zanim podpiszesz umowę . . . . . . . . . . . . . . 11 - Zarządzanie Projektami\nzanim podpiszesz umowę . . . . . . . . . . . . . . 11\nUMOWĘ . . . . . . . . . . . . . . 11\nSTUDIUM DLA KRAKOWA . . . 14\nTYPOWE? . . . . . . . . . . . . . 20\nW TORUNIU . . . . . . . . . . . . 28\nPROJEKT: „STOLICA” . . . . . . 32\nFORMUŁY WT . . . . . . . . . . . 48\nEGZEMPLARZ BEZPŁATNY DLA CZŁONKÓW IA\nNR 1 NA WIECIE\nPonad 650.000 dwigów na\nwiecie jest wyposaonych\nw hydraulik GMV.\nDWIG GREEN LIFT® – TML® PANORAMICZNY\nDWIG GPL® SAMOCHODOWY\nGREEN LIFT®, GL®, GLF®, TML®, FLUITRONIC®, GPL®, GEARLESS BELT-MRL®, GLB-MRL®, HOME-LIFT® s zastrzeonymi znakami towarowymi GMV w Polsce\nGMV jest najwikszym na wiecie\nproducentem hydrauliki do dwigów\nOto 10 numer Zawodu:Architekt. Okrągłe jubileusze są często okazją do podsuOGÓLNOPOLSKIE CZASOPISMO KRAJOWEJ IZBY ARCHITEKTÓW\nmowań. Nawiążmy więc do tradycji. W naszym czasopiśmie mogliście do tej pory\nprzeczytać 149 artykułów napisanych przez 96 autorów i przewrócić 644 strony.\nwydawca: Krajowa Izba Architektów\ntel. (022) 827 85 14, faks (022) 827 62 42\nZamieściliśmy 13 wywiadów i 93 informacje o nowościach rynkowych. Czy jednak\nte wszystkie dane statystyczne rzeczywiście są ważne? Okrągłe jubileusze to nie\ntylko liczby. O wiele ważniejsza jest odpowiedź na pytanie czy Z:A zdołał znaleźć\nadres redakcji: Zawód:Architekt\ntel. (071) 782 87 80, faks (071) 782 87 81\nstałe miejsce pośród czytanych przez Was gazet? Czy informacje i problemy, które\npojawiły się na jego łamach okazały się przydatne w życiu zawodowym, a także\nredaktor naczelny: Sebastian Osowski\n(niekiedy) prywatnym? Bez tych odpowiedzi wszelkie rzucanie liczbami nie ma naj-\nsekretarz redakcji: Szymon Ciach\nCzytelnicy kilka krótkich pytań. Zatem...\nredakcja: Piotr Surmiak,\nTomasz Wlezień, Bartosz Wokan\nprojekt graﬁczny: Oria Media\nredakcja artystyczna: Ewa Krzywińska\nserwis foto: mammamia studio\ndtp: Wojciech Kasprzak\nkorekta: Bartosz Wokan\nmniejszego sensu. Przy okazji numeru 10 chcielibyśmy więc zadać Wam, Drodzy\nO czym chcielibyście jeszcze przeczytać w Z:A? Czy są działy, które powinniśmy rozbudować? Nie poruszane dotychczas zagadnienia prawne i biznesowe?\nDylematy zawodowe i projektowe wymagające szerszego omówienia? Wreszcie\nkategorie projektów i realizacji prezentowane zbyt rzadko? Piszcie do nas na adres:\n[email protected] Chętnie zapoznamy się z wszelkimi opiniami. Pragniemy, aby Zawód:Architekt wciąż się rozwijał. Aby Wasze wyobrażenia i koncepcje znalazły tutaj twórcze rozwinięcie. Zabrzmi to może jak banał, ale ten magazyn\ntel. kom. 603 79 66 60\ntworzymy dla Was. Czy widział ktoś kiedyś gazetę bez czytelników?\nkomunikacja i relacje:\ntrudności z zaprojektowaniem wygodnego podjazdu dla osób niepełnosprawnych\nA jaka jest dziesiątka? Różnorodna jak zwykle. Można w niej przeczytać o tym\njak niektórzy projektują ogromne miasta (Projekt: „Stolica”) a innym zdarza się mieć\n(Projektowanie uniwersalne czy typowe?). O tym jak sprawdzić ewentualnego\nw nadsyłanych materiałach skrótów, adjustacji\ni niepublikowania tych materiałów bez podania\nprzyczyn. Nie zwracamy materiałów niezamówionych.\nWszystkie publikowane artykuły objęte są prawem\nautorskim. Przedruk i udostępnianie materiałów\nzamieszczanych na łamach pisma wyłącznie\nkontrahenta (Zanim podpiszesz umowę), żeby później móc z sukcesem budować\nobiekty takie jak chociażby toruński stadion żużlowy (Motoarrrrrr...ena w Toruniu).\nA oprócz tego jak zawsze nowe rozwiązania, rynkowe premiery i na koniec dla\noddechu (pod wodą) Wynurzenia z głębi. Tak więc Z:A nr 10 czas zacząć...\nCopyright © Izba Architektów, Warszawa 2009\nNakład 11.000 egzemplarzy\nCzasopismo bezpłatne dla członków IA\nNUMER REJESTRU 908\nWydanie: Z:A_04_2009, lipiec-sierpień 2009\nNa okładce: fot. Mark Higgins\nz : a _ 04 _ 2009\nZanim podpiszesz umowę . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .\nKontrowersyjne studium dla Krakowa . . . . . . . . . . . . . . . . . . .\nPo co komu ten dizajn? . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .\nArchitekci, do Poznania! . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .\nProjektowanie uniwersalne czy typowe? (część 1) . . . . . . . . .\ntechnika w architek turze\nCiepło z biomasy w dworku Bieniasze . . . . . . . . . . . . . . . . . .\nBezpieczeństwo w jednym palcu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .\nbiuletyn izby architek tów\nPraktyki studenckie w krajach UE,\njako element kształcenia młodych architektów . . . . . . . . . . . .\nPropozycja nowej formuły przepisów\ntechniczno-budowlanych dla budynków . . . . . . . . . . . . . . . . .\nspor t, podróże, pasje\nWynurzenia z głębin. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .\nFotograﬁe: P. Krzan, W. Prastowski, ATJ Architekci, G. Mazur, M. Dobrowolski\nMotoarrrrrr...ena w Toruniu . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .\nProjekt: „Stolica” . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .\nDebiutancka płyta na pierwszym dachu . . . . . . . . . . . . . . . . .\nZakończyła się jedenasta edycja\nkonkursu „Projekt Łazienki 2009”,\nzorganizowanego przez ﬁrmę Sanitec\nKoło we współpracy z PKP SA. Konkurs\nma na celu propagowanie dobrych\nnego trzech łazienek znajdujących się\nna Dworcu Centralnym w Warszawie.\nNapłynęło 265 propozycji aranżacji.\nWyniki zostały ogłoszone 8 czerwca 2009. Grand Prix „Łazienka Koło\n2009” oraz 20 tys. złotych otrzymali\nKatarzyna Kazimierczyk oraz Jan\ntechnologią. Kolorystyka wybranej,\nminimalistycznej koncepcji obejmuje\nkontrast czerni i bieli przełamany\njaskrawą, żywą zielenią. Jednym z ciekawszych pomysłów wykorzystanych\nw aranżacji jest umieszczenie w łazienkach tablicy odjazdów i przyjazdów pociągów. W konkursie przyznano także\nrozwiązań aranżacyjnych łazienek\nWarunkiem uczestnictwa było przysłanie propozycji projektu architektonicz-\nJury doceniło umiejętne połączenie\nprzestrzeni z interesującym motywem\ndekoracyjnym inspirowanym nano-\nszereg wyróżnień. Zwycięski projekt\nzostanie wykorzystany podczas prac\nremontowych na warszawskim Dworcu\nCentralnym w latach 2010-2012. [BW]\nW dniach 4-5 listopada 2009 r. w Kielcach odbędzie się IX Wystawa Wyposażenia i Budowy Obiektów Sportowych\nNa imprezie zaprezentowana zostanie\nszeroka oferta produktów związanych\nz wyposażeniem obiektów sportowych,\ntakich jak boiska, stadiony i hale sportowe. Będzie można także zapoznać się\ndotyczącymi poprawy bezpieczeństwa\nw obiektach sportowych oraz ze sprzętem treningowym.\nWydarzeniem towarzyszącym kieleckim\ntargom będzie IX Międzynarodowa\nKonferencja Bezpieczny Stadion. Ma ona\nstanowić element ogólnopolskiej kampanii na rzecz poprawy bezpieczeństwa,\na także estetyki i komfortu na stadionach.\nBrama segmentowa g60 ﬁrmy Normstahl\njest już dostępna w nowym kolorze\nciemnego dębu. Nowy dekor strukturą\nprzypomina naturalne drewno, jest przy\ntym pozbawiony wad tego materiału.\nProdukt Normstahl jest bezpieczny,\ncechuje go dobra izolacyjność cieplna\ni nowoczesność zastosowanych rozwiązań\ntechnologicznych. Brama posiada\ninnowacyjny system konstrukcji sprężyn\nw pakietach i zamkniętych prowadnic,\nktóry chroni przed zagrożeniem przytrzaśnięcia. Zaawansowany technologicznie\nczujnik optyczny sprawia, że brama cofnie\nsię za każdym razem, gdy tylko napotka\nnajmniejszy opór na swojej drodze.\nZastosowany napęd Normstahl Ultra S lub\nUltra Excellent, umożliwia użytkownikowi\nsterowanie bramą przy pomocy pilota.\nBrama posiada 10-letnią gwarancję.\ni same się myją\nDwa najnowsze rodzaje szyb wyprodukowane przez ﬁrmę Pilkington – Activ\nSuncool™ 66/33 i Activ Suncool™\n50/25 – łączą w sobie znakomite, selektywne parametry przeciwsłoneczne szkła\nPilkington Suncool™ oraz właściwości\nsamoczyszczące szkła Pilkington Activ™. Szyby z grupy Suncool są idealnym\nrozwiązaniem dla obiektów biurowych\ni komercyjnych. Oferują różne poziomy\nprzepuszczalności światła, ochrony\nprzed słońcem, zapewniają niską przepuszczalność ciepła energii słonecznej\ni oferowane są w wielu odmianach\nkolorystycznych. Teraz już wszystkie\nprodukty z grupy Pilkington Suncool™\ndostępne są w wersji samoczyszczącej.\nPowłoka Activ działa dwuetapowo:\nwykorzystuje promieniowanie ultraﬁoletowe światła dziennego do rozkładu\nzanieczyszczeń organicznych, zaś deszcz\n– do zmycia nieczystości z powierzchni\nszkła, bez pozostawiania zacieków.\nIn-Out Trendy 2009\nTo produkt ﬁrmy Ravello, zajmującej się\nukładaniem podłóg na bazie naturalnego\nkruszywa, które w połączeniu z żywicą\ndaje efekt jednolitej, bezspoinowej\npowierzchni. W ofercie znajduje się 9\nkolorów, dostępnych w 3 wielkościach\nziaren. Kamienny dywan to produkt\nuniwersalny. Można go stosować na zewnątrz (schody, tarasy), wewnątrz (kuchnia, łazienka) i w obiektach użyteczności\npublicznej (salon, biuro, sklep).\nFot. M. Maszczyk\n2 czerwca w Muzeum Gazownictwa\nw Warszawie odbyła się pierwsza\nimpreza z cyklu In-Out Trendy 2009.\nWydarzenie, skierowane głównie do\nprojektantów wnętrz, dekoratorów\ni wykonawców, przyciągnęło również\narchitektów oraz inwestorów. W sumie\nna spotkaniu w stolicy pojawiło się ok.\nPodczas imprezy można było wypróbować różne rodzaje farb, zapoznać się\nz właściwościami płyt akustycznych,\nobejrzeć wannę soft, wysłuchać prelekcji na temat ﬁlozoﬁi inteligentnego\ndizajnu czy zaprojektować dowolne\npomieszczenie przy użyciu nowych\nprogramów do projektowania wnętrz.\nOdbyły się także wystawy rzeźby oraz\nprac młodych, zdolnych artystów\nPerformance'y na In-Out Trendy\n2009 przygotowały ﬁrmy Caparol,\nHeradesign, Gustafs, Ravak, Ideal\nStandard, Franke, Cad Projekt, DKM\nImpresja, a także warszawski oddział\nSARP-u. Inspiracją i pomocą ekspercką służyli członkowie Związku Polskich\nArtystów Plastyków oraz twórcy\nprogramu Dekoratornia nadawanego\nw TV4. Tytularnym sponsorem imprezy\nbyła ﬁrma Caparol. Kolejne spotkania\ncyklu odbędą się 24 września we\nWrocławiu, 8 października w Szczecinie\ni 18 listopada w Gdańsku.\nTopakustik to nazwa serii paneli\ndźwiękochłonnych ﬁrmy Patt. Można\nje montować zarówno na suﬁcie, jak\ni ścianach. Zapewniają komfort i dobre samopoczucie w mieszkaniach,\nbiurach i w dużych przestrzeniach\npublicznych. Wykonane są z płyt MDF\no niskiej emisyjności formaldehydów\n(klasa E1) i w klasie trudnozapalnej.\nPokryte są melaminą lub lakierem.\nPowierzchnia zewnętrzna jest odporna\nna wilgoć, zadrapania oraz uderzenia.\nOprócz akustyki pomieszczenia,\npanele mogą również poprawić jego\nizolacyjność cieplną, dzięki umieszczeniu warstwy pianki lub wełny\nmiędzy ścianą a panelem. Zastosowanie dedykowanego systemu łączenia\npaneli zagwarantuje dodatkowo\nszybkość i prostotę montażu.\nw tym prawa budowlanego,\npowinno być stymulowanie\ndziałania potencjału ludzkiej\nenergii w obowiązującym\nprzyjmowane w projektowaniu\noraz planowaniu inwestycji\nbudowlanych – wynikające\nz zasad tego prawa, a także\nprawa miejscowego – są często\nstałych wartości opartych na\nlub ekonomicznych. Problem\nkryzysu pojawia się zwykle\nw momencie zrywania przez\nwzajemnych powiązań między\nww. kryteriami. Dlatego\ni niespełniona idea „Ustawy\no architekturze” jest\njednocześnie dowodem stanu\nrzeczy i świadomości potrzeb\nw technologii budowlanej\njako zjawiska powszechnego\n– bez dodatkowej\nsię argumentami, np.\nwobec przyjętych dziś\nw naszym kraju warunków\nprawnych, rodzi się bowiem\nwyłącznie w obszarze etyki\n(nie tylko zawodowej), która\nwymyka się jednocześnie\nspod ustalonych przez\nPaństwo ocen wynikających\nz jurysdykcji. A zatem jakość\npolskiej architektury pozostaje\njakości naszego zbiorowego\nsumienia, w ciągle słabo\nSławomir Żak, 11.07.2009\nZysk ze straty,\nCóż może być ciekawego w powtarzalnym projekcie sławnego architekta? Forma? Funkcja? Konstrukcja i technologia?\nAspekty społeczne? Idea artystyczna?\nNa początek przyjrzyjmy się energooszczędnej technologii pokryć dachowych.\nW projektach obiektów kubaturowych przegrody budowlane traktuje\nsię jako źródło strat cieplnych – ściany\ni dach to słabe elementy budynku\n(okno jest jeszcze słabsze, ale to temat\nna inną dyskusję), źle izolowane generują większe koszty ogrzewania. Zatem\ntypowa przegroda chroni m.in. przed\nstratami ciepła, ale jednocześnie jest\ntych strat generatorem. Czy jednak\nkiedykolwiek może generować zysk?\nW Libeskind-Villa tak, ponieważ\nw tym budynku odwrócono tradycyjną logikę. Mocno nasłonecznione\nściany lub dach są tu potraktowane\njako akumulatory ciepła i źródła zysku,\na stało się to możliwe dzięki technologii\nkolektorów cieplnych Rheinzink®. Firma\nznana głównie z tytanowo-cynkowych\npokryć dachowych, tym razem zaskoczyła czymś wyjątkowo nowatorskim.\nW regionach o dużym nasłonecznieniu\nnie bez powodu stosuje się reﬂeksyjne\nlub białe powierzchnie zewnętrzne\nścian. Ta tradycyjna reguła odbijania\npromieni słonecznych od przegrody\nzewnętrznej budynku doczekała się\nwreszcie konkurencji: nowej strategii\npochłaniania i wykorzystywania darmowego ciepła.\nŚciany i dachy Libeskind-Villa są\nźródłem zysków ciepła. Przegrody te\nKolejny nietypowy dom typowy: Libeskind-Villa w Datteln (Niemcy)\nWrzesień w świadomych\nJeszcze tylko we wrześniu można\nwziąć udział w spotkaniach z cyklu\nŚwiadome Wnętrze 2009. Organizatorzy zapraszają tym razem do Łodzi\n(23.09), Warszawy (24.09) i Gdyni\n(25.09). Szczególnie atrakcyjnie\nzapowiada się spotkanie w stolicy,\nktóre odbędzie się w Muzeum Gazownictwa. Wykłady nie będą prowadzone\nw tradycyjnej sali konferencyjnej,\nale na terenie muzealnej ekspozycji\n– w industrialnym wnętrzu, między\nkotłami i zaworami. Prelegentami\npodczas wrześniowych spotkań będą\nHenrik Kjellberg ze Szwecji oraz Julia\n(nie będziemy na razie wnikać, co jest\nścianą, co dachem), pokryte blachą\ntytanowo-cynkową, są w istocie\ncieplnymi pracującymi w kombinacji\nz pompą ciepła ﬁrmy Hautec oraz\nsystemem klimatyzacyjnym ﬁrmy eht\nSiegmund. Pozorne sprzeczności –\nogrzewanie i klimatyzacja – w Libeskind-Villa działają symultanicznie.\nZ kolei system rąbków stojących\ni kanalików w nowatorsko zaprojektowanej powierzchni tytanowo-cynkowego pokrycia „ścianodachów”\nbierze czynny udział w gromadzeniu\nwody deszczowej. W tym budynku\nprzegrody zewnętrzne to spójny i pracowity mechanizm: pozyskuje ciepło\ni wodę. Nie tylko skorupa chroniąca\nwnętrze, lecz nieomal część żywego\norganizmu, jakim staje się budynek.\nWillę zaprojektowano z myślą\no inwestorach chcących zamieszkać\nw domu wybudowanym według\npowtarzalnego projektu znanego\narchitekta. W Datteln powstaje\nwłaśnie budynek prototypowy,\nktórego otwarcie zaplanowano na\nkoniec września 2009 roku. Pierwszy\n„egzemplarz” pełnić będzie jednak\ninne funkcje. Wewnątrz powstanie\nrecepcja z salami seminaryjnymi\ni wystawą prezentującą ideę architektoniczną, opisy konstrukcji i technologii instalacyjnych, aranżacje\nwnętrzarskie oraz 40-letnią historię\ntechnologii firmy Rheinzink ®, która\njest partnerem przedsięwzięcia. [AR]\nPełniejsza prezentacja Libeskind-Villa\n– w jednym z kolejnych numerów Z:A\n(wkrótce po oddaniu domu do użytku).\nDaniel Libeskind wbija gwóźdź podczas tradycyjnej wiechy\nLaufer i Marcus Keichel z Niemiec.\nNiezmiennie jak co roku celem spotkań z cyklu Świadome Wnętrze jest\nszeroko pojęta wymiana doświadczeń\nz architekami innych narodowości.\nZagraniczni dizajnerzy przybliżają nad\nWisłą europejskie trendy i pokazują\njak projektować ciekawe i ergonomiczne wnętrza komercyjne. Tematy\nwykładów brzmią tym razem „Design\ni komfort – synergia czy kompromis?”\noraz „Kreowanie wyposażenia wnętrz\n– elastyczność, piękno i trwałość”.\ni imienne zaproszenie można uzyskać\nFirma Skoff wprowadziła na rynek\nnową linię opraw oświetleniowych\nMusic Line. Pozwalają one na dowolne\noperowanie kolorem i uzyskanie\nefektu rozproszenia światła. Ułatwia to\nkreowanie niepowtarzalnych aranżacji\nwe wnętrzu każdego pomieszczenia.\nOnyks to skała wapienna występująca w Afryce, na Bliskim Wschodzie\ni w Ameryce Południowej. Najpiękniejszy wydobywany jest w Indiach, Egipcie, Brazyli i Urugwaju. Kamień posiada\npiękną barwę i właściwości przepuszczania światła. Właśnie te jego cechy\nzostały wykorzystane w blatach ﬁrmy\nStone Connection, idealnie nadających\nsię do zastosowania w eleganckich\nstołach, ławach czy ladach barowych.\nOnyksowe blaty mają grubość 2 cm\ni dostępne są w wymiarach 80x30,\nStone Grey to nowa barwa pokrycia\ntarasowego Duofuse w ofercie ﬁrmy\nPlastivan. Na rynku dostępne są już\ntrzy inne kolory takich paneli – dwa\nodcienie brązu oraz graﬁ t. Nowa linia\ndesek tarasowych Stone Grey przeznaczona jest do nowoczesnych aranżacji\nogrodowych. Doskonale koresponduje\nz elementami metalu i szkła. Nadaje\nsię także do surowych aranżacji,\ndobrze współgra z kamiennymi\ndetalami i innego rodzaju podłożem,\nnp. kostką brukową oraz granitową.\nPokrycie Duofuse posiada ryﬂowaną, antypoślizgową powierzchnię\ni wykonane jest z kompozytu mączki\ndrzewnej i tworzyw sztucznych. Nie\nchłonie wody i nie odkształca się pod\nDzięki temu może być stosowane\ntakże jako pomost, element przystani\nczy pokrycie wokół basenu.\nSeria 805 publicznie i prywatnie\nFirma Hewi wprowadziła nową serię\nakcesoriów łazienkowych wykonanych ze stali szlachetnej o nowoczesnych, minimalistycznych kształtach.\nProdukty stanowią połączenie\nszczotkowanej stali szlachetnej oraz\nelementów z tworzywa sztucznego\ni dostępne są w dwóch kolorach:\nszarym i białym. Akcesoria wyróżnia\nklarowna, geometryczna forma o delikatnych, zaokrąglonych brzegach.\nSystem mocowania, odsuwający produkty od ściany, sprawia, że wydają\nsię być zawieszone w przestrzeni.\nSerię 805 można stosować zarówno\njak również w łazienkach prywatnych.\nW sprzedaży pojawiły się dwa nowe\nwentylatory Visconti ﬁrmy Dospel\n– Satin i Chrome. Urządzenia stanowią\n– wspomagają wentylację grawitacyjną,\nMleczny kolor obudowy Visconti\nSatin dobrze nadaje się do aranżacji\npomieszczeń w tradycyjnym stylu.\nNatomiast Visconti Chrome jest\nprzeznaczony dla miłośników zdecydowanych akcentów dekoracyj-\na jednocześnie cechują się atrakcyjnym\nwyglądem, dzięki stalowej wkładce\nw kolorze satyny lub chromu.\nnych, ponieważ oferuje najwyższy\n80x60, 100x70, 155x105, 230x90 cm.\nKlienci mają do wyboru trzy kolory:\nkremowy, żółty oraz bordowy.\nKominek na pelet Lester K14, to\nUruchamiane pilotem. Podczas\neksploatacji nie potrzebuje nadzoru\nani specjalistycznego serwisu.\nProces rozpalania, modulacji, wygaszania oraz czyszczenia palnika nie\nwymaga obsługi. Moc od 3 do14 kW.\nWymiary 480x970x560 mm. Produkt\notrzymał główną nagrodę na targach\nPellets-Expo 2009 w Bydgoszczy.\nNa rynku pojawi się jesienią.\nOprawy o nazwach Tango, Rueda\ni Rumba są niewielkimi lampkami\ndającymi światło w czterech kolorach:\nbiałym, czerwonym, błękitnym oraz\nzielonym. Prostota montażu sprawia,\nże można je stosować w dowolnym\nmiejscu na ścianie lub meblach.\nRyzyko kontraktowe związane\nz traﬁeniem na nierzetelnych partnerów\nbiznesowych przydarza się w każdej\nformie aktywności gospodarczej.\nCzęść przedsiębiorców próbuje ryzyko\nto maksymalnie zniwelować, np.\nsprzedając swoje towary lub usługi\nwyłącznie za gotówkę. Taka formuła,\nchoć w pełni bezpieczna, może jednak\nspowodować znaczne zmniejszenie\nsprzedaży i ograniczenie znaczenia\nﬁrmy na konkurencyjnym rynku. Do tego,\nspecyﬁka niektórych branż, w tym także\narchitektonicznej, właściwie wyklucza\nmożliwość podobnych działań.\nZ powyższego wstępu nie wynika jednak, że\nnależy przyjmować optykę tej grupy przedsiębiorców, którzy przeciwnie – prowadząc działalność, akceptują duże ryzyko kontraktowe,\nco niejednokrotnie prowadzić może do zachwiania ich płynności ﬁnansowej, a ostatecznie do likwidacji ﬁrmy. Najbardziej uzasadnionym sposobem ograniczania ryzyka jest jego\nocena i dostosowanie poziomu zabezpieczeń\ndo stopnia ryzyka stwierdzonego podczas\nbadania wiarygodności kontrahenta. Takie zachowanie, związane z wdrożeniem procesów\nzarządzania wierzytelnościami jako aktywami\nﬁrmy, daje szansę na zachowanie płynności\nﬁnansowej przy równoczesnym utrzymaniu\npodaży na konkurencyjnym rynku.\nAnalizując stosowane przez ﬁrmy metody oceny ryzyka kontraktowego, można wyodrębnić\ntrzy grupy zachowań.\nPierwsza oznacza maksymalizację poziomu\nzabezpieczenia kontraktu przy każdej zawieranej umowie. Działania takie mogą podejmować podmioty o silnej, ugruntowanej pozycji\nrynkowej lub te, na których towary i usługi\nistnieje duże zapotrzebowanie. Przykładem\nmogą być np. umowy kredytu hipotecznego\n– nikogo nie dziwi stosowany przez banki poziom zabezpieczeń tych kredytów, począwszy\nod poręczenia, przez ubezpieczenie, po ustanowienie hipoteki na kredytowanej nieruchomości.\nDruga grupa to stosowanie metody agresywnej, związanej z minimalizacją zabezpieczeń przy każdym kontrakcie. Jest to praktyka\nstosowana przede wszystkim w przypadku\nﬁrm rozpoczynających działalność w branży\ncechującej się dużą konkurencyjnością. Zabieg ten najczęściej związany jest więc z polityką marketingową przy wprowadzaniu na\nrynek nowej ﬁrmy lub usługi.\nTrzecia grupa zachowań to analiza ryzyka\ni dostosowywanie w konkretnym przypadku\npoziomu kredytu kupieckiego i zabezpieczeń\ndo stopnia ryzyka.\nBadanie wiarygodności kontrahenta należy\nrozpocząć od weryﬁkacji jego dokumentów\nrejestrowych. W przypadku osób ﬁzycznych\nkoniecznym staje się sprawdzenie danych\nzgromadzonych w Ewidencji Działalności\nGospodarczej, zaś gdy mamy do czynienia\nze spółką handlową – w Krajowym Rejestrze\nSądowym. Wypisy z właściwego rejestru winny także być potwierdzone przez uprawnioną\nosobę w ﬁrmie. Potwierdzenie powinno dotyczyć nie tylko zgodności kopii z oryginałem,\nale przede wszystkim zgodności danych\nzawartych w dokumencie ze stanem faktycznym. Można w tym zakresie wprowadzić\nodpowiednią klauzulę umowną, np. o treści:\n„Klient dołącza do niniejszej umowy kopie\ndokumentów rejestrowych poświadczonych\nza zgodność z oryginałem. Klient oświadcza,\niż wszelkie dane zawarte w dokumentach rejestrowych są aktualne na dzień podpisania\numowy”. Przedkładanie dokumentów rejestrowych, w tym także zaświadczenia REGON,\npotwierdzeń nadania NIP i zarejestrowania\npodmiotu jako podatnika VAT, nie powinno\nbudzić wątpliwości czy protestów. Niechęć\ndo przedłożenia dokumentów lub zaświadczenia ich zgodności ze stanem faktycznym\nczęsto stanowi pierwszy sygnał świadczący\no wątpliwych zamiarach drugiej strony.\nW ramach weryﬁkacji dokumentów rejestrowych szczególną uwagę warto poświęcić\nspółkom cywilnym, bowiem (w myśl przepisów Ustawy z dnia 2 lipca 2004 r. o swobodzie\nELEMENTEM MAJĄCYM WPŁY W\nNA EWENTUALNĄ PRZ YSZŁ Ą\nWINDYK ACJĘ NALEŻNOŚCI W YNIK AJĄCYCH Z UMOW Y JEST\nZ AWIERAJĄCYCH UMOWĘ ORA Z\nINNYCH ELEMENTÓW KSZ TAŁTUJĄCYCH TREŚĆ Ł ĄCZ ĄCEGO\nNIEPR AWIDŁOWE LUB NIEPEŁNE\nOKREŚLENIE DRUGIEJ STRONY\nUMOW Y MOŻE W R AZIE JEJ NIEW YKONANIA RODZIĆ PROBLEMY\nNA ETAPIE WINDYK ACJI.\ndziałalności gospodarczej) spółka cywilna nie\njest przedsiębiorcą, natomiast za przedsiębiorcę uważa się wspólnika takiej spółki (art.\n4, ust. 2). Oznacza to, że weryﬁkacja dokumentów nie powinna ograniczać się jedynie\ndo NIP i REGON spółki, ale winna obejmować\nzapisy umowy spółki cywilnej oraz dokumenty\nrejestrowe każdego z jej wspólników. Jest to\ntakże istotne podczas ewentualnego postępowania o odzyskanie należności w razie niewykonania lub nienależytego wykonania umowy.\nW przypadku spółki cywilnej pozwanym będą\nbowiem wszyscy wspólnicy spółki, jako osoby\nodpowiedzialne solidarnie za zobowiązania\nKolejnym etapem weryﬁkacji wiarygodności\npotencjalnego kontrahenta winno być spraw-\ndzenie jego kondycji ﬁnansowej. Badanie to,\nzwłaszcza w przypadku dużych kontraktów,\nopiera się o weryﬁkację bilansów spółki czy\ndanych w książce przychodów i rozchodów.\nW niektórych przypadkach naturalnym jest\ntakże żądanie przedłożenia zaświadczeń\no niezaleganiu w regulowaniu tzw. zobowiązań\npublicznoprawnych wobec urzędu skarbowego i ZUS. Niektóre podmioty żądają przedłożenia trzech ostatnich dowodów zapłaty za\ntego typu zobowiązania. W praktyce obrotu\ngospodarczego rozwiązania te nie są stosowane globalnie i często wzbudzają obawę\no utratę potencjalnego kontrahenta. Zasadnym więc staje się zweryﬁkowanie podmiotu\nw publicznie dostępnych bazach danych,\nzwłaszcza biur informacji gospodarczej.\nBiura informacji gospodarczej (BIG) funkcjonują w Polsce od sześciu lat, na podstawie\nszczegółowo opisującej zakres ich działalności Ustawy z dnia 14 lutego 2003 roku o udostępnianiu informacji gospodarczych (Dz.U.\nnr 50, poz. 424). Najdłużej działającym na rynku i posiadającym największą własną bazę\ndanych jest Krajowy Rejestr Długów z siedzibą we Wrocławiu. BIG-i gromadzą głównie\ninformacje o nierzetelnym wywiązywaniu się\nprzedsiębiorców i konsumentów z zobowiązań ﬁnansowych. Dostęp do informacji oparty\njest o zasady teletransmisji danych, jest więc\nszybkim i ekonomicznie uzasadnionym sposobem ograniczania ryzyka kontraktowego\n– do weryﬁkacji wystarczy komputer z dostępem do internetu. Sprawdzenie przedsiębiorcy wiąże się z koniecznością podania jego\nNIP. Zwrotnie pytający otrzymuje informacje\ngospodarcze o wszelkich obecnych w bazie\nBIG zaległych zobowiązaniach tego przedsiębiorcy. Sprawdzenie konsumenta dokonywane jest w oparciu o jego numer PESEL,\njednak elementem koniecznym jest posiadanie w tym przypadku upoważnienia tego konsumenta do zasięgnięcia informacji na jego\ntemat, które ważne jest przez 30 dni od daty\nInformacje gospodarcze zgromadzone\nw BIG są bardzo wiarygodne. Ustawa o ich\nudostępnianiu oparta jest bowiem o zasadę\nprawdziwości i aktualności danych, która obwarowana została przepisami karnymi (kara\ndo 30 tys. zł dla podmiotu, który przekazał\ninformację nieprawdziwą lub nie zaktualizował jej w terminie wskazanym w przepisach\n– art. 36 i 37). Dane gromadzone w bazach BIG\npochodzą praktycznie ze wszystkich sektorów\ngospodarki, od banków, ﬁrm leasingowych,\nW YBÓR WŁAŚCIWEGO\nNIE T YLKO OD SPECYFIKI\nCZYNNOŚCI PR AWNEJ,\nJAK A MA ŁĄCZYĆ STRONY,\nALE CZĘSTO TEŻ OD OSOBY\nDŁUŻNIK A, Z ALEŻNOŚCI\nWZ AJEMNEJ PODMIOTÓW (STRON\nUMOW Y ) CZ Y CZ ASU, W JAKIM\nSTRONY WINNY Z AWRZEĆ UMOWĘ\nzakładów energetycznych i gazowniczych,\noperatorów telefonii stacjonarnej i komórkowej, dostawców internetu, ﬁrm wynajmujących\nlokale i wielu innych.\nPracownicy mają pierwszeństwo\nW sejmowej Komisji Gospodarki trwają prace\nnad nowelizacją Ustawy o udostępnianiu informacji gospodarczych, która ma znieść różne obecnie istniejące ograniczenia w zakresie przekazywania informacji do BIG, a więc\ndoprowadzić do rozszerzenia ich zbiorów\ndanych. Wprowadzona zostanie możliwość\ndopisywania dłużników przez wierzycieli wtórnych (np. fundusze sekurytyzacyjne, faktorów)\nczy konsumentów (np. pracowników, wierzycieli alimentacyjnych czy osób dochodzących\nswych praw za niewykonanie lub nienależyte\nwykonanie umowy przez dewelopera czy biuro podróży).\nDuże znaczenie mają tu informacje dotyczące zobowiązań z zakresu prawa pracy czy\nalimentacyjnych, gdyż to właśnie one w razie\negzekucji komorniczej mają pierwszeństwo\nzaspokojenia. A więc w sytuacji, gdy nasz\npotencjalny kontrahent będzie widniał w bazie BIG z powodu zalegania z wypłatą pensji\npracownikom, warto rozważyć sens dalszej\nz nim współpracy. Może bowiem się okazać,\nże należnych nam pieniędzy szybko nie zobaczymy – w pierwszej kolejności traﬁą one do\npracowników czekających na zaległe wynagrodzenia.\nElementem mającym wpływ na ewentualną\nprzyszłą windykację należności wynikających\nz umowy jest prawidłowe określenie stron zawierających umowę oraz innych elementów\nkształtujących treść łączącego strony stosunku prawnego. Nieprawidłowe lub niepełne\nokreślenie drugiej strony umowy może w razie\njej niewykonania rodzić problemy na etapie\nwindykacji: uniemożliwić wysłanie wezwania\ndo zapłaty lub wiązać się z koniecznością\nponiesienia dodatkowych kosztów ustalenia\ndanych adresowych, powodować problemy\nz określeniem strony pozwu czy wyborem\nsądu właściwego miejscowo do rozstrzygnięcia sprawy, a także uniemożliwić przekazanie\ninformacji o kontrahencie do BIG.\nPrzepisy polskiego prawa nie wyróżniają\nwprost deﬁnicji umowy, choć można w praktyce wyodrębnić stałe jej elementy: określenie\nmiejsca i daty zawarcia, stron umowy, skutku\nprawnego, jaki ma być przez strony w ramach\nrealizacji umowy wywołany, a także złożenie\nzgodnych oświadczeń woli przez strony umowy. Winna ona być skonstruowana w sposób\njasny i czytelny dla obu stron, aby uniknąć błędów i wątpliwości dotyczących tego, czy skutek wywołany umową jest zgodny z zamiarem\nJednym z istotnych elementów umowy jest zastrzeżenie określonych konsekwencji w przypadku niewykonania lub nienależytego wykonania umowy przez stronę. Zgodnie z art. 481\nkodeksu cywilnego: „jeżeli dłużnik opóźnia\nsię ze spełnieniem świadczenia pieniężnego,\nwierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody\ni chociażby opóźnienie było następstwem\nokoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi”. Z brzmienia tego przepisu\nwynika, że prawo do naliczenia odsetek przysługuje w razie opóźnienia dłużnika w wykonaniu zobowiązania pieniężnego. Nie ma\nwięc w tym przypadku znaczenia, czy dłużnik\nponosi odpowiedzialność za opóźnienie, czy\nteż nie. To odróżnia pojęcie „opóźnienia” od\npojęcia „zwłoki”. To drugie jest pojęciem kwaliﬁkowanym i dłużnik w takim przypadku może\nuwolnić się od odpowiedzialności względem\nwierzyciela, jeśli wykaże, że niewykonanie\nlub nienależyte wykonanie zobowiązania jest\nskutkiem okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności. Konstruując zapisy umowy,\nkoniecznym staje się więc przeanalizowanie\nich w tym zakresie. Niekorzystnym dla przedsiębiorcy jest zastrzeżenie odsetek umownych\nza niewykonanie zobowiązania pieniężnego\nw razie zwłoki dłużnika. Zapisy takie winny się\nwięc opierać o pojęcie opóźnienia.\nKara – tak, ale przemyślana\nCzęsto stosowanymi zapisami umownymi,\ndyscyplinującymi terminowe wykonanie zobowiązań drugiej strony, są zapisy o karach\numownych czy odsetkach umownych. Niejed-\nnokrotnie formułowane są błędnie. Przywołany wcześniej art. 481 kc wyraźnie wskazuje,\nże odsetki należne są wierzycielowi w razie\nopóźnienia w wykonaniu świadczenia pieniężnego. Ustawa ta w art. 359, § 21 przewiduje\nrównież, że maksymalna wysokość odsetek\numownych nie może w stosunku rocznym\nprzekraczać czterokrotności wysokości stopy\nkredytu lombardowego NBP (odsetki maksymalne). Zgodnie natomiast z art. 483, § 1 kc,\nmożna zastrzec w umowie, że naprawienie\nszkody wynikłej z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania niepieniężnego\nnastąpi przez zapłatę określonej sumy (kara\nKONTR AHENTA NALEŻY\nROZPOCZ ĄĆ OD WERYFIK ACJI\nREJESTROW YCH. W PRZ YPADKU\nOSÓB FIZ YCZNYCH\nPROWADZ ĄCYCH DZIAŁ ALNOŚĆ\nGOSPODARCZ Ą KONIECZNYM\nSTAJE SIĘ SPR AWDZENIE DANYCH\nZGROMADZONYCH W EWIDENCJI\nDZIAŁ ALNOŚCI GOSPODARCZEJ,\nZ AŚ GDY MAMY DO CZ YNIENIA\nZE SPÓŁK Ą HANDLOWĄ\n– W KR AJOW YM REJESTRZE\nCo istotne, zgodnie z art. 484 § 1 kc, „w razie niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania kara umowna należy się\nwierzycielowi w zastrzeżonej na ten wypadek wysokości bez względu na wysokość\nponiesionej szkody. Żądanie odszkodowania wyższego niż wysokość zastrzeżonej\nkary nie jest dopuszczalne, chyba że strony\ninaczej postanowiły”. Stąd niejednokrotnie\nw umowach pojawiają się dodatkowe zapisy\numożliwiające dochodzenie odszkodowania\nza niewykonanie lub nienależyte wykonanie\nzobowiązania w sytuacji, gdy wartość szkody jest wyższa niż wartość zastrzeżonych\nw umowie kar. Odpowiednie zapisy umowne skonstruowane prawidłowo mogą więc\nbrzmieć: „W razie opóźnienia w zapłacie\nkwot określonych w umowie, Klient zapłaci\nWykonawcy odsetki umowne w wysokości\n20% w skali roku” lub „W razie opóźnienia\nw dostawie, Dostawca zapłaci Odbiorcy karę\numowną w wysokości x zł za każdy dzień\nopóźnienia. Zapłata kary umownej nie wyłącza dochodzenia przez Odbiorcę odszkodowania za niewykonanie lub nienależyte\nwykonanie przez Dostawcę zobowiązania na\nZabezpieczenie na miarę\nZabezpieczenia umowne mają na celu zwiększenie pewności wierzyciela, że dłużnik wykona umowę w sposób należyty i terminowo.\nZ tego też względu w praktyce stosowane są\nosobiste – związane z osobą dłużnika lub\ninną osobą, która będzie odpowiedzialna\nsolidarnie z dłużnikiem lub za dłużnika:\nporęczenie cywilne (art. 876 i n. kc), weksel, gwarancja bankowa, przystąpienie\ndo długu (odpowiedzialność solidarna na\nzasadach określonych w art. 366 kc), poddanie się dobrowolnie egzekucji, przelew\nwierzytelności na zabezpieczenie;\nrzeczowe – związane z przedmiotem stanowiącym zabezpieczenie: kaucja, zastaw,\nWybór właściwego zabezpieczenia zależy nie\ntylko od specyﬁki czynności prawnej, jaka ma\nłączyć strony, ale często też od osoby dłużnika, zależności wzajemnej podmiotów (stron\numowy) czy czasu, w jakim strony winny zawrzeć umowę (przeprowadzić negocjacje).\nPrzykładowo poręczenie osoby trzeciej ma\nlepsze zastosowanie, np. gdy stroną umowy jest spółka kapitałowa, a poręczycielem\nczłonkowie zarządu. Nie ma natomiast sensu,\ngdy umowa zawierana jest ze spółką cywilną\n(wspólnikami spółki cywilnej) i wspólnicy ci\nmają być poręczycielami – w takim bowiem\nprzypadku wspólnicy spółki cywilnej i tak,\njako osoby ﬁzyczne prowadzące działalność\ngospodarczą, odpowiadają za zobowiązania\ncałym swoim majątkiem i solidarnie ze sobą.\nDlatego wprowadzenie instytucji poręczenia\njest niecelowe i nie zmienia poziomu zabezpieczenia wierzyciela. Hipoteki nie zastosujemy natomiast w przypadku kontraktów na\nniskie kwoty, gdy decyzja o kształcie umowy\nwinna zostać podjęta faktycznie na bieżąco,\nw trakcie rozmowy z kontrahentem.\nDługów ds. Prawnych\n3 czerwca tego roku Małopolska Okręgowa Izba Architektów zorganizowała\ndebatę na temat nowego Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania\nPrzestrzennego Miasta Krakowa. Głównym gościem spotkania był Jan Maciej\nChmielewski z Warszawy, kierownik zespołu opracowującego dokument. Pomysły\nplanistów ze stolicy od początku wzbudzają pod Wawelem liczne protesty.\nKiedy w połowie 2008 roku w prasie pojawiły\nsię pierwsze informacje na temat powstającego\nwłaśnie, zupełnie nowego studium, krakowscy\narchitekci i urbaniści byli zaskoczeni i zbulwersowani. Obowiązujące studium powstało przecież\nzaledwie w 2003 roku! To jednak nie był koniec\nniespodzianek – okazało się, że nad nowym studium pracuje zespół osób niezwiązanych z Krakowem, a jego pracami kieruje prof. dr hab. arch.\nJan Maciej Chmielewski z Warszawy.\nnad nowym Studium. Architekt zajął się jego\ntworzeniem na prośbę Prezydenta Miasta\nKrakowa, prof. Jacka Majchrowskiego, który\npowołał go na stanowisko Pełnomocnika ds.\nopracowania Studium. W skład zespołu weszły osoby rekomendowane przez profesora,\nktóre wystartowały w konkursie ogłoszonym\nprzez władze Krakowa. Wszyscy ten konkurs\nwygrali ponieważ nie było innych chętnych do\nwana zostanie elastyczność studium i możliwość modyﬁkowania planów szczegółowych.\nMożliwe będzie też dostosowanie konkretnych rozwiązań urbanistycznych do wymagań\ni oczekiwań mieszkańców poszczególnych obszarów. Jednocześnie będzie można uwzględniać całość rozwiązań obejmujących większe\nfragmenty miasta lub jego całość.\nOpierając się na uchwalonej w 2005 roku\nstrategii rozwoju Krakowa ustalono, że roz-\nSpotkanie, prowadzone przez Przewodniczącego Małopolskiej Okręgowej Izby Architektów arch. Borysława Czarakcziewa, było\npierwszą okazją do konfrontacji twórcy studium z przedstawicielami środowiska architektonicznego Krakowa. Tocząca się od kilku\nmiesięcy na łamach lokalnej prasy i w internecie gorąca dyskusja kazała podejrzewać,\nże atmosfera, szczególnie w czasie zaplanowanej na zakończenie dyskusji, może być\nbardzo żywiołowa. Przypuszczenia te nie potwierdziły się. Przyczynił się do tego zarówno\nfakt spóźnienia prof. Chmielewskiego, jak\ni długi czas trwania jego wystąpienia.\nWiększość czasu przeznaczonego na debatę\nprofesor poświęcił na zaprezentowanie swojej\nwizji Studium (po zakończeniu debaty zapytaliśmy o możliwość udostępnienia ilustracji,\nniestety autor zaznaczył, że nie jest to możliwe bowiem studium nie jest jeszcze ukończone – przyp. red.)\nWedług autora koncepcji studium, wskazane zostają w nim kierunki rozwoju przestrzennego miasta, a nie przeznaczenie poszczególnych obszarów czy rozwiązania techniczne\nalbo zadania inwestycyjne. Studium ma stanowić tylko podstawę do opracowania szczegółowych planów zagospodarowania dla poszczególnych fragmentów miasta. Dlatego charakter\nstudium powinien być w dużej mierze ogólny\ni oderwany od istniejących granic podziału\nwłasnościowego miasta. Dzięki temu zacho-\nwój przestrzenny miasta będzie przebiegał\nwzdłuż dwóch osi położonych na kierunku\nzachód-wschód. Jedna z nich przebiega od\nKrzeszowic po Zielonki, druga zaś od Skawiny po Niepołomice. Już teraz można zresztą\nwyczuć wzrost natężenia ruchu, jaki występuje między tymi obszarami a centrum miasta.\nPrzyjęto też, że liczba mieszkańców Krakowa\nnie będzie się mocno zmieniać i w roku 2030\nwyniesie około 810 tysięcy osób przy 450 tysiącach miejsc pracy.\nProfesor Chmielewski wyjaśnił na wstępie jak\ndoszło do powstania zespołu pracującego\nGłówne założenia: komunikacja,\nJan Chmielewski zaznaczył, że „obecna\nstruktura przestrzenna miasta wskazuje na\nsilne skoncentrowanie ludności w rejonach\ncentralnych i podkreśla zwartość układu miejskiego”. Chcąc poprawić warunki mieszkanio-\nPo zakończeniu prezentacji osobom obecnym\nna spotkaniu udało się zadać profesorowi\nChmielewskiemu kilka pytań, chociaż przyjęły one raczej charakter szerszych wypowiedzi oceniających przedstawione koncepcje.\nZarzucano w nich oderwanie się nowego\nstudium od wcześniej opracowanych dokumentów, nie uwzględnianie ilości mieszkańców migracyjnych i studentów. Krytykowano\nproponowane poszerzanie terenów mieszkaniowych podczas gdy istnieją ich zapasy,\nprzy nieuwzględnianiu potrzeby zwiększenia\nilości powierzchni magazynowo-logistycznych i biurowych.\nPostawiono też zarzut, że brakuje w studium rozwiązań zapewniających połączenie\nobszarów, które mają się najbardziej rozwijać. Wskazano, że wbrew twierdzeniom autorów studium do osób prywatnych należy\n85% a nie 50% terenów miejskich, co może\nznacznie wpływać na realizację rozwiązań\nprzyjętych w studium. A przede wszystkim\n– że nie ma w studium wyraźnego zakazu\nwznoszenia obiektów wysokich.\nmiasta. Obszar ten jest natomiast słabo skomunikowany z pozostałymi regionami miasta\ni mało w jego obrębie terenów zielonych.\nWedług zespołu profesora, konieczne będzie dalsze wyróżnienie krajobrazu historycznego, jako podstawowego komponentu miasta oraz jego ochrona, zwłaszcza na terenie\nStarego Miasta. W jego obrębie zachodzą bowiem zbyt dynamiczne zmiany podczas gdy\nnie są rozwijane inne obszary miasta. Nadal\nważne pozostają doliny Wisły i jej dopływów,\nktóre powinny określać urbanistyczny podział\nmiasta. Niezbędne jest również wzmocnienie ich powiązań kompozycyjnych, a także\nwyznaczenie nowych osi widokowych lub\nwzmocnienie istniejących. W studium wskazano też, że konieczne będzie poszerzenie\nlub wskazanie nowych obszarów pod zabudowę mieszkaniową.\nPrzedstawiono problemy jakie rodzi powrót do koncepcji budowy „Trasy Bagrowej”,\na także wypomniano brak zapisów chroniących zabytki architektury i kultury oraz powierzanie prac nad studium osobom spoza Krakowa i rezygnację z jakichkolwiek konsultacji,\nzarówno społecznych jak i prowadzonych\nwśród urbanistów i architektów.\nmiasto i powinno wyznaczać główne kierunki\nrozwoju nie wchodząc w kompetencje planów\nprzestrzennych oraz ich nie ograniczając.\nProfesor Chmielewski stwierdził, że nie jest\nzwolennikiem wysokościowców i według\nniego Kraków powinien zachować charakter\nmiasta o niezbyt wysokiej zabudowie, chociaż występują w nim pewne wyraźne obiekty\no pionowej dominancie (tzw. Szkieletor czy\nkominy i chłodnie kominowe elektrociepłowni\nw Łęgu). Niestety sformułowania, jakie znalazły się w dokumencie, nie zabraniają wyraźnie wznoszenia budynków o dużej wysokości.\nWedług profesora studium nie jest miejscem,\nw którym taki zapis powinien się pojawić. Nasuwa się jednak pytanie, gdzie i kto powinien\ntaki zakaz wprowadzić zwłaszcza, że jak przyznaje sam architekt, członkom zarządu miasta\nwyraźnie zależy na pojawieniu się w Krakowie\nNie do końca zebranym na spotkaniu traﬁły do przekonania wyjaśnienia, w których\nautor tłumaczył zmniejszenie liczby miejsc\nwe niezbędne będzie powiększenie obszarów\nprzeznaczonych pod usługi komunalne, w tym\npod budowę obiektów oświatowych (żłobki,\nprzedszkola i szkoły). Dotyczy to szczególnie terenów, na których ma powstawać zabudowa mieszkaniowa oraz obrzeży miasta.\nNiezbędna będzie też rozbudowa kanalizacji\nPoważne problemy komunikacyjne rodzi natomiast skoncentrowanie miejsc pracy\nw centrum miasta. Dochodzi do tego nieczytelny układ obwodnic i dróg tranzytowych, które przecinają śródmieście. Niezwykle ważna\ndla rozwoju Krakowa będzie budowa nowych\ntras obsługujących ruch wewnętrzny. Opracowywana koncepcja zakłada stworzenie trzech\npierścieni obwodnic i rozwój komunikacji zbiorowej. Ustalono, że całkowicie nieekonomiczne byłoby budowanie metra i zamiast niego\nzaproponowano rozwój transportu szynowego obejmującego szybki tramwaj, tramwaj\nkonwencjonalny i kolej. Jest to o tyle ważne,\nże tereny dogodne dla rozwoju śródmieścia\nzlokalizowane są według autorów studium po\nwschodniej i południowo-wschodniej stronie\nProfesor Chmielewski wyjaśniał, że forma i sposób powołania zespołu został w pewien sposób\nnarzucony przez władze Krakowa. Przy czym\nprzychyla się do poglądu, że najlepiej aby\nopracowanie tego typu tworzone było przez\nosoby spoza miasta, tak aby bez emocji mogły one oceniać stan istniejący i różne warianty możliwych rozwiązań. Nie można przy tym\ndziałać wycinkowo, a studium musi objąć całe\nparkingowych wokół obiektów biurowych\nkoniecznością ograniczenia ruchu samochodowego w centrum miasta, co powinno\nprzyczynić się do spopularyzowania transportu publicznego.\nWedług profesora ochrona dóbr kultury jest\nzapisana w dokumentach już uchwalonych\nprzez władze Krakowa, więc nie ma potrzeby\nwprowadzania takich zapisów do studium.\nAutor nowego studium bronił też koncepcji\nutworzenia tzw. Trasy Bagrowej. Według niego jej brak spowoduje znaczne obciążenie ruchem ulic sąsiednich i będzie odczuwalny na\nTrasa ta zamykałaby trzecią obwodnicę\nKrakowa i stanowiłaby najsilniej obciążony\nruchem fragment układu komunikacyjnego.\nŁączyłaby po wschodniej stronie miasta\ndwie najbardziej ruchliwe trasy prowadzące\nz Tarnowa oraz Sandomierza. Jej przebieg\nwyznaczono przez dolinę rzeki Drwinki, Park\nRzeczny oraz 200-letni Park Jerzmanowski\nwpisany do rejestru zabytków, a następnie\nprzez Park Lili Wenedy. W ten sposób twórcy\nnowego studium powrócili do rozwiązania\nforsowanego już wcześniej i ostatecznie, po\nlicznych protestach, zarzuconego w 1997\nroku. Jego przeciwnicy dowodzą, że pomijając zabytkowy charakter Parku Jerzmanowskiego i konieczność wycięcia 200-letnich dębów budowa tej trasy wiązałaby się\nze znacznym zmniejszeniem lub likwidacją\nsporego obszaru terenów zielonych i rekreacyjnych, których i tak jest bardzo mało\npo wschodniej stronie miasta, co przyznaje\nnawet prof. J. M. Chmielewski. Niezbędne\nbyłoby wyburzenie około 100 domów, zlikwidowanie dwóch szkół i przedszkola oraz\npoprowadzenie trasy po 650-metrowej estakadzie, której wysokość sięgałaby nawet\n12 metrów. Obawy budzi też konieczność\nzasypania koryta Drwinki, co naruszyłoby\nokoliczne warunki gruntowo-wodne.\nObok zastrzeżeń wnoszonych przez architektów i urbanistów do rozwiązań przyjętych\nw studium, gorące dyskusje i emocje wzbudza też w środowisku krakowskim powierzenie prac nad nowymi rozwiązaniami osobom\nspoza Krakowa oraz pominięcie w nich, nawet\nw formie konsultacji, opinii miejscowych urbanistów i architektów.\nMożna przypuszczać, że zamiarem Prezydenta Miasta było powołanie zespołu, który bez\nemocji spojrzałby na jego aktualne i przyszłe\nproblemy urbanistyczne. Pominięcie fachowców wywodzących się z Krakowa wzbudza\nw nich jednak zrozumiałe zastrzeżenia i obawy,\nco do przyszłości ich rodzinnego miasta.\nZ jednej strony spojrzenie na Kraków, jego\nproblemy oraz przyjętą strategię rozwoju przez\nosoby z zewnątrz na pewno pozwala bardziej\nobiektywnie ocenić stan istniejący oraz zaproponować działania, których do tej pory nie\nrozważano. Z drugiej jednak strony może im\nbrakować wiedzy na temat rozwiązań, jakie już\nbyły brane pod uwagę wcześniej i przyczyn,\ndla których z nich zrezygnowano. Wśród samych statystyk i opracowań trudno też czasem\ndoszukać się informacji o przyzwyczajeniach\nlub preferencjach mieszkańców, które mogą\nmieć wpływ na jego rozwój czy akceptację\nproponowanych w studium działań.\nPomijanie opinii osób związanych z miastem\nprzyczynia się zresztą do narastania sprzeciwu\nwobec planowanych rozwiązań. Wzbudza je\nrównież brak oﬁcjalnych informacji o studium.\nTrudno się dziwić oburzeniu środowisk urbanistycznych i architektonicznych Krakowa, które\nz prasy dowiadują się, że takie prace zostały w ogóle podjęte i poznają efekty tych prac\nWydaje się też, że znacznie wcześniej należało przedstawić powody leżące za decyzją\no ponownym opracowaniu tak ważnego dokumentu i w większym stopniu zgodzić się na\nwgląd w pracę zespołu przygotowującego studium środowisk urbanistycznych i architektonicznych Krakowa. Uniknięto by w ten sposób\nwielu nieporozumień i konﬂiktów, zaś kształt\nprzyjętych rozwiązań miałby większe szanse na\nzyskanie akceptacji mieszkańców miasta.\nRedakcja Z:A pragnie podziękować władzom Małopolskiej Okręgowej\nIzby Architektów za zaproszenie na debatę.\nNiewiele jest dzisiaj w Polsce inwestycji, gdzie przy wykonywaniu instalacji\nsanitarnych i grzewczych nie zastosowano przynajmniej kilku wyrobów oznaczonych\ncharakterystycznym symbolem serca.\najważniejszą pozycję w ofercie ﬁrmy\nHERZ od lat stanowią zawory termostatyczne pozwalające na indywidualną regulację temperatury w każdym pomieszczeniu,\nzapewniające komfort cieplny niezależnie od\nzmian temperatury na zewnątrz.\nW swojej ofercie ﬁrma posiada również pozostałe elementy służące do prawidłowego\nwykonywania i regulacji instalacji sanitarnych i grzewczych. Są to między innymi: systemy ogrzewania powierzchniowego, system\nrozprowadzania rur wielowarstwowych, czy\nsystemy przyłączeniowe do grzejników.\nOdpowiedzią na wyzwania przyszłości są\nkompletne systemy grzewcze marki HERZ\nwykorzystujące energię odnawialną – kotły\nna biomasę, systemy solarne oraz nowość –\nJednym z najciekawszych rozwiązań w zakresie wytwarzania czystej energii cieplnej\nsą kotły opalane biomasą. Obecnie w ofercie ﬁrmy HERZ znajdują się kotły do tradycyjnego spalania drewna; wykorzystujące\nprzy spalaniu drewna efekt suchej destylacji czyli tzw. holzgas, a także seria kotłów\nna drewniane wióry, zrębki lub pelet. Kotły\nHERZ BioControl o zakresie mocy od 10 do\n500 kW to kotły wodne, niskotemperaturowe,\nz wielobiegowymi wentylatorami ssącymi\noraz pełną automatyzacją. Kotły BioControl\nnależą do najnowocześniejszych jednostek\nna rynku – ich nowoczesność należy rozpatrywać w aspekcie automatyki i sterowania,\nwysokiej sprawności i efektywności, różnorodności systemów doprowadzenia paliwa\noraz nowego dizajnu.\nKolektory słoneczne HERZ\nKolektory słoneczne są niewyczerpalnym\nźródłem energii cieplnej. Nowoczesne, wysokowydajne kolektory słoneczne HERZ\numożliwiają pozyskiwanie energii cieplnej\npraktycznie bez żadnych kosztów i stanowią\nbardzo ciekawą alternatywę dla stosowanych\ndzisiaj źródeł ciepła.\nFirma HERZ oferuje kompletny zestaw do\nogrzewania solarnego oparty na kolektorach\npłaskich, w skład którego wchodzą:\nŋw ysokowydajne kolektory słoneczne HERZ\nSunstar 2,1 Standard (519 kW/h/m2),\nŋzasobnik magazynowy ciepła na ciepłą\nwodę pitną lub wodę grzewczą (3005000 l),\nŋuniwersalne regulatory HERZ ESDR21-D3;\nUVR61-3R4; UVR 64,\nŋzestaw pompowy Sunny o różnej wydajności w zależności od zapotrzebowania\nŋnaczynie zbiorcze przeponowe dla zestawu solarnego(18-200 dm3),\nŋpakiet montażowy do posadowienia kolektorów na dachu (dachówka, eternit, blacha) oraz czynnik pośredniczący.\nKocioł HERZ Firematic BioControl\nFirma HERZ wprowadziła właśnie na polski\nrynek pompy ciepła HERZ Commotherm\ntypu powietrze/woda o mocy grzewczej do\nW swojej ofercie ﬁrma HERZ posiada\nrównież pompy ciepła typu solanka/woda\ni woda/woda w pięciu podstawowych wielkościach (5, 7, 10, 12, 15) i w dwóch wykonaniach: Standard i DeLuxe.\nAktualnie oferta tych pomp rozszerzona została o moduł Free Cooling oraz wykonania\nz zasilaniem jednofazowym.\nW przypadku pomp HERZ Commotherm\nmożliwe są trzy systemy pracy: pośredni\nw układach solanka/woda, bezpośredni przy\nwykorzystaniu wody gruntowej oraz układ powietrze/woda z zewnętrzną lokalizacją pompy.\nPompy ciepła HERZ Commotherm umożliwiają sterowanie podgrzewem ciepłej wody,\nobiegami grzewczymi (z czego 1 w trybie\npogodowym) i pompowymi, zarządzanie zasobnikiem buforowym, układem solarnym\ni współpracę z termostatem pokojowym.\nDostępne są również wykonania z modułem do chłodzenia pasywnego w lecie.\nPompy ciepła HERZ są dedykowane do\ninstalacji z wykorzystaniem elementów\ngrzewczych płaszczyznowych – podłogowych i ściennych. Urządzenia uzyskują sprawność na poziomie 5,2 dla pompy\nwoda/woda i 4,6 dla pompy ciepła solanka/\n32-020 Wieliczka, ul. A. Grottgera 58\ntel. (0-12) 289-02-20, fax (0-12) 289-02-21\nPompa ciepła HERZ Commotherm\nWykorzystanie systemów grzewczych\nﬁrmy HERZ nie tylko zapewnia\nkomfort cieplny, ale równocześnie\npozwala oszczędzać energię i chronić\nSystemy grzewcze ﬁrmy HERZ to tania\ni czysta energia dzisiaj i w przyszłości.\nwww.herz.com.pl; e-mail: [email protected]\narena Design, 3-6 czerwca 2009, Poznań\n„Arena Design” to nowy pomysł\nMTP na promocję w Polsce\ni architektury. Przy okazji targów\nmeblowych i wyposażenia\nwnętrz można było oglądać\ndizajnerskie projekty i realizacje,\nzapoznać się z fachowymi\npublikacjami a także wziąć\nFot. B. Wokan\nwarsztatach i spotkaniach.\nZałożeniem organizatorów premierowej odsłony „areny Design” było stworzenie prestiżowego wydarzenia specjalnego skierowanego do\narchitektów i projektantów, poświęconego tematyce współczesnego dizajnu. Wystawa została zorganizowana w ramach, odbywających\nsię na początku czerwca, targów branży meblowej i wyposażenia wnętrz (na które składa\nsię kilka imprez takich jak: Meble, Biuro, Home\nDecor, Luminexpo i Budma Interior). Przestrzeń pawilonu 7A na cztery dni zamieniła się\nw miejsce promocji wzornictwa jako elementu\nintegralnie związanego z przemysłem i jednego z najważniejszych narzędzi kreowania marki na rynku.\nPrzestrzeń ekspozycji została podzielona na\n5 stref tematycznych: Forum, Top Design,\nKreatywni, Edukacja i Wiedza. Strefa Forum\nstanowiła centralny punkt całego projektu.\nTam odbywały się najważniejsze wydarzenia, spotkania, wykłady i dyskusje panelowe.\nSzczególnie interesujące były te ostatnie.\nWzięli w nich udział wybitni zagraniczni dizajnerzy (Manfred Dorn z Phoenix Design\ni Tassilo von Grolman z Tasillo von Grolman\nGmbH), producenci, przedstawiciele uczelni\noraz instytucji wspierających rozwój wzornictwa przemysłowego z Polski i innych krajów\neuropejskich. W czasie trwania „areny De-\nsign” odbyły się trzy panele dyskusyjne: „Po\nco komu ten design?” (3.06), „Współpraca potrzebna od zaraz!” (4.06) i „Szkoła przetrwania design'u” (5.06). Problematyka poruszana\npodczas spotkań była różnorodna. Dotyczyła\nm.in. promocji dizajnu, współpracy dizajnerów\ni przedsiębiorców a także metod kształcenia\nprzyszłych projektantów. Program ostatniego\ndnia targów (6.06) skierowany był do szerokiej\npubliczności – odbyły się pokazy dizajnerskich gier logicznych i konkursy z nagrodami.\nW streﬁe Forum codziennie można też było\nobejrzeć cykl prezentacji multimedialnych pt.\nKreatywnie na topie\nTop Design to miejsce, gdzie rozgrywano drugi\netap konkursu na doskonałe wzornictwo. Wystawione tam produkty ubiegały się o Top Design award 2009 (10 produktów w 3 grupach tematycznych). W streﬁe Kreatywni prezentowały\nsię instytucje i indywidualni projektanci zajmujący się dizajnem. Pomysły i prace pokazywali\ntam przede wszystkim praktycy: projektanci\nform przemysłowych, architekci, studia projektowe i pracownie. Swoje osiągnięcia prezentowały polskie i europejskie centra dizajnu.\nMiasto oddycha dizajnem\nEdukacja była strefą prezentacji dorobku polskich uczelni o proﬁlu artystycznym i tech-\nnicznym. Zwiedzający mieli okazję odwiedzić\nstoiska informacyjne i obejrzeć wystawy prac\nstudentów. Najliczniejszą grupę stanowiły uczelnie poznańskie, pokazały się ASP, Politechnika\ni Uniwersytet Przyrodniczy. Swoje stoiska miały\nPolitechnika Śląska i Akademie Sztuk Pięknych\nz Krakowa, Łodzi i Katowic. Zaprezentował się\nrównież Śląski Zamek Sztuki i Przedsiębiorczości w Cieszynie oraz szwedzki klaster Mobelriket\nskupiający projektantów i producentów mebli,\nrealizujących idee „zrównoważonego dizajnu”.\nW streﬁe Wiedza można było zaopatrzyć się\nw różnorodne wydawnictwa branżowe.\nImpreza nie zamknęła się jednak tylko na\nterenie MTP. W ramach akcji „Miasto żyje designem” poznańskie ﬁrmy, uczelnie i władze\nsamorządowe przygotowały ciekawy program\nwystaw oraz warsztatów odbywających się\nw całym Poznaniu. Honorowy patronat nad\nimprezą objęło Ministerstwo Gospodarki, partnerem był Urząd Marszałkowski Województwa\nWielkopolskiego oraz Urząd Miasta Poznania.\nBez wątpienia dizajn to temat na czasie.\nCieszy fakt, że w polskim kalendarzu targowym\nprzybyło kolejne wydarzenie dotyczące tej problematyki. Pierwsza odsłona „areny Design”\npokazała, że impreza tego typu była w Poznaniu potrzebna. Jednak z odpowiedzią, czy stanie się ona ważnym i opiniotwórczym miejscem\npromocji polskiego dizajnu, trzeba poczekać\ndo następnych edycji.\nFot. Maciej Kuszela, archiwum MTP\nW dniach 24-27 listopada 2009 na MTP równolegle z kolejną edycją targów Poleko\nzadebiutują nowe Targi dla Gmin, Miast i Regionów Gmina 2009. Imprezy dotyczyć będą\nproblematyki związanej z organizacją przestrzeni miejskiej i ekologią, a zatem takiej, która\npowinna zainteresować architektów i urbanistów.\nPremierowe targi Gmina to wydarzenie adresowane do samorządów terytorialnych, stowarzyszeń oraz organizacji odpowiedzialnych za rozwój polskich regionów, miast i wsi. Ich tematyka\nobejmie m.in. kształtowanie przestrzeni urbanistycznej, infrastrukturę techniczną, w ramach\nktórej na szczególną uwagę zasługuje: budowa\nulic, chodników, parkingów oraz architektura\nkrajobrazu. Ponadto poruszone tam zostaną\nzagadnienia związane z infrastrukturą społeczną, z uwzględnieniem rozwiązań przyjaznych\nosobom niepełnosprawnym a także kwestie informatyzacji jednostek administracyjnych i instytucji publicznych.\nTargi Gmina 2009 jako arena wymiany wiedzy i doświadczeń pomiędzy przedstawicielami\nsektora prywatnego i publicznego, będą okazją\ndo rozmów pomiędzy profesjonalistami. W założeniu organizatorów mają stanowić także inspirację dla wprowadzania innowacyjnych pomysłów i rozwiązań, zmierzających do poprawy\nfunkcjonowania jednostek samorządowych,\na tym samym do polepszenia jakości życia ich\nW ramach targów Gmina zorganizowany\nzostanie Salon Inwestycji i Nieruchomości Investﬁeld – wystawa ofert inwestycyjnych miast\ni regionów. Towarzyszyć jej będzie program\nmerytoryczny, obejmujący m.in. takie tematy\njak: rozwój regionalny, planowanie i projektowanie przestrzeni miejskiej i wiejskiej, rewitalizacja, infrastruktura drogowa, komunikacyjna\ni turystyczna oraz strefy ekonomiczne i parki\nEkologia i technika komunalna\nW tym samym czasie na terenach MTP odbędą\nsię znane z poprzednich lat Międzynarodowe\nTargi Ochrony Środowiska Poleko prezentujące\nszereg nowoczesnych rozwiązań, które mogą\nzainteresować architektów. Wszystko wskazuje na to, że ich kolejna edycja zanotuje wzrost\nliczby wystawców. Stan zgłoszeń przekracza\nobecnie o 10% poziom z analogicznego okresu\nroku ubiegłego. Wśród wystawców nie brakuje\nliderów. Zainteresowane udziałem są wiodące\nﬁrmy działające w branży. Targi cieszą się też\ndużym zainteresowaniem ﬁrm zagranicznych.\nEkspozycja targów Poleko obejmuje rozwiązania z zakresu gospodarki odpadami, gospodarki\nwodno-ściekowej, energii przyjaznej środowisku,\nograniczenia hałasu i emisji zanieczyszczeń. Towarzyszyć jej będzie bogaty program seminariów, konferencji i spotkań biznesowych.\nW ramach edycji 2009 wydzielone zostaną\nekspozycje specjalne: Salon Czystej Energii\n(poświęcony zagadnieniom odnawialnych źródeł energii), Salon Recyklingu (obejmujący tematykę odzyskiwania odpadów), oraz Nauka\ndla Środowiska. Ta ostatnia wystawa ma na\ncelu prezentację osiągnięć badawczych, które\nmogą zostać wykorzystane przez przedsiębiorstwa w celu podnoszenia innowacyjności oraz\nstandardów w zakresie ochrony środowiska.\nDużo miejsca poświęcone zostanie zagadnieniom funduszy unijnych przeznaczanych na\nochronę środowiska i inwestycje proekologiczne.\nZainteresowani będą mogli dowiedzieć się więcej na ten temat m.in. na stoiskach Ministerstwa\nŚrodowiska, Narodowego Funduszu Ochrony\nŚrodowiska i Gospodarki Wodnej, Funduszy\nWojewódzkich czy Banku Ochrony Środowiska.\nTargi Poleko odbędą się już po raz dwudziesty pierwszy. W ubiegłorocznej, jubileuszowej\nedycji uczestniczyło blisko 1000 wystawców\ni ﬁrm z 21 państw. Z ofertą wystawców prezentowaną na powierzchni 18,5 tys m2 zapoznało\nsię ponad 18 tys. osób.\nWięcej informacji: www.gmina.mtp.pl, www.invesﬁeld.mtp.pl,\nczy typowe? (część 1)\nTemat barier architektonicznych jest już podobnie wysłużony, jak ekologia czy\nenergooszczędność. Ten ostatni uratował się ostatnio dzięki nowym przepisom.\nEkologię zastąpiono hasłem zrównoważonego rozwoju. A bariery architektoniczne?\nCiągle to samo, czyli nuda. Skoro tak dużo się o tym mówi, dlaczego wielu\nprojektantów, deweloperów i zarządców nie stosuje tych rzekomo „oklepanych”\nzaleceń w praktyce i nie poznaje nowych?\nFot. W. Prastowski\nWydawać się może, że sprawy poruszane\nw tym tekście nie mają związku z zawodem\narchitekta. Przecież nas, architektów w pracy\nobligują stosowne przepisy i z własnej woli oraz\nz obowiązku je znamy. Zgoda – kto uważa, że\nwie wszystko, nie przeczyta tego tekstu. Jednak\npodjęta w tym artykule tematyka nie dotyczy li\ntylko architektów – raczej projektantów w szerokim pojęciu i użytkowników architektury.\nMówiąc projektant obiektu lub przestrzeni, myślimy często architekt. To jednak nie wyczerpuje w pełni znaczenia tego słowa. Projektantem\njest również (i od wieków był!) inwestor, który\nrealizuje, z pomocą projektantów-zawodowców, własną wizję inwestycji za własne lub pożyczone pieniądze. Projektantem jest przecież\njakże często wykonawca, który czasami bardzo\nMOPS-y i PFRON\nprzyznano na te\nJedyna zatem nadzieja\nmocno wpływa na kształt projektu. Projektant\nto również zarządca nieruchomości, który nierzadko decyduje o kształcie środowiska zbudowanego, w szczególności nieruchomości,\nktórą zarządza. Wreszcie projektantem bywa\nteż często urzędnik administracji publicznej\nnarzucający legislacyjnie kształt przestrzeni\nlub konkretne rozwiązania (np. rodzaj dachu,\nelewacji, lamp ulicznych, ławek itd.). Ten wie-\nUniwersalny chodnik przy głównym wejściu do opery.\nlokąt zależności inwestora, projektanta-zawodowca, wykonawcy, urzędnika i zarządcy jest\npolem architektonicznych działań i płaszczyzną funkcjonowania użytkowników przestrzeni.\nMówiąc nieco górnolotnie, ale jednocześnie\nkonkretnie – tych pięć symbolicznych postaci\ndecyduje o życiu użytkownika przestrzeni. Co\nciekawe, decyduje najczęściej bez jego udziału. Aby obie strony (projektanci i użytkownicy\nprzestrzeni), wiedziały o potrzebach i problemach drugiej strony, jeszcze przed samym\nmomentem oddania obiektu do użytkowania,\nniezbędne są (tu użyję kolejnej pary zbanalizowanych pojęć) dialog i edukacja. Bez dialogu\nnie będzie zgody, a ta możliwa jest tylko wtedy, gdy w Polsce zaczniemy szerzej stosować\nﬁlozoﬁę universal design (UD). Ta idea łączy nie\ntylko środowiska i pokolenia, ale (przynajmniej\nw teorii) ma na celu osiągnięcie porozumienia\ntwórców z odbiorcami. Przyjrzyjmy się zatem\nUD w kontekście dostępności do architektury\ni pojęcia niepełnosprawności.\nkonstruktor, instalator, …),\nMożna by powiedzieć, że pierwsza grupa\n(projektanci przestrzeni), to osoby niezależne,\na druga (użytkownicy przestrzeni) – zależne,\nbo przecież pierwszych w projektowaniu nie\nogranicza bezpośrednio użytkownik, natomiast\ndrudzy muszą korzystać z tego, co wymyślili\npierwsi. Tak jednak nie jest do końca, bowiem\npierwszych ograniczają przepisy, stworzone\nw celu reprezentowania interesów tych drugich.\nZatem obie grupy są w jakimś stopniu zależne\nod siebie. Jednak pierwsi są grupą niejednorodną w sensie komunikacyjnym: użytkownik\nma małe szanse zakomunikowania projektantowi swoich racji, ale może to łatwo zrobić wobec\ninwestora lub zarządcy, bo najczęściej zna jego\nnazwę i adres. Z kolei znajomość stosownych\nprzepisów przez zarządcę często wystarcza do\nodrzucenia pretensji użytkownika. W funkcjonującym obiekcie postać projektanta-zawodowca\njest najbardziej eteryczna – właściciel mieszkania rzadko wie, kto jest autorem projektu jego\nByłoby doskonale, gdyby liczne dyskusje nt. rozwiązań i problemów projektowych docierały nie\ntylko do projektantów-zawodowców, lecz także\ndo ww. osób i środowisk, a przede wszystkim do\nużytkowników architektury. W tym momencie należałoby przywołać pojęcie partycypacji społecznej (kolejny zużyty termin, ale na szczęście wciąż\nna topie). Konferencja na ten temat (organizowana\nprzez Biuro Rozwoju Gdańska we wrześniu br.),\nto wydarzenie dające nadzieję na lepsze. O partycypacji i edukacji należy mówić, pisać, czasem\nnawet krzyczeć. Na postulacie włączenia użytkownika przestrzeni w proces jej tworzenia opiera\nsię zawodowa i pozazawodowa edukacja architektoniczna. W naszym kraju dopiero raczkuje,\nnawet mimo silnie sprecyzowanych postulatów\nw dokumencie zwanym „Polska Polityka Architektoniczna”. Na tych samych założeniach opiera się\nprojektowanie uniwersalne – nazwane uniwersalnym dizajnem w celu promocji międzynarodowego skrótu UD oraz w celu eliminacji zawłaszczenia\ntego terminu przez dziedzinę wzornictwa przemysłowego lub sztuki użytkowej. Design znaczy\nFot. H. Żminkowska\nNierównorzędny status dwóch wejść do muzeum.\nPlatforma pionowa tuż obok schodów.\ngłównego wejścia do muzeum.\nlokalu, praktycznie nigdy nie zna jego danych\nteleadresowych, ale, o dziwo, winą za wszelkie\nusterki obarcza przede wszystkim architekta.\nUpublicznienie danych głównych projektantów\n(nie tylko architektów) umożliwiłoby użytkownikom stosowne kontakty. Być może zmusiłoby\nteż stronę projektową do uważniejszego liczenia się z potrzebami strony użytkowej – byłby\nto dobry punkt wyjściowy dla uniwersalnego\ndizajnu i partycypacji. Sytuacja taka byłaby\ntakże spójna z dążeniem architektów do ujawniania swoich nazwisk w celach prestiżowych.\nWzięło się to z faktu, że wcześniej architekta\npostrzegano przede wszystkim jako wykonawcę poleceń inwestora (czy to państwowego czy\nprywatnego). Dopiero od niedawna podkreśla\nsię nasze prawa autorskie i rolę w kreacji architektonicznej. Z drugiej strony brakuje w tej\ntendencji dążenia do umożliwienia kontaktów\nużytkowników z projektantami (nie tylko architektami) – a być może to właśnie uświadomiłoby obu stronom barykady (czy raczej bariery)\ngenezę wielu problemów oraz ułatwiłoby ich\neliminację doraźnie lub w przyszłości.\nUD popularne jest w krajach zachodnich\ni w USA, a TD m.in. w Polsce. Na szczęście\no UD mówi się i pisze coraz częściej. Każdy\ntekst podejmujący tę tematykę jest autorską interpretacją tej ﬁlozoﬁi, ponieważ sektor\nprawny ignoruje jej istnienie. Oby dane nam\nbyło czytać jak najwięcej takich interpretacji, bo tendencje projektowo-legislacyjne idą\nw zdecydowanie złym kierunku. Pokutuje bowiem przekonanie, że zbudowanie pochylni,\nmontaż platformy, zrealizowanie toalet dla niepełnosprawnych lub zapewnienie odpowiednio szerokich drzwi – wszystko, jak przykazał\nkatechizm, czyli 75-ka – wystarcza do zrealizowania zasady dostępności. (75-ka, czyli\ni ich usytuowanie, Dz.U. nr 75 poz. 690 z późn.\nzm., ostatnia z 12 marca 2009 r.) W praktyce\njednak zdarza się, że są to dodatkowe urządzenia, których można by uniknąć na drodze\ngłębszej analizy projektowej. Co więcej, nie są\nwcale rozwiązaniem satysfakcjonującym użytkowników – przykład platformy schodowej jest\nszczególnie jaskrawy, bowiem generuje ona\nu osoby na wózku konieczność proszenia\no pomoc, czego osoby z niepełnosprawnością\nnie akceptują. Rozwój cywilizacyjny oraz deﬁ-\nWymienione powyżej osoby są uczestnikami procesu budowlanego. Muszą one znać\ni stosować w swej pracy prawo budowlane\n– projektant i inwestor również się do nich\nzaliczają. To truizm, przecież wszyscy o tym\nwiemy i czytamy prawo budowlane. Każdy\nz osobna stosuje też kodeks etyczny – własny\nlub grupy, do której należy, np. izby zawodowej, stowarzyszenia czy też zgromadzenia\nreligijnego. Przywilejem każdego uczestnika procesu budowlanego jest zatem wybór\npomiędzy uniwersalnym dizajnem (UD) a typowym dizajnem (TD). Selwyn Goldsmith\ncharakteryzuje go (w nomenklaturze znanej\nw Polsce m.in. z dziedziny urbanistyki) jako\nwybór między metodologią bottom-up (UD)\na top-down (TD) [Selwyn Goldsmith, Universal design: a manual of practical guidance for\nPodział na UD i TD nie jest ani administracyjny, ani nawet przyjęty w środowisku, jednak\ndo zwerbalizowania jego istnienia prowokuje\nobserwacja współczesności. Dobrze jest, jeżeli tego wyboru dokonujemy ze świadomością\nkonsekwencji. Czym zatem różnią się te dwa\nmodele projektowe? Pierwszy polega na projektowaniu z myślą o wszystkich, drugi – z myślą o typowych. Kim jest w tym procesie architekt lub inwestor? Pod względem sprawności\njest najczęściej tym typowym, przeciętnym.\nSzklana balustrada słabo widoczna.\n.mimo mocnego pochwytu.\nMocno widoczna balustrada wygodna dla osób z lękiem wysokości.\nnicja „niepełnosprawności” zobowiązują projektantów do tolerancji również w kwestiach\npsychologicznych (nie tylko somatycznych).\nZmuszanie części odbiorców architektury\ndo permanentnego proszenia o pomoc jest\nformą dyskryminacji i absolutnie nie załatwia\nUniwersalne wejście do centrum handlowego.\n.bez schodów i pochylni.\nochrony konserwatorskiej często uniemożliwiają nowoczesne dostosowanie obiektu dla\npotrzeb osób z deﬁcytem sprawności – w takich wypadkach aspekt konserwatorski bierze\ngórę nad aspektem ludzkim (ten trudny temat\nwarty jest odrębnego omówienia).\nW naszym kraju obowiązuje specyﬁczne zrozumienie demokracji: jeżeli widocznej\nwiększości pasuje, to niewidoczna mniejszość\nmusi się dostosować. Uniwersalna (do typowej\nzmuszają przepisy) dostępność w architekturze jest rzekomo zbędna, ponieważ większość\nodbiorców jest sprawna. Nic bardziej mylnego! Ograniczenia sprawności ma większość\nz nas, a osób na wózkach nie widać, ponieważ\nśrodowisko zbudowane nie zachęca do jego\neksplorowania – dobrze znane mieszkanie jest\nbezpieczniejsze i nie generuje tego przykrego\nprzymusu proszenia o pomoc lub wchodzenia\nbocznym wejściem. Niby wszystko gra, jest\npochylnia, jest dźwig, ale dostęp do muzeum\nlub fontanny nie jest tak paradny i wygodny dla wózkersa, jak dla VIP-a na sprawnych\nnogach. Po co się martwić, wózkers objedzie\ni zjedzie, powinien się cieszyć, że w ogóle ma\ndostęp, skoro wcześniej go nie miał. Tylko, że\nto nie powinien być model myślenia państwa\nTypowa fontanna publiczna z murkiem blokującym dostęp.\nFot. K. Prastowski\nNo właśnie: problem. Powiedzmy to otwarcie –\nnajwyraźniej w naszym demokratycznym kraju\nniepełnosprawni to utrapienie. Dla architekta\nstanowią problem projektowy, który, co zdarza się nazbyt często, bywa rozwiązywany na\nkońcu „procesu twórczego”. Priorytetem są bowiem schody, od wielu wieków wysoce ceniony\nelement kompozycyjny bryły. Ten problem dotyczy także inwestora – pochylnia lub platforma\n(współczesny dylemat) to przecież wydatek\nkonieczny funkcjonalnie i marketingowo lecz\nzbędny komercyjnie. Prawdopodobieństwo\nsprzedaży lokalu osobie niepełnosprawnej inwestorzy oceniają na bliskie zeru (na szczęście\nstatystykę ratują wózki dziecięce!).\nEch, ci niepełnosprawni… nie widać ich,\nnie słychać, to po co dla nich projektować?\nKryją się gdzieś, jest ich niewielu, mają różne schorzenia, są mniejszością, więc po co\nbrać ich pod uwagę? Platforma schodowa\nprzy każdym wejściu? Jedna kosztuje 40 tys.\nzł – zbędny wydatek! Strata dwóch miejsc\npostojowych na rzecz jednego z kopertą? Tracimy 2 x 30 tys. zł za dwa miejsca – szkoda\npieniędzy! A może by wprowadzić wyższą\ncenę miejsc z kopertą? No nie, toż to dyskryminacja! W dodatku wykupienie miejsca parkingowego wraz z nowym mieszkaniem jest\nobligatoryjne – to kolejny przykład myślenia\ntypowego (TD), zakładającego, że wszyscy\nposiadają i parkują auta, własne lub gościa.\nPrzepisy urbanistyczne stoją więc odgórnie na\nstraży domniemanych potrzeb mieszkańców,\ntym bardziej niepełnosprawnych. Dbają także\no zyski pośredników nieruchomości, jednak\nkonieczność zapewnienia stanowisk 5 x 3,5 m\nnie jest w smak inwestorom. Inne utrapienie\ninwestorów to wspomniane platformy schodowe – z rachunku ﬁnansowego inwestycji często wynika, że zbyt wysokie koszty wentylacji\nmechanicznej i oświetlenia w zagłębionym garażu (przy wejściu z terenu) dyktują konieczność podniesienia parteru i montażu platform\nprzy wszystkich wejściach. Zaufanie do projektantów nakazuje zgodzić się, że „inaczej się\nnie dało”. W przypadku zabytków problem jest\ntym większy, że stosunkowo ostre przepisy\nUniwersalna fontanna z łatwym.\n.dostępem dla wszystkich.\nUD: fontanna Kraków – dobry przykład.\ndzeń i akcesoriów. Tym samym zwiększamy\nkoszty inwestycyjne, ponieważ generuje je\nprojektowanie typowe (TD), a metodologia\nuniwersalna (UD) jest nam obca lub niemiła – priorytet reguły społecznej (wyższość\nfunkcjonalności zgodnej z dobrem publicznym nad estetyką i dizajnem) jest trudniejszy i wymaga od projektantów (nie tylko\nzawodowców) wysiłku intelektualnego.\nArchitektura, to dziedzina na wpół artystyczna, której integralną częścią jest ﬁlozoﬁa.\nProjektant projektuje (a inwestor buduje) tylko\npozornie „dla ludzi”. Raczej kreuje określoną\nrzeczywistość na podstawie własnej wiedzy\ni światopoglądu. Tworzy przestrzeń przez pryzmat własnych doświadczeń. Swoją drogą\nwłaśnie dlatego najlepszymi architektami są\nci, którzy „wiele przeżyli”. Architekci-decydenci jako intensywnie pracujący twórcy i przedsiębiorcy, najczęściej poruszają się po mieście samochodami, rzadziej pieszo, rowerem,\na tym bardziej na wózkach. Podobnie inni projektanci-zawodowcy czy inżynierowie budownictwa. Projektując dany obiekt bazują na własnym doświadczeniu konkretnych funkcji (to,\nco sam przeżyłem), na własnym światopoglą-\ndzie (to, czego się nauczyłem i do czego dążę)\ni na własnej wiedzy (to, co przeczytałem lub\nzobaczyłem). Projektowanie jest poprzedzone\nindukcyjnym myśleniem, również zdeterminowanym przez doświadczenie. Architektura jest\nzatem dyscypliną powstającą zawsze a posteriori (jak również niniejszy tekst). Po oddaniu\nobiektu do użytkowania projektant rzadko\nw nim bywa, rzadko z niego korzysta tak, jak\ndocelowy użytkownik – projektuje przecież\nzwykle nie dla siebie. Jednak z drugiej strony,\nkreując przestrzeń w oparciu o własny światopogląd, tworzy ją przede wszystkim z myślą\no sobie, jako sprawnym człowieku – wzorcowy użytkownik projektowanego obiektu jest\nw domyśle podobny do jego twórcy. Utwór\nprojektowy (nie tylko architektoniczny) ma\nsilnie ambiwalentny charakter, powoduje\npodświadome rozterki. Obiekt projektowany\nprzez osobę niewidomą lub poruszającą się\nna wózku prezentuje się inaczej, niż zaprojektowany przez „pełnosprawnego architekta”.\nCarl Lewis, amerykański architekt na wózku\n(od dzieciństwa), sugeruje, by projektując być\nprzede wszystkim architektem, a nie odmianą\narchitekta (architektem czarnoskórym, architektem-kobietą, architektem niepełnosprawnym) [www.adaptiveenvironments.org]. Ponadto\nÓw problem dostępu jest zatem rozwiązywany metodą typową. Podstawowa różnica\nmiędzy projektowaniem według metodologii\nuniwersalnej (UD) a metodologii typowej (TD)\ntkwi zatem w priorytetach. Albo projektant (nie\ntylko architekt) projektuje dla możliwie wszystkich z troską o budżet inwestora, albo dla satysfakcji własnej lub inwestora z troską o jego\nportfel i ego. Działa typowo, bo tak najłatwiej,\nmimo że jako projektant-zawodowiec wydaje przecież cudze pieniądze. Oto przeciętna\nwedług typowej metodologii (TD) zaprojektujemy typowy budynek z wejściem po\nschodach (uwielbiamy schody!) dla typowego, w domyśle: zdrowego użytkownika,\ntj. w zgodzie z priorytetem reguły estetycznej (wyższość estetyki oraz typowych\nparametrów użytkownika nad potrzebami\nosiągnięcie spokoju sumienia i dostosowanie się do przepisów wymaga dorzucenia\npochylni (aby wózek się wtoczył), windy\nlub podnośnika (aby wózek pokonał wysokość), toalety 200 x 250 (aby wózek się\nobrócił), drzwi szer. 90 cm (aby wózek przejechał). Plus dziesiątki dodatkowych urzą-\nŚredniowieczny kościół z uniwersalnym wejściem.\nTypowy kościół z monumentalnym wejściem po schodach.\ninwestorzy nie tolerowaliby tendencyjności\nw planowaniu ich wydatków na inwestycję, ale\npodświadomość robi swoje. Znane są przypadki, gdy perspektywa twórcza architekta\nzmieniła się diametralnie w wyniku trwałej lub\nokresowej choroby – architekci na wózkach\n(np. pracujący na jednej z polskich politechnik) uczą inaczej, niż ci o sprawnych nogach,\noczach czy rękach.\nArchitekt niewidomy wydaje się dziś jeszcze\nparadoksem, ale czy głuchy muzyk nim jest?\nBeethoven udowodnił coś przeciwnego. Skoro\narchitekturę tworzy się przede wszystkim w wyobraźni, a dopiero później przenosi na papier\nlub do komputera, to czy mógłby ją tworzyć –\nwe współpracy z ludźmi i z zastosowaniem nowoczesnego oprogramowania – człowiek niewi-\ndzący? Dlaczego nie? Tak wiele niemożliwości\nokazało się możliwych dzięki dawce technologii\ni empatii. Konieczność zdawania rysunku na\negzaminie wstępnym na uczelnie architektoniczne może być w tym kontekście uznana za\ndyskryminację i eliminować wybitnie zdolnego\ntwórcę, bowiem oprócz wzroku niewidomi dysponują również innymi zmysłami, a domniemanie braku talentu lub wyobraźni jest niedopuszczalne. Jednak niewidomy student architektury\nbyłby to precedens i zarazem wielkie wyzwanie\ndla szkolnictwa wyższego, wielka szansa na\ndiametralną zmianę i architektury i zasad jej dostępności. Może w tym tkwi nadzieja?\nTytułem podsumowania zwerbalizujmy wyżej opisany paradoks i przekonajmy się, czy\nprojektanci będący mniejszością projektują\nobiekty sprawiające problemy większości?\nW ramce poniżej przeprowadziliśmy przybliżoną analizę statystyczną, przedstawiamy\ntakże obrazujący ją wykres. Rachunek jest\nnieskomplikowany i oczywisty: mniejszość\ndecyduje o życiu większości.\nZ drugiej strony na tym właśnie polega\nidea specjalizacji – większość ufa mniejszości. Jednak jakże słusznym byłby postulat\nprojektowania zgodnie z UD, tj. projektowania\nuniwersalnego, z myślą o wszystkich, a przynajmniej o maksymalnie szerokiej rzeszy użytkowników oraz – to ważne – eliminując bariery. Wówczas odpadną problemy z kosztami\nbudowy schodów, montażu platform, drzwi,\npomieszczeń, czy armatury sanitarnej. Będzie prościej.\nobywatele Polski: 38 136 000\narcywysocy + arcyniscy\nmatki + wózki\narchitekci: 15 000 osób\nosoby o domniemanej pełnej sprawności: 23 794 000\nosoby z ograniczeniami sprawności: 14 342 000\nPrzybliżona analiza statystyczna dla UD i TD – dane szacunkowe\n(w skali kraju i roku):\nliczba mieszkańców Polski: 38 135 876\nosoby z orzeczeniem niepełnosprawności\n(dane z NSP 2002 r.): 5 000 000\narchitekci czynni zawodowo: 15 000*\n(w tym ok. 9300 posiadających uprawnienia)\nproporcja architektów do wszystkich obywateli:\nproporcja architektów do osób „niepełnosprawnych”: 1:333\n0,04% polskich „pełnosprawnych” obywateli\n(architektów) w projektowaniu typowym pomija\n(w skali kraju i roku) kryterium wiekowe**:\ndzieci w wieku 3-12 lat (niski wzrost): 4 930 000\nosoby w wieku 60-89 lat (seniorzy mobilni):\nrazem liczba dzieci i seniorów\n(osób z ograniczeniem sprawności): 6 976 930\nproporcja architektów do dzieci i seniorów: 1:465\n0,04% obywateli z domniemaną pełną sprawnością w projektowaniu typowym pomija 18%\nKryterium ograniczeń sprawności***:\nmatki z dzieckiem w wózku: 158 000\nkobiety na szpilkach: 500 000\nkobiety w zaawansowanej ciąży: 414 000\npoważnie otyli (wskaźnik masy ciała >30):\nleworęczni: 5 000 000\narcywysocy (syndrom Marfana): 15 000\narcyniscy (karłowatość): 5 000\nliczba akrofobów: 500 000\nliczba klaustrofobów: 500 000\nrazem liczba wybranych osób z trudnościami\nw użytkowaniu przestrzeni: 14 342 000\nliczba architektów z domniemanym brakiem\nww. ograniczeń: 15 000*\nproporcja liczby architektów do ww. osób: 1:956\n0,04% obywateli (architektów) w projektowaniu\ntypowym pomija ok. 38% społeczeństwa\n* Dla potrzeb niniejszej analizy przyjęto, że szacunkowa liczba osób z tytułem magister inżynier architekt wynosi\n15 000, w liczbie tej zawarto 9300 architektów posiadających uprawnienia (członków Izby Architektów) oraz\npozostałych – pracujących zwykle jako asystenci.\n** Dane GUS z 2008 r.\n*** Dla potrzeb przedstawionych danych szacunkowych, grupy osób przyjęto niezależnie, jednak nie można\nwykluczyć nałożenia się grup osób z dwoma lub więcej ograniczeniami, np. leworęcznych otyłych, lewo-\nręcznych ciężarnych, otyłych na szpilkach, matek na szpilkach z dzieckiem w wózku, czy kobiet w ciąży\nz lękiem wysokości. Z drugiej strony nie podano tu osób z rozmaitymi przewlekłymi chorobami utrudniającymi korzystanie m.in. z przestrzeni, np. schizofrenii, Alzheimera, chorób krążenia i wielu innych. Dokładne\nprzeliczenie tych danych nie jest możliwe z powodu braku tego typu danych statystycznych, jednak podane\ntutaj liczby mają na celu przede wszystkim zwrócenie uwagi na różnorodność ograniczeń sprawności, a nie\nprecyzowanie dokładnych statystyk.\nFot. ATJ Architekci\nMotoarena Toruń. Jeden z najnowocześniejszych obiektów na świecie przeznaczonych do\nwyścigów speedway'a. Efekt udanej współpracy władz miejskich, inwestora i architektów.\nW tym numerze Z:A prezentujemy obiekt i zastosowane w nim rozwiązania techniczne.\nW kolejnym – opublikujemy wywiad z jednym z projektantów toruńskiego stadionu.\nOd dawna toczy się dyskusja, czy należy budować wielkie stadiony – tzw. „białe słonie” – które pozostają np. po igrzyskach\nolimpijskich jako znak czasów lub kolejne miejsce na trasie turystycznej. Pozostają tak aż do momentu, kiedy ulegną degradacji,\nponieważ nikt nie jest w stanie ponieść kosztów ich utrzymania.\narch. Tomasz Kosma Kwieciński, ATJ Architekci\nFot. R. Ran\nNareszcie mamy w Polsce nowoczesny stadion żużlowy. Motoarena im. Mariana Rose\nw Toruniu to najnowocześniejszy tego typu obiekt w Europie. Jednocześnie przykład na\nto, że takie obiekty można budować szybko i za niewysoką cenę.\nStare polskie stadiony żużlowe znamy aż za\ndobrze. Z wszystkimi ich niedoskonałościami.\nPróby unowocześniania – w kilku miastach – już\nbyły. W Toruniu władze miejskie poszły o krok\ndalej. Dotychczasowy stadion sprzedały wraz\nz gruntem ﬁrmie zainteresowanej budową centrum handlowego. Otrzymane pieniądze stanowiły niemal 2/3 kosztów budowy Motoareny.\nInwestorem był Miejski Ośrodek Sportu\ni Rekreacji w Toruniu. Obiekt został zaprojektowany przez warszawskie biuro ATJ Architekci. Spełnia normy przepisów FIM (Międzynarodowej Federacji Motocyklowej), uchwały ZGM\nPZM w sprawie licencji dla klubów Ekstraligi\nżużlowej, wymogi cyklu Grand PRIX (mistrzostwa świata), a także warunki stawiane przez\ni Administracji w sprawie sposobu utrwalania\nprzebiegu imprez masowych.\nNa stadionie zapewniono dostępność dla\nosób niepełnosprawnych (wewnętrzny dźwig\nosobowy w pawilonie głównym, zespół toalet przy miejscach na widowni). Wykonawcą\nbyła inowrocławska ﬁrma Alstal-Budownictwo. Po piętnastu miesiącach na nowej Motoarenie słychać było ryk żużlowych maszyn,\na w powietrzu unosił się przenikliwy zapach\nTrybuny: zaprojektowane na 15 tysięcy\nmiejsc siedzących, w całości pod dachem\n(konstrukcja dachu umożliwia w II etapie\ninwestycji zadaszenie nad całością toru\nżużlowego). Widownia ukształtowana jest\nw dwóch kondygnacjach dostępnych z poziomu terenu stadionu. Pierwsza – na około 7 tys. osób – ułożona na gruncie, ma 10\nrzędów. Pierwszy rząd znajduje się na wysokości 2 m nad torem. Kondygnacja górna\ndostępna jest także z poziomu terenu stadionu poprzez klatki schodowe prowadzące\ndo poszczególnych sektorów. Po stronie\npółnocnej ulokowano park maszyn wraz\nSTADION IM. MARIANA ROSE\nKoszt: 100 mln zł brutto.\nPowierzchnia stadionu i obiektów\nkubaturowych tworzących kompleks\nsportowy: 26 649 m2\nParkingi: 502 samochody osobowe,\n12 miejsc na autobusy, 94 miejsca VIP.\nOświetlenie: 1200 lux (tor), 1000 lux (płyta),\npodwieszone pod zadaszeniem.\nWizualizacje i rysunki: ATJ Architekci\nFot. Aleksandra Ciesielska\nz parkingiem na 50 miejsc dla zawodników\ni obsługi zawodów, oraz z myjką. Po stronie\npołudniowej – pawilon główny mieszczący\npomieszczenia dla VIP-ów, administracji, gastronomii, obsługi prasowej i sprawozdawczej dla stacji radiowych, telewizyjnych oraz\nosób funkcyjnych zawodów wraz z ochroną\ni monitoringiem przestrzeni stadionu. Pod\ntrybuną górną umieszczono zespoły toalet\ndla publiczności oraz bufety. Trybuna dolna\ni górna są podzielone na sektory (wydzielony sektor na drugim łuku dla kibiców, gości\nna 1100 osób z osobnym wejściem, toaletami i bufetem).\nKonstrukcja: żelbetowo-stalowa. Ciężar\nstali zbrojeniowej – niemal 1000 ton. Długość\nwszystkich prętów to ponad 1000 km. Ciężar\ndachu – około 1300 ton. Konstrukcję nośną\nstanowią monolityczne ramy żelbetowe. Na\nramach są oparte żelbetowe prefabrykaty trybun, o przekroju odwróconej litery L.\nCzęść prefabrykatów w formie gotowej była\ndostarczana na teren budowy. Stalowe słupy sprowadzone pionowo do fundamentów\ntworzą wokół zewnętrznych ścian stadionu\nPark maszyn: znajdują się w nim pomieszczenia dla menadżerów drużyn, trenerów od-\nnowy biologicznej, lekarza, siłownia, sauna,\ndwie szatnie dla zawodników, warsztaty i magazyny dla żużlowców oraz garaże. Z parku\nmaszyn wychodzą dwa osobne wyjazdy na\ntor – dla zawodników i dla ciężkiego sprzętu\npracującego nad stanem nawierzchni.\nTor żużlowy: tradycyjny o nawierzchni\ngranitowej z odwodnieniem. Długość toru\n325 m, długość prostych 62 m, promień łuków 31 m, szerokość toru na prostych 12 m,\nna łukach 18 m. Tor otoczony bandą oddaloną od widowni pasami o szerokości 3 m.\nW parku maszyn zlokalizowane są 24 boksy\nserwisowe i całe zaplecze techniczne.\ni budowę stadionu: 25 stycznia 2008 r.\nWykonanie dokumentacji budowlanej:\ndo 10 kwietnia 2008 r.\ndo końca kwietnia 2008 r.\nWykonanie dokumentacji budowlano-wykonawczej w II etapach:\n• I etap do końca maja,\n• II etap do końca sierpnia.\nWykonanie robót ziemnych pod obiekty:\ndo końca maja 2008 r.\nWykonanie robót żelbetowych w stanie surowym:\ndo końca listopada 2008 r.\nKonstrukcja trybun: do końca listopada 2008 r.\nUłożenie toru żużlowego: IV kwartał 2008 r.\nPrace budowlane wykończeniowe: do końca lutego 2009 r.\nZadaszenie trybun: do końca lutego 2009 r.\nRoboty instalacyjne sanitarne: od czerwca 2008 r. do lutego 2009 r.\nRoboty instalacyjne elektryczne: od lipca 2008 r. do lutego 2009 r.\nNagłośnienie, instalacja tablicy wyników: luty/marzec 2009 r.\nFotograﬁe i rysunki: ATJ Architekci\nOddanie obiektu do użytku, pozwolenie na użytkowanie: 30 marca 2009 r.\nPierwszy mecz na Motoarenie: 3 maja 2009 r.\nKtóre miasto jest stolicą Australii? Sydney, kojarzone ze\nznaną na całym świecie operą? A może Melbourne, miejsce\nrozgrywek Australian Open? Takie są zwykle pierwsze\nskojarzenia. Żadne nie jest jednak właściwe. Stolicą Australii\njest Canberra. Miasto w buszu. Zaprojektowane i zbudowane\nod podstaw, by pełnić reprezentacyjne i stołeczne funkcje\nw młodym, nowoczesnym państwie.\nWraz z początkiem XX w. rozpoczęła się także historia niepodległej Australii. Pierwszego\nstycznia 1901 r., na mocy decyzji brytyjskiej\nkrólowej Wiktorii, utworzono nowe państwo\nwchodzące w skład Brytyjskiej Wspólnoty\nNarodów – Związek Australijski, skupiający\nwszystkich sześć prowincji całego kontynentu.\nJedną z istotnych decyzji, które musiały zostać\npodjęte już na samym początku, był wybór\nstolicy. Zarówno dynamicznie rozwijające się\ni bogacące po odkryciu złóż złota Melbourne,\njak i zajmujące od początku kolonizacji wiodącą rolę Sydney ubiegały się o to miano. Wybór nie był sprawą łatwą. Zażarta rywalizacja\ngłównych kandydatów uświadomiła twórcom\nZwiązku Australijskiego, że jedynym rozwiązaniem będzie wyznaczenie trzeciego, całkiem\nnowego miejsca. Na pierwszym posiedzeniu\nnowego rządu, w roku 1901, postanowiono,\nże stolica powstanie w odległości co najmniej\n100 mil od Sydney i Melbourne. Do tego czasu\nstołeczne funkcje miało pełnić Melbourne.\nWielu Australijczyków marzyło o zbudowaniu\nnowej „idealnej” stolicy. Takiej, która w godny sposób będzie pełniła swą rolę dla całej\nfederacji. Pojawiły się pierwsze urbanistyczne projekty: miasta zbudowanego na planie\nokręgu przeciętego przez sześć równych\nbulwarów reprezentujących każdą z tworzących nowe państwo prowincji (geodeta Alexander Oliver), czy metropolii przylegającej\ndo zbiornika wodnego i kopiującej najlepsze\nosiągnięcia architektury Starego Kontynentu\n(Charles Coulter, Lionel Lindsay). Ostatecznie\nrząd zadecydował, że wygląd i układ nowej\nstolicy zostaną wybrane w międzynarodowym konkursie.\nPoszukiwania optymalnej lokalizacji Oliver\nrozpoczął już w 1900 r. Po ośmiu latach zdecydowano się na leżący w Alpach Australijskich obszar Yass-Canberra, nazwany później\ni wydzielony administracyjnie jako Australijskie\nTerytorium Stołeczne. Wybór miejsca nie był\nprzypadkowy. Miasto miało zapewniać wytchnienie od tropikalnych temperatur, dlatego\nwybrano lokalizację w górach, które cechują się chłodniejszym klimatem. W niektórych\nokresach roku temperatura nocą spada do\nzaledwie kilku stopni.\nZe względów bezpieczeństwa nowa stolica\nnie mogła być także położona na wybrzeżu.\nAustralijczycy słusznie obawiali się, że najgroźniejszy atak na ich kraj możne nastąpić\nod strony morza. Te przeczucia potwierdziły\nsię podczas II wojny światowej, kiedy Japończycy zaatakowali port w Sydney. Z drugiej\nstrony, metropolia musiała być położona w takiej odległości od wybrzeża, aby miała w swoim zasięgu zaplecze portowe.\nOczekiwano także, że miasto, wolne od\nnegatywnych następstw rozwoju przemysłu\nczy historycznych procesów urbanizacyjnych, będzie godnie reprezentować nowo\npowstałe państwo. Ponadto stolica powinna\nbyć miejscem o wysokich walorach rekreacyjnych, stąd pomysł stworzenia w pobliżu\nPlan Canberry przesłany na konkurs (1911-1912) przez Waltera Burleya Grifﬁna. Ze zbiorów Narodowego Archiwum Australii\nModel miasta – Trójkąt Parlamentarny\nFotograﬁe z archiwum autora\natrakcyjnych zbiorników wodnych. Wspaniałe\nwalory krajobrazowe zapewniał także górzysty teren.\nRok po wybraniu lokalizacji reprezentant australijskiego rządu Charles Scrivener nakreślił optymalny obszar wydzielonego terytorium stołecznego. Uwzględnił w nim dostęp\ndo linii kolejowej (zapewniającej połączenie\nz wybrzeżem) i obecność zasobów wodnych\n(rzeki Cotter, Molonglo i Queanbeyan). Wybrał\nmiejsce w dolinie Canberra (Canberra Valley).\nPrzy takiej lokalizacji wytyczenie ulic nie miało przysparzać trudności z uwagi na łagodne\nnachylenie terenu, a blisko siebie usytuowane wzgórza były doskonałym miejscem na\nwznoszenie reprezentacyjnych obiektów. Położenie to pozwalało stworzyć miasto oparte\nna amﬁteatralnym układzie stoków, otwarte\nw kierunku północnym i otoczone od zachodu i południa wzgórzami, które miały chronić\nmieszkańców przed niekorzystnymi wiatrami\nz tych kierunków.\nW roku 1911 minister spraw wewnętrznych King O’Malley ogłosił międzynarodowy\nkonkurs na projekt nowej stolicy. Mimo nieporozumień związanych z ustaleniem reguł\nwyboru przyszłego zwycięzcy (rozgorzała\nbowiem dyskusja między politykami i architektami o zasadach rozstrzygnięcia konkursu) australijski rząd rozesłał niezbędne materiały i zaproszenia m.in. do swoich placówek\ndyplomatycznych w Wielkiej Brytanii, Francji,\nAnzac Parade, w tle Nowy Parlament – oś ziemi\nNiemczech i Stanach Zjednoczonych oraz\ndo instytucji planowania publicznego w RPA\ni Nowej Zelandii. Oczekiwano nowoczesnych\nprojektów, uwzględniających najnowsze\nosiągnięcia i wiedzę w dziedzinie planowania\nurbanistycznego. Z uwagi na długi okres dostarczania przesyłek do Australii termin przyjmowania projektów wydłużono do połowy lutego 1912 roku. Nadesłano łącznie 137 prac.\nWiększość architektów, którzy podjęli się\ntego wyzwania, nigdy nie widziała miejsca,\nw którym miało powstać miasto. Korzystali\njedynie z dokumentacji przygotowanej przez\nZe względu na wcześniejsze nieporozumienia\nw konkursie nie chcieli wziąć udziału członkowie Królewskiego Instytutu Brytyjskich Architektów (Royal Institute of British Architects)\ni czołowi australijscy planiści. Mimo bojkotu\nminister O’Malley powołał zespół ekspertów\n(John Kirkpatrick, James Alexander Smith,\nJohn Montgomery Coane, Conway Clark),\nskładający się z architekta, geodety oraz\ndwóch inżynierów. To oni mieli wyłonić najlepszy projekt. Wybrany zespół analizował\nprzede wszystkim, czy spełnione zostały\npodstawowe kryteria zapisane w regulaminie\nkonkursu: właściwe warunki melioracyjne,\nuwzględnienie odpowiedniej liczby parków\ni terenów rekreacyjnych, stworzenie estetycznych zbiorników wodnych, prawidłowe rozmieszczenie terenów mieszkalnych w sto-\nsunku do osi komunikacyjnych, wpasowanie\nw krajobraz, a także oddanie przez projektantów stołecznego charakteru miasta.\nNawet mimo zawężania listy projektów,\nktóre przechodziły do kolejnych etapów (najpierw 46, następnie 11), powołany zespół nie\nbył w stanie wydać werdyktu.\nOstatecznie – po rządowych konsultacjach\ni zapoznaniu się z raportami jury konkursowego – decyzję, która wywołała polityczną\nburzę, samodzielnie podjął minister O’Malley.\nNowa stolica Australii miała powstać według\nprojektu pochodzącego z Chicago amerykańskiego architekta Waltera Burleya Grifﬁ na. „Zaprojektowałem miasto, jakiego nie ma\nnigdzie indziej na świecie. Projektowałem je,\nnie myśląc o akceptacji i spełnianiu kryteriów\nżadnych władz rządowych. Zaprojektowałem\nmiasto idealne, spełniające moje wyobrażenie o idealnym mieście przyszłości” – mówił\no swoim projekcie zwycięzca. Pracował przy\nnim, o czym rzadziej się wspomina, razem\nze swoją żoną, dbającą o atrakcyjną oprawę\ngraﬁczną przedstawionej propozycji.\nProjekt „miejsca spotkań”\nGrifﬁn chciał w jak największym stopniu wykorzystać naturalne otoczenie planowanego\nmiasta, nadając mu monumentalny i symboliczny wymiar. I chociaż główny charakter i wyjątkowość miasta miała kształtować natura, to\nw projekcie można zauważyć także światowe\ntrendy i rozwiązania architektoniczne (np. odwołania do modernizmu Prairie). Amerykański\narchitekt zdawał sobie sprawę, że kopiowanie\nrozwiązań ze stolic starego świata w miejscu\npozbawionym historycznych korzeni (historycznego kontekstu) jest błędne, dlatego\ngłówny ciężar przesunięty został właśnie na\notoczenie krajobrazowe i naturalne.\nKoncepcja miasta oparta została na dwóch\nosiach: „osi wodnej” (wyznaczonej przez\nsztuczny zbiornik nazwany na cześć architekta\nJeziorem Grifﬁna) oraz reprezentacyjnej „osi\nziemi” (łączącej zbudowany kilkadziesiąt lat\npóźniej parlament i muzeum upamiętniające\nudział Australijczyków w wojnach – Australian War Memorial). Osie miały przecinać się\nw środku charakterystycznego dla projektu\nGrifﬁna elementu, tzw. Trójkąta Parlamentarnego. Wyznaczony on został przez trzy ważne dla\nporuszania się po mieście komunikacyjne arterie: Commonwealth, Kings oraz Constitution\nAvenue. Obecnie trójkąt spina w swoim obrębie\nnajważniejsze budowle stolicy o charakterze\nadministracyjno-rządowym oraz turystycznym\n(m.in. Stary i Nowy Parlament, Galerię Narodową, Bibliotekę Narodową, Sąd Najwyższy,\nNarodowe Centrum Nauki i Technologii oraz\nwiele ministerstw). Po werdykcie amerykański\narchitekt przeprowadził się do Australii i został\ndyrektorem budowy stolicy.\nJednocześnie podjęto decyzję, że nowe\nmiasto otrzyma nazwę Canberra, co w języku lokalnego plemienia Aborygenów oznacza „miejsce spotkań”. Prace rozpoczęły się\nw 1913 r., ale rozwój miasta nie postępował\ntak szybko, jak pierwotnie planowano. Do-\ndatkowo wielki światowy kryzys gospodarczy lat 30. niemalże zahamował budowę.\nMimo to powstanie starego gmachu parlamentu w 1927 roku było wydarzeniem, po\nktórym Canberra przejęła stołeczne funkcje\nMelbourne i stała się oﬁcjalnie stolicą Związku Australijskiego.\nSzybszy rozwój miasta i realizacja wielkich\nprojektów nastąpiły dopiero po II wojnie światowej. W 1963 roku ukończono budowę sztucznego jeziora Burley Grifﬁn Lake powstałego ze\nspiętrzenia wód rzeki Molonglo. Zbiornik o powierzchni 6,6 km2 i obwodzie 35 km uznawany\njest za rozpoznawalny element miasta. Zgodnie z projektem miał spełniać zarówno funkcje\nrekreacyjne, jak i estetyczne. To właśnie w wodach tego jeziora odbijają się gmachy wielu\nnarodowych instytucji. Jego atrakcyjność\npodnosi dodatkowo otwarta w roku 1970, dla\nupamiętnienia 200. rocznicy przybycia do Australii kapitana Cooka, fontanna Captain Cook\nMemorial Water Jet, która wyrzuca wodę na\nwysokość 147 metrów.\nPowojenny wzrost i rozwój miasta najłatwiej można zaobserwować na podstawie\nanalizy demograﬁcznej. W momencie rozpoczęcia tego wielkiego urbanistycznego projektu w mieście mieszkało ok. 2 tysięcy osób.\nPo II wojnie światowej liczba mieszkańców\nzwiększyła się jeszcze nieznacznie, do około\n15 tysięcy. Dopiero w drugiej połowie XX wieku miasto zaczęło rozwijać się bardziej dyna-\nmicznie. W ostatnich latach liczba ludności\nprzekroczyła 320 tysięcy osób, dając stolicy\nósmą pozycję wśród australijskich miast.\nJakim miastem jest Canberra dzisiaj, ponad\nwiek od podjęcia decyzji o jej wybudowaniu?\nCzy udało się zrealizować myśl australijskiego\nrządu o reprezentacyjnej stolicy? Czy Canberra to idealne miasto przyszłości, jak o swoim\nprojekcie mówił Grifﬁn?\nArchitekt osiągnął swój cel o tyle, że stworzył miasto niepodobne do żadnego innego na\nświecie. Dla wielu miasto w buszu to sztuczny\ntwór skupiający rządowe budynki i ambasady.\nZ kolei zdaniem części turystów Canberra jest,\nw porównaniu z pełnymi atrakcji i nocnego życia Sydney czy Melbourne, miastem nudnym.\nJeszcze inni dostrzegają w australijskiej stolicy\npiękne miasto-ogród, które w zgodny sposób\nłączy człowieka z naturą. Canberra to jedyna\naustralijska metropolia, w której nie dziwi widok kangurów w miejskich parkach czy skubiących trawę przed Parliament House. Z kolei\ndla projektantów miasto jest jedynym w swoim rodzaju eksperymentem architektonicznourbanistycznym, w którym dostrzec można\nwiele ciekawych rozwiązań. Na co więc warto\nJedną z najbardziej charakterystycznych budowli współczesnej Canberry, stanowiącą\nważny punkt orientacyjny, jest nowa siedziba\nFontanna Capitan Cook Memorial Water Jet, w tle Biblioteka Narodowa\nWysoka Komisja Papui Nowej Gwinei\nWysoka Komisja Republiki Południowej Afryki\nWysoka Komisja Indii\nparlamentu. Na początku odbywał on swoje\nposiedzenia w budynku zwanym obecnie Starym Parlamentem, położonym blisko Jeziora\nGrifﬁna. W roku 1978 ogłoszono międzynarodowy konkurs na projekt nowego gmachu.\nObiekt musiał spełnić szereg wymogów urbanistycznych. Jednym z nich była konieczność\nlokalizacji nowego budynku w Trójkącie Parlamentarnym, a konkretnie w jednym z istotnych punktów planu Grifﬁna, mianowicie Capital Hill.\nZwycięzcą został włoski architekt mieszkający w USA Romaldo Giurgola. Zaprojektowany\nprzez niego obiekt w większości został ukryty\nwe wzgórzu, co według koncepcji twórcy miało obrazować silny związek z przyrodą. Dzięki\ntemu budynek o imponujących rozmiarach nie\nprzytłacza swojego bezpośredniego otoczenia. W owym czasie był to najbardziej odważny\nprojekt konstrukcyjny w Australii, a jednocześnie najdroższe przedsięwzięcie budowlane\nna całej południowej półkuli. 9 maja 1988 roku\nbrytyjska królowa Elżbieta II dokonała uroczystego otwarcia Nowego Parlamentu, nazywając go „końcowym elementem wielkiego projektu Grifﬁna wybranym przez australijski rząd\n76 lat temu. Wszystkie pozostałe narodowe\ninstytucje czekały, aby budynek ten, największy ze wszystkich, zajął należne mu centralne\nParlament stał się jednym z najbardziej\ncharakterystycznych i ciekawych przedsięwzięć budowlanych młodej stolicy. Zbudowany został na planie dwóch wygiętych boome-\nrangów wpisanych w okrąg. Ze względu na\nukrycie części obiektu we wzgórzu dach jest\njednocześnie starannie wypielęgnowanym\ntrawnikiem. Jeszcze do niedawna można\nbyło po nim swobodnie spacerować, jednak\nod pewnego czasu, ze względów bezpieczeństwa, dostęp został ograniczony. Monumentalnego charakteru dodaje budowli\njedna z największych na świecie, stalowych\nkonstrukcji o wysokości 81 metrów i masie\nponad 220 ton, na szczycie której powiewa\nCharakterystycznym elementem Canberry są\nteż ambasady. Chyba w żadnej innej stolicy\nplacówki te nie zostały stworzone przy użyciu tak wielu stylów. Niczym posłańcy obcych\nkrólestw ubrani w swoje narodowe szaty, dyplomatyczne przedstawicielstwa prezentują\nbogactwo kultur całego świata.\nŚciśle przemyślany i zaplanowany rozwój miasta pozwolił na przygotowanie i wybudowanie obiektów odzwierciedlających\ntradycję i kulturę poszczególnych państw.\nOlbrzymi kompleks ambasady chińskiej\nrozpoznawany jest już z daleka dzięki charakterystycznym dla architektury Dalekiego\nWschodu dachom. Amerykanie z kolei wybudowali obiekt nawiązujący do XVII- i XVIIIwiecznej architektury południowych stanów.\nWygląd amerykańskiej ambasady przenosi\nnas do kolonialnego Williamsburga, który\nstał się inspiracją dla owego projektu. Wyso-\nMuzeum sztuki – instalacja\nka Komisja Indii (Wysoka Komisja to odpowiednik ambasady dla państw zrzeszonych\nwe Wspólnocie Narodów) przypomina pałac\nmaharadży. Przedstawicielstwo Papui Nowej\nGwinei mieści się w charakterystycznym dla\ndorzecza rzeki Sepik Haus Tambaran (Domu\nDuchów), tradycyjnym miejscu spotkań starszyzny plemiennej, gdzie podziwiać można\nprzepiękne regionalne malowidła. Przed\nplacówką Kanady ustawiony został indiański\ntotem, a ambasada Grecji nawiązuje w swoim wyglądzie do kolumnowych budowli ze\nswojej starożytnej historii. Dzięki temu dzielnice Yarralumla i O'Malley, w których zlokalizowano większość placówek, są nie tylko\nmiejscem pracy i życia dyplomatów, ale także wizytówką i swoistą atrakcją turystyczną\nCiekawą architekturą odznacza się również\nukończone w 2001 roku Muzeum Narodowe. Zbudowane na półwyspie wysuniętym\nw głąb Jeziora Grifﬁna jest postmodernistycznym budynkiem, który zadziwia rozmaitością stylów i symboliką, mającą odzwierciedlać różnorodność prezentowanych\nw nim kolekcji. Najbardziej widoczna z oddali\njest 30-metrowa rzeźba przedstawiająca pętlę, która jest zakończeniem prowadzącej\ndo muzeum ścieżki. Bryła muzeum uderza\nwielością kolorów, mających symbolizować\nposzczególne obszary tematyczne i historię australijskiego kontynentu. Dla jednych\nbudynek jest wspaniałym symbolem kraju\nłączącym historię z teraźniejszością. Dla innych – postmodernistyczną i pretensjonalną\n„brzydotą”. Nie sposób jednak przejść obok\nOtworzony w 1968 roku gmach Biblioteki\nNarodowej to jeden z najbardziej okazałych\ni eleganckich budynków stolicy. Zbudowany\nw niespełna 3 lata nawiązuje swoim wyglądem i wielkością do greckiego Partenonu.\nPrzez krytyków określony jako „monumentalny, surowy i dumny”, stanowi jedną z architektonicznych ikon stolicy. W opinii wielu klasyczna bryła budynku biblioteki przetrwała próbę\nczasu i nadal godnie reprezentuje zgromadzone w nim narodowe dziedzictwo.\nCzy Grifﬁnowi udało się stworzyć „idealne\nmiasto przyszłości”? Trudno udzielić jednoznacznej odpowiedzi na to pytanie. Dla jednych Canberra to rozległe, urzędnicze i pozbawione atmosfery miasto, po którym nie\nsposób poruszać się bez samochodu. Dla\ninnych – monumentalny pomnik zbudowany\nprzez naród w ściśle określony sposób i według spójnego planu architektoniczno-urbanistycznego. A dla jeszcze innych to wspaniałe\nmiejsce wypoczynku i rekreacji, nieodzownych elementów australijskiego stylu życia.\nPewne jest jedno – projektantom miasta udało\nsię stworzyć stolicę odzwierciedlającą samą\nAustralię. Pełną otwartych przestrzeni i wypełnioną egzotyczną przyrodą.\nPomnik oﬁar wojennych – Anzac Parade\nPomnik żołnierzy australijskich\nStażysta polskich placówek\ndyplomatycznych w Australii, Belgii\ni Chinach. Doktorant w Katedrze\nEuropeistyki AE w Poznaniu\nDojeżdżając do wsi Kamion\npod Skierniewicami, już\nz daleka uwagę przyciąga\nduży, jak na lokalną zabudowę,\nbudynek z częściowo\nprzeszkloną frontową elewacją.\nTo... magazyn wyrobów\nciastkarskich ZPC Chojecki.\nObiekt ciekawy również\nz powodu wykorzystania\nnowego rozwiązania do izolacji\ndachów płaskich, opartego\nna utwardzonej skalnej wełnie\nHale magazynowe nie są zwykle miejscami\nspecjalnie urokliwymi. Większość z nich przypomina pokaźnych rozmiarów blaszane klocki.\nW porównaniu z takim statystycznym magazynem budynek w Kamionie, dzięki włączeniu\nw bryłę części biurowej, pozytywnie się wyróżnia. Inwestorem obiektu są Zakłady Przemysłu\nCukierniczego Chojecki – przedsiębiorstwo,\nktóre z niewielkiej ﬁrmy cukierniczej przekształciło się w duży zakład przemysłu spożywczego.\nDziś obsługuje odbiorców hurtowych, a jego\ngłównymi partnerami są europejskie sieci supermarketów.\nDokumentacja projektowa hali określała dość typowe parametry magazynu spożywczego: ściany zewnętrzne z płyt warstwowych, dach płaski,\nbetonowe posadzki. Jednym słowem – niemal\nstandard. Niemal, bo na uwagę zasługuje kilka\nelementów. Podczas budowy wykorzystano interesujące rozwiązania techniczne, w tym m.in.\nnowy produkt do izolacji dachów płaskich. Pozwala to zrealizować całą inwestycję w krótkim\nczasie. Magazyn pod Skierniewicami to także\nprzykład bardzo dobrej współpracy między\ninwestorem, projektantami i wykonawcami.\nPrzewidywany termin oddania obiektu do użytkowania to październik 2009. Dach płaski zrealizowano w ciągu dwóch tygodni lipca 2009.\n– Nasze zaufanie do wełny skalnej wynika\nprzede wszystkim z jej właściwości użytkowych – wyjaśnia inż. Wojciech Hanuszkiewicz\nz Zespołu Usług Projektowych, który zaprojektował halę w Kamionie. – Wiemy też, że przy\nizolacji dachów płaskich, głównie ze względu\nna oszczędność czasu, wykonawcy cenią rozwiązania jednowarstwowe. Dla inwestora z kolei\nliczą się koszty realizacji inwestycji i utrzymania\nbudynku w przyszłości. Bardzo istotne jest także bezpieczeństwo pożarowe obiektu i ludzi.\nCechą charakterystyczną wszystkich produktów z wełny skalnej jest ich najwyższa odporność na ogień (klasa A1) i stabilność wymiarowa\n– niezależnie od twardości płyt użytych do ocieplenia. Dla dachu stabilność wymiaru ma szczególne znaczenie. Materiał, który nie kurczy się\ni nie rozszerza reagując na zmiany temperatury\nmożna układać bez dodatkowego mocowania.\nW pierwszej wersji projektu do wykonania\nocieplenia dachu hali przewidywana była wełna skalna podobnego przeznaczenia – znane od dłuższego czasu płyty Monrock Max.\nKonsultacje z producentem przekonały jednak projektantów do zmiany decyzji. Nowy\nprodukt posiada podwyższony współczynnik\nprzenikania ciepła lambda i jednocześnie\nwiększą twardość powierzchni, natomiast\nwymiary płyt są identyczne. Dlatego zmiana\nsystemu nie stwarzała problemów przy aktualizacji dokumentacji projektowej.\nNowy produkt do izolacji dachów płaskich\nw układzie jednowarstwowym Monrock Pro,\nktóry został wprowadzony do projektu, jest\ndostępny na rynku od 1 czerwca 2009 roku.\nMagazyn w Kamionie to pierwsza realizacja\nz jego zastosowaniem.\n– Wszyscy uczestnicy tej inwestycji, od\nprojektanta po wykonawcę dachu mieli już do\nczynienia z naszymi produktami – opowiada\nAnatol Panﬁluk, Manager Sprzedaży Działu\nInwestycji Komercyjnych i Przemysłowych\nRockwool Polska. – Dzięki temu wdrożenie\nnowego rozwiązania o unikalnej, w porównaniu z ofertą rynkową, kombinacji parametrów\ncieplnych i wytrzymałościowych odbyło się\nza zgodą i aprobatą zainteresowanych stron.\nLogistyka lubi porządek\nSposób organizacji budowy i wzajemnego\ndopasowania przebiegu prac różnych ekip\npozwolił precyzyjnie trzymać się założonego\nharmonogramu. Drobne spowolnienia w jednym miejscu rekompensowano przyspieszeniem prac w innej części obiektu. Jedyny nieprzewidywalny element – pogodę – też udało\nsię obłaskawić dostosowując do jej kaprysów\n(np. w upalne dni ocieplenie dachu układano\nod świtu, kończąc pracę przed południem).\nz : a _ 04 _ 2008\nhali magazynowej w Kamionie,\nwizualizacja: ZUP W. Hanuszkiewicz\nInwestycja: Hala magazynowo-biurowa\nw Kamionie k. Skierniewic\nInwestor: ZPC Chojecki\nBiuro projektowe: Zespół Usług\nProjektowych Wojciech Hanuszkiewicz\nGeneralny wykonawca: Fambud\nJerzy Pietrzak Sp. z o.o.\nWykonawca dachu: BPA Polska\nUtwardzona powierzchnia płyt Monrock Pro pozwala prowadzić\nprace na ułożonym ociepleniu bez ryzyka uszkodzeń\n– Inwestorowi zależało na dobrym i terminowym wykonaniu budowy – tłumaczy Waldemar Wieczorek, przedstawiciel ﬁrmy Fambud,\ngeneralnego wykonawcy – dlatego znalazły\nsię tu ﬁrmy doświadczone nie tylko w realizacji\npostawionych zadań, ale również o sprawdzonych umiejętnościach współpracy w większej\nWykonanie dachu było jednym z bardziej\nnewralgicznych etapów prowadzonych prac.\nStąd duże znaczenie miało zachowanie terminowości dostaw i ich zgodności z bieżącym\nzapotrzebowaniem. W zaprojektowanym systemie grubość płyt ocieplających dach wyniosła 18 cm. Przy powierzchni 4000 m2, do\njej pokrycia potrzebne było 280 palet z wełną\nskalną. Ponieważ budowa była realizowana\nna otwartej przestrzeni, nie było możliwości\nmagazynowania przywiezionego materiału.\nCzęść transportu wyładowywano dźwigiem\nlub windą bezpośrednio na krawędzie dachu.\nTutaj do transportu palet robotnicy wykorzystywali wózek lift&roller, przystosowany do\njazdy po blasze falistej.\nNie było też kłopotu, jeśli transport trzeba\nbyło przechować bezpośrednio na placu budowy. Pakiet wełny jest zabezpieczony folią\nz każdej strony, razem z paletą, na której stoi.\nTo dodatkowa ochrona przed uszkodzeniami,\njakie mogłyby się zdarzyć w transporcie lub\nSzybki transport palet z wełną po nierównościach blachy\ntrapezowej ułatwia wózek lift&roller\nna placu budowy (opady atmosferyczne, błoto, uszkodzenie najmniej utwardzonych, bocznych krawędzi płyt wełny).\nIdeą opracowania produktu Monrock Pro było\nprzygotowanie jednowarstwowego rozwiązania,\ndedykowanego dla budownictwa przemysłowego i komercyjnego, które przewyższy parametrami wytrzymałości mechanicznej i cieplnej dostępne na rynku produkty tego typu. Dotychczas\nkonieczny był wybór między izolacyjnością (np.\npłyta Monrock Max), a maksymalną twardością\npowierzchni (np. płyta Dachrock Max).\nW Monrock Pro poprawiono właściwości\ntermiczne w stosunku do obu znanych rozwiązań, natomiast twardość Monrocka Pro\numieszcza go pomiędzy Monrockiem Max\na Dachrockiem Max.\n– W przypadku tego konkretnego dachu\njest to rozwiązanie jak najbardziej traﬁone\n– dodaje Anatol Panﬁluk. – Trzeba jednak zauważyć, że przy realizacjach, w których dach\nmiałby być eksploatowany w sposób ciągły,\nlepszym rozwiązaniem jest Dachrock Max\no najwyższej twardości zewnętrznej warstwy\nTwardość powierzchni ocieplenia dachu\npłaskiego ma znaczenie dla swobody poruszania się po nim wykonawców. Zwiększenie twar-\nwymiary hali z wbudowaną\nczęścią biurową: 40 x 107 m\n(wys. części biurowej 15 m)\npow. użytkowa magazynu: 4081 m2\npow. zabudowy magazynu: 4122 m2\npow. użytkowa części biurowej: 827 m2\npow. zabudowy części biurowej: 392 m2\nkubatura magazynu: 56 tys m3\nkubatura budynku: 64 tys m3\npow. dachu 4000 m2\nOcieplenie Monrock Pro gr. 18 cm\nFolia PE gr. 0,2 mm\nRYS. 1. Układ warstw dachu\nRYS. 2. Detal połączenia z attyką\nbezpośrednio pod powłokowe\npokrycia dachowe, szczególnie\ndo dachów o podwyższonych\nMONROCK PRO – DANE TECHNICZNE\nwielkowymiarowa, dwugęstościowa płyta dachowa z wełny skalnej: 2000 x 1200 mm\ndostępne grubości: 80, 100, 120, 140, 150, 180, 200 mm\ndeklarowany współczynnik przewodzenia ciepła ƮD = 0,037 W/(mK)\nwytrzymałość na obciążenie punktowe PL (5) (dla odkształcenia 5 mm przy grubości > 80 mm): 500 N\nwytrzymałość na rozciąganie prostopadle do powierzchni czołowych TR = 10 kPa\nstabilność wymiarów w określonych warunkach temperaturowych i wilgotnościowych: ≤ 1%\nkrótkotrwała nasiąkliwość wodą (metoda częściowego zanurzenia): ≤ 1 kg/m2\nUzyskanie jednolitej powierzchni dachu ułatwia sprężystość wełny,\npozwalająca kompensować klawiszowanie blachy\ndości płyty zapewnia lepszy komfort i minimalizuje ryzyko jej uszkodzenia podczas instalacji,\na także późniejszej eksploatacji dachu.\nDruga istotna zaleta nowego Monrocka\nPro – lepsza izolacyjność – znajdzie swój wyraz w kosztach ogrzewania i klimatyzacji oraz\nklimacie wewnątrz gotowego obiektu.\nProdukt w dobrych rękach\nIzolacja dachów płaskich hal przemysłowych\ni magazynowych w systemie Monrock Pro zachowuje sprawdzony schemat. Przy zachowaniu typowych w tym przypadku warstw (blacha, folia paroizolacyjna, wełna, papa), płyty\nz wełny skalnej układa się „na mijankę”, dłuższym bokiem prostopadle do fałd blachy.\n– Patrząc kilka lat wstecz, zmiany w systemowych ociepleniach z użyciem wełny skalnej idą w dobrym kierunku – mówi Krzysztof\nMałkus, reprezentant ﬁrmy BPA Polska, która\nwykonuje izolację pokrycia dachowego hali.\nAutor pracuje w dziale inwestycji\nkomercyjnych i przemysłowych\nﬁrmy Rockwool Polska\nUkładanie Systemu Płyt Spadkowych dla odprowadzenia wody opadowej\n– oznaczone płyty przyjechały gotowe na plac budowy\n– Skokiem jakościowym było wprowadzanie\nna rynek płyt dwugęstościowych o zwiększonej twardości wierzchniej warstwy. Przełożyło\nsię to bezpośrednio na komfort pracy i gwarancję zachowania parametrów użytkowych\ngotowego dachu. Część prac wykończeniowych, a następnie konserwacyjnych i eksploatacyjnych wymaga wejścia pracowników na\ndach. Większa twardość warstwy ocieplenia\numożliwia to, bez ryzyka uszkodzenia izolacji.\nRównież wycinanie otworów pod świetliki\ni spusty nie sprawiało kłopotów – choć przy takich pracach wiele zawsze zależy od umiejętności wykonawców oraz użytego narzędzia.\nNa tradycyjnie wykonywanych dachach płaskich z attykami bywają trudności z odprowadzaniem wody z opadów atmosferycznych. Nierzadko w tego typu przypadkach\nwykonanie spadków i skierowanie wody do\nspustów było wykonywane przez ﬁrmy dekarskie metodą gospodarczą.\nNa dachu opisywanej hali wykorzystano\nSystem Płyt Spadkowych Dachrock SPS,\nprzygotowany nieodpłatnie na zlecenie wykonawcy przez Rockwool Polska. Jest on\nkażdorazowo dostosowany (zaprojektowany, uformowany i przycięty) do konkretnego\nobiektu, na którym układana jest izolacja. Na\nbudowę przyjeżdżają gotowe do poskładania\nelementy. To ułatwienie bardzo skraca czas\npracy, a i projektanci lubią to rozwiązanie.\nZa pomocą dodatkowych, mniejszych już\nklinów kształtowane są także połączenia dachu z attyką, co zmniejsza kąt, pod którym\nbędzie układana wierzchnia warstwa pokrycia – papa. Minimalizuje to ryzyko jej ewentualnych pęknięć w miejscu załamania – newralgicznym dla szczelności pokrycia.\nPrzygotowanie terenu pod fundamenty hali rozpoczęło się w połowie marca 2009 r. W maju\nstanęła konstrukcja, a w połowie czerwca jej\nkompletna obudowa zewnętrzna. Układanie\nocieplenia i izolacji dachu rozpoczęto w lipcu\ni zakończono zgodnie z planem, w ciągu 2 tygodni. Jednocześnie w lipcu przystąpiono do\nzagospodarowywania terenu wokół oraz dróg\ndojazdowych do magazynu. Zakończenie inwestycji zaplanowano na październik 2009.\nW całej realizacji zwraca uwagę nie tylko\nsprawna współpraca ekip, ich doświadczenie,\nale również otwartość na nowe rozwiązania\ntechniczne, jak Monrock Pro, które nie tylko\nskracają czas realizacji robót i ułatwiają pracę, ale również przynoszą korzyść i oszczędności inwestorowi. I to zarówno podczas budowy, jak i przyszłej eksploatacji obiektu.\nFot. Piotr Grajek\nW Polsce z roku na rok przybywa kotłowni na biomasę. Ta rozwojowa technologia została\nwykorzystana także w zabytkowym dworze w powiecie ostródzkim. Rachunek ekonomiczny, a także\nponiekąd ekologiczny, zmusiły inwestora obiektu w Bieniaszach do zastąpienia kotła olejowego,\nkotłem opalanym zrębkami wierzby energetycznej.\nDwór Bieniasze położony jest nad malowniczym jeziorem nieopodal Ostródy w województwie warmińsko-mazurskim. Budynek\nzostał usytuowany w pięknym parku. Obiekt\npochodzi z przełomu XVIII i XIX wieku. Pod koniec XIX stulecia stanowił własność rodziny von\nPetzinger – do majątku należały dwa folwarki\ni prawie 600 ha ziemi. Ostatnim jego właścicielem przed II wojną światową był major lotnictwa\nFriedrich von Berg. Potem pełnił różne funkcje\n– był tam sklep, zlewnia mleka, mieszkania.\nW pewnym momencie dwór opustoszał ponownie i, pozbawiony opieki, popadł w ruinę.\nW 1997 r. obiekt został kupiony przez prywatną\nﬁrmę. Dwór był w tak złym stanie technicznym,\nże postanowiono rozebrać go do fundamentów\ni odbudować z założeniem zgodności z pierwowzorem. Dokonano tego w latach 1998-1999.\nObecnie dawny majątek ziemski Petzingerów\npełni funkcje hotelowo-gastronomiczne.\nPodczas adaptacji obiektu do tych celów\nwykonano instalację grzewczą zasilaną olejem opałowym. Zainstalowano dwururowy,\ngrzejnikowy system z przygotowaniem c.w.u.\no łącznym zapotrzebowaniu na strumień ciepła\n150 kW. W systemie grzewczym zastosowano\njeden obieg grzewczy sterowany zaworami trójdrogowymi i zasobnikem c.w.u. Instalację zasilały dwa kotły olejowe każdy o mocy 100 kW.\nÓwczesna niska cena oleju opałowego sprawiła, że przy projektowaniu instalacji i doborze\nkotłów, nie opierano się na szczegółowych wy-\nliczeniach. Nikt nie analizował potrzebnej mocy\nkotłów, instalacja była projektowana „na oko”,\nz dużym zapasem. Podobne postępowanie nie\nnależało do rzadkości w połowie lat 90.\nKiedy jednak cena oleju opałowego zaczęła\nrosnąć, inwestor w 2006 roku zdecydował się\nna modernizację kotłowni. Dokonano obliczeń\ni okazało się, że zapotrzebowanie na strumień\nciepła wyniosło 125 kW. Czyli o 25 kW mniej\nniż wcześniejsze, robione na szybko wyliczenia\nz roku 1997. Postanowiono zainstalować kocioł\nna zrębki. W tym celu zdemontowano jeden z kotłów olejowych, a ten który pozostał pełni teraz\nfunkcje kotła awaryjnego. Wpływ na taką decyzję\nmiało dodatkowe zabezpieczenie się właściciela\nna wypadek chwilowego braku zrębków, a także\ndoskonały stan techniczny kotła. Obecny układ\nTABELA 1 PORÓWNANIE KOSZTÓW OGRZEWANIA DLA RÓŻNYCH SYSTEMÓW GRZEWCZYCH – NA PODSTAWIE ANALIZY\nPRZEPROWADZONEJ DLA DWORKU BIENIASZE (dane orientacyjne, nie są odnośnikiem do rzeczywistych kosztów eksploatacji)\nRoczne zapotrzebowanie [kWh/sezon]\nWartość opałowa [kWh/jedn. paliwa]\nZużycie na sezon\nZakładana cena paliwa [zł/jedn. paliwa]\nRoczne koszty ogrzewania obiektu [zł]\nRedukcja kosztów w stosunku do en. elektr.\n* Uwaga: sprawność zależy od typu kotła i parametrów paliwa\nRYS. 1. Porównanie rocznych kosztów ogrzewania różnymi paliwami [zł]\ngrzewczy składa się teraz z kotła na biomasę,\nbufora ciepła w obiegu pierwotnym o pojemności 1 m3. Bufor rozdziela czynnik grzewczy, na\npotrzeby przygotowania ciepłej wody oraz do\nobiegu grzewczego. Jest on ponadto połączony\nz istniejącym kotłem olejowym.\nPaliwo pozyskiwane jest przez inwestora z własnej plantacji wierzby energetycznej. Podstawową sprawą było dostosowanie pracy kotła do\nzmiennej jakości paliwa. Maksymalna dopuszczalna wilgotność zrębków może dochodzić do\n35%. Kocioł za pomocą sondy lambda (dokonującej pomiaru zawartości tlenu) steruje procesem spalania w zależności od właściwości\npaliwa. Temperatura spalania regulowana jest\nprzez specjalny czujnik umieszczony tuż nad\ngłównym palnikiem. Kolejny czujnik znajduje się\njuż na czopuchu. Mierzy on temperaturę spa-\nSpecjalista ds. odnawialnych\nźródeł energii w ﬁrmie Herz\nRYS. 2. Oszczędności w stosunku do energii elektrycznej [%]\nlin opuszczających kocioł. Dane z tych trzech\nmiejsc służą do jak najlepszej optymalizacji\nprocesu spalania. Dodatkowo sam użytkownik\nma możliwość wstępnego programowania do\ntrzech rodzajów paliw w zależności od ich właściwości. Dzięki systemowi czyszczenia palnika\noraz wymiennika ciepła obsługa ogranicza się\ndo niezbędnego minimum, a kocioł utrzymuje\nstale wysoką sprawność. Paliwo dostarczane\njest do kotła z magazynu za pomocą podajnika\nMagazyn wydzielono z pomieszczenia istniejącego już magazynu oleju, demontując niepotrzebne zbiorniki na olej. Wyburzono część ścian\ndziałowych, a w ich miejsce powstały nowe ściany (o ognioodporności F 1,5) dla ustalonej konﬁguracji magazynu i kotłowni. Objętość magazynu paliwa wystarcza na dwa tygodnie pracy przy\nmaksymalnej wydajności i wynosi 22 m3, przy\nczym wykorzystywana objętość netto wynosi\n16 m3. Gęstość nasypowa zrębków waha się od\n100 do 400 kg/m3. Magazyn na paliwo posiada\ngrawitacyjny system wentylacji. Pozwala to na\nzapobieganie powstawaniu grzybów i pleśni,\nktóre mogłyby rozprzestrzeniać się na konstrukcję obiektu. W większych magazynach zalecane\njest stosowanie wentylacji wymuszonej.\ninwestycji w Bieniaszach\nOsoby odpowiedzialne za eksploatację\nkotłowni potwierdziły niezawodność pracy\nwszystkich elementów kotła. Obsługa urządzeń ograniczała się do okresowego przeglądu\ni kontroli działania wszystkich podzespołów:\nukładu podawania paliwa,\nukładów automatycznego czyszczenia\npalnika i wymiennika ciepła,\nukładu odprowadzania popiołu do zasobników przy kotle,\nwłaściwej pracy systemu sterowania\nJedyną manualną czynnością przy kotle\nna zrębki jest usunięcie popiołu. Rozpalanie płomienia i jego wygaszanie (brak\nutrzymania płomienia dyżurnego pozwala\nna podgrzewanie wody bez strat energii\nrównież w okresie letnim) odbywa się automatycznie. W taki sam sposób kocioł jest\nczyszczony, dlatego utrzymanie porządku\njest równie proste jak w kotłowniach na\ngaz czy olej. Monitoring urządzenia może\nodbywać się za pomocą SMS-a lub łącza\nPrace modernizacyjne trwały dwa tygodnie.\nGłówny zakres robót obejmował prace budowlane i instalacyjne związane z dostosowaniem\npomieszczeń kotłowni i magazynu. Instalatorzy\nzdemontowali jeden z kotłów na olej, a w jego\nmiejsce zamontowali kocioł na biomasę. Następnie połączono część magazynową z kotłem przenośnikiem ślimakowym służącym do\ntransportu paliwa. Instalację kominową wykonano w istniejącym już przewodzie kominowym.\nPodstawowym kryterium decydującym o wyborze kotła na biomasę przez inwestora były\nwzględy ekonomiczne, związane z kosztami\ninwestycyjnymi i eksploatacyjnymi. Trudno\njest dokonać dokładnej analizy kosztowej,\ngdyż inwestor sam produkuje i dostarcza paliwo. Do przeanalizowania korzyści płynących\nz modernizacji kotłowni przyjęto cenę zrębków około 200 zł/t (przy wilgotności paliwa ok.\n15%). Cena oleju opałowego lekkiego ok. 3 zł/\nlitr. Zapotrzebowanie cieplne budynku wynosi\nRYS. 3. Schemat użytego systemu podawania paliwa\nrocznie około 203 700 kWh/sezon (ogrzewanie 90 kW włącznie z c.w.u.).\nRoczne zapotrzebowanie na olej wynosiło\nok. 22 640 litrów (sprawność kotła olejowego\nna poziomie 90%) co oznacza wydatek rzędu\n67 920 zł rocznie.\nDla kotłowni na zrębki drzewne wierzby energetycznej roczne zapotrzebowanie to ok. 200-300 m3 a więc ok. 50 ton (przy gęstości nasypowej zrębków 250 kg/m3). Koszt zakupu zrębków\nwynosi zatem ok. 10 300 zł. Uzyskane oszczędności kształtują się na poziomie 57 620 zł.\nW podobny sposób porównując jako paliwo\ngaz płynny propan butan i gaz ziemny GZ 50\nuzyskamy redukcje kosztów eksploatacji o odpowiednio 77% dla propan butanu i 42% dla\ngazu ziemnego. Szacowany czas zwrotu inwestycji dla dworku Bieniasze, biorąc pod uwagę\nprzyjęte założenia ekonomiczne i klimatyczne,\nwyniesie ok. 4 lat.\nSpółka Futurat Financial zleci wykonanie projektu obiektu użyteczności publicznej\no charakterze handlowo-usługowym w Gnieźnie\n• 3 kondygnacyjny obiekt w obrębie starej zabudowy miasta,\n• powierzchnia około 2500 mkw. ma być podzielona na boksy handlowe do wynajęcia oraz zawierać\nprzestrzeń na działalność gastronomiczną,\n• projekt powinien być wykonany w możliwie najkrótszym czasie,\n• podmiot wykonujący musi posiadać referencje dotyczące zrealizowanych prac o podobnym charakterze.\nOferty prosimy kierować na adres: [email protected]\nNowoczesne obiekty coraz częściej wyposażane są w biometryczne systemy kontroli\ndostępu. Istota ich działania opiera się najczęściej na skanowaniu odcisku palca czy tęczówki\noka. Powstający w ten sposób obraz przetwarzany jest na cyfrowy kod, na podstawie\nktórego następuje weryﬁkacja osoby. Rozwiązanie to jest bardzo popularne w krajach Europy\nZachodniej, Azji oraz w USA. Powoli zaczyna przyjmować się także w Polsce.\nTechniki biometryczne są obecnie jednym\nz najbardziej dynamicznie rozwijających się\ndziałów teleinformatyki. Rosnąca ilość przetwarzanych informacji powoduje, że ważnym\nproblemem staje się zapewnienie najwyższej\njakości kontroli dostępu. Mowa tu zarówno\no kontroli dostępu do pomieszczeń, jak i o autoryzacji użytkowników korzystających z określonych danych lub programów. Zabezpieczeniami wykorzystującymi techniki biometryczne\npowinni być wyjątkowo zainteresowani ci, którzy administrują danymi niejawnymi lub chronią\nmienie dużej wartości.\nTechnika biometryczna znajduje zastosowanie tam, gdzie pewność identyﬁkacji ma być\nnajwyższa, a więc przy: zapewnianiu dostępu\ndo pomieszczeń, komputerów itp., szyfrowaniu\ndanych, kontroli dostępu na imprezach masowych, rejestracji czasu pracy i realizacji programów lojalnościowych.\nWiększość urządzeń biometrycznych przeznaczonych do osobistego użytku jest niezwykle\nprosta w instalacji oraz obsłudze. Systemy kontrolujące dostęp do pomieszczeń lub terminale\nbiometryczne są instalowane przez wykwaliﬁkowanych monterów. Poprawnie skonﬁgurowane i zainstalowane urządzenie nie powinno\nsprawiać problemów przez wiele lat. Nie ma\nmożliwości złamania klucza czy „zapchania”\nzamka. Jakość i dokładność weryﬁkacji przez\ncały okres użytkowania urządzenia pozostaje\nW systemach biometrycznych można wyróżnić\ndwa rodzaje błędów:\nbłąd fałszywej akceptacji (FAR – False Acceptation Rate);\nbłąd fałszywego odrzucenia (FRR – False\nPierwszy błąd to akceptacja niewłaściwej osoby\n– osoba nieuprawniona do uzyskania dostępu\nuzyskuje go. Produkty biometryczne posiadają wskaźnik FAR na poziomie od 0,001% do\n0,1%. Drugi błąd blokuje dostęp osobie, która\npowinna go uzyskać. Poziom błędu w tym przypadku, wyrażony wskaźnikiem FRR, wynosi od\n0,00066% do 0,1%. Tak niski wskaźnik błędów\nwynika z ogromnej precyzji wykonania współczesnych urządzeń biometrycznych. Poziomami błędów można sterować przeważnie poprzez\ndopasowanie czułości urządzenia. Wskaźniki\nbłędów FAR i FRR są do siebie odwrotnie proporcjonalne, tak więc zwiększenie czułości czytnika zmniejsza poziom błędu FAR, jednocześnie\nzwiększając poziom błędu FRR, i na odwrót.\nBezpieczeństwo cech biometrycznych\nCzęsto można usłyszeć, że nikomu nie należy\nudostępniać swoich odcisków palców, ponieważ ktoś mógłby je skopiować i wykorzystać\nprzeciwko nam. Jest to niemożliwe. Czytnik\nskanujący np. linie papilarne zamienia odczytany obraz na kod matematyczny, szyfruje go,\na dopiero później wysyła do kontrolera (np.\nkomputera PC). Dane skopiowane w takiej\npostaci nie mogą nikomu posłużyć do odtworzenia naszego odcisku palca. Są to dane\nużyteczne jedynie do identyﬁkacji. Jeśli obrazy\nCzytnik biometryczny z wbudowanym\nodcisków palca byłyby przechowywane nawet\nw postaci graﬁcznej i posłużyły do stworzenia\n„sztucznego palca”, to i tak system nie potraktowałby go jako prawdziwego. Współczesne\nczytniki skutecznie radzą sobie z wszelkimi\npróbami ich oszukania.\nNajbardziej popularne są linie papilarne.\nSystemy wykorzystujące czytniki linii papilarnych są najstarszymi (zaraz po mało już popularnej biometrii podpisu) i, co za tym idzie,\nnajbardziej dopracowanymi systemami. Istnieją 3 rodzaje czytników linii papilarnych:\noptyczny (porównuje cyfrowy zapis obrazu\npojemnościowy (porównuje pojemność kondensatora utworzonego między palcem a sensorem),\ntermiczny (porównuje różnice temperatur\npomiędzy poszczególnymi punktami linii\nJak powszechnie wiadomo, linie papilarne są\nniepowtarzalną cechą każdego człowieka. Na\ncałym świecie nie ma dwóch takich samych odcisków palców. Dodajmy do tego jeszcze fakt,\nże linie papilarne nie zmieniają się z wiekiem.\nW kryminalistyce stosowano techniki daktyloskopijne na długo przed erą komputerów.\nCel pozostał ten sam – pewna identyﬁkacja,\nale metody są nieporównywalnie doskonalsze\ni szybsze. Spośród całego zbioru produktów\nbiometrycznych to właśnie czytniki linii papilarnych są najtańsze i najchętniej stosowane.\nSiatkówka i tęczówka\nBiometria oka jest mniej popularna. Wpływają\nna to znacznie wyższe ceny urządzeń. Osoba\nchcąca zidentyﬁkować się przy urządzeniu wy-\nkorzystującym czytnik siatkówki musi stanąć\nna wprost tego urządzenia i spojrzeć na wyemitowane przez nie światło. Czytniki tęczówki\nto przeważnie wyspecjalizowane kamery, które\nﬁlmują całą twarz i same odnajdują tęczówkę.\nW systemach rozpoznawania twarzy wykorzystuje się najczęściej kamery o wysokiej rozdzielczości (im większa rozdzielczość, tym bardziej precyzyjna identyﬁkacja) i specjalistyczne\noprogramowanie. Proces identyﬁkacji przeważnie odbywa się w sposób następujący:\nkamera rozpoznaje obecność osoby,\nwykonywane jest zdjęcie twarzy tej osoby,\noprogramowanie weryﬁkuje wszystkie zapisane w bazie systemu obrazy, porównując\nje z aktualnie uzyskanym.\nWynikiem takiego porównywania może być\nwyświetlenie jednego albo kilku zdjęć najbardziej procentowo podobnych do właśnie zarejestrowanego, co umożliwia podjęcie decyzji\no udzieleniu dostępu przez operatora systemu.\nInną reakcją systemu może być, jak w przypadku standardowych czytników, wyłącznie\nautomatyczne udzielenie lub odmowa dostępu. Oprogramowanie skutecznie radzi sobie\nz identyﬁkowaniem tych samych osób nawet\nprzy znacznych zmianach wyglądu w porównaniu z zapisanym wzorcem (okulary, inna fryzura, zarost).\nkim tym kierunkom nauk mogła zaistnieć i stać\nsię częścią praktycznie niezawodnego systemu\nidentyﬁkacji. Biometria stała się sama w sobie\nnauką o prawach rządzących zmiennością cech\npopulacji i organizmów żywych. Jej początki\nmożna datować mniej więcej na połowę XIX\nwieku. Współczesną wiedzę o różnicach opisywanych przez biometrię zawdzięczamy głównie\ntak wielkim postaciom nauki, jak Karol Darwin\n(1809-1882) oraz Grzegorz Mendel (1822-1884),\nktórzy zapoczątkowali badania nad zmiennością\ni niepowtarzalnością organizmów żywych.\nWspółczesne techniki biometryczne są odporne na oszustwa wykorzystujące np. martwy czy\nsztuczny palec z liniami papilarnymi osoby zarejestrowanej w systemie. Urządzenia biometryczne są już powszechnie znane i używane\nnp. w USA, gdzie działania terrorystów wymusiły na specjalistach wdrażanie bardzo zaawansowanych technologicznie i skutecznych systemów. Od niedawna techniki biometryczne nie\nkojarzą się już tylko z wysokobudżetowymi produkcjami rodem z Hollywood, ale z postępem\ntechnologicznym i zastosowaniami w praktyce.\nByć może za jakiś czas biometria stanie się tak\npowszechna, jak klucze do drzwi, karty bankomatowe czy kody PIN.\nObecnie biometria nierozerwalnie łączy się\nz technologią i mało kto już pamięta, że biometria to przede wszystkim biologia, matematyka,\nstatystyka, antropologia i ﬁzyka. Dzięki wszyst-\nw ﬁrmie Cardco\nbiuletyn izby architektów\nMA ZOWIECK A OK RĘGOWA IZBA ARCHITEK TÓW\nOK RĘGOWA R ADA IZBY\nEUROPEJSKIE PRAKTYKI DLA STUDENTÓW ARCHITEKTURY\njako element kształcenia młodych architektów\nW ramach uczestnictwa w europejskim programie „Leonardo da Vinci – uczenie się przez całe\nżycie” Mazowiecka Okręgowa Izba Architektów w wyniku postępowania konkursowego uzyskała\nakceptację dla projektu „Architektoniczna praktyka w krajach Unii Europejskiej, jako element\nkształcenia młodych architektów”.\nPartnerami MAOIA i stronami przyjmującymi\npraktykantów były organizacje architektoniczne\nmiast europejskich zrzeszone w ARCE a wśród\nnich: Barcelona, Madryt, Rzym, Wiedeń. Organizacje te w ramach wielostronnych porozumień\nzobowiązały się objąć opiekę nad przebiegiem\npraktyk i wskazać pracownie architektoniczne\ngwarantujące wysoki poziom profesjonalizmu.\nW praktyce właściwe warunki dla realizacji\nprogramu stworzyły tylko 2 Izby Architektoniczne: Rzymska i Wiedeńska. Nie powiodła\nsię współpraca z Izbami Barcelońską i Madrycką i praktyki w tych miastach nie odbyły się. W porozumieniu z Narodową Agencją\nProgramu Leonardo da Vinci zorganizowano\nzamienne praktyki – w Wiedniu i Rotterdamie\nw pracowni MVRDV bv.\nW ramach programu na praktyki wyjechało\n4 młodych architektów, z wykształceniem na\npoziomie magisterskim. Czas trwania praktyk wynosił 16 tygodni. Zostały zrealizowane\nw okresie od 2 czerwca 2008 r. do 24 kwietnia\n2009 r. W ich trakcie praktykanci otrzymywali\nwynagrodzenie ze środków UE przewidziane\nw programie. Łączne doﬁnansowanie projektu\nwyniosło 15 902 euro.\nOrganizacja praktyk, kwaliﬁkacja\nMazowiecka Okręgowa Izba Architektów opracowała regulamin kwaliﬁkacji na praktyki, po-\nwiadomiła listownie wszystkich potencjalnych\nkandydatów, przeprowadziła konkursową procedurę wyłonienia uczestników, zorganizowała\nszkolenia przed wyjazdem (m.in. z zakresu kultury organizacji krajów europejskich), pośredniczyła w kontaktach pomiędzy praktykantami\ni stronami przyjmującymi, a także zapewniła\npełną obsługę administracyjną i ﬁnansową\nPodczas wszystkich tych działań, związanych z nową dla nas problematyką w zakresie\nwspółpracy europejskiej, należy bardzo pozytywnie ocenić pracę biura MAOIA pod kierownictwem pani Elżbiety Nader, która miała\nbardzo istotny wpływ na powodzenie całego\nW doborze uczestników projektu zostały\nprzyjęte następujące kryteria ogólne:\nna poziomie magisterskim,\nwiek uczestnika w momencie składania\naplikacji o udział w programie poniżej\nocena zaprezentowanego dorobku na\npodstawie udziału w opracowaniu projektów architektonicznych (przedstawione\nportfolio) lub projektów wykonanych podczas studiów,\nudokumentowane dążenia do prowadzenia\nsamodzielnej działalności projektowej, jako\njego dowód przyjęto posiadanie zaświad-\nczenia o przynależności do Mazowieckiej\nOkręgowej Izby Architektów lub pobranie\nznajomość języka obcego na poziomie\npozwalającym na efektywny przebieg\nSzczegółowe kryteria w wyborze uczestników\nprojektu zostały zawarte w opracowanym przez\nMazowiecką Izbę Architektów regulaminie rekrutacji. Na jego podstawie przeprowadzono\nkwaliﬁkacje na praktyki. Powołana komisja\nw składzie: Janusz Pachowski (Przewodniczący), Magdalena Bieńkuńska, Jan Kempa,\nAnatol Kuczyński, Krzysztof Ozimek oraz Andrzej Ryba (Przewodniczący Mazowieckiej\nOkręgowej Izby Architektów, obserwator prac\njury) oceniła nadesłane zgłoszenia. Dwa z nich\n– jako nie spełniające kryteriów – nie były brane pod uwagę. Poniżej wymieniono zakwaliﬁkowanych kandydatów w kolejności odpowiadającej uzyskanym punktom w postępowaniu\nMaciej Kowalczyk 51,5 pkt\nMagdalena Nowak 37,0 pkt\nMichal Badowski 33,5 pkt\nMarek Korzeński 33,0 pkt\nMagdalena Mazur 28,0 pkt\nAleksandra Tchórzewska 26,5 pkt\nMarta Gierczyńska 24,5 pkt\nWojciech Kukwa 15,0 pkt\nOsoby zakwaliﬁkowane za pośrednictwem\nMAOIA kontaktowały się z wybranymi przez\nsiebie pracowniami architektonicznymi (listy\npracowni architektonicznych zainteresowanych przyjęciem stażysty były przedstawione\nprzez regionalne izby architektów przyjmujące praktykantów). Mazowiecka Okręgowa\nIzba Architektów i regionalne izby architektów\nw miejscu odbywania praktyki dokładały starań by dopomóc praktykantom w rozpoczęciu stażu i znalezieniu lokum na czas pobytu.\nOstatecznie na praktyki w ramach projektu\nLeonardo da Vinci wyjechali:\nMichał Badowski – Austria (ﬁrma Zechner\n& Zechner, Wiedeń)\nMagdalena Nowak – Włochy (ﬁrma Studioschiattarella, Rzym)\nMarek Korzeński – Włochy (ﬁrma GAP\nMarta Gierczyńska – Holandia (ﬁrma\nPierwotnie Rotterdam nie był przewidziany\njako miejsce odbywania praktyki. Jednakże\npo otrzymaniu pozytywnej odpowiedzi z Narodowej Agencji Programu Leonardo da Vinci,\npani Marta Gierczyńska mogła wyjechać do\nHolandii. W kwietniu 2009 roku zakończyła się\nostatnia praktyka zorganizowana przez MAOIA\nZorganizowane przez MAOIA zagraniczne\npraktyki przyniosły bardzo duże korzyści ich\nuczestnikom – dały możliwość pracy w najlepszych europejskich pracowniach architektonicznych, przyczyniły się do podniesienia\nich umiejętności zawodowych, pozwoliły na\nnawiązanie kontaktów osobistych, rozszerzyły znajomość specyﬁki odwiedzonych krajów\npod względem kulturowym i krajoznawczym.\nWszyscy uczestnicy praktyk zostali bardzo pozytywnie ocenieni przez strony przyjmujące.\nProjekt, w którym brała udział Mazowiecka Okręgowa Izba Architektów był pierwszym doświadczeniem tej organizacji we\nwspółpracy międzynarodowej doﬁnansowanej przez UE. Zdobyte doświadczenia chcielibyśmy wykorzystać w dalszej działalności.\nZłożyliśmy już wniosek do Fundacji Rozwoju\nSystemu Edukacji Narodowej Agencji Programu Leonardo da Vinci o przyznanie doﬁ nansowania 6 praktyk dla młodych architektów w 2009 roku.\nPragnęlibyśmy nadać wyjazdom studialnym bardziej prestiżowy charakter, tak aby\nstanowiły one rodzaj nagrody za wybitne\nosiągnięcia twórcze dla debiutujących architektów, swoiste „Prix de Rome” dla młodych\nInformujemy, że w biurze Krajowej Izby Architektów można dokonać zakupu\nrekomendowanej przez Izbę Architektów RP „Umowy o wykonanie projektu\narchitektonicznego” – druku służącego do zawierania umów pomiędzy\nZamawiającym a Architektem, wydanego w formie oprawionej książeczki A4.\nKomplet stanowią dwa egzemplarze – po jednym dla każdej ze stron.\nCena 1 kompletu Umowy (2 egz.) wynosi:\n• 30 zł dla członków IA,\n• 60 zł dla osób nie będących członkami IA.\nUmowy można odebrać osobiście lub drogą pocztową.\nW przypadku wysyłki pocztą do zamówienia należy doliczyć 10 zł – przy płatności\nprzelewem z góry lub 15 zł – przy przesyłce za pobraniem.\nprzez Izbę Architektów RP\ntel. (022) 827-85-14\ntel./faks (022) 827-62-42\nW celu realizacji zamówienia prosimy o wpłatę wyliczonej kwoty na konto: PKO BP SA X O/W-wa Nr 10 1020 1013 0000 0102 0003 2359,\na następnie o przesłanie dowodu wpłaty faksem lub pocztą elektroniczną (skan). Istnieje możliwość wystawienia faktury VAT. W takim przypadku wraz\nz dowodem wpłaty należy podać odpowiednie dane. Uwaga: w przypadku wysyłki za pobraniem należy złożyć zamówienie telefoniczne lub e-mailowe.\ntechniczno-budowlanych dla budynków\nInstytut Techniki Budowlanej w maju br. na swojej stronie internetowej (www.itb.pl/propozycja)\nprzedstawił opracowanie zawierające propozycję nowej formuły przepisów techniczno-budowlanych\ndla budynków. Zgodnie z założeniami ITB: „na obecnym etapie prac nad nową formułą, niezbędna\njest robocza i możliwie szeroka konsultacja zawodowa”.\nCzasu pozostało niewiele: do końca sierpnia\nbieżącego roku. Później, po analizie i ewentualnym uwzględnieniu proponowanych poprawek, projekt ITB zostanie wydrukowany\ni ponownie złożony w Ministerstwie Infrastruktury, na którego zlecenie został wykonany\n(pierwszą wersję projektu przekazano do MI\nw grudniu 2008 r.). Dalsze prace nad propozycją będą postępowały już w Ministerstwie.\nIzba Architektów jako jeden z samorządów\nzawodowych funkcjonujących w budownictwie została oﬁcjalnie zaproszona do konsultacji. Stanowisko Izby nie zostało jeszcze wypracowane. Jak powiedział nam w pierwszych\ndniach sierpnia arch. Piotr Rożen, przewodniczący Komisji Legislacyjnej IA: „Architekci\nbiorący udział w pracach Komisji Legislacyjnej\nprzyglądają się nowym propozycjom z uwagą,\njednak pomysły te są na tyle nowatorskie, że\naż kontrowersyjne i trudno wypracować jednoznaczne poglądy. Prawdopodobnie Komisja\nprzygotuje oﬁcjalne stanowisko w tej sprawie,\njednak za wcześnie jest jeszcze na rozstrzygające czy wiążące komentarze”.\npierwszej, pt. Wymagania podstawowe i użytkowe określającej cechy funkcjonalne i właściwości użytkowe budynków oraz ich części,\nelementów konstrukcji, instalacji itp. zapewniające spełnienie wymagań w tym „wymagań podstawowych” oraz warunków użytkowych zgodnych z przeznaczeniem budynku,\ndrugiej, zatytułowanej Warunki techniczne, zawierającej dyspozycje (ustalenia)\ntechniczne, których zastosowanie stwarza\ndomniemanie spełnienia wymagań części\npierwszej. Założeniem jest nadanie drugiej\nczęści przepisów statusu „opcjonalnego”,\nco umożliwiałoby spełnienie „wymagań”\nczęści pierwszej bez stosowania „warunków\ntechnicznych” określonych w części drugiej.\nWyjaśnienie do publikacji w Z:A _ 03/2009\nW numerze Zawód:Architekt_03/2009 na\nstr. 44 opublikowaliśmy „Stanowisko Izby\nArchitektów w sprawie projektu ustawy\nPrawo budowlane oraz niektórych innych\nustaw (z dnia 20 kwietnia 2009 r.)”.\nW efekcie zabrakło niestety przy naszej\npublikacji informacji o współpracy osób,\nktórych wkład w analizę problemu był\nzasadniczą podstawą do wydania ww.\nMateriał został podpisany nazwiskami arch.\nSławomira Żaka (Prezes KRIA) oraz arch.\nPiotra Rożena (Wiceprezes KRIA i przewodniczący Komisji Legislacyjnej), ponieważ\nsą oni reprezentantami Izby Architektów\nuprawnionymi do składania dokumentów\nw jej imieniu – zatem Stanowisko zostało\noﬁcjalnie podpisane przez przedstawicieli\nKRIA i w takiej formie otrzymała je redakcja.\nNajwiększe podziękowania za zaangażowanie należą się arch. Bożenie Nierodzie,\nktóra we współpracy z arch. arch. Anną\nSeraﬁn, Markiem Tarko, Grzegorzem\nLechowiczem i Maciejem Nitką (wszyscy z Okręgu Małopolskiego) przygotowała opracowanie pt. „Analiza problemów\nmogących wynikać z proponowanej nowelizacji ustawy Prawo budowlane”.\nZainteresowanym proponujemy zapoznanie\nsię ze szczegółami na stronie www.itb.pl/\npropozycja. Zwracamy jednocześnie uwagę,\nże na stronie Ministerstwa www.mi.gov.pl\nCZPIERWSZAObligatoryjna.pdf) znajduje się\nopracowanie ITB w wersji nieco wcześniejszej, zawierające jednak dodatkowo kilkustronicowe „Wprowadzenie” z m.in. oceną\nkrytyczną stanu obecnego oraz opisem istoty i cech nowej koncepcji.\nPod adresem mailowym [email protected]\nInstytut oczekuje na nadsyłanie uwag i propozycji, które mogą mieć wpływ na opracowanie\nw przyszłości ostatecznej wersji nowej formuły\nprzepisów. W serwisie zamieszczono także ankietę, która ma pozwolic autorom zorientować\nsię w trafności niektórych koncepcji przyjętych\ncji i tym samym utraty wniesionego\noka(kredytowanie takich inwestycji może\nzać się problematyczne),\nnie zapewnia inwestorowi ani projektantouznany\nwi gwarancji, iż sporządzony projekt\nzostanie przez sąd cywilny za prawidłowy,\nco może skutkować zasądzeniem\nZ 20 KWIETNIA 2009 ROKU\nStanowisko Izby w sprawie projektu\nustawy PB oraz niektórych innych ustaw\nPublikowane Stanowisko Izby Architektów\nw sprawie projektu ustawy „o zmianie\nustawy uchwalonej przez Sejm\noraz niektórych innych ustaw” dotyczy\nw dniu 12 lutego 2009 r. i zostało podpisane\nna droi ugodowego rozwiązania problemu\nPodstawowe wady aktualnie\ndze postępowania cywilnego będzie\nŚrodowisko architektów z dużym niepokojem\nw obowią- procedowanej ustawy\nproblem „niewydolnoprzyjmuje dokonujące się zmiany\nustawę Prawo (znany powszechnie\nwprowa- Projekt ustawy zmieniającej\nści” wymiaru sprawiedliwości, przewlekłość\nzujących przepisach, a zwłaszcza\nbudowlane (zarówno w wersji z poprawkami\ncałkowity brak w tym zakresie\ndzane ostatnio zmiany w prawie budowlanym.\nproponuje mecha- postępowań,\ndotyczą- Senatu, jak i bez poprawek)\npraktyki), zaś wynik tych poObserwując zapowiedzi nowelizacji\nw sposób należyty jakiejkolwiek\nprowa- nizmy, które nie zapewniają\nbędzie w dużej mierze od\ncych prawa inwestycyjnego, dyskusje\nprocesów inwesty- stępowań zależał\nPrawypływają- odpowiedniej koordynacji\npostaw, przekonań, talentów prawników.\ndzone w różnych środowiskach i\ncyjnych. Wprowadzane są nowe, niesprawdzojeszcze bardziej będzie przyce stąd propozycje, a w końcu procedowane\nadministracyjne, ca projektanta\nwrażenie, ne w takiej skali procedury\nw Parlamencie ustawy, odnosimy\npo- pominać grę hazardową, toczoną\nz częściowym wykorzystaniem instytucji\nże brak jest tutaj koncepcji systemowych\ndziała- stawkę, w której przeciwnikami\nstępowania administracyjnego, których\nurzędów – wyposażeni\nujmujących zmiany w prawie inwestycyjnym\nnie weryﬁkować będzie praktyka.\n„re- w instrument prawny o bardzo\nProponowana nowatorska procedura\ntakiej konfrontacji przy\nZ nadzieją patrzyliśmy na wychodzące\nna: rezygnacji do interpretacji. Wynik\nMinister- jestracji budowy”, polegająca\nprojektanta może nie\nw pierwszej połowie ub. roku z\nprojektów najlepszej woli i wiedzy\nz trybu administracyjnej kontroli\npoprawnością merystwa Infrastruktury propozycje legislacyjne,\nz udziałem są- mieć związku z jakością,\nzawartych i na rezygnacji z postępowań\ni prawną oraz rzetelnością pracy.\nodnosząc się jednocześnie do\nmożliwości zaskarża- toryczną\nNiestety, siadów, wprowadzeniu\nKonsekwencją łatwego kwestionowania\nw nich błędów i niekonsekwencji.\npraktyczjest nia inwestycji do sądów cywilnych\nprojektów i związaneprawem\nzamiast działań systemowych wdrażana\ndziałań nie dopiero w fazie zaawansowanej\npraktyka działań spektakularnych,\nodpowie- go z tym ryzyka wypłacania\nobiektów, oraz scedowaniu całej\no charakterze populistycznym, szkodliwych\nna orzekanych przez sądy cywilne\ndzialności za prawidłowość inwestycji\nwzrost kosztów umów zawieradla polskiej przestrzeni, dezorganizujących\nryzyko inwestorów, sukcesywny\nprzecież projektantów – zwiększy\nproces inwestycyjny, mający być\njuż nych przez projektantów z ubezpieczycielami\ngdyż prowadzone, a nawet zrealizowane\nubezpieczenia od odelementem harmonijnego i zrównoważoneuznane za niezgod- w celu dodatkowego\nże nie inwestycje mogą zostać\nefekcie wzrost kosztów\ngo rozwoju. Jesteśmy przekonani,\ntakże ryzy- powiedzialności i w\nne z przepisami prawa. Zwiększy\nułatwią one uzyskiwania zgód budowlanych,\nnegatywna ocena prowadzenia\nproceproce- ko projektantów, bowiem\nStan niepewności stwarza nie sama\nprzeciwnie – wzmocnią uznaniowość\nprzez sądy cywilne\nurzęd- projektów dokonywana\nbudowy”, ale przede wszystdur administracyjnych, rozgrzeszą\nkonieczność wypłacania dura „rejestracji\ni pogłębią powodować będzie\nprzepisów w całym sysników z ewentualnych pomyłek\nodszkodowań wła- kim brak klarownych\nwobec przez inwestorów wysokich\nspołeczne odczucie nierówności\nz inwestycja- temie prawa, zapewniających\nbene- ścicielom działek sąsiadujących\ninwestycji, w tym brak klarowprawa. Zachodzi obawa, że jedynym\nkierować roszczenia sąsiadujących\nbędą ci, mi. Inwestorzy zaś będą\nnych przepisów, które zapewniałyby\nﬁcjentem tych zmian legislacyjnych\nregresowe do projektantów.\nZagrożenia, o których wyżej mowa\npunktu widzenia społenizowanym.\nprojektu) alnych, ocenianych z\nkonse- trwałości prawnego umocowania”\nŚwiadomi bardzo negatywnych\no wadliwości pra- czeństwa.\no zmianie nie wynikają z przekonania\nKontekst prawny, w którym ma funkcjonokwencji wejścia w życie ustawy\nzapiin- cy projektantów, ale z wieloznaczności\nustawy Prawo budowlane oraz niektórych\n(swoistej dla wać procedura „rejestracji\ntrwaw dniu 12 sów prawa, jak i relatywistycznej\nnie zapewnia inwestorowi gwarancji\nnych ustaw, uchwalonej przez Sejm\nrydo tej określonego Urzędu, urzędnika,\nłości „rejestracji budowy”, zwiększając\nlutego br., przedstawiamy zastrzeżenia\ninterpretacji prawa. Nakłada się na\nustawy na tle naszych\nże stopień prawdopodobieństwa\nkształtowania prawa inwestycyjnego.\nz : a _ 03 _ 2009\nwie warunków technicznych, jakim\n– zaodpowiadać budynki i ich usytuowanie\nrówno w wersji jeszcze obowiązującej,\ni w nowej wersji (z dnia 12 marca 2009\n– nie można jednoznacznie ustalić\ndana zabudowa spełnia kryteria zabudowy śródmiejskiej i tym samym możliwe\njest zmniejszenie odległości pomiędzy\nbudowSłabość proponowanych zmian prawa\nwskazują, że kontekst\nwarunków Powyższe przykłady\nlanego w kontekście wynikającym z\nmiędzy bu- prawny stwarza duże\ntechnicznych wzajemnych relacji\nprawa buprzepisów szeroko rozumianego\ndynkami polega na tym, że:\nobowiązkiem wyczym dowlanego w związku z\nżadne przepisy nie precyzują na\nnikającym z treści art. 5.1.9 ustawy\npolegać ma „poszanowanie”, występująsytubudowlane, a w ślad za tym w nowej\ncych w obszarze oddziaływania obiektu,\nacji prawnej otwiera możliwość podważenia\nuzasadnionych interesów osób trzecich,\nsą uza- prawidłowości projektów\nani które interesy osób trzecich\n(obecnie interpretacja ta jest dokonywana\nsadnione, a które takimi nie są;\nspo- etapie postępowania administracyjnego).\nżadne przepisy nie określają, w jaki\nTym samym wprowadzenie ustawy spowodusób projektant może wypełnić dyspozycje\ninwestycyjnego i projekryzyka\nktóry to je zwiększenie\nart. 34.3 ustawy Prawo budowlane,\nprzez towego, którego skutkiem\nprzepis nakazuje, aby sporządzony\nkosztów działań inwestycyjnych.\nprojektanta projekt wskazywał odległości\nWejście w życie projektu ustawy spowodudo\ntere- je wyeliminowanie projektantów\nistniejącej i projektowanej zabudowy\nzasa- ważnych czynności inwestycyjnych\nnów sąsiednich oraz aby ukazywał\ntym szczewprowadzenie nowego art. 29, w\ndę nawiązania do otoczenia – w sytuacji,\nw której w praktyce projektant pozbawiony\nlecz wyust. 3 – nie wymagają zgłoszenia,\nzajest możliwości pozyskania informacji\nmagają ustanowienia kierownika\nrówno na temat „projektowanej zabudowy\n1) remoncie obiektu budowlanego,\ndo drogi publicznej;\nnieruczenia” obejmującego sąsiednie\nr. Praobejmuje on elementy konstrukcyjne;\nart. 34.3 ustawy z dnia 7 lipca 1994\n3) docieplaniu budynków o wysokości\nwo budowlane (zarówno w wersji\nzażadne przepisy nie zawierają regulacji\nnowewyżej 12 m.\nobowiązującej, jak i w proponowanej\nobiekbraniających wznoszenia wysokich\nust. 4 – nie wymagają zgłoszenia, lecz\nlizacji ustawy z dnia 12.02.2009 r.),\ntów w zbliżeniu do sąsiedniej niezabudoi w ragają ustanowienia kierownika budowy\n• Projekt budowlany powinien zawierać:\nwanej nieruchomości na odległość\nzie potrzeby sporządzenia projektu budowla1) projekt zagospodarowania działki\ndrzwio(ściana bez otworów okiennych lub\nterenu, sporządzony na aktualnej mapie,\nnego roboty budowlane polegające\nz otwowych) i na odległość 4 m (ściana\nobejmujący: określenie granic\n1) przebudowie obiektu budowlanego.\nrami okiennymi lub drzwiowymi),\nlub terenu, usytuowanie, obrys i układy\nprzywołane w § 12 wyżej wymienionych\nremontu i przeistniejących i projektowanych obiektów\noraz Jeżeli przyjrzymy się deﬁnicjom\nrozporządzeń – §§ 13, 60 i 271-273\nPrabudowlanych, sieci uzbrojenia terenu,\nbudowy zawartych w przepisach ustawy\nprzepisy odrębne odnoszą się w praktyce\nsposób odprowadzania lub oczyszczawo budowlane (przepisy te w projekcie\njedynie do sytuacji, w których sąsiednia\nz dnia 12.02.2009 r. nie ulegają zmiania ścieków, układ komunikacyjny i\ndziałka byłaby już zabudowana,\nszezieleni, ze wskazaniem charakterystycznie), to pod tymi pojęciami kryje się bardzo\nwołują się na bezpieczeństwo pożarowe;\nnych elementów, wymiarów, rzędnych\nroki zakres poważnych działań inwestycyjnych.\njednakże wznoszenie wysokich budynków\nw naw ustai wzajemnych odległości obiektów,\nWedług art. 3 tejże ustawy, ilekroć\nw znacznym zbliżeniu do działek sąsiednich,\nwiązaniu do istniejącej i projektowanej\nprze- wie jest mowa o:\npomimo iż nie jest wprost wykluczone\nprzez to rozumieć\nzabudowy terenów sąsiednich;\njako 7a) przebudowie – należy\npisami prawa, może być traktowane,\nokrew wyniwykonywanie robót budowlanych,\n„nieposzanowanie” interesów sąsiadów;\nobiekku których następuje zmiana parametrów\nślający funkcje, formę i konstrukcję\nInfra§ 13.1 pkt 1 rozporządzenia Ministra\nużytkowych lub technicznych istniejącego\ntu budowlanego, jego charakterystykę\nr. kwestruktury z dnia 12 kwietnia 2002\nchaobiektu budowlanego, z wyjątkiem\nenergetyczną i ekologiczną oraz proponozgodzie\nstionuje możliwość realizacji w\nkubarakterystycznych parametrów, jak:\nwane niezbędne rozwiązania techniczne,\nzabudowy atrialnej, ponieważ\ntura, powierzchnia zabudowy,\na także materiałowe, ukazujące\nw praktyce zawsze będzie występowało\nkondydługość, szerokość bądź liczba\nnawiązania do otoczenia, a w stosunku\nprzesłanianie innej części tego samego\ngnacji; w przypadku dróg są dopuszczalobiektów budowlanych – o których\nw art. 5 ust. 1 pkt 4 – również opis dostępśródna podstawie deﬁnicji „zabudowy\ntrów w zakresie niewymagającym\nności dla osób niepełnosprawnych;\nmiejskiej” (§ 3 rozporządzenia\n§ 13 rozgranic pasa drogowego;\noraz cytowane dalej § 3, § 12 ust. 1 i\nInfrastruktury z dnia 12 kwietnia\nw spraporządzenia Ministra Infrastruktury\nuniemożliPrzykładowymi przepisami prawa\nwiającymi zaprojektowanie obiektu\nnie budzący prawnych zastrzeżeń są:\nart. 5.1 pkt 9 ustawy z dnia 7 lipca\naktuPrawo budowlane (zarówno w wersji\nalnie obowiązującej, jak i proponowanej\nnowelizacją ustawy z dnia 12.02.2009\n• Obiekt budowlany wraz ze związanymi\nurządzeniami budowlanymi należy,\nużytkopod uwagę przewidywany okres\nwania, projektować i budować w sposób\nokreślony w przepisach, w tym techniczno-budowlanych, oraz zgodnie z zasadami\nwanie, występujących w obszarze oddziaływania obiektu, uzasadnionych interesów\nosób trzecich, w tym zapewnienie dostępu\nW toku prac nad Stanowiskiem swój wkład\nwnieśli także członkowie Komisji Legislacyjnej Izby Architektów.\nWszystkim wymienionym wyżej Koleżankom i Kolegom przekazujemy podziękowania ze strony Krajowej Rady\nIzby Architektów. A w imieniu redakcji\n– przepraszamy za przeoczenie.\nBiuletyn Izby Architektów, Organ Krajowej Izby Architektów, Wydawnictwo wewnętrzne, Redaguje Krajowa Rada Izby Architektów,\nrealizacją kieruje wiceprezes ds. informacji Izabela Klimaszewska, [email protected], przygotowanie wydania i redakcja techniczna: Oria Media\nWydanie specjalne Z:A\nArchitektura sportowa i rekreacyjna\nRedakcja Zawodu:Architekt planuje wydanie kolejnego dodatku specjalnego,\ntym razem poświęconego architekturze sportowej i rekreacyjnej. Dodatek ukaże się\nwraz z numerem Z:A_05/2009 (wrzesień/październik) w nakładzie 12 000 egzemplarzy.\nZapraszamy do współpracy redakcyjnej architektów, projektantów i specjalistów chcących\npodzielić się swoimi doświadczeniami i wiedzą.\nZapraszamy także ﬁrmy działające w tej branży do zaprezentowania się na naszych łamach.\nOprócz wysyłki pocztowej do członków Izby Architektów RP czasopismo dystrybuować\nbędziemy podczas dwóch najważniejszych w Polsce imprez o tej tematyce:\n> w Kielcach na IX Wystawie Wyposażenia i Budowy Obiektów Sportowych Sport-Obiekt (4-5.11.2009),\n> w Poznaniu podczas targów Centrum Budownictwa Sportowego\n(sport, rekreacja, wellness & spa) odbywających się równolegle z Budmą (19-22.01.2010),\na także w Poznaniu podczas targów Gmina odbywających się równolegle z Poleko (24-27.11.2009).\nKontakt w sprawie współpracy i oferty reklamowej:\n695 02 14 47\n695 02 14 46\nOpowieść: Michał „Cyna” Dobrowolski, wysłuchali: Szymon Ciach, Bartosz Wokan\nPoczątki były trudne. Na pierwsze zajęcia z prawdziwego\nnurkowania instruktorzy LOK-u przynieśli tylko dwie maski i dwie\nfajki. A nas było dwudziestu. Pamiętam to niesamowite wrażenie,\nkiedy zobaczyliśmy pierwszą butlę z automatem. Z czasem było\njednak coraz łatwiej.\ns p o r t _ po d r ó ż e _ p a s j e\nMichał „Cyna” Dobrowolski (35)\npasjonat nurkowania, instruktor, prowadzi szkołę, sklep i klub nurkowy Dive Team, pod wodą\nod 20 lat, do tej pory wyszkolił prawie 1000\nosób, najbardziej lubi kręcić ﬁlmy ze swoich\nWymarsz na nurkowanie, Morze Czerwone\nBlue Hole z lotu ptaka, Morze Czerwone\nNa „jachcie”, Zanzibar, Ocean Indyjski\nPływam odkąd sięgam pamięcią. Od czwartego, może piątego roku życia. Przez jakiś\nczas nawet trenowałem pływanie. Z czasem\nprzestało mi to wystarczać. Chciałem czegoś\nwięcej. Od zawsze fascynowała mnie przyroda podwodnego świata. Wtedy los dał mi okazję spełnienia marzeń. Na basen przyszedł\ninstruktor i zaproponował udział w zajęciach\nz nurkowania. Kurs organizowany był przez\nLigę Obrony Kraju. Miałem wtedy 14 lat. Zajęcia rozpoczynały się wcześnie rano, nawet\nprzed 5.00. Brakowało sprzętu. Nurkowaliśmy\njedynie z fajkami i w maskach. Dopiero na\nostatnich zajęciach zobaczyliśmy butlę z automatem.\nNie trzeba być Jamesem Bondem\nDziś nurkowanie nie jest sportem zarezerwowanym dla wąskiej grupy osób. Od czasu gdy\nPojazd czteronożny transportujący butle, Tanzania\nzagościła u nas międzynarodowa organizacja\nPADI (Professional Association of Diving Instructors), nurkowanie stało się sportem dostępnym dla każdego. Świat dla nurków się\nzmienił. Zanurzanie w wodzie jest dziś zabawą i rekreacją. Nie trzeba być olimpijczykiem\nczy Jamesem Bondem, aby zejść pod wodę.\nDzisiaj nurkują nawet ośmioletnie dzieci, dzięki przygotowanym specjalnie dla nich programom nurkowym. Bazy nurkowe na całym\nświecie oferują możliwość zanurkowania pod\nbezpośrednią opieką instruktora dla osób,\nktóre nigdy wcześniej nie były pod wodą.\nNajlepsze miejsca do nurkowania oferują\nnam tropikalne morza, ale prawdziwą mekką\npolskich nurków jest Morze Czerwone. Tamtejsza woda robi wrażenie. Duża przejrzy-\nstość, wysoka temperatura, bogactwo podwodnej ﬂory i fauny oraz niewielka odległość\nod naszego kraju powodują, że Polacy wciąż\nchętnie tam nurkują. Najbardziej znane miejsca nurkowań to okolice Dahab, Sharm El\nSheikh i Hurghady. Jest tam pięknie, ale też\nkomercyjnie. Popularność Egiptu sprawiła,\nże pod wodą zobaczyć można coraz mniejszą ilość ryb czy korali. Mam świadomość,\nże za kilkanaście lat niewiele zostanie z tego,\nco mogłem podziwiać na początku mojej\nprzygody z nurkowaniem. Prawdziwe piękno\nMorza Czerwonego można jeszcze zobaczyć\nna południu Egiptu, w okolicach Sudanu. Odbywają się tam tygodniowe safari nurkowe.\nPomyśleć, że jeszcze kilka lat temu, gdy wypływaliśmy na otwarte morze, byliśmy jedyną\nłodzią. Spotykaliśmy miejscowych rybaków,\nktórzy od dwóch tygodni łowili na otwartym\nPrzed zanurzeniem, Rocky Island, Morze Czerwone\nmorzu. Kupowaliśmy od nich ryby za pieniądze lub lekarstwa. Dzisiaj takie rzeczy już się\nNie wszyscy jednak są amatorami dalekich\nwypraw. Niektórzy wolą nurkować w Polsce.\nJednymi z ciekawszych miejsc nurkowych\nw naszym kraju są kamieniołomy charakteryzujące się dużą przejrzystością wody\noraz Bałtyk, w którym spoczywa sporo wraków. To przyciąga nurków. W każdym z tych\nakwenów można zobaczyć ryby w ich naturalnym środowisku. Zawsze bardziej interesujące niż oglądanie wędzonego węgorza na\npłocie, jest zobaczenie go pod wodą. W Bałtyku można spotkać też ławice dorszy, często ukrywają się we wrakach. Te największe\nmają nawet ponad 20 kg. Ogromne paszcze\ni oczy. Można się przestraszyć. To takie nasze rodzime rekiny (śmiech). Przyroda mniej\nkolorowa od egipskiej również potraﬁ być\npiękna. Najbardziej znane kamieniołomy to\nZakrzówek, Jaworzno czy Horka znajdująca\nsię tuż za granicą z Niemcami. Nad Bałtykiem\nwarto odwiedzić Hel, Kołobrzeg i Trójmiasto.\nBazy nurkowe znajdują się też nad jeziorami.\nSzczególnie popularne jest jezioro Hańcza,\nkusi głębokością i to właśnie tam najczęściej\nnurkowie pobijają swoje rekordy.\nEkstremalnie tylko na własne\nWśród ludzi pokutuje błędne przekonanie,\nże nurkowanie to sport ekstremalny. Nic\nbardziej mylnego! Ze wszystkiego można\nzrobić sport ekstremalny. Wystarczy zdjąć\nz roweru linkę od hamulca, łańcuch i rozpę-\ndzić się z Gubałówki. To na pewno będzie\nekstremalne (śmiech). I wystarczy do tego\nWigry 3. Z nurkowaniem jest tak samo. Jeśli\nzamierzamy nurkować, żeby oglądać przyrodę, pływać z żółwiami albo delﬁnami, to\nnie ma w tym nic ekstremalnego. Inaczej już\nbędzie z eksploracją podwodnych jaskiń czy\nzatopionych głęboko wraków. To tak jakby\nporównać niedzielną rodzinną wycieczkę rowerową z downhillem na stromych zboczach\nw Karpaczu. Dwa inne światy.\nNurkowanie można podzielić na typowo\nrekreacyjne, podczas którego całe rodziny\npodziwiają piękno podwodnego świata, oraz\ntechniczne. Bezpieczne głębokości, ciepła\nprzejrzysta woda i opieka zaufanego instruktora podczas nurkowań rekreacyjnych,\nsprawią, że każdy będzie się czuł komfortowo. Dla osób oczekujących od nurkowania\nSkrzydlice w szyku bojowym, Atol Mnemba\nW ławicy, Hurghada, Egipt\nwięcej adrenaliny są nurkowania techniczne\n– większa głębokość, więcej mieszanek gazów, więcej planowania i ryzyko. Każdy znajdzie coś dla siebie.\nWiększość szkół propaguje nurkowanie rekreacyjne, do uprawiania którego nie ma specjalnych przeciwwskazań. Podczas pierwszego spotkania wypełnia się dokumenty, w tym\nformularz zdrowotny potwierdzający dobry\nstan zdrowia. Jeżeli coś budzi wątpliwości,\npolecamy konsultacje z naszym klubowym\nlekarzem. Przeszkodą mogą być przewlekłe choroby płuc i serca oraz dolegliwości\nlaryngologiczne. Jeśli ktoś był notorycznym\nbokserem barowym i miał wiele razy złamany\nnos, to powinien go sobie udrożnić (śmiech).\nChore zatoki też mogą stanowić problem.\nJednak z wszystkim można sobie poradzić.\nDziś zażywając specjalne lekarstwa można\nnurkować nawet będąc astmatykiem.\nPodstawowe kryteria przy przyjmowaniu na\nkurs to chęć nurkowania i brak lęku przed\nwodą. Testem sprawdzającym jest przepłynięcie 8 basenów, czyli około 200 m. Kolejnym – umiejętność utrzymywania się przez\nkilka minut na powierzchni wody. Kurs zaczyna się od zajęć teoretycznych, podczas\nktórych kursanci oglądają ﬁlmy i słuchają\nwykładu instruktora. Potem jest czas na zadanie pytań. Dopiero po takich pierwszych,\nwprowadzających zajęciach, spotykamy się\nna basenie. Tam kursanci uczą się obsługi\nsprzętu i wykonują ćwiczenia niezbędne\ndo prawidłowego nurkowania. Kurs kończy\nsię nurkowaniem na wodach otwartych. I tu\nmogą być dwie drogi: ukończenie kursu\nw polskich wodach lub za granicą w dowolnie wybranym kraju.\nPierwsze nurkowanie zawsze budzi emocje,\ndlatego tak ważny jest wybór odpowiedniego akwenu. Bliskość brzegu i przejrzysta\nwoda dobrze wpływają na psychikę kursanta. W Polsce trudno znaleźć takie miejsca,\ndlatego my najczęściej jeździmy do zalanego kamieniołomu Horka w Niemczech. Tam\nprzejrzystość sięga ponad 10 metrów. Pierwsze nurkowania w wodzie otwartej wykonuje\nsię po linie z instruktorem. Ludziom bardzo\npomaga kontakt wzrokowy, a czasem nawet\ntrzymanie za rękę. Zaufanie i poczucie bezpieczeństwa to podstawa.\nEksploracja zalanych sztolni, Miltitz, Niemcy\nPróba startu samolotu pasażerskiego\nDrewniany kuter rybacki 10 lat później\nAutobus Jelcz Berliet bez kierowcy\nPostęp techniki ułatwia komunikację podwodną. Możemy ze sobą rozmawiać, a nawet\nsłuchać swojej ulubionej muzyki. Jednak najpiękniejsza jest cisza przerywana odgłosem\nnaszego oddechu – wówczas czujemy się\nczęścią tego pięknego, podwodnego świata.\nokoło 3 tys. złotych. Oczywiście wszystko zależy od tego w jakich wodach będziemy najczęściej nurkować. Inne są bowiem skafandry\ni automaty do tropikalnych wód, a inne do nurkowań podlodowych. Cena najbardziej profesjonalnego sprzętu może dochodzić do 50 tys.\nzłotych. Wypożyczenie sprzętu na dzień w Polsce to ok. 100 zł, na świecie – ok. 20 euro.\npick-up a w bardziej egzotycznych zakątkach\nświata – wozy ciągnięte przez muły. Na miejsce\nnurkowań łódka odpływa o 9.00. Pierwsze zanurzenie jest o 10.00. Kolejne w odstępach ok.\n2-3 godzinnych. Jeszcze bardziej napięty harmonogram jest na safari nurkowym. Tam przez\ntydzień przebywa się na morzu bez zawijania\ndo portu. Pływamy na luksusowych łodziach.\nTylko nurkowanie, jedzenie i sen. Z podobnych\nłodzi korzysta telewizja Discovery, gdy nagrywa\nprogramy o podwodnym życiu. Podczas safari\nwstajemy o 5.00 i około 6.00 mamy pierwsze\nnurkowania. Nazywane są „early morning”, bo\ndopiero przeciera się niebo, wstaje słońce, budzi przyroda. I cały ten „spektakl” można obserwować na żywo! Wspaniała sprawa. Z łodzi\nnurkujemy nawet do czterech razy dziennie.\nDla pasjonatów nurkowania jest to najlepsza\nz form uprawiania tego sportu.\nNurkowanie, wbrew powszechnej opinii, nie jest\ndrogim sportem. Albo inaczej – jest tak drogie\njak chcemy, żeby było. Ceny kursów wahają się\nod 900 do 2500 zł. W zależności od tego czy\nchcemy się szkolić w grupie, czy indywidualnie. Na kursie zwykle zostajemy wyposażeni\nw sprzęt do nurkowania. Zaletą wielu szkół jest\nmożliwość szkolenia na sprzęcie najnowszej\ngeneracji – to ułatwia naukę. Gdy zdobędziemy\nlicencję, sprzęt można kupić lub wypożyczać.\nNa początek wystarczy najtańszy komplet za\nPodczas wyjazdu nurkowego nasz dzień jest\nbardzo napięty. O godzinie 7.00 pobudka,\nszybka kawa, przygotowujemy sprzęt. Pomimo wczesnej pory wszyscy są podekscytowani i już nie mogą się doczekać co ciekawego\nspotkają pod wodą. O 8.00 przyjeżdża po nas\ntransfer. W zależności od tego, gdzie przebywamy nasz środek transportu wygląda inaczej.\nW Egipcie są to zazwyczaj busy lub auta typu\nŚciana miękkich korali\nZ napoleonem (nurkowanie)\nNajwiększą przyjemnością jest nurkowanie\nz dużymi zwierzętami. Oglądanie pod wodą\nrekinów, delﬁnów czy mant sprawia, że zapomina się o całym świecie. Często zdarza\nsię, że ludzie na swoich pierwszych nurkowaniach napotykają na stado delﬁnów. Każdy przeżywa to na swój własny sposób, bo\nciężko jest być obojętnym na takie piękno.\nEmocje są czasami tak wielkie, że po wyjściu\nz wody niektórzy uronią nawet łzę wzruszenia. Bycie choć przez chwilę częścią tego\nwspaniałego podwodnego świata pozostawia niesamowite wrażenia.\nugryźć czy poparzyć. Takie dotknięcie często powoduje śmierć stworzenia. Tak jest\nnp. z konikami morskimi. Są bardzo delikatne. Podczas kursów staramy się zaszczepić\nw naszych kursantach, że warto jest chronić\npodwodne życie. Prowadzimy także kursy,\nktóre uczą zachowań zwierząt. Dzięki nim\nnurkowie wiedzą jak należy się zachować aby\nnie sprowokować nieprzyjemnych sytuacji\nz mieszkańcami morza. Należy pamiętać, że\nto my jesteśmy gośćmi podwodnego świata\ni musimy uszanować zasady tam panujące.\nReguły podwodnego świata\nTrzeba jednak pamiętać o tym, że nie wolno\ndotykać roślin i zwierząt. I to nie tylko z tego\nwzględu, że wiele stworzeń może ukłuć,\nPrzez ostatnie 20 lat, odkąd zaczęła się wolna Polska i odkąd nurkuję, wiele się zmieniło.\nTo już nie jest sport elitarny. Okazało się, że\nmy, Polacy jesteśmy wspaniałymi nurkami.\nSwoją przygodę z eksploracją podwodnego\nświata można zacząć już w wieku 8 lat. Są\nmożliwości, jest sprzęt. Szkoły nurkowe powstają jak grzyby po deszczu. Jedynym minusem jest postępująca dewastacja natury.\nZ moich własnych obserwacji, a nurkowałem już w wodach wszystkich kontynentów\nz wyjątkiem Antarktydy, zwierząt jest coraz\nmniej. Miejsca, w których pływały w stadach\nwielkie żółwie, odchodzą w zapomnienie.\nTeraz zobaczenie jednej sztuki urasta do\nrangi wydarzenia. Mniej jest też rekinów wielorybich, ławic, korali. Zupełnie jakby natura\nchciała powiedzieć, że powinniśmy bardziej\no nią dbać. Techniki nurkowania łatwo można się nauczyć. Trochę trudniej jest z osiągnięciem tej świadomości, że nie jesteśmy\npanami świata. I jeżeli nie będziemy o niego\ndbać, następne pokolenia nie zobaczą już\ntego, co my.\nWszystko, co chcielibyście wiedzieć o nurkowaniu,\nale nie wiecie kogo zapytać\n1,2 – standardowa objętość zalegająca (w litrach) płuc przeciętnego człowieka (czyli ilość powietrza pozostającego w drogach\noddechowych i pęcherzykach płucnych po maksymalnym wydechu).\n2 – wyróżniamy dwa rodzaje nurkowania: na zatrzymanym oddechu (inne określenie: „na bezdechu”) i z aparatem powietrznym.\nNurkowanie na zatrzymanym oddechu polega na tym, że płetwonurek wykonuje na powierzchni głęboki wdech, po czym nurkuje\nkorzystając z powietrza zawartego w płucach.\n3 – z tylu elementów składa się podstawowy sprzęt płetwonurka (tzw. sprzęt ABC) to maska, fajka i płetwy – umożliwia tzw. snorkeling (najprostsza forma nurkowania, czyli pływanie po powierzchni wody z zanurzoną głową). Użycie sprzętu za pomocą którego\nmożna oddychać sprężonym powietrzem (lub inną mieszanką gazów) umożliwia dłuższe przebywanie pod wodą. W nurkowaniu\nwyróżnia się także 3 podstawowe mieszanki oddechowe: powietrze (tlen+azot), helioks (hel+tlen) i trimiks (hel+azot+tlen).\n6 – standardowa objętość całkowita (w litrach) płuc przeciętnego człowieka.\n30 – teoretycznie maksymalna głębokość w metrach, na jaką można zanurkować „na bezdechu”; została jednak wyznaczona dla\nstandardowych wartości objętości płuc i zalegającej, poza tym podczas głębokich nurkowań do naczyń krwionośnych napływa\ndodatkowa ilość krwi, która zastępuje brakujące powietrze, dlatego zawodowcy na bezdechu mogą zanurkować nawet na głębokość ponad 100 m.\n108,5 – głębokość (w metrach) jeziora Hańcza, jest najgłębsze w Polsce i można w nim nurkować.\n231 – na tyle metrów zanurkował w czerwcu 2007 Jerzy Błaszczyk w egipskim Dahab i ustanowił obecnie obowiązujący rekord\nPolski. Poprzedni rekord (208 m) należał do Grzegorza Dominika.\n318, 25 – rekord świata w nurkowaniu ustanowiony w 2005 przez 52-letniego płetwonurka z RPA Nuno Gomesa w Dahab\nw Egipcie. Całkowity czas nurkowania wyniósł 716 minut, czyli 12 i pół godziny. Dotychczasowy rekord świata wynosił 308 m.\nNuno Gomes jest drugim człowiekiem na Ziemi, któremu udało się przekroczyć granicę 300 m. Gomes jest również rekordzistą\nświata w nurkowaniu w jaskini (Bushmansgat Cave, South Africa) na głębokość 282,6 m. Płetwonurek z zawodu jest inżynierem\ni na co dzień zajmuje się budową dróg i mostów.\n1935 – rok, w którym miały miejsce pierwsze udokumentowane nurkowania w Polsce. Dokonał ich w roku 1935 dla celów naukowych profesor UJ Roman Wojtusiak. Zszedł pod wodę w skafandrze klasycznym do Bałtyku (Hel, Władysławowo).\nSłynni nurkowie: Umberto Pelizzari, Jacques-Yves Cousteau, Jacques Piccard, Jacques Mayol.\nPolskie nurkowiska, które warto odwiedzić: jezioro Ińsko (zachodniopomorskie), zbiornik Koparki Jaworzno (śląskie), kamieniołom Zakrzówek (małopolskie), jezioro Świętajno w Nartach (warmińsko-mazurskie), jezioro Czarnogłowy (zachodnio-pomorskie),\nzbiornik Piłakno (warmińsko-mazurskie), jezioro Hańcza (podlaskie), kamieniołom Ovita (opolskie), kamieniołom Kantyna (dolnośląskie), jezioro Miedwie (zachodniopomorskie).\nZagraniczne nurkowiska, które warto odwiedzić: Rafa Nigaloo (Zachodnia Australia), Wielka Rafa Koralowa (PółnocnoWschodnia Australia), Ras Muhammad (Morze Czerwone, Egipt), Wyspy Galapagos (Ocean Spokojny), Barracuda Point (Sipadan,\nMalezja), Malediwy (Ocean Indyjski), Blue Hole (Lighthouse Reef, Belize), Archipelag Palau (Mikronezja, Ocean Spokojny),\nEl Grande Cenote (Meksyk), Bloody Bay Wall (Kajmany, Morze Karaibskie), Hurghada (Egipt), Grand Bay (Mauritius), Phuket\n(Tajlandia), Zanzibar (Tanzania), Kalkan (Turcja), Floryda (USA).\ns p o r t _ p o d r ó ż er _e kpl aa smj ea\nMoże czas pozostawić marzenia innych na desce\nkreślarskiej i wybrać się na wakacje?\nZaledwie cztery godziny dzielą Polskę od naszej\nbazy Diving-Stars w Hurghadzie, gdzie w pełnym\nżycia Morzu Czerwonym możesz zakosztować\nprawdziwej podwodnej przygody.\nPolska +48 606 108 743 Egipt +20 124 566 642\nKURSY NURKOWANIA, także dla zapracowanych\ny i VIPów\n• własna baza nurkowa\n• turystyka podwodna\n• prace podwodne\nw dziale sport _ podróże _ pasje\nskład _ niebudowlany\nModel inspirowany naturą. Sprawia wrażenie\nkruchego i delikatnego, ale pod delikatnie\nzaokrąglonymi krawędziami kryje się wyjątkowa\nwytrzymałość. Nowy EeePC jest lekki, waży niewiele ponad kilogram. Na baterii może pracować\ndo 11 godzin.\nsą w kolorze czarnym, srebrnym\nlub czarno-białym z motywem\ntworzywa wyjątkowo mocnego\ni odpornego na zarysowania. Wszystkie modele\nposiadają wbudowany barek.\nNowy crossover jeździ po naszych drogach\nod lutego 2009 roku. Samochód wyróżnia\nsię wysoką linią dachu oraz szerokim\nrozstawem osi. Do wyboru mamy 15 odmian modelowych oraz kilka poziomów\nwyposażenia. Auto może być napędzane\n128-konnym dieslem lub 124-konnym\nCena: od 47 900 do 61 500 zł\nW 2009 roku otrzymał w Holandii nagrodę za innowacyjność\nkonstrukcji. Rama roweru jest hydroformowana i została wykonana\nz najlepszych stopów aluminium. Jednoślad posiada bardzo bogate\nstandardowe wyposażenie. Na uwagę zasługuje zwłaszcza\nhalogen InSight z czujnikiem zmierzchu.\nKurtka Rapa Nui Bergson\nCałoroczna, funkcjonalna kurtka\nchroniąca zarówno przed\nprzegrzaniem jak i wychłodzeniem. Technologia\nwzmacnia ją i zabezpiecza włókna tkaniny przed\nuszkodzeniami oraz brudem\ni wilgocią. Kurtka dostępna jest\nw wersji damskiej i męskiej,\nw czterech atrakcyjnych kolorach.\nNajmniejszy ciśnieniowy ekspres do kawy. Zmieści się nawet w kieszeni! Nie wymaga podłączenia\ndo prądu. Niezbędne ciśnienie uzyskuje się przez\nręczne pompowanie. Jedyne o co należy zadbać\nto wrzątek. Doskonale sprawdzi się na wakacjach,\npodczas weekendu, spaceru, w podróży.\nCena: od 450 zł do 850 zł\nNowy czterokołowiec Suzuki to mocna maszyna, która nie zawiedzie\nnawet w najcięższych warunkach. Wyposażona jest\nw elektryczny system wspomagania kierownicy,\nco znacznie ułatwia podróżowanie. Quad napędzany\njest jednocylindrowym, czterosuwowym silnikiem\no pojemności 754 cm 3 .\nCena: od 36 500 zł do 38 900 zł\nFirma Waterman wprowadziła na rynek nową\nkolekcję piór i długopisów. Wyróżnia się\nelegancją i oryginalnym wzornictwem.\nrodzajach wykończenia z laki gładkiej\nCeny: od 300\nKołowrotek ponad standardami. Oryginalna stylistyka. Tytanowa rączka. Idealną\npracę zapewnia 12 łożysk oraz specjalnie\nCena: od 1205 zł\nprzekształcanie przestrzeni życia . . . . . 08\nJako redakcja Z:A zamierzamy podjąć temat budowania na terenach zalewowych, planowania przestrzennego, pozwoleń na budowę, bezpiecznych technologii budowy oraz warunków ubezpieczeń budynków wznoszo...\nArchitekt 3/11 - Zawód:Architekt\nAGENDA - Podłogi Chapel Parket\npliku - Zawód:Architekt\ntemat wydania: miejsca publiczne miejskie gry\nWT - Zawód:Architekt\nstanowiska, opinie, poglądy ich Autorów i nie muszą być zgodne z oﬁcjalnym stanowiskiem Izby Architektów RP. Redakcja zastrzega sobie prawo do dokonywania w nadsyłanych materiałach skrótów, adjusta...\nPUB - Zawód:Architekt\nStoDeco - StoCretec\nPobierz Komunikat SARP 02-03/2007\nRedakcja zastrzega sobie prawo do dokonywania w nadsyłanych materiałach skrótów, adjustacji i niepublikowania tych materiałów bez podania przyczyn. Nie zwracamy materiałów niezamówionych. Wszystkie...