Leon-Ben Lamprecht - 2011-08-10\nEen van die “elder statesmen” van die Suid-Afrikaanse musiektoneel, Piet Botha, het (uiteindelik!) na agt jaar weer ’n Afrikaanse album die lig laat sien. Na 2003 se Die Mamba en 1997 se ’n Suitcase vol winter (albei puik albums, as jy my vra) is Spookpsalms nou beskikbaar.\nEn hou dit kers vas by die ander twee? Kom ons vind uit (en ek belowe ek sal probeer om nie woordspelings met “spook” en so aan te pleeg nie).\nSpookpsalms as album, het Botha in ’n onlangse onderhoud gesê, is eintlik gebore uit die eerste snit, “Sysie September”, ’n tradisionele Griekwa-liedjie.\n“Ek het dit die eerste keer op Boggomsbaai gehoor. Daai song het my bygebly, maar op die internet kon ek niks kry nie. Met navorsing kom ek toe agter dit is ’n baie ou tradisionele liedjie,” vertel hy aan Beeld.\nEn vandaar het dit gegroei tot dié 11-snit album.\nNou ja, “Sysie” is ’n heerlike liedjie. Die ligte melodie (eintlik klink die hele album deurgaans lig – as jy AC/DC-tipe rifs soek, moet jy maar elders heen gaan) versteek ’n universele lewenswaarheid: “Dis swaar om ’n mens se kind te wees.”\nJa Piet – en die oorspronklike Griekwa-liedjieskrywer(s) – dit is soms swaar om ’n mens te wees.\nBenewens die feit dat dit is waar dié album vir Botha begin het, is “Sysie September” ook die perfekte afskoppunt vir Spookpsalms, want dit vang die gevoel van die album goed vas: een van amperse opgewekte akoestiese melankolie.\nAs jy ooit ’n braai op ’n effens reënerige dag hou om die verjaardag van ’n afgestorwe vriend te herdenk, is dié album die regte klankbaan.\nIn “Richmondstraat” sing Botha: “Jou liefde, nes hierdie somer/ was maar ’n oomblik in die wind/ en nou het jou hart/ ’n ander seisoen gevind/ en haar naam is winter/ en koud is haar hart.”\n“Bitterfontein” is ’n heerlike moordstorie-liedjie wat vertel van onder meer Lang Hendrik wat “verkeerde vrou gevat” het – want “toe hy weer sy hand vir haar lig/ het sy hom doodgemaak.”\n“Stad sonder naam” is veral goed vervaardig. As jy fyn luister, hoor jy jy eggo’s in die agtergrond as Botha sing: “Op ’n donker pad het ek jou verloor/ in ’n vreemde stad/ terwyl die deuntjie oor en oor bly draai.”\nMet “Begrafnislied” beloer Botha, wel, die begrafnis van ’n belangrike persoon: “die kameras flits aanhoudend/ selfs die predikant moet wag.”. Maar dan kom “die testament/ die groot baklei”. En later, as dit als verby is, staan die grafsteen in die reën: “waar gaan dit alles tog heen?”\nBotha het ook Eugène Marais se “Winternag” vir dié album getoonset. ’n Effense Indiese klank is bespeurbaar. Ek is nie John Edward wat beweer hy kan met die dooies praat nie, so ek weet nie wat heer Marais oor dié toonsetting voel nie, maar ek hou sommer baie daarvan.\nDeurgaans op Spookpsalms is Ollie Viljoen se trekklavier en orrel en Loandi Boersma se agtergrondsang in die omtes om daai genoemde melankolie te onderskraag.\nGedoriewaar, hier’s ons by die laaste paragraaf (en, soos belowe, het ek geen woordspelings soos “dié album gaan by jou spook” of “koop dié as die gees jou roer” gemaak nie). Hierdie album kan, hoewel hy vir die uwe brons kry langs Mamba en Suitcase, gemaklik voel in hulle geselskap.


kykNET se werklikheidreeks, Boer soek ŉ vrou, het in die afgelope elf seisoene talle gelukkige paartjies opgelewer.\nHubare boere, wat ook die kans wil waag om liefde op die kassie te vind, kan nou vir die 12de seisoen van dié gewilde reeks inskryf.\nIn die vorige seisoen het die boere-Kupido se pyle vir boer Réan, ŉ wingerd-en-pekanneutboer op Groblershoop in die Noord-Kaap, en sy blouoog-blondekop Rox-zee, asook die eerste vroulike boer in die top-5 van die reeks, Toanette, en Nardus getref. Albei dié gewilde paartjies is steeds saam.\nBoer Rèan en Rox-zee. (Foto: Instagram)\nBoonop het die liefde ook vir een van die vorige seisoen se televisie-boere geblom. Boer André, wat in die Colesberg-omgewing in die Noord-Kaap met skape en angorabokke boer, staan eersdaags voor die kansel saam met Monja, wat in 2015 by een van die ander boere in die reeks vlerkgesleep het.\nNou is kykNET op soek na vanjaar se oes van boere of plaasbestuurders, manlik of vroulik, wat deel wil wees van die 12de seisoen.\nDie gewilde sangeres, Leah, sal ook as aanbieder van Boer soek ŉ vrou terugkeer.\nVoornemende boere kan op die volgende maniere inskryf:\nDie 12de reeks sal vanaf Oktober vanjaar op kykNET uitgesaai word.\nDat n boer nou nie eens meer sy eie vrou kan soek nie. Pateties.\nWanneer kry ons iets soos bankbestuurder soek ‘n vrou of tweedehandse motorverkoopsman soek vrou ?\nWereldklas snert, en duidelik aangeplak. Dames soos koeie op ‘n skou. Desperate mense lyk my is volop.\nEk moet saamstem met al drie of vier comments hierbo. Vaderland, soek jou vrou anders, soos ons almal moes!! Maar TV en speels loop hand aan hand!!!\nAi ons ou volkie darem met so baie wat vrywillig kyk na snert soos BSNV en in ware “tv liefde” glo. Gelukkig mag hulle daarna kyk dis hul reg net soos dit myne is om te se dis snert. Niks met negatief uit te waai nie. As dit negatief is om snert soos die snert te noem dan is ek negatief en heel ok daarmee.


Harpo die seekoei se rondloper-manewales eindig tragies - Mike Bolhuis\nDeur Cyril Blackburn 28 Julie 2021 soos op netwerk24.com.\nDis glo Harpo die rondloperseekoei wat die naweek dood is – twee jaar nadat die dier al in 2019 deur ’n rivierkanaal toegang tot die Hartbeespoortdam verkry het en toe op wandeltogte deur Johannesburg gegaan het.\nDit word algemeen aanvaar dat dit Harpo die rondloper-seekoei is wat Saterdag op pad na ’n natuurreservaat aan respiratoriese probleme gevrek het. Foto: Carolyn Steyn/Instagram\nDie Northern Farm-natuurreservaat naby Lanseria, die Jukskeirivier in die Fourways-omgewing en die gesogte Steyn City-landgoed net noord van dié voorstad.\nDís al die plekke waarheen Harpo die rondloperseekoei in die afgelope jaar gereis het sedert die dier meer as ’n jaar gelede uit sy natuurlike habitat in die Hartbeespoort-omgewing in Noordwes “ontsnap” het.\nDit word algemeen aanvaar dat dit Harpo is wie se rondloper-manewales Saterdag tot ’n hartseer einde gekom toe hy, op pad na ’n natuurreservaat, aan respiratoriese probleme gevrek het.\nDie seekoei is kort tevore deur reddingspanne in Steyn City verdoof in die hoop om hom na ’n plaaslike reservaat te skuif – en by meeste is daar geen twyfel dat dit Harpo was nie.\nHarpo toe hy in Januarie in die Fourways-omgewing naby die Jukskeirivier opgemerk is. Foto: Twitter/Crime Air Network Initiative\nRichard Mitchell, van die Steyn City Management Association, sê die “ontwykende seekoei” – soos hy na Harpo verwys – is op 20 Julie die eerste keer op dié landgoed gewaar.\n“Ons het die seekoei se bewegings langs die Jukskeirivier en sy damme met kameras en infrarooi-hommeltuie begin dophou die oomblik toe ons van sy teenwoordigheid bewus raak,” sê Richard.\nSteyn City het die departement van landbou en landelike ontwikkeling gekontak toe Harpo na die gholfbaan – glo naby aan die huise van inwoners – beweeg het. Permitte is aan die landgoed uitgereik om die seekoei te verskuif.\n“Die dier is gevang onder die toesig van opgeleide veeartse en verteenwoordigers van die natuurbewaringsowerheid,” sê Richard.\nDie veeartse wat verantwoordelik was vir Harpo se hervestiging het egter later laat weet die dier het gevrek op pad na die natuurreservaat, glo weens asemhalingskomplikasies.\n“Dit was ’n groot slag vir ons span hier by Steyn City en ook vir die gespesialiseerde taakspan wat alles moontlik gedoen het om hierdie seekoei te beskerm,” sê hy. “Ons het ná ’n lang en inspannende dag gehoop op ’n goeie uitkoms en ’n gelukkige einde.”\nHarpo toe hy vroeër vanjaar by die Northern Farm-natuurreservaat naby die Lanseria-lughawe opgemerk is. Foto: Constant Hoogstad\nDaar is vandag nog onsekerheid oor presies waar die seekoei – wat op sosiale media Harpo gedoop is nadat hy bekend geword het vir sy wandeltogte naby woonbuurte – vandaan kom.\nREAD 1.5 Million Rounds OF Ammunition Still Missing\nDestyds is vermoed die dier kon deur ’n rivierkanaal toegang tot die Hartbeespoortdam verkry het omdat die Jukskei- en Krokodilrivier die dam binnevloei.\nIn Januarie vanjaar het die spesialisondersoeker Mike Bolhuis en sy span ingespring om die dier te probeer red en hervestig nadat hy in die Fourways-omgewing opgemerk is, maar Harpo het homself toe uit die voete gemaak voor Mike en sy span hom kon vastrek.\nWeke later het lede van die Endangered Wildlife Trust (EWT) in Johannesburg met die natuurbewaringsowerhede kragte saamgesnoer om Harpo op te spoor en te hervestig.\nHarpo is toe nog by die Northern Farms-natuurreservaat naby aan die Lanseria lughawe opgemerk, sê Constant Hoogstad, EWT se senior bestuurder van bedryfsvennootskappe.\n“Ons was nie betrokke by die naweek se hervestiging nie, maar die verskuiwing van enige dier is gevaarlik en daar is altyd ’n moontlikheid dat die dier nie sal oorleef nie,” sê hy.\n“Ek weet die betrokke spanne het hul beste gegee, maar ’n mens kan nie help om te wonder of dit nodig was nie. Toe ons die dier destyds gemonitor het, het ons gevind hy is gesond en nie ’n onmiddellike bedreiging vir enigiemand nie.”\nIS DIT HARPO – EN WAAROM DIE DIER HERVESTIG?\nDie afleiding dat dit Harpo is, word gemaak omdat dié dier vroeër in die omgewing van Steyn City gesien is, sê Nozipho Hlabangana, ’n woordvoerder van die departement van landbou en landelike ontwikkeling.\n“Ons kan dit nie met sekerheid sê nie, maar die logiese afleiding is dat Harpo op ’n manier toegang tot die landgoed verkry het,” sê Nozipho.\nHarpo sou na die Askari Lodge en -natuurreservaat in Magaliesburg geneem word. Daar is besluit om ’n permit uit te reik om die dier te verskuif nadat spore by gholfbaan en klubhuise opgemerk is, sê sy.\n“Voor die permitte van Harpo se hervestiging uitgereik is, het die departement saam met die Steyn City-bestuurders ’n volledige inspeksie gedoen. Die gevolgtrekking van die inspeksie was dat die waarskynlikheid van ’n konfrontasie tussen die seekoei en inwoners groot is en dat dié konfrontasies tot sterftes kan lei.\n“Die seekoei het beweeg in ruimtes waar inwoners hulle daaglikse aktiwiteite uitvoer en daar is besluit dat dit nodig is om hom te hervestig.”


Almal is welkom om ons dienste by te woon. Maak nie saak wie jy is, of wat jy al gedoen het nie - jy is welkom!\nDienste - 08:00 | 10:00 | 18:00 Aanlyndiens om 09:30. Die dienste duur ongeveer 75 minute.\nDie twee dienste, oggend en aand, is presies dieselfde dienste. So indien jy nie die een kan bywoon nie, is die ander een nogsteeds beskikbaar sodat jy altyd deel bly van gebeure.\nOm met almal te kuier is vir ons belangrik. Voor en na dienste kuier ons saam. Daar is ook gratis koffie, tee en koeldrank om te drink.\nDaar is nie 'n spesifieke kleredrag nie. Jy kan kom nes jy gemaklik voel.\nAlle jong werkendes en studente is welkom\nOns byeenkomste vind op Woensdae om 19:00 plaas.\nElke week is die diensformaat anders. Kyk na Onbeperk se sosiale media om op hoogte te bly van wat gebeur.\nKom kuier voor en na die dienste\nAlle hoërskoolleerders is welkom (14 - 18jaar). Jy hoef nie deel van ons gemeente te wees om dienste by te woon nie.\nDie tienerdienste begin elke Vrydagaand om 19:00. Dienste duur so 'n uur.\nDie dienste is baie modern en op die tieners se vlak. Die dienste is volledige dienste gevul met aanbidding, preek, kuier, videos, ens.\nDaar is lekker dinge om die kuier aan die gang te hou bv. tafeltennis, pooltafel, xbox, musiek, ens. Tieners is welkom om tot 21:00 te kuier.\nDie jeugpastoor en tienerleiers hou toesig om te verseker die jongmense bly veilig. Daar is ook 'n sekuriteitswag op die perseel.\nAlle graad 7-leerlinge is welkom by ons Een Rigting-bediening.\nOns diens vind om 08:00 | 10:00 plaas tydens die Sondagoggenddiens.\nDie byeenkomste vind in die graad 7's se eie lokaal plaas. Na 'n lekker kuier word daar 'n interaktiewe les aangebied.\nAlle kinders vanaf 3-12 jarige ouderdom is welkom by Ontdekkers.\nDie kinderkerk gebeur tydens ons oggenddienste om 08:00 | 10:00.\nDis belangrik om te weet dat Ontdekkers nie kinderoppas is nie, maar kinderkerk. Daar word 'n hele diens vir elke groep uitgewerk.\nDie kinders kan voor die diens begin na die lokaal geneem word waar hulle saam met hul vriende kan kuier.\nDaar is toesig in elke klaskamer. Daar is ook 'n kaartjiesisteem wat elke ouer dadelik sal inlig indien jou kind jou benodig.


Wys die gerugte oor die Apple Watch Series 8 met plat ontwerp | iPhone Nuus\nAngel Gonzalez | 19/05/2022 16:28 | Apple Watch, Nuus\nDie Apple Watch het 'n noodsaaklik vir baie gebruikers en die verwagting rondom die nuwe generasies is baie hoog. Verlede jaar is baie rook gegenereer rondom die nuwe ontwerp wat die Apple Watch Series 7 gaan hê. Daar is voorspel dat die afgeronde rande laat vaar sou word ten gunste van 'n meer reghoekige en plat ontwerp. Op die ou end was daar geen geluk nie en daar was kontinuïteit. Nietemin, Gerugte van 'n platter ontwerp klink weer rondom die Apple Watch Series 8 en dit is waarskynlik dat Apple 'n jaar later die sprong vir altyd sal maak.\nPlat ontwerp resoneer rondom die Apple Watch Series 8\nJy droom nie maar dit lyk soos 'n gesien In alle reëls. Ons herleef dieselfde ding wat verlede jaar gebeur het, maar met 'n lang pad om te gaan. Dit het alles begin met inligting van die bekende uitlekker Jon Prosser oor die moontlike nuwe ontwerp van die Apple Watch Series 7. Trouens, hy het CAD-planne van die veronderstelde ontwerp bekom en 'n reeks konsepte ontwikkel, met 'n wonderlike mediaveldtog, in wat 'n nuwe reghoekige en plat ontwerp wat die kurwes van alle generasies Apple Watch tot op datum laat vaar. Nietemin, die finale ontwerp van die Series 7 het nie na die konsepte gelyk nie en ook nie die geronde rande uitgeskakel nie.\nNou is dit die beurt van die Apple Watch Series 8 wat in die komende maande die lig sal sien. Gerugte dui daarop drie nuwe produkte in hierdie aanbieding. Aan die een kant die Apple Watch Series 8. Aan die ander kant die tweede generasie van die SE. En uiteindelik, 'n nuwe uitgawe genaamd explorer uitgawe, met meer robuuste materiaal gemik op risikosport en uiterste situasies.\nGerugte van Apple Watch Series 8-slaapopsporingsverbeterings neem toe\nVandag by bron gehoor dat daar 'n plat voorglasskerm vir Apple Watch-vertoning is. Groot kans dat dit die voorste glas vir die Apple Watch Series 8 is.\nHet nog niks gehoor oor hoe die herontwerp van behuising is nie en ook nie watter model nie.\nillustrasie beeld net nie werklik nie. https://t.co/uC6i22Q0aZ pic.twitter.com/DmWh8FOZGE\n- ShrimpApplePro 🍤 (@VNchocoTaco) Mag 16, 2022\nDie gebruiker ShrimpApplePro bekend op Twitter vir sy lekkasies van die iPhone 14 Pro, onder andere, het dit verseker die paneel van die Apple Watch Series 8 sou reghoekig word. Hy verseker ook dat hy nie inligting oor die res van die ontwerp of die boks as sodanig het nie, so ons weet ook niks anders nie. Maar wat seker is, is dat 'n reghoekige kristal in 'n reghoekige boks ingesluit moet word. Dit kan herleef die plat, reghoekige Apple Watch-konsep wat, soos ons al gesê het, Jon Prosser 'n jaar gelede begin het.\nVolledige pad na artikel: IPhone nuus » Apple produkte » Apple Watch » Gerugte oor die Apple Watch Series 8 met plat ontwerp terugkeer


‘Afrikaans is groot’-kaartjies vir Kaapstad uitverkoop - Maroela Media\n‘Afrikaans is groot’-kaartjies vir Kaapstad uitverkoop\nKaartjies vir die Afrikaans is groot-konserte in Kaapstad is amptelik uitverkoop.\n“Ons kan net die publiek bedank vir hul getroue ondersteuning, en ons kan nie wag om hierdie produksie na Kaapstad te neem nie,” het Arnold Coleske, organiseerder van die konsert, gesê.\nAfrikaans is groot maak vir ’n vierde keer ’n draai in die Moederstad wanneer dit op Vrydag 17 Maart en Saterdag 18 Maart by die Grand West Casino te sien is.\nBobby van Jaarsveld, Karlien van Jaarsveld, Jannie Moolman, Corlea, Elvis Blue, Dewald Wasserfall, Lianie May, Steve Hofmeyr, Juanita du Plessis, Jay, Karen Zoid, Laurika Rauch, Riana Nel en Bok van Blerk is almal saam op één verhoog. En natuurlik wag daar ook so ’n paar ander verrassings op konsertgangers.\nAfrikaans is groot is ’n musiekkonsert wat sedert 2012 aangebied word en bied jaarliks nie net iets vir die oor nie, maar ook iets vir die oog. Goeie klank, uitstekende beligting en artistieke toevoegings maak van dié konserte ’n trekpleister vir oud en jonk.\n“Die Afrikaanse gemeenskap in die Kaap is baie lojaal teenoor Afrikaanse musiek, daarom het ons besluit om die konsert ook daar aan te bied.” Volgens Coleske is hierdie nie net ’n konsert nie, “dit is ŉ produksie wat Afrikaanse musiek vier”.\nAfrikaans is groot word Vrydag om 19:00 en Saterdag om 13:00 en 19:00 aangebied.\nMaroela Media Afrikaanse Top 20: 13 Maart 2017


Leon Lemmer: Die Uskokke en die Afrikaners – praag.co.za\nLeon Lemmer: Die Uskokke en die Afrikaners\nChristo van Rensburg het oornag die gewildste Afrikaanstaalkundige geword omdat hy beweer dat Afrikaans reeds in die 16de eeu, dus lank voor Jan van Riebeeck se tyd, bestaan het. Van Rensburg word wyd en syd uitgenooi om hierdie taalkundige stommiteit by byeenkomste soos dié van die Afrikaanse Taalraad (ATR) en die ATKV te verkondig. Die bedoeling is nie om Standaardafrikaans en taalsuiwerheid te bevorder nie, maar eerder om ‘n soort “inklusiewe Afrikaans”, bv Kaaps, wat oormatig met Engelse woorde besoedel is, te ondersteun. Daarom verkondig die ATKV elke Sondagoggend op RSG: “Dit maak nie saak hoe jou Afrikaans klink nie.” Van Rensburg se innoverende dwaasheid oor Afrikaans is hoogs spekulatief (eintlik wensdenkery) en is nie wetenskaplik-taalkundig in bronne gegrondves nie, maar word deur ‘n sug na politieke byderwetsheid gemotiveer.\nVoor 1600 het min skepe om die Kaap gevaar en nog minder het in Tafelbaai anker gegooi. Enkele lede van hierdie bemannings het beperkte kontak met ‘n klein aantal inheemse inwoners gehad. Daar was onder meer ruilhandel, maar dit is waarskynlik by uitstek moontlik gemaak deur eerder die voorwerpe te wys en te beduie wat die een party met die ander party wil ruil as wat die Khoi-Khoin in skeppingsvermoë uitgemunt het deur ‘n nuwe taal, Afrikaans, te skep. ‘n Mens kan jouself afvra: Waarom het die Khoi-Khoin se beweerde skeppingsvermoë in (alle) ander opsigte ontbreek? Die bemannings van die skepe was ook nie almal Hollanders nie, selfs nie in die geval van die Hollandse skepe nie. Verder was daar bv Portugese en Spaanse skepe. Ook Engelse skepe met Engelse bemannings, maar ek noem dit met huiwering omdat dit aanleiding kan gee tot ‘n nuwe dogma, naamlik dat die brouseltaal Kaaps lank voor 1652 bestaan het.\nEk beskou Jan van Riebeeck se geselskap en ander Europeërs, wat hulle aan die Kaap gevestig het voor die Britse oorname in 1806, as Oer-Afrikaners. Wat Van Rensburg en diesulkes doen, is om Afrikaners se aandeel in die ontstaan en ontwikkeling van Afrikaans af te skaal en dit tydens hierdie byeenkomste selfs te verswyg, insluitende die onbetwisbare Nederlandse wortels van Afrikaans. Daarenteen word die aandeel van die Khoi-San buitensporig verheerlik. Van ‘n taalkundige muis word ‘n polities korrekte olifant gemaak. Jan van Riebeeck (1619-1677) was van 1652 tot 1662 die VOC-kommandeur aan die Kaap. Hy is dus heeltemal ‘n 17de eeuse verskynsel terwyl Van Rensburg van die ontstaan en bestaan van Afrikaans ‘n 16de eeuse verskynsel probeer maak terwyl daar toe seker(lik) nie eens (beduidende) proto-Afrikaans bestaan het nie. In hierdie rubriek skryf ek vervolgens oor die 16de eeu. Hierdie inleiding is nodig geag nie net om ‘n aantal pro-Afrikaanshoue te plant nie maar ook om wat volg in sy historiese konteks te plaas.\nIn my rubriek oor Kosovo en Serwië (Praag 12.05.2018) verwys ek na Rebecca West (1892-1983) se beroemde reisboek, Black lamb and grey falcon: A journey through Yugoslavia (New York: Open Road, 1940/2010, 1326p; Amazon Kindle $17,24). In die hoofstuk oor Dalmasië is daar ‘n afdeling oor die dorp Senj aan die Adriatiese See. Daarin word die geskiedenis van die Uskokke* vertel; ‘n klein groepie mense van enkele duisende wat in die 16de eeu floreer het maar in die 17de eeu as diaspora grootliks van die aardbol verdwyn het. Wat my aangegryp het, is die talle ooreenkomste met die Afrikaners, maar daar is ook beduidende verskille. [* Die benaming “Uskok” is afgelei van ‘n woord in die Kroatiese taal wat letterlik om in te spring of in ‘n hinderlaag voor te lê (“ambush”), beteken. Ek het aanvanklik probeer om die spelling van hierdie Engelse benaming te verafrikaans, maar dit het tot te veel probleme aanleiding gegee.]\nWest beskryf Uskok-bedrywighede in die Adriatiese See, wat tussen Italië en Joegoeslawië is. In die 16de eeu was die staat Venesië in beheer van die talle eilande (Cres, Krk, Rab, Pag, ens) en die suidelike Dalmasiese kusgebied (Novigrad, Zadar, Sibenik, Split, ens); ook die Istrië-skiereiland, bv Pula, in die noorde. Die Habsburgse (of Oostenryk-Hongaarse) Ryk het in Triëst en in Rijeka/Fiume en ander noordelike kusdorpe van Dalmasië (Bakar, Vinodol, Senj, Karlobag, ens), asook in die binneland van Kroasië, gesag uitgeoefen. Die Ottoman-Turke/Moslems het die binneland van Joegoeslawië in die suide en ooste beset. Dubrovnik/Ragusa in die suide van Dalmasië was nominaal ‘n onafhanklike gebied maar onder die beskerming van die Ottomaanse Ryk, dus ‘n protektoraat, wat vryelik handel met Venesië gedryf het.\nDalmasië is om twee redes ‘n smal kusstrook: geografies omdat dit deur die Dinarides-bergreeks van die binneland geskei word en polities/kultureel omdat die inwoners in die binneland Ortodokse christene of Moslems is, terwyl Dalmasië Rooms-Katoliek is. In 395, toe die Romeinse Ryk in twee verdeel is, met Rome as die hoofstad van die westelike en Bisantium as die hoofstad van die oostelike deel (tot 1453, daarna Konstantinopel genoem), is Dalmasië by die weste en die res van Joegoeslawië (soos dit later genoem is) grootliks by die ooste ingedeel. Die geskiedenis van hierdie gebied dateer uit die antieke Griekse en Romeinse tyd. Van die suidelike kusdorpe en -stede (of items in hulle) is Unesco-verklaarde wêrelderfenisgebiede (bv Zadar, Sibenik, Trogir, Split, Dubrovnik). Daar word gewag gemaak van die invalle van barbare, bv die Hunne, soos wat voorgekom het in die geskiedenis van (feitlik) enige land. Wat ek eienaardig vind, is dat Suid-Afrika deesdae voorgehou word as ‘n land wat sedert oertye en sekerlik toe Jan van Riebeeck hier aangekom het, voortreflike inheemse mense gehad het wat idillies in rus, vrede en voorspoed as gelykes saamgeleef het.\nAnders as in die geval van ander lande het barbare glo nie Suid-Afrikaanse grondgebied van elders af oor land binnegedring nie. Histories was die land glo vry van barbare en sy geluk duur voort deurdat hier deesdae geen mense is wat as onbeskaafdes geëtiketteer mag word nie. Suid-Afrika se probleme het na bewering in die 17de eeu begin toe blankes van oorsee hulle hier gevestig het. In ander lande het die aankoms van blankes (bv vanweë kolonialisme) ontwikkeling en voorspoed gebring. Dit het glo nie in Suid-Afrika gebeur nie. Hierdie land is blykbaar gedoem om anderster, ‘n unieke of abnormale samelewing, te wees. Deesdae word daar onderskei tussen die heiliges (die nie-rassiste) en die onheiliges (die rassiste), dus die room (die Khoi-San en die indringende swartes) en die skuim (die Europeërs). Die nuwe Suid-Afrika het baie Afrikane wat swart Afrika ter wille is, maar min Suid-Afrikaners wat die land se eertydse glorie kan herstel. Gelukkig is daar darem nog Afrikaners oor.\nWest skryf die christelike Uskokke “were originally Slavs of blameless character who fled before the Turks as they swept over Bulgaria and Serbia and Bosnia, and formed a strange domestic army, consisting of men, women and children” (2199). Dit het my laat dink aan die Voortrekkergesinne wat in 1838 by Bloedrivier suksesvol weerstand teen uitwissing gebied het. Baie Ortodokse christene het tot in Dalmasië gevlug. Die Turke het christene as “ongelowiges” om die lewe gebring, of hulle onder dwang tot Islam bekeer, of hulle swaarder as Moslems belas. Desmond Tutu het in Londen ‘n magistergraad met ‘n verhandeling oor Islam verwerf, hoewel sy kennis van Arabies uiters beperk is. Terug in Suid-Afrika het hy op sy kenmerkende onoorspronklike manier uiting aan sy anti-blanke gesindheid gegee deur voor te stel dat blankes teen ‘n hoër koers as nie-wittes belas moet word. In die Adriatiese See-gebied in die 16de eeu was die onderskeid tussen christen (hetsy Rooms-Katoliek of Ortodoks) en Moslem van deurslaggewende belang.\nDie Uskokke het van 1532 tot 1537 ‘n bergpas by Klis, naby Split, suksesvol teen die Turke verdedig. “Then suddenly they were told by their Christian neighbours to abandon the position. Venice, which had just signed a pact with Turkey … convinced Austria that it would be wise to let Turkey have the pass as a measure of appeasement” (2204). Deesdae is ons plaaslik goed vertroud met die talle vorme wat versoening kan aanneem; selfs owerheidskonfiskering sonder vergoeding van blankes se eiendom word goedgepraat. “Then the Uskoks came down to the coast and settled in this little town of Senj, and performed a remarkable feat. Up till then they had displayed courage and resolution of an unsual order. But they now showed signs of genius” (2204). Dink aan wat onder die leiding van Afrikaners in die suide van Afrika, ver van Europa af, tot stand gebring is.\n“Most of them were inland men … But in a short time they had raised themselves to the position of a naval power … The Uskoks has unusual talent for boat-building. They devised special craft to suit the special needs of the Dalmatian coast … light boats that could navigate the creeks and be drawn up on the beach where there was no habour” – soos die Voortrekkers wat as kundige wamakers ontpop het. “They chased the Turkish ships up and down the Adriatic, stripped them, and sank them; and year by year they grew cleverer at the game. This success was amazing, considering they numbered at most two thousand souls. If the Venetian fleet had been directed by men of the quality of the Uskoks the Turks might have been driven out of European waters, which would have meant out of Europe, in the middle of the sixteenth century” (2214). Dit kan vergelyk word met hoe die Afrikaners hulle van 6 April 1652 tot 2 Februarie1990 teen ‘n vyandige oormag gehandhaaf het. West tref ‘n kwalitatiewe onderskeid tussen twee groepe mense, die Venesiërs en Uskokke – die soort onderskeid wat deesdae dikwels as ‘n dwaling gediskrediteer word. In die 16de eeu was daar egter in hierdie geografies gebied ‘n sterk bewustheid van kulturele, veral religieuse, verskille.\nVenesië se mag was besig om te taan. “She tried to placate Turkey … She stopped attacking her at sea. To the Uskoks this capitulation of the great Christian powers must have seemed the last word of treachery” (2219) – soortgelyk aan die onttrekking van die Europese koloniale moondhede aan Afrika. “They had, within the memory of all those among them who were middle-aged or over, been driven from their homes by the Truks in atrocious circumstances; and they had believed that in harrying the Turks they were not only avenging their wrongs but were serving God and his Son (2219). Dink aan die gelofte wat die Voortrekkers voor die Slag van Bloedrivier afgelê het.\nVan 1571 tot 1573 was daar oorlog tussen Venesië en die Ottomaanse Ryk. Daarna word die Uskokke behandel “as enemies of Christendom, for no other crime than attacking its enemies … How were they to live? Till then they had provided for themselves, quite legitimately, since the Turks had dispossessed them of all their homes, by booty from Turkish ships … There was nothing for the Uskoks to do except defy Venice and Austria, and attack their ships and the Turks’ alike” (2225) – soos die Boere-republieke wat teen die inhalige Britte se diamant- en goudkoors oorlog gevoer het. “For nearly thirty years they lived in such a state of legitimate and disciplined warfare that they attacked only Turkish ships. It is not until 1566 that there is the first record of an Uskok attack on a Christian ship” (2230).\n“The Austrians did little to restrain the Uskoks after they had become pirates … it is certain that Venetian officials often bought the Uskoks’ prizes from them and marketed them at a profit in Venice” (2235). “Murder had been a necessary part of such [pirate] expeditions” (2240). Ander lande, bv Brittanje, het gebaat uit handel met blank Suid-Afrika maar voorgegee dat hulle vreeslik begaan oor die welstand van die nie-blankes is. “Both Venice and Austria used the degradation of these men as extra aces in their cheating game. The Austrians pretended to want to suppress them, but rather liked to have them harrying Venice. Venice sacrificed them to her friendship with Turkey, but that friendship was a sham; she never really wept over those Turkish ships … The insincerity of both parties was proven by their refusal to grant the Uskoks’ demand, which was constantly presented during a period of fifty years, that they should be transported to some inland place and given a chance to maintain themselves” (2246). Baie skynheilige Engelse kiesers het destyds vir die Nasionale Party gestem maar voorgegee dat hulle teen apartheid was. Soos die Uskokke begeer baie Afrikaners deesdae selfbeskikking in ‘n eie tuisland.\n“Again and again the poor wretches explained that they had no means of living except by piracy, and that they would abandon it at once if they were shown any other way of getting food … At the same time the Uskoks were not allowed to go to any country which was prepared to make room for them … They were shut up in piracy as in jail by powers that affected to feel horror at their crimes” (2251) – soortgelyk aan die afkeer van apartheid wat so graag uitgespreek word sonder om in ag te neem dat dit primêr om die selfbehoud van blankes gegaan het en nie om die benadeling van ander mense nie. Geen buitelandse regering doen werklik moeite om Afrikaners uit hulle huidige benarde posisie te red deur aan hulle ‘n toevlugsoord te bied nie. Dit wil voorkom asof die gewete en moraliteit van Westerse en ander lande op amptelike vlak buitengewoon sensitief is as nie-wittes en veral swartes na bewering benadeel word, maar dat daardie gevoeligheid ontbreek wanneer onreg, soos tans in Suid-Afrika, teen blankes gepleeg word.\nMaar ook in Suid-Afrika word daar met twee mate gemeet. Weens religieuse onderdraagsaamheid het die Talibanse Moslems in 2001 twee reuse Boeddha-beelde van onderskeidelik 35 en 53 meter hoog, wat uit die 4de en 5de eeu dateer, in die Bamiyan-provinsie in Afganistan met plofstof vernietig. Hierdie vandalisme is wêreldwyd veroordeel. In Suid-Afrika word die een monument na die ander weens politieke onverdraagheid vernietig, na elders verskuif of buite sig geplaas. Hierdie aksies word deurgaans deur swartes bedryf en is uitsluitlik teen die belange van blankes en veral Afrikaners gemik. Dit is pogings om die historiese nalatenskap en herinneringe van hierdie etniese minderheidsgroepe uit te wis en hulle kultuureie te vernietig. Dít terwyl minderheidsgroepe in ander lande polities korrek beter eerder as slegter deur die meerderheid behandel word. Sover ek weet is wat met monumente in Suid-Afrika gebeur nog nooit met die genoemde Taliban-vadalisme in verband gebring nie, nie in die buiteland nie en ook nie binnelands nie, terwyl albei die gevolg van ideologiese onverdraagsaamheid is. Omdat daar van die blankes se kant nie (genoeg) daadwerklike regmatige verset is nie, word toegelaat dat die aktivistiese plaaslike swartes hiermee wegkom. Dit dien as aanmoediging om al hoe groter kanse te waag, al hoe meer astrant en uitdagend te word en die blankes dus al hoe meer te benadeel en veronreg.\n“In the end their problem was settled in the course of an odd war between Austria and Venice … This war [also called the Uskok War]… lasted three years [1615-1618] … A good many [Uskoks] were hanged and beheaded and the rest were transported, as they themselves had requested for fifty years, to the interior” (2261). In Suid-Afrika bring die Afrikaners deesdae offers in die vorm van bv uitermatige blootstelling aan misdaad, insluitende moorde, die erns waarvan deurlopend deur die onsimpatieke owerheid misken en selfs ontken word. Vir die selfbeskikking van blankes of Afrikaners in ‘n eie tuisland is daar geen simpatie by die ANC nie.\n“There were no stout fortresses built for them, or hopeful villages, for no certain trace of them can be found. Some say their descendants are to be found on the Alps at the very southern end of Austria; others have thought to recognise them on the slopes of a mountain in North Italy. It is to be feared that their seed was scattered on stoney ground. That is sad, for the seed was precious” (2266). West verwys hier na die gelykenis van die saaier (Matteus 13: 3-8; Lukas 8:5-8). Daarvolgens is daar voëls/misdadigers wat die saad/oes steel en onkruid wat dit verdring. Die gelykenis veronderstel dat grond nodig is om ‘n oes moontlik te maak. Maar dit is juis grond wat al hoe minder aan Afrikaners gegun word, of dalk glad nie meer nie.\nAan die ontwortelde Uskokke is nie huise toegeken nie. In die nuwe Suid-Afrika verwag nie-wittes dat hulle sonder teenprestasie gratis huisvesting en dienste moet ontvang. As daar nie gou genoeg aan hulle eise voldoen word nie, word gewelddadige optogte gehou en sabotasie gepleeg, wat meesal eerder gunstige as ongunstige gevolge vir hulle het. Onrusstokers het aan hulleself die reg toegeëien om enige pad, insluitende hoofweë, te blokkeer, dikwels sonder dat vooraf vertoë gerig is. Dan moet daar vasgestel word waaroor hulle gegrief is en beloftes aan hulle gemaak word. Intussen moet die motoriste teen eie ekstra koste en tyd “alternatiewe roetes” gebruik. Dit is onwaarskynlik dat so ‘n abnormale en ekonomies ontwrigtende situasie op so ‘n groot skaal al ooit in ‘n ander land voorgekom het en boonop skynbaar onbepaald deur die owerheid geduld word.\nNá 1902 en veral sedert 1994 is baie Afrikaners oor die aardbol versprei. In Argentinië, Angola, Kenia, Zimbabwe, ens, het bitter min van hulle oorgebly. Hoeveel tekens sal daar teen die einde van hierdie eeu oor wees van Afrikaners in Brittanje, Australië, Nieu-Seeland, ens? En in Suid-Afrika? Selfs hier sal hulle plek hulle nie meer ken nie, tensy daar gou erns met Afrikaner-rehabilitasie gemaak word. Daar sal daadwerklike verset teen vertrapping en veronregting moet kom en selfbeskikking sal kompromisloos nagestreef moet word. As Indiërs of Jode deur swartes van rassisme beskuldig word, volg daar dadelik fel reaksies van individuele Indiërs of Jode en hulle instansies. Wanneer Afrikaners vals beskuldig word, is daar meesal dawerende stilte. Sodanige apatie moedig verdere valse beskuldigings en veronregting aan.\nCatherine Wendy Bracewell\nCatherine Wendy Bracewell het in 1985 ‘n doktorale proefskrif oor die Uskokke aan Stanford University voltooi. Sy het dit opgevolg met die volgende boek: The uskoks of Senj: Piracy, banditry, and holy war in the sixteenth-century Adriatic (Ithaca: Cornell University Press, 1992, 352p; Amazon Kindle 2015, $16.10). Bracewell is ‘n dosent aan die School of Slavonic and East European Studies van University College London. Die uitgebreide agtergrondsinligting wat West in haar reisboek verstrek is verbasend omdat sy dit in die voor-internet-era vermag het. Bracewell kon met haar wetenskaplike studie noodwendig op West se poging verbeter maar die kerngegewens het dieselfde gebly. Bracewell oordryf haar taak met herhalings en die verskaffing van besonderhede oor onbenullighede, maar sy het klaarblyklik deeglike argivale navorsing in verskeie lande en tale gedoen. ‘n Moontlike tekortkoming is dat sy min aandag skenk aan die verskille tussen Ortodokse christene (veral Serwiërs wat uit die binneland na Dalmasië gevlug het) en die tradisionele Rooms-Katolieke inwoners (veral Kroate) aldaar. Sy beweer die integrasieproses het moeiteloos verloop, waarmee sy ‘n (potensieel) groot probleem dalk te maklik afmaak.\nBracewell gaan van die volgende standpunt uit: “The term uskok denotes not a nation but a profession” (Kindle 103). Soos in die geval van “cossack” skryf Bracewell “uskok” gevolglik met ‘n kleinletter. “Kosak: lid van ‘n Oos-Slaviese volk van veral die Oekraïne wat as ruiters beroemdheid verwerf het” (HAT 2015). Die benaming “Kosak” word met ruiters geassosieer en “Uskok” veral met seerowers. Die benaming “Boer” word histories veral met landbou/boerdery verbind. Bracewell onderskei tussen die etniese en sosiale betekenis van “Kosak” en “Uskok” en gee voorkeur aan die sosiale betekenis. Volgens haar is die “uskoks” dus “sea and land raiders who served as irregulars in die Habsburg border garrison in Senj for almost a century” (149). “The uskoks were never solely, nor even primarily, sea raiders. Their piracy was largely a matter of ransacking vessels they found in port, often while on an expedition to raid inland” (2532).\nDit is inderdaad so dat sowel die Kosakke as die Uskokke meerdere etniese groepe omvat het. Maar om die Uskokke en die Afrikaners in hierdie rubriek sinvol te vergelyk, is dit nodig om groepverwantskap by albei te beklemtoon, wat terseldertyd (in groot mate) etnisiteit/kultuur insluit. “The uskoks did form a self-conscious unit with a distinctive uskok identity” (4248), al was hulle nie ‘n nasie nie. Sowel die Uskokke as die Afrikaners word deur hulle dade gekenmerk en kan daarvolgens geprys of veroordeel word. In navolging van die HAT (bv Kosak, Boer), asook die meeste outeurs, skryf ek Uskok gevolglik met ‘n hoofletter.\nEtniese groepe is geneig om aan die rante uit te rafel, soos die destydse amptelike klassifikasie van blankes en bruin mense, wat jaarliks aanleiding tot gevalle van herklassifikasie gegee het. Wat Afrikaners betref, het die Afrikanerdom sedert 1994 drasties verklein maar sy etniese kern is gesuiwer deur bv baie kruipsugtiges en hanskakies af te skud. Die HAT beskryf “Boer” as: “(wit) persoon (met ‘n sterk gevoel van nasietrots) wie se moeder- of huistaal (gewoonlik) Afrikaans is; Afrikaner.” Let op hoe essensiële Afrikaner-kenmerke deur die gebruik van hakies opsioneel verklaar word.\nDaarna word die volgende “sensitiewe kwessie” (p xv) aangeroer: “Hoewel ‘n bepaalde, konserwatiewe groep (wit) Afrikaanssprekendes, lede van die taalgemeenskap wat na ‘n eie heimat soos die historiese Boererepublieke hunker, na hulle self as ‘Boere’ verwys en hierdie benaming verkies, teken ander (wit) Afrikaanssprekendes eksepsie aan as hulle so genoem word en kan hulle dit as kwetsend/neerhalend/rassisties aanvoel/beskou.” Deur eie toedoen is sulke nie-Boere myns insiens dan ook nie-Afrikaners. “Afrikaner” word beskryf as: “(veral wit) persoon (met ‘n sterk gevoel van nasietrots) wie se moeder- of huistaal Afrikaans is.”\nBracewell het heeltemal reg wanneer sy skryf: “The term ‘Turk’ has acquired an ethnic meaning, entirely inappropriate to this area [Yugoslavia], where so-called Turks were often recently converted Slavs. In the sixteenth century ‘Turk’ was used much more broadly, to refer to the Ottoman state, to Muslims, or even to Christian subjects of the Ottoman Empire” (103). Soos in die geval van “Turk” dui die term “Arabier” nie altyd op ‘n enkele etnisiteit nie. Byvoorbeeld, in Noord-Afrika, veral in Algerië en Marokko, word die Berber-Moslems dikwels sonder meer, maar etnies verkeerdelik, Arabiere genoem. Die Berbers se taal, (T)Amazigh, verskil drasties van Arabies. Verder word soms beweer dat die Berbers voorheen blank was.\n“The Habsburg archdukes and the Emperor, with papal support, hailed the uskoks for their role as a bulwark of Christendom, crediting them with preserving Europe from the onslaught of the Turk” (154). Maar wanneer Venesië die Uskokke beveg het, bv om guns by die Turke te soek of omdat die Uskokke Venesiese skepe van Turkse goedere beroof het, was die Pous geneig om kant teen die Uskokke te kies. Maar dit het nie sonder ‘n mate van skynheiligheid geskied nie. Die Rooms-Katolieke Kerk het ‘n tiende van die Uskokke se buit ontvang (4334). Die Habsburgers, wat lisensies vir seerowery aan die Uskokke uitgereik het, het hulle in die steek gelaat wanneer hulle beter betrekkinge met Venesië begeer het en Venesië optrede teen die Uskokke se seerowery geëis het. Daar was “economic, political, and religious competition between the three empires that met in die Adriatic” (256).\nDie Uskokke was ‘n klein groepie mense en ‘n speelbal wat fyngemaal is deur vier groter magte, wat elkeen voorkeur aan sy eie belange gegee het: Venesië, die Habsburgers, die Ottomaanse Ryk en die Pous as die hoof van die Rooms-Katolieke Kerk. Dit herinner aan die blanke bewind in Suid-Afrika waar die blankes in wêreldperspektief ‘n ignoreerbaar klein groepie mense is en wat deur Westerse regerings soos Amerika en Brittanje op elke moontlike manier ondergrawe is om die swart meerderheid in Suid-Afrika en in die res van Afrika ter wille te wees. Die argument dat die plaaslike blankes gesorg het dat Westerse beskawing, die christelike geloof, doeltreffende regering en ekonomiese voorspoed hier bewaar en bevorder word, het hierdie sterk Westerse en verswelgend groot Afrika-magte nie van hulle vernietigingsdrang laat afsien nie.\nDie Uskokke was binne die Habsburgse Ryk en terselfdetyd op die grense van die Venesiese en Ottoman-gebiede in Senj gevestig. Hulle was nie formeel deel van die Habsburgse leër nie maar daar is van hulle verwag om met die verdediging te help. “The uskoks, most of whom received no pay, were largely dependent on plunder for their livelihood and the fact that they so suppported themselves without further draining the empty coffers of the Frontier authorities, and indeed paid a portion of their booty to their military commanders and to the Habsburgs themselves, made them particularly attractive as border troops” (186). Dat blank Suid-Afrika een van die min lande (indien nie die enigste nie) in Afrika was wat nie deel van die bedelorde was wat van buitelandse hulp afhanklik was nie, het hom nogtans geen gunsteling in Westerse geledere gemaak nie.\nDie Uskokke se plundertogte kan aan die nie-betaalkultuur van die Habsburgse Ryk toegeskryf en in daardie sin geregverdig word. Die beleid van rasse-segregasie, wat plaaslik deur die Britte begin is en in 1948 apartheid geword het, is ingestel om die selfbehoud van die blankes en die ontwikkeling en voorspoed van die land te verseker. Maar hierdie kernoorwegings is nie deur buitelandse moondhede of deur magshonger, destruktiewe binnelandse en ander Afrika-elemente aanvaar ter regverdiging of aanvaarding van die beleid nie. Soos bv slawerny en kolonialisme is apartheid sonder meer as irrasioneel, immoreel en onregverdigbaar verdoem, dus asof net slegte en onnosel mense so iets kon uitdink en toepas.\nBracewell se gesonde benadering tot die Uskokke is: “Asking not only what they did, but [also] why they did it; asking not just what were their relations with their allies, their victims, and each other, but also how they perceived and justified these relations” (404). Die Uskokke was rowers, stropers of plunderaars omdat hulle nie grond gehad het om op te boer nie en hulle as grenswagte glad nie of selde deur die Habsburgse owerheid betaal is of in elk geval te min betaal is om van te lewe. Daarom het hulle as vlugtelinge uit die Ottomaanse Ryk hulle in weerwraak gewend tot die plundering van Moslem/Turkse eiendom. Daarmee het hulle gehoop om terselfdertyd die belange van hulle christelike godsdiens te bevorder. Insgelyks, in plaas van apartheid, wat skaars vier dekades lank in ‘n enkele land met ‘n relatief klein bevolking toegepas is, hoogs oordrewe as ‘n misdaad teen die mensdom te etiketteer, behoort daar eerder billikheidshalwe nie net besin te word oor wat en hoe apartheid was nie, maar ook waarom dit toegepas is, naamlik om die blankes se selfbehoud, te midde van die Swart Gevaar en die Rooi Gevaar, te verseker.\nDie Uskokke het aanvanklik slegs op land rooftogte uitgevoer. “During raids lasting weeks or months, the uskoks lived off the land or what they could capture, ambushing merchant caravans or Ottoman border troops, plundering cattle and taking prisoners for ransom” (193). Enersyds herinner dit aan die kundige manier waarop die blanke bewind binnelands en in die buurlande terroriste uitgeroei het. Andersyds laat dit ‘n mens dink aan die diefstal van blanke boere se vee, wat op groot skaal tot op hede plaasvind, sonder dat die regering aanvaarbare vordering met die bekamping van hierdie en ander misdade maak. Die probleem is nie net die kenmerkende ondoeltreffendheid van die huidige owerheid nie. Daar is moontlik ook ‘n element van simpatie met die misdadigers, gegewe die misdadige verlede (bv vandalisme, sabotasie en terrorisme) en hede (bv politieke moorde en korrupsie) van die ANC. In die ANC se DNS is daar ‘n misdadige kern, wat ‘n klad op die naam van Suid-Afrika is.\nNadat die Uskokke seevaardig geword het, het hulle hulle ook op seerowery toegelê en veral hiervoor bekend en berug geword. Aanvanklik is Turkse skepe wat Turkse goedere aan boord gehad het, geplunder. Mettertyd “these goods were increasingly carried on Christian vessels and formed an important part of the Adriatic trade. They were often carried on Venetian ships … Claiming the right and the duty to plunder the goods of the infidel, uskok bands in their small light barks ambushed shipping in Dalmatia’s ports and coastal waters and ransacked cargoes for merchandise belonging to Turks and Jews … fear of them [the Uskoks] was a factor that led Venice to send its great galleys to guard the merchantmen that sailed north from Split” (198). Die Habsburg-hawens is deur Venesië geblokkeer om optrede teen die Uskokke af te dwing en hulle bedrywighede aan bande te lê.\n“The Venetians and Turks labeled the uskoks pirates and brigands. To the Habsburgs they were part of the Military Frontier, referred to as soldiers and servicemen” (268). “There was a clear distinction in the sixteenth century between pirates and corsairs, and between irregular soldiers and brigands” (273). Dit is maklik om tussen ‘n “pirate” (seerower) en ‘n “brigand” (struikrower) te onderskei, want eersgenoemde steel op see en laasgenoemde op land. Die onderskeid wat Bracewell egter wil tref, is tussen wettige en onwettige roof. Wettige roof is volgens haar wanneer sulke dade deur die owerheid goedgekeur is – soos die terrorisme van die ANC, wat met die seën van die Verenigde Nasies bedryf is, en nou, as “demokratiese” regering, die beoogde konfiskering sonder vergoeding van blankes se eiendom. “Both the corsair and the border soldier were rewarded with their own plunder. Thus it was not personal profit that distinguished between the pirate and the corsair – both were motivated by the hope of booty – but the legitimacy conferred by a recognized authority” (278). Byvoorbeeld: “In the Ukraine and the Crimea … cossack bands raided … on behalf of the Christian princes of Poland-Lithuania or Muscovy” (356).\nDaar kan aangevoer word dat die ANC nie ‘n wettige owerheid is nie omdat die blanke kiesers nooit tot die huidige grondwetlike bedeling ingestem het nie. Die meerderheid blanke kiesers het bloot goedkeuring verleen dat onderhandelinge gevoer mag word, maar onderhewig aan die uitdruklike FW de Klerk-belofte dat die grondwet waarop ooreengekom is aan hulle vir goed- of afkeuring voorgelê sou word. Dit is nooit gedoen nie. Dit is verraad in sy suiwerste vorm. As die ANC ingevolge hierdie redenasie nie ‘n wettige regering is nie, is die beoogde onteiening van blankes se eiendom, as dit – soos beoog word – sonder vergoeding geskied, owerheidsdiefstal. Die vraag is verder of daar werklik so iets soos wettige misdaad, bv roof of terrorisme, kan wees. Veralgemenend kan seker gesê word dat alles wat in Suid-Afrikaanse blankes se besit is, of dit nou grond of plase of huise of wat ook al is, gekoop is en van niemand gesteel is nie. Daar bestaan in hierdie konteks dus nie so iets soos regverdigbare terugsteel deur wie ook al nie.\nDie Britse marxistiese historikus, Eric Hobsbawm (1917-2012), het ‘n soort misdadiger geïdentifiseer waarmee ons reeds goed bekend is: “An outlaw regarded as a criminal by the state but as a hero by the peasantry” (295). In die ou Suid-Afrika is diegene wat misdade gepleeg het ten einde ‘n swart regering aan die bewind te stel “terroriste” genoem. In die nuwe Suid-Afrika word hulle “vryheidsvegters” genoem en as helde, volksvaders en -moeders, ikone, ens, vereer. “There is some relation between a bandit’s real behavior and his subsequent myth” (487). Dit kan ook van terroriste gesê word.\nMaar daar is ‘n ander hedendaagse terminologiese verskynsel wat my mateloos irriteer. Net soos die Uskokke dikwels/meesal sonder nuanse as misdadige seerowers gekarakteriseer word, word die blanke regering van ná 1948 deesdae sonder meer die “apartheidsregering” (of “apartheidsregime”) genoem. Weens propaganda, wat veral deur die ANC versprei is, het klein mensies in die hede, bv kabouters wat as politici en joernaliste funksioneer, gesorg dat die benaming “apartheidsregering” onkrities ingeburger is en in algemene gebruik gekom het. Daarmee word die veelkantigheid van die destydse Afrikanerregering tot ‘n enkele aspek gereduseer, naamlik daardie element, te wete apartheid, waarvan die ANC en ander swart mag aanhangers en hulle meelopers nie hou nie.\nIn werklikheid het die Afrikanerregering oor ‘n wye front gepresteer. Daar is doeltreffend en behoorlik geregeer en daarby grootliks sonder korrupsie. Paaie is geteer en behoorlik in stand gehou. Wet en orde is gehandhaaf, danksy ‘n uitstekende polisiediens en weermag. Suid-Afrika was toe ‘n veilige, voorspoedige land gekenmerk deur Westerse standaarde en beskawing. Derduisende skole, huise en talle klinieke, hospitale en universiteite is opgerig en die deeglik geboude strukture is behoorlik in stand gehou; grootliks danksy blanke belastingbetalers en die arbeid van bekwame blanke amptenare. Die sentrale, provinsiale en plaaslike regerings het deurgaans gunstige ouditeursverslae ontvang. Geen munisipaliteit was miljoene rande in die skuld soos tans algemeen voorkom nie. Die owerhede het geld by uitstek aan dienslewering en verbeterde infrastruktuur bestee; nie soos tans aan salarisse, bonusse, konsultante, byvoordele (soos ampsmotors), reise, onthale, ens, nie. Deur die term “apartheidsregering” te gebruik, word die voortreflikhede van die vorige bedeling misken en die ernstige gebreke van die huidige regering gekamoefleer. Geen regering is sonder gebreke nie. Ten spyte van die tekortkominge van blanke regerings het die woord “Afrikaner-regering” vir my, op grond van eerstehandse ervaring sedert 1948, ‘n veel gunstiger klank as swart of ANC-regering.\nDie vernaamste opsig waarin Bracewell se uiteensetting met dié van West verskil, is dat die Uskokke nie so gou en so volledig verdwyn het nie. In 1617 het die Venesiërs en die Habsburgers die Verdrag van Madrid gesluit. Daarvolgens was die Habsburgers verplig om die Uskokke uit Senj te verwyder, weg van die Adriatiese See waar hulle seerowery so baie probleme vir veral die Venesiërs veroorsaak het. Hulle is dus in die binneland (bv te Brinje, Otocac en Brlog) hervestig maar oor ‘n lang tyd. Sommige het terug na Senj gedros en weer rooftogte uitgevoer. Gedurende die hele 17de eeu het Uskok-roofbedrywighede steeds voorgekom. Eers in die 18de eeu het hulle as ‘n faktor waarmee rekening gehou moet word, verdwyn.\nSkrywer Leon LemmerGepubliseer op 1 Julie 2018 Kategorieë Leon Lemmer, RubriekeSleutelwoord afrikaans, Afrikaners, Catherine Wendy Bracewell, Christo van Rensburg, Dalmasië, Rebecca West, Uskokke, Venesië\nVorige Vorige artikel: Suidpunt: Kommunisme en Kategismus (1969)\nVolgende Volgende artikel: Ramaphosa se miljardêrmentor deur VSA gedagvaar oor geldwassery


Hoofpyn van die nek - Simptome - 2021\nHoofpyn van die nek - kort oorsig\nOm 'n vinnige indeling van die simptome moontlik te maak, eerstens 'n kort oorsig met die belangrikste feite:\nsimptome: Pyn van die nek oor die agterkant van die kop tot die middel van die kop; gedeeltelik geassosieer met die beperkte mobiliteit van die nek (stywe nek).\noorsake: Nekspanning of spierspanning (meestal as gevolg van verkeerde liggaamshouding), sweepslag (byvoorbeeld as gevolg van 'n motorongeluk of val), beserings aan die servikale ruggraat, slytasie in die omgewing van die servikale ruggraat, senuwee-kompressie (bv. As gevolg van 'n geglyde skyf), maaltandtande, maar ook breinvliesontsteking.\nKonsultasie met 'n dokter is nodigas die pyn na 'n ongeluk of val voorkom, nie 'n paar dae verdwyn nie, die intensiteit toeneem of na die arms, rug of bene uitstraal. In die geval van gepaardgaande simptome soos gevoelloosheid, verlamming, spraak- of gesigstoornisse, duiseligheid, aanvalle, verswakte bewussyn, naarheid en braking, moet die nooddienste onmiddellik gekontak word!\ndiagnose: Deeglike mediese geskiedenis met vrae oor die intensiteit en ligging van die pyn, onlangse ongelukke of val, ander moontlike oorsake, bestaande mediese toestande; fisiese ondersoek, bewegingstoetse, beeldvormingsondersoeke (soos X-strale, rekenaartomografie of magnetiese resonansbeelding), elektromografie, bloedtoetse.\nbehandeling: Afhangend van die oorsaak; dikwels met medikasie met spierverslappers en pynverligters; andersins met fisioterapie, massering, hitteterapie, hittekreme.\nNaturopatie en holistiese medisyne: Handterapieë (soos osteopatie), warm aartappelomslag, hooi sakke, modderpakkies, akupunktuur, progressiewe spierverslapping, outogene opleiding, joga.\nBaie mense wat kla van 'n hoofpyn in die nek, word soggens wakker met die simptome. Die pyn kan aan een of albei kante voorkom en wissel tussen die kante. As die pyn gedurende die dag van die nek af begin, word langdurige slegte houdings dikwels beskryf as die sneller-oomblik waarin die kop vorentoe gekantel word. Dikwels is daar tekenpyn langs 'n lyn wat strek van die nek tot die agterkant van die kop tot in die middel van die kop. Maar dit kan ook 'n skerp pyn wees op die vlak van die tweede servikale werwel of direk aan die agterkant van die kop. Die pyn bedaar dikwels effens as die betrokke persoon - meestal intuïtief - direk op die agterkant van die kop druk. Maar dikwels word die pyn kort na die druk verminder. Boonop kan sekere posisies (byvoorbeeld ken op die bors of die uiterste draai van die kop) dikwels meer intens opgespoor word of kan dit deur hulle ontlok word.\nOorsake van die hoofpyn van die nek\nDaar is vyf hoofoorsake van hoofpyn van die nek:\nSpierspanning: Meestal as gevolg van te veel gebruik, soos om lank op die rekenaar te werk, maar ook in die bed te lees of snags tande te kners.\nGesamentlike dra: Net soos ander gewrigte in die liggaam, kan dit ook in die omgewing van die servikale ruggraat voorkom. Die kraakbeenkussings tussen die werwels verdwyn en vorming van bene is; Die resultaat is pyn en beperkte beweging.\nSenuwee-kompressie: Skyfbreuke en botspore in die area van die servikale ruggraat kan senuwees knyp, wat ook pyn en ander gestremdhede kan veroorsaak in die onderskeie toevoerarea van die aangetaste senuwee.\nbeserings: Veral motorongelukke lei tot 'n sweepslagbesering wat hoofpyn van die nek as 'n moontlike simptoom veroorsaak. Frakture van die serviks werwels is ook moontlike snellers. Aangesien dit 'n lewensgevaarlike besering kan wees, moet die nooddienste onmiddellik gekontak word as daar hoofpyn is na 'n ongeluk of val.\nsiektes: Osteoporose (die servikale werwel), breinvliesontsteking of, in die ergste geval, sekere vorme van kanker kan ook verantwoordelik wees vir die pyn.\nAs die klagtes vanuit 'n anatomiese oogpunt beskou word, is die ligging van die pyn, veral die trapezius-spier en 'n sekere senuwee (oksipitale senuwee-majeur) die moontlike oorsake. Albei trek van die servikale ruggraat na of oor die agterkant van die kop. Die trapezius-spier loop van die torakale ruggraat oor die nek na die agterkant van die kop. In die loop daarvan vind u dikwels drukgevoelige punte of webbe. En aan die agterkant van die kop, gaan die belangrikste oksipitale senuwee, wat van die tweede servikale werwel afkomstig is, deur die trapezius-spier.\nVerhoogde spanning op die nek en rug blyk ook 'n groot oorsaak van die hoofpyn te wees. In baie teorieë oor die oorsprong van pyn speel postuur (bv. Weens ongunstige werkposisies) 'n leidende rol in verband met 'n gebrek aan beweging. Daar is egter ook mense wat let op die korrekte liggaamshouding, voortdurend beweeg en strek, joga of selfs topsport beoefen en steeds kla oor hoofpyn van die nek. Dit lyk dus afsonderlik hoe vinnig iemand se hoofpyn op die nek voorkom as die rug effens styf is.\nAnder teorieë rakende die oorsprong van hoofpyn sluit ook spanning in die temporomandibular gewrig, wanbeginsels in die bekken en spanning in die skedelbene en die interne strukture in.\nHoofpyn, nek en TMJ\nSpanning in die temporomandibular gewrig kan ook via noue meganiese en senuweeverbindings na die nek oorgedra word, dus 'n verduideliking vir moontlike verbindings. Dit is belangrik om daarop te let dat die temporomandibular gewrig, as oorsaak van klagtes, 'n paar jaar baie “in die mode” was. Sedert die laat negentigerjare blyk dit dat die bekkenhelling die grootste oorsaak was van die klagtes van die temporomandibular gewrig. Sowat 20 jaar gelede was dit die binnesole in die skoene wat baie mense met nekspanning, rugpyn en hoofpyn voorgeskryf het vanaf die nek, maar vandag is dit die sogenaamde bytverspreiding wat in baie huishoudings rondlê (dikwels ongebruik). Verkeerde kake, verkeerde byt, slyp van tande snags, maal die kake gedurende die dag of druk die onderkaak vorentoe, word beskou as oorsake van spanning wat op die nek kan voortduur.\nWhiplash en nekpyn\nWhiplash-beserings (gewoonlik in die konteks van 'n agterkantbotsing) lei tot 'n ruk kragte op die gebied van die boonste servikale rug en nek, wat tot verskillende simptome kan lei. As bogenoemde hoof oksipitale senuwee saamgepers word as gevolg van die onnatuurlike krag wat op die werwels en die omliggende weefsel uitgeoefen word, kan ooreenstemmende klagtes lei tot die verloop van die senuwee oor die agterkant van die kop.\nBekken van die bekken en hoofpyn in die nek\nIn die manuele behandelingsmetode van osteopatie word 'n noue verband gesien tussen die bekkenbene en die mastoïdproses (bene agter die oor). As u regop kom as u baba is, word die bekken onderhewig aan 'n ander las en word die bekkenblaaie effens gedraai, terwyl die spier van die kop terselfdertyd draai deur die mastoïdproses aan te trek. Dit skep 'n verband tussen bekken-asimmetrieë en eensydige hoofpyn van die nek. Asimmetrieë kan egter ook via die spiere soos die heupfleksor (iliopsoas-spier) na die ruggraat oorgedra word en verder na die kop. Desondanks kan eensydige hoofpyn vanaf die nek verklaar word.\nEerstens vind 'n deeglike mediese geskiedenis plaas, met vrae oor die intensiteit en ligging van die pyn, onlangse ongelukke of val, ander moontlike oorsake, bestaande mediese toestande. Dit word gevolg deur 'n fisiese ondersoek met palpasie van die nek, die ruggraat en die agterkant van die kop, sowel as bewegingstoetse en, indien nodig, oorweging van die kakebeen en tande (ondersoek na spore van tande slyp).\nVerder kan beeldvormingsondersoeke soos X-strale, rekenaartomografie of magnetiese resonansbeelding ook uitgevoer word om die oorsaak van die pyn te bepaal. As daar vermoed word dat 'n geknypte senuwee bestaan, kan elektromografie aangeraai word om die tempo van die senuwee-buiging en moontlike senuweestoornisse te bepaal. Bloedtoetse kan ook inflammatoriese of aansteeklike oorsake identifiseer.\nHoofpyn van die nek - behandeling\nDie behandeling moet basies gebaseer wees op die oorsake van die hoofpyn. Fisioterapie is gewoonlik 'n noodsaaklike element van die behandeling. Dit kan nie net handbehandelings, masserings en oefeninge vir die korrekte liggaamshouding insluit nie, maar ook hittebehandelings, koubehandelings, elektriese stimulasie en ander maatreëls. Pynstillers, spierverslappers en trisikliese antidepressante kan ook voorgeskryf word om die huidige simptome te verlig. Verder is die sogenaamde transkutane elektriese senuweestimulasie (TENS), waarin elektrodes naby die pynlike gebiede op die vel geplaas word en ligte elektriese impulse gegee word, 'n opsie vir pynverligting.\nKortstondige immobilisasie kan soms gepas wees om die druk van die strukture in die keel te verlig. Dit moet egter nie te lank gedra word nie, aangesien dit meer skade as goed kan doen. Byvoorbeeld, voorskryf na sweepslag is deesdae nie meer algemeen nie.\nIn baie seldsame gevalle kan hoofpyn van die nek ook 'n operasie benodig, byvoorbeeld om 'n geknypte senuwee te verlig of om die rugmurg te pers.\n'N Bietjie beweging of rek van die nek of kop bied verligting vir baie van diegene wat geraak word. Daarbenewens is handmatige metodes soos osteopatie, Rolfing of die Fascia Distortion Model (FDM) vanuit 'n naturopatiese oogpunt die keuse van meganiese probleme. Ander metodes op die gebied van naturopatie en holistiese medisyne kan egter ook teen die hoofpyn gebruik word. Hier moet egter beklemtoon word dat daar vir baie van hierdie metodes nog geen wetenskaplike bewys van die effek daarvan is nie. Dit moet dus slegs deur ervare terapeute gebruik word.\nRolfing en osteopatie kyk na asimmetrieë, ongunstige stresverspreiding of beperkte beweging in die organisme. Die bevindings, wat met die hande gevoel word of gebaseer is op bewegingstoetse, dien om die toepaslike behandeling te vind, wat nie altyd op die plek van die klagte plaasvind nie. Vir pasiënte wat vir die eerste keer 'n osteopatiese diagnose ondervind, is dit soms vreemd as daar gevra word na simptome soos voetpyn of skouersteek, wat in heeltemal ander streke is as hoofpyn.\nDie Fascia Distortion Model (FDM) is 'n konsep wat ontwikkel is deur die Amerikaanse osteopaat en noodarts Dr. Stephen Typaldos D.O. was geregverdig. Dr. Typaldos het tot die gevolgtrekking gekom deur onsuksesvolle behandelings op grond van anatomiese of hartkloppende kriteria dat pasiënte self die nodige behandeling deur hul liggaamstaal aangedui het. Hy het pasiënte gevra wat hulle self effektiewe behandeling sou vind. Met verloop van tyd het hy die terapeutiese ingrepe deur sy waarnemings verfyn. Hy het ses simptome gevind: snellerband, kontinuumvervorming, vervorming van die vou, herniated trigger point, silinder distortion and tectonic fixation. Hy het dit toegewys aan die bindweefsel, die fascia, omdat die gevolge van die behandelings met behulp van hierdie stelsel goed verklaar kon word.\nAangesien die hoofpyn van die nek meestal 'n trekpyn op een of twee lyne is, word dit gesien as 'n draai in die bandagtige fascia na die FDM en word dit die snellerband genoem. Die steekpyn aan die agterkant van die kop word gesien as 'n versteuring in die oorgang van die beenligament en word kontinuumvervorming genoem. In albei gevalle word die behandeling direk met die duim gedoen. En na die behandeling word die beperkte of pynlike beweging onmiddellik getoets.\nAnder opsies sluit in akupunktuur en neurale terapie. Met neurale terapie word plaaslike verdowingsmiddels op sekere punte ingespuit om die geïrriteerde weefsel te harmoniseer. Joga, outogene opleiding en progressiewe spierverslapping kan ook help om die simptome te verlig.\nWat die voorkoming betref, is dit veral belangrik om aandag te gee aan 'n goeie liggaamshouding of om die kop oor die ruggraat te hou. Hier is 'n paar wenke om u liggaamshouding te verbeter:\nAs u staan en sit, moet u seker maak dat die skouers in 'n reguit lyn bo die heupe is en dat die ore direk bo die skouers is.\nNeem gereeld pouses, beide as u op die rekenaar werk, en byvoorbeeld as u bestuur en die pouses gebruik om te beweeg; rek ook jou nek en skouers.\nWerkplekontwerp: Korrekte posisie van die monitor op ooghoogte, stoel verstel sodat die knieë effens laer is as die heupe, tafelhoogte sodat die hoek tussen die boarm en onderarm nie minder as 90 grade is nie.\nMoenie die telefoon tussen u oor en skouer knyp as u telefoon is nie; gebruik 'n headset of 'n handvrye stelsel as hande nodig is.\nMoenie swaar sakke met bande oor jou skouer dra nie, die gewig kan die nek druk.\nDie beste manier om te slaap is op u rug met slegs 'n plat kussing onder u kop, en as u op u sy lê, moet u die horisontale rigting in ag neem, sodat die nek nie te veel gebuig word nie.\nGesonde leefstyl met voldoende oefening, gebalanseerde voeding, vermyding van oortollige gewig en die vermyding van tabakverbruik.\nVeit Mylius, Michael Teepker, Charly Gaul: Is die hoofpyn simptomaties ?; in: MMW - mediese vooruitgang, Mei 2018, Deel 160, Uitgawe 10, bladsye 60-63, springer.com\nA. Frese, M. Schilgen, S. Evers: Cervicogenic hoofpyn; in: Neurologie 2018; 37 (01/02): 29-32, thieme-connect.com\nAndreas Straube: Terapie van episodiese en chroniese spanning-tipe hoofpyn en ander chroniese daaglikse hoofpyn, riglyne vir diagnostiek en terapie in neurologie, Duitse Vereniging vir Neurologie, (beskikbaar op 24 September 2019), awmf.org\nNiklas Reimers, Carl D. Reimers: ongekompliseerde sweepslag van die servikale ruggraat; in: Neurologie vir pasiëntinligting - aanbevelings vir dokters; Bladsy 181-182, 2017, springer.com\nCopyright 2021 \_ Hoofpyn van die nek...


Herrie se kerrie: Maanskyn en rose vir hoofkees? | Die Nuus in Afrikaans - Koerant.co.za\nHerrie se kerrie: Maanskyn en rose vir hoofkees?\nOp die oog af het ‘n bobbejaantrop se alfa-mannetjie ‘n soort hemel op aarde. Genoeg wyfies om van te kus en te keur, genoeg om te eet, genoeg hande wat vlooie soek of sommer net die jeukerigheid met ‘n lekker krap in die heerlikste kreungenot te omskep.\nMaar, het Amerikaanse navorsers in Kenia bevind, saam met ‘n hoë voorkoms van testosteroon kom ook hoë vlakke van streshormone by dié alfa-mannetjies voor. Soortgelyke vlakke van streshormone kom onder die bobbejaanmannetjies aan die onderpunt van die statusleer voor, maar hul vlakke van testosteroon is veel laer. So, minstens is daar darem ‘n voordeel in om die groot bobbejaan te wees.\nHerrie was nog altyd verstom oor waaroor alles navorsing gedoen word. So sal daar seker ook nuttigheidswaarde wees vir die studie oor die bobbejane, maar om daardie nut polities korrek verkoop te kry gaan ‘n onderhandelaar van groot vernuf verg, veral in Suid-Afrika waar daar ook soms ‘n korrelasie is tussen posisie en aantal vroue.\nVan die streshormone weet Herrie nie so mooi nie.\nMaar nou verstaan Herrie hoekom ‘n bobbejaanmannetjie hom ongenooid by oom Wimmie as skaapwagter kom aanmeld het. Hy kon die stres as bobbejaanpresident nie meer vat nie, en neem toe die nederigtste van nederige betrekkings op – skaapwagter. Net bietjie oorywerig en so het van die skape seergekry soos hy hulle nie betyds laat draai het nie en hulle in die doringdraadheinings beland het. Hy het toe die trekpas gekry. Hy boemel seker nou.\nSoms klink dit vir Herrie die wêreld word aspris te kompleks gemaak. Die Nederlandse skrywer, Robert Anker, meen in sy nuutste boek, Oorlogshond, egter weer die wêreld word “te veel versimpeld.”\nWat is die antwoord? In België gaan fietsryers dalk binnekort nie meer by rooi verkeersligte hoef stil te hou nie. Vir Herrie klink dit na ‘n gawe plan, veral na Herrie een nag laat na ‘n KJA-ding, met geen verkeer iewers in sig nie, op sy fiets by ‘n rooi verkeerslig gevang is. Veral teen ‘n opdraande – om te moet stop, en dan weer hard te moet trap om momentum te kry, is stop maar ‘n moeilike ervaring.\nDie voorwaarde natuurlik is dat daar darem steeds kompleksiteite moet geld, soos dat die fietsryer moet kyk of daar nie motors na die kruising op pad is vir wie die lig groen is nie. Want ‘n fietsryer is baie, baie blootgestel.\nPH Nortjé skryf ook in sy Groen Ghoen van die twee omies wat niks wou weet van links ry toe links hou verpligtend geword het nie. ‘n Mens ry mos aan die kant van die pad wat die beste is. Tot hulle eendag teen ‘n hoë spoed bo-op ‘n knop by mekaar verby is – elkeen aan die regterkant van die pad.