Ryzyko związane ze szczepieniami i chorobami, którym zapobiegają – cz. 6: odra, świnka i różyczka - Artykuły przeglądowe - Artykuły i wytyczne - Szczepienia - Medycyna Praktyczna dla lekarzy\nspecjalista zdrowia publicznego, redaktor „Medycyny Praktycznej – Szczepienia”\nOddział Immunologii Uniwersyteckiego Szpitala Dziecięcego w Krakowie, zastępca Redaktora Naczelnego „Medycyny Praktycznej – Szczepienia”\nKonsultował: dr hab. n. med. Ernest Kuchar, Klinika Pediatrii z Oddziałem Obserwacyjnym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego\nSkróty: CDC – Centers for Disease Control and Prevention, CRS – zespół różyczki wrodzonej, ECDC – European Centre for Disease Prevention and Control, MMR – szczepionka skojarzona przeciwko odrze, śwince i różyczce, NIZP–PZH – Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego–Państwowy Zakład Higieny, NOP – niepożądane odczyny poszczepienne, SSPE – podostre stwardniające zapalenie mózgu, WHO – Światowa Organizacja Zdrowia, ZOMR – zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych\n* Bazowy współczynnik reprodukcji zakłada, że odsetek populacji zaszczepionej przeciwko danej chorobie wynosi 0.\nOdra, świnka i różyczka – w powszechnej opinii rodziców małych dzieci i ich samych uchodzą za banalne i niepowikłane choroby wieku dziecięcego. Natomiast skojarzona szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce (MMR) budzi najwięcej obaw w kwestii bezpieczeństwa jej stosowania, co z pewnością zawdzięcza powszechnie znanemu artykułowi z 1998 roku, którego autor opisał związek szczepionki MMR z występowaniem autyzmu. Artykuł opublikowany w czasopiśmie „The Lancet” został po 12 latach uznany za oszustwo i usunięty z publikacji (p. Med. Prakt. Supl. Szczepienia 1/2010, s. 5–15 oraz 1/2011, s. 4–6). Jednak do dzisiaj przeciwnicy szczepień wykorzystują tę publikację jako argument przeciwko bezpieczeństwu szczepionki MMR.\nW niniejszym artykule porównano ryzyko wystąpienia i ciężkość powikłań związanych z zachorowaniem na odrę, świnkę i różyczkę z ryzykiem wystąpienia i ciężkością niepożądanych odczynów poszczepiennych (NOP) po podaniu szczepionki MMR. Na czyją korzyść przemawia bilans ryzyka?\nOdra (p. tab. 1.) jest ostrą, wirusową chorobą zakaźną, której czynnikiem etiologicznym jest wirus odry.1 Jedynym rezerwuarem wirusa odry jest człowiek. Zakażenie przenosi się drogą kropelkową oraz przez kontakt z zakaźnymi wydzielinami (np. dróg oddechowych).2 Odra jest zakażeniem ogólnoustrojowym.1 Okres wylęgania (do czasu pojawienia się objawów zwiastunowych) wynosi średnio 10 dni (zakres: 8–12 dni), a do czasu pojawienia się osutki średnio 14 dni (zakres: 7–18 dni). W przeglądzie systematycznym piśmiennictwa, w którym uwzględniono 55 obserwacji z 8 badań, wykazano, że mediana czasu wylęgania wynosi 12,5 dnia (95% CI: 11,8–13,2).3 Odra charakteryzuje się dużą zakaźnością – ryzyko zachorowania po kontakcie u osoby podatnej na zakażenie (nieszczepionej, która uprzednio nie chorowała na odrę) jest bardzo duże i może wynosić >90%.1,4 Bazowy współczynnik reprodukcji* (liczba osób, którą zakaża jeden chory) odry wynosi 12–18. Chory jest zakaźny od momentu wystąpienia objawów zwiastunowych do 3–4 dni po wystąpieniu osutki.2\nTabela 1. Charakterystyka odry\nepidemiologia – przed rozpoczęciem powszechnych szczepień: w Polsce rejestrowano 70 000–140 000 zachorowań/rok (w latach epidemicznych nawet 200 000), roczna zapadalność z lat 1966, 1969, 1971 i 1973 wśród dzieci w wieku 5–9 lat wyniosła śr. 1895/100 000\n– po rozpoczęciu powszechnych szczepień: w Polsce w latach 2006–2016 roczna zapadalność nie przekroczyła 0,35/100 000, w 2016 r. zarejestrowano 133 zachorowania na odrę\nokres wylęgania śr. 10 dni (zakres: 8–12 dni) do czasu wystąpienia objawów zwiastunowych oraz śr. 14 dni (zakres: 7–18 dni) do czasu pojawienia się osutki\nzakaźność ryzyko zachorowania po kontakcie u osoby podatnej sięga 90%\nodporność przechorowanie odry zapewnia trwałą odporność\nskuteczność szczepieniaa 1 dawka szczepionki: 93% (zakres: 39–100%)\n2 dawki szczepionki: 97% (zakres: 67–100%)\na Dane z badań oceniających preparat MMR II\nOdra występuje endemicznie na całym świecie, z wyjątkiem krajów, w których dzięki szczepieniom całkowicie wykorzeniono zachorowania endemiczne. W okresie, kiedy szczepionka przeciwko odrze była niedostępna, zakażenia wirusem były powszechne.1 Na przykład w Stanach Zjednoczonych do 1963 roku notowano około 500 000 zachorowań rocznie, z czego około 500 kończyło się zgonem, a 150 000 przebiegało z powikłaniami ze strony układu oddechowego, prawie 48 000 chorych wymagało hospitalizacji, a u 4000 rozwijało się zapalenie mózgu, prowadząc w 25% przypadków do trwałych następstw neurologicznych lub głuchoty. Zachorowania występowały głównie wśród dzieci w wieku 5–9 lat (50% przypadków), a >95% zachorowań dotyczyło dzieci w wieku do 15 lat. W latach 1960–1964 zapadalność na odrę wśród dzieci w wieku 5–9 lat wynosiła 1234/100 000. Po rozpoczęciu szczepień dzieci przeciwko odrze zapadalność istotnie się zmniejszyła, jednak zachorowania przesunęły się na starsze grupy wiekowe (≥15 lat). W latach 2001–2010 zapadalność na odrę w Stanach Zjednoczonych wahała się 0,03–0,12/100 000 w zależności od grupy wiekowej.3\nW Polsce w okresie przed wprowadzeniem szczepień przeciwko odrze (1965–1974) do programu szczepień ochronnych (PSO) rocznie rejestrowano 70 000–120 000 zachorowań na odrę, a w latach epidemicznych nawet 140 000–200 000! Jednak nie wszystkie przypadki były zgłaszane – w praktyce na odrę chorowały wszystkie dzieci (liczba zachorowań odpowiadała kohorcie urodzeniowej). Podobnie jak w Stanach Zjednoczonych, większość zachorowań (87,2–91,8%) dotyczyło dzieci do 10. roku życia. Średnia roczna zapadalność z lat 1966, 1969, 1971 i 1973 wśród dzieci w wieku 5–9 lat wynosiła 1895/100 000. Obowiązkowe szczepienia przeciwko odrze dla wszystkich dzieci w wieku 13.–15. miesięcy rozpoczęto w 1975 roku. Drugą dawkę szczepionki (w 3. rż.) wprowadzono w 1991 roku. Od czasu rozpoczęcia powszechnych szczepień dzieci przeciwko odrze liczba zachorowań systematycznie się zmniejszała – z 70 000 przypadków w 1974 roku do 337 w 1997 roku. Zmniejszenie zapadalności odnotowano również wśród dzieci do 12. miesiąca życia (nieobjętych szczepieniami ze względu na wiek) – z 1177,3/100 000 w 1973 roku do 227,7/100 000 w 1990 roku.5 Dane epidemiologiczne udostępnione przez Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego–Państwowy Zakład Higieny (NIZP–PZH) wskazują, że zapadalność na odrę w Polsce w latach 2010–2016 nie przekroczyła 0,35/100 000 i bezwzględnej liczby 133 przypadków, które zarejestrowano w 2016 roku.6\nPod koniec 2016 roku Centers for Disease Control and Prevention (CDC) opublikowały raport podsumowujący wyniki działań z lat 2000–2015 mających na celu eradykację odry na świecie. Zwiększenie liczby zgłaszanych zachorowań na odrę odnotowano w trzech regionach Światowej Organizacji Zdrowia (WHO), m.in. w Regionie Europejskim (o 83%), głównie z powodu lokalnych epidemii odry. Tak było 2 lata temu w Niemczech, głównie w Berlinie, gdzie w okresie od października 2014 roku do marca 2015 roku odnotowano 950 potwierdzonych zachorowań, z czego 100 osób wymagało hospitalizacji. Było to największe zwiększenie zapadalności w Niemczech od 2001 roku.7 Aktualnie, nieprzerwanie od lutego 2016 roku, trwa epidemia odry w Rumunii. Według danych European Centre for Disease Prevention and Control (ECDC) w okresie od stycznia 2016 roku do kwietnia 2017 roku odnotowano tam 4881 zachorowań na odrę, w tym 22 przypadki śmiertelne (większość dotyczyła osób nieszczepionych przeciwko odrze). W październiku 2016 roku, podczas 5. posiedzenia Europejskiej Regionalnej Komisji ds. Odry i Różyczki, tylko 24 z 53 krajów należących do Europejskiego Regionu WHO zgłosiło całkowitą eliminację odry. Kolejne 13 krajów zadeklarowało, że w ciągu 12–36 miesięcy nie wystąpiły już u nich zachorowania endemiczne, co zbliża je do spełnienia kryteriów eliminacji choroby. Belgia, Francja, Niemcy, Włochy, Rumunia oraz Polska zostały uznane za kraje endemicznego występowania odry. Poza Unią Europejską zachorowania na odrę w 2017 roku odnotowano także w Afganistanie, Australii, Kanadzie, Republice Środkowej Afryki, Etiopii, Gwinei, Liberii, Nigerii, Pakistanie, Somalii, Południowym Sudanie, Szwajcarii, Syrii, na Ukrainie i w Stanach Zjednoczonych.8\nKonsekwencje zakażenia wirusem odry\nZakażenie wirusem odry prawie zawsze przebiega z objawami klinicznymi (w 98% przypadków z osutką i gorączką). W pierwszej kolejności pojawiają się tzw. objawy zwiastunowe obejmujące: złe samopoczucie, wysoką gorączkę (nawet do 40°C) utrzymującą się przez 1–7 dni, suchy kaszel utrzymujący się nawet do 2 tygodni, nasilony nieżyt nosa oraz zapalenie spojówek. Stopień nasilenia zapalenia spojówek jest zróżnicowany (większy u dorosłych), może towarzyszyć mu światłowstręt, łzawienie i obrzęk powiek.2,4 Charakterystycznym objawem odry są plamki Koplika – liczne, szarobiałe grudki na błonie śluzowej policzków w pobliżu zębów przedtrzonowych. Pojawiają się 1–2 dni przed wystąpieniem osutki i utrzymują się przez 1–2 dni po jej wystąpieniu. Choć jest to objaw patognomoniczny (wystarczający do rozpoznania choroby), jego brak nie wyklucza odry.3 Następnie (śr. 14 dni po kontakcie z wirusem) pojawia się osutka plamisto-grudkowa o barwie od ciemnoczerwonej do fioletowej, często w pierwszej kolejności na głowie (na czole, poniżej linii włosów, za uszami – osutka nie obejmuje skóry owłosionej), stopniowo obejmująca tułów i kończyny. Osutka zaczyna blednąć i zanikać po upływie 3–7 dni, pozostawiając brunatne przebarwienia i delikatne złuszczanie naskórka. Wśród innych, rzadszych objawów, wymienia się: jadłowstręt, biegunkę oraz uogólnione powiększenie węzłów chłonnych i śledziony.1,4\nOdra zwykle ma średnio ciężki lub ciężki przebieg, a duże ryzyko powikłań dotyczy dzieci w wieku <5 lat (przede wszystkim niemowląt, dzieci niedożywionych, z niedoborem witaminy A) oraz dorosłych w wieku >20 lat (zwłaszcza z niedoborami odporności komórkowej, np. chorych na niektóre postacie białaczki, AIDS).2,9 Jednak przynajmniej jedno powikłanie odry rozwija się u około 30% chorych, niezależnie od obecności czynników ryzyka (p. tab. 2.). Najczęstszym powikłaniem odry jest zapalenie ucha środkowego (7–9% chorych i dotyczy przede wszystkim dzieci) oraz zapalenie płuc (1–6% chorych) o etiologii wirusowej lub powikłane nadkażeniem bakteryjnym, które odpowiada za 60% zgonów chorych na odrę.1,3 U chorych dorosłych obserwuje się także wtórne hepatotropowe zapalenie wątroby, będące objawem uogólnionego zakażenia wirusem odry. Bardzo ciężkie, choć rzadsze, są powikłania neurologiczne odry. U 0,1% chorych rozwija się zapalenie mózgu, które wiąże się z 15% śmiertelnością, a u 25% chorych pozostawia trwałe następstwa neurologiczne. Pierwsze objawy zapalenia mózgu zwykle pojawiają się około 6 dni (zakres 1–15 dni) po ustąpieniu osutki, a pełny obraz kliniczny obejmuje gorączkę, ból głowy, wymioty, sztywność karku, senność, drgawki, a w niektórych przypadkach również śpiączkę. Drgawki (z gorączką lub bez) występują u 0,6–0,7% chorych. Odległym powikłaniem odry jest podostre stwardniające zapalenie mózgu (SSPE). Jest to postępujące zaburzenie neurodegeneracyjne ośrodkowego układu nerwowego (OUN), prowadzące do zgonu. Najczęściej rozwija się kilka lub kilkanaście lat po zachorowaniu na odrę (mediana: 7 lat, zakres: od 1 mies. do 27 lat).1 Występuje u 1–4/100 000 chorych (3 razy częściej u mężczyzn niż kobiet), a czynnikiem ryzyka jest zachorowanie na odrę przed ukończeniem 2. roku życia.2,3 Dostępne dane sugerują jednak, że częstość występowania SSPE u dzieci, które zachorowały na odrę przed ukończeniem 1. roku życia, może być większa i wynosić nawet 1/600 dzieci.10\nTabela 2. Powikłania odry i częstość ich występowania\nzapalenie ucha środkowego 7–9/100a\nzapalenie płuc 1–6/100a\nzapalenie mózgu 1/1000a\ntrwałe następstwa neurologiczne 25/1000b\nSSPE 1–4/100 000a\nmałopłytkowość 33/100 000\ndzieci w wieku 5 lat 25/100\ndzieci i dorośli w wieku 5–19 lat 8/100\ndorośli w wieku ≥20 lat 24/100\na częstość u chorych na odrę niezależnie od obecności czynników ryzyka\nb częstość u chorych na zapalenie mózgu\nc częstość u chorych na SSPE\nSSPE – podostre stwardniające zapalenie mózgu\nW przebiegu klinicznym SSPE początkowo obserwuje się regresję intelektualną, głównie zaburzenia pamięci i koncentracji uwagi, rzadziej zaburzenia zachowania, agnozję wzrokową i apraksję. Z czasem pogłębiają się zmiany psychiczne i pojawiają się ruchy mimowolne oraz cechy uszkodzenia układu piramidowego. U 20–30% chorych na SSPE pojawiają się napady padaczkowe. Narastanie objawów spastycznych (niedowład, porażenie) i sztywność pozapiramidowa prowadzą do unieruchomienia chorego i dalszego pogorszenia kontaktu z nim. Nasilają się też zaburzenia wzrokowe. U niektórych pacjentów (choć rzadko) dochodzi do zaniku nerwu wzrokowego. W końcowej fazie choroby słabną reakcje na bodźce zewnętrzne, pojawia się niekiedy przymusowy śmiech i płacz, nasilają się objawy uszkodzenia pnia mózgu. W większości przypadków (80%) zgon następuje w ciągu 1–3 lat.11 Wśród innych powikłań odry w piśmiennictwie opisuje się także małopłytkowość (1/3000 chorych dzieci), zapalenie krtani, tchawicy i oskrzeli, zapalenie jamy ustnej, zapalenie wątroby, wyrostka robaczkowego, okrężnicy, osierdzia, mięśnia sercowego, kłębuszkowe zapalenie nerek, hipokaliemię oraz zespół Stevensa i Johnsona. Obecność wirusa odry wykazano także w zmienionych chorobowo tkankach osób z otosklerozą i chorobą Pageta. Niektóre badania sugerują, że zakażenie wirusem odry może mieć znaczenie w patogenezie stwardnienia rozsianego. Ponadto zakażenie wirusem odry może skutkować zmniejszeniem liczby limfocytów CD4+, a stan immunosupresji może się utrzymywać do miesiąca od wystąpienia osutki.3 Z tego powodu u chorych na odrę dochodzi do wtórnych zakażeń bakteryjnych, w tym nasilenia objawów utajonej gruźlicy, często o ciężkim przebiegu i obarczonej dużym ryzykiem zgonu.2\nU ciężarnych chorych na odrę obserwuje się zarówno większe ryzyko powikłań ciąży, jak i powikłań u samej ciężarnej. Dostępne dane wskazują, że u ciężarnych chorych na odrę obserwuje się większe ryzyko poronienia samoistnego, wewnątrzmacicznego obumarcia płodu i porodu przedwczesnego, a także urodzenia dziecka z małą urodzeniową masą ciała. W badaniu opisowym przeprowadzonym przez CDC u 15 (26%) z 58 ciężarnych chorych na odrę rozwinęło się zapalenie płuc, a 2 kobiety zmarły. Najczęściej obserwowanym powikłaniem ciąży był poród przedwczesny (22%), a 5 (9%) ciąż zakończyło się samoistnym poronieniem.12 Wady wrodzone u dzieci urodzonych przez matki, które chorowały na odrę w czasie ciąży, obserwuje się rzadko i nie potwierdzono ich związku przyczynowego z zakażeniem wirusem odry.1,3,13 Szacuje się, że ryzyko zgonu (ogółem) z powodu odry wynosi 1–3/1000 chorych, choć inne źródła podają 0,1–1/1000 chorych.2,3 Najczęstszą przyczyną zgonu z powodu odry u dzieci jest zapalenie płuc, a u dorosłych zapalenie mózgu.1\nŚwinka (nagminne zapalenie przyusznic) jest ostrą wirusową choroba zakaźną, której czynnikiem etiologicznym jest wirus świnki należący do rodziny paramyksowirusów (p. tab. 3.).14 Jedynym rezerwuarem wirusa świnki jest człowiek. Zakażenie przenosi się drogą kropelkową lub przez kontakt bezpośredni, lub pośredni z zakaźnym materiałem (krew, ślina, płyn mózgowo-rdzeniowy, mocz) albo skażonymi przedmiotami. Wrotami zakażenia są drogi oddechowe. Wstępna replikacja zachodzi w komórkach nabłonka oddechowego, następnie rozwija się wiremia oraz zakażenie wielu narządów i tkanek (m.in. ślinianki i OUN).15 Okres wylęgania wynosi 12–25 dni (śr. 16–18 dni). Chory może być źródłem zakażenia od 7 dni przed wystąpieniem obrzęku ślinianek do 9 dni po jego wystąpieniu (wirus jest obecny w moczu do 2 tygodni).14,15 Prawdopodobieństwo zakażenia wirusem świnki osoby podatnej jest mniejsze niż w przypadku odry i w kontakcie domowym wynosi 31%.16 Bazowy współczynnik reprodukacji świnki wynosi 4–7.\nTabela 3. Charakterystyka świnki\nepidemiologia – przed rozpoczęciem szczepień: w krajach europejskiego Regionu WHO (dane z 12 krajów; lata 1977–1979 lub 1983–1985) roczna zapadalność wynosiła śr. 290/100 000; w Polsce w latach 1983–1985 wynosiła 400/100 000\n– po rozpoczęciu szczepień: w krajach europejskiego Regionu WHO (dane z 10 krajów; lata 1977–1979 lub 1983–1985) roczna zapadalność wynosiła śr. 6,4/100 000; w Polsce zapadalność w latach 2010–2016 nie przekroczyła 7,2/100 000, w 2016 r. wyniosła 5,1/100 000\nokres wylęgania 12–25 dni (śr. 16–18 dni)\nzakaźność prawdopodobieństwo zakażenia wirusem świnki osoby podatnej (nieszczepionej, która uprzednio nie chorowała na świnkę) po kontakcie domowym wynosi ok. 31%\nodporność przechorowanie świnki pozostawia trwałą odporność\nskuteczność szczepieniaa 1 dawka szczepionki: 78% (zakres: 49–92%)\n2 dawki szczepionki: 88% (zakres: 66–95%)\nW okresie przed rozpoczęciem szczepień przeciwko śwince zachorowania występowały powszechnie w większości krajów europejskich, a dane z biernego nadzoru epidemiologicznego prowadzonego w tym okresie wskazują, że roczna zapadalność wynosiła >100/100 000. Gałązka i wsp. przeanalizowali zapadalność na świnkę w wybranych krajach Europejskiego Regionu WHO w okresie przed rozpoczęciem szczepień przeciwko śwince (lata 1977–1979 lub 1983–1985). Dane uzyskane z 12 krajów (Dania, Finlandia, Norwegia, Słowenia, Szwecja, Armenia, Chorwacja, Anglia i Walia, Izrael, Litwa, Polska i Rumunia) wskazują, że roczna zapadalność na świnkę wynosiła wówczas średnio 290/100 000. W Polsce w latach 1983–1985 zapadalność na świnkę sięgała ponad 400/100 000.17 Dzięki powszechnym szczepieniom przeciwko śwince (od 1998 r. szczepionką nieskojarzoną [szczepienie nieobowiązkowe], od 2000 r. powszechne szczepienia dzieci preparatem nieskojarzonym], od 2004 r. obowiązkowe szczepienia MMR) w latach 2010–2016 zapadalność nie przekroczyła 7,2/100 000, a w ostatnim roku wyniosła 5,1/100 000.6\nKonsekwencje zakażenia wirusem świnki\nZakażenie wirusem świnki u 20–40% osób może przebiegać bezobjawowo lub jako zakażenie z nieswoistymi objawami oddechowymi.16 Zakażenie utajone częściej obserwuje się u małych dzieci i starszych dorosłych niż u dzieci w wieku szkolnym. W przebiegu świnki dochodzi do zajęcia narządów gruczołowych. U osób z kliniczną postacią świnki w pierwszej kolejności, 1–7 dni przed wystąpieniem obrzęku ślinianek, pojawiają się objawy zwiastunowe (częściej u dorosłych niż u dzieci), które przypominają objawy grypy: ból mięśni, brak łaknienia, złe samopoczucie, ból głowy i niewysoka gorączka. Podwyższona temperatura ciała utrzymuje się przez około 1–6 dni. Najczęstszym objawem świnki jest zapalenie ślinianek, zwykle przyusznych (60–70%), rzadziej podżuchwowych (10%) i zwykle obustronne (ok. 70% przypadków). Zapalenie ślinianek występuje u 31–65% zakażonych (niezależnie od wieku), choć w szczególnych grupach może wynosić tylko 9% lub aż 94% w zależności od wieku i odporności. W wyniku zapalenia pojawia się ból i obrzęk ślinianek, zmniejszone wydzielanie śliny (uczucie suchości w jamie ustanej), trudności w żuciu, połykaniu i otwieraniu ust. Ból ślinianek nasila się podczas spożywania kwaśnych pokarmów (lub innych silnie stymulujących wydzielanie śliny). Gorączka (38–39°C) pojawia się równocześnie z obrzękiem ślinianek (rzadziej u małych dzieci), utrzymuje się przez 3–4 dni i występuje ponownie w razie zajęcia kolejnych ślinianek lub powikłań. Inne objawy to złe samopoczucie i osłabienie, ból głowy, utrata łaknienia oraz wymioty. Nasilenie tych objawów zmniejsza się po 3–4 dniach i zazwyczaj ustępuje po około 7–10 dniach.14,15\nPowikłania świnki mogą być ciężkie i częściej występują u dorosłych niż u dzieci (p. tab. 4.). Z wyjątkiem powikłań swoistych dla płci (zapalenie jąder, jajnika lub gruczołu piersiowego) występują z podobną częstością u mężczyzn i kobiet. U chłopców w okresie dojrzewania najczęstszym powikłaniem świnki jest zapalenie jądra (30–40% chorych), zazwyczaj jednostronne (60–83%). Zapaleniu towarzyszy silny ból jądra promieniujący do krocza, obrzęk, zaczerwienienie i ocieplenie, ból podbrzusza i głowy, dreszcze, nudności i wymioty. Objawy zwykle ustępują po 4 dniach, ale tkliwość jąder może się utrzymywać nawet przez klika tygodni.14 Zapalenie jądra może upośledzać funkcję plemnikotwórczą i powodować niepłodność (choć częściej dotyczy to chłopców z obustronnym zapaleniem jądra). Dostępne dane wskazują również, że zapalenie jądra jako powikłanie świnki może zwiększać ryzyko raka jądra.15 U 5–7% dziewcząt po okresie dojrzewania chorych na świnkę rozwija się jedno- lub obustronne zapalenie jajnika. Objawy są mniej nasilone niż w przypadku zapalenia jądra – bardziej przypominają zapalenie wyrostka robaczkowego, tj. ból i tkliwość w podbrzuszu. Nie udowodniono, aby zapalenie jajnika było przyczyną niepłodności u kobiet. U 10% dziewcząt po okresie dojrzewania powikłaniem świnki może być zapalenie gruczołu piersiowego.\nTabela 4. Powikłania świnki i częstość ich występowania\nbezobjawowe lub skąpoobjawowe 60–70/100a\no łagodnym przebiegu 5–10/100b\nzapalenie mózgu 2/100 000c\ntrwałe 5/100 000c\nzapalenie trzustki 4/100c\nzapalenie jądra 30–40/100c,e\nzapalenie jajnika 5–7/100c,f\nzapalenie gruczołu piersiowego 10/100c,f\na zmiany w płynie-mózgowo rdzeniowym typowe dla zapalenia wirusowego\nb z objawami oponowymi\nc częstość u chorych na świnkę\nd częstość u chorych na zapalenie mózgu\ne częstość u chłopców w okresie dojrzewania chorych na świnkę\nf częstość u dziewcząt w wieku ≥12 lat chorych na świnkę\nZakażenie wirusem świnki w I trymestrze ciąży może prowadzić do samoistnego poronienia. Nie wykazano natomiast, aby zakażenie w późniejszym okresie ciąży zwiększało ryzyko wewnątrzmacicznego obumarcia płodu lub jego uszkodzenia.18 Zajęcie OUN w przebiegu świnki obserwuje się z bardzo różną częstością – w badaniach populacyjnych oraz w przeprowadzonych w okresach dużych epidemii wynosiła ona 1–67% zachorowań na świnkę.16 U 60–70% chorych na świnkę obserwuje się zmiany w płynie mózgowo-rdzeniowym typowe dla wirusowego zapalenia opon mózgowo-rdzeniowych (ZOMR), ale w większości przypadków przebiega ono skąpolub bezobjawowo. Objawy oponowe występują u 5–10% chorych na ZOMR (częściej u dorosłych niż dzieci), zazwyczaj mają niewielkie nasilenie i ustępują w ciągu tygodnia. Zapalenie mózgu o ciężkim przebiegu (z zaburzeniami świadomości, drgawkami i afazją) występuje rzadko (2/100 000 chorych) i wiąże się z około 1,4% śmiertelnością.15,18 Wśród innych, choć bardzo rzadkich, neurologicznych powikłaniach świnki obserwowano ataksję móżdżkową, poprzeczne zapalenie rdzenia, objawy przypominające polio i wodogłowie.16 Stosunkowo często w przebiegu zapalenia błędnika obserwuje się natomiast przejściowe uszkodzenie słuchu (4% chorych na świnkę), choć do jego trwałego uszkodzenie dochodzi rzadko, bo u 5/100 000 chorych.16,18 W późniejszym okresie choroby (nawet do kilku tygodni po obrzęku ślinianek) u około 4% chorych na świnkę rozwija się zapalenie trzustki. Choroba zwykle nie ma ciężkiego przebiegu, objawiając się ostrym bólem w nadbrzuszu, nudnościami i wymiotami, gorączką, dreszczami oraz biegunką. W większości przypadków ustępuje samoistnie w ciągu 7 dni.15,16 W niektórych badaniach obserwowano zależność między zapaleniem trzustki a cukrzycą, jednak nie udowodniono istnienia związku przyczynowego.18,19 Inne rzadkie powikłania świnki to: zapalenie mięśnia sercowego, stawów, gruczołu łzowego, tarczycy, grasicy, wątroby i nerek, autoimmunizacyjna niedokrwistość hemolityczna i małopłytkowość.\nRóżyczka i zespół różyczki wrodzonej\nRóżyczka jest ogólnoustrojową, wirusową chorobą zakaźną, której czynnikiem etiologicznym jest wirus różyczki (p. tab. 5.). Jedynym rezerwuarem tego wirusa jest człowiek. Zakażenie przenosi się gównie drogą kropelkową, ale także przez kontakt bezpośredni z materiałem zakaźnym (głównie wydzielina górnych dróg oddechowych, ale także mocz, krew i kał). Wirus różyczki przenoszony jest również przez łożysko, co może skutkować zakażeniem u płodu (zespół różyczki wrodzonej – CRS).20 Wrotami zakażenia są górne drogi oddechowe, z których wirus przenika do okolicznych węzłów chłonnych, replikuje się i może zakażać większość komórek i tkanek (limfocyty, monocyty, spojówki, błonę maziową, szyjkę macicy oraz łożysko). Okres wylęgania wynosi 12–23 dni (najczęściej 16–18 dni), a u większości pacjentów osutka pojawia się 14–17 dni po zakażeniu.20,21 Różyczka charakteryzuje się dużą zakaźnością podczas dłuższego lub częstego kontaktu z chorym, również w przypadkach bezobjawowych: od 7 dni przed wystąpieniem osutki do 6 dni po jej wystąpieniu. Bazowy współczynnik reprodukacji rożyczki wynosi 6–7. Ryzyko zakażenia płodu wynosi 85–100%, gdy osutka pojawi się u ciężarnej w ciągu pierwszych 12 tygodni ciąży, 54% – gdy pojawi się w 13.–16. tygodniu ciąży oraz 25% – w 17.–22. tygodniu. Dzieci z CRS wydalają wirusa w moczu i przez drogi oddechowe bardzo długo, niekiedy nawet ponad 12 miesięcy (50% do 6 mies., niektóre do 2 lat).20\nTabela 5. Charakterystyka różyczki\nepidemiologia – w latach 2010–2016 roczna zapadalność na różyczkę i CRS (łącznie) wahała się w granicach 2,9–100/100 000, co odpowiada bezwzględnej liczbie 1105–38 548 przypadków; w 2015 r. zgłoszono 2027 przypadków różyczki, większość u osób nieszczepionych lub szczepionych tylko 1 dawką\n– zachorowania osób szczepionych 2 dawkami stanowiły 7,5% wszystkich zachorowań\nokres wylęgania 12–23 dni (najczęściej 16–18 dni), u większości pacjentów osutka pojawia się 14–17 dni po zakażeniu\nzakaźność bazowy współczynnik reprodukacji wynosi 6–7\nodporność przechorowanie różyczki pozostawia trwałą odporność\nskuteczność szczepieniaa 97% (zakres: 94–100%)\nEpidemiologia różyczki i zespołu różyczki wrodzonej\nW okresie przed rozpoczęciem szczepień (pierwszą szczepionkę przeciwko różyczce zarejestrowano w 1969 r.) różyczka występowała powszechnie na całym świecie.21,22 Według Global Measles and Rubella Laboratory Network do 2009 roku różyczka odpowiadała za 15% wszystkich chorób przebiegających z osutką, dla których otrzymywali próbki do badania.21 Częstość występowania CRS szacowano wówczas na 100–200/100 000 żywych urodzeń.22 Vynnycky i Adams podają, że w roku 1996 i 2010 we wszystkich krajach członkowskich WHO rocznie rejestrowano 103 068 przypadków CRS. W europejskim Regionie WHO zapadalność w 1996 i 2010 roku wynosiła odpowiednio 9749/100 000 vs 12/100 000. W czasie epidemii różyczki w Stanach Zjednoczonych w latach 1963–1964 odnotowano 12 500 000 zachorowań na różyczkę, w tym 159 375 przypadków zapalenia stawów i 2084 przypadki zapalenia mózgu będące powikłaniami różyczki. Odnotowano także 2160 zgonów, z których >97% dotyczyło noworodków. Zarejestrowano wówczas 20 000 przypadków CRS, a w konsekwencji u 8055 dzieci rozpoznano głuchotę, u 3580 głuchotę i ślepotę, a u 1790 upośledzenie umysłowe.21\nW Polsce obowiązkowe szczepienie przeciwko różyczce wprowadzono w 1988 roku. Szczepiono wówczas tylko dziewczynki (1 dawka w 13. rż.). W 2004 roku wprowadzono obowiązkowe szczepienie MMR dla chłopców i dziewczynek w 13.–15. miesiącu życia, jednak nadal szczepiono 13-letnie dziewczynki szczepionką monowalentną przeciwko różyczce. Od 2005 roku wszystkim dzieciom podaje się 2 dawki MMR, pierwszą między 13. a 15. miesiącem życia, drugą początkowo w 12. roku życia (2005 r.), a potem w 10. roku życia (od 2006 r.).23 Dzięki szczepieniom ochronnym liczba zachorowań na różyczkę systematycznie się zmniejsza, jednak w Polsce nadal co roku rejestruje się kilka tysięcy zachorowań (niepotwierdzone przypadki rozpoznane na podstawie objawów klinicznych). Dane NIZP–PZH wskazują, że w latach 2010–2016 roczna zapadalność na różyczkę wahała się 2,9–100/100 000, co odpowiada bezwzględnej liczbie 1105–38 546 przypadków rocznie. W 2015 roku (w momencie pisania artykułu dane za rok 2016 były niepełne) zgłoszono 2027 przypadków różyczki, większość u osób nieszczepionych lub szczepionych tylko 1 dawką. Zachorowania osób szczepionych 2 dawkami stanowiły 7,5% wszystkich zachorowań.6 Dane ECDC wskazują, że w krajach UE/EOG w okresie od marca 2016 roku do lutego 2017 roku odnotowano łącznie 1078 przypadków różyczki, z czego 898 (83%) w Polsce.24 Jednak liczba przypadków potwierdzonych laboratoryjnie jest mała, na przykład w 2009 roku zgłoszono 7586 przypadków (zapadalność 19,7/100 000), z czego tylko 7 zachorowań (0,1%!) potwierdzono laboratoryjnie. Problem z potwierdzaniem zachorowań dotyczy nie tylko Polski. W 2009 roku w całej Europie potwierdzono laboratoryjnie tylko 1,6% wszystkich zachorowań na różyczkę, a zaledwie 1,1% przypadków miało związek epidemiologiczny.25 Jak zauważa prof. Leszek Szenborn, późne rozpoczęcie masowych szczepień dzieci obojga płci (2004 r.) spowodowało, że na różyczkę częściej chorują chłopcy, zwłaszcza nastoletni i młodzi mężczyźni. Na ryzyko zachorowania na różyczkę oraz udział w transmisji zakażeń szczególnie narażeni są mężczyźni urodzeni przed 1995 rokiem. W Polsce istnieje również problem nadrozpoznawania różyczki, gdyż choroba ta funkcjonuje jako synonim łagodnej choroby wirusowej przebiegającej z osutką. Od 1999 roku Polska spełnia natomiast założenia dotyczące eliminacji CRS (<1/100 000 żywych urodzeń).25\nKonsekwencje zakażenia wirusem różyczki\nU 50% osób zakażenie przebiega bezobjawowo lub skąpoobjawowo. W pozostałych przypadkach w pierwszej kolejności obserwuje się objawy zwiastunowe, takie jak gorsze samopoczucie, ból głowy i mięśni, zapalenie gardła, nieżyt nosa, suchy kaszel, zapalenie spojówek (bez światłowstrętu), niewysoka gorączka (<39°C) oraz brak łaknienia, które zwykle utrzymują się przez kilka dni.20,21 Wystąpienie osutki poprzedza powiększenie i ból węzłów chłonnych karkowych, potylicznych i zausznych. Mogą one stanowić jedyny objaw zakażenia i utrzymywać się nawet przez kilka tygodni. Charakterystyczna plamista lub plamisto-grudkowa różowa osutka w pierwszej kolejności pojawia się na twarzy (najpierw zwykle za uszami) i tułowiu, a po 1–2 dniach na kończynach. Osutce może towarzyszyć świąd. Osutka znika po 2–3 dniach, nie pozostawia przebarwień, ale może wystąpić nieznaczne łuszczenie się skóry. Wśród innych, rzadkich objawów obserwuje się powiększenie śledziony, zapalenie gardła, czerwone plamki na podniebieniu miękkim i przemijające zapalenie wątroby. Przebycie choroby pozostawia odporność na całe życie.20\nPowikłania różyczki i zespołu różyczki wrodzonej\nPowikłania różyczki występują rzadko, częściej u młodzieży i dorosłych niż u dzieci (p. tab. 6.). U młodych kobiet często obserwuje się ból i zapalenie stawów, zwykle drobnych stawów dłoni i nadgarstka (nawet 70% chorych). W pojedynczych przypadkach obserwowano przejście zapalenia stawów w stan przewlekły, jednak dane naukowe dotyczące tego zagadnienia są niskiej jakości.21,26 U 1/6000 chorych (częściej u kobiet) rozwija się zapalenie mózgu o dobrym rokowaniu. Odległym powikłaniem różyczki (w tym CRS) jest postępujące różyczkowe zapalenie mózgu. Częściej u dzieci (1/3000 chorych) niż u dorosłych obserwuje się małopłytkowość. W piśmiennictwie opisano przypadki zespołu Guillaina i Barrégo (ZGB) u chorych na różyczkę, ale nie udowodniono istnienia związku przyczynowego. Podobne podejrzenia istniały wobec związku pomiędzy zachorowaniem na różyczkę a występowaniem heterochromicznego zapalenia Fuchsa (odmiana przewlekłego zapalenia przedniego odcinka błony naczyniowej). W płynie wewnątrzgałkowym pacjentów z tą chorobą stwierdzano RNA wirusa różyczki oraz duże miano przeciwciał przeciwko wirusowi różyczki.21\nTabela 6. Powikłania różyczki i częstość ich występowania\nból i zapalenie stawów 70/100\nzapalenie mózgu 17/100 000\nZakażenie wirusem różyczki u ciężarnych jest szczególnie niebezpieczne dla płodu. Poważnym powikłaniem jest embriopatia różyczkowa lub CRS, co więcej, jednakowo niebezpieczne są zakażenia ciężarnych przebiegające jawnie, jak i bezobjawowo (p. tab. 7.). Do zakażenia łożyska dochodzi 10 dni po wystąpieniu osutki u kobiety, a do zakażenia płodu – w ciągu 20–30 dni. Ryzyko zakażenia płodu w I trymestrze ciąży sięga 90% i może skutkować ciężkimi zaburzeniami gałki ocznej, na przykład zaćmą (35%) lub retinopatią (35%), jak i małooczem czy jaskrą. Częstymi powikłaniami CRS są niesinicze wady serca – u 30% dzieci obserwuje się przetrwały przewód tętniczy, a u 25% zwężenie tętnicy płucnej, a także ubytki przegrody międzykomorowej. Zakażenie wewnątrzmaciczne w późniejszym okresie ciąży częściej związane jest z występowaniem głuchoty (uszkodzenie ucha wewnętrznego), która dotyczy nawet 80–90% dzieci z CRS. Poważnym powikłaniem CRS jest również małogłowie (występuje rzadko, choć wg niektórych źródeł nawet u 27% chorych) oraz upośledzenie rozwoju umysłowego. Poza wymienionymi objawami w wyniku przewlekłego zakażenia wirusem różyczki obserwuje się także śródmiąższowe zapalenie płuc, zapalenie wątroby, zapalenie mięśnia sercowego, mięśni, nerek, mózgu oraz ZOMR, a także przewlekłą osutkę i skazę małopłytkową. Niekiedy powikłania występują także u dzieci zakażonych wewnątrzmacicznie, ale urodzonych jako zdrowe (śródmiąższowe zapalenie płuc, przewlekła biegunka, zaburzenia odporności). U niektórych pacjentów z CRS po latach stwierdza się postępujące różyczkowe zapalenie mózgu, różne zaburzenia autoimmunizacyjne i zapalenie tarczycy. Według dostępnych danych u 12–20% osób, które urodziły się z CRS, w późniejszym wieku rozwija się cukrzyca. U ciężarnych zakażonych wirusem różyczki może dochodzić do poronień samoistnych.21,25\nTabela 7. Powikłania zespołu różyczki wrodzonej i częstość ich występowania\nuszkodzenie słuchu 80–90/100\nmała urodzeniowa masa ciała 50–85/100\nprzetrwały przewód tętniczy 30/100\nzwężenie tętnicy płucnej 25/100\npowiększenie wątroby i śledziony 10–20/100\nupośledzenie rozwoju umysłowego 10–20/100\nzmiany radiologiczne w kościach o charakterze obniżonej gęstości 10–20/100\nOpracowano na podstawie: Reef E.S. Plotkin A.S. Rubella vaccine. (W:) Plotkin S.A., Orenstein W.A., Offit P.A. (red.): Vaccines. Wyd. 6., 2013\nZdarzenia niepożądane po szczepieniu MMR\nObjawy niepożądane po szczepieniu MMR są związane z replikacją żywych wirusów obecnych w szczepionce. Większość NOP przypisuje się działaniu wirusa odry i różyczki. Około 90–95% osób wytwarza odporność przeciwko odrze po podaniu pierwszej dawki MMR, dlatego zdarzenia niepożądane po drugiej dawce MMR występują rzadziej z uwagi na neutralizację wirusa szczepionkowego.1,27,28\nWśród NOP po podaniu szczepionki MMR wymienia się m.in. gorączkę, drgawki gorączkowe, osutkę skórną, małopłytkowość, powiększenie węzłów chłonnych, objawy ze strony stawów, reakcje alergiczne i inne rzadkie objawy, takie jak obrzęk ślinianek przyusznych (p. tab. 8.).1,27,28\nTabela 8. Częstość zdarzeń niepożądanych po szczepieniu MMR\ngorączka 16,67/100 dawek\ngorączka >39°C 5–15/100 dawek\nosutka skórna odropodobna 5/100 dawek\nobrzęk ślinianki przyusznej 1–1,33/100 dawek\nmałopłytkowość 2,6/100 000 dawek\ndrgawki gorączkowe 0,33/1000 dawek\nciężkie reakcja alergiczne ok. 1/1 000 000 dawek\ndrgawki bez gorączki nie zwiększa ryzyka\npadaczka nie zwiększa ryzyka\nencefalopatia, zapalenie mózgu nie zwiększa ryzyka\nautyzm nie zwiększa ryzyka\nSSPE nie zwiększa ryzyka\nzespół Guillaina i Barrégo nie zwiększa ryzyka\nnieswoiste zapalenie jelit nie zwiększa ryzyka\na głównie u młodych kobiet\nGorączka i drgawki gorączkowe\nStosunkowo częstym NOP jest gorączka. Typowo gorączka pojawia się między 5. a 14. dniem (najczęściej 7.–12. doba) po szczepieniu i ustępuje po 1–2 dni. Gorączkę ≥39°C obserwuje się u 5–15% zaszczepionych.1,27,28 Gorączce zwykle nie towarzyszą inne objawy ogólne, jednak w rzadkich przypadkach może ona sprowokować napad drgawek gorączkowych.\nZwiązek przyczynowy szczepionki MMR z drgawkami gorączkowymi potwierdzono w wielu badaniach. Ryzyko to jest jednak małe i szacuje się je na 1 epizod na 3000–4000 zaszczepionych dzieci. Drgawki gorączkowe związane ze szczepieniem mają charakter drgawek gorączkowych prostych (napad uogólniony, czas trwania <15 min, bez nawrotu w ciągu 24 h, brak wcześniejszych zaburzeń neurologicznych). U dzieci, które przebyły epizod drgawek gorączkowych prostych, rokowanie jest dobre. Nie obserwowano różnic w rozwoju neurologicznym u dzieci z drgawkami gorączkowymi, w porównaniu z przeciętną populacją rówieśników. U dzieci po epizodzie drgawek gorączkowych związanych ze szczepieniem, w porównaniu z dziecmi, u których drgawki gorączkowe wynikały z innych czynników niż szczepienie, nie obserwowano również większego ryzyka wystąpienia padaczki lub zaburzeń neurorozwojowych. Drgawki gorączkowe związane ze szczepieniem MMR, podobnie jak gorączkę, typowo obserwuje się 7–12 dni (zakres: 5–14) po podaniu pierwszej dawki szczepionki. Po upływie 2 tygodni od szczepienia MMR ryzyko wystąpienia drgawek gorączkowych jest takie samo jak w populacji nieszczepionych dzieci w tym samym wieku.29\nWedług danych NIZP w latach 2005–2015 w Polsce rocznie zgłaszano 1–11 przypadków drgawek gorączkowych jako NOP po szczepieniu MMR.33\nWystąpienie drgawek gorączkowych po podaniu MMR nie stanowi przeciwwskazania do dalszej realizacji szczepień.29\nMałopłytkowość związana ze szczepieniem MMR występuje w ciągu 6 tygodni (zwykle 2–3 tyg.) po podaniu szczepionki. Szacuje się, że częstość tego NOP wynosi 2,6 przypadku/100 000 dawek szczepionki, ryzyko jest zatem mniejsze niż w przypadku naturalnego zakażenia wirusem odry lub różyczki (p. tab. 2. i 6.).1,31,34 Małopłytkowość po szczepieniu MMR ma charakter przemijający, normalizacja liczby płytek następuje w ciągu kilku dni do kilku tygodni (przewlekłą postać obserwowano u <10% dzieci). Zwykle przebiega łagodnie, opisywano jedynie pojedyncze przypadki ciężkich krwawień.\nMałopłytkowość po szczepieniu MMR nie jest bezwzględnym przeciwwskazaniem do realizacji szczepień zgodnie z PSO.\nSzczegółowy przegląd danych na temat związku szczepienia MMR z różnymi zaburzeniami układu nerwowego zawiera raport amerykańskiego Institute of Medicine (działającego w ramach National Academy of Sciences, odpowiednika Polskiej Akademii Nauk [IOM]) dotyczący bezpieczeństwa poszczególnych szczepionek.30 Stwierdzono, że nie ma wystarczających danych pozwalających na potwierdzenie lub odrzucenie związku przyczynowego pomiędzy MMR a:\ndrgawkami bez gorączki\nRównocześnie stwierdzono, że dostępne dane przemawiają za odrzuceniem związku przyczynowego pomiędzy szczepieniem MMR a autyzmem (p. tab. 9.). Wśród nowszych badań, opublikowanych już po ukazaniu się raportu IOM, na uwagę zasługuje amerykańskie badanie kohortowe z retrospektywnym zbieraniem danych przeprowadzone przez Jain i wsp., w których uczestniczyło prawie 96 000 dzieci. Autorzy badania stwierdzili, że szczepienie MMR nie zwiększyło ryzyka zaburzeń ze spektrum autyzmu w żadnej grupie wiekowej. Podobne wyniki uzyskano w podgrupie dzieci, których starsze rodzeństwo chorowało na autyzm lub inne zaburzenia ze spektrum autyzmu.36 Natomiast wyniki 2 badań kliniczno-kontrolnych przeprowadzonych w Japonii wskazują, że szczepienie MMR, całkowita liczba szczepień lub zwiększająca się w ciągu życia dziecka ekspozycja na tiomersal nie wpłynęły na ryzyko wystąpienia zaburzeń ze spektrum autyzmu.37,38\nDane dotyczące epidemiologii oraz genotypowania wirusa odry sugerują, że szczepionkowe wirusy odry nie wywołują SSPE.39,40\nTabela 9. Wybrane badania, w których nie potwierdzono związku przyczynowego pomiędzy szczepieniem MMR a zaburzeniami ze spektrum autyzmu\nAutor i rok publikacji Lokalizacja badania Metodyka Populacja Główne wnioski\nJain i wsp., 2015 Stany Zjednoczone kohortowe z retrospektywnym zbieraniem danych 95 727 dzieci urodzonych w latach 2001–2007, obserwowanych do 5. rż. szczepienie MMR nie zwiększyło ryzyka wystąpienia ASD, nawet u dzieci, których starsze rodzeństwo choruje na ASD\nUno i wsp., 2015 Japonia kliniczno-kontrolne 189 pacjentów, u których rozpoznano jakąkolwiek postać ASD\ngrupa kontrolna: 224 zdrowych dzieci szczepienie MMR oraz zwiększająca się w ciągu życia dziecka ekspozycja na tiomersal nie wpłynęły na ryzyko wystąpienia ASD\nDe Stefano i wsp., 2004 Stany Zjednoczone kliniczno-kontrolne 624 dzieci z rozpoznanym autyzmem\ngrupa kontrolna: 1824 zdrowych dzieci wiek, w którym podano pierwszą dawkę MMR, nie różnił się u dzieci chorujących i niechorujących na autyzm, co sugeruje, że szczepienie MMR w młodym wieku nie stanowi czynnika ryzyka zachorowania na autyzm\nSmeeth i wsp., 2004 Wielka Brytania kliniczno-kontrolne 1294 osób urodzonych po 1972 r., z rozpoznanym całościowym zaburzeniem rozwoju\n4469 zdrowych osób brak związku pomiędzy szczepieniem MMR a ryzykiem rozwoju całościowych zaburzeń rozwoju, w tym autyzmu\nMadsen i wsp., 2002 Dania kohortowe z retrospektywnym zbieraniem danych 537 303 dzieci urodzonych w latach 1991–1998, 440 655 zaszczepiono MMR, ASD rozpoznano u 738 dzieci brak związku pomiędzy m.in. wiekiem, w którym podano MMR, i czasem, jaki upłynął od szczepienia MMR do rozwoju ASD\nASD – zaburzenia ze spektrum autyzmu, MMR – szczepionka przeciwko odrze, śwince i różyczce\nInne reakcje i zdarzenia niepożądane\nU około 5% zaszczepionych występuje przejściowa osutka skórna, najczęściej 7–10 dni po podaniu MMR.1 U 1% zaszczepionych dzieci obserwowano obrzęk ślinianki przyusznej. Wśród rzadkich zdarzeń niepożądanych wymienia się powiększenie węzłów chłonnych i zapalenie jąder.14 Reakcje alergiczne występują rzadko, mogą wynikać z nadwrażliwości na neomycynę (śladowe ilości obecne są w obu dostępnych w Polsce preparatach MMR) lub żelatynę (obecną w preparacie M-M-RvaxPro). Częstość reakcji anafilaktycznych szacuje się na około 1 przypadek/1 000 000 dawek. W kilku badaniach obserwacyjnych (kliniczno-kontrolnych i kohortowych) nie stwierdzono związku przyczynowego pomiędzy szczepieniem MMR a cukrzycą typu 1. Dane epidemiologiczne wskazują, że wprowadzenie szczepień przeciwko odrze/MMR nie wiązało się ze zwiększeniem zapadalności na nieswoiste zapalenie jelit.30\nWbrew powszechnej opinii panującej wśród pacjentów, odra, świnka i różyczka nie są łagodnymi chorobami wieku dziecięcego, a konsekwencje zachorowania, w przeciwieństwie do NOP związanych ze szczepieniem MMR, mogą być bardzo ciężkie. Do najczęstszych NOP po szczepieniu MMR zalicza się gorączkę, odropodobną osutkę skórną oraz przemijający ból stawów lub objawy zapalenia stawów. U osób zaszczepionych MMR mogą wystąpić NOP wymagające hospitalizacji, takie jak drgawki gorączkowe i małopłytkowość, jednak objawy ze strony OUN i małopłytkowość znacznie częściej występują w związku z naturalnym zakażeniem niż ze szczepieniem. Z kolei zachorowanie na odrę, świnkę i różyczkę niesie ze sobą ryzyko poważnych powikłań, takich jak zapalenie płuc, uszkodzenie słuchu (w tym głuchota), zapalenie jąder u mężczyzn (w tym niepłodność), oraz poważne powikłania ze strony układu nerwowego, na przykład ZOMR, zapalenie mózgu, a także te odległe (występujące kilka lub kilkanaście lat po zachorowaniu), czyli postępujące różyczkowe zapalenie mózgu oraz SSPE. Zakażenie wirusem różyczki u ciężarnych związane jest m.in. z ryzykiem wystąpieniem u dziecka CRS, a w konsekwencji m.in. z uszkodzeniem słuchu (w tym głuchota), zaburzeniami gałki ocznej (zaćma, jaskra, małoocze, retinopatia), niesiniczymi wadami serca (przetrwały przewód tętniczy, zwężenie tętnicy płucnej, ubytki przegrody międzykomorowej), upośledzeniem rozwoju umysłowego oraz małogłowiem. U osób z CRS obserwuje się także postępujące różyczkowe zapalenie mózgu. Dla ciężarnej i płodu niebezpieczne jest także zakażenie wirusem odry, które może być przyczyną samoistnego poronienia, wewnątrzmacicznego obumarcia płodu i porodu przedwczesnego, a także urodzenia dziecka z małą urodzeniową masą ciała.\nPorównanie ryzyka związanego z zakażeniem wirusem odry, świnki i różyczki z ryzykiem wystąpienia NOP po szczepieniu MMR wskazuje na przewagę korzyści ze szczepienia.\n1. Measles. (W:) Hamborsky J., Kroger A., Wolfe S. (red.) Centers for Disease Control and Prevention: Epidemiology and prevention of vaccine-preventable diseases. 13th ed. Washington D.C. Public Health Foundation, 2015\n2. Zaborowski P., Stefaniak J., Parczewski M. Choroby zakaźne. Odra. (W:) Gajewski P. (red.): Interna Szczeklika. Kraków, Medycyna Praktyczna, 2016: 2330\n3. Strobel M.P., Papania J.M., Fiebelkorn-Parker A., Halesy A.N.: Measles vaccine. (W:) Plotkin S.A., Orenstein W.A., Offit P.A. (red.): Vaccines. Wyd. 6. 2013: 352\n4. Gans H., Maldonado Y.: Measles: clinical manifestations, diagnosis, treatment, and Prevention. UpToDate. www.uptodate.com (cyt. 22.05.2017)\n5. Janaszek W.: Wpływ szczepień ochronnych na sytuację epidemiologiczną odry w Polsce. Przegl. Epid., 1998; 52: 413–425\n6. Meldunki o zachorowaniach na choroby zakaźne, zakażeniach i zatruciach w Polsce. Zakład Epidemiologii NIZP-PZH. wwwold.pzh.gov.pl (cyt. 22.05.2017)\n7. CDC przypomina o trwającej w Niemczech epidemii odry. www.mp.pl/szczepienia/aktualnosci/ (cyt. 22.05.2017)\n8. Epidemiological update: Measles – monitoring European outbreaks. European Centre for Disease Prevention and Control. www.ecdc.europa.eu; www.mp.pl/szczepienia/aktualnosci/ (cyt. 22.05.2017)\n9. Measles. Fact sweet. World Health Organization. www.who.int (cyt. 22.05.2017)\n10. Jenco M. Study: Fatal measles complication not as rare as previously thought. AAP News, American Academy of Pediatrics. www.aappublications.org (cyt. 22.05.2017)\n11. Sobczyk W.: Podostre stwardniające zapalenie mózgu. Polski Przegląd Neurologiczny, 2006; 2: 1–6\n12. Eberhart-Phillips J.E., Frederick P.D., Baron R.C. i wsp.: Measles in pregnancy: a descriptive study of 58 cases. Obstet. Gynecol., 1993; 82: 797–801\n13. White S.J., Boldt K.L., Holditch S.J.: Measles, mumps, and rubella. Clin. Obstet. Gynecol., 2012; 55: 550–559\n14. Mumps. (W:) Hamborsky J., Kroger A., Wolfe S. (red.) Centers for Disease Control and Prevention: Epidemiology and prevention of vaccine-preventable diseases. 13th ed. Washington D.C. Public Health Foundation, 2015\n15. Zaborowski P., Stefaniak J., Parczewski M.: Choroby zakaźne. Świnka. (W:) Gajewski P. (red.): Interna Szczeklika. Kraków, Medycyna Praktyczna, 2016\n16. Rubin A.S., Plotkin A.S. Mumps vaccine. (W:) Plotkin S.A., Orenstein W.A., Offit P.A. (red.): Vaccines. Wyd. 6. 2013: 420\n17. Gałązka A.M., Robertson S.E., Kraigher A.: Bull. World Health Organization, 1999; 77: 3–14\n18. Schaffer K., Capner-Morgan P.: Measles, mumps, rubella. (W:) Cohen J., Powderly G.W., Opal M.S. (red.): Infectious disease. 3rd ed., 2011; Vol. 2: 1520–1527\n19. Saad H.A., Patterson C.C., Cardwell C.R. i wsp.: Systematic review and meta-analysis of the association between mumps during childhood and risk of type 1 diabetes mellitus. J. Pediatr. Endocrinol. Metab., 2016; 29: 1123–1128\n20. Zaborowski P., Stefaniak J., Parczewski M.: Choroby zakaźne. Różyczka. (W:) Gajewski P. (red.): Interna Szczeklika. Kraków, Medycyna Praktyczna, 2016\n21. Reef E.S., Plotkin A.S.: Rubella vaccine. (W:) Plotkin S.A., Orenstein W.A., Offit P.A. (red.): Vaccines. Wyd. 6., 2013\n22. Lambert N., Strebel P., Orenstein W. i wsp.: Rubella. Lancet, 2015; 385: 2297–2307\n23. Talarek E.: Kiedy wprowadzono obowiązek szczepienia przeciw różyczce? www.pediatria.mp.pl (cyt. 22.05.2017)\n24. Monthly rubella epidemiological updates. European Centre for Disease Prevention and Control. http://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/rubella/epidemiological-data/Pages/Monthly-rubella-epidemiological-updates-.aspx (cyt. 22.05.2017)\n25. Szenborn L.: Różyczka w Polsce – między planem eliminacji choroby a praktyką w gabinetach lekarskich. Med. Prakt. Szczepienia, 3/2012: 27–30\n26. Rubella. (W:) Hamborsky J., Kroger A., Wolfe S. (red.) Centers for Disease Control and Prevention: Epidemiology and prevention of vaccine-preventable diseases. 13th ed. Washington D.C. Public Health Foundation, 2015\n27. Kimberlin D.W., Brady M.T., Jackson M.A., Long S.S. (red.): Red Book. 30th ed. 2015 Report of the Committee on Infectious Diseases. Wyd. 30., AAP, 2015\n28. www.gov.uk (cyt. 19.04.2017)\n29. Pruna D., Balestri P., Zamponi N. i wsp.: Epilepsy and vaccinations: Italian guidelines. Epilepsia, 2013; 54 (supl. 7): 13–22\n30. IOM (Institute of Medicine). 2012. Adverse effects of vaccines: Evidence and causality. Washington, DC, The National Academies Press\n31. Measles vaccines: WHO position paper – April 2017. Wkly Epidemiol. Rec., 2017; 92: 205–227\n32. Millichap J.G.: Risk of seizures following DTP and MMR vaccines. Pediatr. Neurol. Briefs, 2001; 15: 65–66\n33. Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego-Państwowy Zakład Higieny. Szczepienia ochronne w Polsce. wwwold.pzh.gov.pl (cyt. 06.05.2017)\n34. Rubella vaccines: WHO position paper. Wkly Epidemiol. Rec., 2011; 86: 301–316\n35. Patja A., Paunio M., Kinnunen E. i wsp.: Risk of Guillain-Barré syndrome after measles-mumps-rubella vaccination. J. Pediatr., 2001; 138: 250–254\n36. Jain A., Marshall J., Buikema A. i wsp.: Autism occurrence by MMR vaccine status among US children with older siblings with and without autism. JAMA, 2015; 313: 1534–1540\n37. Uno Y., Uchiyama T., Kurosawa M. i wsp.: The combined measles, mumps, and rubella vaccines and the total number of vaccines are not associated with development of autism spectrum disorder: the first case–control study in Asia. Vaccine, 2012; 30: 4292–4298\n38. Uno Y., Uchiyama T., Kurosawa M. i wsp.: Early exposure to the combined measles–mumps–rubella vaccine and thimerosal-containing vaccines and risk of autism spectrum disorder. Vaccine, 2015; 33: 2511–2516\n39. Global Advisory Committee on Vaccine Safety, 1–2 December 2005. Wkly Epidemiol. Rec., 2006; 81: 15–19\n40. Campbell H., Andrews N., Brown K.E. i wsp.: Review of the effect of measles vaccination on the epidemiology of SSPE. Int. J. Epidemiol., 2007; 36: 1334–1348\nPrzypadki w praktyce. Zapalenie płuc powikłane osutką u 17-letniego chłopca17-letni chłopiec z wysoką gorączką, sięgającą 40ºC oraz objawami zakażenia górnych dróg oddechowych, które przebiegało z zapaleniem spojówek, łzawieniem i uciążliwym, suchym kaszlem.\nWarszawa – 12–13 października 2018 r.: Warszawska Jesień Pediatryczna 2018 – Krajowa Konferencja Szkoleniowa, szczegółowe informacje »\nWyjściową populację badania przeprowadzonego w Norwegii stanowiły wszystkie dzieci rodzone po 1 stycznia 1991 roku. Analizą objęto lata 2009–2014.


Strony z odwołaniami do nieistniejących plików, Europa, Countryballe\nRussia big Russia stronk\nHomofob, bogaty, silny, komuch\nWódka, niedźwiedzie, tygrysy syberyjskie, Counter Strike: Global Offensive, Adidas, uszanki, dubstep, Skrillex, hardbass, koty, hokej, piłka nożna, balet, opery, chrześcijanie, Masza i Niedźwiedź, piwo, prawosławie, militaria, bomby atomowe bum bum hehe , zimę, śnieg, lód, skrzypce, jazda na łyżwach, zwalczanie kebabów\nISISball, zachodni fast food, protesty\nWódka, kasza, zupy, chleb, grzyby, rosyjskie jedzenie kulturowe\n1991 - dziś\nPlik:Russian SFSRball-icon.png Russian SFSRball\nRussiaball- słowiańskie państwo położone we wschodniej Europie i Azji. Na północy graniczy z Oceanem Arktycznym, na południu z\nNorth Koreaball, na wschodzie z Oceanem Spokojnym i wybrzeżem\nAlaskaball i z\nFinlandball na zachodzie. Pańśtwo jest podzielone na 85 pełnoprawnych podmiotów, razem z jego stolicą,\nMoscowball, które jest jednym z miast federalnych Rosji razem z\nSaint Petersburgball oraz\nSevastopolball. Obszar jego terytorium wynosi ponad 17 milionów metrów kwadratowych (nie licząc\nCrimeaball). Daje mu to tytuł największego państwa na świecie. Jest ono większe od całego\nPo tym, gdy jego ojciec\nSoviet Unionball umarł, a całe jego rodzeństwo podzieliło się, Rosja wzięła sprawy w swoje ręce i stworzyła wiele organizacji przeciwnych wschodnim countryballom, takich jak\nEurasian Unionball. Posiada także ważne miejsce w\nSerbiaball - Kuzyn\nKazakhbrick - Brat\nFinlandball - Kuzyn\nPolandball - Kuzyn\nRomaniaball - Kuzyn\nOrthodoxyball- religia państwa ikona HRE Imperium Rosyjskie, a także fasada przeciw niemieckiemu diabłu (zapomij o ateistycznej erze radzieckiej, nigdy nie działała).\nIndiaball- daję mi dużo broni, więc lubi mnie i lubię go. Płaci mnóstwo pieniędzy. Również w BRICSbricks i SCO razem. Ale czy nie chcesz Remove Kebab Pakistanu? OCHRONA CURRY!\nBelarusball- Najlepszy przyjaciel i siostra. Kocham ją ♥\nKazakhbrick- Mój brat. Kazakhbrick czasami pozwala mi używać jego trawnika do rakiet na kosmos i do każdego, kogo chce usunąć. Jest dobry Kebab.\nTurkeyball- Będziemy wielkimi sojusznikami! Chyba, że walczysz z Syracją w Assassincie i przestań próbować mnie powtórzyć.\nPalestineball- Jego prezydent był członkiem KGB w 1984 roku. A ten facet jest anty-westernem. Zwykle pomagam mu w walce Israelcubem - ikonę tych cholernych Żydów.\nBrazilball- Cóż, są częścią BRICS, dodaj wódkę do koktajli i nienawidzisz niemieckiego diabła, więc czemu nie?\nArmeniaball- Lojalny przyjaciel na Kaukazie.\nEurasian Unionball- Wielki syn ktoś Rosji.\nIranball- Wiem, że w XIX wieku. Jesteśmy strategicznymi sojusznikami, którzy wiedzą, kto to działa. Twój stolica Teheranu jest bardzo duża i kulturowa. Xaxaxa i my nienawidzimy tej kapitalistycznej idiotycznej świńskiej i NATOballa.\nEgyptball - Ostatnio szalony, relacje, ponieważ pomogłem ci usunąć kosher, gdy byłem z ZSRR długim czasem obojga pomocy. Wsparcie chrześcijaństwa pomogło mu w jego wojnie w kanale, a on porównywał, że jest niezależnym i antyimperialistycznym politykiem, któremu towarzyszył entuzjastyczny poparcie rządu komunistycznego ZSRR.\nSyriaball - wola pomagania mu w jego wojnie domowej na potrzeby NATO. Będę cię bronił z USA Pindosiya America.\nVietnamball - dobry przyjaciel, ale przestań mnie nazywać radzieckim symbolem radzieckim, jestem Rosją. Sowiecka ikona sowiecka to moja przeszłość. Wkrótce wraca radziek, towarzyszu!\nCubaball- Kolejny towarzysz przyjaciel, tak samo jak Vietnamball.\nPhilippinesball - 12 czerwca to ja i wyjątkowy dzień towarzysza! Rosyjski dzień dla mnie i niezależność dla niego. Określę mu stare bezużyteczne zimnowojenne broń. Również w najbliższym czasie będziemy mogli. CPP-NDF-NPA MOŻNA PRZYJACIELA Z CPRF.\nFranz Josef Landball) •\nNizhny Novgorodball •\nSaint Petersburgball •\nJewish Autonomous Oblastcube •\nNovgorod Republicball •\nGolden Hordeball •\nRussian Republicball •\nSoviet Unionball (\nBalle oznaczone kursywą są nieuznawane lub uznawane częściowo


O ludziach i zwierzętach. Konkurs filmów dokumentalnych 59. Krakowskiego Festiwalu Filmowego. – Kulturatka.pl – wydarzenia kulturalne w Krakowie\nO ludziach i zwierzętach. Konkurs filmów dokumentalnych 59. Krakowskiego Festiwalu Filmowego.\n“Wiele spośród konkursowych dokumentów na pewno skomplikuje widzowi obraz świata. Ich tematem są mury, które wznosimy we własnych głowach, życie w cieniu niedawno minionych wojen czy zmartwychwstałe duchy przeszłości – czasami straszne, czasami groteskowo śmieszne. W naszym konkursie znalazło się miejsce na filmy mistrzów i dzieła debiutantów, obserwacje rzeczywistości i dokumenty kreacyjne, a także na zupełnie nowy gatunek dokumentalny.” – komentuje wybór selekcjonerka, Anita Piotrowska.\nSilną reprezentację w programie tegorocznego Festiwalu stanowią filmy izraelskie. “Adwokatka” (reż. Rachel Leah Jones, Philippe Bellaiche) to filmowy portret wyjątkowej prawniczki, która poświęciła całe zawodowe życie walce o prawa człowieka. Izraelka, Lea Tsemel narażając zarówno siebie, jak i członków rodziny, od 50 lat niestrudzenie broni przed sądem oskarżanych o terroryzm Palestyńczyków. Unes, bohater filmu “Przy łóżku kolaboranta” (reż. David Ofek, Tal Michael) jest podobnie jak Lea zdrajcą w oczach swoich pobratymców. Przed laty zhańbił swoją arabską rodzinę, godząc się na współpracę z izraelskimi służbami specjalnymi. W obliczu śmierci zmaga się ze strachem, wstydem i poczuciem winy.\nPełne śmieci i brudne ulice Kalkuty to przestrzeń życia innych ekscentryków. “Miasto psów” (reż. Jesse Alk) ukazuje kilku opiekunów indyjskich ulicznych psów. Z kalejdoskopowych obrazów wyłania się świat smutny i budujący zarazem. Nieco innym dziwakiem jest serbski pisarz Sreten Božić (“Wongar” reż. Andrijana Stojko), który opiekuje się sześcioma oswojonymi psami dingo i z dala od zgiełku cywilizacji, na obrzeżach australijskiego buszu poszukuje bliskiego kontaktu z naturą i z tymi, którzy odeszli.\nKrakowski Festiwal Filmowy, jako jedyny w Polsce znajduje się w bardzo prestiżowej grupie festiwali kwalifikujących do Oscara w kategorii pełnometrażowych dokumentów. Jest także w renomowanym gronie festiwali rekomendujących pełnometrażowe filmy dokumentalne do Europejskiej Nagrody Filmowej. Festiwal posiada akredytację FIAPF oraz znak jakości EFFE Label.\n“Adwokatka” / “Advocate”, reż. Rachel Leah Jones, Philippe Bellaiche, 110’, Izrael, Kanada, Szwajcaria, 2019\n“Chór ciepłowników” / “Heat Singers”, reż. Nadia Parfan, 64’, Ukraina, 2019\n“Czwarte królestwo” / “The Fourth Kingdom”, reż. Àlex Lora Cercós, Adan Aliaga, 83’, Hiszpania, USA, Meksyk, 2019\n“Dom dla ciebie” / “A House for You”, reż. Mahdi Bakhshi Moqadam, 70’, Iran, 2019\n“Granica” / “The Border Fence”, reż. Nikolaus Geyrhalter, 112’, Austria, 2018\n“Kabul, miasto na wietrze” / “Kabul, City in the Wind”, reż. Aboozar Amini, 85’, Holandia, Afganistan, Niemcy, Japonia, 2018\n“Miasto psów” / “Pariah Dog”, reż. Jesse Alk, 77’, USA, 2019\n“Naszą ojczyzną jest pamięć” / “Memory Is Our Homeland”, reż. Jonathan Kolodziej Durand, 90’, Kanada, 2018\n“O zwierzętach i ludziach” / “Of Animals and Men”, reż. Łukasz Czajka, 55’, Polska, 2019\n“Przy łóżku kolaboranta” / “Around the Bed of a Dying Collaborator”, reż. David Ofek, Tal Michael, 51’, Izrael, 2018\n“Siostra Mussoliniego” / “Mussolini’s Sister”, reż. Juna Sulieman, 71’, Izrael, 2018\n“Spalone wzgórze” / “Cerro Quemado”, reż. Juan Pablo Ruiz, 63’, Argentyna, 2019\n“Stres” / “Stress”, reż. Florian Baron, 83’, Niemcy, USA, 2018\n“Teraz jest świetnie” / “But Now Is Perfect”, reż. Carin Goeijers, 55’, Holandia, 2018\n“Wiatr. Thriller dokumentalny” / “The Wind. A Documentary Thriller”, reż. Michał Bielawski, 75’, Polska, Słowacja, 2019\n“Wongar” / “Wongar”, reż. Andrijana Stojković, 60’, Serbia, 2018\nTags: KFFkrakowski festiwal filmowy59KFF\nKonkurs Główny „Wytyczanie drogi” – Mastercard OFF CAMERA\nWyjątkowe odpowiedzi na codzienne pytania – Wielka Księga Pytań. Basia\nWyjątkowe odpowiedzi na codzienne pytania - Wielka Księga Pytań. Basia


Dane dot. Urzędu Gminy\nZespół Szkół Centrum Kształcenia Zawodowego w Bujnach był 3 marca 2022 r. gospodarzem XXXIX Edycji Olimpiady Młodych Producentów Rolnych, która została zorganizowana z inicjatywy Związku Młodzieży Wiejskiej. W konkursie udział wzięli uczniowie wszystkich szkół powiatowych, a patronat nad konkursem objęli: Starostwo Powiatowe w Piotrkowie Trybunalskim, wójt gminy Wola Krzysztoporska, ARiMR, KRUS oraz Izba Rolnicza. […]


Artykuły oznaczone tagiem: Lotus | gazeo.pl\nWyników: 7 dla tagu "Lotus"\nMicrocab H2EV - jaskółka uwięziona Czwartek 2011-11-24\nJak mówi stare porzekadło, jedna jaskółka wiosny nie czyni. Opracowany w Wielkiej Brytanii Microcab H2EV to właśnie taka jaskółka - zapowiada przyszłość samochodu, ale ze względu na ograniczony zasięg i...\nLotus Eterne - dwa razy więcej drzwi Poniedziałek 2010-11-08\nW klasie sportowych supersedanów (lub, jak kto woli, czterodrzwiowych coupe), po kilku latach od jej powstania zaczyna robić się tłoczno. Komu nie przypadła do gustu linia nadwozia Panamery, a Rapide wydaje się...\nLotus Elite - odrodzenie Poniedziałek 2010-09-27\nWspółczesne samochody hybrydowe w coraz mniejszym stopniu posiłkują się silnikami spalinowymi, coraz większą część ich zadań przekazując jednostkom elektrycznym. Nowy Lotus Elite, pomimo że jego twórcy...\nLotus Evora 414E Hybrid - 4 miejsca, 3 silniki Poniedziałek 2010-05-17\nLotus Evora to samochód od samego początku dość niezwykły. Jest to pierwszy model w historii z silnikiem zamontowanym centralnie i miejscami dla czworga pasażerów. A raczej dwojga i dwójki dzieci, ale zawsze....


Czerwone jak Nikiszowiec - Katowice.dlawas.info - portal informacyjno - rozrywkowy\n19.10.2016 22:03 | Źródło: tekst @Slaskie.\nCzerwone jak Nikiszowiec\nPokażę Wam dzisiaj takie Katowice, jakie widzicie w telewizji. Czerwone jak cegła. Czerwone jak Nikiszowiec.\nJako że dzielnica ta jest chyba najbardziej historyczną dzielnicą Katowic, a na pewno ma zwiększoną nośność pamięci historyczno-kulturowej, nie sposób nie zacząć opowieści od historii tego miejsca. Ale tylko odrobinę, troszeczkę.\nA sięga ona XX wieku – to wtedy przy hutach i kopalniach powstały osiedla robotnicze. Wyobraźmy sobie, że stoimy na polu gdzie prym wiodą szczaw i porohy. Pustka. Rozbudowa pobliskiej kopalni Gische ciągnęła za sobą potrzebę zatrudnienia nowych pracowników – około 3 tysięcy. No, nie łatwe to zadanie. To nowe osiedle zostało więc usytuowane na terenach dzikich jak dziki. Na terenach nieznanych, porośniętych gęstym lasem.\nTo niełatwe już zadanie zostało jeszcze bardziej skomplikowane przez ambicje ówczesnego dyrektora. Postanowił on, że nowo budowane osiedle ma nie tylko gwarantować dach nad głową i kawałek podłogi, ale także dostarczać duchowych radości. Czyli to, że jest takie ładne, nie jest tylko dziełem przypadku. Rodziny górnicze, które wprowadzały się do nowych mieszkań, mogły poczuć się swojsko, widząc, na przykład, na ścianie jednego z budynków mozaikę róż, które zwykły ozdabiać wdzianka Górnoślązaczek.\nŻycie Ślązaków zawsze toczyło się, jak nie wokół chlewików i pieców do wypiekania chleba, to wokół kościoła. Dlatego też kościół św. Anny na Nikiszowcu rzuca się tak w oczy. Jest to okazały gmach z 55-metrową wieżą zwieńczoną kopułą, organami z 5350 (dla ułatwienia: pięcioma tysiącami trzystoma pięćdziesięcioma) piszczałkami, żyrandolem o średnicy 4,5 metra i powierzchnią, która może pomieścić 5, a jak się upchnie, to nawet 6 tysięcy nie/wiernych mieszkańców.\nNikiszowiec to architektoniczna perełka Katowic. Skoro tak się wyróżnia, to wykorzystuje się ją na wiele sposobów. Do tej pory Nikisz był miejscem filmów m.in.: Kazimierza Kutza i Radosława Piwowarskiego, możemy go zobaczyć w teledysku Big Cyc (do popularnej ostatnio ludowej przyśpiewki weselnej „Rudy się żeni”), a także w literaturze. Poza tym, był inspiracją dla powstania wielu malarskich dzieł sztuki, w szczególności obrazów w nurcie sztuki naiwnej. Teraz się trochę wymądrzam ;) Na Nikiszowcu działa nieprzerwanie od 70 lat grupa malarzy-amatorów nazywana Grupą Janowską. Niewprawiony widz powie, że obrazy te nie różnią się niczym od dziecięcych rysunków. I może mieć rację. Ale niewprawiony widz poczuje także, że chodzi tu o szczerość i prostotę tej sztuki. Czujcie co chcecie, ale przyznajcie też tej inicjatywie – której istnienie jest określane mianem „światowego fenomenu” – szacunek. Wiele dzieł w owym nurcie można obejrzeć na wystawie w Muzeum Śląskim. Wtorki są za darmo, więc może warto?\nIzabela Trojanowska śpiewała swego czasu we wspaniałej piosence: „Podaj cegłę, podaj cegłę! Zbudujemy nowy dom. Na miarę naszych marzeń dom”… Myślę, że robotnicy budujący to osiedle mogliby znielubić ten utwór. Wszystko murowane. Wszystko ceglane. Od cegieł kręci się po prostu w głowie… Nikiszowiec jest stworzony z 9 zabudowań – połączonych ze sobą pierścieniowo kamienic, które otaczają dzikie podwórka. Kiedyś tętniły życiem. Życiem przy chlewikach i piekarokach. A dzisiaj… Ale. Mimo swojej, na pierwszy rzut oka, architektonicznej konsekwencji, jest to miejsce bardzo różnorodne. Tę różnorodność tworzą niesamowite szczegóły – począwszy od altan i nadwieszek, na maleńkich detalach na fasadach budynków skończywszy.\nNikiszowiec nigdy nie był „sto lat za murzynami”. Od samego początku, razem z mieszkaniami, budowano budynki użyteczności publicznej: sklepy, szkoły, kościół, gospodę, a także pralnię i łaźnię. (Dla „niedowiedzących”: kiedyś mieszkania, nie tylko te na Nikiszowcu, nie posiadały łazienek ani pralni. Uważano, że mieszkania, w których kąpało się czy prało, szybko stawały się zawilgocone i nieprzyjemne. Oczywiście nie dotyczyło to mieszkań wysokich urzędników kopalnianych, bo po co. Ich mieszkania składały się z 3-4 pokoi, kuchni i łazienki.\nPrawdą jest, że całego dnia na Nikiszowcu nie spędzimy, dlatego jest kilka opcji dalszego zwiedzania. Jeszcze na samym Nikiszowcu, jeśli interesuje Was historia miejsca, polecam udać się do informacji turystycznej i tam wypożyczyć audioprzewodnik po osiedlu. Kamil Durczok poszepce Wam do uszka kilka historii o dzielnicy. Potem zachęcam do odwiedzenia Muzeum Historii Katowic, filii na Nikiszu, gdzie zobaczymy, między innymi, jak wyglądało kiedyś typowe robotnicze mieszkanie! Jeśli chcemy już opuścić Nikiszowiec. Możemy zwiedzić niewielki, ale ładny park na Bolinie, albo ruszyć w drugą stronę i zobaczyć bratnią dzielnicę – Giszowiec. Bratnią, ale zupełnie różną. Ale o tym kiedy indziej.\n5 GLOBalnie w Katowicach


Interesuje cię wiele rzeczy? Chcesz znaleźć doskonały blog wielotematyczny? Idealnie trafiłeś. Ten blog ciekawe treści ma dla każdego. Wejdź na tę stronę internetową, aby znaleźć to, czego potrzebujesz. Dużo informacji, unikatowe wpisy , a to wszystko na naszej stronie internetowej. Każdy może u nas znaleźć to, czego potrzebuje. Bardzo dobry blog musi zawierać atrakcyjne tematy przekazane w jak najłatwiejszy sposób. Na naszym blogu znajdziesz takie wiadomości. Pociągające teksty napisane dla wszystkich. Wejdź i przekonaj się.


D2w - dodatek do produkcji tworzyw ulegających samodegradacji (temat nr 8496) - Forum - Wortal Plastech\nForum Wiadomości D2w - dodatek do produkcji tworzyw ulegających samodegradacji\n11 cze 2008, 0:00 Plastech\nProdukt prezentowany przez firmę Ecoplastic był bez wątpienia jedną z najciekawszych rzeczy pokazanych podczas niedawnych targów Plastpol, które odbyły się w Kielcach. Spółka pokazała dodatek do produkcji miękkich i półsztywnych tworzyw sztucznych ulegających samodegradacji. Dodatek d2w powoduje szybki i nieszkodliwy dla środowiska rozkład niezależnie od czynnika jaki go zainicjował. Produkty zawierające wspomniany dodatek mogą być spalane, kompostowane, składowane jak i poddane recyklingowi przed całkowitym rozpadem. d2w - dodatek do produkcji tworzyw ulegających samodegradacji czytaj>>\n21 sty 2013, 16:02 *.33.186.64\n2 cze 2019, 21:37 *.173.240.108\n20 lip 2020, 19:14 *.15.210.85\nNa informację o działającej Fundacji "The World €_compositum Forum" nawet Pan Minister Klimatu a za nim dziennikarze - nie odpowiedzieli. Jest tam technologia mówiąca o "brylancie technicznym" na skalę światową. Innowacyjność, nowoczesność do przejęcia przez Gminy i ich składowiska poprzez zakup Know-how. Znikają odpady poprodukcyjne (powszechnie błędnie zwane śmieciami) . Technologia wymyślona w Fundacji jest ponad narodowa. Miliony ton plastiku, szmat i tektury mogą być ponownie w obiegu gospodarczym. Jest tego co najmniej tyle ile naliczonego VATu, który stanowi miliardy majątku narodowego. Rząd i Gminy chcą to puścić "w ogień. Czemu nie w doniczki, szczotki, elementy mebli ogrodowych, altany itd, itp. Fundacja ma już co pokazać. Oby "władze" myślały inaczej. Ale Fundacji nikt nie zaprosił do dyskusji. Nie została też przeczytana strona w internecie? Czy była pomoc w jej utworzeniu. Nie. Ale dobre pomysły na miarę zarabiania miliardów złoty z niczego się nie zliczą. Spalić pieniądze - jak to łatwo powiedzieć. W tych surowcach (jednym zbędne - drugim użyteczne) jest zawarty VAT 23 %. Spalić go w hałdach na wysypisku. A może dać kilku tysiącom ludzi zatrudnienie w jego dalszym (Know-how) przetwarzaniu. Jak podniesiesz wiaderko z plastiku - leżące w lesie - to jesteś złodziejem? Stanowi to „dobro narodowe” nie do ruszenia. A może lepiej zostać pracownikiem Fundacji, która przetworzy plastik na kompozyt a następnie na np. doniczkę, szczotkę etc. Do przemyślenia również dziennikarskiego. O wsparciu myślenia w inną stronę rozwoju. Bieg myślenia o tzw. śmieciach należy zmienić u Władzy i w społeczeństwie. Warto ponieważ wiemy jak i mamy już efekty. Fundacja czeka na mądrych, innowacyjnych ekologów i producentów wyrobów z plastików. Bez wieszania się na drzewach. Oszczędzimy miliony ton surowców zwanych odpadami. Z drzewa, szmat i tektury. Nasza technologia i Polskie Patenty to zapewniają. Tak oszczędzi się majątek Narodowy. Śmieci ze znanej niechlujnej postaci będą wyrobami użytecznymi. I o to chodzi. Bio-degradowalność, oszczędność, zatrudnienie, nowe firmy, nowe szkoły dla zawodu ekolog użyteczny, etc. Zamiast importowania chemicznego składnika D2w . Czas na wszystkie zmiany. Miliardy "kasy" w różnych walutach tylko czekają. Bez importowania cudzych pomysłów. Polecamy T.Ś. Prezes Fundacji.


Temat: Kwatera Gonkuro... 2009-01-18, 22:37\nStandardowa kwatera dla członków 4 oddziału...\nPrzyszedłem od kwatery i położyłem się spać.\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 17:21\nwróciłeś i od razu poszedłeś spać jednak nie było ci dane spać w spokoju gdyż zostałeś obudzony a dokładniej sam się obudziłeś na dźwięk zamykanych drzwi jednak nikogo wokół nie widziałeś\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 17:23\nPrzetarłem oczy i rozejrzałem sie jeszcze raz.\n- Co jest znowu...\nPowiedziałem do siebie cicho i zacząłem się zastanawiać co to było... a może przeciąg?\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 17:29\nRozglądnąłeś się i niczego nie zobaczyłeś a gdy już pomyślałeś że to tylko przeciąg dosłownie przed tobą stanęła znajoma postać była to Ilya która uśmiechnięta powiedziała przepraszam że cię obudziłam\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 17:34\n- Nic się nie stało... Co tu robisz?\nZapytałem podnosząc się i parząc na nią z lekkim uśmiechem.\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 17:37\nPo prostu przyszłam zobaczyć się ze swoim przyjacielem i po za tym gratuluje przydzielenia do oddziału powiedziała uśmiechnięta dziewczynka po czym zapytała mógł byś zemną pójść do świata ludzi\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 17:43\n- Miło cię widzieć i dziękuje że mnie jeszcze pamiętasz... Do świata ludzi? No dobrze ale po co?\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 17:47\nPo co? powtórzyła Ilya i po chwili odpowiedziała musi być jakiś powód po prostu chciała bym trochę czasu spędzić z tobą\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 17:51\nZawiązałem zana i podszedłem do niej kładąc palec na jej czole...\nUśmiechnąłem się i czekałem na jej ruch.\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 18:05\nIlya uśmiechnęła się i powiedziała Weź mnie na barana, proszę po czym chwile się zastanowiła i zapytała A shinigami mogą od tak przechodzić do świata żywych?\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 18:08\n- Szczerze to nie wiem ale... może nikt się nie dowie... tak jak z obecnością twoją tutaj\nUśmiechnąłem się i nastawiłem barana by skoczyła na nie.\n- To dawaj...\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 18:14\nIlya wskoczyła ci na barana i zaczęliście iść do bramy przejścia gdy już tam doszliście dwóch strażników zatrzymało was mówiąc Ty shinigami masz zezwolenia na udanie się do świata żywych i kim jest ta dziewczynka nie wygląda na shinigami ani na uczennice\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 18:27\n- Ona? to moja siostra chciałem pójść z nią na spacer i pokazać ŚŻ... Nie mam zezwolenia a to jakiś problem?\nSpojrzałem na nich zdziwiony i myślałem jak by tu się przedrzeć przez ochronę.\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 18:57\nTak to jest problem nie możemy przepuścić kogoś kto nie ma pozwolenia a po za tym mógł byś się przedstawić bo chciał bym sprawdzić tożsamość twoją i twojej siostrzyczki powiedział strażnik po czym zaczął przyglądać się dziewczynce. Mogę się nimi zająć braciszku stwierdziła Ilya\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-19, 19:15\n- Myślisz że to konieczne? Dobrze ale bądź delikatna...\nPowiedziałem uśmiechając się delikatnie.\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-20, 11:52\nStrażnicy zobaczyli że coś szeptacie i od razu przyłożyli wam do gardeł miecze mówiąc co kombinujecie po tych słowach Ilya od razu odpowiedziała chcę iść do świata ludzi ze swoim braciszkiem a wy mi przeszkadzacie wtedy poczułeś że moc dziewczynki zmienia się jej energia byłą przesiąknięta złymi emocjami wtedy też przy strażnikach pojawiła się garganta co było nie spotykane aby te tunele pustych prowadziły do seireiter. Z owych dziur wyłoniły się tylko dwie łapy pustych które wciągnęły shinigamich do środka a wy mieliście wolną drogę. Gotowe już możemy iść powiedziała Ilya i poczułeś że znów jest spokojna i uśmiechnięta jak zwykła ludzka dziewczynka\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-20, 12:12\n- To ruszajmy...\nUśmiechnąłem sie i ruszyłem przez bramę do świata ludzi... Był mi obojętny los tych shinigamich chociaż byłem z IV oddziału to nie zależało mi na innych Shinigamich no poza panią porucznik.\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro... 2009-01-20, 13:15\nNie przejmując sie losem strażników bramy przeszedłeś do świata żywych i pojawiłeś się na placu zabaw przy jakimś osiedlu. Było to pełno dzieci i ich rodziców a wtedy Ilya zapytała zwykli ludzie nie widzą cię prawda?\nTemat: Re: Kwatera Gonkuro...


Kupno roweru jest niewątpliwie dość trudnym wyborem i dużym przedsięwzięciem. Musimy wybrać idealny model i zdecydować się na najlepszą markę. Niestety duży wybór na rynku nam tego nie ułatwia i jeśli nie mamy konkretnie sprecyzowanych wymagań to nie powinniśmy podążać na oślep i wybrać jak najbardziej uniwersalny model i markę. Rower giant został wykonany tak, aby możliwie jak najbardziej sprawdził się wszystkim co oznacza, że sprawdzi się nie tylko kobietą, ale także mężczyzną. Zawodowcy też docenią jego wykonanie i komfort w czasie jazdy, a amatorzy będą wręcz zachwyceni.\nJakie są rowery marki giant\nRower Giant anyroad jest przede wszystkim uniwersalny i lekki, dzięki czemu sprawdzi się nawet kobietą. Opony i cała budowa pojazdu jest wykonana w taki sposób żeby możliwie jak najbardziej wyeliminować wszelkie nieprzyjemności jakie mogą nas spotkać na drodze. Zamontowane w oponach specjalne wkładki sprawiają, że opony są o wiele bardziej wytrzymałe i odporne na przebicia. Natomiast budowa opony jest bardzo dobra jakościowa co jest odczuwalne szczególnie wtedy kiedy najedziemy na jakąś nierówność, bo fizycznie jej nie poczujemy. Wygodne siodełko i profil kierownicy sprawia, że położenie ciała jest idealnie wyprofilowane, dzięki czemu nie odczuwamy bóli jakie mogą nam towarzyszyć kiedy jeździmy dużo i po trudnych drogach. Niewłaściwa pozycja ciała na rowerze może bowiem sprawić, że zaczniemy mieć problemy z kręgosłupem, a z rowerem marki giant nam to nie grozi. Na uwagę zasługuje także trwałość i niska cena.\nWybierając odpowiedni rower, najlepiej sprecyzować dokładnie swoje oczekiwania i cechy, które chcemy, aby dany model posiadał. Na rynku jest bardzo wielki wybór i bardzo ciężko wybrać odpowiedni. Musimy przed zakupem odpowiedzieć sobie na kilka pytań, a mianowicie, jak ma wyglądać, jakie trasy chcielibyśmy nim pokonywać najczęściej, gdzie będziemy nim zazwyczaj jeździć, bo każdy model jest stosunkowo przeznaczony do jazdy po innej powierzchni. Jeśli nie możemy określić jednoznacznie niczego to warto wybrać rower, który jest uniwersalny najbardziej jak to możliwe.\nNiesprecyzowane wymagania co do modelu\nRower giant został stworzony z myślą o wszystkich klientach. Doskonale sprawdzi się dla wszystkich i dla amatorów i dla zawodowców.\nJest bardzo wygodny w użytkowaniu. Rama wykonana jest z aluminium przez co nie dość, że wizualnie wygląda bardzo ciekawie to jest do tego bardzo trwała.\nKolejnym plusem giant anyroad jest wygodne siodełko. Możemy nim pokonywać bardzo duże dystanse i nie odczuwamy przy tym dyskomfortu i bólu kręgosłupa.\nUniwersalność rowerów giant polega też na tym, że możemy nim jeździć po różnych powierzchniach i zdecydowanie nie tracimy na tym swojej wygody jak w przypadku takich modeli, które przeznaczone są tylko do jednego rodzaju dróg. Wszystkie te cechy rowerów marki giant królują nad innymi markami. Jakość w stosunku do ceny wypada niezwykle korzystnie i z pewnością każdy klient decydujący się na zakup jednośladu marki giant nie będzie żałował wyboru, a jazda nim to będzie niewątpliwa przyjemność.\nMarka giant jest skupiona na tworzeniu pojazdów dla każdego rodzaju klientów. Jest więc idealny dla amatorów, ale także dla tych ludzi, którzy już od dawna w ten sposób spędzają swoją aktywność fizyczną. Osoby szukające rowerów, których jakość jest bardzo dobra, a cena stosunkowo niska, znajdą w marce giant swoje perełki. Rower giant bowiem przeznaczony jest dla każdego niezależnie gdzie jeździ, po jakich powierzchniach i czego oczekuje od tego rodzaju pojazdu.\nCharakterystyka rowerów giant\nGiant anyroad jest pojazdem przede wszystkim niezwykle uniwersalnym. Możemy dzięki niemu pokonywać nawet bardzo długie dystanse po różnych powierzchniach.\nJest to pojazd z bardzo dobrym osprzętem i wygodnym siodełkiem. Kierownica natomiast jest wykonana z ogromną precyzją przez co mamy niewątpliwie kontrolę w czasie jazdy, nawet po nierównych drogach co jest niezwykle ważne.\nRower jest lekki i po wymianie opon możemy przebywać nawet te najbardziej wyboiste drogi bez trudu. Możemy traktować go jako rower szosowy i ten typowo górski. Rama wykonana jest z aluminium przez co jest niezwykle trwała, ale także bardzo ciekawie wygląda. Kolejnym plusem są opony, które pozwalają na jazdę po różnej powierzchni i nawet wtedy, konstrukcja i wyprofilowanie całości uniemożliwia ból i dyskomfort pleców. Jest to dobra wiadomość szczególnie dla amatorów, którzy wyrabiają sobie dopiero kondycję i wytrwałość, a wszelakie bóle w tym nie pomagają i można się bardzo szybko zniechęcić. Rower giant jest niewątpliwie bardzo korzystnym zakupem.


cesaria evora wyniki wyszukiwania dla tego słowa (1)\nSzczecin Plus Music Fest 2011\n24-05-2011 17 marca 2011 odbył się pierwszy koncert w ramach Szczecin Plus Music Fest 2011. W Filharmonii Szczecińskiej wystąpił wówczas Bassekou Kuoyate, wirtuoz ngoni – zachodnioafrykańskiej lutni uważanej za praprzodka banjo. Do końca czerwca odbędą się jeszcze trzy i do...


Krem do rąk z masłem shea Dr. Sante 75ml - Krople Urody\n» Krem do rąk z masłem shea Dr. Sante 75ml\nKrem do rąk z masłem shea Dr. Sante 75ml\nKod produktu: E8DA-1831D\nOpis produktu: Odżywczy krem do rąk o przyjemnej konsystencji i otulającym orzechowym aromacie. Krem z masłem shea szybko się wchłania, pozostawiając skórę delikatną i gładką. Idealny do suchej skóry. Masło shea zawiera kwasy tłuszczowe, które pielęgnują skórę chroniąc ją przed odwodnieniem. Krem zawiera aż 10% masła shea. Zmiękcza skórki wokół paznokci oraz dba o ich płytkę. Polecany do codziennego użycia, szczególnie w okresie jesienno-zimowym.\nSkład: aqua, butyrospermum parkii butter, cocos nucifera oil, ricinus communis seed oil, cetearyl alcohol, ethylhexyl stearate, glycerin, cetearyl ethylhexanoate, glyceryl stearate, peg-100 stearate, dimethicone, sodium acrylates copolymer, lecithin, aluminum starch octenylsuccinate, dimethyl sulfone, divinyldimethicone/dimethicone copolymer, c12-13 pareth-23, c12-13 pareth-3, xanthan gum, parfum, phenoxyethanol, caprylyl glycol, benzyl benzoate


stil-flRm0z3MEoA-unsplash – Brand Girls\nChcesz działać efektywniej? Poznaj 20 rzeczy, które możesz zrobić dla swojego biznesu w godzinę --->> [ POBIERZ EBOOKA! ]\nCopyright 2020 - Brand Girls | www.brandgirls.pl | Polityka Prywatności


Żona Dawida Kubackiego ostro odpowiada Jackowki Kurskiemu. Ale afera!\nStrona główna Dzieje się! Żona Dawida Kubackiego ostro odpowiada Jackowki Kurskiemu. Ale afera!\nWczoraj Dawid Kubacki wywalczył brązowy medal Zimowych Igrzysk Olimpijskich w Pekinie, ale transmisja na żywo z tego wydarzenia w Telewizji Polskiej wywołała wiele skrajnych emocji. Do wszystkiego odniosła się żona naszego medalisty olimpijskiego, Marta Kubacka. Padło wiele gorzkich słów.\nMarta Kubacka odpowiada Jackowki Kurskiemu. Poleciały iskry!\nCała „afera” rozpoczęła się, kiedy Przemysław Babiarz kończył transmisję z konkursu olimpijskiego na skoczni normalnej. Zasugerował wówczas, że dobry wynik Kubackiego i Stocha to efekt tego, że skoki narciarskie wróciły do swojego domu, do TVP, gdzie ostatnio były nieobecne z niezależnych od Telewizji Polskiej przyczyn. To był wyraźny pstryczek w nos dla stacji TVN.\nTaką narrację podtrzymał też prezes Telewizji Polskiej. „Sami Państwo widzieli, co się stało. Kiedy tylko skoki wróciły do Telewizji Polskiej natychmiast przyszły też sukcesy Polaków Mamy medal igrzysk olimpijskich dla Polski! 2 Polaków w szóstce, 4 w rundzie finałowej. Brawo polscy skoczkowie, brawo Dawid Kubacki! Bądźmy razem z TVP.” – napisał wymownie na Twitterze Jacek Kurski.\nTakich opinii nie wytrzymała zarówno żona Dawida Kubackiego, Marta oraz żona Kamila Stocha, Ewa Bilan-Stoch. Ich reakcje mówią same za siebie.\n„Mój osobisty mąż zdobył medal IO tylko dzięki swojej ciężkiej pracy, wielu wyrzeczeniom oraz całemu tabunowi ludzi którzy (może nie wszyscy – nie wiem) nie patrza na to gdzie była transmisja. Tak myślę ja – Jego osobista żona.” – zareagowała na komentarze Babiarza i Kurskiego, Marta Kubacka.\nWtóruje jej Ewa Bilan-Stoch, która jest żoną Kamila Stocha, a jednocześnie managerką Dawida Kubackiego. Ewa zauważyła, że Dawid Kubacki jest twarzą Eurosportu, a tam, przecież skoki są obecne nieprzerwanie od bardzo dawna i stacja ta pokazywała wszystkie największe sukcesy Dawida.\nJak myślicie, czy żony skoczków oburzyły się słusznie, czy słowa Przemysława Babiarza i Jacka Kurskiego należało potraktować z przymrużeniem oka? Po komentarzach w mediach społecznościowych widać, że zdania są podzielone.


Masz kłopoty z dziąsłami? Włącz te składniki do swojej diety | Modanaurode moda, zdrowie, uroda, medycyna estetyczna\n– Jeśli nie dostarczymy paliwa pod postacią konkretnych składników odżywczych nie pomoże nawet wzorowa higiena jamy ustnej oraz opieka stomatologiczna. Właściwa dieta jest niezbędna, jeśli chcemy usprawnić układ odpornościowy i obronić się przed bakteriami powodującymi stan zapalny dziąseł, który może przeobrazić się w paradontozę – mówi lek. stom. Monika Stachowicz z Centrum Leczenia i Profilaktyki Paradontozy Periodent w Warszawie.\n– To efekt uwalniania kolagenaz, grupy enzymów, które rozkładają naturalny kolagen w dziąśle. Utrata kolagenu jest charakterystyczna dla wczesnego etapu stanu zapalnego, dziąsła stają się mniej odporne w walce z infekcją, a uszkodzone tkanki słabiej się regenerują. Dlatego pokarmy zawierające kolagen są tak istotne – wyjaśnia ekspert.\n– Jak wynika z badań, osoby z odpowiednim poziomem CoQ10 są mniej narażone na stany zapalne dziąseł i paradontozę. Z kolei jego niedobory stwierdza się u 60-90 proc. pacjentów z chorobami przyzębia. Związek ten redukuje stan zapalny dziąseł, hamuje jego postęp i stymuluje procesy naprawcze. Dlatego warto go suplementować lub spożywać pokarmy go zawierające – radzi dr Stachowicz.\n– Najnowsze badania przeprowadzone na University of Washington potwierdzają, że skłonność do krwawienia dziąseł jest powiązana z niskim poziomem witaminy C w osoczu. Co więcej, naukowcy odkryli, że zwiększenie jej dziennego spożycia pomaga zredukować te objawy. W tym przypadku warto stosować zróżnicowaną dietę lub rozważyć suplementowanie witaminy C w dawce ok. 100-200 mg dziennie – komentuje periodontolog.\nNajwięcej witaminy C znajdziemy w nieprzetworzonych produktach takich jak np. jarmuż, kiwi, brokuły, natka pietruszki, czerwona i zielona papryka – szklanka tej pierwszej zawiera ponad 300% zalecanego dziennego spożycia, a kolejnej 200%. Na niedobór powinny również uważać osoby będące na specjalistycznej diecie, np. paleo, w której produkty posiadające witaminę C, ale zawierające cukier (np. kiwi, pomarańcze), są eliminowane.\n– Niedobór witamin i minerałów znacząco podnosi wzrost ryzyka schorzeń przyzębia. Dlatego niezależnie, czy jesteśmy już pod opieką periodontologa i zmagamy się z chorobą dziąseł, czy chcemy zapobiec takim problemom w przyszłości, włączając do swojej diety produkty bogate w te składniki odżywcze wspieramy zdrowie swoich dziąseł – mówi ekspert.\n– Aby zmniejszyć wzrost chorobotwórczych bakterii, warto także wyeliminować ze swojej diety cukier, który stanowi dla nich pożywkę oraz rafinowane węglowodany, czyli np. białe pieczywo, ryż czy makaron. Zadbajmy także o prawidłowy mikrobiom jamy ustnej, wprowadzając do diety probiotyki, które wspierają równowagę naturalnej flory bakteryjnej, hamują rozwój zapalenia dziąseł oraz gromadzenie się płytki nazębnej. Naturalnym źródłem bakterii probiotycznych jest np. kefir, kimchi, a także nasze polskie kiszonki np. ogórki czy kapusta, nazywane zimowymi superfoods – dodaje.


Wyniki kategorii SINGLE MĘŻCZYZN 30 + B w turnieju KORTOWO CUP 2010/2011 - MASTERS.Turniej rozgrywany w Kortowo Tennis Club Poznań Poland\nO TENIQOturniejeligiZawodnicyKlubyOrganizacjeSzkołySkontaktuj się z nami polskiDeutschenglishLogowanieRejestracja\tWyniki kategorii SINGLE MĘŻCZYZN 30 + B w turnieju KORTOWO CUP 2010/2011 - MASTERS.Turniej rozgrywany w Kortowo Tennis Club Poznań Poland\nTurniej : KORTOWO CUP 2010/2011 - MASTERS SINGLE MĘŻCZYZN 30 + B\npoczątek w turnieju : 2011-05-14 10:00:00 planowana data zakończenia : 2011-05-14 22:00:00\nTurniej KORTOWO CUP 2010/2011 - MASTERS kategoria SINGLE MĘŻCZYZN 30 + B l.p. rank ćwierć-finałpół-finałfinałzwycięzca1S. Małachowski 2bye3A. Kubanek 4K. Hołysz 5M. Tomczak 6D. Kamiński 7M. Szmyd 8R. Flisikowski S. Małachowski v/oK. Hołysz 7:6 6:3 M. Tomczak 6:4 3:6 10:8 M. Szmyd 6:3 3:6 10:8 K. Hołysz 6:2 6:4 M. Tomczak 3:6 7:6 6:2 K. Hołysz 4:6 6:2 6:4 1. Innowacyjna platforma do publikacji wydarzeń i osiągnięć sportowych.


Tantal - Sennik. Sprawdź Znaczenie Snu | iWoman.pl\nStrona główna / Sennik / T / Tantal\nTantal - Znaczenie snu\nW sennej symbolice tantal zawsze zapowiada coś złego. Niewykluczone więc, że na Twojej drodze pojawią się nowe trudności, lub że nagle stracisz cały zapał do pracy i działania.


Nakręć film profilaktyczny i wygraj nagrody!\nKiedy: 2017-11-23 , godzina: 09:00 | Gdzie: Centrum Sportu i Kultury w Garwolinie\nPortal eGarwolin.pl 07/11/2017\nKomenda Powiatowa Policji w Garwolinie i Urząd Gminy Garwolin zapraszają uczniów klasy VII szkół podstawowych, klas II i III gimnazjum oraz uczniów szkół ponadpodstawowych do udziału w konkursie na film profilaktyczny. Na zwycięzców czekają nagrody.\nKonkurs na film profilaktyczny to kolejne działanie w projekcie "Edukacja szansą na redukcję zagrożeń w powiecie garwolińskim" realizowanym w ramach programu Ministerstwa Spraw Wewnętrznych i Administracji "Razem Bezpieczniej"\nKomenda Powiatowa Policji w Garwolinie i Urząd Gminy Garwolin zapraszają uczniów klasy VII szkół podstawowych, klas II i III gimnazjum oraz uczniów szkół ponadpodstawowych do udziału w konkursie na film profilaktyczny. Celem konkursu jest pobudzenie zainteresowania profilaktyką społeczną, a w szczególności zapobieganiem przemocy, stosowania substancji psychoaktywnych, podejmowania zachowań ryzykownych i popełniania czynów karalnych przez osoby nieletnie.\nZadanie konkursowe polega na nakręceniu filmu profilaktycznego i zgłoszeniu go do konkursu. Dokładne informacje znajdują się na plakacie i w regulaminie konkursu.\nW dniu 23 listopada 2017r w Kinie Wilga odbędzie się przegląd filmów profilaktycznych zgłoszonych do konkursu, podczas którego wyłonieni zostaną zwycięzcy.\nZwycięski film zostanie opracowany jako materiał dydaktyczny i rozpropagowany we wszystkich szkołach powiatu garwolińskiego. Dla zwycięzców przewidziane są atrakcyjne nagrody.\nW przypadku pytań proszę o przesłanie wiadomości na adres mail danuta.kalinowska@ra.policja.gov.pl.\nNakręć film profilaktyczny i wygraj nagrody! komentarze opinie\ngość 2017-11-23 18:07:49\ngdzie można obejrzeć filmy, które brały udział w konkursie?\nGość - niezalogowany 2017-12-25 23:53:21\nGdzie można filmy zobaczyć ?\nInne Konkursy, Garwolin Gmina - więcej informacji


Parada Mobilności 2015 - AkcjaMiasto.org\nInicjatywy, Mobilność, Piesi, Rowery\n▪ Ile miejsca na drodze potrzebujemy? – happening fotograficzny, Most Uniwersytecki\n▪ Spacer: Tajemnicze Miejsca Nadodrza. skrzyżowanie ul. W. Łokietka i B. Drobnera, g. 15:00.


Łowcy.b - Legenda O bobrach 2/2(Sopot top trendy 2009) - patrz.pl\nŁowcy.b - Legenda O bobrach 2/2(Sopot top trendy 2009)\nOpublikowany 2009-06-30 00:21:49\nTagi: #kabaret #ani #euro #trendy #top #sopot #panow #2012 #mlodych #mru #legenda #lowcy #2009 #m4rcinpl #paranienormalni #bobrach #22sopot\nsuper jazda ok!!!!!!!!!!!!!\nLegenda o butach jest lepsza. ;) Mi przynajmniej bardziej się podoba. :)\nTo jest legenda o bobrach bylo na sopocie 2009\nto nie jest legenda o bobrach\nMają talent, myślę że muzyka mogliby się zajmować zawodowo ale wole ich w kabarecie :P\nNie ma co, mają chłopaki talent,,, sympatycznie i chcemy więcej:) pozdrawiam


Zdarzenie drogowe i uzyskanie możliwie największego odszkodowania - forum dyskusyjne - forum, forum wielotematyczne, forum młodzieżowe,forum ogólnotematyczne,forum zarabianie,forum nieruchomości,forum samochodowe,forum sportowe,forum zdrowie\nDzisiaj jest 01 gru 2021, 05:12\nZdarzenie drogowe i uzyskanie możliwie największego odszkodowania\nPostautor: igmk » 12 maja 2019, 11:50\nJakie są drogi postępowania w dochodzeniu do roszczeń odszkodowawczych z ubezpieczenia OC - pytam z punktu widzenia osoby poszkodowanej w takim zdarzeniu? Czy jedyna droga to odwoływanie się od zaniżonych kwot?\nRe: Zdarzenie drogowe i uzyskanie możliwie największego odszkodowania\nPostautor: miastowy » 13 maja 2019, 12:13\nFakty są takie, wszelkie straty związane ze zdarzeniem drogowym, powinny być usunięte i przywrócone niemal do stanu sprzed zdarzenia drogowego. Dlatego też ubezpieczyciel oferuje poszkodowanemu samochód zastępczy do czasu, aż pierwotne auto nie zostanie naprawione.\nWarto też zdawać sobie sprawę z tego, że poszkodowany może sprzedać na zasadzie umowy cesji szkodę na pojeździe za określoną kwotę. Zwłaszcza, gdy nie ma czasu i zasobów na samodzielne dochodzenie odszkodowania. Proponuje tutaj jeszcze dopytać: https://campter.pl/uslugi/wykup-cesja-szkod-oc-ac/\nPostautor: asist87 » 24 lut 2020, 20:22\nW takich sytuacjach widać, jak ważny jest dobry wybór ubezpieczyciela. Ja ze swojej strony polecam Polins, mają dobre ubezpieczenia za małą kwotę, z szybkim procesem likwidacji szkody i sprawiedliwym wyliczeniem odszkodowania. Szczegóły sprawdzisz na http://polins.pl/\nPostautor: trik01 » 09 maja 2020, 23:10\nMyślę, że w takich sprawach pomoc prawna będzie dobrym rozwiązaniem.\nPostautor: luśka » 10 maja 2020, 21:14\nJeśli już dojdzie do takich można powiedzieć przykrych sytuacji, to ja również doradziłabym pomoc kogoś, kto się zna na odszkodowaniach i związanych z nimi procedurach. Wiem, że w Poznaniu kancelaria Eventum zajmuje się odszkodowaniami dot. zdarzeń komunikacyjnych. Podejmują się różnych spraw, zarówno dot. szkody na osobie czy w pojeździe. Ocenią sprawę, pomogą zgłosić szkodę, mają za sobą długoletnie doświadczenie. Jeśli otrzymaliście zbyt niskie odszkodowanie lub odmowę, również możecie się do nich zgłosić.\nPostautor: hanja » 03 lut 2021, 18:17\nDokładnie, dobre ubezpieczenie, ewentualnie jeszcze możecie pomyśleć o wzięciu własnego rzeczoznawcy, do wyznaczenia kosztów szkód powypadkowych. My tak zrobiliśmy ostatnio, gdy niestety w takim zdarzeni drogowym braliśmy udział. Oczywiście nasz samochód po wypadku był niesprawny i potrzebowaliśmy lawety, zadzwoniłam więc do firmy Warszawskie Podnośniki Koszowe z Raszyna https://unosimy.pl/oferta/lawety. To rzetelna firma, szybko przyjechali, bez problemu zajęli się zorganizowaniem przejazdu, całość wyszła w dobrej cenie, spisali się bardzo dobrze, polecam.\nPostautor: Unika » 28 sie 2021, 17:21\nMnie w tej chwili bardziej interesuje umowa darowizny części samochodu i szukam na ten temat różnych informacji. Chciałabym przekazać auto swojemu chrześniakowi ale zupełnie nie znam się an przepisach w tej kwestii. Znalazłam za to ciekawy artykuł na ten temat.\nPostautor: Unika » 28 sie 2021, 17:26


Kolor: biały, czarny Moc źródła: 1x60W Źródło światła: Żarówka halogenowa, LED-owe żarówki, Żarówka energooszczędna, Żarówka Wysokość (cm): 82 Średnica (cm): 30 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Źródło światła w zestawie: Nie Kolor producenta: NERO (czarny) Klosz/abażur: opal dwuwarstwowy klosz Ilość punktów świetlnych: 1 Średnica Ø: 20cm - 30cm, 30cm - 40cm Napięcie zasilania: 230 V Rodzaje gwintów żarówek: E27\nClassic Globe Small lampa stojąca...\nKolor: biały, czarny Moc źródła: 1x60W Źródło światła: Żarówka halogenowa, LED-owe żarówki, Żarówka energooszczędna, Żarówka Wysokość (cm): 130 Średnica (cm): 30 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Ilość punktów świetlnych: 1 Średnica Ø: 20cm - 30cm, 30cm - 40cm Napięcie zasilania: 230 V Rodzaje gwintów żarówek: E27 Źródło światła w zestawie: Nie Kolor producenta: NERO (czarny) Klosz/abażur: opal dwuwarstwowy klosz\nClassic Globe Big lampa stojąca...\nKolor: biały Materiał: aluminium, tworzywo Moc źródła: 1x10,5W Źródło światła: LED - zintegrowany Wysokość (cm): 60,5 Średnica (cm): 12 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Ilość punktów świetlnych: 1 Średnica Ø: 10cm - 15cm Napięcie zasilania: 230 V Źródło światła w zestawie: Tak Kolor producenta: BIANCO (biały)\nKolor: czarny Moc źródła: 1x15W Źródło światła: LED-owe żarówki Wysokość (cm): 80 Szerokość (cm): 17,5 Długość (cm): 17,5 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Źródło światła w zestawie: Tak Kolor producenta: NERO (czarny) Ilość punktów świetlnych: 1 Napięcie zasilania: 230 V Rodzaje gwintów żarówek: GX53\nElisa słupek zewnętrzny 1x15W GX53...\nKolor: biały Moc źródła: 1x15W Źródło światła: LED-owe żarówki Wysokość (cm): 80 Szerokość (cm): 17,5 Długość (cm): 17,5 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Rodzaje gwintów żarówek: GX53 Źródło światła w zestawie: Tak Kolor producenta: BIANCO (biały) Ilość punktów świetlnych: 1 Napięcie zasilania: 230 V\nKolor: czarny Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 2x15W Źródło światła: Żarówka halogenowa, LED-owe żarówki Wysokość (cm): 60 Szerokość (cm): 15 Długość (cm): 10 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Rodzaje gwintów żarówek: G9 Kolor producenta: NERO (czarny) Klasa energetyczna EEL: A++ - E Ilość punktów świetlnych: 2 Napięcie zasilania: 230 V\nSirio Small lampa stojąca...\nKolor: szary Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 1x15W Źródło światła: Żarówka halogenowa, LED-owe żarówki Wysokość (cm): 8 Szerokość (cm): 5 Długość (cm): 15 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Rodzaje gwintów żarówek: G9 Kolor producenta: GRIGIO (szary) Klasa energetyczna EEL: A++ - E Ilość punktów świetlnych: 1 Napięcie zasilania: 230 V\nKolor: grafitowy Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 1x15W Źródło światła: Żarówka halogenowa, LED-owe żarówki Wysokość (cm): 8 Szerokość (cm): 5 Długość (cm): 15 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Rodzaje gwintów żarówek: G9 Kolor producenta: ANTRACITE (antracyt-grafit) Klasa energetyczna EEL: A++ - E Ilość punktów świetlnych: 1 Napięcie zasilania: 230 V\nKolor: biały Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 1x15W Źródło światła: Żarówka halogenowa, LED-owe żarówki Wysokość (cm): 8 Szerokość (cm): 5 Długość (cm): 15 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Rodzaje gwintów żarówek: G9 Kolor producenta: BIANCO (biały) Klasa energetyczna EEL: A++ - E Ilość punktów świetlnych: 1 Napięcie zasilania: 230 V\nKolor: czarny Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 1x15W Źródło światła: Żarówka halogenowa, LED-owe żarówki Wysokość (cm): 8 Szerokość (cm): 5 Długość (cm): 15 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Napięcie zasilania: 230 V Rodzaje gwintów żarówek: G9 Kolor producenta: NERO (czarny) Klasa energetyczna EEL: A++ - E Ilość punktów świetlnych: 1\nGlenbeigh kinkiet 1 x 100W E27 IP44\nGlenbeigh latarnia 1 x 100W E27 IP44\nGlenbeigh latarnia podjazdowa/...\nKolor: grafitowy Moc źródła: 1x11,3W Uwagi: Nie zawiera kotwy mocującej w zestawie! Źródło światła: LED - zintegrowany Wysokość (cm): 85 Szerokość (cm): 20 Długość (cm): 11 Stopień ochrony IP: IP65 Przeznaczenie: Ogród Ilość punktów świetlnych: 1 Napięcie zasilania: 230 V Źródło światła w zestawie: Tak Klasa energetyczna: A+ Kolor producenta: grafitowy Klasa energetyczna (backup): A+\nKolor: grafitowy Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 1x15W Źródło światła: Żarówka halogenowa, LED-owe żarówki Wysokość (cm): 60 Średnica (cm): 13,5 Stopień ochrony IP: IP44 Przeznaczenie: Ogród Napięcie zasilania: 230 V Rodzaje gwintów żarówek: G9 Klasa energetyczna EEL: A++ - E Ilość punktów świetlnych: 1 Średnica Ø: 10cm - 15cm\nAcqua lampa stojąca zewnętrzna...\nKolor: stal nierdzewna Materiał: tworzywo, inox/ stal nierdzewna Moc źródła: 1x20W Źródło światła: LED-owe żarówki, Żarówka energooszczędna Wysokość (cm): 79,5 Szerokość (cm): 11 Długość (cm): 11 Stopień ochrony IP: IP44 Funkcja ściemniania: Tak Przeznaczenie: Ogród Napięcie zasilania: 220-240 V Rodzaje gwintów żarówek: E27 Klasa energetyczna EEL: A++ - E Ilość punktów świetlnych: 1 Klasa energetyczna (backup): A++ do E\nKolor: grafitowy Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 1x13,2W Barwa światła : 3000 K Uwagi: Nie zawiera kotwy mocującej w zestawie! Źródło światła: LED - zintegrowany Wysokość (cm): 65 Szerokość (cm): 24 Głębokość (cm): 12 Stopień ochrony IP: IP65 Przeznaczenie: Ogród Napięcie zasilania: 230 V Średnia żywotność: 50 000 godz. Źródło światła w zestawie: Tak Klasa energetyczna: A++ Kolor producenta: grafitowy Ilość punktów świetlnych: 1 Klasa energetyczna (backup): A++\nKolor: aluminiowy Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 1x13,2W Barwa światła : 3000 K Uwagi: Nie zawiera kotwy mocującej w zestawie! Źródło światła: LED - zintegrowany Wysokość (cm): 65 Szerokość (cm): 24 Głębokość (cm): 12 Stopień ochrony IP: IP65 Przeznaczenie: Ogród Średnia żywotność: 50 000 godz. Źródło światła w zestawie: Tak Klasa energetyczna: A++ Kolor producenta: aluminiowy Ilość punktów świetlnych: 1 Napięcie zasilania: 230 V Klasa energetyczna (backup): A++\nKolor: grafitowy Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 1x13,2W Barwa światła : 3000 K Uwagi: Nie zawiera kotwy mocującej w zestawie! Źródło światła: LED - zintegrowany Wysokość (cm): 95 Szerokość (cm): 24 Głębokość (cm): 12 Stopień ochrony IP: IP65 Przeznaczenie: Ogród Średnia żywotność: 50 000 godz. Źródło światła w zestawie: Tak Klasa energetyczna: A++ Ilość punktów świetlnych: 1 Kolor producenta: grafitowy Napięcie zasilania: 230 V Klasa energetyczna (backup): A++\nKolor: aluminiowy Materiał: szkło, aluminium Moc źródła: 1x13,2W Barwa światła : 3000 K Uwagi: Nie zawiera kotwy mocującej w zestawie! Źródło światła: LED - zintegrowany Wysokość (cm): 95 Szerokość (cm): 24 Głębokość (cm): 12 Stopień ochrony IP: IP65 Przeznaczenie: Ogród Średnia żywotność: 50 000 godz. Źródło światła w zestawie: Tak Klasa energetyczna: A++ Kolor producenta: aluminiowy Ilość punktów świetlnych: 1 Napięcie zasilania: 230 V Klasa energetyczna (backup): A++\nKolor: brąz, ocynk Materiał: stal, PC poliwęglan, drewno Moc źródła: 1x46W Uwagi: Oprawa: drewno ze skandynawskiej sosny, malowane lub impregnowane ; Okucia: stalowe okucia malowane proszkowo i cynkowane ogniowo ; Klosz: PC mleczny Źródło światła: Żarówka halogenowa, LED-owe żarówki, Żarówka energooszczędna, Żarówka Wysokość (cm): 49 Szerokość (cm): 15 Stopień ochrony IP: IP65 Przeznaczenie: Ogród Ilość punktów świetlnych: 1 Rodzaje gwintów żarówek: E27 Uwagi dot. materiału: Nie zawiera kotwy mocującej w zestawie! Klasa energetyczna: A+, A, B, C, D Napięcie zasilania: 230 V Klasa energetyczna (backup): C, B, A, A+, D