Żusia : powieść współczesna w trzech częściach [Teodor Tomasz Jeż] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00117 002845 21537910 na godz. na dobę w sumie\nŻusia : powieść współczesna w trzech częściach - ebook/epub\nŻUSIA POWIEŚĆ WSPÓŁCZESNA W TRZECH CZĘŚCIACH przez Teodora Tomasza Jeża. Lwów. Jakubowski i Zadurowicz. 1895.\nI. Dziwić się potrzeba niektórym współziomkom naszym, uciekającym z kraju. Dlaczego się wyprowadzają? Zapytania im tego się nie zadaje; lecz mimowolnie przychodzi ono na myśl, gdy się widzi ludzi, mieszkających ciasno chodzących piechotą, doznających niedostatku gdy mogliby na własnych śmieciach żyć, jak u Pana Boga za drzwiami. Co ich z kraju wyprowadziło? Jestto zagadka do rozwiązania dla nich samych najtrudniejsza. Coś ich wyprowadziło. Coś wyprowadziło państwa Alfredostwa Pieckich z Gajów do Wiednia. Niedostatku oni doznawać nie mogli, majątkowo bowiem stali świetnie. Gaje, stolica dóbr obejmujących duży w podolskiej glebie obszar, były rezydencja państwa. Ciążyło ku nim folwarków dziesiątek, nietylko niosących dochody donośne, ale zapewniających właścicielowi onych to poważanie, jakiem się cieszą śmiertelnicy, w których kieszeni bliźni czują pieniądze. Poważanie bliźnich, mieszkanie dogodne, dostatek we wszystkiem taki, że tylko mleka brakło ptasiego, wszystko to opuścili dla miasta. I z jakiej racji? Możnaby za odgadnięcie racji grube oznaczyć premium, będąc pewnym, że nikt nie odgadnie. Dla resursów umysłowych, jakich dostarczają miejskie zakłady naukowe i artystyczne? – dla towarzystwa? – dla komfortu? Jako żywo! Komfort w Gajach nic nie pozostawia do życzenia. Towarzystwo składało się z sąsiedztwa, w którem dobrać sobie można było osobników płci obojej, odpowiadających pojęciom, temparamentowi i humorowi pana Alfreda i pani Alfredowej, jak w orkiestrze wtóry odpowiadają prymom. Co się zaś resursów umysłowych tyczy, te dla obojga państwa były literą prawie martwą. Oboje państwo Pieccy byli to sobie "simplices servi Dei," którzy się na naukach i sztukach wcale nie znali. Pan Alfred kończył wprawdzie Theresianum i nie najgorzej się uczył, ale mu z głowy wszystko wywietrzało, wszystko tak dalece, że nie wiedział, czego się w tej sławnej szkole uczył. Pani Alfredowa na pobycie na pensji znakomitej, tak samo wyszła. Małżeństwo pod tym było względem zgodne, że do nauk najmniejszej nie czuło inklinacji, uważając je za rodzaj zajęcia fachowego, za rzemiosło, od imania się którego uwalniał ich majątek. W takim samym mniej więcej stosunku stali oni do sztuk plastycznych i wszelakich innych. Nie przemawiały one do nich. Odwiedzali galerje i muzea, bywali na koncertach i w teatrze, ale dla tego, ażeby się nie wyróżniać od ludzi. Obojętnie oglądali malowidła i rzeźby; obojętnie słuchali muzyki i śpiewu. Więc – dla czegóż mieszkali w Wiedniu? Dla czego? Sami oni nie wiedzieli. Zamieszkiwali, i już. Cóż tam robili? Co inni. Lato spędzali gdzieś u wód; resztę zaś roku przebywali w stolicy, w charakterze konsumentów, spożywających strawę, jaką im podawano. Ulokowali się wygodnie, wystawnie, nawet przy pomocy tapicerów, którzy im urządzili salony i saloniki, buduary, salę jadalną, gabinety i pokoje sypialne z szykiem wielkopańskim. Pan i pani nieznali się natem, zostawili im przeto wolną rękę, a ci, radząc się mody, stworzyli cacko istne, przedstawiające się pod postacią kombinacji mebli i ozdób dobranych wedle kształtów i barw. – Fiuu! – odezwał się hrabia Karol Brzęcki, brat starszy hrabiny Pieckiej… gdy ją po raz pierwszy w Wiedniu odwiedził. –Szyk… szyk… Podejrzewam Alfreda o nieczyste zamiary. – O jakież nieczyste zamiary podejrzewać go można? odparła hrabina. – O jakie!… Niechno ja się z nim rozmówię. Rozmówienie się nastąpiło wnet, pan Alfred bowiem zjawił się niby na zawołanie. – Karol cię o nieczyste podejrzewa zamiary… zainterpelowała go żona. – Naprzykład? – zapytał. – Kroisz na ministra… – odpowiedział pan Karol. – Z czegóż to miarkujesz?… – Ze wszystkiego, co tu oglądam… Co za przepych! – I… przepych: zkąd znów! zaprotestował pan Alfred. – Podobne stoły, fotele, dywany, firanki, znajdziesz u Piotszylda chyba. – Rotszyld przecie nie minister. – Zapewne… Jemu o to nie chodzi, i dla tego też nie jego, ale ciebie podejrzewam… Takie meble! – Czyż to dla mebli ministrem zostać można? – Jeżeli Suerberg za takie samo umeblowanie salonu, z którem się na wystawie popisał, dostał złoty medal to ty, nie będąc tapicerem, ale hrabią galicyjskim, nic o złoty medal, lecz się chyba o tekę ministerjalną ubiegasz. – Hm… – mruknął pan Alfred, uśmiechając się. – A co!… zawołał pan Karol. – Trafiłem, co? – Trafiłeś, mój kochany, jak kulą w płot… Ani o tem myślę…. – Przecie'?…. – Gdyby mi nawet tekę ofiarowano, kto wie, czy bym nic odmówił… – Czemużeś się tak pokażnie instalował? Czemu?… Trzeba się było urządzić jakoś… Zgłosiłem się do Suerberga; on mnie i Milci zypytał, rozpytywał, znudził nas i zdaliśmy się na niego… Pan Karol głową kręcił, okiem znawcy po sprzętach powodził i odezwał się po chwili: – Więc zamierzacie na stałe w Wiedniu się osiedlić? – To jest… – odrzekł pan Alfred. – To od Milci zależy. – Od Milci?… –. pochwyciła hrabina. – Mój pan przyznać nie chce, żem mu żoną posłuszną i uległą… Jego wola jest mi prawem… – Ktoś-by pomyśleć gotów, że to prawda – zaprotestował mąż. Słowa jednego i drugiego brzmiały akcentem żartu. – Koniec końcem – zaczął pan Karol – czyjaś wola się stała, żeście się państwo z Gajów do Wiednia przenieśli? – Milci…– odpowiedział mąż. – Fredzia… – odpowiedziała żona. – Albo się przyznać nie chcecie, albo sami nie wiecie. Sami nic wiedzieli. Świadczyło to o zgodności ich małżeńskiej. Jakoż w rzeczy samej, w wyższych i najwyższych, w średnich, w najniższych warstwach społecznych trudnoby znaleść małżeństwo zgodniejsize. Kochali się? Ij – nie koniecznie. Pobrali się przed laty kilku dla tego, że tak wypadło. Hrabiemu Pieckiemu wypadło się ożenić; więc się zeszli zbliżyli, porozumieli, trochę ludzie zapośredniczyli i skleciło się małżeństwo. Młoda para odbyła podróż poślubną; w rok z czemś później, urodziło się im dzieciątko płci niewieściej; stosunek ich wzajemy wzmocnił się ciaśniejszym węzełkiem, ale nic sprowadził pomiędzy nich ciepła, odmiennego od tego, z jakiem jedno do drugiego odnosiło się przed ślubem. Było to dobrane do temporamentu dozgonne stowaszyszenie składające się z dwojga członków płci odmiennej. Spółka życiowa ułożyła się dla nich sama przez się. Mąż istniał dla siebie, żona istniała dla siebie; schodzili się na wspólnym gruncie i na gruncie tym nie znajdowali nic, co by ich dzielić albo też łączyć inaczej, niż byli złączeni, mogło. Dobrali się, to jest, w tej, sferze, w której harmonia małżeńska bywa dosyć rzadką, przystali do siebie. Zamieszkali w Wiedniu, pomimo że nie wiedzieli, które z nich pierwsze pomysł ten powzięło, ani też, zkąd się on wziął. Tego rodzaju ekspatrjowanie się nie jest u nas rzadkością. Domów polskich sporo mieszka w Paryżu bez żadnej słusznej racji. Rodzin polskich niemało wyniosło się czasu onego do Drezna i tani pozostało, pozostawiając po sobie potomstwo, dla którego obcą już jest mowa rodzinna; "Niemców" podobnych i w Wiedniu nie brak. Przodkowie ich zgoła nie wiedzieli, dlaczego gniazda sobie nad modrym pozakładali Dunajem. Do takiego rodzaju przesiedleńców należeli hrabstwo Pieccy. Nie było im w Gajach źle. Zachciało się im do Wiednia. Hrabia Karol Brzdęcki podejrzewał szwagra o jakieś daleko sięgające zamiary. Podejrzewali go i inni, wszyscy prawie, co go znali – "prawie" dlatego, że się znajdowały wyjątki które jasno sobie sprawę z pobudek tego państwa Piecckich "exodu" zdawały. Do wyjątków między innymi należał pan Kaniowski, rządca dóbr hrabiego. Ale o tem potem. Tymczasem zaznaczyć należy fakt podejrzenia, mającego swoją racje. Pan Alfred uchodził za człowieka z głową, za mędrca "in partibus", stojącego ponad stronnictwami i przekonaniami. Nie był ani Stańczykiem ani demokratą, ani dzikim ani polakiem, ani austrjakiem, ani bezwyznaniowcem, ani klerykałem, ani socjalistą, lubo-ć był tem wszystkiem potroszę, ganiąc i chwaląc jednakowo wszystkie partje i wyznania, znajdując we wszystkiem strony złe i dobre, ujemne i dodatnie, i ręki do żadnej nie przykładając czynności. Gdy go ciągnięto i namawiano "ażeby przecie…" odpowiadał: – Nadejdzie pora… nadejdzie… Owoż, owe do Wiednia przenosiny wzięto powszechnie za nadejście pory. – Pan Alfred jakąś wytnie sztukę… – powiadano. Zwąchać musiał pismo nosem… – Owa!…… – powiadał na stronie pan Kaniowski. – Jeżeli co zwąchał, to wiedenki chyba… Alo i to.. I w tym względzie wątpliwość wyrażał, z uwagi na temperament hrabiny zwłaszcza. Gdyby hrabina uczuwała w sobie potrzebę "upadania z gracją", tę potrzebę, którą studja psychiczne francuskie podniosły do wysokości cnoty, wzbijającej się na szczyty na skrzydłach grzechu, zapewne by to cokolwiek na pana Alfreda oddziałało. Hrabina wiedziała o tych psychicznych potrzebach i o przywiązanych do nich urokach, czytywała bowiem dosyć pilnie, co się o tem pisze. Ale czytywała dla przyiemności własnej, dla przepędzenia czasu. Sprawiało jej to satysfikcję, gdy się dowiadywała o doskonałej istocie, ulegającej słabościom natury ludzkiej, raz z tym, to znów z owym. Nie stosowała jednak tego do siebie nie odczuwając tych słabości w sobie. Dla niej, bohaterki najsławniejszych romansów, były tem, czem dla widzów w cyrkach akrobaci. Publiczność zręcznością ich interesuje się i bawi, ale komuż na myśl przychodzi: na linie tańczyć i koziołki wywracać? W ogromnej większości czytelnicy, wobec przykładów, jakie, w romansach znajdują, są jak widzowie wobec akrobatów cyrkowych. Wyjątkowo ten i ów skusić się i pociągnąć… da. Bez tego, rodzaj akrobatyczny by zginął. Ogół atoli na przedstawienia chodzi, "seht der Fratze zu, " płaci i bawi się. Tak się bawiła hrabina wzorami psychicznemi, co świadczyło że ciałem i duszą należała do tego ogółu szarego i pospolitego, który nie czuje w sobie wyższych polotów. Nie stanowiła wyjątku, pomimo, że do zwyjątkowania się posiadała prawo i podniet nie mało. Przedewszystkiem majątek. Jakie on prawa daje i jak za podnietę służy, o tem rozpisywać się nie trzeba. Następnie – tytuł. O ileż urok upadku hrabiny wyższym jest od upadku pokojówki! W gruncie rzeczy jest to jedno i toż samo; w psychicznem jednak oświetleniu, jeden schodzi w dół, drugi wznosi się na szczyty heroizmu. Dalej – młodość. Hrabina Piecka, w momencie zamieszkania w Wiedniu, liczyła lat dwadzieścia sześć skończonych. Wreszcie – piękność. Pani Amelia nie mogła wprawdzie iść o lepsze, pod względem wdzięków z wiedenkami – raczej z typem kobiecym, jaki Wiedeń produkuje. Nic gasła jednak. Była ona przedstawicielką typu odmiennego: słuszna, szykowna, rysów twarzy regularnych, szafirooka szatynka, w wyrazie oblicza i uśmiechu miała słodycz ujmującą. Podobać się mogła i podobała się niejednemu. Mogłaby nawet temu i owemu głowę zawrócić; na to jednak potrzeba było, ażeby się trochę postarała – ona zaś nie starała się wcale. Przy tych stosunkach towarzyskich, jakie w salonach naszych panują, kobieta, co się o intrygę miłosną nie stara, nie zawróci głowy ani jednemu z amatorów wdzięków niewieścich, chociażby podobną była do Afrodyty w chwili, kiedy ta niewierna Wulkana małżonka z piany morskiej wyszła. Piękność bez kokieterji, jest obrazkiem. Obrazek się podoba, nawet zachwyt wzbudzić może; ale zachwyt tego rodzaju żadnych za sobą nie pociąga następstw. I piękność pani Amelji następstw zasobą nie pociągała. Jaśniała ona w Wiedniu, jak gwiazda; patrzano na nią, jak na gwiazdę. Szło od niej światło, nie ciepło; ku niej też również z ciepłem się nie zwracano. – Piękna hrabina Piecka… – O, piękna!… W teatrze ku jej loży zwracano binokle; na balach podziwiano jej postawę. Wszyscy uznawali jej piękność. Nikt do niej nie przymykał. Hrabinie o to nie chodziło, nie dla tego, żeby uczuwać miała wstręt do psychicznych eksperymentów, nie przez pruderję żadną, ale raczej przez lenistwo ducha, pochodzące z temperamentu. Zadawalała się tem, co jest; nie szukała wrażeń osobliwych, bo jej nic, żadna ducha i ciała potrzeba ku poszukiwaniom tym nie pociągała. Neuropatja, choroba taka w sterze, w której się obracała, pospolita, jej się nie czepiła. Jeżeli jeździła do wód i kąpiel, to dla tego, żeby się od innych nie różnić. Dla tej samej racji, może by się z jakim księciem, albo z podlejszego gatunku przedstawicielem wielkiego miasta zahazardowała, gdyby w niej jaki chociażby najcieńszy nerw ku hazardom wysoko romansowym kiedy zadrgał. We względzie tym w organizmie jej panował spokój, spokój zupełny, absolutny, niczem niezamącony i zamącić się nie dający, usposabiający ją do utycia z czasem. Spokój ten oddziaływał na pana Alfreda. Żona drogi mężowi nie wskazywała i mąż postawał natem, co miał w domu Po za domem nie gonił za rozkoszami dorywczemi Uregulował sobie życie, niby zegarek i spychał godzinę po godzinie, wliczając w to i te godziny, w których się setnie nudził. Potrąciwszy bowiem spanie… śniadanie, obiad, wieczerzę, klub, porę ubierania się i rozbierania, wreszcie przechadzkę, przejażdżkę, bywanie w izbie, na manewrach, w teatrze, przyjmowanie u siebie, zawsze pozostawało sporo czasu, z którym nie wiadomo było, co robić. Przywykł jednak do tego. W Gajach się nie nudził, ale – co tam! Znał przysłowie: "Co było, a nie jest"… i znosił z rezygnacją ciężar tych godzin paru, które w oczach jego nabierały znaczenia ofiary, pomimo, że idea ofiary, jeżeli go nie przejmo wała wstrętem, to była dla iego najzupełniej obojętną. Z innego jeszcze punktu widzenia wychodząc, uważał nudy za chorobę w rodzaju. kataru, od którego w pewnej roku porze wykręcić się nic sposób. Gdy go choroba ta napadała, próbował zażegnywać ją myśleniem. Myślał – niekiedy o niebieskich marzył migdałach. – Gdybym miał miliard majatku… miałbym pół miliona dochodu rocznego co czyni tysiąc czterysta dziennie… Co bym z tem robił? Rozmyślanie w tej materji zajmowało go nieraz tak żywo, że godziny nudów upływały, jak jedna chwilka. Niekiedy zwracał się myślą do Gajów, i majątkowe swoje analizował interesy. Interesy jego stały dobrze. Majątek na czysto niósł trzydzieści pięć tysięcy złotych reńskich, które pozwalały mu żyć. Musiał jednak żyć skromnie. Temu przypisywał nudy i dlatego roił o miliardzie, jako o cyfrze, normującej dostatek. – To dopiero fortuna rzeczywista – powiadał sobie. Fortuny takiej z Gajów wyśrubować nie sposób. Dałoby się jednak coś po nad trzydzieści pięć tysięcy wyciągnąć. – Co?… i jak?… Natem polu zrajdował się na gruncie pozytywnym, zaprowadzał oszczędności w administracyjnych wydatkach, podnosił czynsze dzierżawne od folwarków i młynów, urządzał w lasach wyręby, zarybiał stawy, bydła opasowego liczbę powiększał, pisywał o tem wszystkiem do Kaniowskiego i odczytywał jego odpowiedzi, wykazujące, co robić można, czego robić nie można i co wymaga nakładu, któryby się zapewne znalazł, gdyby "państwo hrabiostwo" mieszkali nie w Wiedniu, tylko w Gajach. – Jaki on mądry… – mówił do siebie pan Alfred – Nakład by się nie na jedno znalazł, gdybym Kaniowskiego oddalił i sam u siebie za rządcę stanął… Wydawało się mu to tak potwornem że analizowania interesów majątkowych na czas jakiś zaniechał: wolał o niebieskich marzyć migdałach – uważał to za przyjemniejsze i korzystniejsze… w stosunku do nudów. Choroba ta napadała i panią, nie nie tak często i nie z takim naciskiem, miała bowiem na nią lekarstwo w czytaniu, do którego pan czuł wstręt nieprzezwyciężony. Sam widok książki na nerwy mu działał, pomimo, że nerwowym wcale nie był. Akceptowało gazety i to umiarkowanie o tyle, ażeby nie uchodzić za ignoranta w oczach ludzkich. Za to pani czytała, i czytaniem zabijała nudy, które zresztą odwracały niej od zajęcia, jakim się dama światowa oddawać musi. Śród zajęć tych, na pierwszem miejscu stały stroje. Pozycja ich w budżecie była poważna, nie taka atoli, jak w budżecie dam, mogących się nie liczyć z wydatkami. Sześć tysięcy florenów – cóż to znaczy? Księżna Quiepsek za jednę riwierę zapłaciła dwa razy tyle, a hrabia Łopaciński na bal polski do mazura któremu się, niby sztukom akrobatycznym, przypatrywać mieli książęta, sprawił sobie żupan, przy którym każdy guzik kosztował pięć tysięcy złotych reńskich. Wedle tego miarę biorąc, pani Alfredowa miała o czem myśleć w dniu każdym od jednego do drugiego Nowego Roku. Okrywać siebie – a dziecko? Hrabstwo przyjechali z hrabianeczką dwuletnią. Tej także okrywanie się należało z każdym rokiem kosztowniejsze. Obok okrywania szło wychowanie. To ostatnie interesowało hrabiostwo pod względem nie tyle treści co wydatków. Wydatki na ten cel inaczej się przedstawiały w Wiedniu, inaczej w Gajach. Z Gajów oddaną by została dziewczynka Siostrom, czy to we Lwowie, czy w Jazłowcu i rodzice by nie wielkim stosunkowo kosztem spełnili swój obowiązek. Nie mieli by się o co troszczyć. W Wiedniu zaś, obok tego, że ów stosunkowo nie wielki koszt stawał się kosztem dotkliwym, wyłom mnaczny czyniącym, nie wypadało dla Galicji pomijać zakładów, protegowanych przez osobistości najwyższe. Cóż by za sens miało przeniesienie się z Gajów do Wiednia? Nad tą kwestją państwo Alfredostwo głęboko się zastanawiali i często ją na stół w chwilach swobodnych wytaczali. – Gdybyśmy Żusię do Lwowa lub do Jazłowca odwieźli, co by na to ludzie powiedzieli?… – Dawajcie jej edukację domową… – odezwał się hrabia Karol, przy którym razu pewnego kwestją ta się wytoczyła. – Koszty straszliwe… – rzekła pani Alfredowa. – Wcale nie… Zależą one od gatunku metrów i guwernantek, za których przed nikim sprawy zdawać nie jesteśmy obowiązani… Metrowie jedni biorą po dziesięć reńskich, drudzy po pięćdziesiąt centów za godzinę… Weźcie do domu bonę francuskę, albo angielkę za reńskich paręset; skombinujcie dla Żusi lekcje, do których się znajdą studenci na kiwnięcie palcem, metr, lub nauczycielka muzyki również się znajdzie; w końcu, przy tylu zakładach, troszczyć się nic ma co – i edukacja świetna wyszykuje się sama przez się… Księżna Lindenstein nie inaczej swoją córkę wychowywała… – Księżna Lindenstein!… – wtrąciła hrabina tonem przekąsu. – Że rozgaduje… bo dziwaczka, w czerwoną się bawi… Ale jest w Wiedniu niemało dam du haut parage, co się tego chwytają sposobu… Zakłady wysoko protegowane zalewają żydóweczki, rychtujące się na księżny… – Tak… tak… – potwierdził hrabia Alfred. – Nie ma rady… W wieku przemysłu żyjemy i do przemysłu stosować się należy: za pomocą jak najmniejszych nakładów osiągać rezultaty jak największe… Moja rada: nie klasztory, nie pensjony nie szkoły wysoko protegowane, ale bona i reszta, jak mówiłem… – Cóż ty na to. Fredziu?… – zapytała pani. – A ty na to co?… – zapytał pan. – Ja się z Karolem zgadzam… – I ja zgadzam… – Żusia, jak się zdaje, wyrośnie na niebrzydką istotkę… To coś znaczy, jako grunt edukacyjny.. Można być głupiuteńką, jak sroka i mieć powodzenie. – A!… – zaprotestowała bez uniesienia hrabina. – Żusi nie życzę być głupiuteńką… – pochwycił pan Karol. Chciałem jeno przez to porównanie wskazać, że bez tej nawet cennej zalety, droga w Wiedniu dla istot niebrzydkich, bez względu na wychowanie ściele się sama… Czy nie bywa u was który z tuzów?… – zapytał, patrząc na siostrę. – Nie ubiegamy się o to… – odpowiedział pan Alfred. Panu Karolowi chodziło o odpowiedź nie szwagra, ale siostry. Ta milczała: odpowiedź atoli czytać się dała na jej obliczu, gdyż przyjęła zapytanie z takim spokojem, że hrabia Karol wątpić nie mógł o nieistnieniu żadnej pomiędzy jego siostrą, a którym z najdostojniejszych członków towarzystwa, styczności. – To zaszczyt za kosztowny… – dodał hrabia Alfred. – Korzystny jednak niekiedy… – Naprzykład?… – Czy nie chcesz stanowczo kierować się na ministra?…. – Na jakiego?… – Chociażby Galicji… – Ani mi to w głowie… – Na twojem miejscu, pchałbym się do jakiejś ambasady… – Ba… toby mi się podobało… Paryż… – Nie odrazu… – pochwycił pan Karol. – Przejść byś musiał pierwej przez Marok, Bukareszt… – Zgodziłbym się i na to… – Zgodziłbym się… Czemuż się nie starasz'?…. Pieczone gołąbki nic spadają same do gąbki. To się tylko żydom zdarzyło z kuropatwami; ale też żydzi są na wyjątkowych u Pana Boga prawach… Ty byś się musiał postarać, a byłby z ciebie ambasador świetny… Dyplomatyczny zawód w sam raz dla ciebie… Stworzonyś na dyplomatę… Staraj się jeno… – A jak?… – Starajcie się oboje… – Jak?… powtórzył pan Alfred zapytanie. Pani Alfredowa, która w milczeniu i, jak się zdawało, z uwagą słuchała powyższej pomiędzy bratem, a mężem rozmowy, skorzystawszy z chwil przerwy, jaka po ostatniem mężowskieru… zapytaniu nastąpiła, zapytała: – Cóżby się stało z Justyną?… – Z jaką Justyną?… – odparł pan Karol. – No… z Justyną, niańką Żusi… – Cóżby ona w Maroko, naprzykład, robiła?… – W jakiem Maroko?… – W przypuszczeniu, iżby tam Alfred ambasadorem został… – Nic nie wiem o tem….. – Wszak o tem była mowa… – Jam myślałała o bonie francuzce, przy którejby Justyna była może zbyteczną… – Małe, nieporozumienie… – roześmiał się pan Karol. – Justyna i bona w kąt idą w obec ambasady… Cóżbyś, kochana siostro, na ambasadę powiedziała?…. – Nic; chyba tylko, iżby był kłopot z przenosinami.. – To prawda… – rzekł pan Alfred. – Kaniowski mnie mocno piłuje, a piłuje za przeniesienie się z Gajów do Wiednia: o, tożby piłował, gdybyśmy się daiej jeszcze przenosili!… I to właśnie teraz, kiedy propinacja zagrożona!… Hrabia Karol zlekka ramionami ruszył; hrabia Alfred zapytał: – Cóż tam z tą propinacją? – Co!… Rozciągają ją, ci prawo, ci w lewo, chłopstwo pije i ratyfikuje ogłoszenie karczmy za świętą. – To mu się udało… – wtrącił pan Alfred. – Udało się. Ukanonizował karczmę; dowód, że u nas wyrazy odpowiednie wynajdować umieją tylko nasi stańczycy… – Nasi?… Nie nasi, bo nie moi: ja się do nich nie przyznaję… – Ty się i do demokratów nie przyznajesz.. – No… nie… – Tyś, kochany mój Alfredzie, urodził się na dyplomatę… Dlategom ci ambasadę podsunął… – Gdyby nie przenosiny.… – odezwała się hrabina. – Prawdziwy sęk… – dodał hrabia. – Ej, co tam!… – zareplikował pan Karol. – Z przenosinami możnaby się załatwić.. – A Kaniowski?… – I Kaniowskiego ugłaskać by się dało… Rzecz w tem, że się wam, moi państwo, trochę starania dołożyć nie chce… – Starania?… – Wszystko od Kaniowskiego zależy… – odezwał się pan Alfred. – Kaniosio nam brykać nie daje… – Cóż znów z tym Kaniosiem!… Oddaliście się mu w niewolę, czy co?… – My jemu, on nam… Hrabina g stem podkreśliła odpowiedź mężowska, i zmieniła materję rozmowy. Zwróciła ją na Kaniowskiego. Czy zrobiła to niechcący, czyli też był to pretekst, którego się chwyciła skwapliwie? – pytanie. Rozwodziła się nad tem, że to człowiek uczciwy i na interesach się znający. – Ale nieszczęśliwy… – westchnęła. – W czemże go losy prześladują?… – zapytał pan Karol z lekkiego przekąsu akcentem… – W pożyciu domowem… – Jejmość figluje?… zbytki mu płata?… – Nie to… A! pani Rozalii nic nie ma do zarzucenia… – Pamiętani ją… Głowy zawracała i nieprzystępną była.. – Ale – ciągnęła hrabina – dzieci i tu umierają.. Rodzą się na to, ażeby świat witać i żegnać… Tak było z trojgiem… Dochowali się chłopca jednego, i to : zdaje się kaleki… Znów rozmowę na dyplomatyczną karyerę szwagra nakręcił pan Karol. Pan Alfred zapytał w końcu: – Cóż ci tak chodzi o to, ażebym się na wielkiego wykicrował człowieka?…. – Gdybyś znalazł na drodze brylant, czybyś go do szkatułki schował, czyli też kazał oprawić na spinkę, pierścionek lub ferniuar dla żony?… – Więc niby to mnie do brylanta przyrównywasz?… – Oczywiście. Chciałbym cię oprawić… – Oprawiaj.… – odparł pan Alfred, śmiejąc się. – Jeżeli mi ofiarują, ambasadę… przyjmę, czemu nie, ale nic byle jaką… Marokańską, naprzykład, odmówiłbym. Do Paryża bym pojechał z ochotą. Zeszła gawędka na ton żartobliwy. Pan Karol nie żartem chciał szwagra promować. Zachcenie to wyrobiły pobudki osobiste. Hrabia Karol Brzdęcki – złoty, w latach młodych młodzieniec, w latach owych "zadawał szyku". Ponieważ doniosłemi rozporządzał dochodami, więc w sferze swojej pełnił funkcję prowodyra. Młodzież go otaczała, pochlebcy sit; do niego cisnęli, panny na wydaniu tkliwe na niego zwracały wejrzenia. Lecz on swobodę cenił i siebie cenił wysoko. Od małżeństwa nie uchylał się; owszem, chciał pojąć za małżonkę, jeżeli nic Sapieżankę, to Sanguszkównę, Potocką, Lubomirską, Zamojską. Strzelał wysoko; ufając swojej postawie i swemu tytułowi, dwom zaletom, które się opierały o rezerwę kilku folwarków, pozwalających mu prezentować się szykownie na każdem miejscu i pod każdym względem. Podróżował, występował, bawił się. Gdzie go nic było? Wiedeń znał na wylot, Paryż również, odwiedzał i Warszawę. Tu… tam, wszędzie: we Lwowie nawet, protegował sztuki piękne w najpiękniejszej onych przedstawicielstwa sferze: w osobach aktorek, śpiewaczek, tancerek i w ogóle posiadaczek ponęt niewieścich, przystępnych dla tych, co się natem znają i z groszem się nie liczą. Tą drogą, wytkniętą, przytem przegranemi tu w bakara, owdzie w ruletę, dobijał się ręki i na tej drodze spotkał go pierwszy zawód. Dostał odkosza. Dostał od kosza, zanim się oświadczył. Jedna z księżnych czy hrabin (wymienić nazwiska do rzeczy nie należy), mających trzy córki na wydaniu dom mu wymówiła. – Przepraszam pana – mówiła słodkim głosem, ale ja jako matka, oświadczyć panu muszę, że pan nas kompromitujesz. Na to pozwolić nie mogę. Przepraszam pana, bardzo przepraszam. Gdyby go ścigały Furje za jakąś zbrodnię, krzyki ich nie wydałyby mu się wstrętniejsze. – Bodajeś się wściekła, babo przeklęta! – wyraził się o matce. Wyrazy te z tem większym wypowiedział naciskiem, że chodziło mu nietylko o skojarzenie się węzłem małżeńskim, ale oraz o oczyszczenie folwarków z długów, jakie na nich skutkiem hojnego protegowania sztuki zaciążyły. A był tak pewny, że to nastąpi. Pewność czerpał w tem, że w protegowaniu sztuki, reprezentowanej przez arcytwory natury w połączeniu z wyrobami modniarek i jubilerów, spółzawodniczył z rodzonym ojcem tej, o którą chciał się oświadczyć. Spotkał go jednak zawód. Zawód ów byłby go o rozpacz przyprawił, gdyby nie siła ducha, która mu wskazała drogę wyjścia z kłopotliwego położenia. Siła owa wskazała mu: dzieweczki teutońskie grzane w parze kotłów fabrycznych, wyrabiających miliony właścicielom onych fabryk i ojcom owych dzieweczek; szlachcianeczki, córki ojców dowcipnych, co się od ruiny uchronić i sporo jeszcze dorobić potrafili; żydóweczki wreszcie anioły opiekuńcze, którym rodzice "z krydkiem i ołówkiem" skrzydła anielskie u ramion upięli. Rzucił się pomiędzy nie młodzieniec; przerzucił się od dzieweczek teutońskich do szlachcianeczek, od tych do żydóweczeki pokilkuletniej pracy syzyfowej, od ojca jednej z tych ostatnich, męża wielce szanownego, następujące usłyszał wyrazy: – Pan golec… całkowity golec… Ja to panu mówię po przyjacielsku… Jabym panu córkę dał, ale pieniędzy bym nie dał… Że ona pana niby to kocha, niech kocha… na, zdrowie jej., niech za pana idzie, kiedy taka głupia. – Bodajeś zdechł, żydzie przeklęty! powiedział sobie na pocieszenie. Było to na tej drodze niepowodzenie ostatnie. Dziwiło ono hrabiego Karola tak samo; jak dziwiło pierwsze. Zkąd poszło pierwsze, zkąd ostatnie? Myślał nad tem i dla żyda znalazł usprawiedliwienie w tem, że się ostatecznie zaszargał. – Musiał huncwot śledztwo zarządzić i doszedł. Przed żydami podobne rzeczy nie ukryją się w tajemnicy. Ale księżna? Księżniczka okazywała gotowość pochylenia się mi w ramiona. Książę mi sprzyjał… Dlaczegoż księżna? Czyż i ona śledztwo zarządziła? Pan Karol o jednej nie wiedział, a raczej nie myślał rzeczy, o tem mianowicie, że kategorja hrabiów w Galicji dzieli się na trzy gatunki: gatunek dobry, gatunek niezły i gatunek podły. Pierwszy trzyma się zwłaszcza sztywnie względem ostatniego i osobliwego trzeba nacisku okoliczności nieprzyjaznych, ażeby pierwszy gatunek spokrewnił się z trzecim, złożonym z wnuków, niekiedy z synów wychrztów, handlarzy, ekonomów, kucharzy i t… p. Do tej właśnie kategorji wchodziło hrabstwo pana Karola. Książę co w nim w uprawianiu sztuk pięknych spółzawodniczył, nie miał córek na zbyciu Rekuza przeto z tej strony, pomijając wszelkie względy majątkowe, hrabiego Brzdęckiego spotkać musiała. Hrabia z niej sobie sprawy zdać nie umiał. Posądzał księżnę o śledztwo. Księżna do żadnego śledztwa uciekać się nie potrzebowała, od pierwszego bowiem przedstawienia się jej młodego i świetnego hrabiego uprzedzoną była przez spółzawodniczego z nim księcia, że nazwisko jego nie figuruje w żadnym ze starych herbarzy. Tego było dosyć, ażeby mu odmówić ręki księżniczki posażnej. Lubo odmowy tej wytłómaczyć sobie nie umiał, bardziej go jednak bolała odmowa ręki dziewicy, której prababki siadywały nad brzegami rzek babilońskich i słuchały wiatrów, wiejących w lutnie zawieszone na wierzbach. Ten wypadek go irytował. – Luby – szeptała mu przy okazji każdej – kocham ciebie… – Luba – odpowiadał. A ona mu na to: – O, mój aniele! pójdziem połączeni przez świat ten zimny, przez życie bez celu… – Bez celu? niekoniecznie – myślał sobie, obliczając swoje długi na mniej więcej czterykroć sto tysięcy złotych reńskich, a jej posag na pewnych pięćkroć sto tysięcy – srebrnych. Miał rzecz za zupełnie pewną. Aż tu – trzask! Spostrzegł się że budował chatkę na lodzie. Miał ją za gmach wspaniały, a to była chałupa. Spotkał ją też los tej, którą dziad i baba zbudowali również na lodzie. Rozpacz go ogarnęła. Ale siła ducha podtrzymała. Przyiął wyrok losu i rozpoczął żyć psim swędem. Znajomości i stosunki dawniejsze ułatwiały mu przewijanie się wśród ludzi, którym, dzięki nabyciu pewnych kwaliflikacyj, umiał się stawać potrzebnym niekiedy. Przy rozprawach honorowych, naprzykład, przy zakładach na wyścigach, interwencja jego bywała poszukiwaną. Na wy – ścigach dosiadał koni, gdy w programie zaznaczonem było jeżdżenie "samych panów", a któremu z panów zabrakło determinacji, zwłaszcza przy skakaniu przez przeszkody. Przy kartach również jego obecność i udział miały swoje znaczenie, a znaczenie podnosiła do wysokiej potęgi sprawa o uczyniony hrabiemu Karolowi w Wiedniu, w "Joekey-klubie" zarzut, skutkiem którego odbył się sąd honorowy i hrabia wyszedł czysty, jak brylant. Mimo to jednak, brylantowości tej gatunek budził wątpliwości i podejrzenia nawet. – Gra szczęśliwie – powiadano. – Kombinuje – odpowiadali jedni. – Hm… hm…? – pomrukiwali inni. Ponieważ z dawniejszych folwarków pozostały mu dwie wioski, więc… lubo cały dochód takowych szedł na opłacanie należytości, hrabia uchodził za posiadacza ziemskiego i używał wszystkich, przywiązanych do tego stanowiska społecznego, praw. Chciał z praw tych korzystać. Podawał się na kandydata do sejmu i do rady państwa z większych i mniejszych posiadłości, jako też z miast. Za każdym razem jednak przepadał. We względzie tym wszelako doświadczenie do jednego ciekawego doprowadziło go odkrycia: sam przepadał, ile razy z kandydaturą własną występował, ale każdego popieranego przez siebie kandydata przeprowadzał. Jako agitator wyborczy okazał się nieocenionym. Umiał zalecić polakom, rusinom, żydom stańczyka, demokratę, urzędowca, dzikiego mameluka, klerykała, bezwyznaniowca, każdego, co się do niego o pomoc zgłosił. Przy wyborach powszechnych, gdyby mógł być wszechobecnym, przeprowadził by wszędzie kandydatów swoich. Ponieważ to było rzeczą niemożliwą, poparcia jego skuteczność musiała być ograniczoną i istotna jej korzyść okazywała się gdy następowały wybory dodatkowe. Wówczas otrzymywał listy: "Mości Hrabio," albo, "Kochany Hrabio," albo, "Jaśnie Wielmożny Hrabio," albo, "Jaśnie Owiecony Panie," listy, których treść w następujących zawierała się wyrazach "Czy mogę liczyć na ciebie?" "Możesz, – odpisywał – ale bez nakładu pieniężnego pomoc moja nie na wiele by się przydała. Kto smaruje, ten jedzie." Tłómaczył następnie, że powodzenie zależy od rozumnego zużytkowania nakładu. No, i rzecz się robiła. I hrabia Karol, nie orząc ani siejąc, żył jak ptaki niebieskie, ubierał się, jak się ubierają lilje polne. Umiał się stawać potrzebnym tym i owym. Tych i owych promował. Naleganie przeto na szwagra, ażeby się o zajęcie stanowiska urzędowego starał, pochodziło w części z nawyku promowania ludzi, w części z pobudek; mających na celu widoki osobiste.Życie psim swędem dobrem było jako okaz siły ducha nie upadającego ani pod ciężarem rekuzy książęcej, ani pod ciosem od kosza żydowskiego. Ale nie nadawało się ono na długą metę: Wszystko kończy śmierć. Rzecz to wiadoma, nawet bez poetycznych księdza Baki dowodów. Stanowi ona metę ostateczną, do której dochodzić potrzeba po drodze bądź wyboistej, bądź gładkiej. Hrabia Karol, któremu już czterdziestka w oczy zaglądała, żyjąc jak ptacy niebiescy, a strojąc się jak lilje wodne, myślał jeszcze, że obok tego byłoby dobrze mieć grunt pod nogami. Nastręczały mu się wprawdzie synekury, ale liche – przy bankach, przy kasach, przy towarzystwach dobroczynności, lub nawracania murzynów afrykańskich, przy akademji – albowiem i licho płatne (parę tysięcy reńskich np.: cóż to za płaca!…) i ubezwładniające na polu działalności obywatelskiej (na posadzie np. archiwisty, nie mógłby brać udziału w wyborach, dodatkowych zwłaszcza), i wywołujące prawie krzyki ze strony głupiej tromtadracji, nie uznającej potrzeby, ani pożytku płacenia za nic, zrujnowanym hrabiom. Z tych przeto powodów, promocja szwagra, który ponieważ był do niczego, był przeto do wszystkiego: do teki ministerjalnej, do naczelnej komendy armji, do ambasady jakiej, do przewodniczenia robotom publicznym, do kierowania oświatą, do infuły biskupiej. O tem ostatniem jeno myśleć dla niego nie można było. Młoda a do tego ładna żona, stała w tym względzie na przeszkodzie. Zatem, ponieważ to rzecz niemożliwa, niechby przynajmniej Alfred na ambasadora wyszedł… "Byłby on ambasadorem tytularnym, ja rzeczywistym… Ej pani siostra, gdyby ona jeno zechciała." Z panią siostrą jednak trudna była sprawa. Czy udawała, że nie rozumie, czy też rzeczywiście nie rozumiała podmawiań brata: podmawiania jego albo mimo uszów puszczała, albo też okazywała im oporność chłodnego, flegmatycznego temperamentu, nie lubiącego schodzić z drogi bitej na ścieżki ze słyszenia jeno znane Wolała o ścieżkach tych opowiadania słuchać, aniżeli samej się na nie puszczać. Najmniejszej w sobie do tego ochoty nie czuła, pomimo, że okazja nastręczała się jej nieraz. Była piękną. Piękność posiada własność zwracania na siebie uwagi. Ileż razy do słuchu jej dochodziły szepty z ust męzkich i ust niewieścich! Pierwsze objawiały uwielbienie, drugie rozmaite uczucia, niezawsze przychylne. Pierwsze wołały: O, ty piękna! Drugie wołały: Po co taka piękna? Przechodziła śród jednych i drugich, jakby tych szeptów nic słyszała. Przed balem polskim, o którym gadaniny stolicę gwarem huczącym napełniały i do którego się państwo Alfredostwo, jak zwykle szykowali, przyjeżdża do nich hrabia Łopaciński, na przewodnika tańców jednogłośnie przez spółrodaków wyznaczony – fikalski nad fikalskimi – fortancerz na całą Europę słynny, przyjeżdża i natychmiast po przekroczeniu proga woła: – Nie z wizytą do hrabstwa dobrodziejstwa!… nie z wizytą, tylko z interesem!… Hrabia mi wybaczy!… Hrabina – skłonił się z akcentem, któryby oceańczyk wziął za symboliczny wstęp do zaklinań czarnoksięzkich – mi wybaczy!… Hrabia i hrabina zaręczyli, że wybaczą – Interes zwraca się wprost i wyłącznie do hrabiny. – O cóż chodzi? – zapytała. Hrabia Łopaciński przybrał minę poważną i ta zaczął: – Na balu naszym.… – odchrząknął. – Balowi naszemu… – znów odchrząknął. – Bal nasz… hm… obecnością swoją książę zaszczycić, raczy… Książę i księżna i księżniczka i arcy… i arcy… i arcy… Nie mógł się zatrzymać na "arcych", aż odetchnął z głębi piersi i po odetchnienia ciągnął dalej: Owóż na balu naszym, ażeby pokazać naszego mazura, tak niby przyzwoicie, w świetności całej, więc ja… ja ośmielam się zainwitować hrabinę dobrodziejkę do pierwszego mazura, w pierwszej parze. – Proszę pana… odrzekła pół protestacji tonem. Hrabina mi nie odmówi… – prosił – Czyż nie… ma kogo innego?…. – Ależ… bo to.. niby to jest ale niby nie ma.. A trzeba się niby pokazać… Książę, księżna, księżniczka.. Ten mazur, pani hrabino, o!… ten mazur. – tu glos zniżył i półgłosem prawił: – Hrabia Taafe, hrabia Kalnoky, Potocki. Ziemiałkowski sam o… Pani hrabina ze mną w pierwszej parze… Czy mogę liczyć na to?… – Jeżeli to panu ma przyjemność sprawić.. – Mnie tylko?…. O, nietylko mnie… Europa, że tak rzeknę, cała Europa niby… Dziękuję, dziękuję!… Poprosił o karnet, zapisał swojo nazwisko i pożegnał, spiesząc się z załatwieniem mnóstwa przedbalowych interesów. Pani Alfredowa na balu prowadziła sławnego mazura wespół z najsławniejszym na Europę, Azję, Afrykę etc… fortencerem. Sprawiła wrażenie ogromne. Widzowie gapili się na nią. Prześlicznie bo wyglądała w białej powiewnej sukni, w diademie na głowie, słuszna, polotna majestatyczna, obok hrabiego Łopacińskiego. Taniec ją ożywił, oblicze się uśmiechem oblało, oczy zajaśniały, pierś szybszym wzniosła się oddechem, a wejrzenia zwracała w stronę to jednę to drugą jakby kogoś szukała, czy wzywała. Po tańcu też, jakby na wezwanie, stawił się przed nią, prowadzony z oznakami uszanowania przez pana Karola, młody człowiek w mundurze – Mam zaszczyt przedstawić waszej książęcej mości hrabinę Amelię Piecką – przemówił pan Karol z ukłonem i usunął się. Młody człowiek obok hrabiny usiadł. Ona się wachlowała i tak wachlarzem manewrowała, że nim sobie oblicze i gors zasłaniała. Książę coś cedzonym sposobem łamaną prawił francuszczyzną. Pani Alfredowa: "tak… " "zapewne" – odpowiadała.\nII. Teraz, to z wizytą i z podziękowaniem mówił hrabin Łopaciński, zasiadając na fotelu, w salonie państwa Alfredostwa… pomiędzy panią po jednej, a panem po drugiej stronie, nieopodal od kominka monumentalnego, na którym, osłonięty ekranem ażurowym, suty gorzał ogień. Z podziękowaniem – powtórzył dobitnie, kiwnąwszy głową zamaszyście z góry na dół ku hrabinie. – O, panie – odparła. – A, ba… – zaczął, nadając minie akcent uroczysty. – Nasz bal. Wiedziałem ja, co robię, zamawiając sobie panią do pierwszego mazura, w pierwszej parze. "Łopaciński Łopaciński" gadają sobie, "fortancerz", a tymczasem ten fortancerz ma na karku głowę, nie dla proporcji tylko… Zatrzymał się i wąsy pogładził, jakby czekając, aż przejdzie wrażenie słów jego ostatnich. Hrabia i hrabina na głowę jego spojrzeli. W rzeczy samej, na spojrzenie a nawet na zatrzymanie na niej wzroku na dłuższą nieco chwilę, zasługiwałała ona. Był to bowiem łeb mający familijne niejakie ze łbem byczym podobieństwo. Czoło niewysokie, czupryna nisko ostrzyżona, wąsy duże, mało co mniejsze od smolkowskich na świat cały sławionych broda w wachlarz, wszystko to osadzone na tułowie silnie związanym i nieco nad wysokość i miarę średnią przechodzącym, oto, jak sławny fortancerz wyglądał. Po wyczekaniu przeto, odsapnął i tak dalej prawił: –- Głowa?… Wiedzieć, potrzeba, że co się rozumu tyczy, mieści się on w głowie, naprzód nie tara, gdzie ludzie myślą, nie tu, (palcem sobie w czoło stuknął), tylko gdzie indziej, a potem, rozchodzi się po całem organizmie ludzkiem, (ręce wyciągną' i korpusem ruch wykonał) i wchodzi w nogi… Rozum w nogach taki dobry, jak w głowie, to pewne, a dowodem na to nasz mazur. Pani dobrodziejko! – zwrócił się do hrabiny. – O, panie! – odparła hrabina. – Nasz – powtórzył z naciskiem – nasz to jest: pani dobrodziejki i mój – Ja… cóż? – zaprotestowała. – Proszę się jeno nie wymawiać, nasz to jest: pani dobrodziejki i mój. Natura moja taka, ze żadnej zalety ani zasługi tylko sobie przyznać nic lubię. Co nie, to nie, Zasługa spada na mnie i na panią. – Jakaż zasługa? – zapytała. __ Jaka? odparł zdziwiony. – Jaka? Toście państwo chyba gazet nie czytali? Zapytanie tyczyło się hrabiego Alfreda. Hrabia odrzekł: – No tak… przeglądałem.. – Gazety w bęben biją… w taraban. To, to niby nic? co? Mazur, mazur, panie. Oho, to nie nic. Na cały świat to idzie. A tu? Czy uważała pani, jakem to ja przed księciem księżną, księżniczką i arcy… o! manewrował? Uważała to pani? – Wyznam panu – zaczęła, niewiedząc, jaką dać odpowiedź – mnie się ów mazur wydal.. jak mazur zwyczajny. – Co? A! Pani tak mówi przez skromność. Był to mazur nie zwyczajny, ale nadzwyczajny, fakt… fakt faktyczny polityczny, dyplomatyczny ekonomiczny, organiczny, mytyczny i socjalistyczny. Hrabina przy wyrazie ostatnim wyraziła zdziwienie. – Tak, tak – z zapałem hrabia Łopaciński przy swojem obstawał. Socjalistyczny… Mazura rozum głównie w nogach. Socjalistów zaś rozum, w czem? Czy także nie w nogach? Trzeba ich widzieć, gdy burdę zrobią, a policja się pokaże, jak oni natenczas cały rozum pakują w nogi; jak nogami przerabiają; jakie wycinają susy, antrszaty, hołubce nawet! To też mazur, biorąc rzecz ministerjalnie, do wszystkiego się, przystosuje i jest taktem faktycznym, politycznym dyplomatycznym, organicznym, ekonomicznym., mytycznym i socjalistycznym. Miała zresztą pani dowód. Książe Manfred, jakeś tylko pani po mazurze przysiadła, natychmiast do pani się zbliżył i rozmawiać z panią raczył. Nie zbliżał się i nie rozmawiał z nikim, tylko dla mazura… O, czy to nic? Co? Czy to nie bedzie mało konsekwencyj szeroko i daleko idących? Co? Wiedziałem ja, co robię, inwitując panią Ministrowie, posłowie, żaden proszę państwa, ani Ziemiałkowski, ani Potocki, ani Gołuchowski, ani Grocholski, ani Smolka, żaden, a dlaczego? – Dlaczego? – powtórzyła hrabina, widząc, że gość na… odpowiedź zdaje się czeka – Dlatego, że to głowy, tylko głowy, bez rozumu w nogach. Ot, co. Opatrzność zesłała fortancerza na wykazanie, na czem polega rozum istotny. Mówię to, nie dla tego, ażeby się chwalić. Ja się chwalić nie lubię ani przyznać sobie jakichś zasług wyłącznych. O, nie! Ale co prawda, to prawda. Wiedziałem co robię, zamawiając sobie panią. Jam to sprawił, że książę Manfred z panią rozmawiać raczył. O czem? jeśli zapytać wolno? – Przyznam się panu – odpowiedziała hrabina, tonem zakłopotania – Przyznam się, że… że… – Siniało! – odezwał się hrabia Łopaciński. – Nic pamiętam… – Wszelki duch Pana Boga chwali! zawołał, a… w tonie wykrzyku tego brzmiało zdumienie. – Coś on mówił, ale… – Po niemiecku? – Bardzo złą francuszczyzną. Mocno kaleczył i może dlatego, z pamięci mi słowa jego wypadły. Możem go nawet nic rozumiała Hrabia Łopaciński wyglądał, jak człowiek, co dokonał wielkiej i bardzo trudnej pracy i, po dokonaniu takowej, spostrzegł się, że się trudził nadaremnie. – Przepraszam pana. – Ah! pani – odparł trąc sobie dłonią czuprynę na ciemieniu. – Ha, no! Nie ma co W klubie podszedł do mnie, czego nigdy nie robił, jenerał von Schalnbube i mówił mi, że, dzięki pani jego wysokość stał się zamyślonym. Cóż mu pani powiedziała? – Nic. – Panie hrabio, co pan na to? zwrócił się do pana Alfreda. – Nie wiem Nie uznaję się za kompetentnego w tej materji sędziego. – Masz, hrabio, rację. W materji tej sędziego, sądu, trybunału potrzeba. Pozywam panią – rzekł, wstając; i nadając wyrazom swoim akcent żartobliwy – przed trybunał potomności. Uściskawszy panu Alfredowi dłoń, powiedział mu: Dowidzyska w klubie. Ta wizyta, a raczej, to, co gość w ciągu niej nagadał, nie sprawiło na hrabstwu Pieckich wrażenia jakieby na kimś innym było sprawiło zapewne. Po odejściu pana, Łopacińskiego, przybyło kilka płci obojej osób z wizytami. Przez cały wizytowej pory ciąg, gaście gości zmieniali i o czem innem, tylko o balu, rozmowy nie było. Tkliwość dam dzwoniła tonem podniesionym Pytania tyczące się rozmowy z księciem Manfredem, powtarzały się jedno po drugiem, jednakie we względzie treści różne co do formy Niektóre z pań powtarzały krążące o rozmowie owej podania winszując "kochanej hrabinie" trafności odpowiedzi. – Kto inny na miejscu "drogiej" pani, nie potrafiłby znaleść tak odpowiedniego wyrazu – mówiła jedna. – Kochana hrabino – mówiła druga pozyskałaś wdzięczność publiczną. Pani Alfredowa, po rozmowie z hrabią Łopacińskim miała się na baczności Do nieświadomości we względzie tego, co powszechna ciekawość prawiła, nie przyznała się; na zapytania dawała odpowiedzi wymijające, na insynuacji odpowiadała bądź gestem bez znaczenia, bądź uśmiechem dwuznacznym – Co to znaczy? – zapytała męża, gdy najście wizytowe przewaliło się przez salon jak lawina przewala się przez łąkę górską. – Ii… zachciałaś.. –- odrzekł. – Nie mają ludzie czego lepszego do czynienia, więc strzępią sobie na czem bądź języki. Czy w rzeczy samej nie pamiętasz? – Nic a nic. Coś tam brzęczało za wachlarzem, alem na to nie zważała… Zmęczył mnie Łopaciński, odpoczywałam.. Następnie, mowy o tem między małżeństwom nie było. Pan Alfred poszedł na papierosy; pani zaś, którą w karnawale oczekiwało jeszcze paręna salonach balowych wystąpień… zajęła się studyowaniem toalet w dziennikach mód. Ważna sprawa. Zajęciu temu oddają się z jednakim zapałem wszystkie niewiasty. Hrabina Piecka miała się zawsze na baczności ażeby, broń Boże, nie przeholować w rachunkach z krawcami i modiniarkami. Czyniła, to nie dla jakichś względów ekonomicznych, ani przez żadne poświęcenie, ani też przez skąpstwo, ale ulegając bezwiednie zaczynowi harmonji, tkwiącemu w jej duszy. Zaczyn ów w tym, nie w innym, przejawił się kierunku. Gdyby się przejawił w innym kto wie, coby z niej było. Tak zaś, ograniczył się na sferę pożycia małżeńskiego, w odniesieniu do której przestrzegała harmonii, nic! wywołując scen domowych, nie szukając sposobności przyprawienia mężowi rogów i nie narażając go na wydatki, bez którychby się obejść można. Może co do strojów, inna jeszcze działała podnieta. Przypuszczać nie można, ażeby pani Aljredowa o piękności swej nie wiedziała. Jeżeli wiedziała, to może wiedziała i o tem, że piękność zdobi sama przez się i do uwydatnienia jej zupełnie zbytecznemi są drogie materje, klejnoty i różne kosztowne dodatki. Może o tem wiedziała. Bądź co bądź, studja nad dziennikami mód, którym się oddawała, miały na celu regulowanie w kierunku tym wydatków tak, ażeby nie przekraczały sześciu tysięcy zł rocznie. I było ubogo, ale chędogo, nawet wytwornie, krawcowe bowiem i modniarki, przekonawszy się, że hrabina Piecka "skąpi", nie prowadziły jej na pokuszenie i w interesie własnym piękną kobietę stroiły gustownie. Dobrzeby natem wyszły, gdyby się dowiedziano, że szkaradna suknia damy, z którą książę Manfred rozmawiał, wyszła z tej a tej pracowni krawieckiej! Pani Alfredowa, mimo rzekome swoje "skąpstwo" służyła im za reklamę. Tak to się nieraz dziwnie sprawy ludzkie układają. Trafiła się żona, co męża na stroje nie rujnowała i pracownic strojów jej w tem pomagały. Dziwne to – bardzo dziwne! Zdarzają, się bowiem kobiety skąpe co na wszystkiem oszczędzają: ważą kromki chleba do stołu, liczą krupy, z praczkami się kłócą, służbę głodzą, ale mężowskiej kieszeni nie żałują na polu spółzawodnictwa, na którem o lepsze idą spódnice, staniki, narzutki, kapelusze, buty, pufy, kolje, bransolety, riwiery, chustki do nosa etc. Hrabina Piecka nie spółzawodniczyła natem polu. Nos sobie wycierała w chusteczkę batystówą wprawdzie, ale tego gatunku, którego tuzin kosztuje 60 razy mniej, aniżeli 600 florenów. Mimo to… ladzie kształt zewnętrzny odmierzając, na chusteczkę najmniejszej nie zwracali uwagi. Mogłaby być nie batystowa, nie lniana, ale bawełniana, jeszczeby uwagi nic zwrócili. Uwagę absorbował nos hrabiny, troszyneczkę zadarty, co jej nadawało minę impertynencką i zarazem imponującą. "Noli me tangere!" biło od niej, powstrzymując w oddaleniu przyzwoitem wielbicieli. Admirowano ją – z jednego mianowicie punktu widzenia, jako model. Modelem wdzięku wrodzonego, w kształty wcielonego, przedstawiała się ona publiczności wiedeńskiej w ogóle; w szczególności jednak, jako model… służyła przemysłowi trudniącemu się wytwórczością modniarką któremu czyniła reklamę. Działo się to jej strony nieświadomie. Jej chodziło oto jeno… ażeby wydatki na stroje i w ogóle na odzież, trzymały się ściśle w granicach 6 000 zł., o nie więcej Wytwórcom zaś i wytwórczyniom modnych okazów chodziło o to ażeby o każdej części odcienia, o każdej ozdóbce figurującej na hrabinie Pieckiej, mówiono: "To z pracowni Y. " "to z magazynu Y," "to roboty Z." Wytwórcy i wytwórczynie do tego stopnia mówienie podobne cenili, że się dopuszczali względem publiczności podstępów takich, dzięki którym hrabina Piecka w jednej i tej samej sukni występować mogła razy kilka, i żaden z najbieglejszych elegantów domyśleć się tego przeciwko regułom przyzwoitości straszliwego wykroczenia, nie był w stanie. Nie domyślono się naprzykład, że suknia, w której hrabina zwróciła na siebie uwagę młodziutkiego księcia Manfreda, osłaniała jej postać po raz – o zgrozo drugi. Gdyby się coś podobnego komu przyśniło, o, toż by w towarzystwie powstał okrzyk oburzenia! Tajemnica w tajemnicy utonęła, i z niej takie wynikło następstwo, że pracownia, z której ta po raz trzeci przerobiona wyszła suknia, zarzuconą została zamówieniami przez wszystkie najmocniej szanujące się damy z najwyższych sfer towarzystwa stolicy naddunajskiej. Przed wnijściem do tej pracowni od dziesiątej mniej więcej rano do li wieczór stały szeregi karet, przy których policja utrzymać musiała a które przedstawiały kolekcję wielkich koni, wielkich nazwisk, książąt, hrabiów, baronów egzotycznych i domorosłych, starych i nowych, rodowych i finansowych, urzędowych i prywatyzujących. W liczbie ich znajdowały się pojazdy wysokich dygnitarzy, jako też potentatów bankowych, wywodzących ród swój od Jakóba syna Izaaka Pracownia w formalnem była blężeniu, w oblężeniu tem draźliwszem, że wódz onej, wielki wódz smaku modnego, uczeń wielkiego Wertha, artysta od korsarzów, talji… fałdów, tiurniur i ogonów, ulotnił się. Inaczej mówiąc uciekł. Uciekł wódz, mistrz, artysta. Uciekł – nie przed oblężeniem jednak, ale dla oblężenia. W momencie, w którym załoga jego składająca się z bardzo szykownych panien, umiejących wysoką klijentelę miłemi ujmować słówkami, wykładała interesantkom, każdej z osobna, estetyczną doniosłość kokardek, szlareczek, węzełków, marszczeń i t… p., w zastosowaniu ich postaci, w momencie tym mistrz zakołatał do apartamentu hrabstwa Pieckich. – Hrabina…… – zapytał i dodał, kartę swoią wręczając: – Interes pilny… Bez tego dodatku nie zostałby może wpuszczony z powodu zajęcia, jakiemu się hrabin; pilnie oddawała. Siedząc nad dziennikiem mód, wybierała dla siebie suknię balową, jak najtańszą i jak najgustowniejszą. Co do warunku pierwszego, z tym się ułatwiła jako tako. Wyrachowała, iżby mogła mieć suknię za mniej więcej sto zł. Z drugim atoli, rady sobie dać nie mogła. Wybierać miała w czem – zdecydować się nie umiała. Wierzyła w modę, jak w przykazanie Boże… lecz nie znajdowała w niej tej, co w tych ostatnich jedności Rozmaitość przedstawiająca się pod postacią form i barw, deseni i dodatków różnych bałamuciła ją. Zakłopotana srodze, wpatrywała się w rysunki i nie wiedziała, co począć. Już się miała zaryzykować i na chybił tratił, wziąść pierwszy lepszy wzór, gdy jej oznajmiono przyjcie mistrza z interesem – Ach!… – odetchnęła, jakby jej z piersi ciężar spadł. Mistrz wszedł pospiesznie. – Jakżem panu rada! odezwała się – pomożesz mi… – W czem? – zapytał. – W wybraniu sukni balowej… – Mam już dla pani wybraną. – O ? – zdziwiła się. – Nie pozbyła się pani sukni blado-kanarkowej? – Blado kanarkowej – zapytała, – Tej… pamięta pani? – przypominał. – Przerabianej dwukrotnie? – Tej samej… – No? więc? – Przerobimy ją raz jeszcze, podkładając spódnicę niteczkami złotemi, które będą wyglądały jak haft pajęczynowy. Nadamy przeto spódnicy lustr o efekcie cudownym. Gdy zaś do niej dodamy szarfę ukośną, przewiniętą girlandą półukrytą w fałdach, będzie to coś… coś… o czem Wiedeń będzie miał długo do mówienia. – Ależ to będzie kosztowało – wtrąciła hrabina. – Nie panią… nie panią – z protestającemi gestami odparł mistrz. – Nie mnie? W zapytaniu tem czuć się zdawało zdziwienie, skutkiem którego mistrz odpowiedział z lekkiem zakłopotaniem w głosie. – To jest… pani zapłaci… ale, ale nie tyle, co byś pani za nową suknię zapłacić musiała. Przeróbka liczy się mniej. – Ile naprzykład? – Nie wiem na pewno. – Mniej więcej? – No tak – pomyślał chwilkę: – trzydzieści do czterdziestu florenów. – Dobrze… w każdym razie, nie więcej jak czterdzieści. – Nie więcej. – Na pewno? – Niechże się pani ze mną nie targuje! – odezwał się z akcentem niecierpliwości i z naciskiem na wyraz "ze mną", chcąc zapewne dać przez to do poznania hrabinie, że on należy do potentatów, nakładających haracz dowolnie i niecierpiących we względzie tym objekcji najmniejszych. Wnet jednak akcent zmienił i dodał: – Daję pani na to słowo honoru… – Kiedy tak, więc… Ale – zaczęła, jakby sobie coś nagle przypomniała. – Przeróbka! Gdyby to komu w oczy wpadło, byłabym zgubiona. Mistrz się uśmiechnął i palcem o dekę piersiową lekko się stukając, odparł: – Ja… ja biorę na siebie, że to w oczy nie wpadnie nikomu. – Czy nie może się z panien która w pracowni wygadać?Żadna się nie wygada, bo żadna nie będzie wiedziała. Mnie o to bardziej, aniżeli pani chodzi. Niechże się pani hrabina na mnie zda i mnie zaufa co do fasonu, kroju i gustu, a także i co do tajemnicy, którą zachować musimy nawet wobec hrabiego. – Czy tak? – O, tak! Mężczyźni niestety długie miewają języki. – Tę wadę przypisują głównie kobietom. – Niesłusznie. Ja w obronie płci pięknej staję ze stanowczością całą, opartą na doświadczeniu. Mężczyzn się wystrzegać należy, mężczyzn szczególnie. – A pan? cóż? nie mężczyzna? Mistrz dłonie zacisnął, uśmiechnął się, głowę przechylił i odpowiedział: – Trafnem jest zapytanie pani hrabiny. Tak; mężczyzną jestem, ale gatunku odmiennego. Kapłana mody zobowiązują śluby, śluby zakonne tyczące się wyłącznie tajemnic damskich. Tajemnice wszystkie są mi wiadome i wiadomemi być muszą, inaczej bowiem, nie zdołałbym maskować ich wobec świata. Na masowaniu tajemnic damskich w obec świata szkoła moja, moje kapłaństwo polega. – Czyż są tam tajemnice jakie? – Ah! pani hrabino. Ileż dam mógłbym w opinji towarzystwa zgubić, gdybym cząstkę jeno wiadomych mi ich tajemnic odkrył. Ale z dna studni wrzucony przedmiot wydobyć można, ze mnie żadna potęga tajemnicy damskiej nie wydobędzie. 0, nie. – Więc? – zapytała. – Niech mi pani hrabina zaufa i o nic się nie troszczy. – Pod warunkiem? – zaczęła. – Że zaufanie pani nie przeniesie złotych reńskich czterdziestu – podchwycił. – Ale do dał – i ja ze swojej strony waruneczki podam. – Proszę. – Pani hrabina wysokość kosztu fasonu dla własnej zachowa wiadomości – To się rozumie. – Dla tem pewniejszego zaś rachowania rzeczy całej w tajemnicy, przerobienie sukni nastąpić powinno tak, ażeby o tem służba nie wiedziała. – Cóż to trudnego? – Nie byłoby to trudnem, gdybym nie potrzebował obejrzeć jej na pani. W rzeczy samej, było to rzeczą nic łatwą. Hrabinie wypadało się przebrać, przebrać się w pokoju toaletowym, pozostającym, równie jak i szafy z odzieżą, pod dozorem i zarządem panny służącej, istoty należącej do rodzaju stworzeń obdarzonych od natury językami długości nadzwyczajnej. Mogłaż ona tajemnicy nie zdradzić? Było to rzeczą nieprzypuszczalną. Kapłan mody jednak znalazł na to sposób: – Wyślij ją pani gdzie daleko… – Prawda, odrzekła hrabina. Panna służąca została wyprawiona, i oględziny starej sukni odbyły się w jej nieobecności. Że jednak włożenie jej i zdjęcie nie mogło od być się bez pomocy, pannę służącą przeto zastąpiła kobieta, której widok zdziwił nieco mistrza. Była to bowiem kobieta nie tutejsza. Od wiedenek i od niewiast z okolicy pochodzących różniła ją przedewszystkiem odzież. Biust osłaniała koszula lniana, pod szyją wstążeczką związana i w wyszywaniach na piersiach i ramionach przyozdobiona. Na piersi zwisało jej z szyi sznurów kilka paciorków i korali, z pomiędzy których wyglądał medalik srebrny. Głowę otaczała chustka na podobieństwo turbana, a na spódnicy w ciemno żółte pasy, przewijały się ciemnego kwiecia girlandy. Spódnicę podtrzymywał w biodrach pas czerwony, a z pod niej u spodu wyglądały nogi bose. Te ostatnie stanowiły osobliwość w Wiedniu. Bose nogi w stolicy, rywalizującej z Paryżem? Bose nogi w grodzie, o którym proroctwa głoszą, że będzie stolicą świata? Bose nogi na dworze kobiety, co nietylko do składu towarzystwa wyborowego należy, ale w składzie tym zajmuje stanowisko gwiazdy? Wprawiło to w głębokie zdumienie mistrza, którego fach polegał na złoceniu gwiazdom promieni. Przeniósł z nóg kobiety na jej oblicze wejrzenie i powiedział sobie w duchu: "Nie tutejsza". Oblicze jej znamionowało pochodzenie odrębne wśród międzynarodowego tłumu zapełniającego stolicę wielonarodowego państwa. W Wiedniu, wskutek mieszania krwi, urobił się typ brukowy, który, gdyby zanalizowanie onego było możebnem, wykazałby pierwiastki najróżnorodniejsze. Złożyły się na takowe: wschód i zachód, północ i południe. W Wiedeńczyku rzetelnym znajdzie się po odrobinie: włoch, niemiec, węgier, turek, hiszpan, rumun, słowianin etc. Słowiański pierwiastek czysty bardzo jest rzadkim, a przytem i on dzieli się na gatunki, których okazy rzucają się w oczy w świeżych przybyszach z za Karpat, z nad Dunaju, z gór Ilirskich, z gór Bałkańskich, Rhodopskich, z nad wybrzeży morza Sinego, lub Czerwonego, z nad Dniestru, Wisły, Wełtawy. Rzucają się one w oczy i zastanawiają. Coś w nich uderza, jakaś osobliwość w kształtach postaci, jakiś szczególny akcent w ruchach, jakiś rys charakterystyczny, nadający wyraz obliczu. Ten to wyraz zafrasował mistrza od mody, gdy od nóg bosych kobiety, na jej fizjgnomię wzrok przeniósł. – Nie tutejsza… – rzekł do siebie. Że zaś nie był etnografem, ale krawcem, natem więc poprzestał. Gdyby krawiectwo pozostawało w jakiej z rzeźbiarstwem styczności, przypuszczać należy, iż by zatrzymał dłużej uwagę na niektórych uwagi godnych szczegółach pomiędzy głową a nogami. Szczegóły te tyczyły się budowy szykownej i silnej – szykownej pomimo, że, wedle wzorów sądząc, kobieta liczyła lat około pięćdziesięciu. Mimo to była szykowna, co przy wzroście bardziej aniżeli średnim, kwalifikować ją mogło na model. Krawca to jednak nie obchodziło zgoła. Zdumiały go bose nogi; na oblicze spojrzał; uwago przelotnie – że nie tutejsza – uczynił, i zajął się modelem swego fachu, brzemiennym reklamą. Ubrana w suknię koronkową, hrabina obracała się przodem i stroną odwrotną przed mistrzem, a ten myślał, miarkował, notował, znaczył, to się zbliżał, to oddalał, rzucał wyrazy oderwane, niekiedy dłuższemi okresami wypowiadał głębokie myśli, osnute bądź około kokardy, bądź fałda, bądź wycięcia gorsu, bądź ujęcia w pasie, bądź tiurnury, bądź gipiury, bądź innej jakiej tym podobnej ważnej rzeczy. Hrabina od czasu do czasu swoje wygłaszała zdanie, zazwyczaj przez ministra milczeniem pomijane Udało się jej jednak coś takiego powiedzieć, co go z cierpliwości wyprowadziło, zwłaszcza, że właśnie obmyślał z falistej tkaniny na lewem biodrze ułożenie, nadające kibici akcent. Ona mu szyk myśli zburzyła. – Ach! – zawołał. – Nie troszcz się, hrabino, o nic, nie myśl o niczem, ja wszystko obmyślę, wszystko zrobię!… Wszystko zrobię i nawet ubiorę ciebie! Nic się bardziej pani Pieckiej podobać, nic jej bardziej dogodzić nie mogło. Całego odrazu zbyła się kłopotu. Podziękowała mistrzowi swemu. Ten suknię zawinął i z sobą do fiakra zabrał. Po odejściu artysty, hrabina do kobiety bosej rzekła: – No, chwała Bogu… – Chwała Bogu – powtórzyła kobieta. – Ależ ten niemiec paniusię moją namęczył… namęczył!… – Cóż robić, Justyno. Gdybyś na mojem była miejscu, i ty byś się tak męczyć dała… – Gdybym na paniusi miejscu była, w Gajach bym sobie siedziała, jak królowa jaka… – Tak.. zapewne.. Gaje co innego, Wiedeń co innego. – O, tak – westchnęła – że co innego, to co innego… – Poukładajże w szafie porządnie, żeby Liza ( imię panny służącej), gdy wróci, nie spostrzegła się, że tu przewracane było. Nie po – trzeba, ażeby wiedziała, że suknia kanarkowa do krawca poszła… – Co ją to obchodzi? – odrzekła Justyna, zawieszając w szafie pozdejmowane z kołków przedmioty. – A Żusia? – zapytała hrabina. – Ceruje… – O?… – Napierała się, żebym ją cerowania uczyła… no… i, gdy mnie paniusia zawołała, wetknęłam jej w rączki pończochę pokazałam i dziecko moje siedzi nad nią.. – Przyprowadź ją. Po chwili w buduarze, do którego się hrabina po konferencji z krawcem udała pojawiła się dziewczynka, wykazująca sobą nie więcej nad pięć do 7 lat wieku. Z nią razem weszła i Justyna, pełniąca przy niej funkcję niańki. Dziewczynka szła przodem, ona za nią – szła i patrzała na dziecko w sposób, do którego by się zastosować dało dokonane przoz Ujejskiego tłómaczenie z Chopina: "Oj, patrzy stara matka na swego pieszczocha; oj, tylko jedna matka tak patrzy i kocha!" Kochanie macierzyńskie biło z oczu kobiety, którą z hrabiną łączyły stosunki służebne wprawdzie, ale ścisłe i poufne, a sięgające czasów przyjścia hrabiny na świat. Justyna ją mamczyła, następnie we dworze została, aż córka jej mleczna za mąż wyszła i ją z sobą zabrała. Stanowiła ona żywy dworski inwentarz, do osoby hrabiny przywiązany. Pomiędzy dwiema temi kobietami zadzierzgnął się węzeł serdeczny, nierozerwalny. Ze strony Justyny węzeł ów wzmacniała wdzięczność. Na dworze hrabstwa Brzdęckich znalazła ona nie samą tylko służbę: znalazła ona ucieczkę, tę ucieczkę, co od rozpaczy broni. Położenie jej, lat temu dwadzieścia kilka, było jednem z tych co wyjścia nie pozostawia. Odepchnięta przez rodzinę, wzgardą okryta wobec mieszkańców wsi, myślała o zakończeniu zgryzot jednym rzutem w toni stawu, w którym się przeglądały wierzby. Przenikała więc ją boleść sroga, a tem większa, że wydała na świat dziecię nieżywe. Znikąd pociechy. Do uszu, do serca biednej kobiety szturmowały zewsząd potępienia i złorzeczenia. Ucieczkę przed tym szturmem ofiarował jej dwór, który nietylko ją zasłonił, nietylko dobrem słowem spotkał, ale dał jej w ręce jeszcze dzieciątko malusie, takie samo jak to, co jej z rąk wydarto. W tera dzieciątku odzyskała stracone. Pokochała je, jak własne, karmiła, nosiła, polubiła; w jej oczach rosło, na pannę wyrosło, panna za mąż wyszła, matką została – dziecię jej dla Justyny miało znaczenie wnuczęcia. Wrosła w rodzinę. Matkę mamczyła; córkę niańczyła. Żusia byłą jej oczkiem w głowie. Ona ją najpierwsza na rękę wzięła, następnie nie odstępowała od niej. Mianowała ją naszą, jakby w wydaniu jej na świat, pomiędzy, nią (Justyną), a hrabiną zachodziła wspólność. Uważała siebie za babkę dziewczynki jasnowłosej, przez którą spotęgowało sio wrośnięcie jej w rodzinę hrabstwa Pieckich, zżycie się z nią. Nie wpłynęło to jednak na przystosowanie się do niej takie, ażeby nie zatarły się cechy, charakteryzujące sferę społeczną, z której wyszła. Nie – bynajmniej. Justyna Justyną była, i Justyną pozostawała na pańskich posadzkach. Po posadzkach deptała bosą nogą. Czyniono jej z tego powodu uwagi, spotykały ją przekąsy, służba ją wyśmiewała. Ona na to nie zważała. Zrozumieć nie mogła, dlaczegoby miała wkładać na nogi pończochy i trzewiki na pokojach zaopatrzonych w podłogi gładkie, kiedy obchodziła się bez takowych na grudzie, na ściernisku, na bruzdach, latem i zimą. Trzewiki? – pończochy? Wydawały się jej one zbytkiem grzesznym. Zobowiązywały ją bowiem, jakby śluby, zwyczaje, wśród których wzrosła – może wspomnienia drogie rozkosznych na bosaka z miłym wycieczek. W wiekach średnich, jak wiadomo, mistyczne do sukienki przywiązywano znaczenie Wierzenia i przesądy ludowe, są to zabytki do niepoznania niekiedy zmienione, w gruncie jednak wypływające ze źródła bijącego w odległej przestrzeni. Być przeto może, że Justyna nieświadomie ze źródła tego zaczerpnęła wstręt do pończoch i trzewików, jakoteż przywiązanie do odzieży włościańskiej. Mogła była wykierować się na "pannę". Nie uczyniła tego. Przywiązanie do swojszczyzny było u niej silniejsze nad wszystko i obejmowało nietylko odzież, ale całą sferę życiową, do której odnosiło się jej dzieciństwo, w której jaśniały dla niej wspomnienia świetlane lat dziecinnych i uroków kochania, zamroczonych w końcu smutkami i rozpaczą Z przywiązaniem tem wiązało się ściśle przywiązanie do dwóch dziewczynek pańskich, co je na ręku swojem wynosiła, i z których jedna wyrosła, druga rosła na wielką panię. A ona je – płoszki – hodowała mleczem istoty własnej, karmiła je ducha swego treścią, – treścią, którą hrabina przetworzyła po swojemu, która w hrabiankę wsiąkała do przetworzenia się w przyszłości, stosownie do współdziałania pierwiastków i wpływów tak przychodzących z zewnątrz, jakoteż wydzielających się z tego duchowego wnętrza, na którego podstawie formują się skłonności, powołania, temperamenty charaktery indywidualne. Któżby zbadać potrafił te pierwiastki, te wpływy, ten temperament, jaki się za sprawą wzajemnego czynnników zewnętrznych na wewnątrz i na odwrót oddziaływania w duszy człowieczej odbywa?… Chemia psychiczna jest zaledwie przeczuwaną, przebijająca się z trudem wielkim przez psycho-fizyologię, pełną zagadek i znaków zapytania. Że hrabina miała coś w sobie z Justyny, co ją wykarmiła i do snu jej śpiewała, to rzecz pewna. To "coś" atoli tkwiło w głębi, a przy tem nie posiadała przymiotów materjału budowlanego w takim stopniu, jaki nabyła później. Justyna była wówczas jeszcze za młodą. To, czego mlecznej córce swojej udzielić mogła, nie skonsolidowało się w niej samej dostatecznie. Pod wpływem smutku, z jakim do dworu przyszła, chwiała się nakształt brzózki wyrosłej wypadkiem zdala od brzozowego lasku, wśród drzew innego rodzaju. Chwiała się, cienia nie dawała, soku nie puszczała. Potrzeba było dla niej czasu na przystosowanie się do gruntu, z zachowaniem na grządkach pałacowych natury własnej. Nastąpiło to z latami. Do hrabianki Pieckiej Justyna przystąpiła z zasobem materjału dojrzałego. Mogła się wychowance malusiej udzielać swobodnie, dzięki zaufaniu, jakiem ją matka obdarzała, jakoteż, dzięki dystrakcji, jaką hrabinie sprawiało życia w wielkiem świecie, od czasu zwłaszcza przeniesienia się z Gajów do Wiednia. Z Gajów Justyna niechętnie się wyprowadzała. – Do czego to, jasna pani?… Na co nam ten Wiedeń?… – pozwalała sobie czynić uwagi, gdy przenosiny postanowione zostały. – Tak trzeba, tak wypada… tłumaczyła jasna pani. Tłómaczenia lepszego, hrabina udzielić nie mogła, albowiem sama nie wiedziała dobrze co ją i męża do stolicy państwa prowadzi. Zrazu powstał był zamiar przeniesienia się do Lwowa, do stolicy kraju. Nie wiadomo, któremu z nich przyszło na myśl: – Nie lepiejże do Wiednia, zamiast do Lwowa? Następnie do zapytania tego przylgnęły uwagi: "Co Wiedeń, to nie Lwów." "Co stolica państwa, to nie stolica kraju." "Wszystko jedno, wisieć za jednę, czy za dwie nogi". Nic słuszniejszego, niż uwagi powyższe. Rozstrzygnęły one kwestję i zneutralizowały epo – zycję Justyny której szczególnie do przekonania trafiła ostatnia. – To prawda – rzekła. – Kiedy wisieć. to wisieć wisieć… no, ale ja od Żusi nie odstąpię… I nie odstępowała od niej. Dziecinny pokój w Wiedniu, wyglądał jak w Gajach. Ta sama kołyska, takie same sprzęty te same piosenki i przemówki i żarty i powiastki i zabawki. Dziecina zasypiała przy cichej melodji, napełniającej jej słuch szmerem łagodnym, gdy zaś najpierwsze brzaski pojęć w głowinie jej świecić poczynały, słuchała opowiadań o dziadzie, co w czerwonych butach stał we wrotach i spotykał powracające kozy, które rozpytywał, czy jadły one, czy piły, albo o kozie co miała pół boku obdartego, nóżkami tupała, rożkami podrzucała i ogonkiem zamiatała. Bez liku podobnych opowiadań snuła z siebie Justyna, zrazu o dziadach i kozach, dalej babach, czarownicach, rycerzach, dziewicach, smokach, latawcach o gwiazdach rozkochującyh się w dziewczętach, o wężach porywających księżniczki, o kozakach odjeżdżających za Dunaj etc. Końca temu nie było. Coraz znajdywała coś nowego, co przypuszczać kazało, że Justyna częścią powtarzała rzeczy zapamiętane, częścią nadrabiała własną wyobraźnią i z niej pełną garścią czerpała. Ciekawe wypadały komentarze. Żusia zwracała niekiedy szczególną bądź na jakąś osobistość wydatną, w opowiadaniu odgrywającą rolę, uwagę, i zapytywała naprzykład razu pewnego o kozę. – Nie widziałaś kozy?… odparła Justyna. – Ptaszek? – Ale gdzie tara!… Ptaszek przecie nie ma czterech nóg… – Nie ma? – I nie ma rogów. – Nie ma? – Ani brody.. – Ani brody?… – A mleko, czy daje?…. – Ptaszek mleka nie daje – odpowiedziała dziewczynka. – Otóż widzisz, koza ma cztery nogi, ma rogi, ma bródkę i mleko daje. – Jak krowa?… – Niby tak, jak krowa, niby nie tak… Krowa wielka, koza mała. Kiedyś ja tobie kozę pokażę. Wychodząc na spacer, oglądała się Justyna za zwierzęciem, które chciała dać wychowance swojej poznać. Długo się nie trafiała okazja potemu. Aż się dostała do ogrodu zoologicznego. Kiedy się tam raz znalazła, doznała sama wrażenia podziwu w obec okazów królestwa zwierząt. W milczeniu przechodziła od kraty do kraty, prowadząc Żusię za rączkę i otwierając szeroko oczy na strusie, żyrafy, antylopy, jelenie łosie i inne stworzenia o kształtach niezwykłych. Milczała, zapytań dziecka nie słyszała i w duchu sobie powiadała: – Mój Boże, Boże!… a ja tego nigdy nie widziałam. Nagle krzyknęła: – Aha! o!… Pochwyciła Żusię na ręce, a wskazując jej, mówiła: – Widzisz? patrz! – Co? – odezwało się dziecko zdziwione. – Nie widzisz? Toć to nasza… nasza… – Co?… – Cóż, jak nie koza! Widzisz? Patrz… Przypatrz się dobrze. Dziewczynka oczęta wlepiła. Justyna objaśniała: – O, widzisz: cztery nogi, dwa różki, bródka, ogonek.,. Ogonek zawsze nosi do góry i mleko daje. – Tylko ją o to poprosić… – O co? – Ażeby mleka dała? – Eh, nie – odparła Justyna. Kozę się doi tak, jak krowę. Obok niej się przysiada i doi. Kiedyś to zobaczysz. Justyna westchnęła i rzekła: – Kiedyś przecie wrócimy do Gajów. – I tam są kozy? – Są, mówię tobie… – Takie same?\nŻusia : powieść współczesna w trzech częściach\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Zusia___powiesc_wspolczesna_w_trzech_czesciach-ebookRO/p02024797i020" target="_blank" title="Żusia : powieść współczesna w trzech częściach [Teodor Tomasz Jeż] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Żusia : powieść współczesna w trzech częściach [Teodor Tomasz Jeż] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Nabożeństwo wynagradzające Niepokalanemu Sercu Maryi - pierwszych sobót miesiąca\nNABOŻEŃSTWO PIERWSZYCH SOBÓT MIESIĄCA RATUNKIEM DLA ŚWIATA - (Ojciec Święty Pius XII)\nNabożeństwo pierwszych sobót miesiąca w parafii Chrystusa Odkupiciela Człowieka w Olsztynie w pierwsze soboty miesiąca o godz. 17.00 w dolnym kościele. W programie nabożeństwa: Msza św., cząstka różańca wynagradzającego,\nOkazja do spowiedzi św. od godz. 16.30. Serdecznie zapraszamy.\nW 1917 r. Matka Boża w Fatimie powiedziała: Przyszłam upomnieć ludzkość, aby zmieniła życie i nie zasmucała Boga ciężkimi grzechami. Jeśli ludzie się nie nawrócą Bóg ześle karę jakiej świat jeszcze nie widział. O! - gdyby ludzie zechcieli żałować za grzechy.\nPokazała dzieciom piekło: Potępione dusze były w ludzkich ciałach, wiły się w płomieniach i krzyczały z przerażenia. Potem powiedziała: Widziałyście piekło, dokąd idą dusze biednych grzeszników. Aby je ratować, Bóg pragnie ustanowić nabożeństwo do mojego Niepokalanego Serca.\nPowiedziała Łucji, że grzechy niewdzięcznych ludzi co chwilę ranią Jej Niepokalane Serce i poprosiła o zadośćuczynienie przez odprawienie pięciu kolejnych sobót miesiąca.\nPrzychodzę prosić o zadośćuczynienie i poprosiła o:\n•1. Komunię świętą wynagradzającą\n•2. Cząstkę różańca wynagradzającego\n•3. Spowiedź świętą wynagradzającą\n•4. Towarzyszenie Maryi - przez 15 minut w rozważaniu tajemnic różańca z intencją zadośćuczynienia\nKażdemu, kto z miłości do Maryi odprawi to nabożeństwo, Matka Boża obiecuje:\nPrzybędę w godzinie śmierci z łaskami potrzebnymi do zbawienia. Tym, którzy przyjmą to nabożeństwo obiecuję zbawienie. Dusze te będą kochane przez Boga, jako kwiaty przed tronem Bożym je postawię.\nCi, którzy będą żyć nabożeństwem do Niepokalanego Serca Maryi będą prawdziwie nawróceni i poświeceni Bogu, ci stanowić będą nowe pokolenie, które zwycięży zło (siostra Łucja).\nMódlcie się, módlcie się gorąco i podejmujcie dużo czynów pokutnych za grzeszników, ponieważ wielu idzie do piekła.\nMoje Niepokalane Serce będzie Twoim schronieniem i drogą prowadząca do Boga.\nJezus chce, abym była bardziej znana i miłowana.\nRóżne narody zginą, na koniec moje Niepokalane Serce zatriumfuje\nTerminy pierwszych sobót miesiąca w 2022 roku:\n- 01 stycznia\n- 02 kwietnia\n- 04 czerwca\n- 03 września