .\n91 . شرح نهج البلاغه ابن ابى الحدید ج3/263 دار احیاء التراث العربى ترجمه آن به قلم مهدوى دامغانى ج2/129 نشر نى.\n92 . تاریخ طبرى ترجمه ابوالقاسم پاینده ج7/3056 اساطیر تهران.\n93 . تاریخ طبرى ج4/312 .\n94 . همان/336; حیاة الامام الحسین بن على باقر شریف قرشى ج3/224.\n95 . تاریخ طبرى ج4/323 ترجمه آن ج7/3025ـ3026.\n96 . انساب الاشراف ج3/411.\n97 . تاریخ طبرى ج4/311.\n98 .تاریخ طبرى ترجمه/3029 .\n99 . همان/3041 .\n100 . همان/ 3061 .\n101 . همان/362 .\n102 . همان/530.\n103 . ذوب النضار فى شرح الثار جعفر بن محمد نماحلى/101 مؤسسة نشر اسلامى قم.\n104 . حیاة الامام الحسین بن على ج3/312.\n105 . تاریخ طبرى ترجمه ابوالقاسم پاینده ج7/3008.\n106 . تاریخ طبرى ج4/287 289 ترجمه ج7/2968.\n107 . همان/308 .\n108 . همان ج 2/156 .\n109 . تاریخ دمشق ج14/223.\n110 . موسوعة کلمات الامام الحسین محمود شریفى/502 ترجمه//562 دارالمعروف قم; الاکتفاء//706.\n111 . تاریخ طبرى ج4/317 319 ترجمه ج7/3015 3016 3018.\n112 . تاریخ طبرى ج4/339 انصار الحسین محمدمهدى شمس الدین/47 54 دارالاسلامیه بیروت.\n113 . تاریخ طبرى ج4/321 ترجمه ج7/3021.\n114 . همان/341 ترجمه/3053.\n115 . همان/343 ترجمه/3056.\n116 . همان/346 ترجمه/3062 .\n117 . الکامل فى التاریخ ابن اثیر ج4/81 ترجمه ج5/2260.\n118 . لهوف/146.\n119 . همان/147.\n120 . همان/148.\n121 . همان/148ـ149.\n122 . همان/149.\n123 . همان/151.\n124 . همان/152ـ153.\n125 . همان/154.\n126 . الکامل فى التاریخ ج4/81 ـ82 ترجمه ج5/2260.\n127 . نفس المهموم/433ـ434.\n128 . الکامل فى التاریخ ج4/81 ترجمه ج5/2259.\n129 . همان/83 ترجمه/2262.\n130 . تاریخ طبرى ج4 / 331; سیره امامان سید محسن امین ترجمه حسین وجدانى ج3 / 162 سروش.\n131 . دمع السُّجوم ابوالحسن شعرانى ترجمه نفس المهموم شیخ عباس قمى / 149 علمیه اسلامیه تهران.\n132 . الکامل فى التاریخ ج4 / 79 ترجمه ج5/2257ـ 2258.\n133 . همان/ 80 ترجمه/2258ـ2259.\n134 . همان/ 83 ـ 84 ترجمه/2262ـ2263.\n135 . تاریخ طبرى ج4/342ـ343 ترجمه ج7/3056.\n136 . سیر اعلام النبلاء ج6/222 223 226.\n137 . الشافى الامامه سید مرتضى ج2/308 اسماعیلیان قم تلخیص الشافى شیخ طوسى ج2/ منشورات عزیزى قم.\n138 . تاریخ طبرى ج4/300 ترجمه ج7/2986