Historia powstania parafii i kościoła ewangelickiego w - Genealogia\nHistoria powstania parafii i kościoła ewangelickiego w\nHistoria powstania parafii i kościoła ewangelickiego w Pobiedziskach, osnuta\nna dziejach niemieckiej rodziny Remenzów, żyjącej od drugiej połowy\nXVIII do XX w. na Ziemi Pobiedziskiej\n(Zebrał i opracował na podstawie rodzinnej kroniki Pastora Willy‘ego Remenza1\ndr Karol Górski)\nAutor opracowania historii parafii i kościoła ewangelickiego w Pobiedziskach oraz kroniki rodziny Remenzów Willy Remenz urodził się 31 sierpnia\n1910 roku w Kosten (obecnie Kościan), w ówczesnej Prowincji Poznańskiej.\nJego przodkowie pochodzili z Borówka koło Pobiedzisk i zamieszkiwali na\nZiemi Pobiedziskiej już w połowie XVIII w.\nUrodzony w Kocanowie koło Pobiedzisk Gustav Remenz, ojciec Willy’ego Remenza, był strażnikiem więziennym w Pleszewie, później woźnym sądów\nw Kościanie i Świdnicy, dokąd przeniesiono go w roku 1920. Jego syn Willy\nrozpoczął naukę w szkole podstawowej w Kościanie i kontynuował ją w Świdnicy, ale z uwagi na to, że rodzina przybyła po I wojnie światowej z wolnej\njuż Wielkopolski na teren jeszcze wówczas niemieckiego Śląska, niemieccy koledzy w szkole przezywali go pogardliwie Polaczkiem (Polack), imputując mu\ntym samym jego jakoby polskie pochodzenie. Jego konfirmacja miała miejsce\nw miejscowej świątyni ewangelickiej w roku 1925, w znanej obecnie świdnickiej Świątyni Pokoju.\nPięć lat później pewien pochodzący jeszcze z Prowincji Poznańskiej (Provinz\nPosen) kupiec sfinansował dalszą naukę młodego Willy’ego w ewangelickim\nSeminarium Duchownym. To finansowe wsparcie umożliwiło mu w 1930 roku\nrozpoczęcie studiów w Seminarium Teologicznym we Wrocławiu, po czym\nkontynuował je w roku 1932 w Tybindze i od roku 1933 w Greifswaldzie.\nW roku 1937 objął wikariat w miejscowości Groß-Leipe (obecnie Lipa Wielka)\nw powiecie trzebnickim na Dolnym Śląsku. Na przełomie lat 1937/38 uczestniczył w studiach podyplomowych w ramach ewangelickiego Seminarium Kaznodziejskiego.\nDnia 4 czerwca 1938 r. zaręczył się z Charlotte Leuschner (ur. 21.05.1912 r.\nw wielkopolskim Racocie), córką Gustava Leuschnera, zarządcy, a później\nw latach 30. XX w. właściciela znanej cegielni w miejscowości Parchwitz\n(obecnie Prochowice) na Dolnym Śląsku. Ślub narzeczonych odbył się w Prochowicach dnia 23 maja 1939 roku.\nOryginał kroniki znajduje się w archiwum rodzinnym Johannesa Remenza, syna Autora, w dolno-łużyckiej\nmiejscowości Lauchhammer w Niemczech.\nOd dnia 11.08.1941 r. do 15.07.1943 r. był wcielony do służby wojskowej\nw oddziałach Wehrmachtu. Początkowo służył w miejscowości Fels am Wagram (Austria), a następnie w Paryżu. Z uwagi na niezdolność do służby\nna froncie pozostawał do dyspozycji oddziałów tyłowych i zaopatrzenia. Niezależnie od tego w latach 1941-1945 był cały czas zaordynowany jako proboszcz\nparafii w Lipie Wielkiej, z której 22 stycznia 1945 r. uciekł przed nadciągającym frontem do rodziców żony, do Prochowic.\nDnia 10 marca 1945 roku przybył do Legnicy, gdzie 14 maja objął miejscową\nparafię ewangelicką, a następnie dnia 1 lipca został nominowany na stanowisko\nsuperintendenta legnickiego okręgu kościelnego. Starosta legnicki utworzył\nwówczas tzw. Biuro Niemieckie, gdzie na stanowisku sekretarki znalazła zatrudnienie również żona pastora. W Legnicy pastor Remenz współpracował\nz Polskim Czerwonym Krzyżem w ramach poszukiwania osób zaginionych\nMałżeństwo Remenzów opuściło Legnicę i teren Polski ostatecznie dnia 20 października 1947 roku, przekazując klucze do kościoła Marii Panny, legnickiej\nświątyni ewangelickiej, proboszczowi Janowi Zajączkowskiemu, pracującemu\nna swej parafii nieprzerwanie do roku 1988.\nPo opuszczeniu Legnicy małżonkowie dotarli do Görlitz, gdzie pastor Remenz\nzostał proboszczem kościoła pw. Świętego Krzyża. Tam też urodził im się\npierwszy syn Johannes (12.06.1948 r.) – spadkobierca kroniki rodzinnej,\nw tym tzw. „tomu pobiedziskiego”.\nWiosną 1949 roku rodzina przeniosła się do miejscowości Riestedt koło Sangerhausen, położonej w radzieckiej strefie okupacyjnej, gdzie pastor Willy Remenz\nprzez 10 lat piastował stanowisko proboszcza miejscowej parafii i gdzie urodził\nsię jego drugi syn Andreas (8. 01.1951 r.).\nW końcu kwietnia 1959 r. rodzina Remenzów została przeniesiona do miejscowości Aschersleben w ówczesnej NRD, gdzie pastor pozostał już do czasu\nprzejścia na emeryturę w roku 1976. Tam dorośli jego dwaj synowie, tam też\nprzez około 10 lat pracował nad obszerną, zawierającą kilkanaście tomów kroniką rodzinną, w tym nad przedstawionym poniżej we fragmentach „tomem pobiedziskim“ wraz z opracowaniem, w oparciu o źródła niemieckie, historii powstania parafii i kościoła ewangelickiego w Pobiedziskach.\nPastor Willy Remenz doczekał zjednoczenia Niemiec i zmarł w hospicjum\newangelickim w Halberstadt 14 kwietnia 1993 r., a jego żona Charlotte niespełna 5 miesięcy później, 7 września 1993 r.\nHistoria parafii i kościoła ewangelickiego w Pobiedziskach (diecezja\nPoznań I) w okresie od końca XVIII do początków wieku XX2\n„…Miasto Pobiedziska (niem. Pudewitz) było od dawnych czasów osadą\npolską, założoną w roku 1258 z dużym udziałem przybyszów z terenu Niemiec\njako miasto na prawie magdeburskim. Z biegiem czasu niemieccy mieszkańcy\nz okresu tego założenia rozproszyli się, o czym świadczy fakt, że przodkowie\nmieszkających na tym terenie ewangelików osiedlali się w sposób udokumentowany w okolicy Pobiedzisk dopiero od połowy XVII w. Nowo przybyli na te\ntereny osadnicy niemieccy zmuszeni byli pierwotnie szukać posługi religijnej\nw zborze ewangelickim w Swarzędzu, a dopiero po tym, jak w drugiej połowie\nXVIII w. utworzono w Pobiedziskach szkołę ewangelicką, pastorzy ze Swarzędza mogli w niej głosić słowo Boże. Utworzenie własnej parafii gmina zawdzięczać mogła w głównej mierze pozostającemu jeszcze długo we wdzięcznej pamięci parafian, wielce zasłużonemu burmistrzowi miasta Martinowi Busse. Tenże po tym jak negocjacje ze starostą Niegolewskim dotyczące utworzenia parafii\nnie przyniosły rezultatu, udał się osobiście do Warszawy przed oblicze Króla\nStanisława Augusta (Poniatowskiego). W efekcie tej wizyty dnia 30 marca 1790\nroku otrzymał przywilej założenia parafii, a w konsekwencji tej decyzji również\ni późniejszej budowy zboru ewangelickiego w Pobiedziskach. Utworzenie urzędu pastora i parafii doszło jednak w rzeczywistości do skutku dopiero w momencie, kiedy miasto przeszło pod jurysdykcję pruską i otrzymało dnia 5 grudnia 1793 roku zgodę na to ze strony właściwego dla Prus Południowych konsystorza ewangelickiego. Akt ten został potwierdzony przez władze zwierzchnie\ndnia 10 kwietnia 1795 r., w następstwie czego gmina mogła wybrać na swego\nduszpasterza dotychczasowego rektora swej szkoły Johanna Gottlieba Königa.\nDzień wprowadzenia pastora Königa na urząd przyjmuje się za dzień ukonstytuowania się ewangelickiej parafii w Pobiedziskach. Stało się to 12 czerwca 1796\nroku. Przez wiele lat parafianie musieli zadowolić się skromnie urządzoną salką\nmodlitewną w budynku szkolnym. W końcu jednak po usilnych staraniach pa2\nHistorię powstania parafii i kościoła ewangelickiego w Pobiedziskach Autor kroniki Willy Remenz\nopracował w oparciu o studia dokumentów oraz książkę autorstwa Alberta Wernera pt.: „Geschichte\nder evangelischen Parochien in der Provinz Posen” w nowym opracowaniu Johannesa Steffaniego\n(Lissa in der Prov. Posen, Fr. Ebbecke) (przyp. Autora artykułu).\nstora Königa udało się doprowadzić do rozpoczęcia budowy masywnego\nw swym kształcie zboru na miejscu nieistniejącego już kościoła katolickiego.\nW momencie rozpoczęcia budowy pruski król Friedrich Wilhelm III podarował\nsumę 4500 marek. Poświęcenie ewangelickiej świątyni odbyło się 1 listopada\n1821 roku, przy czym dobudowa zakrystii i wyposażenie wnętrza kościoła miało\njednak miejsce dopiero w roku 1834. Do parafii oprócz samego miasta Pobiedziska należało 59 miejscowości, w tym wiele wsi zamieszkałych prawie wyłącznie przez osadników narodowości niemieckiej, takich jak: Kocanowo, Gołuń, Podarzewo. Parafia liczyła na początku 2872 wiernych.\n1 października 1827 doszło w mieście do wybuchu wielkiego pożaru, który\nw popiół obrócił pastorówkę wybudowaną jeszcze w roku 1796. Na jej odbudowę zarządzono przeprowadzenie w Prowincji Poznańskiej kolektę kościelną,\nktóra przyniosła sumę 245 talarów, 9 groszy i 6 fenigów. W roku 1830 za sumę\n2000 talarów postawiono nowy dom pastora wraz z zabudowaniami gospodarczymi i stajniami.\nPastorami pobiedziskiej parafii ewangelickiej byli w kolejności:\n1. Johann Gottlieb König, pierwszy pastor powstałej w dniu 4 kwietnia 1796 r.\nparafii, wprowadzony na urząd aktem powołania z dnia 12 czerwca 1796 r.\nZmarł 4 listopada 1832 roku w wieku 67 lat.\n2. Carl August Eduard Gruber, urodzony w roku 1807 w Brätz (Bójce koło Międzyrzecza), został powołany w roku 1833 i wyniesiony do godności superintendenta w roku 1837. W roku 1852 złożył intendenturę, a zmarł 1 października\n1866 roku w następstwie zachorowania na cholerę.\n3. Johannes Böttcher, syn pastora Böttchera z Trzciela (Tirschtiegel), został zarządcą parafii w roku 1866, a w roku 1867 został powołany na pierwszego pastora parafii. W roku 1883 przeszedł na stanowisko pastora do Nowego Tomyśla\n4. Carl Buth, uprzedni zarządca parafii w Trzcielu (Tirschtiegel), powołany na\npastora parafii pobiedziskiej w roku 1884. Z dniem 22 października 1891 został\nurlopowany ze względu na podjęcie obowiązków duszpasterskich w seminarium. Zastępowali go pastorzy pomocniczy: Röder (Nowy Tomyśl), Wagner\noraz Grützmacher. Carl Buth został w roku 1894 naczelnym wykładowcą seminaryjnym w miejscowości Karalene w Prusach Wschodnich.\n5. Fritz Schröter, przedtem pastor pomocniczy w Poznaniu (w zborze ewangelickim pod wezwaniem św. Krzyża), został wybrany na pastora parafii pobiedziskiej w roku 1895.\nNapływ niemieckich osadników w okolicę Pobiedzisk zaznaczył się już\nw XIII wieku. Zwarte grupy osadników przetrwały przez wiek XV i XVI,\no czym świadczy fakt, że osady takie jak Jerzyn czy też Jerzykowo, które uznały\njuż w XIII wieku założone na prawie magdeburskim Pobiedziska za osadę panującą, były w późniejszych czasach wsiami o przeważającej liczbie ewangelików.\nWyznanie protestanckie było wtedy uważane za tarczę ochronną dla diaspory\newangelickiej, także w czasach drugiej fali osadnictwa, jaka miała miejsce w\npóźniejszych wiekach. Powstające w XVII i XVIII wieku wsie olęderskie (Holländereien lub też Hauländereien) należą bez wątpienia do osad, które zakładano\nw ramach tej drugiej fali osadnictwa. Tego rodzaju wsie „olęderskie” powstały\nw miejscach karczowania lasów (Hauland - karczowisko), czego dowód znajdujemy na opracowanej przez dr. Waltera Maasa mapie regionu, zamieszczonej w\n29 zeszycie „Niemieckiego naukowego czasopisma dla Polski”, wydanego nakładem Towarzystwa Historycznego dla Polski, mieszczącego się przed wojną\nw Poznaniu przy ulicy Marszałka Piłsudskiego 16.\nJuż w nieco wcześniejszym czasie istniały wokół Pobiedzisk warunki do stworzenia\nCzasy kontrreformacji, jak wiadomo, skutecznie przytłumiły trendy, które wcześniej przejawiały się w powstawaniu nowych parafii ewangelickich. Jednakże po\ntym, jak ościenne mocarstwa wymogły na Polsce uchwalenie w roku 1768 ustawy dotyczącej tolerancji innowierców (niekatolików), której wprowadzenie\nw życie w poważnym stopniu zakłóciło zamieszanie spowodowane Konfederacją Barską, miejscowi ewangelicy podjęli u królewskiego starosty Pobiedzisk\nhrabiego Niegolewskiego próbę uzyskania pozwolenia na utworzenie parafii\newangelickiej, która zakończyła się jednak fiaskiem. W protokole komisji wizytacyjnej, sporządzonym w Swarzędzu dnia 1 maja 1777 roku czytamy: „…ze\nwzględu na to, że pobiedziscy ewangelicy nie zdołali skłonić swego starosty do\nconsensusu, to miasto, leżące w odległości dwóch mil od Swarzędza, zostało\nzgodnie z instrukcją konsystorza ab interim włączone wraz z przyległymi wsiami\nw struktury parafii swarzędzkiej. Do czasu powstania nowych, korzystnych uwarunkowań, jeden z kaznodziejów swarzędzkich przyjmie w pewnych okresach\nczasu prowadzenie „Artus mnisteriales” (spraw urzędowych)…”.\nBardziej korzystne zmiany z punktu widzenia niemieckich rezydentów Ziemi\nPobiedziskiej nastąpiły dopiero w warunkach drugiego rozbioru Polski, kiedy to\nw roku 1793 ten region Wielkopolski został przyłączony do Prus. W przypadku\npierwszego rozbioru Polski w roku 1772 Prusom przypadła tylko północna cześć\npóźniejszej Prowincji Poznańskiej, tzw. rejon nadnotecki. W nowej sytuacji politycznej otworzyła się możliwość usamodzielnienia się „filii” parafii ewange5\nlickiej w Pobiedziskach i tym samym oddzielenia się jej od parafii swarzędzkiej.\nDo ewangelickiego zboru tej parafii pielgrzymowali zresztą przez ponad 150 lat\ntakże ewangelicy poznańscy, chcący wziąć udział w nabożeństwie protestanckim w istniejącym tam zborze ewangelickim. Jak do tego doszło, dowiadujemy\nsię z odpisu obszernego protokołu założycielskiego, znajdującego się niegdyś\nw archiwum parafialnym, do którego wgląd udostępnił niemieckim badaczom\nhistorii kościoła protestanckiego pastor Joachim, proboszcz miejscowej parafii\newangelickiej w latach 30. XX w. W protokole tym znajdujemy stosunkowo dokładny opis działań skutkujących powstaniem parafii ewangelickiej w Pobiedziskach oraz nieco późniejszym erygowaniem zboru ewangelickiego. I tak czytamy w nim, że w przeddzień zjazdu założycielskiego przybyli z Poznania do Pobiedzisk komisarze konsystorza ewangelickiego w osobach: seniora poznańskiego okręgu kościelnego Ephraima Gottfrieda Stechebara oraz komisarzy\no nazwiskach Melzer i Kupke, którzy polecili na dzień 5.12.1793 r. zwołać do\nPobiedzisk głowy rodzin ewangelickich z miasta i okolicy. Ze względu na choroby i z powodu innych przyczyn nie wszyscy jednak odpowiedzieli na to zaproszenie pozytywnie. Niektóre osoby przysłały tylko upoważnionych reprezentantów, inni przybyli dopiero drugiego dnia, a były też przypadki, że przedstawiciele kilku miejscowości w ogóle nie wzięli udziału w dwudniowym spotkaniu. Członkowie niemieckich rodzin zamieszkujących w Pobiedziskach sygnując protokół założycielski, podpisali się, z wyjątkiem 9 osób, swoim nazwiskiem, natomiast wielu przybyłych ze wsi i małych osad podpisało się tylko\nkrzyżykiem, ponieważ byli jeszcze w owym czasie analfabetami. W spotkaniu\nzałożycielskim uczestniczyli ponadto pastorzy: Heinrich Gottfried Fröhlich ze\nSwarzędza3, Samuel Friedrich Kaulfuß z Czerniejewa oraz adiunkt, syn pastora\nChristopha Benjamina Kocha ze Skoków. Swarzędzki pastor Heinrich Fröhlich\noświadczył, że dotychczas do pobiedziskiej filii zaliczano miasto Pobiedziska\nwraz z okolicznymi wsiami „olęderskimi”, takimi jak: Bociniec, Borówko,\nGłówno, Jerzyn, Węglewo, Wójtostwo, osady młyńskie: Nadrożno, Kapalica,\nKuracz, oraz wsie: Głębokie, Sroczyn, Podarzewo, jednakże bez dokładniejszego wyznaczenia ich granic. Pobiedziscy pełnomocnicy w osobach skarbnika\npieczęci Martina Busse i Martina Mühlbrata zażądali, aby dla wzmocnienia potencjału erygowanej parafii dołączyć do niej 30 dalszych miejscowości, takich\nHeinrich Gottfried Fröhlich, z pochodzenia Ślązak, został już w roku 1774 na prośbę poznańskiej\nwspólnoty ewangelickiej powołany w parafii swarzędzkiej na stanowisko drugiego pastora oraz kaznodzieję pomocniczego, funkcję pastora sprawował później również w Murowanej Goślinie, po czym\nw roku 1789 został powołany na stanowisko pierwszego pastora w Swarzędzu. Zmarł w roku 1807.\njak m. in.: Główna, Jerzyn, Kocanowo, Węglewo, Wójtostwo, Bociniec, Borówko i Podarzewo, osady młyńskie: Główienka, Kuracz, Kapalica, Nadrożno\ni Borowy Młyn, Sroczyn, osada Sanniki, Pomarzanowice, Głębokie, Stęszew,\nWronczyn, Krześlice, Bednary, Złotniki, Łagiewniki, Gwiazdowo, Rybitwy,\nImielno, Imielenko, Nowa Wieś i Glinka Szlachecka. Postulat ten oznaczał, że\nwymienione osady już wcześniej ciążyły ku Pobiedziskom, posiadając wśród\nswych mieszkańców dużą liczbę ewangelików, którzy to „walnie opowiedzieli\nsię za utworzeniem własnej parafii ewangelickiej”. Pastor ze Swarzędza dążył\nnatomiast do zatrzymania w swojej strefie wpływów niektórych osad, wśród\nnich wymienić by można: Górkę, Promno i Glinkę Szlachecką. Do parafii czerniejewskiej przypisano m.in.: Czachurki, Imielno, Imielenko, Nową Wieś, Rybitwy, które zostały włączone do parafii w Czerniejewie w momencie jej utworzenia w roku 1780. Sporną pozostała również kwestia przydzielenia Sroczyna,\nGłębokiego, Wronczyna, Bednar i Łagiewnik, które w przeszłości przynależały\ndo Rejowca. Kilku przedstawicieli oświadczyło, że reprezentowane przez nich\nosady pragną zostać w dotychczasowych strukturach parafialnych, inne z kolei,\nże wyraziły wolę przynależności do powstającej parafii w Pobiedziskach. W takim stanie rzeczy przystąpiono do zapisów dotyczących kwestii organizacyjnych dla nowo powstającej parafii. Zgromadzeni na zjeździe założycielskim\newangeliccy obywatele gminy oświadczyli, że ze względu na to, że w Pobiedziskach istnieje już skromny budynek zboru, nie ma potrzeby budowy nowego.\nNależało zatem zadbać tylko o wyposażenie dodatkowe oraz wynajęcie tymczasowego pomieszczenia mieszkalnego dla pastora. Zgodnie z decyzją zebranych\nnowy pastor miał pełnić również rolę rektora szkolnego i prowadzić każdego\ndnia w godz. 8-11 i 14-16 zajęcia szkolne. Z obowiązku tego zwalniać go miano\nw soboty - z uwagi na konieczność przygotowania w ten dzień kazania na niedzielne nabożeństwo. Poza tym w okresie od Zielonych Świątek do Wielkanocy\nmiał on także w kościele prowadzić „schollę” dla dzieci, polegającą „wzorem\nlat ubiegłych” na nauce kilku pieśni kościelnych. W przypadku konieczności\nprowadzenia przez pastora czynności urzędowych miał być on zastępowany\nprzez wyznaczonego nauczyciela, który był zobowiązany do przyjęcia funkcji\nkantora uczącego ponadto także pierwszy rocznik szkolny. Dla takiego nauczyciela gmina ewangelicka dysponowała już starszym lokalem mieszkalnym. Jeżeli chodzi o uposażenie pastora, zgodzono się wypłacać 100 talarów rocznie, a za\nkażde dziecko 12 groszy kwartalnie. Oprócz tego zaoferowano opłatę czynszu\nw wysokości 20 talarów, ofiary z tacy podczas świąt kościelnych, z noworocznego wizytowania wiernych oraz z posługi spowiednika. Nauczyciel z kolei\nmiał otrzymać 100 florenów i wolne mieszkanie. Ponadto mógł pobierać tytu7\nłem opłat za śpiew podczas ślubów i pogrzebów 2 grosze, a w przypadku ślubów i chrztów ofiary z tacy, do których składania byli zobowiązani uczestnicy\ntych uroczystości. Jeżeli chodzi o spodziewane fundusze w wysokości 100 talarów na zamówione dzwony, to pochodzić one miały z „podzwonnego”, z tacy\nlub ze skarbonki przy wyjściu z kościoła, z opłat komunikanckich i in. Opłaty\nstałe określono na poziomie 57 talarów i 160 groszy z obowiązkiem wnoszenia\nich przez poszczególne osady.\nW Pobiedziskach dotyczyły one np. 33 posiadaczy domów, z których trzech\nmiało ich po kilka. Jeżeli chodzi o budynek kościelny i szkolny, to oceniono ich\nstan na nadający się do użytku. Budynek kościelny stanowił konstrukcję drewnianą, przykrytą dachem łupkowym, z utwardzoną cegłami podłogą oraz drewnianym sklepieniem. Zbór znajdował się na jednej z bocznych ulic, obok niego\nstała odkryta dzwonnica z dwoma małymi dzwonami, jakie po dzień dzisiejszy\nspotyka się jeszcze na Wschodzie. Budynek szkolny stanowił również konstrukcję złożoną „z desek oklejonych gliną”, przykryty był częściowo dachem łupkowym, częściowo strzechą i składał się z dwóch izb, które nie posiadały jednak\nmasywnego komina. Odpowiedzialnymi za stan parafialnej kasy uczyniono\ndwóch mieszkańców miasta: obywateli Busse i Mühlbrata oraz dwóch gospodarzy z okolicznych wsi: sołtysa Giese z Jerzyna i sołtysa Paula\nGłównej (Główieńca). Ponadto mieli oni zlecać konieczne naprawy oraz ściągać\nopłaty. Obecni na zebraniu założycielskim wyrazili gotowość wnoszenia swoich\nopłat również w trybie hipotecznym. Na urząd kaznodziei wyznaczono jednogłośnie dotychczasowego rektora szkolnego Johanna Gottlieba Königa, który\nsprawował swój podwójny urząd aż do roku 1832. Dla udokumentowania skali\nosadnictwa niemieckiego w okolicach Pobiedzisk należy w tym miejscu przytoczyć nazwy osad oraz nazwiska mieszkających w nich niemieckich protestantów. O skali przedrozbiorowego osadnictwa, którego rozmiar w okresie 17931806 i 1815-1918 uległ tylko ograniczonemu zwiększeniu poprzez późniejsze\nzakusy kolonizacyjne państwa pruskiego, przekonać się można, przytaczając\nlistę podpisów oraz dane liczbowe z dokumentu założycielskiego, który sygnowali przedstawiciele z poszczególnych, chociaż nie z wszystkich zainteresowanych miejscowości. I tak lista ta obejmuje następujące nazwiska z miasta\ni pobiedziskiej gminy: przedmiotowe wyliczenie rozpoczyna skarbnik pieczęci\nMartin Busse, poniżej następują obywatele o nazwiskach: Dan. Thielisch, Christian Schönknecht, Samuel Abramowski, Sam. Offenbacher, Peter Schwerzt,\nMart. Wiese, Joh. Pietsch, Joh. Stempel, Mart. Mühlbrat, Gotffr. Pahl, Caspar\nSchulz, Sam. Friedrich, Dar. Sauer, Andr. Zadow, Christian Jakel, Mich. Henke,\nChristian Schneider, Peter Boge, Paul Biskup, Mateus Offenhammer,\nJak. Krinke, Mart. Giese, Joh. Lieblich, Matheus Benike, Sam. Hoffmann, Fried.\nKönig, Mart. Boge, Mich. Kossin, Mart. Neuman, Kuba, Braun, Stach, Wille,\nHenkelmann, oprócz nich również młynarze miejscy: George Markwart i Bart.\nKemp. Poza tym wymienione młyny wodne były wówczas, jak zresztą wszystkie pozostałe, w rękach niemieckich. Z biegiem czasu doszło jednak do zaniechania ich eksploatacji. Listę uzupełniają nazwiska z poszczególnych osad leżących w okolicach Pobiedzisk. Ze wsi Bociniec podpisy złożyli tzw. „olędrzy”:\nChristof Tischler, Joh. Fried. Stach, Andr. Hilbrandt, Peter Kelm, Matheus\nKrüger, Joh. Kelm, Basil Bräuer, Joh. Krause, Math. Scholz, Mat. Sanft i jako\nsołtys Mich. Heid. Zabrakło jednak trzech podpisów. Z Węglewa pojawili się:\nsołtys And. Neumann, Paul Freitag, Mt. Kotz. Z Borówka: Gottf. Schrul, Mt.\nHeid, Elias Bauch, Mich. Heke, Joh. Drews, Johannes Schwant, Mich. Knispel,\nchociaż również brak trzech podpisów. Z Wójtostwa dokument założycielski\npodpisali w komplecie: sołtys Joh. Fritz i gospodarze Gottf. Simon4, Chrph.\nWille, i Chrph. Radkke (właściwie Radtke), z 9 gospodarzy z Jerzyna: Jak. Giese, And. Jans i Paul Klut, z 10 z Goszczanowa (tę nazwę wyparła uproszczona,\nużywana przez niemieckich osadników nazwa Kocanowo) listę podpisali: sołtys\nMich. Krüger i gospodarz Mich. Semler, z 10 przybyłych z Główna: sołtys Paul\nBusse, ponadto Mt. Schröder, Joh. Stebner, Chn. Betin, George Kossin, Bart.\nMatz i 3 gospodarzy o nazwisku Streich (Ströch): And., Joh. i Chn., a z 9 przybyłych z Padarzewa (stara forma, dziś Podarzewo): sołtys Pet. Wolsk, Chph.\nRenn, Joh. Nikel, Chph. Schulz, Joh. Kerbis, Mich. Jeske, Joh. Renz, Jak. Stelter. Z Wierzyc pojawiło się 8 gospodarzy, z Górki 8 na „9 właściwych olędrów”,\nz Glinki Szlacheckiej 2, z Gołunia (Gołunina) 7, z Promna 2, ze Sroczyna 3, ale\nci wyrazili wolę pozostania w swych dotychczasowych parafiach. Z lektury powyższych nazwisk wynika, że niektóre z nich brzmią słowiańsko, chodzi tutaj\nbowiem o tzw. „Kaszubów”, a więc o mieszkańców proweniencji niemieckiej,\nktórych przodkowie wywodzili się z Pomorza Wschodniego (Ostpommern). Religijne przekonania w tym okresie wyrażano przy pomocy imion biblijnych,\nz których niektóre stały się szczególnie modne, co widać na przykładzie imion\nżeńskich, takich jak Anna Rosina i temu podobne, których niestety tutaj nie\nprzytoczono. Ponieważ kilka wsi nie było w ogóle reprezentowanych z nazwiska, uczestników wspomniano tylko słowem „gospodarz”, tak więc brakuje nazwisk wielu niemieckich rodzin, zamieszkujących ówcześnie Ziemię Pobiedziską…”\nJeden z potomków tej rodziny, wiekowy (ponad 80-letni) gospodarz Simon z Wójtostwa nie podołał w styczniu\n1945 r. trudom ucieczki konnym zaprzęgiem do Niemiec i wrócił z żoną z kolumny pobiedziskich uciekinierów\nna Wójtostwo – zgodnie z relacją naocznego świadka tego wydarzenia Zygmunta Górskiego (wówczas z Pobiedzisk). Przypis Autora tłumaczenia.\nFragmenty tzw. „tomu pobiedziskiego” (Pudewitzer Band) z kroniki\nrodzinnej, opracowanej przez pastora Willy’ego Remenza\nna przełomie lat 70. i 80. XX wieku\n„…Na tronie Królestwa Polskiego zasiadali do roku 1386 władcy z dynastii Piastów. Ich następcami w latach od 1386 do 1572 byli królowie z dynastii Jagiellonów. Od tego momentu Polska nie posiadała własnych królów. Na tronie królewskim od 1573 do 1795 roku zasiadali już tylko tzw. królowie elekcyjni.\nOstatnim z nich był Stanisław II August Poniatowski, który panował od roku\n1764 do 1795.\nNa czas jego panowania przypadły trzy kolejne rozbiory Polski. Pierwszego\nrozbioru Polski dokonała Rosja, Austria i Prusy, które otrzymały w roku 1772\nobszar Prus Zachodnich, Warmię i Ziemię Nadnotecką. Na tronie Prus zasiadł\nwtedy król Fryderyk II.\nW roku 1793 nastąpił drugi rozbiór Polski, którego dokonały, tak jak w przypadku pierwszego, również Rosja, Austria i Prusy. W roku 1795 nastąpił trzeci\nrozbiór Polski, po tym jak stłumiono insurekcję pod dowództwem Tadeusza Kościuszki. W rezultacie polski król został zmuszony do abdykacji i Polska zniknęła w roku 1795 z mapy Europy. Za sprawą rozbiorów Prusy zajęły zarówno Poznań, jak i Warszawę. Królem Prus był wtedy bratanek Fryderyka II, a mianowicie król Fryderyk Wilhelm II, który zmarł w roku 1797. Należy więc stwierdzić, że w wyniku dokonanych w latach 1793-1795 rozbiorów Polski Królestwo\nPrus zyskało obszar Polski, który później przyjmie nazwę „Prowincja Poznańska” (Provinz Posen). Do roku 1795 panował jeszcze polski król, a więc istniało\nKrólestwo Polskie. Dlaczego tak formułuję to stwierdzenie? Wytłumaczenie jest\nproste: datowanie najstarszego dokumentu dot. rodziny Remenzów, zamieszkałej w okolicach Pobiedzisk, przypada na rok 1788! A to pozwala na konstatację,\nktórą pragnę z naciskiem zaakcentować: moi przodkowie z rodziny Remenz nie\nprzybyli na tę ziemię z nadania królów pruskich. Oni znajdowali się już tam,\nzanim ziemie te pod nazwą „Prusy Południowe” (Südpreußen) zostały przyłączone do Królestwa Pruskiego. Moi antenaci nie byli zatem „pruskimi kolonizatorami”, którzy zabrali ziemię polskim mieszkańcom tych okolic. Byli tam, zanim nastało panowanie Prus! Skąd czerpię tę wiedzę? Otóż z wydanego na nazwisko Gottfrieda Remenza (ur. 20.01.1788 r.) aktu urodzenia, który został sporządzony przez urząd parafialny gminy ewangelickiej w Pobiedziskach. Wynika\nstąd jasno, że moi przodkowie byli już w tamtym okresie członkami wspólnoty\newangelickiej! A ta gmina ewangelicka miała siedzibę właśnie w Pobiedziskach,\nco znajduje swoje potwierdzenie w dokumentach pochodzących już z połowy\nW drugiej połowie XVIII wieku istniała w Pobiedziskach niemiecka, ewangelicka szkoła podstawowa. To świadczy o tym, że gmina ewangelicka była już na\ntyle duża, iż mogła sobie pozwolić na zatrudnienie niemieckiego nauczyciela.\nNa jego utrzymanie musieli bowiem wówczas łożyć sami jej członkowie. To\nsamo dotyczyło też wydatków związanych z pobudowaniem i eksploatacją budynku szkolnego. Nie było wtedy żadnej innej instytucjonalnej pomocy, a zadaniem nauczyciela było uczenie dzieci, które ograniczało się do nauki czytania,\npisania oraz liczenia.\nW wybudowanym w tym celu budynku szkolnym odbywały się nabożeństwa\newangelickie w języku niemieckim. Jest rzeczą zrozumiałą, że gminę nie było\nwówczas stać na własnego pastora. Tak więc nabożeństwa odprawiał niemiecki\npastor ewangelicki ze Swarzędza. Z biegiem lat jednak coraz bardziej artykułowano potrzebę posiadania własnego zboru oraz zatrudnienia w nim własnego\npastora. W tym celu było jednak niezbędnym załatwienie zgody ze strony „władzy zwierzchniej”. Ale ta władza była przecież zarówno władzą polską, jak\ni władzą katolicką. Posiadaczem domeny pobiedziskiej był wówczas szlachcic\nNiegolewski, który pełnił funkcję starosty. Kim był starosta? Wcześniej określilibyśmy to stanowisko mianem niemieckiego odpowiednika „landrata”, a dzisiaj\nmianem przewodniczącego rady powiatu. Wtedy jednak do niego należały ziemia i majątki, co czyniło go feudalnym panem! Ponieważ prowadzone z nim\nnegocjacje na temat możliwości zbudowania kościoła ewangelickiego spełzły na\nniczym, zwrócono się do króla polskiego, który był przecież katolikiem. W tym\ncelu niemiecki burmistrz miasta Pobiedziska udał się osobiście do Warszawy\ni otrzymał dnia 30 marca 1790 r. od króla Stanisława Augusta Poniatowskiego\nprzywilej zezwalający na budowę zboru ewangelickiego w Pobiedziskach.\nWspomniany powyżej burmistrz Martin Busse był zarówno Niemcem, jak\ni oczywiście ewangelickim chrześcijaninem. Czy możemy zatem wyobrazić sobie, cóż ten przywilej mógł oznaczać dla miejscowych protestantów? Czy możemy sobie wyobrazić radość płynącą z tego faktu dla wyznawców kościoła protestanckiego? Z faktu, że katolicki, polski król wydał swoim niemieckim, ewangelickim poddanym zgodę na budowę świątyni i ustanowienie własnej parafii\nAle krótko po tym doszło do istotnych wydarzeń politycznych: nastąpił drugi\ni trzeci rozbiór Polski, upadła insurekcja kościuszkowska, abdykował również\npolski król. W ten sposób utraciło swoją suwerenność państwo polskie, które\nzostało rozbite na trzy części i znalazło się pod panowaniem obcych mocarstw.\nAle ostał się naród polski! W roku 1797 powstaje nawet pieśń: „ Jeszcze Polska\nnie zginęła”, która z czasem staje się narodowym hymnem Polski. W duchu\nwalki o odzyskanie niepodległości wybuchały kolejne powstania narodowe, które jednak były krwawo tłumione przez zaborców. Dopiero po upływie 123 lat\nPolska odzyskała niepodległość, a stało się to dopiero w roku 1918. W czasie\ntrwania zaborów podzielono nie tylko państwo polskie, rozbiciu uległ również\nnaród polski, który popadł w niewolę u trzech zaborców. Do tych, którzy znaleźli się pod panowaniem Królestwa Prus, należeli także mieszkańcy Wielkopolski, a wśród nich również i Polacy mieszkający na Ziemi Pobiedziskiej. Naraz\nz obywateli państwa polskiego stali się poddanymi pruskimi. Jak już wspomniałem, zgodę na pobudowanie kościoła ewangelickiego wydał jeszcze przed swoją\nabdykacją w roku 1795 król Stanisław August Poniatowski, który krótko po tym\nzmarł w 1798 roku. W międzyczasie zaprowadzono w Pobiedziskach administrację pruską. Konsystorz Prus Południowych wydał dnia 5 grudnia 1793 r. pozwolenie na powołanie w Pobiedziskach parafii ewangelickiej i budowę kościoła. Potwierdzenie ze strony władzy „najwyższej” - a mianowicie ze strony pruskiego króla Fryderyka Wilhelma II - uzyskano dnia 10 kwietnia 1795 roku.\nW ten sposób gmina ewangelicka w Pobiedziskach uzyskała możliwość wybrania swego pastora i pobudowania zboru ewangelickiego. Dotychczasowy rektor\nszkoły ewangelickiej König został obrany przez członków gminy na stanowisko\npierwszego zarządcy parafii. W konsekwencji pobudowano dla niego w roku\n1796 pastorówkę. Z budową kościoła jednak początkowo trochę zwlekano,\na to ze stosunkowo istotnych powodów. Najpierw nadszedł dla członków gminy\nich wielki dzień, a mianowicie obchodzony później regularnie dzień ustanowienia parafii ewangelickiej w Pobiedziskach. Był nim 12 czerwiec 1796 roku, kiedy to dotychczasowy rektor szkolny König został wprowadzony na urząd jako\npierwszy zarządca pobiedziskiej parafii ewangelickiej. Tym aktem parafia\notrzymała długo oczekiwaną samodzielność! Dotychczas gmina podlegała bowiem parafii w Swarzędzu. No tak – ale kiedy doszło ostatecznie do realizacji\nzamiaru budowy własnego kościoła? Niestety, na realizację tego przedsięwzięcia przyszło gminie poczekać jeszcze wiele lat. Powstaje pytanie: dlaczego? Czy\npowodem zwłoki był brak środków finansowych? Na to pytanie można z pewnością odpowiedzieć twierdząco. Początkowo musiano się z konieczności zadowolić namiastką domu modlitwy, który w formie skromnie urządzonej sali\nwygospodarowano w budynku szkolnym. Niestrudzone wysiłki pastora Königa\nprzyniosły wreszcie pożądany efekt w postaci budowy masywnego budynku ko-\nścielnego. Dzieło budowy wsparł „darem łaski” pruski król Fryderyk Wilhelm\nIII sumą w wysokości 4500 marek.\nTak więc w końcu po 25 latach od erygowania parafii można było oficjalnie poświęcić nowy kościół parafii ewangelickiej w Pobiedziskach. Stało się to\n1 listopada 1821 roku! Z pewnością inwestycja z początku musiała budzić pewien niedosyt, gdyż - jak wzmiankowano - wyposażenie wnętrza świątyni oraz\ndobudowanie zakrystii miało miejsce dopiero w roku 1834. A to zapewne również z przyczyny braku stosownych finansów.\nCudownym zrządzeniem losu posiadamy fotografię wnętrza kościoła, której pozyskanie zawdzięczam życzliwości pastora Georga Goretzky’ego,5 ostatniego\nproboszcza kościoła ewangelickiego w Pobiedziskach.\nFot.1 Wnętrze świątyni z lat 30. XX w.6\nPastor Georg Goretzky znalazł się po roku 1945 w miejscowości Wölsickendorf koło Bad Freienwalde\nw Niemczech Wschodnich. Jego żona po śmierci męża przeniosła się do Niemiec Zachodnich i zamieszkała\nw miejscowości Mörsch koło Karlsruhe przy ulicy Franz-Allgaierstr. 13.\nNapis nad ołtarzem brzmiał: „Selig sind die das Wort Gottes hören und bewahren“ Lu. 11,28 (Szczęśliwi ci,\nktórzy słuchają słowa Bożego i zachowują je) Ewangelia św. Łukasza 11,28. (Przyp. Autora artykułu)\nFot. 2 Wnętrze kościoła św. Ducha współcześnie7\nPobiedziska parafia gminy ewangelickiej obejmowała, według danych\nz wykazu sporządzonego w roku 1898, oprócz samego miasta także 59 wsi,\nw tym niektórych zamieszkałych w dużej części przez Niemców. Do takich zaliczyć można było wsie: Kocanowo, Gołuń i Gołunin, Podarzewo i in. Teren parafii ewangelickiej w roku 1898 zamieszkiwało 2872 wiernych.\nO wsiach Kocanowo i Gołuń (Gołunin) wspomnę jeszcze w kontekście właściwego opisu moich rodzinno-historycznych związków z tymi miejscami.\nPanu Otto Firchau, zamieszkałemu w Bad Salzuflen przy Nachtigallenweg 6,\nzawdzięczam następujące uwagi do wpisów do ksiąg parafialnych ewangelickiej\ngminy w Pobiedziskach. Zgodnie z jego komentarzem w księgach istnieją następujące adnotacje:\nod roku 1787,\nod roku 1788 ( brak danych od kwietnia 1814 do końca 1826 r.),\nod roku 1788,\nod roku 1885 (niekompletne) i od roku 1893.\nPoza tym na obszarze utworzonego przez Napoleona Wielkiego Księstwa Warszawskiego istniał rejestr urzędów cywilnych (cod. napol.), zawierający następujące adnotacje:\nZdjęcie wykonane przez Autora artykułu.\n1809 – kwiecień 1813,\n1809 – marzec 1810,\n1811 – maj 1812-1813.\nZgodnie z danymi p. Firchaua księgi parafialne znajdują się od roku 1945 w Archiwum Państwowym m. Poznania i Województwa Wielkopolskiego w Poznaniu przy ul. 23 Lutego 41/43. Poza tym księgi parafialne zostały zarejestrowane\nw postaci mikrofilmów przez amerykańskich mormonów. Dla Pobiedzisk rejestracja ta dotyczy okresu od roku 1787 do 1869. Stamtąd można więc otrzymać\nfotokopie (całostronicowe) przedmiotowych wpisów. Adres miejsca ich\nThe Genealogical Department of the Church of Jesus Christ\nof Latter Day Saints 50 East North Temple\nSalt Lake City Utah 84150 USA\nOtto Firchau podaje również przedmiotową literaturę dotyczącą Pobiedzisk8.\nNiezależnie od faktu, że erygowanie parafii jako takiej nastąpiło dnia 12 czerwca 1796, to w okresie poprzedzającym tę datę istniały już księgi parafialne. Jak\nwspomniałem powyżej, znajdują się w nich adnotacje dotyczące chrzcin od roku\n1787, a ślubów i pogrzebów od roku 1788. Można więc założyć, że księgi te były prowadzone przez pastora Königa, który był wcześniej rektorem miejscowej\nszkoły, a od roku 1796 proboszczem parafii ewangelickiej w Pobiedziskach.\nNiemniej przed rokiem 1796 ewangelicy z Pobiedzisk należeli oficjalnie do parafii z siedzibą w Swarzędzu.\nTak zatem przedstawia się kontekst etniczny, religijny, polityczny i kościelny,\nw którym żyli moi przodkowie na Ziemi Pobiedziskiej. Najstarsze wzmiankowanie w dokumentach, które posiadam (wszystkie inne straciłem w roku 1945),\npochodzą z roku 1788, a więc z okresu, w którym egzystowało jeszcze Króle8\nLattermann, Alfred w: Evangelischer Volkskalender, Posen, 1937: „Über Begründung des Kirchspiels\nPudewitz und Namenslisten – Chronik“ (A. L. w: Ewangelicki Kalendarz Ludowy, Poznań, 1937 r.\npt.: „O utworzeniu parafii w Pobiedziskach wraz z listą nazwisk” – kronika).\nstwo Polskie. Dokumentem tym jest wystawiony przez urząd parafialny gminy\newangelickiej w Pobiedziskach akt urodzenia na nazwisko:\nur. dn. 20 stycznia 1788 r.\nw Borówku (Barufke), ochrzczony: dn. 23.01.1788 r. w Pobiedziskach.\nTo jednak nie jest najstarszy ze znanych nam przodków z rodziny Remenz. Ten\nsam urząd parafialny potwierdził w rejestrze nr 20 śmierć innego przedstawiciela rodziny Remenzów, tj.:\nzm. dn. 18 lutego 1808 r. w Borówku.\nZapis „gospodarz” (Wirt) wydaje się w tym przypadku bardzo istotny. Oznacza\nbowiem socjalną pozycję zmarłego. Gospodarz to posiadacz własnej roli, właściciel należącego do niego gospodarstwa. W odróżnieniu do określenia „chłop”\n(Bauer), który był zobowiązany do świadczenia pańszczyzny swemu panu.\nJeszcze tylko krótki komentarz o pojawiającej się w kontekście historii rodzinnej po raz pierwszy nazwie wsi Borówko. Samo brzmienie tej nazwy zmienia\nsię na przestrzeni lat: w akcie zgonu Gottlieba Remenza w roku 1808 zapisano\nją jako Borowki (a więc z i na końcu), w roku 1834 w akcie zgonu jego żony\npojawi się: Borowke, a wcześniej, w roku 1788, pierwotna nazwa w wersji niemieckiej to: Borufke (lub Boruffke). Niemniej najbardziej właściwa nazwa tej\nwsi pojawia się przy okazji ślubu innych członków rodziny w Swarzędzu w roku\n1834, gdzie w adnotacji dot. zawarcia ślubu pomiędzy panem młodym z rodziny\nRemenzów oraz panny młodej ze Swarzędza (z d. Mathes) pojawia się w księdze parafialnej forma „Borowker Hauland” (Borówko-Olędry lub Huby). Ale\nz pewnością zawsze chodzi o nazwę tej samej miejscowości. Później w okresie\nokupacji niemieckiej w czasie II wojny światowej nazwę wsi Borówko zmieniono na nazwę z brzmieniem typowo niemieckim, a mianowicie na „Waldstein”.\nGottlieb Remenz z uwagi na wiek podany w akcie zgonu musiał urodzić się zatem w roku 1745. Jego syn w chwili śmierci Gottlieba był dopiero w wieku\n20 lat. Czy był to jego jedyny syn? - wydaje się, że tak, gdyż później przejął po\nojcu gospodarstwo i dalej je prowadził. Małżonką Gottlieba była Anna Catharina Drews, która zmarła w Borówku dn. 30 grudnia 1834 r. Jej śmierć została\nzarejestrowana w księgach parafialnych gminy ewangelickiej w Pobiedziskach\npod nr 97. To najstarsi udokumentowani antenaci z rodziny miejscowych Remenzów.\nIch wspomniany już powyżej syn Gottfried Remenz urodził się 20.01.1788 r.\nw Borówku, ożenił się dnia 21.10.1834 r. oraz zmarł również w Borówku dnia\n24. 03.1854 r., co potwierdza zapis w księdze parafialnej pod numerem 18.\nZ daty jego ślubu wnioskujemy, że ożenił się dopiero w wieku 46 lat! Na tamte\nczasy był więc już starszym mężczyzną. Zapis w księdze ślubów podaje, że był\nnie tylko kawalerem, ale także gospodarzem i właścicielem gospodarstwa w Borówku-Hubach (Borowker Hauland). Tak więc ojcowizna należała już do niego.\nAle nie wiemy od kiedy. Czy w międzyczasie zachorowała mu matka i przepisała gospodarstwo na niego? Zmarła dwa miesiące po ślubie syna dn.30.12.1834 r.\nw Borówku (nr rejestru 97/1834 w księdze parafialnej w Pobiedziskach). Osiem\nlat po ślubie przychodzi na świat jego syn, również o imieniu Gottfried – miało\nto miejsce dn. 04. 06. 1842 r. w Borówku.\nKiedy dn. 24 marca 1854 umiera w Borówku jego ojciec Gottfried, zanotowano\nw księdze pod nr 18, że zmarł w wieku 66 lat, będąc na tzw. „dożywociu”.\nCóż oznacza określenie „dożywocie”? Pojęcie to oznacza część majątku zastrzeżoną dla starych, pozbawionych już własności rodziców lub byłych właścicieli\ngospodarstwa. Tak więc nie był on już właścicielem swego gospodarstwa, ale do\nśmierci na nim mieszkał.\nZ mojej wiedzy wynika, że osoby żyjące na „dożywociu” mieszkały nadal na\nswym gospodarstwie w części zastrzeżonej tylko dla nich. Było też regułą, że\nnowi gospodarze powinni byli troszczyć się i utrzymywać wcześniejszych właścicieli, pozostających już na „dożywociu”, mieszkających w wydzielonej części\nlub też osobno w domku, pobudowanym specjalnie w tym celu.\nW roku 1842 gospodarstwo należało jednak jeszcze do Gottfrieda Remenza, co\nzapisano w akcie urodzenia jego syna, posługując się określeniem „gospodarz”.\nTak więc jego syn pierwsze lata życia przeżył na ojcowskim gospodarstwie.\nAle między rokiem 1842 a 1854 musiało dojść w rodzinie moich przodków,\nmieszkających w Borówku, do zapaści finansowej i utraty ich własnego gospodarstwa. Jak opowiadała nam później nasza matka, wszystkiemu winne było złe\nzabezpieczenie socjalne, gdyż nie istniały wówczas wystarczające formy ubezpieczenia społecznego. Do tego dochodziły klęski nieurodzaju. To przekładało\nsię na stan pogłowia w gospodarstwie. A stale trzeba było dokupować grunty\ni odnawiać wyposażenie gospodarstwa. Do tego dochodziły jeszcze wysokie podatki. Zaciągano więc kolejne pożyczki, co powodowało, że z biegiem czasu\ntraciło się kontrolę nad możliwością ich spłacenia. Potem przychodzili wierzy17\nciele (czyt. lichwiarze), którzy chcieli odzyskać wysoko oprocentowane pożyczki. Wśród takich wierzycieli znalazła się gospodarująca po sąsiedzku rodzina\nSchwandtów9, która za długi przejęła gospodarstwo Remenzów. W tamtych warunkach społecznych takie nagłe zubożenie nie należało do rzadkości. Ktoś, kto\nnie był w stanie utrzymać swego gospodarstwa, musiał szukać sobie jakiegoś\ninnego zajęcia. A przecież rolnik nie wyuczył się żadnego innego zawodu. Cóż\nmu więc pozostawało? Nic innego, jak zatrudnić się u innego gospodarza lub na\nmajątku pańskim i stać się wyrobnikiem rolnym. Takie sytuacje nie należały do\nrzadkości. Często zdarzało się również, że lichwiarze pożyczali określone sumy\npieniędzy, a potem w drodze licytacji nabywali zadłużone gospodarstwa. Z mojego dzieciństwa pamiętam nawet określenie na takich ludzi. Określano ich mianem „krawatników” (Krawattenmacher), tzn. na początku możliwość zaciągnięcia pożyczki jawiła się w ich ofercie tak pięknie jak szykowny krawat. Lichwiarze sprawiali wrażenie, jakby rzeczywiście chcieli pomóc zadłużonemu gospodarzowi. Z biegiem czasu krawat zamieniał się w zaciskający się stryczek, a ten,\nktóremu go założono, wkrótce tracił podstawy swej egzystencji! W momencie\nutraty gospodarstwa o wielkości ok. 180 mórg przez Gottfrieda i Annę z d. Mathes ich syn Gottfried a mój dziadek był dopiero nastoletnim chłopcem, a w\nchwili śmierci swego ojca w roku 1854 miał dopiero 16 lat. Z opowiadań moich\nkuzynów, którzy wraz ze swoją matką bywali w Borówku w czasie I wojny\nświatowej (w latach 1916/1917) na byłym gospodarstwie swoich pradziadków,\ndowiedziałem się, że nasz dziadek był postawnym, silnym mężczyzną. Z konieczności imał się różnych zajęć: był drwalem, robotnikiem drogowym, najmował się u gospodarzy za dniówkę, najczęściej właśnie na gospodarstwie, które jeszcze niedawno należało do jego ojca. Kuzynowie opowiadali, że dziadek\nmusiał kosić kosą zboże, ich matka wiązać snopki, a oni ustawiać je w mendle.\nCzytelniku, Ty, który kiedyś będziesz czytał te słowa, powinieneś spróbować\nwyobrazić sobie uczucie, które towarzyszyło temu starszemu już człowiekowi,\nkiedy pokazywał ze łzami w oczach wnukom swoją utraconą ojcowiznę. A ile\nwtedy mógł on mieć lat, kiedy wyrabiał się jeszcze na byłym gospodarstwie\nswego ojca? Był to rok 1916, a urodził się w 1842! Był więc w wieku 74 lat,\na ciągle jeszcze musiał ciężko pracować. Któż może ocenić rozgoryczenie pracującego za dniówkę na byłym ojcowskim gospodarstwie? Z tego co wiem, ożenił się stosunkowo późno. W momencie kiedy urodził się jego najstarszy syn,\nGustav, a mój ojciec, był już w wieku 37 lat, a jego żona miała lat 32. Matką\nPrzedstawiciele tej rodziny brali udział w zjeździe założycielskim parafii ewangelickiej w Pobiedziskach\nw roku 1793. Obecność tej rodziny w Borówku jeszcze w latach okupacji hitlerowskiej 1939-1945 potwierdza\nprzydzielony jesienią 1939 roku do pracy na gospodarstwie Schwandtów, pochodzący z Pobiedzisk Zygmunt\nGórski (przyp. Autora artykułu).\nmojego ojca była Wilhelmine, Caroline z d. Badtke, urodzona dn. 07.10. 1847 r.\nw Nowej Górce (zm. w Pobiedziskach w roku 1920).\nFot. 3 Małżeństwo Gottfrieda i Wilhelmine Remenz (z d. Badtke),\ndziadków Autora kroniki Willy’ego Remenza\nFot. 4 Świadectwa urodzin i chrztu Gottfrieda i Wilhelminy Remenz z d. Badtke, wystawione\nw 1934 r. przez pobiedziskiego pastora Joachima i poświadczone przez burmistrza\nm. Świdnicy w roku 1936\nPierwsza córka Martha była później właśnie matką wspomnianych powyżej kuzynów Fritza i Kurta, urodzonych w Pobiedziskach w latach 1908/1909.\nMój dziadek Gottfried zamieszkał po pierwszej wojnie światowej u najmłodszej\ncórki Wilhelminy w Nowym Tomyślu (na Witteplatz10), gdzie zmarł w roku\n1925 w wieku 83 lat.\nW roku 1879, kiedy to przyszedł na świat mój ojciec, rodzina mieszkała w Kocanowie zasiedlonym wówczas w głównej mierze przez gospodarzy niemieckich. Ale młodsza siostra mojego ojca Martha urodziła się, nie wiadomo dlacze10\nCarl Witte był przed I wojną światową burmistrzem Nowego Tomyśla (Neutomischel). Przypis Autora artykułu.\ngo, w Borówku. Z książeczki wojskowej mojego ojca wynika, że później jego\nrodzice mieszkali co najmniej od 1901 r. do 1903 r. także w Gołuninie (Golon(Golun)-Hauland) zamieszkanym głównie przez rodziny niemieckie. Tam\nznajdowała się szkoła11, do której chodził również mój ojciec. Czy rodzice\nw okresie, kiedy mój ojciec chodził do Gołunina do szkoły, już tam mieszkali,czy też jeszcze w Kocanowie, pozostanie już chyba kwestią nierozwiązaną.\nWracając do osoby mojego ojca, to urodził się on jako Gustav Adolf Remenz\ndn. 13.12.1879 roku w Kocanowie (wcześniej znane jako Goszczanowo lub Gotanowo, a w czasie okupacji hitlerowskiej jako Kronau). Kocanowo należało do\nokręgu administracyjnego Poznań-Wschód (Posen-Ost) i leżało wówczas w powiecie średzkim. Chrzest Gustava miał miejsce w Pobiedziskach. Do szkoły\nchodził w Gołuninie, a konfirmację otrzymał w kościele ewangelickim w Pobiedziskach z rąk ówczesnego pastora Grützmachera. Z zawodu był młynarzem,\nale o tym wiem tylko z opowiadań mojej matki. W okresie od 12.10.1899 r. do\n30 września 1901 r. odbywał służbę wojskową jako muszkieter w 5 Kompanii\n155. Pułku Piechoty w Ostrowie Wielkopolskim. Pierwszy wpis w książeczce\nwojskowej dotyczący pozycji społecznej czy też zajęcia brzmiał: robotnik, a\npóźniej skorygowano go na: dozorca więzienny. W rubryce nazwisko wpisano\nbłędnie: Rehmenz. Musiał być bardzo dobrym strzelcem, ponieważ zaszeregowano go do I Klasy Strzelców z odznaką strzelecką za rok 1900 i 1901. Fotografia z czasów służby wojskowej potwierdza posiadanie przez niego sznura strzelca wyborowego.\nFot. 5 Gustav Adolf Remenz, ojciec Autora Kroniki, w czasie służby wojskowej 1899-1901\nBudynek tej szkoły istnieje w Gołuninie do dnia dzisiejszego, aczkolwiek funkcjonuje już tylko jako dom\nmieszkalny. Przypis Autora artykułu.\nPodczas służby wojskowej ujawniła się dysfunkcja zastawki serca, która to później miała w jego życiu przykre następstwa i była przyczyną jego przedwczesnej\nśmierci w roku 1922. W książeczce wojskowej znajdujemy datowaną na\n30. 09. 1901 r. adnotację: „Zgodnie z rozkazem Komendantury Generalnej V\nKorpusu Armijnego z dn. 02.09.(19)01. II b nr 9184 uznaje się ze względu na\nczasowe inwalidztwo lub niezdolność do pracy zarobkowej zasadność przyznania renty inwalidzkiej II klasy w wysokości 16 marek miesięcznie w okresie od\n01 października 1901 r. począwszy, aż do odwołania, niemniej tymczasowo\nw terminie nie przekraczającym końca października 1903 roku”.\nOtrzymał bilet na przejazd koleją z Ostrowa do Pobiedzisk oraz 1 markę jako\ngratyfikację za ewentualny pieszy przemarsz do Gołunina. Jego późniejszy, datowany na 01.09.1902 r., wniosek dotyczył podwyżki renty inwalidzkiej i pokrycie kosztów leczenia i został oddalony dnia 13.09.1902 r. decyzją Dowództwa Okręgowego w Poznaniu. Trudno o lepszy komentarz do tej sytuacji: „Pełny\ninwalida i w dużej mierze niezdolny do pracy zarobkowej w wyniku służby wojskowej, uposażony rentą inwalidzką w wysokości 16 marek! Według danych\nz książeczki wojskowej w okresie od października 1901 r. do 14 marca 1903 r.\nzamieszkiwał wraz z rodzicami w Gołuninie. Dnia 27 marca 1903 r. zameldował\nsię w Dowództwie Okręgu w Gnieźnie z przeznaczeniem do pracy w Dziekance.\nNotatka służbowa z tego okresu potwierdza jego zatrudnienie we wspomnianym\nSzpitalu Psychiatrycznym na stanowisku salowego. Ale już 1 maja następuje\njego wymeldowanie z Gniezna i powrót do Gołunina, do rodziców.\nW książeczce wojskowej pod datą 28 lipca 1903 znalazł się zapis dot. przeprowadzenia badania w celu potwierdzenia trwania inwalidztwa (w wyniku wcześniejszego badania uznano trwanie inwalidztwa i podtrzymano wypłacanie renty\ninwalidzkiej w wysokości 16,00 marek do końca października 1903 r.). Ostatnia\nkomisja z lipca orzekła, co następuje: „dalsze trwanie inwalidztwa, z odzyskaną\nczęściowo zdolnością do pracy zarobkowej w ramach służby cywilnej z pensją\nIV klasy o wysokości 9 marek miesięcznie do końca października 1905 r. i prawa\nkorzystania ze świadczeń zaopatrzenia cywilnego”. To świadczenie umożliwiło\nmemu ojcu otrzymanie zatrudnienia jako strażnik więzienny w królewskopruskim więzieniu w Pleszewie (wymeldowanie do Pleszewa z datą 4.12.1903,\nzameldowanie w Pleszewie dn.12.12.1903 r.).\nW książeczce wojskowej pod datą 7.09.1905 r. znalazł się zapis Komendy\nOkręgowej w Śremie: „Zgodnie z rozkazem Komendanta V Korpusu Armijnego\nz dn. 1. 9. (19)05 r. IIb 9465 uznaje się trwanie inwalidztwa wraz z odzyskaną\nczęściowo zdolnością do pracy zarobkowej i przyznaje się bezterminowo rentę\ninwalidzką 4 klasy w wysokości 9 marek miesięcznie od dnia 1 listopada 1905\nFot. 5 Gustav Remenz, ojciec Autora kroniki, ok. roku 1912/13\nW tym też roku poślubił Annę Marthę Scholaske, ur. 10 maja 1878 r. w Ludwinie koło Pleszewa. Ślub cywilny (nr zapisu w Urzędzie Stanu Cywilnego\n9/1905) i kościelny odbył się w Pleszewie. W roku 1908 miało miejsce przeniesienie ojca do Kościana i zatrudnienie go na stanowisku woźnego w tamtejszym\nkrólewsko-pruskim sądzie okręgowym. Rodzice zamieszkali początkowo na ul.\nMaya 5 w domu mistrza kominiarskiego Kadacha, którego żona była akuszerką.\nW tym domu przyszedłem na świat dnia 31 sierpnia 1910 roku. Pani Kadach\nzostała moją matką chrzestną.\nFot.6 Gustav i Martha Remenz z d. Schaloske z synem Willym (Autorem kroniki),\nok. roku 1912/13\nChyba w roku 1912 nastąpiła przeprowadzka pod nr 10 (lub 12?) na tej samej\nulicy, do nowo wybudowanego domu. Gospodarz domu zamieszkiwał parter,\na rodzina Remenzów zajęła mieszkanie na I piętrze. Samo mieszkanie składało\nsię z 3 pokoi, kuchni i łazienki. Oczywiście, dwa nadwyżkowe pokoje rodzice\nwynajmowali. Przejściowo zamieszkiwali więc u nas: sędzia, lekarz, a później\nW czasie I wojny światowej 1914/18/19 został uznany za zdolnego do służby\nw oddziałach samoobrony jako „cywilny pracownik instytucji wojskowych”.\nW mojej pamięci jest wspomnienie o jego służbowym przeniesieniu do innego\nsądu, może był to Międzyrzecz? W każdym bądź razie książeczka zawierała adnotację z dn. 4.06.1918 r. o przejściowym pobycie w Nowym Tomyślu.\nOjciec posługiwał się językiem polskim w mowie i piśmie. Jako jedyny dowód\njego (wyraźnego i starannego) charakteru pisma zachował się jego polski odpis\nW dokumentach rodzinnych zachowało się rozliczenie poborów ojca z dn.\n21 maja 1919 r., a ponadto zaświadczenie o zatrudnieniu w charakterze woźnego sądowego, wystawione dn. 24. 02. 1920 r. w Kościanie przez sędziego Höhnemanna. Prawdopodobnie więc w marcu 1920 roku nastąpiła przeprowadzka\ndo Świdnicy, gdzie ojciec objął posadę dozorcy sądowego. Świdnica okazała się\njego nową i, jak się później okazało, ostatnią „ojczyzną”. Przydzielono nam\nmieszkanie na ul. Piekarskiej 1, które ze względu na swój stan chyba nigdy nie\nmogło znaleźć najemcy. Mieszkanie nie posiadało oświetlenia elektrycznego,\na przewody gazowe dochodziły tylko do kuchni: z małego korytarza wchodziło\nsię do dużej kuchni, za którą znajdowały się dwa przechodnie pokoje. Ponieważ\nokna pokoi wychodziły na podwórze, doskwierał nam brak światła słonecznego.\nTen dom to była typowa czynszówka, zamieszkiwana również na poddaszu. Cóż\nwięc za los stał się udziałem moich rodziców – los przesiedleńców. Z pewnością\nto ciemne, bez dostępu promieni słonecznych, mieszkanie przyczyniło się do\nstałego pogarszania stanu zdrowia mojego ojca. Do dolegliwości sercowych dochodziły coraz częstsze zapalenia płuc. Opiekujący się nim lekarz dr Hoffmann\nposiadał klucz od drzwi wejściowych do naszego domu, aby móc nawet w nocy\nzaglądać do ojca. Przypominam sobie, że w straconych dokumentach domowych widywałem ponaglenia do przyjścia do pracy w czasie choroby. W przeciwnym razie groziło ojcu wysłanie na rentę inwalidzką. Jakże miernie wyglądałyby świadczenia rentowe przy niskich poborach i krótkim stażu pracy!\nNa czym więc polegała ta jego praca w świdnickim sądzie? Przypominam sobie,\nże był obecny na rozprawach sądowych, przygotowywał na poszczególne posiedzenia akta spraw, porządkował i spinał dokumenty, dostarczał zawiadomienia\npod określone adresy (jakże często go w tym wyręczałem, ponieważ nie był\nw stanie wchodzić na wysokie schody).W czasie Świąt Bożego Narodzenia w\nroku 1921 leżał już obłożnie chory. Ten fakt sobie dobrze przypominam. Czy\njeszcze jednak po Nowym Roku podniósł się z łóżka, tego sobie, niestety, już\nW nocy z 6 na 7 lutego 1922 r. roku zmarł na skutek choroby sercowej - niedomagania zastawek serca, której nabawił się podczas służby wojskowej! Spałem\nwówczas z rodzicami w tym samym pokoju. Kiedy 7 lutego rano obudziła mnie\nmatka, moim pierwszym pytaniem było: „Jak czuje się tata?”A matka odpowiedziała: „Śpi!” Poszedłem więc, tak jak każdego dnia, do szkoły. Po moim powrocie matka pokazała mi mojego ukochanego ojca przykrytego białym prześcieradłem. Był pierwszym zmarłym, jakiego w życiu widziałem. Matka powiedziała mi, że w czasie agonii jego oczy były skierowane na moje łóżko. Po25\nprzedniego dnia miał jeszcze apetyt na pomarańcze. Dokąd ja nie pobiegłem,\naby je dla niego przynieść. Kiedy przyszedłem z nimi do domu, przeraziłem się\nwidokiem zmienionej twarzy ojca. Nie przeczuwałem, że ona była naznaczona\nPogrzeb odbył się dnia 10 lutego 1922 roku. Ojciec leżał w otwartej trumnie\nw ostatnim pokoju, z którego usunięto meble. Jego włosy stały się śnieżnobiałe,\na twarz przepełniał wyraz cierpienia. Później zawarto wieko trumny i po egzekwiach, wykonanych przez pastora Kurta Wagnera, zniesiono trumnę trzy piętra\nw dół. Kondukt pogrzebowy ciągnął się od naszego domu, poprzez miasto aż po\nsam cmentarz na ul. Folwarcznej. Ten tłum żegnających ojca ludzi mam jeszcze\ndo teraz w mojej pamięci. A wszystko przy dużym mrozie i wysokim śniegu.\nDo tego jeszcze brak udziału bliskich i krewnych, którzy nie mogli przybyć ze\nwzględu na ogłoszony na kolei strajk. Minęło ponad pięćdziesiąt lat, ale tamten\nobraz ojca stoi jeszcze przed moimi oczami. Zbladły moje wspomnienia z czasów mojego dzieciństwa w Kościanie. Kiedy opuszczaliśmy to miasto, miałem\n9 i pół roku. Kiedy umarł mój ojciec, byłem o dwa lata starszy. Z czasów kościańskich wspominam ojca jako w miarę prężnego, wyprostowanego mężczyznę. Czas w Świdnicy stał natomiast w cieniu jego choroby. Pozostawiała ona\nślady na jego twarzy i przygniatała go do ziemi. Kiedy więc wracał w południe\ndo domu, nie mógł pokonać schodów na 3 piętro do naszego mieszkania. I później znajdowaliśmy go z matką na ławce promenady, położonej niedaleko naszego domu.\nNekrolog ze strony Urzędu Sądowego brzmiał: „Zatrudniony w tutejszym Urzędzie dopiero od 1 kwietnia 1920 roku zaskarbił sobie w tak krótkim czasie szacunek i uznanie swoich przełożonych i współpracowników za sprawą swej rzetelności w pracy oraz życzliwości dla otoczenia”. I takim też zapamiętałem go\nrównież ja: jako sumiennego i bardzo obowiązkowego człowieka. Był dla mnie\nojcem surowym, ale przepełnionym miłością, dobrocią i życzliwością. Bardzo\ndbał o swoją prezencję i ubiór, pomimo że poza swoim mundurem służbowym\n(i czarnym garniturem) posiadał tylko jedno ubranie letnie i jedno zimowe!!!\nPrawdą jest, że jego wymagania w tym względzie nie były zbyt wysokie, ponieważ na służbę nosił w tygodniu mundur, do którego należała również peleryna na dni deszczowe. To także oznaka jego oszczędności. Do dzisiaj nie pojmuję, jak był on w stanie odłożyć sumę 7.000 marek, którą później z pewnością\n„zjadła” inflacja. I o jednym jeszcze nie można zapomnieć: był człowiekiem\nmuzykalnym i potrafił grać na skrzypcach. Gry na instrumencie musiał nauczyć\nsię jeszcze w młodości. Przypominam sobie fakt zakupu dla niego przez matkę\nskrzypiec z ogłoszenia w gazecie. Skrzypce zdawały się być stare i markowe.\nChciała zrobić mu przyjemność i ulżyć mu w chorobie. Tak więc po 50 latach\nwidzę go jeszcze dzisiaj siedzącego na sofie w pokoju gościnnym i słyszę, jak\ngra bez nut, tak po prostu ze słuchu. Ponieważ sam przeżył trudną młodość, zależało mu na tym, aby jego syn miał lepszą przyszłość. Pamiętam, jak się cieszył\nz faktu, że przyjęto mnie do szkoły ponadpodstawowej. Tylko raz dane mu było\npodpisać mi świadectwo. Niestety i to świadectwo z jego wyraźnym podpisem\nzaginęło. Moi rodzice stanowili dobre i dobrane małżeństwo, nie przypominam\nsobie słownych utarczek czy też kłótni. Za to bardzo dobrze wspominam troskę\nmojej matki o chorego ojca, za co on był jej bardzo wdzięczny. I kiedy pomyślę,\nże moja matka dwa razy w tygodniu szła pieszo ze Świdnicy do oddalonej\no 5 km wsi dla niego po 2 litry mleka od wiejskiej krowy, to mogę sobie wyobrazić jej miłość i poświęcenie dla ojca. A mleko było wówczas racjonowane\ni sprzedawane tylko dla najmłodszych!\nMiejscem jego spoczynku był szeregowy grób na cmentarzu w Świdnicy przy\nul. Folwarcznej (Vorwerkstraße) w jego lewej części: to grób nr 108 w kwaterze\nIX. A ta kwatera znajdowała się za kaplicą cmentarną po lewej stronie, jako\ndruga kwatera w kolejności.\nJakkolwiek by to nie zabrzmiało sentymentalnie: ten grób mojego ojca w Świdnicy był dla mnie „kawałkiem ojczyzny” – przy całej mojej racjonalności postrzegania losów mego narodu. Ale z tym grobem wiąże się przecież tak dużo\nwspomnień. Czy był nim ten długi orszak żałobny z lutego 1922 roku, czy wielokrotne odwiedziny grobu z matką w czasach mojej młodości, czy też wreszcie\nprzyjazdy na grób ojca w czasie wojny (w roku 1943 i 1944). Zawsze powracał\nw myślach obraz ojca. Oczywiście, po roku 1945 nie mogliśmy tego grobu już\npielęgnować ani takiej pielęgnacji zlecić komuś innemu: Schweidnitz zamieniło\nsię przecież w Świdnicę. Ale od siostry zakonnej, diakonisy Käthe Lochmann,\ndostałem po wojnie wiadomość, że ta część cmentarza została zachowana. Na\npotwierdzenie tego faktu przywiozła mi nawet zdjęcie tego grobu. Kiedy więc\nwraz z moim synem Johannesem odwiedziłem w czerwcu 1980 roku to miasto,\nmiałem jeszcze nadzieję, że będę mógł pokazać mu miejsce spoczynku jego\ndziadka. Johannes bardzo się z tej możliwości ucieszył! A potem, no cóż, to był\ndeszczowy, pochmurny dzień, kiedy wybraliśmy się na ten cmentarz. Kiedy doszliśmy za kaplicę cmentarną, ujrzeliśmy pustą przestrzeń gładkiego, wyrównanego terenu pocmentarnego. Kiedy zobaczyliśmy ten stan rzeczy na miejscu\nspoczynku doczesnych szczątków mojego ojca, wezbrała w nas fala smutku i\nrozgoryczenia. Naturalnie, mniej więcej odnalazłem to miejsce dawnego grobu,\nale szok nie pozwolił na pozostanie tam ani chwili dłużej. Nawet nie byliśmy w\nstanie zrobić żadnego zdjęcia. Miało się wrażenie, jakbyśmy to miejsce śmierci i\nprzemijania opuszczali, uciekając.\nTak więc miejsce pochówku mojego ojca i dziadka mojego syna już nie istnieje!\nNiezależnie od tego, jakże często myśli wędrują do tego miasta, które również\njest dla nas stracone. Tym bardziej mój ojciec staje teraz przede mną taki, jakim\ngo zabrałem pamięcią z dni mojego dzieciństwa. Na szafce w naszym małym\npokoju stoi jeszcze jego fotografia w otoczeniu innych zdjęć. I kiedy tak od czasu do czasu przed nim stoję, próbuję odczytać z jego wzroku: ileż cierpienia\nwypływa z twarzy tego ciężko chorego człowieka, który chciał jeszcze żyć,\na który wiedział, że jego dni są już policzone. To, co wypełniało me serce przy\npisaniu tych wspomnień, to nic innego jak wyraz wdzięczności, że to właśnie on\nbył moim ojcem!...”\nKończąc pisanie swoich wspomnień, Pastor Willy Remenz podsumował skromnie dzieło swego życia słowami: „…to by było na tyle z tego, co udało mi się\nprzytoczyć na kartach moich wspomnień. O wielu rzeczach nie wspomniałem,\njak choćby o tym, że prawie 3 lata (1944-1947) pozostawaliśmy wraz z żoną bez\npensji, bez zabezpieczenia naszej egzystencji i bez ubezpieczenia społecznego\nczy też lekarskiego itp. Były to ciężkie lata, lata pełne wyrzeczeń. Ale niezależnie\nod tego razem z żoną wspominaliśmy je później jako piękny, bardzo piękny okres\nnaszego życia. Każdego dnia mogliśmy bowiem doświadczać na nowo opieki ze\nstrony Ojca Niebieskiego!\nNiech Mu za to dzisiaj będzie chwała i nasze dziękczynienie…!”\nAschersleben (NRD), 1976-1986\nW tym miejscu wyrażam podziękowanie memu niemieckiemu przyjacielowi Johannesowi Remenzowi, synowi Autora kroniki i opracowania historii gminy\newangelickiej w Pobiedziskach, który umożliwił mi wgląd w przechowywane\nw swym domu w miejscowości Lauchhammer na Dolnych Łużycach w Niemczech dzieło swego ojca Willy’ego Remenza.\nJohannes Remenz, muzyk i organista dolnołużyckich parafii ewangelickich,\na zawodowo pasjonat odlewnictwa, znawca i ekspert ludwisarstwa niemieckiego, były pracownik Zakładów Ludwisarskich w Lauchhammer12 na Łużycach\nDolnych odwiedził latem 2011 roku wraz ze mną i moim Ojcem Zygmuntem\nGórskim miejsca pochodzenia swych przodków w okolicy Pobiedzisk: Borówko,\nKocanowo i Gołunin oraz były kościół ewangelicki w Pobiedziskach, powierzając mi przy tej okazji „tom pobiedziski” z kroniki swego ojca z prośbą o przetłumaczenie i opracowanie jego fragmentów oraz ofiarowanie tego opracowania\nparafianom kościoła pw. Świętego Ducha w Pobiedziskach, a w szerszym kontekście społeczeństwu Ziemi Pobiedziskiej w 190-rocznicę jubileuszu erygowania świątyni ewangelickiej w Pobiedziskach, poświęconej i oddanej do użytku\ndnia 1 listopada 1821 roku.\ndr Karol Górski\nPoznań, 2014 rok\nW odlewni zakładów w Lauchhammer w roku 1840 na zlecenie hrabiego Edwarda Raczyńskiego odlano\nz brązu statuę pierwszych władców Polski, księcia Mieszka I i króla Bolesława Chrobrego. Pomnik ten znajduje\nsię do dnia dzisiejszego w Złotej Kaplicy w katedrze poznańskiej (przyp. Autora artykułu).\nBP 193 - Pobiedziska\nBP-211 - Pobiedziska\nBiuletyn 213 - Pobiedziska\nw Zespole Szkół w Pobiedziskach w dużym stopniu zainicjował Krzysztof Krause, który przed laty zaangażowany był w działania w ramach współpracy gmin, a dzisiaj dba o podtrzymanie dobrych stosunków ...\nBP 186 - Pobiedziska\ninwestycji niż w Pobiedziskach i innych miejscach w gminie. Jak w takim razie dzielone są środki budżetowe? - W dużym stopniu niemożliwe jest równe dzielenie środków ze względu na wielkość naszej g...


Edycja 2019 - Świętokrzyski Urząd Wojewódzki w Kielcach\nWzory porozumień i sprawozdań w 2019 roku\nSpotkanie instruktażowe Senior+ edycja 2019\nW dniu 23 października 2019 r. w budunku Świętokrzyskiego Urzędu Wojewódzkiego odbyło się spotkanie poświęcone omówieniu zasad prawidłowego funkcjonowania Dziennych Domów\ni Klubów Senior+ oraz wymogów programowych, wynikających z obowiązujących w tym zakresie przepisów prawa. Na spotkanie zaproszeni zostali przedstawiciele wszystkich jednostek\nrealizujących Program, zarówno w Module I jak i II, ze wskazaniem na podmioty realizujące trwałość zadania.\nW spotkaniu wzięli również przedstawiciele Departamentu Polityki Senioralnej Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Spolecznej - p. Dyrektor Lidia Ułanowska wraz z pracownikami zamującymi się opracowywaniem, koordynowaniem, obsługą oraz monitorowaniem realizacji programów na rzecz osób starszych, w tym Programu Wieloletniego „Senior +” na lata 2015-2020.\nRealizacja Programu Senior+ w województwie świętokrzyskim w latach 2015-2019\nWskazówki dotyczące wdrażania w województwie świętokrzyskim Programu Senior+\nPrzykładowe wzory dokumentów związane z kwalifikowaniem beneficjentów do uczestnictwa w Domu/Klubie\n1. Deklaracja uczestnictwa w Klubie/Domu Senior+\n2. Oświadczenie o zapoznaniu się z Regulaminem Klubu/Domu Senior+\n4. Wizerunek uczestnika / uczestniczki Klubu/Domu Senior+\n6. Informacja o przetwarzaniu danych osobowych uczestnika / uczestniczki Domu/Klubu Senior+\nSenior+ edycja 2019 nadbór dodatkowy - wyniki konkursu\nMinister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej ogłosił wyniki konkursu Senior+ Edycja 2019 – nabór dodatkowy. Dofinansowanie otrzymało 16 projektów, w tym:\n- 6 projektów na dofinasowanie bieżącego funkcjonowania placówek Senior+, utworzonych w poprzednich latach programowania,\n- 11 projektów w związku z potrzebą utworzenia lub wyposażenia nowych placówek Senior+.\nWszystkim w/w projektom Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej przyznał dofinasowanie w wysokości zgodnej z wnioskowaną. Łączna kwota dofinansowania wynosi 1 644 778,98 zł, z czego 220 541,09 zł zostanie przeznaczona na dofinansowanie istniejących placówek Senior+, natomiast środki w wysokości 1 424 237,89 zł zostaną przeznaczone na tworzenie w województwie nowych placówek Senior+.\nDo pobrania: Wzór oświadczenia o przyjęciu dotacji\nKonkurs Senior+ edycja 2019 (II nabór) - wykaz ofert odrzuconych ze względu na błędy formalne (etap wojewódzki)\n11 ofert złożonych w ramach Modułu I: Utworzenie lub wyposażenie Dziennego Domu Senior+/Klubu Senior+\n5 ofert złożonych w ramach Modułu II: Zapewnienie funkcjonowania placówek Senior+ (Domów i Klubów)\nNawiązując do ogłoszenia o otwartym konkursie ofert w ramach programu wieloletniego „Senior+” na lata 2015-2020 edycja w 2019 r., umieszczonego w Biuletynie Informacji Publicznej w dniu 26 listopada 2018 roku (link:https://www.gov.pl/web/rodzina/ogloszenie-o-otwartym-konkursie-ofert-w-ramach-programu-wieloletniego-senior-na-lata-2015-2020-edycja-w-2019), Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej informuje o uzupełniającym naborze ofert na najlepsze projekty polegające na wsparciu tworzenia oraz funkcjonowania placówek „Senior+”. Dodatkowy nabór ofert dotyczy realizacji zadań w ramach modułu I oraz modułu II konkursu, przy czym dofinasowanie w ramach modułu II dotyczy wyłącznie placówek utworzonych w latach 2015-2018 w ramach programu. Wysokość środków planowana na utworzenie Dziennych Domów „Senior+” i utworzenie Klubów „Senior+” oraz na zapewnienie funkcjonowania już istniejących placówek wynosi: 14 147 348 zł. O środki finansowe w ramach modułu II mogą ubiegać się te jednsotki, które utworzyły placówki w ramach Programu przed rokiem 2019 i nie uzyskały dofinansowania na moduł II w pierwszym naborze wniosków w roku 2019.\nSenior+ edycja 2019 - wyniki konkursu\nMinister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej ogłosił wyniki konkursu Senior+ Edycja 2019. Dofinansowanie otrzymało 28 projektów, w tym:\n- 20 projektów na dofinasowanie bieżącego funkcjonowania placówek Senior+, utworzonych w poprzednich latach programowania,\n- 8 projektów w związku z potrzebą utworzenia lub wyposażenia nowych placówek Senior+.\nWszystkim w/w projektom Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej przyznał dofinasowanie w wysokości zgodnej z wnioskowaną. Łączna kwota dofinansowania wynosi 2 683 988,79 zł, z czego 1 159 564,59 zł zostanie przeznaczona na dofinansowanie istniejących placówek Senior+, natomiast środki w wysokości 1 524 424,20 zł zostaną przeznaczone na tworzenie w województwie nowych placówek Senior+.\nKonkurs Senior+ edycja 2019 - wykaz ofert odrzuconych ze względu na błędy formalne (etap wojewódzki)\n8 ofert złożonych w ramach Modułu I: Utworzenie lub wyposażenie Dziennego Domu Senior+/Klubu Senior+\n20 ofert złożonych w ramach Modułu II: Zapewnienie funkcjonowania placówek Senior+ (Domów i Klubów)\nOd 26 listopada 2018 r. można składać oferty w otwartym konkursie nowej edycji wieloletniego programu „Senior +”, w ramach którego samorządy mogą ubiegać się o dotacje na utworzenie lub utrzymanie Dziennych Domów i Klubów "Senior+". Celem programu, który potrwa do 2020 roku, jest zwiększenie aktywnego uczestnictwa w życiu społecznym osób starszych. W projekcie budżetu na przyszły rok na program zapisano 80 mln złotych.\nDokumenty można składać do 4 stycznia 2019 roku. Ofertę należy wypełnić i złożyć w generatorze ofert, dostępnym na stronie www.senior.gov.pl. Wyniki konkursu zostaną ogłoszone najpóźniej do 28 lutego 2019 roku.\nW 2019 roku na realizację programu rząd przeznaczy kwotę 80 mln złotych.\n1) termin składania ofert w generatorze ofert (G.O) dostępnym na stronie www.senior.gov.pl. upływa 4 stycznia o godz. 16.00,\n3) termin dla ofert wysyłanych przez ePUAP i dla dostarczanych osobiście do ŚUW upływa 4 stycznia o godz. 15.30.\nUwaga: Wojewoda Świętokrzyski publikuje dodatkowy obligatoryjny załącznik dla ofert skladanych w ramach modułu I (załącznik poniżej).\nW załączeniu w celach pomocniczych publikujemy program inwestycyjny zawierający wskazówki dotyczące jego merytorycznej konstrukcji.\nTabela w układzie paragrafowym - edycja 2019\nData publikacji : 28.11.2018 10:00\nData publikacji : 13.12.2018 15:08\nData modyfikacji : 13.12.2018 15:14


Wizualizacja Nowego Rynku – Poznańskie Nieruchomości\nWizualizacja Nowego Rynku\nW miejscu byłego dworca autobusowego przy ulicy Matyi powstaje kompleks Nowy Rynek,\nktóry ma zająć prawie 4 hektary. Portal epoznan donosi, ze inwestor, firma Skanska głosiła jakie pracownie architektoniczne będą zaangażowane w ten projekt deweloperski. – Obok pracowni JEMS Architekci i Maćków Pracownia Projektowa wpływ na wygląd inwestycji będą miały medusa group i Ultra Architekci – zapowiada Skanska.\nW pierwszym etapie, który rozpoczął się już latem, powstaje budynek biurowy o powierzchni 25 000 metrów kwadratowych. – W poszukiwaniu pomysłów, które miały stać się podstawą do sformułowania zasad kształtowania zespołu budynków na pierwszy plan wysunęła się idea stworzenia nowego placu miejskiego – tłumaczy Paweł Majkusiak, wspólnik w pracowni JEMS Architekci. Stąd nazwa dla całej inwestycji – Nowy Rynek. Między budynkami ma powstać właśnie ogólnodostępny rynek dla mieszkańców.\n– Projekt przewiduje realizację wokół rynku czterech niezależnych funkcjonalnie budynków. Dominantą przestrzenną założenia będzie budynek wysokościowy zlokalizowany na zamknięciu osi widokowych ulic Matyi i Wierzbięcice. Jego forma, kaskadowo obniżająca się w kierunku placu, stanowić będzie dopełnienie kompozycji przestrzennej całego założenia. Zdecydowana część lokali na parterze to oczywiście lokale usługowe. Przestrzeń wokół placu i ulic zajmą restauracje, bary, sklepy – dodaje.\nZa pierwszy i drugi etap, w których powstanie nie tylko biurowiec o powierzchni 25 000 m2, ale też drugi o powierzchni 10 000 m2 i parking pod nimi, odpowiada pracownia Maćków. – Zależy nam, aby te obiekty dawały miastu coś od siebie. Nie chodzi o epatowanie formą, ale o żywe, wielkomiejskie i zadaszone partery z wejściem od ulicy, terenów publicznych – tak aby zaprosić mieszkańców do środka – tłumaczy Zbigniew Maćków.\nJeśli wszystko pójdzie zgodnie z planem, pierwszy budynek ma być gotowy w drugim kwartale 2019 roku. Obiekt powstanie od strony ulicy Matyi i Przemysłowej i będzie mieć 6 kondygnacji naziemnych. W pierwszym etapie powstanie też 265 miejsc parkingowych. Docelowo cały kompleks ma mieć 100 tysięcy metrów kwadratowych powierzchni najmu.\nWięcej fotografii na portalu epoznan.pl\nPoprzedni: Reaktywacja pływalni latem\nNastępny: Akcje Tower Investments\nPowstanie pomnik B. Smolenia\n15 listopada 2018, 13:38\nSpalarnia otwiera podwoje\nOsoby, które chcą zobaczyć, jak Poznań dba o środowisko oraz co dzieje się z produkowanymi ...\nAgrobex odnowi zabytek\nPrzedsiębiorstwo Produkcyjno-Usługowe i Handlowe ,,AGROBEX’ Sp. z o.o., od kilku lat realizuje wieloetapową inwestycję mieszkaniową ...\nTeatr Muzyczny czeka na wizję\nJak informuje portal epoznan – czterdzieści cztery firmy i pracownie architektoniczne chcą zaprojektować nową siedzibę ...\nRondo przebudują Hiszpanie\nHiszpańskie konsorcjum Aldesa zaprojektuje i wybuduje układ komunikacyjny w rejonie ronda Rataje. Inwestycja ma potrwać ...\nPowiększanie kina Muza\nNajstarsze kino w Poznaniu w roku swojego jubileuszu 110-lecia przechodzi gruntowny remont. W rezultacie do ...


olsztyn.gosc.pl → Dom pełen Ducha Świętego\nDom w Lidzbarku Warmińskim jest miejscem formacji setek katolików.\nW Lidzbarku Warmińskim od półtora roku działa przy parafii Świętych Piotra i Pawła dom pielgrzyma, który jest jednocześnie miejscem formacji wspólnot archidiecezji warmińskiej. Opiekę duszpasterską nad ośrodkiem sprawuje ks. Karol Krukowski. W ostatnich dniach osoby odpowiedzialne za funkcjonowanie domu przedstawiły nową ofertę rekolekcyjną, skierowaną do wszystkich wiernych naszej archidiecezji.\n– Pełna nazwa ośrodka to Dom Rekolekcyjno-Formacyjny Wspólnoty „Ikona Trójcy Świętej”. Przez te półtora roku zawiązała się w Lidzbarku Warmińskim wspólnota, a oprócz niej istnieją także dwie w Olsztynie. Spotykamy się wszyscy systematycznie raz w miesiącu. Jednak nasza oferta formacyjna jest skierowana do wszystkich. Można np. odbyć indywidualne rekolekcje – mówi ks. Karol Krukowski, opiekun ośrodka. Wspólnota „Ikona Trójcy Świętej” podzielona jest także na mniejsze grupy, które nazwano „Domki Niepokalanej”. Uczestnicy tych spotkań gromadzą się częściej i tam dokonuje się podstawowa formacja.\n– Przez ten pierwszy okres funkcjonowania domu udało się stworzyć ofertę rekolekcyjną, która cieszy się coraz większą popularnością. Wystarczy wspomnieć, że już nie mieścimy się w domu i organizujemy niektóre spotkania w innych miejscach. Bywają turnusy liczące 150 osób – mówi ks. Karol. Chętni przyjeżdżają z całej Polski. Ksiądz Karol mówi, że w czasie pobytu w Lidzbarku Warmińskim doświadczył wejścia we wspólnotę. Jest opiekunem duchowym wszystkich grup Wspólnoty „Ikona Trójcy Świętej” i uczestniczy w ich spotkaniach.\nOdpowiedzialni wspólnoty stworzyli ostatnio ofertę rekolekcyjną. Osobą odpowiedzialną za organizację jest Magdalena Kapuścińska. – Jedną z propozycji są rekolekcje o lęku. Rozmawiałam o nich z prowadzącymi i okazuje się, że przybierają one formę warsztatową. Podczas spotkań uczestnicy dowiadują się, czym jest lęk i jakie są jego rodzaje. Na przykładzie postaci biblijnym będziemy mogli odnaleźć siebie i swoje lęki. I nie chodzi tylko o jego zdefiniowanie, ale także twórcze wykorzystanie. Nie może nas paraliżować – mówi. Oczywiście, tej drodze towarzyszą modlitwa i Eucharystia. Jedną ze specjalnych ofert są spotkania, które będzie prowadził Marcin Zieliński. Ten młody człowiek, absolwent AWF, doświadczył przemiany serca. Teraz prowadzi charyzmatyczne rekolekcje, połączone z modlitwą o uzdrowienie i uwielbienie. – Często przywozi ze sobą osoby, które doświadczyły nawrócenia, i jest to zawsze silne świadectwo. Te spotkania zaplanowane są na kwiecień, maj, lipiec i sierpień. Zawsze są to żywe spotkania z Bogiem – mówi Magdalena. Organizatorzy zdają sobie jednocześnie sprawę, że takie spotkania nie wszystkim odpowiadają. – Moja znajoma nie chciała przyjechać na tę modlitwę, bo obawiała się, że prowadzący będzie głośno mówił o chorobach poszczególnych osób. To śmieszne, ale niektórzy w ten sposób patrzą na modlitwę o uzdrowienie – uśmiecha się Magdalena. To tylko niektóre propozycje lidzbarskiego domu rekolekcyjnego. Przez półtora roku setki osób uczestniczyły tu w ćwiczeniach duchowych. Nowa propozycja formacyjna skierowana jest do starszych i młodszych – najważniejsze, żeby otworzyć się na duchowy świat. – Kiedyś czytałam Pismo Święte i przyszło mi do głowy, że apostołom było łatwiej wierzyć. Od dwóch lat jestem we wspólnocie i to mi bardzo pomaga. Czuję teraz, że jestem z Jezusem i ludźmi, którzy chcą iść tą samą drogą. Wspólnota, i działalność w niej, stała się ważną częścią mojego życia – mówi Magdalena.


Strategia Innowacyjności | Instytut Innowacyjności Polska\nInnowacje, pomimo dużego zaangażowania środków i zasobów, w wielu firmach nadal generują częste frustracje. Innowacyjne pomysły często nie sprawdzają się. Nawet jeśli ich wdrożenie się powiedzie, zazwyczaj firma ma trudności ze skutecznym i przynoszącym efekty ich utrzymaniem.\nDlaczego zatem tak trudno jest zbudować i utrzymać zdolność do innowacji? Powody wykraczają znacznie dalej niż najbardziej prozaiczna przyczyna – niewłaściwa realizacja. Najczęstszą przyczyną braku oczekiwanych rezultatów z innowacji jest niestosowanie strategii innowacyjności w firmie.\nStrategia, w znaczeniu ogólnym, oznacza wiodącą orientację przedsiębiorstwa, która wyraża dominujący kierunek działania, oznacza wybór, a jej przyjęcie – gotowość do realizacji. Strategia:\ndla pracowników organizacji jest wskazówką podejmowania decyzji i ma za zadanie zapewnić spójność organizacji w sposobach dążenia do realizacji przyjętych celów,\nprzedstawia cele ogólne i cele cząstkowe szczególnego znaczenia,\njest projektem organizacji w przyszłości i sposobu jej funkcjonowania dla osiągnięcia zamierzeń. Strategia ma zawsze charakter kompleksowy,\nwskazuje proaktywny i reaktywny sposób postępowania organizacji w związku z przewidywanymi lub zachodzącymi sytuacjami w środowisku wewnętrznym i w otoczeniu podmiotu.\nStrategia, aby była skuteczna musi uwzględniać potencjał własny przedsiębiorstwa, ale także uwzględniać potencjał konkurencji. O skuteczności strategii decyduje także dobrze zaprojektowany system mierników efektywności jej realizacji przeglądanych w możliwie krótkich odstępach czasu.\nFirmy, które posiadają strategię innowacyjności komunikują cele i strategię firmy w zakresie pożądanych innowacji. Dobre strategie promują dostosowywanie się do różnych grup wewnątrz organizacji, wyjaśniają przyjęte cele i priorytety oraz pomagają koncentrować się wokół nich. Strategia innowacyjności nakierowuje liderów innowacji na właściwe tory i jednocześnie ułatwia przełożonym podejmowanie decyzji o podjęciu lub odrzuceniu wybranego pomysłu. Decyzja o odrzuceniu pomysłu, nie ma ładunku demotywującego, jeśli jest podjęta i zakomunikowana w oparciu o wytyczne przyjęte w strategii. Z drugiej strony przełożony, jeśli przekonany jest o spójności innowacji ze strategią, ma łatwość w podjęciu i uzasadnieniu swojej decyzji. Takie podejście tworzy powtarzalny proces doskonalenia, starannego rozpoznania i wykorzystania szans, zamiast podejścia polegającego na „gaszeniu pożarów”.\nCodzienność firmy a strategia innowacyjności\nFirmy regularnie determinują swoją ogólną strategię biznesową oraz określają, jak będą rozwijać różne funkcje, takie jak marketing, działania operacyjne, finanse i badania oraz rozwój. Jednak przedsiębiorstwa bardzo rzadko wyrażają strategie dostosowywania wysiłków na rzecz innowacji do swoich strategii biznesowych. W takiej sytuacji, nie posiadając strategii innowacyjności, firma naraża się na tworzenie szeregu równoległych, niepowiązanych praktyk. Brak uwspólniania działań na rzecz innowacyjności nie tylko uniemożliwia wykorzystania potencjalnej synergii pomiędzy poszczególnymi praktykami, ale nawet może prowadzić do ich przeciwstawnego oddziaływania.\nProblem polega na tym, że zdolność organizacji do czerpania korzyści z innowacji jest rezultatem wynikowej efektywności zestawu współzależnych procesów i struktur budujących cały system innowacyjności.\nW skład tego systemu wchodzą oczywiście sposoby, w ramach których firma pozyskuje pomysły na innowacje, czyli identyfikuje problemy, którym planuje stawić czoło. Następnie pomysły podlegają badaniom (realizowanym wewnętrznie, zewnętrznie lub pozyskiwanym w działaniach „open innovation”). Wyniki badań weryfikowane są w działaniach rozwojowych, a te obiecujące podlegają komercjalizacji. Wszystkie te działania wymagają zarządzania finansowaniem innowacji. Należy także dbać o własność intelektualną: w pierwszej fazie o czystość patentową, aby nie wejść w obszar już przez kogoś zarezerwowany, a w dalszych etapach chroniąc się przed nieuczciwą konkurencją i naśladownictwem. Działania realizacji danej innowacji wymagają zarządzania projektem, ale także zarządzania koncepcją. Może okazać się bowiem, że zakładana innowacja nie spełnia pokładanych nadziei w zdefiniowanym obszarze, ale może rozwiązać inny, nie brany wcześniej pod uwagę problem. Ze względu na duże ryzyko sukcesu pojedynczej innowacji najczęściej innowacyjne przedsiębiorstwa realizują równolegle więcej projektów. W związku z tym nieodzowne staje się zarządzanie portfolio innowacji dla zbalansowania ryzyka, ale i dla maksymalizacji efektywności. Ze względu na kompleksowość działań na rzecz innowacji przedsiębiorstwo powinno ustanowić sposób zarządzania innowacjami uwzględniający adekwatny dla danego podmiotu system mierników wskazujący postęp w realizacji działań. Nie do pominięcia w całym zagadnieniu innowacyjności zespołu jest jego kultura organizacyjna. Może ona wspierać realizację innowacji poprzez zaufanie społeczne i akceptację w sytuacji popełnienia błędu. Kultura może także osłabiać apetyt na innowacje chociażby poprzez hierarchiczne relacje i procedury utrudniające podważanie status-quo. Firma bez strategii innowacyjności nie będzie w stanie podejmować decyzji o właściwym sparametryzowaniu elementów kompleksowego systemu innowacji.\nCzym zatem jest ta strategia?\nSkuteczna strategia ma wskazywać sposoby wykreowania unikalności firmy, aby wyróżniała się wśród konkurencyjnych podmiotów. Strategia innowacji określa cele, sposoby i zakres w jakim innowacje (produktowe, procesowe czy organizacyjne) będą wykorzystywane w budowaniu przewagi strategicznej. Właściwie sporządzona strategia innowacyjności powinna opierać się na odpowiedzi na sześć kluczowych pytań: „dlaczego, co, jak, kto, gdzie i kiedy?” dla każdego z powyższych obszarów. Oczywiście ze względu na specyfikę danej organizację oraz charakterystyczny dla niej sposób spostrzegania jej otoczenia rynkowego, skuteczną strategią innowacyjności będzie ta, którą wypracuje sama. Zadanie to może być wykonane z pomocą zewnętrznych zasobów, które dopilnują właściwej struktury czy też zainspirują benchmarkami sukcesu u innych innowatorów. Jednak zadanie tworzenia, czy też późniejszego przeglądu i odświeżenia strategii innowacji musi być wykonane własnymi siłami osób, które odpowiadają jednocześnie za realizację tej strategii.\nBadania firmy doradczej PwC przedstawione w „Breakthrough innovation and growth” wskazują, że strategia innowacyjności powinna określać rolę i intensywność innowacji dla realizacji celów biznesowych i stymulacji rozwoju firmy. Pierwszym i jednocześnie krytycznym pytaniem, na które strategia innowacyjności powinna odpowiadać, jest aspekt, w jaki sposób realizowane innowacje będą tworzyły wartość dodaną dla klientów. Właściwie rozwijana innowacja zawsze opiera się na potrzebie leżącej po stronie jej odbiorcy. Zrozumienie tej potrzeby i strategiczne zawężenie do obszaru wybranego przez dany podmiot powinno być zdefiniowane w przyjętej strategii innowacyjności.\nKolejnym zagadnieniem, na które powinna odpowiedzieć strategia innowacyjności jest zdefiniowanie sposobu w jaki podmiot zapewni sobie efektywność ekonomiczną z tworzonych innowacji. Dobre pomysły szybko znajdują naśladowców. Ochrona prawna nie zawsze jest efektywna, a dla pewnych branż praktycznie niemożliwa. W związku z tym, tam gdzie to jest konieczne, należy określić sposób ochrony przyszłych korzyści np. właściwym modelem biznesowym lub ściślejszymi powiązaniami w ramach całego łańcucha innowacyjnego produktu.\nStrategia odpowiada za takie wyważenie intensywności innowacji, aby nie zaprzepaszczać dostępnych możliwości rozwoju firmy, ale też nie tracić niepotrzebnie zasobów. Wskazuje krytyczne obszary dla innowacji: produkty, usługi, technologie, systemy, procesy, łańcuch dostaw, zadowolenie klientów czy też model biznesowy. Określa, które obszary innowacji powinny być priorytetem. Strategia powinna wskazywać także, którą drogę realizacji innowacji dany podmiot obrał:\nanalizę rynkową prowadzącą do poznania działań konkurencji i graczy na rynkach niekonkurencyjnych w celu adaptacji rozwiązań́ do własnego portfolio,\nRolą strategii jest także wskazać członkom organizacji, że efektywnym może być działanie w innych obszarach, niż te do których dotąd firma była przyzwyczajona i silnie w nich się czuje. Flagowym przykładem ilustrującym to zagadnienie jest historia firmy Kodak. To, że Kodak przegapił znaczenie fotografii cyfrowej jest powszechnie wiadome. Ale o tym, że to Kodak silnie inicjował rozwój fotografii cyfrowej w pierwszym okresie wie już mniej osób. Pomimo pierwszych sukcesów firma zarzuciła ten obszar innowacji jako mniej istotny dla działania całej firmy. Co ciekawe, to także Kodak zainwestował w rozwiązania pozwalające na dzielenie się zdjęciami w sieci. W 2012 roku jednak firma poddała się i przestała wspierać to rozwiązanie. W tym samy roku Instagram, program odpowiadający na podobne potrzeby, został przejęty przez Facebooka za miliard dolarów.\nJeszcze jednym ważnym elementem strategii innowacyjności jest przywództwo w realizacji innowacji. Przedsiębiorstwa, które w sposób trwały odnoszą sukcesy w tym zakresie nadają zarządzaniu innowacjami kluczową rolę od samego początku tworzenia odpowiednich procesów na ich rzecz. Tak jak dwadzieścia lat temu odnoszące sukcesy firmy, które marketingowi nadawały wiodącą rolę w tworzeniu swojej strategii, włączały szefa działu marketingu do prac zarządu, budowały swoją przewagę rynkową w oparciu o działania spójne z wizją marketingową, tak teraz ta sama rola powinna przypaść szefowi działu innowacyjności. I to szefowi podniesionemu do rangi członka zarządu. Jako że Innowacja przenika do niemal każdej do każdego zakątka struktury organizacyjnej, za jej skuteczność odpowiadają wszyscy leaderzy. To jednak top managerowie mają największy wpływ na funkcjonowanie tego złożonego systemu. Odpowiadają oni za procesy, struktury, talenty i zachowania kształtujące organizację poszukującą możliwości innowacyjnych, pomysły na koncepcje i projekty produktów oraz decydują, na które karty stawiać.\nWłaściwie przygotowana strategia odpowiada organizacji i poszczególnym jej członkom na kwestie, które są krytyczne dla sukcesu organizacji w zakresie innowacyjności. Strategia innowacyjności, aby była skuteczna, musi charakteryzować się nadaniem jej wysokiej rangi przez zarząd przedsiębiorstwa i być właściwie rozpropagowana. Należy zadbać, aby wszyscy w organizacji posiadali jednomyślne zrozumienie misji, celów i zadań w zakresie innowacji dla firmy. W przeciwnym razie, szczególnie w większych podmiotach, pracownicy niektórych działów mogą postrzegać innowację jako sposób na tworzenie zupełnie nowej działalności gospodarczej, a przez co ma być tworzony wzrost podmiotu. Pracownicy innych działów mogą oczekiwać od innowacji wzmocnienia obecnej działalności firmy w celu zdobycia trwałej przewagi konkurencyjnej. Jeszcze inni pracownicy będą widzieć innowację jako środek do budowania reputacji marki oraz przyciąganie talentów. Jednomyślność w tym zakresie jest krytyczna dla efektywnego działania firmy w zakresie realizacji innowacji. W związku z tym bardzo ważną rolą dla ścisłego kierownictwa jest nie tylko ogłaszanie, ale także warsztatowe przepracowywanie strategii innowacji dla wychwytywania różnic w postrzeganiu innowacji i przekazywania wizji zarządu dla całości organizacji.


Wojciech Wybranowski | Blog Stanisława Remuszki\n← Fakty medialne\nTexas, mon amour! →\n1. Kłamstwo w ustach papieża Urbana brzmi zdecydowanie gorzej niż w ustach Urbana Jerzego. Z tych samych względów kłamstwo głoszone przez „Nasz Dziennik” bardziej dziwi niż kłamstwo głoszone przez „Nie”.\n2. Autora artykułu w „Naszym Dzienniku” Wojciecha Wybranowskiego (obecnie „Rzeczpospolita”) osobiście nie znam.\n3. Pozew przeciwko „Naszemu Dziennikowi” złożyłem w czerwcu 2003 roku wnosząc o nakazanie druku ogłoszenia, którego tekst widnieje na okładce książki „Gazeta Wyborcza. Początki i okolice”. Gdy ukazało się jej pierwsze wydanie – „Nasz Dziennik” identyczne co do kropki ogłoszenie drukował kilka razy (lata 1999-2000). „Nasz Dziennik” drukował wtedy również wywiady ze mną i artykuły o tej książce, wychwalając ją pod niebiosa. O tych faktach w artykule Wojciecha Wybranowskiego nie ma ani słowa.\n4. Co się stało „Naszemu Dziennikowi” w roku 2003, gdy wespół z innymi pismami nagle odmówił druku dokładnie tego samego ogłoszenia – nie wiem. To jakaś straszna tajemnica, której „Nasz Dziennik” do dziś dzień nie wyjawił ani swoim czytelnikom, ani sądowi, ani mnie. Wobec tego jedynym racjonalnym powodem wydaje mi się ALBO ochrona interesów Agory, „Gazety Wyborczej” i Adama Michnika w ramach cichego Porozumienia Ponad Podziałami ALBO zwykły ludzki strach.\n5. „Nasz Dziennik” w trakcie trwającego ponad trzy lata procesu nigdy nie powiadomił o nim swoich czytelników. Teraz, informując o identycznych procesach z innymi pismami, „Nasz Dziennik” nie podał, że prawomocnym wyrokiem wygrałem cztery z nich (z „Gazetą Polską”, z Metropolem”, z „Naszym Dziennikiem” oraz z „Wprost”), a przegrałem jeden (z „Polityką”). Taka wybiórczość informacji dyskredytuje rzetelne dziennikarstwo.\n6. Wojciech Wybranowski napisał, że „Nasz Dziennik” odmówił płatnej reklamy książki pod tytułem „Kobiałka”. To nie pomyłka, lecz zwykłe kłamstwo (świadoma nieprawda). Pomylić się można, pisząc „Kubiałka” albo i „Nabiałka„. Ale nie można przez pomyłkę napisać „Kobiałka„, gdy pragnie się napisać „Gazeta Wyborcza. Początki i okolice„. Chyba że celowo nie chce się wymienić tytułu tej najbardziej zakazanej książki III Rzeczpospolitej. Mówiąc wprost: to kłamstwo zostało ogłoszone tylko po to, aby czytelnik sensacyjnego pierwszostroniowego artykułu w „Naszym Dzienniku” nie mógł odnaleźć tej książki w internetowej wyszukiwarce; aby nie mógł samodzielnie ocenić o co chodzi i kto ma rację; aby nie mógł samodzielnie poznać prawdy.\n7. Wojciech Wybranowski napisał, że Stanisław Remuszko – cytuję – na łamach niszowych pisemek i stronach internetowych prowadził aktywną politykę znieważania „Naszego Dziennika”. To również zwykłe kłamstwo. Nigdzie (ani w internecie, ani w telewizji, ani w radiu, ani w prasie) nigdy nie znieważyłem „Naszego Dziennika” ani w sposób przemyślany („aktywna polityka”) ani przypadkiem. Mało tego: nigdy i nigdzie o „Naszym Dzienniku” nie powiedziałem złego słowa! I jeszcze tego mało: nigdy i nigdzie o „Naszym Dzienniku” nie wypowiadałem W OGÓLE ŻADNYCH OPINII!!!\nNie mam pojęcia, jak można tak łgać w żywe oczy.\nBrzydzących się kłamstwem Czytelników pozdrawiam serdecznie i z szacunkiem (29.01.07)\nTen wpis został opublikowany w kategorii Bez kategorii i oznaczony tagami "Nasz Dziennik", "Nie", Rzeczpospolita, Urban, Wojciech Wybranowski, Wybranowski. Dodaj zakładkę do bezpośredniego odnośnika.


Moje ikony – moja modlitwa – La Salette. Posłaniec Matki Bożej Saletyńskiej\nZawsze marzyłam o tym, aby mieć w domu ikonę. Taką wykonaną przez ikonografa, omodloną, napisaną na desce, pokrytą płatkami złota, spoglądającą na mnie z innej rzeczywistości, z innego świata, z nieba. Zadziwiał mnie ich spokój, powaga, niezwykła harmonia i tajemnicze piękno. Patrząc na nie, wchodziłam w klimat ciszy, modlitwy. Postacie na złotym tle wydawały się gotowe do wysłuchania mnie.\nFot. Pani Małgorzata Fijałkowska w trakcie pisania ikony/ / archiwum Autorki\nGreckie słowo eikon oznacza obraz, wizerunek, odbicie, wyobrażenie lub portret. Dokumenty soboru nicejskiego II z 787 roku wspominają, że tradycja wykonywania ikon istniała już od czasów apostolskich. Nie ma jednak na to dowodów historycznych. Według tradycji pierwszym autorem ikon był św. Łukasz Ewangelista. W Bizancjum terminem tym określano wszystkie wyobrażenia Chrystusa, Maryi, aniołów, świętych i wydarzeń z historii zbawienia. Były to wizerunki malowane różnymi technikami lub rzeźbione w różnych materiałach.\nWspółczesne słowo „ikona” często jest używane w odniesieniu do świętych wizerunków malowanych zgodnie z konkretnym kanonem, ustalonym na podstawie biblijnych opisów, tekstów soborowych, Tradycji Kościoła, pism ojców Kościoła, hymnografii, apokryfów i tekstów liturgicznych. Jest to pewne kryterium wartości liturgicznej wizerunku. Celem ikony nie jest przedstawienie wyglądu postaci, ale ukazanie za pomocą symboli ciała przemienionego, opromienionego pozaziemską łaską.\nIkonograf nie jest autorem, ale jedynie narzędziem w rękach Boga. Ikona zaś jest nie tylko środkiem i pomocą w modlitwie, lecz sama jest już modlitwą.\nDeska, na której się maluje, nawiązuje symboliką do rajskiego drzewa życia oraz do drzewa krzyża. Drewno na podobrazie nie może być żywiczne, czyli z drzewa iglastego, i powinno być dobrze wysuszone, przynajmniej przez sześć lat. Zabezpiecza się je przed zniekształcaniem tzw. szpongami, czyli poprzecznymi listwami wsuwanymi z tyłu. Deska pokrywana jest płótnem – to odniesienie do chusty św. Weroniki i całunu Zbawiciela.\nFot. Ikona Jezusa Pantokratora/archiwum Autorki\nPisanie ikon zaczęło mieć dla mnie ogromne znaczenie. Stało się formą mojej modlitwy osobistej. Czuję się wyróżniona, że Bóg obdarzył mnie nawet tym niewielkim talentem, aby umożliwić mi to niezwykłe spotkanie z Nim. W rozświetlonej blaskiem, świętej ikonie widzę Jego piękną twarz pełną miłości, łagodne spojrzenie. Jestem sam na sam z Kimś, kogo kocham, z Przyjacielem, który już zajął moje serce. Moje oczy, tęskniące za Jego widokiem, spoglądają na łagodną twarz. Opowiadam Mu o moich troskach i sukcesach. Słyszę w sercu Jego łagodny głos.\nW każdej wolnej chwili spoglądam na moje ikony. Zapalam świece, modlę się. Dziękuję Panu Bogu za łaskę zaspokojenia tutaj, na ziemi, tęsknoty za Nim, obecnym w innym, lepszym świecie, za nadzieję na życie wieczne w Jego świętej obecności.\nFot. Warsztaty ikonograficzne/ archiwum Autorki\nZachęcamy do zapoznania się z całym świadectwem Pani Małgorzaty Fijałkowskiej, która w pasji pisania ikon znalazła formę modlitwy. Jej świadectwo dostępne jest w numerze 2/2021 „LaSalette” Posłaniec Matki Bożej Saletyńskiej z tematem przewodnim <<Dla kogo sztuka?>>.\nfascynacja pięknem, malowanie ikon, modlitwa


Trapezowa tunika w dwóch kolorach - czarnym i białym. Przód i tył składa się z podwójnej warszty - gładkiej i we wzorki . Rękawy długie . Uszyta z rozciągliwej dzianiny wiskozowej Rozmiar na metce 54/56 .\nWymiary : dł 94 cm, szer w biuście 69-73 cm*2, szer biodra uniwersalna ( trapez na płasko 80 cm*2) . Wysyłka 12,50( tylko poczta lub paczka w ruchu za 9,50 ) . ZAWSZE proszę pytać o dostępność