Kwalifikacje zawodowe i kadry dla zielonego budownictwa - PDF\nKwalifikacje zawodowe i kadry dla zielonego budownictwa\nDownload "Kwalifikacje zawodowe i kadry dla zielonego budownictwa"\n1 Kwalifikacje zawodowe i kadry dla zielonego budownictwa Ocena bieżącej sytuacji w sektorze budownictwa i szkolnictwa zawodowego w Polsce pod kątem realizacji krajowych celów roku 2020 w zakresie podniesienia efektywności energetycznej i zwiększenia wykorzystania odnawialnych źródeł energii przeprowadzona w ramach projektu BUILD UP Skills Poland Sierpień\n2 Wyłączna odpowiedzialność za zawartość niniejszego raportu spoczywa na jego autorach. Publikacja to niekoniecznie odzwierciedla opinię Komisji Eurioejskiej. Zarówno Agwncja Wykonawcza ds. Konkurencyjności i Innowacji (EACI) jak i Komisja Europejska nie ponoszą odpowiedzialności za wykorzystanie informacji w niej zawartych. Więcej informacji: Na temat inicjatywy BUILD UP Skills na stronie Na temat programu Inteligentna Energia Europa na stronie\n3 SPIS TREŚCI 1 Streszczenie Wprowadzenie Cel raportu i metodologia pracy Charakterystyka polskiego sektora budowlanego Krajowa polityka w zakresie efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii w budownictwie Statystyki dla budownictwa i zużycia energii System kształcenia zadowodowego w Polsce Kwalifikacje zawodowe sytuacja bieżąca i potrzeby roku Bariery Wnioski Autorzy raportu Bibliografia Słowniczek\n4 1 Streszczenie Celem projektu BupS Poland jest opracowanie strategii podnoszenia kwalifikacji pracowników budowlanych w zakresie technologii odnawialnych źródeł energii (OZE) i działań zwiększających efektywność energetyczną budynków tak, aby w roku 2020 mogły być w pełni zrealizowane cele pakietu klimatycznego i Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. Aby było możliwe opracowanie strategii podnoszenia kwalifikacji pracowników budowlanych w zakresie technologii OZE i działań zwiększających efektywność energetyczną budynków należało przeprowadzić analizę stanu istniejącego w tym zakresie w Polsce. Niniejszy raport jest podsumowaniem analizy, która obejmowała: przegląd krajowych celów do roku 2020 w zakresie efektywności energetycznej, OZE i redukcji emisji CO 2, przegląd ram prawnych dla działań z obszaru efektywności energetycznej, OZE, budownictwa a także szkolnictwa zawodowego, stan prac nad Krajowymi Ramami Kwalifikacji, analizę programów szkoleniowych pod kątem ich jakości oraz możliwości rozbudowania o moduły kluczowe dla realizacji polityki energetyczno-klimatycznej, ocenę bieżących zasobów budowlanych oraz ich rozwój w perspektywie roku 2020, ocenę zasobów pracowniczych w budownictwie, ocenę kwalifikacji zawodowych kadry budowlanej, kwestię jakości w realizacji prac budowlanych/instalatorskich, identyfikację barier w systemie podnoszenia kwalifikacji pracowników budowlanych w zakresie efektywności energetycznej i OZE. Wnioski z analizy: System szkoleniowy dla branży budowlanej stanowi część systemu kształcenia zawodowego. Zatem wszelkie strategie i programy odnoszące się do kształcenia zawodowego obejmują również zawody związane z budownictwem. Poza ogólnym systemem szkoleń zawodowych w chwili obecnej nie istnieją odrębne wytyczne na poziomie krajowym i regionalnym odnoszące się wyłącznie do zawodów budowlanych. Potwierdzanie kwalifikacji zawodowych jest uregulowane ustawą o systemie oświaty i odbywa się w drodze egzaminów zewnętrznych, przeprowadzanych przez Okręgowe Komisje Egzaminacyjne, a także komisje kwalifikacyjne powoływane przez Urząd Dozoru Technicznego, Urząd Regulacji Energetyki, Instytut Mechanizacji Budownictwa i Górnictwa Skalnego, Instytut Transportu Samochodowego, Instytut Spawalnictwa. Istnieje możliwość potwierdzenia kwalifikacji zawodowych w systemie czeladniczych i mistrzowskich egzaminów przeprowadzanych przez komisje izb rzemieślniczych. W zakresie dotyczącym efektywności energetycznej nie istnieje podstawa umożliwiająca wyodrębnienie zawodu dotyczącego wyłącznie efektywności energetycznej\n5 W programach szkoleniowym zagadnienia związane z efektywnością energetyczną występują fragmentarycznie, są omawiane okazjonalnie i tylko w ograniczonym zakresie. W Polsce nie istnieje obecnie krajowy system prognozowania potrzeb szkoleniowych, w związku z tym, nie ma też na poziomie krajowym instrumentów prognozowania potrzeb w zakresie zawodów budowlanych, w szczególności związanych z efektywnością energetyczną i OZE. W odniesieniu do szkoleń z zakresu odnawialnych źródeł energii i efektywności energetycznej należy zaznaczyć, że w chwili obecnej nie prowadzi się kursów dla pracowników kadry wykonawczej (z angielskiego: blue collar workers) z zakresu efektywności energetycznej. W sposób sporadyczny organizowane są konferencje i seminaria poświęcone tematyce efektywności energetycznej w budynkach, w większości są to jednak wydarzenia skierowane do inżynierów projektujących tego typu rozwiązania bądź dla audytorów energetycznych. W zakresie odnawialnych źródeł energii możemy już mówić o ofercie szkoleniowej dla pracowników wykonawczych, aczkolwiek szkolenia w tym zakresie prowadzone są stosunkowo rzadko. Powstawianie programów tych szkoleń to zazwyczaj inicjatywa organizacji zrzeszających instalatorów i producentów urządzeń tego typu, bądź firm zajmujących się sprzedażą danej technologii, rzadziej przez firmy szkoleniowe. Szkolenia, które pozostają poza formalnym systemem szkoleń zawodowych to kursy prowadzone przez firmy i instytucje niezarejestrowane, jako instytucje szkoleniowe. W związku z powyższym szkolenia te nie podlegają nadzorowi kuratora oświaty. Tematykę poszanowania energii uwzględniają programy niektórych szkoleń prowadzonych w ramach promocyjnych działań firm oferujących materiały i urządzenia budowlane. Zazwyczaj są to krótkie szkolenia, które można by wykorzystać jako moduł dydaktyczny do kursu zawodowego. Prognozuje się, że łączna ilość zatrudnionych w sektorze OZE instalatorów w 2020 roku powinna wynosić do ok. 21,7 tys. osób. Aby ten cel zrealizować szacuje się, że zapotrzebowanie na kadrę wykładowców wynosić będzie ok osób, różnych specjalności. W latach należy zapewnić szkolenia obejmujące technologie efektywności energetycznej dla ok. 20 tys. pracowników budowlanych rocznie. Analiza stanu bieżącego wykazała braki informacji odnośnie potrzeb szkoleniowych, zapotrzebowania na kwalifikacje w gospodarce oraz powiązania procesów gospodarczych z pojawianiem się zapotrzebowania na nowe umiejętności i wiedzę. Gromadzone przez urzędy pracy informacje są szczątkowe i nie w pełni porównywalne, dodatkowo nie są w sposób sformalizowany przekazywane do systemu edukacji. System monitorowania rynku pracy pod kątem potrzeb kwalifikacyjnych jest niezbędnym narzędziem do tworzenia strategii rozwoju edukacji zawodowej, w tym związanej z OZE i efektywnością energetyczną. System monitorowania rynku pracy powinien koncentrować się na aktualizowaniu informacji dotyczących zapotrzebowania na instalatorów poszczególnych typów instalacji OZE oraz prognozować zmiany w zapotrzebowaniu na dany typ instalatorów OZE, w zależności od dynamicznie zmieniających się przepisów prawa. W odniesieniu do efektywności energetycznej system monitorowania powinien koncentrować się na przekazywaniu do systemu kształcenia zawodowego informacji na temat kluczowych zmian w obszarze technologii i materiałów budowlanych, a także instalacji odnawialnych - 5 -\n6 źródeł energii tak, aby umożliwić szybkie korygowanie i uzupełnianie istniejących programów szkoleniowych. Pracodawcy inwestują w podnoszenie kwalifikacji pracowników stałych poprzez szkolenia dające uprawnienia lub te uprawnienia odnawiające i są zainteresowani poszerzaniem i uzupełnianiem umiejętności a nie kształceniem od podstaw. Jako najistotniejszy problem w zakresie barier w rozwoju systemów OZE i technologii podnoszenia efektywności energetycznej uznano dotychczasowy brak adekwatnego systemu wsparcia inwestycyjnego i eksploatacyjnego dla potencjalnych odbiorców małoskalowych OZE i rozwiązań podnoszących efektywność energetyczną. Ponadto, bardzo niekorzystne jest bieżące spowolnienie na rynku budownictwa oraz wstrzymanie inwestycji w OZE do czasu wdrożenia przez Polskę dyrektywy 2009/28/WE. Konieczne jest stworzenie systemu szkolenia na bazie istniejących szkół technicznych kształcących specjalistów budowlanych, instalatorskich, energetycznych i mechatronicznych. Zakresy programowe w wymienionych typach szkół powinny być w pewnych obszarach tematycznych opracowywane wspólnie tak, aby szkolenie w innym zawodzie odbywało się w powiązaniu z pozostałymi, a nie każdy niezależnie w oderwaniu od pozostałych szkół. Taki system nauczania pozwoliłby na to by fachowcy kształceni przez jedną szkołę byli uzupełnieniem dla pozostałych zawodów co zagwarantowałoby w naszym kraju rozwój profesjonalnej kadry instalatorów mikroinstalacji. Konieczne jest również przygotowanie szerszej akcji promocyjnej i informacyjnej skierowanej do potencjalnych kandydatów nauki zawodu w zakresie instalacji urządzeń efektywnych energetycznie i OZE\n7 2 Wprowadzenie Niniejsze opracowanie powstało w wyniku realizacji projektu BupS Poland stanowiącego część pierwszego filaru prestiżowej inicjatywy Build up Skills. Przedsięwzięcie współfinansowane jest w ramach programu Inteligentna Energia Europa zarządzanego przez Agencję Wykonawczą ds. Konkurencyjności i Innowacji (EACI). W chwili obecnej pod szyldem Build up Skills realizowanych jest w Unii Europejskiej 30 krajowych projektów adresujących te same palące pytania: Czy bieżąca kadra budowlana jest w stanie sprostać oczekiwaniom rynku wymuszonym realizacją ambitnych celów roku 2020? Czy krajowe systemy szkolenia zawodowego nadążają za postępem technologicznym w budownictwie? Jakie działania podjąć dziś, aby w 2020 r. móc dumnie zaraportować wypełnienie krajowych zobowiązań polityki energetyczno-klimatycznej? Wysoką rangę przedsięwzięcia odzwierciedla fakt, iż zostało ono ujęte w Europejskim Planie Działań na rzecz Efektywności Energetycznej (EEEAP), jako jedno z kluczowych działań dla realizacji celów Strategii Europa Bezpośrednie uzasadnienie stanowią wyniki analiz statystycznych, które wskazują jednoznacznie, że realizacja polityki energetyczno-klimatycznej Unii Europejskiej, zależy w dużej mierze od działań przeprowadzonych w obszarze budownictwa. Sektor ten będąc największym konsumentem energii i emitentem CO 2 w UE, odpowiada za zużycie około 40% energii finalnej. Ogromne oczekiwania odnośnie wkładu tego sektora w realizację celów Strategii Europa 2020 stanowią nie lada wyzwanie zarówno w kwestii dostarczenia usług modernizacji budynków wysoko energochłonnych, jak i budowy obiektów o wysokim standardzie energooszczędności. Jak wskazały wyniki oceny oceny ex-ante inicjatywy Build up Skills kwalifikacje pracowników sektora budowlanego będą miały ogromny wpływ na możliwość wywiązania się przez UE z celów Strategii Europa To one zadecydują o rzeczywistym wykorzystaniu potencjału wynikającego z zastosowania dostępnych energooszczędnych materiałów budowlanych i innowacyjnych rozwiązań dostępnych na rynku. Wyniki te dały impuls do powołania do życia przedsięwzięcia, którego celem jest uporządkowanie krajowych systemów kształcenia zawodowego. Jako, że rok 2020 jest już za rogiem, inicjatywa Build up Skills koncentruje się w pierwszej kolejności na części systemu związanej z podnoszeniem kwalifikacji zawodowych pracowników fizycznych pracujących obecnie na budowach. Analizą objęto szeroką grupę rzemieślników, instalatorów, monterów oraz wszelkich innych pracowników wykonujących prace budowlane. Na szczeblu krajowym inicjatywa realizowana jest przez konsorcjum pięciu partnerów: Krajową Agencję Poszanowania Energii S.A. (koordynatora), Ogólnokrajowe Stowarzyszenie "Poszanowanie Energii i Środowiska" (SAPE Polska), Polską Korporację Techniki Sanitarnej, Grzewczej, Gazowej i Klimatyzacji (SGGIK), Warmińsko-Mazurski Zakład Doskonalenia Zawodowego w Olsztynie (WMZDZ) oraz Instytut Energetyki Odnawialnej (IEO). Już w trakcie tworzenia projektu jego koncepcję poparło ponad 30 podmiotów działających w obszarze efektywności energetycznej, odnawialnych źródeł energii, budownictwa oraz kształcenia i doskonalenia zawodowego. Obecnie prace konsorcjum obserwuje i wspiera nas ponad 100 organizacji pochodzących z różnych środowisk reprezentujących: władze publiczne, wiodące instytucje w systemie ustawicznego kształcenia w sektorze budownictwa, izby handlowe, przedstawiciele przemysłu energooszczędnych budynków, urządzeń, instalatorów systemów odnawialnych źródeł energii, - 7 -\n8 ekspertów zrównoważonego budownictwa a także instytucje finansowe. Organizacje te wspierają konsorcjum w pracach nad dokumentami kluczowymi dzieląc się swoją wiedzą, doświadczeniem i praktyką. Kolejnym etapem działań realizowanych w ramach projektu będzie opracowanie wytycznych dla krajowego systemu podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników budowlanych w obszarze zagadnień związanych z efektywnością energetyczną i OZE. Prace te zakończą się wiosną 2013 opublikowaniem kolejnego raportu\n9 3 Cel raportu i metodologia pracy 3.1 Cel opracowania Celem projektu BupS Poalnd jest opracowanie strategii podnoszenia kwalifikacji pracowników budowlanych w zakresie technologii OZE i działań zwiększających efektywność energetyczną budynków tak, aby w roku 2020 mogły być w pełni zrealizowane cele pakietu klimatycznego i Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady nr 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych. Celem niniejszego dokumentów była kompleksowa diagnoza punktu wyjściowego. Stąd też analiza objęła: przegląd krajowych celów do roku 2020 w zakresie efektywności energetycznej, OZE i redukcji emisji CO 2, przegląd ram prawnych dla działań z obszaru efektywności energetycznej, budownictwa, odnawialnych źródeł energii a także szkolnictwa zawodowego, stan prac nad Krajowymi Ramami Kwalifikacji, analizę programów szkoleniowych pod kątem ich jakości oraz możliwości rozbudowania o moduły kluczowe dla realizacji polityki energetyczno-klimatycznej: ocenę bieżących zasobów budowlanych oraz ich rozwój w perspektywie roku 2020, ocenę zasobów pracowniczych w budownictwie, ocenę kwalifikacji zawodowych kardy budowlanej, problem jakości w realizacji prac budowlanych/instalatorskich, identyfikacja barier w systemie podnoszenia kwalifikacji pracowników budowlanych w zakresie EE/OZE. Celem pośrednim programu będzie powołanie Narodowej Platformy w zakresie podnoszenia kwalifikacji pracowników sektora budowlanego w obszarze wzrostu efektywności energetycznej i wykorzystania technologii OZE oraz uzyskanie poparcia dla inicjatywy BupS Poland przez administracje państwową. Zadaniem Narodowej Platformy będzie opiniowanie dokumentów przygotowywanych w ramach projektu BupS Poland. Po zakończeniu projektu BupS Poland planuje się powołanie przy Ministrze Gospodarki Rady do spraw podnoszenia kwalifikacji pracowników sektora budowlanego w obszarze wzrostu efektywności energetycznej i wykorzystania technologii OZE. Grupą docelową systemu podnoszenia kwalifikacji są: pracownicy budowlani i rzemieślnicy, pracownicy nadzoru budowlanego, instalatorzy systemów OZE, specjaliści, konserwatorzy i inspektorzy, sprzedawcy hurtowi i detaliczni materiałów budowlanych\n10 Organizacjami dostarczającymi dane do opracowania raportu są: Krajowa Agencja Poszanowania Energii S.A., Ogólnokrajowe Stowarzyszenie "Poszanowanie Energii i Środowiska", Polska Korporacja Techniki Sanitarnej Grzewczej Gazowej i Klimatyzacji, Warmińsko-Mazurski Zakład Doskonalenia Zawodowego, EC BREC Instytut Energetyki Odnawialnej oraz organizacje partnerskie i członkowie Platformy ds. podnoszenia kwalifikacji zawodowych pracowników budowlanych. Polska Korporacja Techniki Sanitarnej Grzewczej Gazowej i Klimatyzacji dane do opracowania niniejszego raportu status quo gromadziła poprzez wywiady z firmami, ankiety, rozmowy w czasie spotkań branżowych, w tym z innymi organizacjami działającymi w branży budowlanej a także korzystając z ogólnie dostępnych danych statystycznych. Opracowanie dotyczące systemu edukacji w Polsce oparte jest na istniejących przepisach prawa, w szczególności na obowiązującej ustawie o systemie oświaty a także na rozporządzeniach Ministerstwa Edukacji Narodowej. Planowane zmiany w systemie opisano w oparciu o projekty rozporządzeń oraz rozporządzenia wchodzące w życie po dacie niniejszego raportu. Kierunki rozwoju edukacji potwierdzane były również w rozmowach z pracownikami Ministerstwa Edukacji Narodowej. Dane statystyczne dotyczące edukacji zaczerpnięto z opracowań Głównego Urzędu Statystycznego (GUS) za lata 2010 i 2011, szczegółowe informacje uzyskano również z instytucji pozarządowych, m.in. z Zarządu Głównego Zakładów Doskonalenia Zawodowego, Rejestru Instytucji Szkoleniowych. Prace nad Krajowymi Ramami Kwalifikacji zostały opisane na podstawie cząstkowych wyników projektu Opracowanie założeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie. Analiza zapotrzebowania na kwalifikacje zawodowe prowadzona była w oparciu o dyskusje panelowe w ramach spotkania platformy projektu BupS Polska oraz poprzez rozmowy z wybranymi przedsiębiorstwami reprezentującymi różne branże w budownictwie. Podstawą do oszacowania ilości osób do przeszkolenia były dane statystyczne dotyczące osób wykonujących prace w budownictwie. Po konsultacjach branżowych w ramach platformy ustalono średni rozmiar brygady roboczej na cztery osoby i ustalono, że w grupie powinna znajdować się jedna osoba posiadająca kwalifikacje odnośnie efektywności energetycznej i OZE. Aby osiągnąć cele roku 2020, każda z brygad wykonujących prace budowlane powinna do roku 2018 składać się z conajmniej jednej osoby posiadającej wiedzę i umiejętności w tym zakresie. Założono też, że szkolenia w pełni pokrywające tematykę związana z OZE i EE rozpoczną się w roku 2014 (zakładając czas potrzebny na przygotowanie modułów szkoleniowych i uzupełnienie istniejących programów kursowych). W szacunkach została również uwzględniona emigracja zarobkowa. Ze względu na to, że dokument kluczowy dla energetyki odnawialnej w Polsce tj. ustawa o odnawialnych źródłach energii jest obecnie procedowana na szczeblu rządowym i została jeszcze uchwalony przez Sejm, informacje o szkoleniach i certyfikacji instalatorów OZE pochodzą z: wspominanego projektu ustawy, uzasadnienia do projektu ustawy, oceny skutków regulacji, zgłoszonych formalnie uwag do projektu ustawy przez środowiska energetyki odnawialnej oraz publikowanych stanowisk tych organizacji (w szczególności Związku Pracodawców Forum Energetyki Odnawialnej ZP FEO) w sprawach związanych z mikroinstalacjami OZE. Ponadto dokonano analizy Krajowego Planu Działań w zakresie Odnawialnych Źródeł Energii (KPD) pod kątem możliwości tworzenia miejsc pracy (zapotrzebowania na wykwalifikowanych instalatorów OZE) oraz analiz\n11 statystycznych w tym obszarze (bazowano na danych oryginalnych IEO oraz zestawieniach IEO zagregowanych w raportach statystycznych projektu EurObserv ER (IEE). 3.2 Metodologia pracy Metodologia tworzenia niniejszego raportu została oparta o analizy licznych dokumentów, opracowań, rozmowy z ekspertami i wyliczenia własne członków konsorcjum. Dane o lokalnych i krajowych uwarunkowaniach społeczno-gospodarczych zebrano w wyniku badania desk research obejmującego analizę danych pochodzących z publikacji GUS, publikacji prasowych, informacji zawartych na portalach branżowych oraz portalach ogólnie poświęconych gospodarce. W niniejszym raporcie wykorzystano również materiały będące wynikiem realizacji projektów finansowanych ze środków Unii Europejskiej dotyczących jakości robót w budownictwie. Na szczególną uwagę zasługują wyniki kompleksowego badania obejmującego charakterystykę sytuacji na śląskim, wielkopolskim i podkarpackim rynku budowlanym. Badanie zostało zrealizowane w 2011 roku i obejmowało sektor budownictwa zarówno z punktu widzenia klienta indywidualnego, jak również przedstawicieli firm. Raport uwzględnia również opinie ekspertów z branży budowlanej. W niniejszym raporcie wykorzystano także informacje pochodzące z opracowania pt. Efektywność Wykorzystania Energii wydawanej przez Główny Urząd Statystyczny w serii Informacje i opracowania statystyczne. W publikacji tej przedstawione są globalne i sektorowe wskaźniki efektywności energetycznej wraz z ich analizą. Źródłem danych dla omawianej publikacji GUS są dane pochodzące z badań statystycznych statystyki publicznej z zakresu gospodarki paliwowo-energetycznej prowadzonych przez GUS we współpracy z Ministerstwem Gospodarki zgromadzone w bazie Odyssee. Dane dotyczące rynku budowlanego pochodzą również z autorskich raportów ASM opracowanych przez Centrum Badań i Analiz Rynku Sp. z o.o. dotyczących monitoringu rynku budowlanego. Informacje na temat standardów energetycznych nowych budynków uzyskano z raportu firmy Build Desk, poświęconego tej tematyce. Jednocześnie wykorzystano dane zawarte w świadectwach charakterystyki energetycznej budynków oddawanych do użytkowania w latach 2009, 2010 oraz w pierwszej połowie roku 2011 zgromadzonych w bazie danych Build Desk. W zakresie polityki sektora energetyki odnawialnej oraz efektywności energetycznej przeanalizowano miedzy innymi dokumenty: Polityka Energetyczna Polski do roku 2030, Pierwszy Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej, Ustawa o efektywności energetycznej, Drugi Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej, Krajowy Plan Działań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych, Ustawa Prawo Budowlane, Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 roku w sprawie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynku i lokalu mieszkalnego lub części budynku stanowiącej samodzielną całość techniczno-użytkową oraz sposobu sporządzania i wzorów świadectw ich charakterystyki energetycznej (Dz. U. nr 201 poz. 1240), Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (WT 2008),\n12 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy audytu energetycznego oraz części audytu remontowego, wzorów kart audytów, a także algorytmu oceny opłacalności przedsięwzięcia termomodernizacyjnego, Krajowy Program Reform EUROPA 2020, Strategia Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko. Perspektywa 2020Projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii (OZE), 22 grudnia 2011 r., Projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii (OZE), 26 lipca 2012 r., Ocena Skutków Regulacji do projektu ustawy OZE z 26 lipca 2012 r., Uzasadnienie do projektu ustawy OZE z 26 lipca 2012 r., Projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii (OZE), wersja z 9 października 2012r., Ocena Skutków Regulacji do projektu ustawy OZE z 9 października 2012r., Uzasadnienie do projektu ustawy OZE z 9 października 2012r., Ustawa o wspieraniu przedsięwzięć termomodernizacyjnych i remontów\n13 4 Charakterystyka polskiego sektora budowlanego 4.1 Budownictwo W niniejszym raporcie posługuje się terminem budownictwa wg definicji Głównego Urzędu Statystycznego w Polsce. Do produkcji budowlano-montażowej zalicza się następujące roboty: przygotowanie terenu pod budowę, wznoszenie kompletnych budynków i budowli, wykonywanie wszelkich instalacji budowlanych, wykonywanie robót budowlano-wykończeniowych. 4.2 Sektor budownictwa w Polsce Rozwój budownictwa w Polsce jest ściśle powiązany z rozwojem gospodarczym kraju. Sektor ten należy do najbardziej istotnych gałęzi gospodarki w naszym kraju. Udział budownictwa w PKB w średniookresowej perspektywie waha się od 6% do 8% (w 2011 r ok. 7%). Była to, w skali kraju, najdynamiczniej rozwijająca się branża w 2011 roku. Dynamika wzrostu tego sektora przekroczyła 11%. w 2011 r. Wzrost zatrudnienia w przedsiębiorstwach budowlanych, zatrudniających powyżej dziewięciu osób, wynosił 7,6%, a wzrost średnich płac 4,6% wg. danych prof. Bolkowskiej. Istotność branży budowlanej jest w istocie większa - jak wskazują oszacowania sto osób zatrudnionych bezpośrednio w budownictwie tworzy, co najmniej dwieście dodatkowych miejsc pracy, a także inicjuje produkcję w innych sektorach. Produkcja budowlano-montażowa jest najbardziej obiektywnym wskaźnikiem opisującym kondycję na rynku budowlanym. Działalność ta, realizowana na terenie kraju przez przedsiębiorstwa o liczbie pracujących powyżej 9 osób (dla tej grupy przedsiębiorstw figuruje cała statystyka budowlana), była w 2011 roku wyższa o 16,3% w stosunku do 2010 roku (wobec wzrostu o 3,5% w roku poprzednim). Produkcja budowlano-montażowa na jednego mieszkańca wynosiła w 2005 roku 2161 zł a w 2010 wyniosła już 4047 zł. W produkcji budowlano montażowej w 2010 roku dominowały roboty inwestycyjne (65,3%) przy 34,7% robót remontowych\n14 Produkcja budowlano montażowa zrealizowana na terenie Polski w latach mld zł Sprzedaż Produkcja rok Rys Produkcja budowlano montażowa zrealizowana na terenie Polski w latach Źródło: Branżowy program promocji budownictwa Polskie budownictwo Raport ASM Struktura (w cenach bieżących) produkcji budowlano-montażowej wg rodzajów obiektów budowlanych ukazuje przewagę obiektów inżynierii lądowej i wodnej, których udział w strukturze wynosi 60,1% (wzrost o 0,7 pkt. proc.) wobec 39,9% budynków (ogółem mieszkalne i niemieszkalne). Zgodnie z wynikami prognoz wykonanych przez ASM, produkcja budowlano-montażowa w jednostkach budowlanych powyżej 9 pracujących powinna wzrastać do 2020 roku w średniorocznym tempie około 5% (ceny stałe) i osiągnąć około 170 mld zł (ceny bieżące). Warto podkreślić jednak, że produkcja budowlana jest bardziej wrażliwa na wahania koniunktury gospodarczej niż inne gałęzie produkcji. Wynika to z faktu, że potencjalnym nabywcom w czasach spowolnienia gospodarczego i złej koniunktury dużo łatwiej jest zrezygnować z planowanych inwestycji budowlanych, niż ograniczać bieżącą działalność, zarówno produkcyjną, handlową jak i konsumpcyjną. Badani przez GUS przedsiębiorcy od połowy 2011 roku, z miesiąca na miesiąc, coraz gorzej oceniali koniunkturę w budownictwie. Wskaźnik koniunktury, który osiągnął w czerwcu wysoki poziom 3,6%, w grudniu spadł do poziomu 22,7%. W czwartym kwartale 2011 roku nawet duże przedsiębiorstwa, powyżej 250 pracowników, oceniały koniunkturę ujemnie. Warto zwrócić uwagę, że na koniec 2011 roku duże firmy oceniły koniunkturę relatywnie najlepiej (-10,3%). Trendy w ocenie koniunktury przez mikro, małe i średnie przedsiębiorstwa są zgodne z trendami ogólnego wskaźnika, czyli w drugiej połowie roku trendy te są malejące. W całym 2011 roku trzy czynniki (ogólna sytuacja gospodarcza, sytuacja finansowa przedsiębiorstw, opóźnienia w płatności) wpływające na klimat koniunktury, w ocenie badanych przedsiębiorców budowlanych, zanotowały jedynie ujemne wartości. Tylko dwa czynniki (produkcja budowlanomontażowa na rynku krajowym, portfel zamówień na roboty budowlano-montażowe) odnotowały wartości dodatnie w okresie od maja do sierpnia 2011 roku. Relatywnie najlepiej, na koniec roku, przedstawiciele firm ocenili ogólną sytuację gospodarczą przedsiębiorstw ( 13,3%) oraz opóźnienia płatności za wykonane roboty budowlano-montażowe ( 20,3%). Wśród badanych przez GUS najwięcej\n15 obaw budzi portfel na zamówienia budowlano-montażowe ( 26,5%) oraz sama produkcja budowlanomontażowa na rynku krajowym ( 24,2%). 4.3 Eksport polskich usług budowlanych eksport prac budowlanych 2% prace budowlane zrealizowane na terenie kraju 98% Rys Rys. 4.2 Struktura prac budowlanych realziowanych przez polskie firmy Austria 2,8 mld euro Czechy 3,2 mld euro Niemcy 32,0 mld euro Eksport Polskich usług budowlanych Rosja 8,4 mld euro Szwecja 5,0 mld euro Finlandia 4,4 mld euro Rys. 4.3 Wartość dostarczonych usług budowlanych zrealizowanych w innych krajach 2010 r. Źródło: Branżowy program promocji budownictwa - materiały konferencyjne ASM\n16 Wartość prac budowlanych zrealizowanych przez polskie firmy poza granicami kraju [w mld zł] mld zł rok Rys Wartość prac budowlanych zrealizowanych przez polskie firmy poza granicami kraju [w mld zł] 4.4 Podmioty na rynku budowlanym W zależności od wielkości inwestycji, w procesie budowlanym może brać udział od kilku do kilkunastu podmiotów. Według przepisów prawa budowlanego uczestnikami procesu budowlanego są: inwestor inspektor nadzoru inwestorskiego projektant architekt kierownik budowy, kierownik robót. W rzeczywistości przemysł budowlany obejmuje kilkanaście grup podmiotów bezpośrednio z nim związanych. To, ile z nich jest zaangażowanych w poszczególne inwestycje zależy w dużej mierze od jej wielkości. rynek budowlany w Polsce tworzą następujące grupy podmiotów: klienci (zamówienie, kupno) generalni wykonawcy (zarządzanie projektem) podwykonawcy usług budowlanych (wykonawstwo) producenci materiałów budowlanych, sprzętu, maszyn budowlanych (produkcja) dostawcy materiałów i sprzętu, w tym hurtownie (zaopatrzenie) inspektorzy nadzoru (kontrola) biura nieruchomości (sprzedaż) instytucje finansowe (finansowanie) biura projektowe i projektanci (projektowanie) geodeci (projektowanie) geolodzy (projektowanie) konserwatorzy zabytków (kontrola)\n17 archeolodzy (projektowanie) rzeczoznawcy Państwowej Straży Pożarnej (kontrola) inspektorzy inspekcji pracy (kontrola) przedstawiciele wydziałów architektury (planowanie) przedstawiciele organów ochrony środowiska (planowanie) przedstawiciele wojewódzkiego lub powiatowego nadzoru budowlanego (kontrola). 4.5 Trendy i prognozy rynkowe Sytuacja przedsiębiorstw budowlano-montażowych poszczególnych klas wielkości jest zróżnicowana. Większe przedsiębiorstwa prezentują lepsze oceny koniunktury oraz obecnego i prognozowanego portfela zamówień niż jednostki mniejsze, a szczególnie mikro. Czynnikiem mogącym spowolnić rozwój budownictwa w Polsce jest nieodpowiednia infrastruktura transportowa kraju, która przysparza przemysłowi poważnych problemów logistycznych. Negatywny wpływ na dynamiczny wzrost popytu budowlanego może mieć także spowolnienie gospodarcze w Polsce, niska rentowność przedsiębiorstw, słabszy eksport, kryzys w Europie i zatrzymanie planowanych realizacji przez jednostki samorządu terytorialnego. Istotnym zagrożeniem dla rozwoju budownictwa jest niechęć sektora bankowego do kredytowania przedsiębiorstw, silnie ograniczająca nowe inwestycje. Natomiast szansą dla przedsiębiorstw budowlanych mogą być wszelkie inwestycje finansowane ze środków publicznych i unijnych. Na tle innych krajów Europy Środkowej i Wschodniej sytuacja polskiego budownictwa była stosunkowo dobra. Jednakże jak głosi raport KPMG, CEEC Research i Norstat Polska Budownictwo w Polsce: pierwsza połowa 2012 roku - sytuacja przedsiębiorstw budowlanych uległa w 2012 r. gwałtownym zmianom korygując optymistyczne jak dotąd prognozy. Przewiduje się, że spadek produkcji budowlanej odnotowany w 2012 r. wyniesie 6,8% i utrzyma się także w roku 2013, choć na nieco niższym poziomie (4,3%). Spadków spodziewa się aż 69% firm z branży. Pesymizm przedsiębiorców bierze się przede wszystkim z malejącej liczby zamówień. Tylko 19% przedsiębiorców odnotowało zwiększenie liczby zleceń w stosunku do roku ubiegłego, natomiast aż 37% ankietowanych odnotowało zmniejszenie liczby zamówień. Wykorzystanie mocy produkcyjnych w firmach budowlanych kształtuje się na poziomie 66% (w pierwszym kwartale 2012), podczas gdy w zeszłym roku było wyższe o 5 punktów procentowych. 4.6 Bariery rozwoju branży budowlanej Respondenci badania przeprowadzonego przez KPMG jako główne bariery rozwoju branży budowlanej wskazywali silną konkurencję, biurokrację oraz wysokie koszty siły roboczej. W porównaniu z rokiem 2008 wzrosło znaczenie niedostatecznego popytu ze strony sektora publicznego oraz wysoki koszt materiałów budowlanych. Mniejsze znaczenie przypisano takim czynnikom jak warunki atmosferyczne czy niedobór wykwalifikowanej siły roboczej. Istniejący kryzys w Europie postawił firmy budowlane w Polsce przed nowymi trudnościami. Występujące ryzyka w branży: ryzyka operacyjne problemy z prawidłową wyceną prowadzonych prac, czy też niedotrzymanie terminów zawartych w kontraktach,\n18 ryzyka polityczne szczególnie narażone na nie są duże firmy budowlane, które startują w przetargach infrastrukturalnych. Opóźnienia z przeprowadzaniem tego typu przetargów negatywnie wpływają na działalność, ryzyka nieefektywnych zakupów, związane z realizacją zleceń - ma ono ogromny wpływ na rachunek zysków i strat, ryzyka cen surowców - głównie ceny stali, ryzyko utraty wykwalifikowanej kadry. Jest to zagrożenie, które ujawniło się wraz z wielka falą emigracji z naszego kraju. 4.7 Migracja pracowników Według oficjalnych danych statystycznych, około 2,4 mln Polaków mieszka za granicą. Liczba ta odnosi się do okresu, kiedy Polska została członkiem Unii Europejskiej (2004). Różne badania w tej dziedzinie potwierdzają, że około 1 miliona osób zdecydowało się zostać na stałe za granicą a pozostałe 1,4 mln osób to migranci ekonomiczni. Niektóre badania pokazują, że 15% migrantów ekonomicznych jest zatrudnionych w sektorze budowlanym. Co roku emigracja zarobkowa związana z zatrudnieniem w sektorze budowlanym wynosi około ludzi. 4.8 Szara strefa Ocena zjawiska pracy nierejestrowanej prowadzona jest w Polsce przez Główny Urząd Statystyczny w formie modułu w ramach Badania Aktywności Ekonomicznej Ludności. Jak wynika z badań przeprowadzonych w IV kwartale 2010 r. skala tego zjawiska w Polsce jest nadal znacząca. 4,6% ogólnej liczby pracujących pracuje na czarno, głównie w charakterze zatrudnienia tymczasowego i podlegającego zmianom sezonowym, z nasileniem w okresie lipiec wrzesień. Dla 54% ogółu pracujących na czarno, praca nierejestrowana jest głównym zatrudnieniem. Dominują tu pracownicy z wykształceniem, co najwyżej zawodowym 56,1%. Jak wynika z oszacowań prowadzonych dla roku 2010, usługi budowlane i instalacyjne oraz remonty i naprawy budowlano-instalacyjne są na drugim i trzecim miejscu na liście rodzajów prac, wykonywanych w szarej strefie (16,8% i 13,9%). Wartość szarej strefy w budownictwie szacowana jest na 2,1% polskiego PKB\n19 5 Krajowa polityka w zakresie efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii w budownictwie 5.1 Strategie i akty prawne wspierające realizację celów roku Polityka energetyczna Polski do roku 2030 Obecnie dokumentem strategicznym w zakresie rozwoju energetyki państwa jest Polityka energetyczna Polski do 2030 r., uchwalona w 2009 r. Główne cele polityki energetycznej, w obszarze efektywności energetycznej i odnawialnych źródeł energii istotne dla sektora budownictwa to: Dążenie do utrzymania zero energetycznego wzrostu gospodarczego, tj. rozwoju gospodarki następującego bez wzrostu zapotrzebowania na energię pierwotną, Konsekwentne zmniejszanie energochłonności polskiej gospodarki do poziomu UE-15, Wzrost udziału odnawialnych źródeł energii w finalnym zużyciu energii co najmniej do poziomu 15% w 2020 roku oraz dalszy wzrost tego wskaźnika w latach następnych. Cele krajowe: 15% wzrost udziału odnawialnych źródeł energii w finalnym zużyciu energii w 2020 r. 9% wzrost efektywności energetycznej w stosunku do średniego zużycia energii finalnej z lat ( GWh) Realizacja celów głównych nastąpi poprzez: Zwiększenie sprawności wytwarzania energii elektrycznej, poprzez budowę wysokosprawnych jednostek wytwórczych, Dwukrotny wzrost do roku 2020 produkcji energii elektrycznej wytwarzanej w technologii wysokosprawnej kogeneracji, w porównaniu do produkcji w 2006 r., Zmniejszenie wskaźnika strat sieciowych w przesyle i dystrybucji, poprzez m.in. modernizację obecnych i budowę nowych sieci, wymianę transformatorów o niskiej sprawności oraz rozwój generacji rozproszonej, Wzrost efektywności końcowego wykorzystania energii, Zwiększenie relacji rocznego zapotrzebowania na energię elektryczną do maksymalnego zapotrzebowania na moc w szczycie obciążenia, co pozwala zmniejszyć całkowite koszty zaspokojenia popytu na energię elektryczną. Przedstawione w w/w dokumencie działania na rzecz poprawy efektywności energetycznej obejmują: Ustalanie narodowego celu wzrostu efektywności energetycznej, Wprowadzenie systemowego mechanizmu wsparcia dla działań służących realizacji narodowego celu wzrostu efektywności energetycznej, Stymulowanie rozwoju kogeneracji poprzez mechanizmy wsparcia, z uwzględnieniem kogeneracji ze źródeł poniżej 1 MW, oraz odpowiednią politykę gmin,\n20 Stosowanie obowiązkowych świadectw charakterystyki energetycznej dla budynków oraz mieszkań przy wprowadzaniu ich do obrotu oraz wynajmu, Oznaczenie energochłonności urządzeń i produktów zużywających energię oraz wprowadzenie minimalnych standardów dla produktów zużywających energię, Zobowiązanie sektora publicznego do pełnienia wzorcowej roli w oszczędnym gospodarowaniu energią, Wsparcie inwestycji w zakresie oszczędności energii przy zastosowaniu kredytów preferencyjnych oraz dotacji ze środków krajowych i europejskich, w tym w ramach ustawy o wspieraniu termomodernizacji i remontów, Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko, regionalnych programów operacyjnych, środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, Wspieranie prac naukowo-badawczych w zakresie nowych rozwiązań i technologii zmniejszających zużycie energii, we wszystkich kierunkach jej przetwarzania oraz użytkowania, Zastosowanie technik zarządzania popytem (Demand Side Management), stymulowane poprzez m.in. zróżnicowanie dobowych stawek opłat dystrybucyjnych oraz cen energii elektrycznej w oparciu o ceny referencyjne będące wynikiem wprowadzenia rynku dnia bieżącego oraz przekazanie sygnałów cenowych odbiorcom za pomocą zdalnej dwustronnej komunikacji z licznikami elektronicznymi, Kampanie informacyjne i edukacyjne promujące racjonalne wykorzystanie energii. Działania w obszarze OZE mające przełożenie na sektor budownictwa i wykorzystanie w nim instalacji OZE obejmują: Wypracowanie ścieżki dochodzenia do osiągnięcia 15% udziału OZE w zużyciu energii finalnej w sposób zrównoważony, w podziale na poszczególne rodzaje energii: energię elektryczną, ciepło i chłód oraz energię odnawialną w transporcie, Utrzymanie mechanizmów wsparcia dla producentów energii elektrycznej ze źródeł odnawialnych, np. poprzez system świadectw pochodzenia, Wprowadzenie dodatkowych instrumentów wsparcia zachęcających do szerszego wytwarzania ciepła i chłodu z odnawialnych źródeł energii, Utrzymanie zasady zwolnienia z akcyzy energii pochodzącej z OZE, Bezpośrednie wsparcie budowy nowych jednostek OZE i sieci elektroenergetycznych, umożliwiających ich przyłączenie z wykorzystaniem funduszy europejskich oraz środków funduszy ochrony środowiska, w tym środków pochodzących z opłaty zastępczej i z kar, Stymulowanie rozwoju potencjału polskiego przemysłu, produkującego urządzenia dla energetyki odnawialnej, w tym przy wykorzystaniu funduszy europejskich Pierwszy Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej i ustawa o efektywności energetycznej Dyrektywa 2006/32/WE nałożyła na Polskę obowiązek podjęcia działań prowadzących do ograniczenia zużycia energii finalnej przez odbiorców końcowych, w kolejnych dziewięciu latach jej obowiązywania, począwszy od 1 stycznia 2008 r. Wykonując zapis art. 14 ust. 2 Dyrektywy Ministerstwo Gospodarki opracowało w 2007 roku pierwszy Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej. Dokument określił cel indykatywny osiągnięcia do 2016 roku większych o 9% oszczędności energii w relacji do średniego zużycia energii finalnej z lat (tj. o GWh). Określono również\n21 pośredni krajowy cel w zakresie oszczędności energii, przewidziany do osiągnięcia w 2010 r., wynoszący 2% oszczędności energii, który stanowi ścieżkę dochodzenia do osiągnięcia celu przewidzianego na 2016 r., umożliwiając ocenę postępu w jego realizacji. Ponadto dokument przedstawił zarys środków oraz wynikających z nich działań realizowanych, bądź planowanych do realizacji na szczeblu krajowym, służących do osiągnięcia krajowych celów indykatywnych w przewidywanym okresie. Spośród trudności w rozwoju środków poprawy efektywności energetycznej oraz realizacji pierwszego Krajowego Planu Działań dotyczącego efektywności energetycznej (2007) należy wymienić: zbyt małe zainteresowanie środkami w zakresie oszczędności energii ze strony przedsiębiorstw energetycznych, brak zachęt w postaci taryf faworyzujących użytkowników racjonalnie korzystających z energii, zbyt małe wsparcie dla działań zwiększających oszczędności energii podejmowanych przez społeczeństwo, bariery finansowe (np. brak określonego budżetu, ograniczone środki pomocowe), słaby efekt działań energooszczędnych podejmowanych przez gospodarstwa domowe, niewielka wiedza i niska świadomość użytkowników energii (np. brak znajomości źródeł pozyskiwania informacji na temat efektywności energetycznej). W Polsce nie funkcjonowały dotychczas regulacje prawne, które zapewniłyby realizację programów i środków poprawy efektywności energetycznej niezbędnych dla uzyskania wymaganych oszczędności energii. Nie działały również wystarczająco silne mechanizmy rynkowe zachęcające do realizowania działań energooszczędnych. Wprowadzenie przyjętej w dniu 15 kwietnia 2011 roku, Ustawy o efektywności energetycznej (Dz. U. Nr 94, poz. 551), ma spowodować rozwój mechanizmów stymulujących poprawę efektywności energetycznej. Ustawa wprowadza obowiązek pozyskania odpowiedniej ilości świadectw efektywności energetycznej, tzw. białych certyfikatów, przez przedsiębiorstwa energetyczne sprzedające energię elektryczną, ciepło lub gaz ziemny odbiorcom końcowym przyłączonym do sieci na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. System będzie działać podobnie jak obowiązujące już zielone certyfikaty energii ze źródeł odnawialnych oraz czerwone certyfikaty energii elektrycznej wyprodukowanej w kogeneracji. Świadectwa mogą otrzymać m.in. przedsiębiorstwa, które zmniejszyły zużycie energii dokonując inwestycji w nowoczesne technologie. Organem wydającym i umarzającym świadectwa efektywności energetycznej będzie Prezes Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Wpływy z opłat zastępczych i kar pieniężnych za nieprzestrzeganie obowiązków uzyskania i przedstawienia do umorzenia Prezesowi URE świadectw efektywności energetycznej albo nieuiszczenie opłat zastępczych, a także niedopełnienie innych obowiązków wynikających z ustawy o efektywności energetycznej gromadzone będą na rachunku bankowym Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Będą one wykorzystywane jako źródło finansowania programów wspierających poprawę efektywności energetycznej, w tym wysokosprawnej kogeneracji lub na wspieranie rozwoju odnawialnych źródeł energii oraz budowy lub przebudowy sieci służących przyłączaniu tych źródeł. Ustawa wprowadza zobowiązanie dla sektora publicznego do pełnienia wzorcowej roli w kwestii oszczędności energii. Jednostki rządowe i samorządowe zostały zobowiązane, aby realizując swoje zadania, stosowały co najmniej dwa środki poprawy efektywności energetycznej, z wykazu tych środków zawartego w ustawie. Ponadto ustawa określa zasady sporządzania audytu efektywności energetycznej\n22 Po przeprowadzeniu analizy istniejących programów i środków poprawy efektywności energetycznej oraz planowanych w ramach polityk krajowych dokonano, na potrzeby drugiego Krajowego Planu Działań dotyczących efektywności energetycznej, wyboru działań priorytetowych i wprowadzono dodatkowe, nowe środki na lata , które umożliwią realizację krajowego celu w zakresie oszczędnego gospodarowania energią Drugi Krajowy Plan Działań dotyczący efektywności energetycznej Drugi Krajowy Plan Działań (2KPD) dotyczący efektywności energetycznej (kwiecień 2012) został przygotowany w związku z obowiązkiem przekazywania Komisji Europejskiej sprawozdań na podstawie dyrektywy 2006/32/WE (Dz. Urz. L 114 z , str. 64) oraz dyrektywy w sprawie charakterystyki energetycznej budynków 2010/31/WE (Dz. Urz. L 153 z , str. 13). Dokument opracowano także na podstawie art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 15 kwietnia 2011 r. o efektywności energetycznej (Dz. U. Nr 94, poz. 551), wdrażającej przepisy dyrektywy 2006/32/WE. 2KPD zawiera opis środków poprawy efektywności energetycznej ukierunkowanych na końcowe wykorzystanie energii oraz obliczenia dotyczące oszczędności energii uzyskanych w okresie i oczekiwanych w 2016 roku zgodnie z wymaganiami ww. dyrektyw. Dokument został opracowany przez Ministerstwo Gospodarki, z zaangażowaniem Ministerstwa Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej, Głównego Urzędu Statystycznego oraz Krajowej Agencji Poszanowania Energii S. A. Dokument zawiera w szczególności opis planowanych środków poprawy efektywności energetycznej określających działania mające na celu poprawę efektywności energetycznej w poszczególnych sektorach gospodarki, niezbędnych dla realizacji krajowego celu w zakresie oszczędnego gospodarowania energią na rok 2016, który ma być osiągnięty w ciągu dziewięciu lat począwszy od 2008 roku, zgodnie z art. 4 ww. dyrektywy. W 2KPD dotyczącym efektywności energetycznej określono następujące środki poprawy efektywności związane z sektorem budownictwa: 1. Środki w sektorze mieszkalnictwa (gospodarstwa domowe) a. Fundusz Termomodernizacji i Remontów (kontynuacja). 2. Środki w sektorze publicznym: a. System zielonych inwestycji (Część 1) - zarządzanie energią w budynkach użyteczności publicznej (nowy). b. System zielonych inwestycji (Część 5) - zarządzanie energią w budynkach wybranych podmiotów sektora finansów publicznych (nowy). c. Program Operacyjny Oszczędność energii i promocja odnawialnych źródeł energii dla wykorzystania środków finansowych w ramach Mechanizmu Finansowego EOG oraz Norweskiego Mechanizmu Finansowego w latach (nowy, w przygotowaniu). d. Program Operacyjny Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) - Działanie 9.3 Termomodernizacja obiektów użyteczności publicznej (kontynuacja). 3. Środki horyzontalne:\n23 a. System świadectw efektywności energetycznej tzw. białych certyfikatów (nowy).kampanie informacyjne, szkolenia i edukacja w zakresie poprawy efektywności energetycznej (kontynuacja) Krajowy plan działań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych 5 grudnia 2010 roku został przyjęty przez rząd Krajowy plan działań w zakresie energii ze źródeł odnawialnych (KPD), w którym dokonano podsumowania wiedzy w zakresie rozwoju OZE w naszym kraju (stan wiedzy i stan prawny na połowę 2010 roku). KPD określa krajowe cele w zakresie udziału energii ze źródeł odnawialnych zużyte w sektorze transportowym, sektorze energii elektrycznej, sektorze ogrzewania i chłodzenia w 2020 r. Dotychczas energetyka odnawialna w Polsce rozwijała się w ramach systemu wsparcia określonego w Prawie energetycznym (art. 9a) i była próbą wdrożenia w Polsce poprzedniej dyrektywy 77/2001/WE o promocji energii (elektrycznej) ze źródeł odnawialnych. W konsekwencji jej rozwój oparty został na wielkoskalowych inwestycjach w instalacje do współspalania biomasy z węglem w elektrowniach cieplnych i nie był związany z sektorem budownictwa mieszkaniowego (np. brak wsparcia dla instalacji prosumenckich). Dyrektywa 2009/28/WE, określając cel udziału OZE w 2020 roku dla Polski (minimum 15% energii z OZE w zużyciu energii finalnej), po raz pierwszy wskazała na konieczność wsparcia generacji rozproszonej instalacji prosumenckich i zintegrowanych z budynkami.?. Elementy te, wraz ze ścieżką realizacji celu na 2020 roku, pojawiły się w KPD. Między innymi zaproponowano standardy minimalnego udziału z OZE w bilansie zużycia energii w budynkach nowych i remontowanych, które wynoszą odpowiednio: 13% OZE do 2015r, 15% do 2020r (Tab. 5.1). W konsekwencji przyjętego KPD w dniu 22 grudnia 2011 r. opublikowano projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii (OZE) i poddano go konsultacjom społecznym i międzyresortowym. Tab Szacunkowy udział energii ze źródeł odnawialnych w budownictwie (%) na podstawie KPD Budynki mieszkalne 11% 14% 16% Budynki publiczne 10% 13% 15% Budynki handlowe i przemysłowe 9% 12% 14% Ogółem 10% 13% 15% 5.2 Regulacje i standardy w polskim budownictwie W Polsce podstawowe regulacje prawne dotyczące budownictwa rozsiane są po wielu ustawach i rozporządzeniach. Najważniejszym aktem jest Ustawa Prawo Budowlane z dnia 19 września 2007 (Dz. U. Nr. 191, poz. 1373) wraz z późniejszymi nowelizacjami. (Ostatnia Dz.U. z 2010 nr 243 poz. 1623). Ustawa Prawo Budowlane reguluje w sposób ogólny proces budowlany. Szczegóły tego procesu określają Rozporządzenia Ministra właściwego ds. budownictwa. Z punktu widzenia efektywności energetycznej oraz zastosowania OZE w budownictwie istotne są dwa następujące rozporządzenia: Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 roku w sprawie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynku i lokalu mieszkalnego lub części budynku stanowiącej samodzielną całość techniczno-użytkową oraz sposobu sporządzania i wzorów świadectw ich charakterystyki energetycznej (Dz. U. nr 201 poz. 1240),\n24 Rozporządzenie Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (WT 2008). Pierwsze z tych rozporządzeń w sprawie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynku i lokalu mieszkalnego lub części budynku stanowiącej samodzielną całość technicznoużytkową oraz sposobu sporządzania i wzorów świadectw ich charakterystyki energetycznej zawiera: sposób sporządzania świadectwa energetycznego dla budynku, lokalu mieszkalnego i części budynku stanowiącej samodzielną całość techniczno-użytkową, wzory świadectwa energetycznego dla budynku, lokalu mieszkalnego i części budynku stanowiącej samodzielną całość techniczno-użytkową, metodologię obliczania charakterystyki energetycznej budynku, lokalu mieszkalnego i części budynku stanowiącej samodzielną całość techniczno-użytkową. Jako istotne parametry na świadectwie charakterystyki energetycznej budynku przyjęto: wartość charakterystyki energetycznej budynku wyrażającej wielkość nieodnawialnej energii pierwotnej niezbędnej do zaspokojenia potrzeb energetycznych budynku odniesionej do powierzchni ogrzewanej mieszkania - wskaźnik EP [kwh/m 2 *a], obliczeniowe zapotrzebowanie na energię dla budynku zgodnego z Warunkami technicznymi 2008 odniesione do m 2, zapotrzebowanie na energię końcową odniesioną do m 2. W załączniku niniejszego Rozporządzenia opisano dwie następujące metody sporządzania charakterystyki energetycznej budynków: dla budynków (lokali mieszkalnych) bez instalacji chłodzenia, dla budynków (lokali mieszkalnych) z instalacją chłodzenia. W Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (WT 2008),). zostały określone wymagania dotyczące ochrony cieplnej budynków. Zostały one sformułowane na dwa równoważne, następujące sposoby : I sposób - przegrody zewnętrzne budynku oraz technika instalacyjna odpowiadają wymaganiom izolacyjności cieplnej oraz powierzchnia okien spełnia wymagania określone w załączniku do rozporządzenia, lub II sposób - wartość wskaźnika EP [kwh/(m 2 rok)], określającego roczne obliczeniowe zapotrzebowanie na nieodnawialna energie pierwotna do ogrzewania, wentylacji i przygotowania ciepłej wody użytkowej oraz chłodzenia jest mniejsza od wartości granicznych, a także jeżeli przegrody zewnętrzne budynku odpowiadają przynajmniej wymaganiom izolacyjności cieplnej niezbędnej dla zabezpieczenia przed kondensacja pary wodnej, określonym w załącznika do rozporządzenia. Umieszczenie w WT 2008 dwóch rodzajów wymagań i wstawienie słowa lub powoduje, że budynki mieszkalne mogą spełnić wymagania na dwa sposoby. Jednak z punktu widzenia określania jednostkowego zapotrzebowania na energię użytkową do ogrzewania zastosowanie mają tylko pierwsze wymagania, ponieważ wartość wskaźnika EP uwzględnia nie tylko ogrzewanie ale i c.w.u. oraz jest mocno zależna od wybranego źródła ciepła. Z tego względu nie da się na podstawie\n25 powyższego rozporządzenia określić w sposób jednoznaczny wymagań dotyczących zapotrzebowania na energię do celów ogrzewania. W Tab 5.2 zebrano wymagania określone I metodą. Tab Wymagana izolacyjność cieplna przegród zewnętrznych, rodzaj systemu wentylacji, szczelność powietrzna zgodnie z Warunkami Technicznymi z 2008 roku. Opis przegrody Wymagania WT 2008 Ściany zewnętrzne Dachy, stropodachy i stropy pod nieogrzewanymi poddaszami lub nad przejazdami Stropy nad piwnicami nieogrzewanymi i zamkniętymi przestrzeniami podpodłogowymi, podłogi na gruncie Okna (z wyjątkiem połaciowych), drzwi balkonowe i powierzchnie przezroczyste nieotwieralne: a) w I, II i III strefie klimatycznej b) w IV i V strefie klimatycznej Okna połaciowe Drzwi zewnętrzne, garażowe Umax = 0,30 W/m 2 K Umax = 0,25 W/m 2 K Umax = 0,45 W/m 2 K a) Umax = 1,8 W/m 2 K b) Umax = 1,7 W/m 2 K Umax = 1,8 W/m 2 K Umax = 2,6 W/m 2 K Mostki cieplne frsi = 0,72 Rodzaj systemu wentylacji Sprawność odzysku ciepła Szczelność powietrza grawitacyjna lub mechaniczna w budynkach wysokich lub wysokościowych 50 % dla wentylacji mechanicznej ogólnej nawiewno-wywiewnej lub klimatyzacji o wydajność 2000 m 3 /h n50 = 3,0 1/h wentylacja grawitacyjna n50 = 1,5 1/h wentylacja mechaniczna Wymagania podane w WT 2008 nie podają maksymalnej wartości współczynnika liniowej straty ciepła Ψ [W/mK] dla mostków cieplnych. Podają jedynie wymaganą wartość krytyczną współczynnika temperaturowego f Rsi dla przegród zewnętrznych i ich węzłów konstrukcyjnych w pomieszczeniach ogrzewanych do temperatury co najmniej 20 C w budynkach mieszkalnych. Wartości ta powinna być określona według normy dotyczącej metody obliczania temperatury powierzchni wewnętrznej koniecznej do uniknięcia krytycznej wilgotności powierzchni i kondensacji międzywarstwowej. Przy czym WT 2008 dopuszczają przyjmowanie wymaganej wartości tego współczynnika równej 0,72, co oznacza w praktyce dopuszczenie występowania znacznych mostków cieplnych o wartościach maksymalnych Ψ e 0,70 W/mK. 5.3 Stan wdrożenia dyrektyw budowlanych\n26 Polska ma obowiązek implementacji dyrektyw budowlanych EPBD. Przy wdrażaniu pierwszej dyrektywy o charakterystyce energetycznej budynków [EPBD] zmarnowano szansę wykorzystania procesu przeniesienia budownictwa na wyższy poziom jakościowy i technologiczny. Standard budownictwa w Polsce po 10 latach od opublikowania tej dyrektywy pod względem energetycznym ciągle odpowiada standardowi w takich krajach jak Dania, Niemcy, czy Austria sprzed kilkudziesięciu lat. Obecnie wznoszone nowe budynki nie spełniają żadnych europejskich standardów w dziedzinie efektywności energetycznej. Interesy energetyki i deweloperów są ciągle chronione kosztem ich klientów użytkowników mieszkań i energii, którym brakuje podstawowej wiedzy pozwalającej na świadomy wybór mieszkania, czy budowę własnych domów z niższymi kosztami utrzymania. Realne staje się zagrożenie drożyzny energetycznej, związanej z koniecznością poniesienia w najbliższych latach przez Polskę olbrzymich kosztów modernizacji energetycznej infrastruktury wytwórczej i przesyłowej. Koszty te, bez najmniejszych wątpliwości, zostaną w całości przełożone na konsumentów energii w postaci wzrostu taryf i opłat. Spowoduje to zubożenie społeczeństwa i pogorszenie warunków socjalnych z uwagi na niedogrzewanie mieszkań, a tym samym pogłębi zjawisko ubóstwa energetycznego. 5.4 Ocena stanu i sposobu wdrażania dyrektywy 2002/91/WE z 16 grudnia 2002 r w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (dyrektywy EPBD) Podstawowym celem dyrektywy EPBD było wdrożenie realnych działań, które miały na celu wykorzystanie dużego potencjału wzrostu efektywności energetycznej, jakim charakteryzowało się i charakteryzuje nadal budownictwo w UE. Jej celem jest również, a może nawet przede wszystkim, poprawa warunków i komfortu użytkowania zasobów budowlanych (czyli poprawa warunków socjalnych użytkowników energii). Dodatkowo powyższe cele powinny być realizowane przez państwa członkowskie z uwzględnieniem lokalnych warunków klimatycznych oraz kryteriów opłacalności ekonomicznej. Dyrektywa przewidywała wdrożenie szeregu mechanizmów wzrostu efektywności energetycznej, stawiających problem w sposób kompleksowy, takich jak: podniesienie wymagań w zakresie ochrony cieplnej nowych budynków, ustanowienie wymagań w zakresie standardu energetycznego dla budynków istniejących poddawanych większej (znaczącej) renowacji, opracowanie metodyki obliczeń zintegrowanej charakterystyki energetycznej budynków (na potrzeby sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej), wprowadzenie obowiązku sporządzenia świadectwa charakterystyki energetycznej (SChE) budynków i mieszkań, wprowadzenie obowiązku dokonywania okresowych przeglądów instalacji i systemów grzewczych oraz klimatyzacyjnych w budynkach, Wdrożenie działań i programów wspierających wzrost efektywności energetycznej, Wdrażanie programów promocyjnych i informacyjnych w zakresie wzrostu efektywności energetycznej w budownictwie. Dyrektywę wdrożono w Polsce z trzyletnim opóźnieniem, wybierając drogę poprzez nowelizację ustawy Prawo budowlane - z dnia 19 września 2007 (Dz. U. Nr. 191, poz. 1373) oraz kolejną\n27 nowelizację - z dnia 27 sierpnia 2009 (Dz.U. Nr 161, poz. 1279) wprowadzającą niezbędne poprawki i uzupełnienia. Sposób i zakres wdrożenia dyrektywy w Polsce jest z formalnego punktu widzenia w dużej mierze zgodny z jej duchem i postanowieniami. Niestety przyjęte zapisy zostały bardzo słabo wdrożone w praktyce. Tab 5.3 przedstawia zestawienie obowiązków, których wykonywanie wymusza znowelizowana ustawa oraz sposób implementacji tych zapisów w prawie polskim. Tab. 5.3 Zestawienie obowiązków wynikających z dyrektywy budynkowej wraz z ocenę stopnia wdrożenia Obowiązek: 1. Przeprowadzanie okresowych kontroli kotłów i systemów klimatyzacji. 2. Przeprowadzenie co najmniej jednorazowej kontroli instalacji ogrzewczych, w których pracują kotły starsze niż 15-letnie. 3. Przeprowadzanie inspekcji instalacji chłodniczych i klimatyzacyjnych o mocy chłodniczej powyżej 12 kw. 4. Wykonanie świadectw charakterystyki energetycznej w określonych rodzajach budynków nowo wznoszonych, modernizowanych, w przeznaczonych do sprzedaży lub wynajmu budynkach i lokalach mieszkalnych. Wdrożenie: Wdrożenie czysto formalne. Nie wyszło poza fazę intencjonalnych zapisów ustawowych, w związku z czym obowiązki te nie są w ogóle realizowane w praktyce. Wynika to z dwóch istotnych braków: 1) Niedopełnienie obowiązku wykonania przeglądu nie wiąże się z żadnymi sankcjami administracyjnymi; 2) Nigdy nie podjęto prac nad opracowaniem przepisów wykonawczych dotyczących procedury i wymagań, ani zakresu i formy przeglądów kotłów, instalacji grzewczych i klimatyzacyjnych. W sposób skuteczny obowiązek został wprowadzony wyłącznie w odniesieniu do budynków nowych, przekazywanych do użytkowania. Wynika to z faktu, że świadectwo jest jednym z dokumentów koniecznych do przedstawienia w ramach tej procedury. W odniesieniu do pozostałych przypadków (remonty, zbycie oraz wynajem budynków, mieszkań i lokali usługowych, etc.) obowiązku wykonania świadectwa nie ma, bądź występuje on jedynie w odpowiedzi na wyraźne żądanie najemcy lokalu. W praktyce więc świadectwa charakterystyki energetycznej (oprócz budynków nowych) wykonywane są w pewnej (nie znanej dokładnie) ilości w centrach handlowych i usługowych na życzenie najemców lokali. Nie ma informacji, aby szerzej było ono wykonywane w przy zbywaniu i wynajmowaniu mieszkań w budynkach mieszkalnych. Należy zaznaczyć, że w Polsce przyjęto niespotykaną w skali UE zasadę, że świadectwo charakterystyki energetycznej dla budynku może zostać sporządzone przez uczestników procesu budowlanego związanego z jego budową, czyli np. developera, projektanta, inspektora nadzoru. Przy obecnym kształcie funkcjonowania systemu certyfikacji energetycznej budynków coraz trudniej będzie przywrócić jej pierwotnie zakładaną rolę z uwagi na utrwalającą się niechęć społeczną i postrzeganie certyfikacji jako kolejnego, nie przynoszącego żadnych korzyści, obowiązku\n28 administracyjnego. 5. Nowelizacja wymagań w zakresie ochrony cieplnej budynków, których celem było zgodnie z duchem Dyrektywy: - Dokonanie rewizji (intencjonalnie zaostrzenia) wymagań w zakresie ochrony cieplnej budynków nowych i poddawanych gruntownym modernizacjom (wprowadzone nowelizacją Rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 12 kwietnia 2002 r. w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie - tekst jedn.: Dz.U Nr 75 poz. 690 z późn. zm.). Znowelizowane i wprowadzone w Polsce wymagania w zakresie ochrony cieplnej dla budynków również nie wypełniły intencji Dyrektywy. Z pewnością nie wprowadziły, niezbędnej z uwagi na zaległości w przypadku Polski, tzw. nowej jakości do projektowania budynków nowych i remontów budynków istniejących. Obecnie wznoszone budynki tuż po oddaniu do użytkowania nie spełniają żadnych europejskich standardów w dziedzinie efektywności energetycznej. Analizy pokazują, że przy zmianie podejścia i oparciu procesu projektowania budynków na analizie całkowitych kosztów budowy oraz cyklu użytkowania i eksploatacji, poszerzonej o uwzględnienie zewnętrznych kosztów środowiskowych, przy cenach energii i nośników obowiązujących na ok. 80% obszaru Polski, już obecnie opłacałoby się w Polsce stosować wymagania na co najmniej takim samym poziomie jak w Austrii, Niemczech, czy Danii (czyli na poziomie ok. 3 krotnie niższym niż w Polsce), a statystyczny nowy, oddawany do użytkowania budynek do celów ogrzewania mógłby potrzebować nie więcej niż 40, zamiast 120 kwh/(m 2 rok). Wykonuje się również analizy, które pokazują tak proste mechanizmy i zjawiska, jak np. łatwiejsza spłata większego kredytu mieszkaniowego zaciągniętego na zakup mieszkania o wyższym standardzie energetycznym (z uwagi na relatywnie mniejsze obciążenia kosztami eksploatacyjnymi w porównaniu z zakupem mieszkania standardowego). - Opracowanie i wprowadzenia do obiegu prawnego zestandaryzowanej metodyki obliczeń zintegrowanej charakterystyki energetycznej budynków (wprowadzonej rozporządzeniem Ministra Infrastruktury z dnia w sprawie metodologii obliczania charakterystyki energetycznej budynku i lokalu mieszkalnego lub części budynku stanowiącej samodzielną całość techniczno użytkową oraz sposobu sporządzania i wzorów świadectw ich charakterystyki energetycznej - Dz.U. Nr 201, poz. 1240). Obecnie nie ma sprzeciwów, co do tego, że metodyka obliczania świadectw charakterystyki energetycznej budynku wymaga nowelizacji\n29 - Wprowadzenie obowiązku sporządzania projektowej charakterystyki energetycznej budynków oraz rozpatrzenia możliwości zastosowania odnawialnych źródeł energii i skojarzonego wytwarzania energii elektrycznej, i ciepła w budynkach na etapie ich projektowania (wprowadzonego nowelizacją rozporządzenia Ministra Infrastruktury z dnia 6 listopada 2008 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego - Dz.U. Nr 201, poz. 1239). Rozporządzenie to jest jednym z bardziej istotnych dokumentów związanych z wdrożeniem dyrektywy i certyfikacji energetycznej budynków. Niestety, wymaganie to traktowane jest niepoważnie, a analizy zamieszczane w tym zakresie w projektach sprowadzają się najczęściej do kilku zdawkowych informacji o braku opłacalności ekonomicznej zastosowania takich rozwiązań. Dyrektywa wymagała również wdrożenia działań z zakresu promocji efektywności energetycznej w budynkach oraz tworzenia administracyjnych i ekonomicznych mechanizmów wspierania działań w zakresie wzrostu efektywności energetycznej. Można powiedzieć, że w tej kwestii nie działo się w Polsce zbyt wiele. Poza jedną, bardzo profesjonalnie zrealizowaną akcją promocyjną Mądry polak przed budową, koordynowaną przez ówczesne Ministerstwo Infrastruktury, nie zrobiono praktycznie nic więcej. Jeden z nielicznych mechanizmów wsparcia działań podnoszących efektywność energetyczną w budynkach, oparty na ustawie o wspieraniu termomodernizacji i remontów, również ma ograniczony zasięg z uwagi na niewspółmierne do potrzeb środki finansowe. Środki przeznaczane na termomodernizację w Narodowym Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej oraz w ramach Funduszy Strukturalnych w ostatnich latach i obecnie, jakkolwiek bardzo cenne, mają charakter incydentalny i realizowane są w formie jednorazowych konkursów o bardzo ograniczonej, w stosunku do potrzeb, liczbie realizowanych projektów. 5.5 Wdrażanie dyrektywy 2010/31/WE przekształcającej dyrektywę budowlaną Nowa szansa na zmianę tej niekorzystnej sytuacji wiąże się z, traktowanym w Polsce niestety wyłącznie jako uciążliwy obowiązek, wdrożeniem przekształcenia dyrektywy budowlanej 2010/31/WE. Dyrektywa 2010/31/UE [tzw. RECAST] weszła w życie 8 lipca 2010 r. Co ważne, proces wdrażania tej dyrektywy w krajach członkowskich nie zwalnia ich z obowiązku pełnego, terminowego i jakościowego wdrożenia postanowień dyrektywy EPBD 2002/92/WE. Implementacja dyrektywy przekształcającej RECASTU powinna być wykorzystana do podjęcia próby budowy jednolitego i przemyślanego systemu istotnie wpływającego na proces wzrostu jakości energetycznej budownictwa oraz wprowadzenia w budownictwie istotnych zmian jakościowych stymulujących rozwój gospodarczy, tak jak dzieje się to w wielu krajach UE (np. Niemcy, Dania, Portugalia). Dyrektywa powinna ulec transpozycji do prawa krajowego najpóźniej do 9 lipca 2012 r., a jej przepisy muszą zostać w pełni wdrożone do 9 lipca 2013 r. Aby wzmocnić ważną rolę sektora publicznego jako przykładu do naśladowania, termin wdrożenia przepisów obowiązujący dla budynków zajmowanych przez organy publiczne jest krótszy - do 9 stycznia 2013 r. Niestety termin 9 lipca roku nie został w Polsce dotrzymany i do chwili obecnej nie mamy wdrożonych nowych wymagań\n30 Oddany pod dyskusję, w ramach uzgodnień międzyresortowych i konsultacji publicznych, Projekt założeń do projektu ustawy o charakterystyce energetycznej budynków w znaczącym stopniu ujednolica i koordynuje proces wdrażania Dyrektywy EPBD i nadaje większą rangę certyfikacji budynków i innych działań objętych zakresem dyrektywy. W ustawie Prawo Budowlane pozostawia natomiast delegacje do nowelizacji przepisów wykonawczych będących we właściwości tej ustawy. Projekt założeń do projektu ustawy przewiduje wydanie szeregu szczegółowych rozporządzeń, których lista jest następująca: Rozporządzenie w sprawie wzoru świadectwa i metodyki jego obliczania, Rozporządzenie w sprawie doskonalenia kwalifikacji osób uprawnionych do sporządzania świadectwa, rejestru i kontroli jakości świadectw oraz rejestru i kontroli protokółów kontroli kotłów, systemów grzewczych i klimatyzacyjnych. Rozporządzenia czy Rozporządzenie w sprawie obowiązkowego ubezpieczenia od odpowiedzialności cywilnej osób sporządzających świadectwa charakterystyki energetycznej. Nowelizacji poddane zostaną również, funkcjonujące dotąd w systemie certyfikacji energetycznej, następujące rozporządzenia: Rozporządzenie dotyczące warunków technicznych dla budynków, w części dotyczącej wymagań w zakresie ochrony cieplnej. Wymagania będą podlegały regularnym przeglądom i mają być określone wg specjalnej procedury, mają być także optymalne pod względem ekonomicznym i mają uwzględniać postęp techniczny w budownictwie. Rozporządzenie w sprawie szczegółowego zakresu i formy projektu budowlanego, z wprowadzeniem wymagania wykonania na etapie projektowania analizy opłacalności zastosowania alternatywnych systemów dostaw energii do budynków oraz udokumentowania, że analiza taka została wykonana. Rozporządzenie w sprawie książki obiektu budowlanego, w którym mają być określone wzory protokołów kontroli kotłów, systemów ogrzewania i klimatyzacji. Projekt założeń do projektu ustawy zakłada utworzenie centralnego rejestru, który będzie zawierał: Ogólnodostępny wykaz osób uprawnionych do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej, Wykaz świadectw charakterystyki energetycznej, z niezależnym systemem kontroli jakości świadectw, Wykaz protokołów kontroli systemów instalacyjnych i klimatyzacyjnych, z analogicznym systemem kontroli jakości tych protokołów, Rejestr budynków zajmowanych przez władze publiczne z informacjami na temat ich charakterystyki energetycznej. Niejasne w projekcie założeń są dwie istotne, jeżeli nie kluczowe, kwestie związane z wdrażaniem dyrektywy. Pierwsza dotyczy wymagań w zakresie ochrony cieplnej wiadomo jedynie, że będą one uwzględnione w nowelizacji rozporządzenia dotyczącego warunków technicznych jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie. Druga dotyczy planu dochodzenia do standardu budynków o niemal zerowym zapotrzebowaniu na energię (BoNZZE) i wydaje się, że problem ten poruszony został w treści założeń do ustawy wyłącznie w kontekście opracowania Krajowego Planu Działań dotyczącego\n31 zwiększenia liczby budynków o niemal zerowym zapotrzebowaniu na energię. Wiadomo również, że Ministerstwo Transportu, Budownictwa Gospodarki Morskiej (MTBiGM) zleciło Instytutowi Techniki Budowlanej wykonanie prac analityczno-koncepcyjnych w tym zakresie. Wstępne rezultaty tych prac zakresie tych zaprezentowano na seminarium zorganizowanym przez Konfederację Budownictwa i Nieruchomości w marcu 2012 roku. Analiza dotyczyła wstępnego określenia ekonomicznie uzasadnionego standardu energetycznego przegród budowlanych i nie przedstawiała zbyt optymistycznych wyników. Wydaje się jednak, że analiza była oparta na nieco kontrowersyjnych założeniach, dotyczących kosztów robót budowlanych, związanych z osiągnięciem wysokiego standardu energetycznego. Koszty te, w opinii autora, w odniesieniu do budynków wydają się być znacząco przeszacowane (zakładają np. przy zwiększeniu grubości ocieplenia z 10 do 30 cm zwiększenie kosztu jego wykonania o 160 zł/m 2, podczas, gdy nie powinny wynieść więcej niż 80 zł/m 2 ). Pokazały, że opłacalna izolacyjność przegród osiągana byłaby dla U = 0,24 W/(m 2 K) dla ogrzewania zdalczynnego i U = 0,20 W/(m 2 K) dla ogrzewania gazowego. Jakkolwiek byłby to istotny postęp w stosunku do obecnych wymagań (obecnie mamy U = 0,30 W/(m 2 K)), to jest to za mały wzrost standardu energetycznego, aby mówić po zastosowaniu takich wymagań o budynku o niemal zerowym zapotrzebowaniu na energię. Budynek zaprojektowany wg takiego standardu (nawet przy zastosowaniu wentylacji mechanicznej z odzyskiem ciepła) będzie zużywał ok kwh/(m 2 rok) tylko na cele ogrzewania. Gdy się założy przyrost kosztów podniesienia standardu energetycznego na niższym poziomie ok. 80 zł/m2 ocieplenia ściany (zamiast 160 zł/m 2 ), to opłacalna izolacyjność przegród osiągana byłaby dla U = 0,18 W/(m 2 K) dla ogrzewania zdalaczynnego i U = 0,13 W/(m 2 K) dla ogrzewania gazowego. Wydaje się to być bliższe prawdzie i pozostaje mieć nadzieję, że co najmniej taki standard zostanie zaproponowany przy okazji nowelizacji rozporządzeń i przy określeniu standardu budynku o niemal zerowym zapotrzebowaniu na energię. Przy zastosowaniu lepszej wentylacji, możliwy do uzyskania standard energetyczny budynków wyniósłby w takim przypadku ok kwh/(m 2 rok) na cele ogrzewania. Na końcu warto zwrócić uwagę na przedstawione poniżej zagadnienia związane z procesem wdrażania dyrektywy, które stanowią ciągle istotne mankamenty projektu założeń przedstawionych przez MTBiGM: Brak wyjaśnienia roli zachęt finansowych w kontekście osiągnięcia ogólnego celu poprawy efektywności wykorzystania energii w budownictwie, Brak założeń do systemu monitoringu i oceny skutków funkcjonowania ustawy, Nie przewiduje się oddzielnego rozporządzenia wykonawczego dla szczegółowego opisu zasad przeprowadzania kontroli systemów grzewczych i klimatyzacyjnych, Zbyt ogólnie zapisane zasady dotyczące przeprowadzania weryfikacji świadectw i protokołów kontroli oraz rozmyte konsekwencje, jakie ponosić będą osoby uprawnione do wykonywania świadectw i protokołów kontroli, w przypadku stwierdzenia rażących błędów w wykonywanej przez siebie pracy, W projekcie założeń mówi się również o uprawnieniach budowlanych odpowiedniej specjalności do przeprowadzania kontroli systemów ogrzewania, klimatyzacji i kotłów. Wydaje się, że nie ma obecnie uprawnień budowlanych, które byłyby właściwe dla przeprowadzenia kontroli kotła. Do przeprowadzenia takiej kontroli potrzeba innej wiedzy i kompetencji, niż kompetencje posiadane przez projektantów instalacji sanitarnych, pomijając fakt, że do zaprojektowania kotła nie są potrzebne żadne uprawnienia budowlane\n32 Warto również zwrócić uwagę, że w Ministerstwie Gospodarki powołany został niedawno Wydział Efektywności Energetycznej, Ciepłownictwa i Kogeneracji. Korzystny dla skutecznego wdrożenia dyrektywy 2010/31/WE, będzie czynny udział wydziału w pracach implementacyjnych. Bardzo pożądane byłoby skoordynowanie procesu wdrażania dyrektywy EPBD oraz jej uaktualnienia z będącymi w kompetencjach Ministerstwa Gospodarki wydziałami zajmującymi się ustawą o efektywności energetycznej, promocją zielonych zamówień, czy pracami nad wdrożeniem ustawy o odnawialnych źródłach energii. 5.6 Wdrożenie dyrektywy OZE Jednym z priorytetów Polityki energetycznej Polski do 2030 jest zapewnienie osiągnięcia przez Polskę w 2020 r. co najmniej 15% udziału energii z odnawialnych źródeł w zużyciu energii finalnej brutto. Polska ma wypełnić obowiązek osiągnięcia celów pośrednich, kształtujących się w poszczególnych latach na poziomie: 8,76% do 2012 r., 9,54% do 2014 r., 10,71% do 2016 r. oraz 12,27% do 2018 r. Zobowiązanie osiągnięcia powyższego celu wynika bezpośrednio z dyrektywy 2009/28/WE w sprawie promowania stosowania energii ze źródeł odnawialnych zmieniającej i w następstwie uchylającej dyrektywy 2001/77/WE oraz 2003/30/WE. Implementacja dyrektywy OZE realizowana jest poprzez zapisy Ustawy OZE. Ustawa ta będzie pierwszym w Polsce aktem prawnym rangi ustawowej, który dotyczyłby wyłącznie szeroko pojętej problematyki energetyki odnawialnej. Równocześnie zmiany wprowadzane są w istniejących ustawach mających wpływ na rozwój odnawialnych źródeł energii tj. prawie energetycznym oraz prawie gazowym. Projekt ustawy o OZE został oddany do konsultacji w grudniu W styczniu i lutym 2012 r. przeprowadzono analizy uwag zgłaszanych do projektów w trakcie konsultacji międzyresortowych i społecznych. W marcu i maju 2012 r. prowadzono uzgodnienia międzyresortowe: Prawo energetyczne: 122 podmioty zgłosiły łącznie 1767 uwag, Prawo gazowe: 75 podmiotów zgłosiło łącznie 3950 uwag, Ustawa o OZE: 298 podmiotów zgłosiło łącznie 2528 uwag. Następnie projekt ustawy o odnawialnych źródłach energii został przedstawiony 26 lipca 2012r. na konferencji organizowanej przez Ministerstwo Gospodarki, podczas której przedstawiono projekt ustawy OZE po konsultacjach społecznych i uzgodnieniach międzyresortowych, a przed przeprowadzeniem dodatkowych konsultacji międzyresortowych. Ostatni projekt ustawy OZE został przedstawiony 9 października 2012r. Celem projektowanej ustawy jest 1 : zwiększenie bezpieczeństwa energetycznego i ochrony środowiska, między innymi w wyniku efektywnego wykorzystania odnawialnych źródeł energii, racjonalne wykorzystywanie odnawialnych źródeł energii, uwzględniające realizację długofalowej polityki rozwoju gospodarczego Rzeczypospolitej Polskiej, wypełnienie 1 Uzasadnienie do projektu ustawy o odnawianych źródłach energii, 26 lipca 2012r\n33 zobowiązań wynikających z zawartych umów międzynarodowych, oraz podnoszenie innowacyjności i konkurencyjności gospodarki Rzeczypospolitej Polskiej, kształtowanie mechanizmów i instrumentów wspierających wytwarzanie energii elektrycznej, ciepła lub chłodu, lub biogazu rolniczego w instalacjach odnawialnych źródeł energii, wypracowanie optymalnego i zrównoważonego zaopatrzenia odbiorców końcowych w energię elektryczną, ciepło lub chłód, lub w biogaz rolniczy z instalacji odnawialnych źródeł energii, tworzenie innowacyjnych rozwiązań w zakresie wytwarzania energii elektrycznej, ciepła lub chłodu, lub biogazu rolniczego w instalacjach odnawialnych źródeł energii, tworzenie nowych miejsc pracy w wyniku przyrostu liczby oddawanych do użytkowania nowych instalacji odnawialnych źródeł energii, zapewnienie wykorzystania na cele energetyczne produktów ubocznych i pozostałości z rolnictwa oraz przemysłu wykorzystującego surowce rolnicze. Obowiązek stworzenia systemu certyfikacji lub równoważnych systemów kwalifikowania instalatorów małych systemów OZE wynika z przepisu art. 14 ust. 3 dyrektywy 2009/28/WE. Obecnie w polskim systemie prawnym nie występuje odrębna procedura certyfikowania instalatorów OZE. Obowiązująca procedura potwierdzania kwalifikacji osób zajmujących się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci elektroenergetycznych jest określona w rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 kwietnia 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci (Dz. U. Nr 89, poz. 828 oraz z 2005 r. Nr 141, poz. 1189). Ustawa ma dobrać system wsparcia zapewniający zrównoważony rozwój energetyki odnawialnej do 2020 roku, w szczególności mikroinstalacji i małych instalacji OZE. Tab Podział mikro i małych instalacji OZE wg projektu ustawy mikroinstalacja OZE mała instalacja OZE Energia elektryczna do 40 kw kw Ciepło/chłód do 70 kw kw Poniżej przedstawiono proponowane w projekcie ustawy o OZE z 9 października oraz w projekcie tzw. ustawy wprowadzającej z 11 października zróżnicowanie intensywności wsparcia dla produkcji energii elektrycznej z OZE oraz uproszczenia administracyjne, zaadresowane do małych i mikroinstalacji. Zostały wprowadzane współczynniki korekcyjne i stałe taryfy - FiT dla mikro- i małych instalacji OZE. W przypadku małych instalacji objętych systemem FiT, ważnym czynnikiem stają się też podatki. W zależności od wielkości instalacji, jej rodzaju oraz odpowiedniej wielkości przychodów, beneficjenci proponowanego w projekcie ustawy systemu wsparcia w różnym stopniu mogą korzystać z uproszczeń i niższych danin publicznych. W Tab. 5.5 przedstawiono, w syntetycznej postaci instrumenty wsparcia jakie proponuje ustawa o OZE, z podziałem na wielkość instalacji, rodzaj OZE oraz typ technologii\n34 Tab Zaadresowanie głównych instrumentów wsparcia w projekcie ustawy o OZE. przychody jedsnostkowe Rodzaje OZE Stała cena zł/kwh '2013/14 Mikroinstalacja Mała instalacja Instalacja OZE (duża) Wsp. korekcyjny ŚP ' kw 40 kw 50 kw 75 kw 100 kw 200 kw 500 kw 1 MW 5 MW 10 MW 20 MW 50 MW lądowa 0,95 0,65 1,20 0,90 Energetyka wiatrowa morska 1,80 rolniczy 0,70 0,65 1,50 1,45 1,40 Biogaz ze składowisk odpadów z oczyszczalni ścieków współspalanie 0,55 0,45 0,30 1,10 0,75 0,30 biomasa stała 1,30 1,30 1,05 0,95 biomasa +CHP 1,70 1,70 1,40 1,15 Biomasa biopłyny 1,15 1,15 Energetyka wodna 0,70 1,60 1,60 2,00 2,30 PV Geotermia na budynkach 1,30 wolnostojące 1,15 1,15 1,10 1,20 2,85 2,75 2,45 1,20 wymagania admin. wszystkie rodzaje OZE wszystkie odmiany technologiczne OZE Wystarczy informacja do operatora z opisem instalacji, nie stanowi działałalności gospodarczej Potrzebny jest wpis do rejestru wytwórców energii w małej instalacji, działalność gospodarcza Wymagana koncesja przyłaczenie do sieci wszystkie rodzaje OZE wszystkie odmiany technologiczne OZE Brak opłat przyłączeniowych, o ile mikroinstalacja ma moc mniejszą niż aktualnie wydane warunki przyłączena - tylko zgłoszenie u operatora Pobierana jest połowa opłaty przyłączeniowej Pobierana jest pełna opłata przyłączeniowa Źródło: opracowanie własne IEO. Patrząc na wysokości taryf FiT i porównując je do maksymalnego dotychczasowego wsparcia (ok gr/kwh) oraz uwzględniając, które współczynniki korekcyjne są wyższe od obecnej jednolitej dla wszystkich OZE wartości (równej 1), łatwo dostrzec, że specjalne wsparcie uzyskać mogą mikroinstalacje OZE, oraz systemy fotowoltaiczne (zarówno mikroistalacje wspierane sytateme FiT jak i instalacje duże wspierane systemem świadectw pochodzenia (ŚP) ze współczynnikiem korekcyjnym nominalnie wyższym od dotychczasowego o 2,45-2,80 razy). Propozycja ta znacząco może wpłynąć na rolę OZE na rynku budownictwa, w szczególności mieszkaniowego (systemy PV w pełni zintegrowane z budynkami) i komercyjnego (systemy mieszane). 5.7 Zielone miejsca pracy Tworzenie zielonych miejsc pracy jest zagadnieniem stosunkowo nowym w Polsce, a jednocześnie bardzo perspektywicznym. Według szacunków, działania na rzecz zmiany struktury źródeł wytwarzania energii (głównie odchodzenie od paliw kopalnych na rzecz OZE) mogą przyczynić się do powstania ponad 64 tys. nowych, zielonych, miejsc pracy do roku Mimo tego, to zagadnienie jest traktowane dość marginalnie w krajowych politykach i strategiach. Strategie odnośnie zielonych miejsc pracy wynikają pośrednio z dokumentów politycznych dotyczących rozwoju OZE w Polsce. Innym z istotniejszych dokumentów w tym zakresie jest Strategia Innowacyjności i Efektywności Gospodarki (projekt Ministerstwa Gospodarki, Warszawa 2011), która zakładając (jako Obszar priorytetowy 8) wzrost efektywności wykorzystania zasobów naturalnych i surowców (w tym rozwój i wzrost odnawialnych źródeł energii), wytycza ścieżkę w kierunku zielonej gospodarki i tworzenia tzw. zielonych miejsc pracy. Warto również zwrócić uwagę na zapisy w Strategi Bezpieczeństwo Energetyczne i Środowisko. Perspektywa 2020 r. z maja 2011 (Ministerstwo Gospodarki oraz Ministerstwo Środowiska),\n35 przewiduje tworzenie zielonych miejsc pracy jako jedno z 52 kluczowych działań. Głównymi narzędziami mają tu być: wprowadzanie systemu zachęt finansowych i fiskalnych, sprzyjających tworzeniu zielonych miejsc pracy, zwiększenie zapotrzebowania na rynku pracy na specjalistów z dziedziny ochrony środowiska, wspieranie rozwoju zielonej gospodarki. 5.8 Podstawy prawne szkolnictwa zawodowego w Polsce Obecnie w Polsce nie wprowadzono jeszcze krajowych ram kwalifikacji, natomiast prace nad nimi są bardzo zaawansowane. W ramach wdrażania Europejskich Ram Kwalifikacji (EQF) w polskim systemie edukacyjnym w latach prowadzony był projekt Opracowanie bilansu kwalifikacji i kompetencji dostępnych na rynku pracy w Polsce oraz modelu Krajowych Ram Kwalifikacji (KRK), mający na celu stworzenie modelu eksperckiego (zarysu) Polskich Ram Kwalifikacji. Obecnie prowadzony jest projekt systemowy pt. "Opracowanie założeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie" realizowany przez Instytut Badań Edukacyjnych w okresie od lipca 2010 do końca 2013 r. w ramach Europejskiego Funduszu Społecznego. Należy stwierdzić, że wdrażanie EQF wciąż jest w Polsce w fazie przygotowawczej. Planowane także wdrożenie europejskiego systemu transferu osiągnięć w kształceniu zawodowym (ECVET) oczekuje do czasu wdrożenia krajowych ram kwalifikacji. W ramach prowadzonych prac dostosowawczych w odniesieniu do kształcenia zawodowego, m.in. na potrzeby sektora budowlanego, stworzona została klasyfikacja zawodów wraz z kompetencjami do nich przypisanymi. Klasyfikacja zawodów szkolnictwa zawodowego (wchodzi w życie z dniem 1 września 2012r.) jest ściśle powiązana z klasyfikacją zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy, określoną przez ministra właściwego do spraw pracy. Polska klasyfikacja zawodów i specjalności na potrzeby rynku pracy z roku 2010 opracowana została w oparciu o International Standard Classification of Occupations (ISCO-08) wprowadzony zaleceniem Komisji Wspólnot Europejskich w prawie stosowania Międzynarodowego Standardu Klasyfikacji. Praktycznie nie ma odrębnego systemu szkoleniowego dla branży budowlanej, stanowi on integralną część kształcenia zawodowego. Zatem wszelkie strategie i programy odnoszące się do kształcenia zawodowego obejmują również zawody związane z budownictwem, natomiast poza ogólnym systemem szkoleń zawodowych nie istnieją odrębne wytyczne na poziomie krajowym i regionalnym odnoszące się wyłącznie do zawodów budowlanych. Zgodnie z wytycznymi wskazanymi w Krajowym Programie Reform EUROPA 2020 wraz z aktualizacją przyjętą przez Radę Ministrów 25 kwietnia 2012 r. w ramach modernizacji kształcenia zawodowego stworzona ma zostać możliwość prowadzenia przez szkoły realizujące kształcenie zawodowe, kursów kwalifikacji zawodowych. Szkoły prowadzące kształcenie zawodowe będą mogły być grupowane w centra kształcenia zawodowego i ustawicznego. Proponowane zmiany we wspomnianym dokumencie obejmowały również utworzenie regionalnych ośrodków jakości edukacji, które miałyby prowadzić egzaminy zewnętrzne oraz sprawować nadzór pedagogiczny nad szkołami jednak na\n36 chwilę obecną nadzór sprawowany jest przez Ministra Edukacji za pośrednictwem kuratoriów oświaty, natomiast odnośnie sprawdzania kompetencji przeprowadzania egzaminów zewnętrznych - jedynymi uprawnionymi podmiotami są OKE. W ramach realizowanego obecnie programu pt. "Opracowanie założeń merytorycznych i instytucjonalnych wdrażania Krajowych Ram Kwalifikacji oraz Krajowego Rejestru Kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie" prowadzone są prace nad Polską Ramą Kwalifikacji (PRK) i Krajowym Rejestrem Kwalifikacji. PRK będzie uwzględniała efekty uczenia się osiągane w systemie edukacji formalnej, poza formalnej oraz w wyniku nieformalnego uczenia się, np. w toku pracy zawodowej. Fundamentalnym elementem systemu będzie krajowy rejestr kwalifikacji, który ma być utworzony na mocy ustawy o Krajowym Systemie Kwalifikacji (KSK). Będzie on zawierał niezbędne informacje o każdej zarejestrowanej kwalifikacji, w tym wymagania dotyczące efektów uczenia się, sposób walidowania oraz kto ma prawo nadawać tę kwalifikację. W ramach prac nad budowaniem systemu kwalifikacji, dokonany zostanie przegląd kwalifikacji uzyskiwanych w systemie oświaty i szkolnictwie wyższym z perspektywy ich zgodności z wymaganiami określonymi w Polskiej Ramie Kwalifikacji. Tam, gdzie będzie to niezbędne, zaproponowana będzie korekta wymagań dla kwalifikacji, aby zapewnić ich spójność z deskryptorami w PRK. Właśnie w tym momencie otwiera się ewentualna droga do wpisania modułów z zakresu EE i OZE do wymagań dla kwalifikacji. W chwili obecnej zakończono prace nad założeniami legislacyjnymi i instytucjonalnymi modelu instytucji ds. krajowego systemu kwalifikacji oraz krajowego rejestru kwalifikacji. Przygotowano propozycję ostatecznej wersji deskryptorów poziomów, poprzedzoną: przeglądem podstaw programowych w edukacji ogólnej oraz edukacji zawodowej pod kątem ich zgodności z PRK. Dalsze prace są w toku i powinny one znaleźć się w zainteresowaniu zespołu BupS Poland, aby tworzony system szkolenia pracowników budowlanych w zakresie efektywności energetycznej i OZE był zgodny z PRK i KSK. Pełniejsza informacja o zakresie PRK i KSK w Załączniku\n37 6 Statystyki dla budownictwa i zużycia energii 6.1 Statystyka sektora budynków Budynki w Polsce W analizie statystycznej tej uwzględnia się przede wszystkim budynki mieszkalne istniejące, dla których istnieją dane statystyczne. Źródła Głównego Urzędu Statystycznego określają liczbę tych budynków na na koniec 2010 r. Struktura budynków mieszkalnych w 2010 r. wg. danych GUS 6% 4% 7% jednorodzinnne dwulokalowe W tej liczbie 83% stanowią domy jednorodzinne, 7% domy dwulokalowe, 6% 83% od 3 do 9 lokali powyżej 9 lokali domy o liczbie lokali od 3 do 9, oraz 4% domy o liczbie lokali od 10 wzwyż. Rys Struktura budynków miszkalnych w 2010 r Renowacje i oddania do użytku Dla budynków istniejących, z punktu widzenia potrzeb ich termomodernizacji, istotne są cezury czasowe związane z zaostrzaniem wymagań dotyczących ochrony cieplnej budynków. Ostatnia istotna nastąpiła w 2002 roku. Dla budynków istniejących, z punktu widzenia potrzeb ich termomodernizacji, istotne są cezury czasowe związane z zaostrzaniem wymagań dotyczących ochrony cieplnej budynków. Ostatnia istotna zmiana nastąpiła w 2002 roku. Właściciele budynków mieszkalnych oddanych do użytku przed 2002 rokiem poddają je termomodernizacji korzystając z własnych środków lub programów rządowych. Z liczby budynków powstałych do 2002 roku (co stanowi 89% istniejących w 2010 roku budynków), przyjęto że najwyżej 30% (tj ) zostało poddanych termomodernizacji w różnym zakresie, w tym w sposób kompleksowy na pewno ok budynków mieszkalnych, których właściciele skorzystali z kredytu z premią termomodernizacyjną. A zatem liczbę budynków, które technicznie mogą (i powinny) zostać poddane termomodernizacji do roku 2020 szacuje się na ok W Tab. 6.1 przedstawiono szczegółowy podział budynków mieszkalnych według następujących kryteriów: wielkościowe - wg liczby lokali (1, 2-lokalowe, 3-9 lokali, pow. 9 lokali) i powierzchni mieszkalnej wiekowe wg okresów działania różnych prawnych warunków technicznych dotyczących ochrony cieplnej budynków\n38 Tab Podział budynków mieszkalnych wg wielkości i wieku. Sb symbol rodzaju budynku DJ domy jednolokalowe D2 domy dwulokalowe D3-9 domy wielorodzinne z 3-9 lokalami D10x domy wielorodzinne z pow. 9 lokalami Sb Okres budowy liczba budynków liczba lokali powierzchnia mieszkalna (1000 m²) DJ do Suma Suma D2 do Suma Suma D3-9 do Suma Suma D10x do Suma Suma Suma do Suma Źródło: dla stanu istniejącego roczniki statystyczne GUS, dla prognozy szacunek własny W odniesieniu do budynków użyteczności publicznej nie istnieją dane statystyczne dotyczące ich liczby. Na spotkaniu Platformy dnia r. szacunkowo przyjęto, że ich liczba nie przekracza 5% istniejących budynków mieszkalnych tj. ok Również wstępna analiza liczby placówek i szacunki eksperckie wskazywałaby na zbliżoną liczbę budynków użyteczności publicznej do podanej wyżej (bez uwzględnienia obiektów biurowych). Wyniki oszacowań przedstawiono w Tab\n39 Tab Szacowanie liczby budynków użyteczności publicznej. Przeznaczanie budynku Liczba placówek Liczba budynków rok Handlowe w tym ponad 400 m Restauracje Szkoły, w tym: podstawowe gimnazja licea ogólnokształcące technika szkoły wyższe Służba zdrowia, w tym: zakłady opieki zdrowotnej szpitale szpitale psychiatryczne zakłady opiekuńczo-lecznicze zakłady pielęgnacyjno-opiekuńcze hospicja lecznictwo uzdrowiskowe Obiekty kultury, w tym biblioteki muzea teatry kina Hotele Suma\n40 Następnie przyjęto, że 30% tj. ok budynków zostało poddanych termomodernizacji z wykorzystaniem środków własnych, programów rządowych i międzynarodowych (EOG, Unia Europejska w ramach Programu Operacyjnego Infrastruktura Środowiska, oś 9.3, Regionalne Programy Operacyjne, program GIS NFOŚiGW). Z kolei, w prognozie nowych budynków użyteczności publicznej w latach przyjęto liczbę 6 000, tj. 1 % prognozowanej liczby budynków mieszkalnych. Nie odniesiono się w szacunkach do budynków innego przeznaczenia z uwagi na brak jakichkolwiek danych statystycznych Standard energetyczny budynków w Polsce Informacje na temat standardów energetycznych nowych budynków uzyskano z raportu firmy Build Desk poświęconego tej tematyce. Poniżej cytujemy wybrane fragmenty tego raportu. Bazując na danych zgromadzonych w bazie danych Build Desk oraz na danych Głównego Urzędu Nadzoru Budowlanego (GUNB) dotyczących ilości oddawanych do użytkowania domów jednorodzinnych w latach 2009, 2010 oraz w pierwszej połowie roku 2011 oszacowano statystyczną wartość parametrów opisujących standard energetyczny budynków mieszkalnych. 6.2 Standardy energetyczne w nowych budynkach jednorodzinnych Liczbę oddanych do użytkowania domów jednorodzinnych w całym 2011 roku oszacowano na około Analizę dotycząca oceny standardów energetycznych budynków jednorodzinnych oparto na świadectwach charakterystyki energetycznej wykonanych dla nowych domów jednorodzinnych oddanych do użytkowania od 1 stycznia 2009 do 20 grudnia 2011 roku, wykonanych przez ponad audytorów energetycznych. Taka wielkość próby statystycznej pozwala na ocenę wartości analizowanych danych jako bardzo wiarygodną i stanowiąca faktyczny obraz budownictwa jednorodzinnego w Polsce. Parametrami pozwalającymi szybko ocenić ogólny standard energetyczny budynków są średnie wartości energii użytkowej (EU), końcowej (EK) i pierwotnej (EP) dla określonego typu budynku. Wartości tych parametrów przedstawia Rys Dla domów jednorodzinnych widzimy powolne, ale systematyczne zmniejszanie się wszystkich trzech wskaźników. Jest to obraz pozytywnego trendu w budownictwie jednorodzinnym. Niestety tempo tego spadku jest na tyle powolne, że nie możemy się spodziewać osiągnięcia parametrów przewidywanego budownictwa prawie zero energetycznego w zadowalającej perspektywie czasowej\n41 standard energetyczny EU, EK, EP -domy jednorodzinne oddane do użytku w latach 2009, 2010, 2011 kwh/m 2 rok EU EK EP Rys Standard energetyczny domów jednorodzinnychoddanych do użytku w latach 2009, 2010, 2011 W celu dalszej szczegółowej analizy budynki z bazy BuildDeskBD podzielono grupując w przedziały co 10 kwh/m 2 rok według interesującej nas wartości EU CO energii użytkowej na ogrzewanie. Zamiast posługiwać się liczbą budynków w poszczególnych przedziałach, przypisano im procentowe udziały, i o dalszych rozważań przyjęto, że ten rozkład jest reprezentatywny. Domy o zadeklarowanej w świadectwie charakterystyki energetycznej wartości EU CO powyżej 150 zostały połączone w większe grupy gdyż nie będą stanowiły obszaru zainteresowania Programu, a zostały uwzględnione na wykresie jedynie w celu pokazania całości obrazu. Analiza taka pozwoli na znalezienie ewentualnych trendów w jakości energetycznej domów jednorodzinnych oddawanych do użytkowania w ciągu ostatnich 3 lat\n42 procentowe udziały domów jednorodzinnych o określonym EUco oddawanych do użytkowania w ostatnich latach udział procentowy pow yżej 300 Rys Procentowe udziały domów jednorodzinnych o określonym EUco oddawanych do użytkowanie w ostatnich latach Powyższe zestawienie pokazuje dość wyraźne trendy: Powoli, lecz konsekwentnie rośnie udział domów o niższej wartości wskaźnika EUco (od 0 do 80 kwh/m 2 rok), Stabilizacja w przedziale kwh/m 2 rok są to domy standardowe energetycznie, Powyżej 100 kwh/m 2 rok widoczny jest spadek udziałów, a więc relatywnie maleje ilość domów nieefektywnych energetycznie. 6.3 Podstawowe wskaźniki energetyczne w budynkach wielorodzinnych Wykres na Rys. 6.4 pokazuje pozytywną tendencję w stronę obniżania głównych wskaźników energetycznych w budownictwie wielorodzinnym. Dane pochodzą z bazy BuildDesk, na podstawie 1326 budynków oddanych do użytkowania w latach\n43 EU, EK, EP - budynki wielorodzinne kwh/m 2 rok Rys Standard energetyczny domów wielorodzinnych oddanych do użytku w latach 2009, 2010, 2011 Poziom EUco lepszy niż dla budynków jednorodzinnych jest wynikiem zasadniczo innego stosunku powierzchni użytkowej do powierzchni przegród zewnętrznych i nie świadczy o lepszej jakości energetycznej budownictwa wielorodzinnego. W tej sytuacji rekomenduje się pozostawienie identycznych progów kwalifikacyjnych do programu. EUco w budynkach wielorodzinnych EU EK EP Rys.6.5 pokazuje udział domów wielorodzinnych o wartości EUco w zadanych przedziałach wartości co 10 kwh/m 2 rok. Udział procentowy domów wielorodzinnychz EUco w przedziałach udział procentowy % 0.2% 0.2% 0.6% 1.4% 1.7% 1.2% 1.1% 0.9% 0.6% 0.6% 0.2% 0.3% 0.1% 0.1% 0.3% 0.1% % 0.0% 0.2% 0.9% 1.5% 1.3% 2.0% 1.5% 0.9% 0.4% 0.1% 0.3% 0.1% 0.2% 0.1% 0.1% 0.1% % 0.4% 0.5% 0.8% 1.4% 2.2% 1.5% 1.1% 0.6% 0.3% 0.4% 0.1% 0.2% 0.1% 0.0% 0.1% 0.2% Rys udział procentowy domów wielorodzinnych z EUco w przedziałach\n44 Dane te, pomimo zebrania z ponad 1400 budynków, nie wskazują wyraźnych i konsekwentnych trendów w zakresie energooszczędności. Pogrupowanie domów w umowne grupy o wartościach EUco od 0 do 50, , i powyżej 150 kwh/m 2 rok pozwala zaobserwować delikatnie rysujące się tendencje: Zwiększa się ilość domów wielorodzinnych, dla których wartość EUco jest poniżej 50 kwh/m 2 rok a więc domów energooszczędnych, Stabilnie utrzymują się udziały domów o wartościach EUco w przedziale kwh/m 2 rok a więc typowych energetycznie, Powyżej 100 kwh/m 2 rok widoczny jest delikatny spadek udziałów co oznacza mniej domów nieefektywnych energetycznie. Udział domów wielorodzinnych w przedziałach EUco udział procentowy powyżej % 56% 13% 4% % 61% 8% 2% % 57% 8% 2% Rys udział procentowy domów wielorodzinnych z EUco w przedziałach. Warunki techniczne, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie, określają minimalny poziom wymagań, do którego należy dostosować każdą przegrodę. Poprawa parametrów przegród następowała wraz ze zmianą przepisów\n45 Tab Współczynnik przenikania ciepła U historia Dokument odniesienia Ściana zew. Okres obowiązywania Stropodach U max [W/(m 2 *K)] Strop nad nieogrzewaną piwnicą Strop pod poddaszem Okna Drzwi PN-57/B ,16-1,42 0,87 1,16 1,04-1, PN-64/B ,16-1,42 0,87 1,16 1,04-1, PN-74/B ,16-1,42 0,70 1,16 0, PN-82/B ,75 0,45 1,16 0,40 2,00-2,60 2, PN-91/B ,55-0,70 0,30 0,60 0,30 2,00-2,60 2, Dz.U.2002 Nr 7 poz.690 0,30-0,50 0,30 0,60 0,30 2,00-2,60 2,60 Od 2009 Dz.U.2008 Nr 201 poz ,30 0,25 0,45 0,25 1,70-1,80 2,60 Źródło: BuildDesk Na przestrzeni lat wartości te znacząco się zmieniały. Dzięki tym zmianom nowe budynki stawały się coraz bardziej energooszczędne. Konieczna jednak stała się termomodernizacja istniejących już zasobów budowlanych. W Polsce funkcjonuje Ustawa o wspieraniu termomodernizacji i remontów. Jej celem jest podnoszenie efektywności energetycznej budynków istniejących poprzez wsparcie finansowe ich termomodernizacji. Ustawa dała podstawę utworzenia w Banku Gospodarstwa Krajowego Funduszu Termomodernizacji i Remontów. O premię z Funduszu Termomodernizacji i Remontów mogą ubiegać się tylko ci inwestorzy, którzy na termomodernizację czy remont zaciągnęli kredyt bankowy. Kredyt musi być przeznaczony na termomodernizację domu, która zmniejszy roczne zapotrzebowanie na energię, tj. na ocieplenia, instalację grzewczą, remont balkonów, wymianę okien i drzwi na zewnątrz budynku. Z premii mogą skorzystać wszyscy inwestorzy bez względu na status prawny np. osoby prawne (spółdzielnie mieszkaniowe i spółki prawa handlowego), gminy oraz osoby fizyczne, w tym właściciele domów jednorodzinnych, wspólnoty mieszkaniowe. Premię stanowić może jedną piątą (20%) kwoty kredytu., nie więcej jednak niż 16% kosztów inwestycji, ani też nie może przekroczyć dwukrotności przewidywanych rocznych oszczędności kosztów energii, ustalonych na podstawie audytu energetycznego. Premia zostanie wypłacona przez Bank Gospodarstwa Krajowego na konto Banku, w którym inwestor zaciągnął kredyt, po zrealizowaniu inwestycji zgodnie z Audytem energetycznym. Jak już wspomniano podstawą przyznania premii termomodernizacyjnej są wyniki audytu energetycznego. Zakres i formę audytu energetycznego opisano w Rozporządzeniu Ministra Infrastruktury z dnia 17 marca 2009 r. w sprawie szczegółowego zakresu i formy audytu energetycznego oraz części audytu remontowego, wzorów kart audytów, a także algorytmu oceny opłacalności przedsięwzięcia termomodernizacyjnego w ww. Rozporządzeniu określono następujące minimalne wymagania dotyczące oporów cieplnych przegród podanych termomodernizacji: Dla ścian zewnętrznych opór cieplny powinien być większy niż 4,0 m 2 *K/W, Dla stropodachu opór cieplny powinien być większy niż 4,5 m 2 *K/W,\n46 Dla stropu nad nieogrzewanymi piwnicami opór cieplny powinien być większy niż 2,0 m 2 *K/W W tab. 6.4 porównano cechy budynków aktualnie wznoszonych w Polsce budynków z niskoenergetycznymi i pasywnymi. Tab Porównanie cech budynków aktualnie wznoszonych z niskoenergetycznymi i pasywnymi Cecha Rodzaj budynku Spełniający aktualne przepisy Niskoenergetyczny Pasywny Grubość warstwy izolacyjnej ścian zewnętrznych Współczynnik przenikania ciepła U ścian zewnętrznych [W/(m 2 K)] Grubość warstwy izolacyjnej dachu lub stropodachu Ok. 12 cm Ok. 18 cm Ponad 20 cm do 0,30-0,45 do 0,20 do 0,10 Ok. 16 cm Ponad 20 cm Ponad 25 cm Usytuowanie okien dowolne głównie na elewacji południowej (należy przewidzieć ochronę przed nadmiernym nasłonecznieniem latem) głównie na elewacji południowej (należy przewidzieć ochronę przed nadmiernym nasłonecznieniem latem) Współczynnik przenikania ciepła U okien [W/(m 2 K)] do 2,6 około 1,1-1,3 do 0,75 Konstrukcja balkonów Tradycyjna (płyta połączona ze stropem) Elementy umożliwiające ciągłą izolację ścian lub balkony na własnej konstrukcji Balkony na własnej konstrukcji (oddzielone od ściany zewnętrznej) System wentylacji Wentylacja naturalna grawitacyjna Wentylacja hybrydowa lub mechaniczna z odzyskiem ciepła Wentylacja mechaniczna z odzyskiem ciepła i gruntowym wymiennikiem System ogrzewania tradycyjny niskotemperaturowy Tradycyjny system ogrzewania nie istnieje, stosuje się tylko szczytowe źródła ciepła Wykorzystanie Nie występuje Kolektory w systemie c.w.u. Kolektory w systemie c.o\n47 energii słonecznej Zapotrzebowanie na energię do ogrzewania, wentylacji i c.w.u [kwh/(m 2 rok)] oraz c.w.u Do 40 ( w tym na ciepło do 15) Organizacje promujące poprawę efektywności energetycznej opracowały wartości współczynników przenikania ciepła dla przegród zewnętrznych zalecanych dla poszczególnych krajów. Wartości te uwzględniają rachunek ekonomiczny oraz okres eksploatacji budynku.dla Polski wynoszą odpowiednio (w nawiasie podano wartości dla najbardziej pesymistycznego scenariusza wzrostu cen energii): ściany zewnętrzne współczynnik U < 0,21 (lub < 0,19) dach współczynnik U, 0,19 (lub < 0,17) podłoga współczynnik U, 0,26 (lub 0,23). 6.4 Firmy pracujące w branży budowlanej Struktura wartości dodanej brutto w sektorze przedsiębiorstw wg. branż gospodarki w Polsce 29% 29% 31% 11% Przemysł Budownictwo Handel Usługi Rys Struktura wartości dodanej brutto w sektorze przedsiębiorstw wg branż gospodarki Według danych GUS przedsiębiorstwa działające w Polsce tworzą trzy czwarte polskiego produktu krajowego brutto (PKB) 72,3% w 2009 r., w tym małe i średnie przedsiębiorstwa 48,4%. Struktura wartości dodanej brutto w sektorze przedsiębiorstw wg branż gospodarki prezentuje się jak na Rys Struktura branżowa polskich przedsiębiorstw wskazuje na 14% udział przedsiębiorstw z branży budowlanej (Rys 6.8)\n48 Większość polskich przedsiębiorców to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą. Osoby prawne i jednostki niemające osobowości prawnej stanowią 8% małych i średnich przedsiębiorstw. Dwie trzecie sektora MSP prowadzi działalność ponad 5 lat. Struktura branżowa MSP w Polsce wg. podstawowych obszarów działalności 45% 11% 30% 14% Handel Budownictwo Przemysł Usługi Rys Struktura branżowa MSP w Polsce wg. podstawowych obszarów działalności. W 2010 r. w branży budowlanej powstało 61,2 tys. firm (13%). Sektor ten odnotował jednak również bardzo znaczny odsetek likwidacji 38,7 tys. (14,4%). Około 90% nowo powstałych przedsiębiorstw to osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, w tym samozatrudnieni. W ¾ firm pracują wyłącznie właściciele i członkowie ich rodzin, zaś przeciętne zatrudnienie w nowo powstałym przedsiębiorstwie nie przekracza 3 osób. Liczba zatrudnionych w przedsiębiorstwach w 2009 r. wynosiła 6,55 mln osób. Według danych GUS w strukturze tej dominują usługi (32,7%), handel (29,4%) i przemysł (25,0%). Struktura ta zmienia się bardzo powoli. W okresie odnotowano wzrost zatrudnienia w budownictwie z 9,2 do 12,8 %. Struktura liczby pracujących w MSP w Polsce wg. PKD 2007 W ujęciu statusu zatrudnienia, branża budowlana w 2010 r. stanowiła: 33% 25% 29% 13% Handel Budownictwo Przemysł Usługi -8% wszystkich pracowników najemnych, -8% samo zatrudnionych, -17% pracodawców, -1% pomagających członków rodzin. Rys Struktura liczby pracujących w MSP w Polsce wg. KD 2007 Profil wykształcenia W 2010 r. budownictwo łącznie z inżynierią i procesami produkcyjnymi było najbardziej popularnym profilem wykształcenia wśród pracujących Polaków (38%). Przy czym w zestawieniu ze statusem zatrudnienia ten profil zatrudnienia miało: 38% pracowników najemnych 40% pracujących na własny rachunek\n49 39% samozatrudnionych 44% pracodawców 30% pomagających członków rodzin 56% pracujących mężczyzn 16% pracujących kobiet Wykorzystanie komputerów przez pracowników w branży budowlanej: 27% pracowników korzysta z komputera przynajmniej raz w tygodniu, a 26% korzystając z tego komputera co najmniej raz w tygodniu ma także dostęp do Internetu. 6.5 Zatrudnienie w sektorze budownictwa Analiza dostępnych danych statystycznych zbieranych przez Główny Urząd Statystyczny wskazuje, że z ogólnej liczby pracujących w budownictwie, wynoszącej na koniec 2010 r , ok. 40%, tj ok osób pracuje przy budowie i modernizacji budynków. Nie są dostępne dane dotyczące struktury wykształcenia tej grupy pracowników budownictwa. W Tab 6.5 przedstawiono metodykę tego szacunku. Tab Zatrudnieni i pracujący w budownictwie Dane statystyczne Szacunek Pracujący w budownictwie ogółem Zatrudnieni w budownictwie ogółem Pracujący (przeliczone z % udziału) Pracujący bez mikroprzedsiębiorstw Zatrudnieni bez mikroprzedsiębiorstw Zatrudnieni bez mikroprzedsiębiorstw przy budowie Pracujący przy budowie Zatrudnieni przy budowie W danych tych nie uwzględniono osób pracujących w budownictwie jako pracownicy niezarejestrowani w liczbie od (GUS, Praca nierejestrowana w Polsce w 2010 r.) 2 MRS MRS DRS ZIW II kw ZIW III kw ZIW III kw\n50 Z kolei oszacowano zapotrzebowanie na wykwalifikowane kadry pracownicze, w okresie 5 letnim, tj. w latach na liczbę ok pracowników rocznie. W Tab 6.6 przedstawiono obliczenia prowadzące do tego szacunku. Tab Zapotrzebowanie na wykwalifikowanych pracowników. Założenia: Kwalifikacje powinien posiadać, co 4 pracujący przy budowie Współczynnik emigracji zarobkowej 1,1 Obliczenia: Zapotrzebowanie na wykwalifikowanych pracowników po uwzględnieniu emigracji zarobkowej Średnioroczne zapotrzebowanie w latach (5 lat) Następnie, na podstawie danych statystycznych dotyczących państwowego systemu kształcenia zawodowego oraz przy przyjęciu pewnych założeń oszacowano liczbę absolwentów szkół w zawodach obejmujących najszerzej omawianą tematykę na ok osób rocznie. W Tab 6.7 przedstawiono źródła danych oraz przyjęte założenia. Tab Prognoza kształacenia I dokształacania w latach Założenia Liczba szkół Liczba absolwentów na szkołę Liczba absolwentów rocznie Współczynnik kontynuacji nauki 0,3 Okres 5 lat Kadry wykwalifikowane z systemu oświaty dla młodzieży z techników budowlanych rocznie w tym: w specjalności OZE (dane szacowane) w specjalności architektura i budownictwo w szkołach zawodowych, technikach i policealnych (dane z GUS OiW 2011) SUMA Inne formy kształcenia Z tej analizy wynika istnienie luki dotyczącej przynajmniej ok osób, które powinny uzyskać odpowiednie kwalifikacje w systemie kształcenia pozaszkolnego\n51 6.6 Zużycie energii w Polsce Zużycie energii W latach odnotowano w Polsce średni wzrost zużycia energii na poziomie 1,1%. W 2010 r. zużycie to wyniosło ponad 101 Mtoe, co było największą wartością w tej dekadzie. W przypadku zużycia finalnego energii z korektą klimatyczną, czyli z uwzględnieniem zróżnicowanych warunków pogodowych tempo wzrostu zużycia wyniosło 0,9% w latach Rys Zużycie energii pierwotnej i finalne zużycie energii Mtoe Zużycie energii pierwotnej Finalne zużycie energii Finalne zużycie energii z korektą klimatyczną Polska energetyka tradycyjnie była zorientowana na wykorzystanie własnych zasobów naturalnych. Głównym źródłem energii był i nadal jest węgiel kamienny i brunatny. Od początku lat 90-tych w krajowym bilansie energii systematycznie wzrastało znaczenie paliw ropopochodnych, w latach nastąpił wzrost udziału paliw ciekłych z 29 do 31% (Rys. 6.10). Równocześnie nastąpił znaczny spadek udziału paliw węglowych w zużyciu finalnym energii - z 23% w 2000 do 19% w Niewielki wzrost w stosunku do roku 2000 wystąpił w zużyciu pozostałych nośników energii, które w roku 2010 stanowiły 9% zużycia energii. Udział energii elektrycznej i gazu nie zmienił się, natomiast zanotowano spadek udziału ciepła. 8 Brak danych dla roku 2010 wynika z czasowego zaprzestania publikowania danych o liczbie stopniodni przez Eurostat\n52 Rys Struktura finalnego zużycia energii w Polsce wg nośników w roku 2000 i Energia Pozostałe Węgiel Energia Pozostałe Węgiel elektryczna 16% 6% 13% 14% 23% 29% elektryczna 16% 11% 9% 14% 19% 31% Ciepło Gaz Paliwa ci Ciepło Gaz Paliwa ciekłe W strukturze finalnego zużycia energii wg sektorów można dostrzec znaczący spadek udziału przemysłu (z 32% do 23%) i wzrost udziału transportu (z 17% do 26%). Ponadto spadek udziału zanotował sektor rolnictwa, a wzrost sektor usług. Największym konsumentem pozostały gospodarstwa domowe z udziałem wynoszącym 32%. Zmiany te odzwierciedlają kierunki rozwoju gospodarki (np. wzrost wymiany handlowej z zagranicą skutkujący większym zużyciem energii w transporcie), a także działania podejmowane w sektorze przemysłowym (racjonalizacja zużycia związana z rosnącymi cenami nośników energii) oraz wyniki działań podejmowanych przez władze publiczne (np. programy proefektywnościowe skierowane do gospodarstw domowych). Rys Struktura finalnego zużycia energii w Polsce wg sektorów 35% 30% 25% 20% 15% 10% 5% 0% Przemysł Transport Gospodarstwa domowe Rolnictwo Usługi Gospodarstwa domowe Udział zużycia energii w gospodarstwach domowych w finalnym zużyciu energii wyniósł 32% w 2010r. Strukturę zużycia wg poszczególnych kierunków użytkowania, wynikającą z badań ankietowych wykonanych przez GUS w 1993 r., w 2002 r. i 2009 r. przedstawiono na Rys i w Tab\nRaport projektu BupS Poland\nRaport projektu BupS Poland Ocena bieżącej sytuacji w sektorze budownictwa i szkolnictwa zawodowego w Polsce pod kątem realizacji krajowych celów roku 2020 w zakresie podniesienia efektywności energetycznej