Pan Jezus jako Bóg - Thaleia\nPan Jezus jako Bóg\nCzym jest biblijny monoteizm? Jak pogodzić unitarne spojrzenie na Boga z faktem, że słowem theos/elohim nazwany jest zarówno Ojciec jak i Syn? Kto jest Bogiem JHWH – tylko Ojciec, czy również Syn? Kiedy poruszamy kwestię Trójcy, niemal zawsze na samym początku dyskusji pojawia się argument oparty na prostym i pewnym wydawałoby się rozumowaniu. Brzmi ono mniej więcej tak: jest oczywiste, że Bóg jest jeden a cała reszta tzw. „bogów”, to bogowie fałszywi. Skoro więc Bóg jest jeden a Pismo nazywa Pana Jezusa Bogiem (a nazywa), to albo jest On bogiem fałszywym, albo też jest tym jedynym prawdziwym Bogiem, o którym wspomina Biblia.\nSugeruje się, że innego wyboru nie ma, i tak naprawdę, zwolennicy poglądu unitariańskiego unikając utożsamiania Go z Bogiem JHWH, muszą zepchnąć Zbawiciela do grona fałszywych bogów. W niniejszym rozdziale spróbuję zmierzyć się z tą argumentacją, zaczynając od analizy desygnatów terminu Bóg/bóg (hebr. – el, eloah, elohim; gr. – theos), przechodząc przez znaczenie samego terminu, a kończąc na kwestii nazywania w Piśmie Pana Jezusa Bogiem i pogodzeniu tego faktu z biblijnym monoteizmem.\nRdz 14:22 (BT II)\n14. Ale Abram odpowiedział królowi Sodomy: ‘Przysięgam na Jahwe, Boga (Elohim) Najwyższego, Stwórcę nieba i ziemi’.\nWj 20:2 (BT II)\n2. ‘Ja jestem Jahwe, twój Bóg (Elohim), którym cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli’\nJr 10:10 (BT II)\n10. Jahwe natomiast jest prawdziwym Bogiem (Elohim), jest Bogiem żywym i Królem wiecznym.\n1Krl 18:39 (BT II)\n39. Cały lud to ujrzał i upadł na twarz, a potem rzekł: ‘Naprawdę Jahwe jest Bogiem (Elohim)! Naprawdę Jahwe jest Bogiem!’.\nW odniesieniu do jedynego Boga JHWH zastosowanie tego tytułu znajdujemy w ponad 2000 miejscach Biblii a powyższe przykłady wystarczą na zademonstrowanie tego oczywistego faktu. Interesujące jest jednak to, że Bóg JHWH nie jest jego jedynym adresatem. Poniżej przykłady.\nPs. 8:6 (BG)\n6. Albowiem mało mniejszym uczyniłeś go od Aniołów (elohim), chwałą i czcią ukoronowałeś go.\nPs 8:6 (BT V)\n6. Uczyniłeś go niewiele mniejszym od istot niebieskich (elohim), chwałą i czcią go uwieńczyłeś.\nTłumacze przekładów Biblii Gdańskiej i Biblii Tysiąclecia oddali wyraz elohim jako “aniołowie”. Nie oni jedni – podobnie postąpili Żydzi tłumaczący hebrajską wersję Starego Testamentu na grecki w znanym przekładzie Septuaginty:\nPs 8:6 (LXX)\n5. ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ᾿ ἀγγέλους (elattosas auton brachu ti par’aggelous)\nPs 8:6 (BPK)\n5. Postawiłeś go niewiele niżej od aniołów1\nPrzykład powyższy jest znamienny, ponieważ dobrze ilustruje fakt, że dla żydowskich tłumaczy słowo elohim nie zawsze było tożsame z Bogiem JHWH. Terminem tym określali czasami również inne istoty, w tym aniołów.2\nHbr 2:7 (VNT)\n7. ἠλάττωσας αὐτὸν βραχύ τι παρ᾿ ἀγγέλους (elattosas auton brachu ti par’aggelous)\nJak łatwo sprawdzić, jest to dokładny cytat z Psalmu 8:6. Nawet jeśli apostoł Paweł cytuje tutaj bezpośrednio z Septuaginty a nie z Tekstu Masoreckiego, to pamiętać należy, że czyni to pod natchnieniem. Potwierdza zatem prawdziwość zastosowania terminu elohim do aniołów.\nPrzytoczony fragment nie jest jedynym takim przypadkiem. Oto następny, również pochodzący z Księgi Psalmów. Poniżej kolejno – przekład z hebrajskiej wersji Starego Testamentu, wersja Septuaginty, tłumaczenie Septuaginty na język polski, a na końcu przytoczenie cytatu w Liście do Hebrajczyków.\nPs. 97:7 (BW)\n7. … Ukórzcie się przed nim wszyscy bogowie (elohim).\nPs. 97:7 (LXX)\n7. …προσκυνήσατε αὐτῷ, πάντες οἱ ἄγγελοι αὐτοῦ (proskynesate auto pantes hoi aggeloi autou)\nPs. 97:7 (BPK)\n7. …Przed nim składajcie pokłony wszyscy jego wysłannicy.\nHbr 1:6 (VNT)\n6. …προσκυνησάτωσαν αυτω πάντες ἄγγελοι Θεου. (proskynesatosan auto pantes aggeloi theou)\nHebr. 1:6 (BW)\n6. …Niechże mu oddają pokłon wszyscy aniołowie Boży.\nPodobnie jak w pierwszym przykładzie, żydowscy tłumacze Septuaginty tłumaczą elohim na aggeloi (aniołowie) a Paweł pod natchnieniem potwierdza prawidłowość takiego zrozumienia.3\nPrzytoczone argumenty mają spore znaczenie w kontrowersji unitariańsko-trynitarnej, ponieważ ta ostatnia strona często twierdzi, iż jedynym elohim/theos, do którego ten termin stosuje się w sensie pozytywnym, jest Bóg JHWH. Przyznają przy tym, że Biblia mówi co prawda o istnieniu innych elohim/theoi, ale zawsze występują oni jako fałszywi bogowie – w kontraście do jedynego, który jest prawdziwy. Do tego argumentu wrócimy jeszcze później, teraz pragnę jedynie zaznaczyć, że powyżej podane przykłady zadają kłam takiemu twierdzeniu. Biblia określa terminem elohim/theoi również inne istoty i najwyraźniej widać, że nie jest to nazewnictwo, które sugeruje jakąkolwiek „fałszywość” owych bytów. Jest to oczywiste z kontekstu – w pierwszym przypadku mowa jest o naturze aniołów, w stosunku do której Syn został uczyniony “na krótko mniejszym”. Co najmniej więc termin ten zawiera w sobie aniołów służących Bogu Najwyższemu. Podobnie ma się sprawa z cytatem drugim – elohim mający oddać pokłon Synowi Bożemu to aniołowie Boży a nie demony.\nO tym, iż Żydzi stosowali w sposób pozytywny termin elohim nie tylko do Najwyższego Boga, może świadczyć również porównanie fragmentów Księgi Izajasza. W jej proroczym, mesjańskim tekście, Pan Jezus zostaje po hebrajsku określony jako El-Gibbor – czyli “Bóg mocny”. Jednakże Żydzi tłumaczący ten werset na grekę, prawdopodobnie oddali słowo El jako aggelos czyli “anioł”.\nIz 9:6 (BG)\n6. …a nazwią imię jego: Dziwny, Radny, Bóg mocny (‘El Gibbor), Ojciec wieczności, Książę pokoju;\nTłumacze Septuaginty oddali to następująco:\nIz 9:5 (LXX)\n5. …καὶ καλεῖται τὸ ὄνομα αὐτοῦ Μεγάλης βουλῆς ἄγγελος· ἐγὼ γὰρ ἄξω εἰρήνην ἐπὶ τοὺς ἄρχοντας, εἰρήνην καὶ ὑγίειαν αὐτῷ (kai kaleitai to onoma autou Megales boules aggelos; ego gar hakso eirenen epi tous arhontas, eirenen kai hugieian auto)\nIz 9:5 (BPK)\n6. … otrzyma ono imię Wysłannik Wielkiego Planu, Ja bowiem wyślę pokój dla rządców, pokój i uleczenie przez niego\nJak widać tekst Septuaginty odbiega tu nieco od tekstu masoreckiego. Jeśli jednak ów „Wysłannik Wielkiego Planu” (w grece – Megales boules aggelos) jest tłumaczeniem hebrajskiego El Gibbor, to mielibyśmy kolejne potwierdzenie tego, o czym wspominałem już wcześniej\n21. Ostatek nawróci się, ostatek Jakóbowy do Boga mocnego (El Gibbor).\n21. καὶ ἔσται τὸ καταλειφθὲν τοῦ Ιακωβ ἐπὶ θεὸν ἰσχύοντα. (kai estai to kataleifthen tou Iakob epi theon ishuonta)\nIz 10:21 (BPK)\n21. To co zostanie z Jakuba zaufa wszechmocnemu Bogu\nTym razem słowo el zostaje przetłumaczone na theon czyli na czwarty przypadek rzeczownika theos (”Bóg”). Wydaje się więc, że mamy tu do czynienia z kolejnym przykładem, w którym żydowscy tłumacze to samo słowo rozumieli, w zależności od kontekstu, raz jako “anioł”, raz jako “Bóg”. Wszystkie te teksty wskazują na to, iż mimo zdecydowanie monoteistycznego stanowiska ówczesnych Żydów, nie widzieli oni żadnej sprzeczności z zastosowaniem słowa elohim czy też el (liczba pojedyncza) do aniołów, czy tez anioła. Jest to wiele mówiący wniosek, ponieważ pozwala nam spojrzeć na panującą ówcześnie terminologię nieco inaczej niż jest to przyjęte w dzisiejszym środowisku chrześcijańskim. Dla większości z nas słowo „Bóg” użyte w pozytywnym sensie, kojarzy się automatycznie z Bogiem JHWH i tylko z Nim. Dla żydów i pierwszych chrześcijan (o czym będzie jeszcze mowa poniżej) nie było to jednak oczywiste.\nKolejnym fragmentem, w którym słowo elohim zastosowane jest w sposób pozytywny do innych istot niż Bóg Jahwe jest Psalm 82.\nPs. 82:1-8 (BL)\n1. Psalm Asafa. Jahwe staje na zgromadzeniu bogów (elohim), pośrodku bogów (elohim) sprawuje sąd.\n2. “Jak długo sądzić będziecie niesprawiedliwie i okazywać pobłażliwość ludziom nieprawym?” Sela\n3. Weźcie stronę biedaka i sieroty, ubogiemu i nędzarzowi prawo przyznajcie!\n4. Uwolnijcie biedaka i uciśnionego, wyrwijcie go z rąk ludzi nieprawych.\n5. Lecz oni nie pojmują i nie rozumieją, w ciemności krążą, zachwiały się wszystkie podwaliny ziemi.\n6. Powiedziałem: “Bogami (elohim) jesteście, wy wszyscy jesteście synami Najwyższego;\n7. ale jak ludzie pomrzecie, upadniecie, jak upadł każdy z władających”.\n8. Powstań, Jahwe, i osądź ziemię, albowiem Twoim dziedzictwem są wszystkie narody. –\nSpotkałem kilka interpretacji tego tekstu. Niektórzy odnoszą termin elohim do aniołów niektórzy do sędziów Izraela, niektórzy zaś do Kościoła Chrystusowego. Każda jednak z tych interpretacji uznaje pozytywny wydźwięk znaczeniowy słowa elohim. Przeciwnicy takiego wnioskowania sądzą jednak, iż Bóg używa tego słowa w sensie ironicznym, niejako mówiąc: “Twierdzicie, że jesteście bogami lecz jesteście niesprawiedliwi. Wasze sądy nie są moimi sądami. Dlatego mimo tego, że to wy uważacie się za bogów (a nie Ja was za takich uważam), umrzecie tak jak umiera każdy niesprawiedliwy człowiek”. Interpretacja ta byłaby całkowicie dopuszczalna gdyby nie fakt zacytowania tego fragmentu Psalmu przez Pana Jezusa. Szczegółowa analiza kontekstu tego cytatu zdecydowanie wyklucza „negatywne” rozumienie elohim (tzn. takie, które stosowałoby ten termin do fałszywych bogów). Pan Jezus mówi bowiem:\n34. Odpowiedział im Jezus: Czyż w zakonie waszym nie jest napisane: Ja rzekłem: Bogami (theoi) jesteście?\n35. Jeśli nazwał bogami (theoi) tych, których doszło słowo Boże [a Pismo nie może być naruszone],\nSpróbujmy wczuć się w atmosferę tamtych słów i przestawić się na sposób myślenia trynitarian. Sądzą oni, iż twierdzenie „ja i Ojciec jedno jesteśmy” oznaczało równość, a w zasadzie tożsamość natury Pana Jezusa i Ojca. W taki sposób odczytali to również Żydzi – dlatego też chwycili za kamienie chcąc Jezusa zabić. Ich zarzut miał brzmieć: “czynisz siebie Bogiem”. Do tej pory wszystko się zgadza. Problem jednak pojawia się wtedy, gdy Jezus odpiera ich oskarżenie przy użyciu słów z Psalmu 82. Jeśli w Psalmie tym Bóg zwracał się w sposób ironiczny do ludzi, to jaki był sens zacytowania go przez naszego Pana? Jeśli Pan Jezus zgadzał się z zarzutem Żydów odnośnie uważania siebie za Boga, to dlaczego broni się Psalmem 82, w którym słowo „bóg” ma być użyte w sposób ironiczny? To nie miałoby ani żadnego sensu, ani nie byłoby żadnym argumentem broniącym Go przed oskarżającymi Żydami.\nJedynym rozsądnym wyjaśnieniem jest przyjęcie tezy, iż nasz Zbawiciel cytując słowa tego Psalmu, w sposób stosuje nazwę elohim/theoi do ludzi w sposób jak najbardziej pozytywny i zgodny z terminologią występującą w środowiskach żydowskich i wczesnochrześcijańskich. Parafrazując, mówi On bowiem: “wy oskarżacie mnie, że ja czynię siebie Bogiem, ale jest to zarzut bezpodstawny. Po pierwsze nawet gdybym nazywał siebie Bogiem nie świadczyłoby to o tym, iż uważam się za równego z Ojcem i tożsamego z nim w Bóstwie, ponieważ samo zastosowanie słowa „Bóg” może odnosić się również do ludzi. Jako przykład możecie przeczytać swój własny Psalm, w którym taka konstrukcja właśnie występuje. Tak więc nawet gdybym nazwał siebie „Bogiem” nie świadczyłoby to jeszcze o bluźnierstwie. Natomiast do tej pory nawet nie usłyszeliście tego z moich ust. Jedyne określenie jakie stosowałem do samego siebie to Syn Boży. I za to chcecie mnie ukamienować?”.\nOczywiście, tak jak napisałem, jest to parafraza, jednak na podstawie powyższych wypowiedzi Pana Jezusa trudno mi wyobrazić sobie jakąkolwiek możliwość ironicznego zastosowania słowa elohim z Psalmu 82. Burzyłoby to naturalną, logiczną argumentację naszego Zbawiciela zawartą w Ewangelii Jana.\nJako ostatni z tej serii przykładów ilustrujących nazywanie terminem theos/elohim istot innych niż Bóg JHWH, podaję fragment z Księgi Wyjścia:\n1. I rzekł Pan do Mojżesza: Oto ustanawiam cię bogiem (elohim) dla faraona, a brat twój Aaron będzie twoim prorokiem.\nOprócz tekstów, które adresują słowa elohim/theos do Boga JHWH, aniołów oraz ludzi, obszerną grupą bytów w ten sposób nazwanych są bogowie fałszywi – czy to realni, upadli aniołowie, czy też wytwory ludzkiej fantazji, zarówno materialne jak niematerialne. Z jednej strony Pismo nazywa ich „bogami” ale nie w sposób pozytywny jak w przykładach powyżej tylko w sposób negatywny, nie aprobując ich uzurpacji bądź roli jaką nadał im człowiek. Poniżej dwa przykłady ze Starego oraz dwa z Nowego Testamentu:\n26. Gdyż bogowie (elohim) pogańscy są bałwanami; ale Pan niebiosa uczynił.\n9. Czy nie wypędziliście kapłanów Pana, potomków Aarona, i Lewitów, i nie narobiliście sobie kapłanów jak ludy innych krajów, gdzie to każdy, kto przychodzi z młodym cielcem i z siedmioma baranami, aby go wyświęcono, zostaje kapłanem tych, którzy nie są bogami (elohim)!\n4. W których bóg (theos) świata tego zaślepił umysły niewierzących, aby im nie świeciło światło ewangelii o chwale Chrystusa, który jest obrazem Boga.\n8. Lecz dawniej, gdy nie znaliście Boga, służyliście tym, którzy z natury bogami (theoi) nie są;\nPs 50:1 (BT V)\n1. Psalm. Asafowy. Przemówił Pan, Bóg (Elohim) nad bogami (elohim), i zawezwał ziemię od wschodu do zachodu słońca.\nPs 86:8 (BT V)\n8. Nie ma wśród bogów (elohim) równego Tobie, Panie, ani czegoś takiego jak Twoje dzieło.\nPs 136:2 (BT V)\n2. Chwalcie Boga nad bogami (elohim), bo Jego łaska na wieki.\nistot, które otrzymały od Boga władzę i autorytet (aniołowie, ludzie)\nistot, które uzurpują sobie prawo do posiadania władzy oraz do bycia obiektami czczenia (kultu).\nmetaforycznie elohim/theos może być każdy przedmiot posiadający władzę nad człowiekiem (pieniądze, jedzenie itp…).\nWarto przy tym zauważyć, iż o ile w punktach 3 i 4 możemy mówić o fałszywych, nieprawdziwych bogach, o tyle w punktach 1 i 2 omawiane przez nas słowa miały jednoznacznie pozytywny wydźwięk. Innymi słowy, Pismo Święte nie wskazuje na to, iż mamy w tym przypadku do czynienia z elohim/theoi fałszywymi, lecz określa ich jako prawdziwych elohim/theoi, choć każdy z nich może być prawdziwym w innym znaczeniu tego słowa, odpowiednim do swojej kategorii bytów, o czym będzie jeszcze mowa w dalszej części. Na razie wspomnieć należy, iż widoczne jest to, że Pismo (a co za tym idzie – sam Bóg JHWH) nie ma problemów z nazywaniem aniołów czy też ludzi elohim, a jednocześnie z nauczaniem ścisłego monoteizmu.\nPrzykłady podane powyżej znajdują swe odzwierciedlenie w definicjach podawanych przez znane słowniki i leksykony biblijne, które potwierdzają takie zrozumienie powyższego terminu. James Strong pisze o tym słowie: „bogowie w potocznym znaczeniu; w szczególny sposób odnoszone (w liczbie mnogiej, zwłaszcza z rodzajnikiem) do Boga Najwyższego; w drodze szacunku okazjonalnie stosowane do sędziów; czasami do aniołów.”4\nDodatkowym potwierdzeniem prawidłowości określania terminami theos/elohim innych istot niż Bóg JHWH jest świadectwo żydowskiej literatury pozabiblijnej. Pierwszy przykład jaki chciałbym podać, pochodzi z pseudoepigrafu zatytułowanego „Pokuta Adama”. Terminem „pseudoepigrafu” określamy niekanoniczną literaturę żydowską powstałą pomiędzy 200 rokiem przed naszą erą a 100 rokiem naszej ery.5 Dzieła te mają charakter religijny i zazwyczaj nieprawdziwie podpisywano ją imieniem jakiejś znanej postaci z historii biblijnej. Tak jak wspomniałem, nie jest to literatura kanoniczna, tak więc jej cytowanie nie ma oczywiście wartości „biblijnej”, jednak jest znakomitym przykładem języka używanego w ówczesnym czasie i środowisku. Poniżej rzeczony przykład:\n14. Wtedy Michał wezwał wszystkich Aniołów, a Bóg rzekł do nich: Chodźcie, pokłońcie się bogu, którego stworzyłem!6\nDrugim przykładem, który przytoczę, jest fragment ze zwojów znad Morza Martwego. Oto co czytamy w tekście znalezionym w 11 grocie a oznaczonym 11QMelch:\nA rzecz ta [wydarzy się] w pierwszym tygodniu jubileuszu, który następuje po dziewięciu jubileuszach. I Dzień Pojednania jest ko[ńcem] dziesiątego [ju]bileuszu, gdy wszyscy Synowie [Światłości] oraz ludzie z dziedzictwa Mel[chi]zedeka uzyskają przebaczenie. [A] nakaz dotyczy ich [by wypła]cić im ich nagrodę. Jest to bowiem chwila Roku Łaski dla Melchizedeka. [A o]n , swoją mocą, osądzi świętych Boga, wydając wyrok, jak napisano o nim w pieśniach Dawida, który rzekł: elohim powstaje w zgromadzeniu bogów; pośrodku bogów sąd odbywa. I odnośnie niego rzekł: (niechaj zgromadzenie ludów) powróci na wysokości ponad nimi; EL (Bóg) osądzi narody. Odnośnie zaś tego, co po[wiedział: Jak długo będziecie] sądzić niegodziwie i trzymać stronę występnych? Sela, wyjaśnienie tego dotyczy szatana i duchów jego dziedzictwa [które] zbuntowały się i odwróciły od nakazów Boga do … A Melchizedek dokona zemsty wedle osądu Boga… i wyciągnie [ich z ręku] szatana i z ręki wszystkich du[chów] jego dziedzictwa. I wszyscy bogowie [sprawiedliwości] przyjdą mu z pomocą [aby] przyglądać się z[niszczeniu] szatana.”7\n“Autor wykorzystuje fakt, że wyraz oznaczający Boga (elohim) może być też użyty na określenie aniołów. A zatem, znajdując to słowo w wersecie Psalmu 82,1 potrafi wyjaśnić, że fragment odnosi się nie do samego Boga lecz do anioła Melchizedeka.”8\nDodać można jeszcze tylko, iż termin elohim został użyty nie tylko do Melchizedeka, ale również innych istot w wyrażeniu „I wszyscy bogowie sprawiedliwości przyjdą mu z pomocą…”.\nŚrodowisko żydowskie nie jest jedynym świadkiem używania interesujących nas nazw w szerszym znaczeniu niż tylko do Boga JHWH. Taką praktykę stosowali również niektórzy znani pierwsi chrześcijanie. Poniżej przedstawiam kilka interesujących wyjątków z ich pism, które potwierdzają tą opinię.\n„Gdy zobaczyłem ich przerażenie na te słowa, że my jesteśmy synami Boga, uprzedzając ich pytanie powiedziałem: – Posłuchajcie, przyjaciele, jak Duch Święty mówi o tym ludzie, że wszyscy oni są synami Boga Najwyższego i w ich zgromadzeniu ukaże się ten właśnie Chrystus, aby dokonać sądu nad całym rodzajem ludzkim. Chodzi o następujące słowa powiedziane przez Dawida, według waszego tłumaczenia: „Bóg stanął pośród zgromadzenia bogów, wydaje sąd wśród bogów. Dokądże będziecie sądzić niesprawiedliwie i brać wzgląd na grzeszników? Sądźcie sprawiedliwie sierotę i ubogiego, oddajcie sprawiedliwość nędzarzowi i biednemu. Uwolnijcie biednego, uratujcie ubogiego z ręki grzesznika. Nie poznali i nie zrozumieli, błądzą w ciemnościach. Zostaną wstrząśnięte wszystkie fundamenty ziemi. Ja rzekłem: «bogami jesteście, wszyscy jesteście synami Najwyższego», wy jednak umieracie jak człowiek, upadacie jak jeden z książąt. Powstań Boże, osądź ziemię albowiem Ty posiądziesz dziedzictwo wśród wszystkich narodów”. W tłumaczeniu zaś Septuaginty zostało powiedziane: „umieracie jak ludzie, upadacie jak jeden z książąt”, aby wskazać nieposłuszeństwo ludzi, mam na myśli Adama i Ewę oraz upadek jednego z książąt, czyli tego, który zwany jest wężem a który upadł wielkim upadkiem dlatego, że uwiódł Ewę. Lecz ponieważ nie w tym celu cytowałem ten fragment Pisma, ale dlatego, aby wam wykazać, że Duch Święty wyrzuca ludziom, którzy podobnie jak Bóg staliby się nie poddani cierpieniom i nieśmiertelni, gdyby zachowali Jego przykazania zostając uznani za godnych nazwania przez Niego synami Bożymi, że sami sobie przygotowują śmierć podobnie jak Adam i Ewa, i dlatego trzymam się tłumaczenia Psalmu jakie akceptujecie. W taki bowiem sposób zostało wykazane, iż zostali uznani za godnych, by stać się bogami i wszyscy mogliby być nazwani synami Najwyższego a także mają być osądzeni i skazani każdy oddzielnie, właśnie jak Adam i Ewa. A że Chrystus nazywany w Pismach jest Bogiem, wielokrotnie zostało już wykazane.”9\nJak widać więc, dla Justyna theos to nie tylko „Bóg Najwyższy”, ale także ludzie oraz oczywiście Pan Jezus. To ostatnie jest niezmiernie ciekawe w kontekście innego fragmentu z pism Justyna:\n„O tym, co mówię będę starał się was przekonać, jeśli zrozumiecie Pisma, czyli, że istnieje i mówi się, że istnieje inny Bóg i Pan od Stwórcy wszechrzeczy, który nazywany jest posłańcem, ponieważ obwieszcza ludziom to, co chce obwieścić Stwórca wszechrzeczy, a oprócz którego nie ma żadnego innego Boga.”10\nDla Justyna istniał „inny Bóg i Pan” (theos kai kyrios heteros) oprócz Stwórcy, któremu ten pierwszy jest „poddany”.\n„Jeśli więc jesteś spomiędzy tych, którzy nie mogli ścierpieć, gdy Pan objawiał, że jest Synem Bożym i nie wierzyli, że jest Panem, przypomnij sobie wraz z nimi, że zostało napisane: Powiedziałem: jesteście bogami i synami Najwyższego, albo: Bóg stanął w zgromadzeniu bogów. Wiedz, że skoro Pismo nie bało się ogłosić bogami ludzi, którzy przez wiarę stali się synami Boga, tym bardziej słusznie przyzna miano Boga i Pana prawdziwemu i jedynemu Synowi Bożemu.”11\n„117. Albowiem, jeśli we wszystkich sprawach niebieskich, ziemskich i podziemnych poddanych Chrystusowi, także sami aniołowie ze wszystkimi innymi stworzeniami, które są poddane Chrystusowi są nazwani bogami, słusznie także Chrystus jest Bogiem. Jeśli także jakiś anioł poddany Chrystusowi może być zwany bogiem, i tak jeśli jest mówione i jest ogłaszane bez bluźnierstwa, o wiele bardziej może być zastosowane mianowicie i to samemu Synowie Bożemu, Chrystusowi, aby został ogłoszony Bogiem…\n120. Gdy czytają, że to imię także zostało dane Mojżeszowi – skoro jest powiedziane: ‘Uczyniłem cię Bogiem dla faraona” – z jakiej przyczyny zła odmawia się je Chrystusowi, który jest pojmowany nie jako Bóg faraona, lecz dostrzegamy, że został ustanowiony Panem i Bogiem wszelkiego stworzenia?”12\nFragment interesujący o tyle, że autor „bez bluźnierstwa” przypisuje termin theos aniołom oraz Mojżeszowi. Warto także zauważyć, że z cytatu wynika, iż Pan Jezus został „ustanowiony” Panem i Bogiem, co jednak czyni Go różnym od Boga Ojca, który wszak nigdy Bogiem nie musiał być ustanowiony. Lecz był nim zawsze.\nPoniżej kilka bardzo interesujących cytatów pochodzących z różnych pism Orygenesa:\n„W sądach przewodniczyli ludzie najsprawiedliwsi, którzy przez długie lata złożyli dowody swego nieskazitelnego życia, a dla uczciwości, która zdawała się przekraczać ludzką miarę, nazywano ich zgodnie z pradawną tradycją żydowską ‘bogami’”.13\n„Istnieją jacyś bogowie, których Bogiem jest Bóg. Mówią o tym prorocy: ‘Chwalcie Boga bogów’, oraz: ‘Przemówił Pan, Bóg bogów, i zawezwał ziemię’. Wedle Ewangelii natomiast ‘Bóg nie jest Bogiem umarłych, ale żyjących’. A zatem żyjącymi istotami są również bogowie, których Bogiem jest Bóg. Także Apostoł, który pisze w Liście do Koryntian: ‘Jak zresztą wielu jest bogów i panów’, zgodnie z wypowiedzią proroka uznał, że nazwa ‘bogowie’ odnosi się do rzeczywistych bytów. Oprócz bogów, których Bogiem jest Bóg, istnieją jeszcze jakieś inne, różniące się od nich byty, zwane ‘Tronami’, oraz tak zwane ‘Panowania, Zwierzchności i Władze’. […] A zatem w pierwszej kolejności ze względu na godność stworzył Bóg wszechrzeczy rodzaj bytów rozumnych, czyli tak zwanych bogów, drugim rodzajem niech będą na razie tak zwane Trony, a trzecim niewątpliwie Panowania.”14\n“Chociaż aniołowie, których tak nazywamy z uwagi na ich służbę, niekiedy w świętych pismach bywają zwani bogami, ponieważ mają boską naturę, to jednak nigdy nie znajdziesz tam nakazu, abyśmy zamiast Bogu oddawali cześć i kłaniali się istotom, które nam służą i przynoszą nam dary Boże”.15\n“Obrona tych stwierdzeń każe nam zastanowić się nad głębszą, tajemniczą nauką o bogach i panach. Pismo Boże głosi, że wielki jest Pan ponad wszystkich bogów. Nie chodzi tu jednak o bogów, którym kłaniają się poganie, bo wiadomo przecież, iż wszyscy bogowie pogańscy to demony; czytając to zdanie przywodzimy na myśl raczej tych bogów, o których zgromadzeniu wspominają pisma prorockie, oraz Boga najwyższego, który sprawuje sąd nad nimi i przydziela każdemu z nich odpowiednie zajęcie. Stanął bowiem Bóg na zgromadzeniu bogów i pośród bogów sąd odbywa; Panem nad bogami jest Bóg, który przez Syna swego zawezwał ziemię od wschodu do zachodu słońca. Nakazano nam wysławiać Boga nad bogami, a wiemy, że Bóg nie jest Bogiem umarłych, lecz żywych. […] Pismo Boże wspomina o bogach rzekomych i o bogach rzeczywistych, a Paweł nauczając o rzeczywistych i rzekomych panach stwierdza: Choć są tak zwani bogowie czy to na niebie, czy na ziemi, bo rzeczywiście jest wielu bogów i wielu panów.”16\nTak więc dla Orygenesa słowem theos można było oznaczać nie tylko Boga Ojca i Syna, ale także ludzi oraz istoty duchowe – i to w jak najbardziej pozytywnym znaczeniu. Nie różni się on w tym od cytowanych wcześniej Justyna, Tertuliana czy też Nowacjana. W świetle przytoczonych faktów trudno uznać za zaskakujące słowa jednego z najbardziej znanych badaczy twórczości wczesnochrześcijańskiej:\n“Sam termin Bóg nie był zresztą jednoznaczny, ani w Biblii, ani w potocznym języku greckim. W Nowym Testamencie znaczenie tego słowa było determinowane rodzajnikiem. W J1,1 Bóg w sensie Boga Ojca występuje z rodzajnikiem (ho theos), a na określenie Słowa, które było Bogiem – bez rodzajnika (theos). Użycie słowa Bóg dla kogoś innego niż Bóg Najwyższy nie było więc czymś nadzwyczajnym, co przeczyłoby monoteizmowi i stawiałoby tego kogoś na równym z Bogiem poziomie. Dlatego też Filon Aleksandryjski może powiedzieć że stworzony przez Boga Logos jest Bogiem, ale tylko jakby relatywnie, dla nas niedoskonałych, nie w sensie absolutnym. Zresztą, pisze Filon, słowem Bóg można określać Logos, nie rezerwując go ściśle dla Boga Stwórcy, gdyż i tak żaden termin wprost Mu nie odpowiada: Byt Najwyższy może tylko Być, a nie być nazywany. Przy względności i wieloznaczności słowa Bóg określanie nim Syna Bożego nie musiało jeszcze oznaczać zrównania Go z Ojcem, ani zakładać współwieczności Ojca i Syna.”17\nNaturalnie w tym miejscu powstaje pytanie, czy wierzącego w to, iż istnieje we wszechświecie całkiem sporo istot, które mogą być w świetle Pisma określone słowem theos/elohim, można w ogóle uważać za monoteistę? Dla większości trynitarian, którzy nie są zaznajomieni z faktami omówionymi wyżej, odpowiedź jest oczywista – nie, nie można. Dla nich wszak, jak wiadomo, istnieje tylko jeden, jedyny Bóg – istota „składająca się” z trzech równorzędnych we wszystkich atrybutach osób. Wszyscy inni bogowie zaś, to bogowie fałszywi, uzurpatorzy. Oczywiście, jak wspomniałem wcześniej, takie stanowisko zupełnie ignoruje fakty, o których już pisałem – nazywania w taki sposób innych istot w sensie jak najbardziej pozytywnym. Jednakże w dyskusjach dość często pojawiają się przytoczenia tekstów, które zdają się sugerować prawdziwość rozumowania trynitarian. Dwa z nich, jako reprezentatywne dla całej reszty, zacytuję.\nIz 43:10 (BW)\nIz 45:21 (BW)\nJak należy więc rozumieć te fragmenty? Czy rzeczywiście oprócz Boga JHWH wszyscy inni są bogami fałszywymi? Otóż nie, teksty te nie stoją w sprzeczności z fragmentami, które już przytoczyłem – są one po prostu przez trynitarian źle rozumiane. Przyczyną tego jest konsekwentne nie zwracanie uwagi na to, iż słowa mają często różne znaczenie, a co za tym idzie, różne desygnaty, i właśnie taka sytuacja występuje w przypadku terminów elohim/theos. Poniżej przedstawiam dobrą tego ilustrację, wskazującą jak ważne jest rozróżnianie znaczeń tak samo brzmiących słów.\n41. Wy spełniacie uczynki swojego ojca. Na to mu rzekli: My nie jesteśmy zrodzeni z nierządu; mamy jednego (hena) Ojca, Boga. (BW)\nZacznijmy od wersetu ostatniego. Żydzi oświadczają, iż mają jednego Ojca – Boga. Czy to oznacza, że nie mogli oni nikogo innego nazwać „ojcem” skoro mają go tylko „jednego”? Raczej nie – wszak dwa wersety wcześniej sami Żydzi przyznają, iż oprócz tego jednego Ojca – Boga, mają jeszcze innego – Abrahama. Czy mamy zatem do czynienia ze sprzecznością? Oczywiście, że nie, ponieważ w tych dwóch omówionych przypadkach znaczenie słowa „ojciec” było odmienne. W pierwszym, Abraham był ojcem w znaczeniu cielesnego przodka narodu Izraelskiego. W drugim, Najwyższy Bóg JHWH był ich Ojcem w znaczeniu stworzyciela oraz założyciela Izraela, a także jego opiekuna oraz wychowawcy.\n1Tm 6:15-16 (BW)\n15. Które we właściwym czasie objawi błogosławiony i jedyny władca (monos dynastes), Król królów, Pan panów,\n16. Jedyny (monos), który ma nieśmiertelność, który mieszka w światłości niedostępnej, którego nikt z ludzi nie widział i widzieć nie może; jemu niech będzie cześć i moc wieczna. Amen.\nRównież w tym przypadku, pomimo tego, iż Bóg został nazwany jedynym władcą (monos despotes), Pismo w innym miejscu odnosi ten termin do innej osoby niż Bóg osoby:\nDz 8:27 (BW)\n27. I powstawszy, poszedł. A oto Etiopczyk, eunuch, dostojnik (dynastes) królowej etiopskiej Kandaki, który zarządzał jej wszystkimi skarbami, a przyszedł do Jerozolimy, aby się modlić,\nOczywistością zatem jest to, iż termin „władca” występuje w obu tekstach w innych znaczeniach – w pierwszym przypadku jako władcy wszechświata, w drugim zaś jako kogoś, kto sprawuje ograniczoną władzę na pewnym obszarze ziemi. Kolejne przykłady:\nMt 23:8 (BW)\n8. Ale wy nie pozwalajcie się nazywać Rabbi, bo jeden (heis) tylko jest Nauczyciel (didaskalos) wasz, Chrystus, a wy wszyscy jesteście braćmi.\n1. W Antiochii, w tamtejszym zborze, byli prorokami i nauczycielami (didaskaloi): Barnaba i Symeon, zwany Niger, i Lucjusz Cyrenejczyk, i Manaen, który się wychowywał razem z Herodem tetrarchą, i Saul.\n28. A Bóg ustanowił w kościele najpierw apostołów, po wtóre proroków, po trzecie nauczycieli (didaskalous), następnie moc czynienia cudów, potem dary uzdrawiania, niesienia pomocy, kierowania, różne języki.\nMt 23:9 (BW)\n9. Nikogo też na ziemi nie nazywajcie ojcem (patera) swoim; albowiem jeden (heis) jest Ojciec (pater) wasz, Ten w niebie.\nRz 4:1 (BG)\n1. Cóż tedy, rzeczemy, znalazł Abraham, ojciec (patera) nasz według ciała?\nPodobnych przykładów można podać dużo więcej, myślę jednak, że te powyższe wystarczą aby wyciągnąć właściwe wnioski. Trudno jest uciec od konkluzji, że jeśli Biblia stosuje jakiś termin do danej osoby – nawet wówczas gdy czasami towarzyszy mu kontekst wyłącznej przynależności owego terminu do tej osoby – to jednak zdarza się, że ta wyłączność dotyczy ściśle określonego znaczenia danego słowa, a nie całej jego treści (sumy znaczeń). To samo słowo jednak, gdy użyte jest w innym kontekście i w innym znaczeniu, może być zastosowane do kogoś innego. Dokładnie taka sytuacja występuje w przypadku terminów elohim/theos.\nW tym świetle wytłumaczenie pozornej sprzeczności, w której z jednej strony Biblia naucza o jednym i jedynym Bogu, poza którym nie ma żadnych innych, a z drugiej przyznaje jednak, że takowi są, staje się bardzo proste i jasne. Otóż Biblia używa terminu theos/elohim w dwojakim znaczeniu:\nznaczenie ontyczne (przynależność „gatunkowa”)\nznaczenie funkcjonalne/tytularne (przynależność „tytularna”)\nGdy w pewnym kontekście mówimy o kimś, iż jest Bogiem lub człowiekiem, to mamy na myśli pierwsze znaczenie, pewnego rodzaju przynależność do danej kategorii (gatunku) istot. W tym znaczeniu, nazwanym „znaczeniem ontycznym”, Bóg jest tylko jeden i jest Nim Ojciec Pana Jezusa – JHWH. Poza Nim nie ma żadnego. Nie jest Nim nawet Boży Syn ponieważ nie jest absolutnie samoistny („żywot w sobie” otrzymał od Ojca – J 5:26), nie jest absolutnie suwerenny (1Kor 11:3), ani absolutnie wszechwiedzący (Mk 13:32). To pierwsze określenie dotyczy zatem wyłącznie istoty, która jest Stwórcą wszechświata, która jest samoistna, absolutnie suwerenna, absolutnie wszechwładna, absolutnie wszechwiedząca, nie zawdzięczająca niczego komuś innemu i nie mająca żadnej przyczyny poza sobą samym, bez początku i bez końca istnienia.\nJednakże słowa elohim/el/theos oddawane w naszych Bibliach jako Bóg/bóg mogą przybierać także znaczenie funkcjonalne/tytularne, bez konotacji z naturą danego bytu. Ten drugi termin może oznaczać każdą istotę, która posiada pewną władzę albo moc. Może nią być zarówno Bóg JHWH, może być Pan Jezus ale mogą być także aniołowie albo ludzie, jak wykazano to wcześniej.18\nNiezrozumienie tych dwóch znaczeń w jakich używane są powyższe terminy prowadzi do zamieszania w wielu dyskusjach, ponieważ na zadane nam pytanie „w ilu Bogów wierzysz” trynitarny adwersarz domaga się natychmiastowej i jednoznacznej odpowiedzi, podczas gdy pytanie wymaga doprecyzowania i uściślenia, czy pytający ma na myśli znaczenie ontyczne owego Boga, o którego pyta czy też znaczenie tytularne/funkcjonalne. Po tym doprecyzowaniu odpowiedź jest dramatycznie prosta i oczywista. Każdy unitarianin odpowie, że w znaczeniu ontycznym Bogiem jest tylko i wyłącznie Ojciec.\nWielu trynitarian zdaje się nie odróżniać tego tytularnego znaczenia słowa „Bóg/bóg” od jego znaczenia ontycznego. W przypadku tego pierwszego, możemy powiedzieć, że każdej istocie, którą nazwano theos/elohim przysługuje taki tytuł/funkcja ze względu na jej moc, autorytet czy też władzę. Gdy używamy słowa „Bóg/bóg” w takim znaczeniu, całkiem naturalne staje się nazwanie Boga JHWH – „Najwyższym Bogiem” czy też „Bogiem bogów” (co sugeruje istnienie innych istot noszących nazwę „bóg”). Jednak kiedy używamy słowa „Bóg” w drugim znaczeniu, ontycznym – mając na myśli istotę, która posiada naturę Boską, z przysługującymi jej atrybutami, jak samoistność, wieczność, wszechmoc, wszechwiedza, absolutna suwerenność – wówczas jest tylko jeden jedyny Bóg JHWH, Ojciec Pana Jezusa i nie ma żadnego innego. W związku z tym, wszędzie tam gdzie w Piśmie mowa jest o “jednym Bogu”, “jedynym Bogu”, bądź “jedynym prawdziwym Bogu”, należy rozumieć to w kontekście całej Biblii i wyraźnie odróżniając obydwa znaczenia słowa „Bóg/bóg”. Powtórzmy zatem: „funkcjonalnie/tytularnie” istnieje wiele istot mogących być nazwanych el/eloah/elohim/theos, „ontycznie” istnieje tylko jeden jedyny, prawdziwy Bóg – JHWH, Ojciec wszelkich bytów. Jedyny Bóg wiecznie istniejący, źródło istnienia i życiodawca wszystkich istot, absolutnie suwerenny, obdarzony absolutną pełnią mocy. W takim znaczeniu – nie ma żadnego innego Boga. W takim znaczeniu – nigdy się takiego Boga nie stworzy, ani nigdy on nie był stworzony. I tak należy rozumieć biblijne ujęcie monoteizmu. Unitarianizm, zarówno ten ariański jak i socyniański spełnia je w każdym calu i jako taki, wolny jest od zarzutu politeizmu.\nTenże politeizm pozostaje jednak niestety problemem dla trynitarian. Jeśli bowiem wierzą oni w to, iż w znaczeniu ontycznym Bogiem jest zarówno Ojciec jak i Syn oraz Duch Święty, i każdy z nich jest odrębną osobą (a więc indywidualną substancją natury rozumnej) przyznają de facto istnienie trzech indywidualnych substancji natury rozumnej, czyli trzech Bogów właśnie. Próba „ściśnięcia” tej Trójcy w jedną istotę nie znajduje poparcia ani w terminologii biblijnej, ani też nie ma analogii w całym otaczającym nas świecie. Musi być więc traktowana jako wybieg mający na celu ukrycie rzeczywistej wiary trynitarian w trzech Bogów. Aby dowiedzieć się jak wygląda prawda, wystarczy zadać im proste pytanie: ile jest desygnatów terminu „Bóg JHWH”? Każdy unitarianin odpowie bez wahania – jeden, Ojciec. Trynitarianie natomiast zmuszeni są wskazać trzy takie desygnaty – Ojca, Syna oraz Ducha. I te odpowiedzi, zarówno nasza jak i trynitarian, są papierkiem lakmusowym monoteizmu oraz rzeczywistym świadectwem tego, kto tak naprawdę jest politeistą.\nW świetle tych rozważań staje się więc oczywiste, że próba zbudowania doktryny o Trójcy oparta o tożsamość tytułu theos używanego w stosunku do Ojca i Syna nie wytrzymuje krytyki. Pismo Święte odróżnia bowiem Ojca od Syna nie tylko w kategorii osób, ale również w kategorii „Bogów”. Innymi słowy, Syn jako theos jest ewidentnie przedstawiony jako inny theos niż Ojciec. Świadczy o tym choćby to, że ten pierwszy jest „jednorodzonym Bogiem”, o tym drugim zaś powiedzieć tego nie można. Mało tego, pomimo tego, iż Syn określany jest jako theos, to jednak z Biblii jasno wynika, iż ma on nad sobą swojego Boga – którym oczywiście jest jego Ojciec, Bóg JHWH.\nHbr 1:7-9 (BW)\n12. Zwycięzcę uczynię filarem w świątyni Boga mojego i już z niej nie wyjdzie, i wypiszę na nim imię Boga mojego, i nazwę miasta Boga mojego, nowego Jeruzalem, które zstępuje z nieba od Boga mojego, i moje nowe imię. (BW)\n3. Będzie stał mocno i będzie pasł w mocy Pana, w chwale imienia Pana, swojego Boga . Wtedy będą mieszkać w spokoju, gdyż jego moc będzie sięgać aż po krańce ziemi.\nTak więc możemy w Biblii znaleźć określenia mówiące o tym, iż Ojciec jest dla Jezusa jego Bogiem, jednak zaskakuje brak tekstów odwrotnych, czyli mówiących o tym, iż Pan Jezus jest dla Ojca jego19 Bogiem. Według Pism, Ojciec jest nazwany terminem theos i Jezus jest nim nazwany. Jednakże nie wynika z tego, że musi chodzić o tego samego Boga egzystującego w dwóch osobach, ale raczej o dwie odrębne istoty, z których jedna jest nadrzędna w stosunku do drugiej. Ta jedna jest dawcą życia i istnienia dla wszystkich innych – w tym dla Syna. Tylko jednej z tych osób należy się absolutnie najwyższa cześć. Tylko jedna jest owym „jednym” i „jedynym” Bogiem JHWH, w znaczeniu ontycznym. Tą istotą jest oczywiście nasz niebiański Ojciec, któremu my zawdzięczamy wszystko, ale też któremu Pan Jezus zawdzięcza również wszystko.\nTo pytanie często pada i wynika najczęściej z niezrozumienia tego o czym pisałem powyżej. Bywa, że unitarianin staje w obliczu twardego stanowiska oponenta żądającego odpowiedzi na pytanie: „czy Pan Jezus jest dla Ciebie Bogiem prawdziwym czy fałszywym”? Oczywiście, jest to pytanie z rodzaju: czy przestałeś już bić swoją żonę? Każda odpowiedź wydaje się zła. Jednak przyczyną tego jest fałszywa dychotomia, ponieważ nie istnieje tylko dwoista kategoria theos/elohim, mianowicie Bóg prawdziwy i bogowie fałszywi. Tak samo jak nie istnieją tylko dwie kategorie nauczycieli: prawdziwy (Pan Jezus) oraz fałszywi. Gdyby tak było, apostoł Paweł musiałby być nazwany fałszywym nauczycielem (skoro jest tylko „jeden” a cała reszta to fałszywi). W przypadku tak postawionego pytania najlepiej zamiast odpowiedzi zadać pytającemu podobne pytanie: czy apostoł Paweł jest prawdziwym nauczycielem czy fałszywym? Jeśli odpowiedź padnie, że prawdziwym, to należy po prostu zapytać jak to możliwe, skoro jest tylko jeden prawdziwy? Zazwyczaj każdy rozsądny człowiek zauważy, że termin „nauczyciel” nie jest jednoznaczny. To dobra podstawa do tego, by przedstawić unitariańską, biblijną odpowiedź na zadane pytanie. A brzmi ona prosto – Pan Jezus jest prawdziwym Bogiem w znaczeniu tytularnym/funkcjonalnym. Najwyższą poza Ojcem i najbliższą jemu istotą, umiłowaną i obdarzoną szczególną funkcją, władzą, autorytetem i panowaniem nad całym wszechświatem. Z woli Ojca jest godnym naszej czci, modlitw i uwielbienia. Nie jest jednak Bogiem w ontycznym znaczeniu tego słowa. Nie jest Bogiem JHWH – tym jest jedynie Ojciec.\n1Kor 8:5-6 (BT V)\n6. dla nas istnieje tylko jeden Bóg, Ojciec, od którego wszystko pochodzi i dla którego my istniejemy, oraz jeden Pan, Jezus Chrystus, przez którego wszystko się stało i dzięki\n1 Aby zilustrować to dla czytelników nie znających języka greckiego, umieściłem pod spodem polski przekład Septuaginty dokonany przez ks. Remigiusza Popowskiego, który potwierdza występowanie w grece słowa „aniołowie”.\n2 Przykładem może być również Ps 138:1, w którym również elohim tłumaczony jest jako aggeloi.\n3 Skłaniam się ku wnioskowi, iż autor Listu do Hebrajczyków nie cytował z Pwt. 32:43, którego brak w Tekście Masoreckim. Różnice w tekście greckim, które występują pomiędzy Ps 97:7 oraz Hbr 1:6 z punktu widzenia przytoczenia źródła cytatu są mało istotne, natomiast występują również w relacji Pwt 32:43 i Hbr 1:6.\n4 J. Strong, Strong’s Hebrew and Chaldee Dictionary of the Old Testament, par. 437 (tłum. własne).\n5 W terminologii rzymskokatolickiej pseudoepigrafy występuje ona pod nazwą apokryfów\n6 Zob. R. Rubinkiewicz, Apokryfy Starego Testamentu, str. 31.\n7 J.C.VanderKam, Manuskrypty znad Morza Martwego, str. 61.\n9 Justyn Męczennik, Dialog z Żydem Tryfonem, 124:1-4, [w:] L. Misiarczyk (tłum.), Justyn Męczennik, 1 i 2 Apologia. Dialog z Żydem Tryfonem, str. 300, 301.\n10 Justyn Męczennik, Dialog z Żydem Tryfonem, 56:4, [w:] tamże, str. 218, 219.\n11 Tertulian, Przeciw Prakseaszowi, XIII.4, [w:] E. Buszewicz, S. Kalinkowski (tłum.), Trójca Święta. Tertulian, Przeciw Prakseaszowi. Hipolit, Przeciw Noetosowi, str. 54, 55.\n12 Nowacjan, O Trójcy Świętej, XX.117,120, [w:] G. Jaśkiewicz (tłum.), Nowacjan. O Trójcy Świętej, str. 72, 73.\n13 Orygenes, Przeciw Celsusowi, IV.31, [w:] S. Kalinkowski (tłum.), Orygenes. Przeciw Celsusowi, Wyd. II, str 204.\n14 Orygenes, Komentarz do Ewangelii według św. Jana , Księga I, XXXI.212, [w:] T. Górski (red.), S. Kalinkowski (tłum.), Orygenes. Komentarz do Ewangelii według Św. Jana, str. 66.\n15 Orygenes, Przeciw Celsusowi, II.4, [w:] S. Kalinkowski (tłum.), Orygenes. Przeciw Celsusowi, Wyd. II, str 249.\n16 Orygenes, Przeciw Celsusowi, VIII.3,4, [w:] tamże, str 384.\n17 H. Pietras, Wprowadzenie, [w:] E. Buszewicz, S. Kalinkowski (tłum.), Trójca Święta. Tertulian Przeciw Prakseaszowi, Hipolit, Przeciw Noetosowi, str. 8.\n18 Podobna sytuacja występuje w przypadku terminu aggelos (anioł). Może on oznaczać istotę o naturze anielskiej (znaczenie ontyczne) ale także istotę o różnej naturze pełniącą funkcję anioła czyli posłańca.\n19 Warto przy tym pamiętać, iż jest różnica pomiędzy nazwaniem kogoś „moim Bogiem” a po prostu „Bogiem”, podobnie jak jest różnica pomiędzy nazwaniem kogoś „moim prezydentem” a „prezydentem”. To pierwsze sformułowanie pociąga za sobą uznanie kogoś za stojącego wyżej w relacji.


Leżak ogrodowy diVolio Bolzano beżowy - DiVolio | Sklep EMPIK.COM\nMateriał / Skład surowcowy: aluminium, tekstylen\nOferta Hop-Sport : 418,00 zł\nDzięki funkcji złożenia do kompaktowych rozmiarów, leżak możesz łatwo przetransportować lub schować np. w szafie, jeśli akurat go nie używasz. Dzięki temu zaoszczędzisz miejsce w swoim pomieszczeniu.\nNazwa: Leżak ogrodowy diVolio Bolzano beżowy\nSzerokość produktu [mm]: 1770\nWłaśnie zrecenzowałem Leżak ogrodowy diVolio Bolzano beżowy\nWytrzymały i wodoodporny leżak ogrodowy z aluminiową ramą Bolzano – beżowy, idealnie sprawdzi się podczas letnich wyjazdów, w ogrodzie, na działce lub na tarasie. Zapewni Ci wygodny ...\nLeżak z tworzywa textilene i aluminium, kremowy vidaXL


Finał zbiórki dla warszowskich seniorów. Świnoujście i region - portal informacyjny.\nFinał zbiórki dla warszowskich seniorów\ninformacja, informacje, pomoc, Świnoujście, Warszów 14 grudnia 2017\nFinał zbiórki dla warszowskich seniorów.\nSukcesem zakończyła się organizowana po raz kolejny zbiórka żywności i artykułów chemicznychdla potrzebujących seniorów z osiedla Warszów. Ilość darów zaskoczyła nas bardzo pozytywnie.\nChcielibyśmy podziękować z całego serca wszystkim, którzy włączyli się do akcji, również mediom które nas wspierały.\nNie sposób wymienić każdego z osobna, ale szczególne podziękowania należą się załodze szpitala miejskiego, która i w tym roku nie zawiodła oraz zawodnikom UKS Prawobrzeże, którzy oprócz zbiórki darów włączyli się do finału i pomagali sortować, pakować i rozwozić paczki dla seniorów.\nCieszy nas fakt, że już nie tylko warszowiacywarszawiakom, ale świnoujścianie wspierają świnoujscian, bo akcja spodobała się również na lewobrzeżu i udział wzięły miedzy innymi – Pub Sfinks, Magiczna Spiżarnia, czy Pub Pod Kominkiemi wielu innych.\nW przyszłym roku planujemy rozszerzyć zakres pomocy na teren całego miasta, i już teraz serdecznie zapraszamy do współpracy.\nJeszcze raz serdecznie dziękujemy i życzymywszystkim zdrowych i wesołych Świąt Bożego Narodzenia.\nW imieniu Komitetu Społecznego „Pomoc dla dzieci i seniorów z osiedla Warszów” i swoim własnym\n‹ Jak rozpoznać czy moje dziecko jest uzależnione › Po raz ostatni! Miasto Nauki


Administratorem danych osobowych Użytkownika udostępnionych za pośrednictwem Serwisu, czyli podmiotem decydującym o celach i sposobach ich przetwarzania, jest PIOTR KASZUBA FIRMA HANDLOWA "WOD-KAN", Szpitalna 4/2, 32-500 Chrzanów, NIP 6280004403, (dalej jako Administrator).\nPodanie danych osobowych za pośrednictwem Serwisu jest dobrowolne. Użytkownik ma prawo do cofnięcia wyrażonej zgody w dowolnym momencie poprzez kontakt z Administratorem wodkan@o2.pl, bez wpływu na zgodność z prawem przetwarzania, którego dokonano na podstawie zgody przed jej cofnięciem.\nSzpitalna 4/2, 32-500 Chrzanów, wodkan@o2.pl.\nAdministrator wyznaczył Inspektora Ochrony Danych, z którym można się kontaktować pod następującym adresem: wodkan@o2.pl,\n883 844 361\n883 840 766


Project CARS 2 Porsche Legends Pack już dostępny - Speed Zone\nProject CARS 2 Porsche Legends Pack już dostępny\nPosted on 6 marca 2018 Author Rafał Peroń\tKomentarze\nDziś zadebiutował Porsche Legends Pack do Project CARS 2. Pakiet zawierający 9 samochodów, dodatkową trasę oraz inne elementy jest już dostępny na PlayStation 4, Xbox One oraz PC.\nWraz z Porsche Legends Pack otrzymujemy dostęp do 9 samochodów wybranych ze słynnej historii niemieckiej marki. Lista pojazdów była do tej pory owiana pewną tajemnicą, jednak wraz z premierą DLC wszystko się wyjaśniło. W skład pakietu wchodzą zarówno starsze, kultowe modele, jak i te nowsze. Pełna lista poniżej:\n• 1971 Porsche 908/03 Spyder\n• 1971 Porsche 917K\n• 1972 Porsche 917/10\n• 1973 Porsche 911 Carrera RSR 2.8\n• 1978 Porsche 935/78\n• 1981 Porsche 935/78-81\n• 1987 Porsche 959 S\n• 2004 Porsche Carrera GT\n• 2017 Porsche 911 RS\nOprócz pojazdów, Porsche Legends Pack daje dostęp do certyfikowanej przez FIA trasy Porsche On-road Circuit w Lipsku, która pierwszy raz pojawiła się w grze wyścigowej. Dodatkowo w skład DLC wchodzą dodatkowe malowania oraz eventy.\nPorsche Legends Pack dostępny jest w cenie ok. 42zł na konsole (PlayStation Store i Xbox Store) oraz niecałych 40zł na Steam. Posiadacze przepustki sezonowej otrzymują dodatek za darmo. Zapraszamy do obejrzenia premierowego zwiastuna poniżej.\nNowa aktualizacja Forza Motorsport 7 już 6 marca\nGrand Theft Auto VI w 2022 roku i powrót do Vice City?


W drugiej połowie roku 2020, rezydencję kuratorską w CSW ŁAŹNIA odbędzie duet: Bogna Stefańska i Jakub Depczyński. Rezydencja skupi się na temacie katastrofy klimatycznej i odbędzie się w formie online, poprzez produkcję i publikację podcastów.\nRezydenci o projekcie:\nWędrujemy we śnie przez koniec znanego nam świata i nawet nie widzimy, jak wszystko wokół zmienia się w pustynię nie do życia. Zadajemy sobie pytania: jak zobaczyć zmiany klimatu, które dzieją się wokół nas w zastraszającym, jak na standardy czasu geologicznego, tempie? Jak zrozumieć wielkie procesy gdy na co dzień nie myślimy skalą planetarną, lecz kategoriami najbliższych dekad i obszarów państw narodowych? Jak ujrzeć podnoszący się poziom oceanów, topniejące lodowce, kurczące się zasoby, znikające gatunki, wysychające koryta rzek? Czy musi zabraknąć wody zdatnej do picia i czystego powietrza, żebyśmy otrząsnęli się z letargu?\nW trakcie naszej internetowej rezydencji w Centrum Sztuki Współczesnej ŁAŹNIA w Gdańsku realizujemy pięcioodcinkowy podcast poświęcony rozgrywającej się na naszych oczach i uszach katastrofie klimatycznej. Słuchowisko ma formę wielowątkowej, eseistycznej opowieści opartej zarówno na najnowszych badaniach naukowych, jak i osobistych doświadczeniach i indywidualnej perspektywie zaproszonych do współpracy gościń i gości. Wspólnie rozważamy najważniejsze pojęcia, zagadnienia i idee związane ze zmianami klimatycznymi, rozwijamy obrazowe metafory, omawiamy lokalne i globalne problemy oraz przykłady rozwiązań zaradczych.\nW każdym z epizodów, oprócz zaproszonych ekspertek i ekspertów z dziedzin takich jak nauka o klimacie, socjologia, psychologia, filozofia, ekonomia, politologia czy aktywizm społeczny, pojawia się artystka lub artysta, który opowie o tym, jak omawiane zagadnienia manifestują się w jej/ jego praktyce twórczej oraz w jaki sposób narzędzia artystyczne mogą być wykorzystywane w działaniach na rzecz budowania wspólnej przyszłości na planecie Ziemia.\nCały projekt traktujemy jako dźwiękową wystawę, w ramach której prezentujemy idee, praktyki oraz osoby - teoretyków i twórczynie. Dlatego ważną rolę odegra forma słuchowiska, którego udźwiękowieniem zajmuje się Justyna Banaszczyk/FOQL – artystka dźwiękowa, twórczyni muzyki elektronicznej, współzałożycielka kolektywu Oramics oraz Radia Kapitał. Specjalnie przygotowane przez Justynę nagrania terenowe oraz kompozycje muzyczne są fundamentem całego materiału i tłem dla narracji, dzięki któremu słuchanie podcastu staje się doświadczeniem angażującym intelektualnie, osobistym i pociągającym estetycznie.\nAbsolwentka studiów w zakresie historii sztuki, studiowała na Wydziale Zarządzania Kulturą Wizualną w Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Obecnie pracuje w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie jako przewodniczka, researcherka oraz kuratorka programu publicznego. W swojej pracy badawczej zajmuje się przepisywaniem kanonu działań artystycznych i aktywistycznych wobec wojny i faszyzmu oraz sztuką feministyczną i internetowymi działaniami feministycznymi. Współtwórczyni feministycznego festiwalu filmów dokumentalnych kobiet HER Docs Film Festival. Jest odpowiedzialna za research do Atlasu Roku Antyfaszystowskiego – szerokiego, oddolnego, społecznego archiwum postaw oraz działań antywojennych i antyfaszystowskich w historii sztuki, kultury i nie tylko.\nHistoryk sztuki, absolwent studiów magisterskich na Wydziale Zarządzania Kulturą Wizualną Akademii Sztuk Pięknych w Warszawie. Pracuje jako edukator, researcher i kurator programu publicznego w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie. Interesuje się praktykami postartystycznymi, relacjami technologii i sztuki oraz jej uwarunkowaniami ekonomicznymi i politycznymi. Współtwórca Atlasu Roku Antyfaszystowskiego – szerokiego, oddolnego, społecznego archiwum postaw oraz działań antywojennych i antyfaszystowskich w historii sztuki, kultury i nie tylko.\nJustyna Banaszczyk / FOQL\nArtystka działająca w obrębie eksperymentalnej muzyki elektronicznej i około~tanecznej, a także twórczyni słuchowisk, muzyki filmowej i muzyki do gier. W jej utworach pobrzmiewają echa IDM-u i industrialu, ale najważniejszym czynnikiem jest rytmiczna i brzmieniowa inwencja oraz ciągła eksperymentacja, co ma odzwierciedlenie w jej występach na żywo, które w dużej mierze są improwizowane. Współtworzy również noise’owy duet Mother Earth’s Doom Vibes z performerką i artystką dźwiękową Edką Jarząb. Czasem sięga po gramofony i magnetofony czterośladowe, by jako Głupiec grać kolaże dźwiękowe i mixtape’y. Bardzo aktywnie współtworzyła grupę Oramics (2017-2019), która za cel obrała promowanie równości i działalność edukacyjną na scenie elektronicznej i klubowej. Jednym z największych sukcesów kolektywu było wydanie charytatywnej składanki “Total Solidarity”, która trafiła do mediów na całym świecie. Współzałożycielka Radio Kapitał. Współprowadzi kasetową wytwórnię Pointless Geometry, która wydaje eksperymentalną muzykę elektroniczną z Europy Środkowej i Wschodniej. Artystka SHAPE Platform 2020 - międzynarodowej instytucji promującej wybranych artystów z Europy.


Wiadomości24 » Wydarzenia » Polska » Pomnik Napoleona znowu na placu Powstańcow Warszawy\nData dodania: 2011-05-11 19:45\nOryginalny pomnik Napoleona z 1921 roku nie przetrwał II wojny światowej. Po latach, replika innego posągu cesarza wróciła na plac Powstańców Warszawy. Monument ma ponad 4 metry wysokości. Brązowe popiersie cesarza, umieszczone na granitowym cokole, podtrzymywane jest przez cztery orły, podrywające się do lotu.\n5 maja 2011 roku minęła 190. rocznica śmierci Napoleona oraz 90. rocznica przemianowania placu Wareckiego na plac Napoleona, czyli dzisiejszy plac Powstańców Warszawy (tę nazwę nosi od 1950 roku). 5 maja 1921 roku tu właśnie odsłonięto pierwszy pomnik Napoleona w Warszawie.\nOryginalny pomnik z 1921 roku nie przetrwał wojny. Obecny jest repliką innego monumentu cesarza Napoleona I, który stał przed wojną przy ul. Koszykowej w Warszawie. Odnaleziony po wojnie stoi obecnie na dziedzińcu Muzeum Wojska Polskiego w Warszawie.\nNowy pomnik przygotowali rzeźbiarze Paweł Pietrusiński i Marek Żebrowski. Na monumencie widnieje napis: "Wielkiemu Wodzowi". Tych słów, w odniesieniu do Napoleona miał użyć marszałek Piłsudski podczas uroczystości w 1921 r.\nTagi: Warszawa plac Warecki plac Napoleona plac Powstańców Warszawy pomnik Napoleona replika pomnik napoleona w warszawie pomnik napoleona warszawa napoleon w warszawie pomniki napoleona w warszawie foto\nMam złudne wrażenie, że żyję w kraju dostatku, prawa i wszelakiego szczęścia; W kraju- w którym brakuje tylko pomników, bo tablic mamy w nadmiarze. A cóż Polacy zawdzięczają Napoleonowi ? Chyba tylko to, że uszczęśliwiał panią Walewską. I zaraz pomnik ? No,no szarmancki naród.


Henryka Krzywonos komentuje tragedię w Gdańsku: "Mieszkamy od niedawna w niebezpiecznym państwie" - PUDELEK.TV\ngość 14.01.2019 10:56\nTo przeprowadź się do Paryża lub dużego miasta w Niemczech. Zrozumiesz co to znaczy niebiezpieczne państwo. Moim zdaniem to prowokacja GRU - Ruscy wiedzą że to może wywołać pogłębienie podziałów a może nawet rozróby. Wszysko terazbędzie na PIS i własnie o to im chodzi. Wiemy że oni się nie cofną przed niczym.\nTego sie wlasnie obawialam. Wojny psycholi z PoPisu.\njarek 14.01.2019 10:58\nja od 53 lat a krzywonos ma 3 lata?\ngość 14.01.2019 10:59\nMną nie wstrząsnął absolutnie. Adamowicz powinien siedzec w więzieniu.\nz Lennona też zabito\ndsadsa 14.01.2019 11:00\njak Tutkę rozbili to było państwo i jego organa były bezpieczne?\ngość 14.01.2019 11:01\nEwe:) 14.01.2019 11:02\nGlupie szczucie! Ludzie ogarnijcie sie! Szczują po rowno i z PISu i z PO-Nowoczesna, każdy w swoim celu... Co ma PIS do tego, ze jakis swir wlazł na scene i postanowil wymierzyć sprawiedliwość? Z PO i Nowoczesnej tez jest mnostwo idiotow gotowych na wszystko z nienawiści do danej partii i w drugą strone tez. Zreszta widac po ko0mentarzach jak jest. Wszyscy plujecie na siebie w imię ulubionej parti! Wstyd! A Każdy z was uważa sie za mądrego...\ngość 14.01.2019 11:02\nto jest prowokacja, nie dajmy się\nbena 14.01.2019 11:03\ngość: Mną nie wstrząsnął absolutnie. Adamowicz powinien siedzec w więzieniu.\nWiesz za co powinien siedzieć w więzieniu????? Tylko dlatego że nie popiera PiS ,dlatego?????\ngość 14.01.2019 11:03\noj i zaczyna się wojna polityczna a po co...?\nASystent Pana Adamowicza to prawie dziecko.\ngość 14.01.2019 11:05\nBOI SIE TEN CO MA COŚ NA SUMIENIU\nTakie incydenty są znane w Niemczech, Francji..\nniebezpiecznie to jest z pani słucha.\nsmerf 14.01.2019 11:06\nLegenda od wyłączeń prądu\ngość 14.01.2019 11:06\nniebezpiecznie to jest jak się pani słucha.\ngość 14.01.2019 11:08\nA kto chciał otworzyć granice dla "uchodźców" ze smartphonami ?\nwPisy 14.01.2019 11:09\ngość: O kto czyni podziały? Módlmy się za zdrowie prezydenta, na tym się skupmy.\na co maja Niemcy czy Paryz do tego nieuku pisowski i tak sieje sie nienawisc bo w innych krajach...my nie jestesmy inny kraj tu jest Polska a nie inny kraj tamci ludzie nas nie dotycza oni zyja swoja mentalnoscia, ale nie ma takiej nienawisci i zawzietosci politycznych jak u nas\ngość 14.01.2019 11:12\nPrzecież krzyczał ten zamachowiec,że ktoś mu zrobił dużą krzywdę w życiu, czyli działał z nienawiści własnej\ngość👍🏻 14.01.2019 11:12\nMa rację kobieta,bo sytuacja eskaluje!\ngość 14.01.2019 11:14\nPiS go nasłał celowo. Żeby udowodnić ze orkiestra to zło! To prowokacja! Celowa!!!!\nMarek 14.01.2019 11:14\nNie powinno być orkiestry, ludzie nie służą do dawania datkow i pakowania żarcia do koszykowa w markecie. Musimy zbudować nową Polskę.\nASystent PaNA aDAMOWICZA TO PRAWIE DZIECKO:


Nóż Cold Steel Swift I - Broń.pl\nNóż Cold Steel Swift I to wyjątkowo udany i nowoczesny nóż charakteryzujący się świetnym systemem wspomagania otwierania oraz bardzo dobrymi materiałami i wykonaniem.\nNóż Cold Steel Swift został zaprojektowany przez amerykańskiego knifemakera Andrew-a Demko, który od wielu lat współtworzy potęgę marki Cold Steel. Liczne patenty oraz nowatorskie pomysły jego autorstwa pozwalają na powstawanie jeszcze lepszych i jeszcze wytrzymalszych noży niż do tej pory!\nGłownia w modelu Cold Steel Swift została wykonana z amerykańskiej stali proszkowej CTS XHP. Jest to materiał z najwyższej półki, który powstaje z wykorzystaniem technologii spiekania proszków. W przeciwieństwie do stali stopowej posiada ona wybitne właściwości w zakresie trzymania ostrości roboczej. Stal tą uznaje się za jedną z najlepszych na klingi noży dlatego też wybór w przypadku modelu Swift nie mógł być inny. Głownia posiada długość 10 centymetrów z czego na użytkową krawędź tnącą przypada aż 90 milimetrów. Jest to rozmiar odpowiedni dla solidnego noża EDC – codziennego użytku. Bez problemu wykonamy wszystkie prace związane z przygotowywaniem posiłków, pracą czy rekreacją.\nKształt głowni, zmodyfikowany spear point, został dobrany optymalnie a zastosowanie wysokiego płaskiego szlifu wpływa na dobre parametry tnące. Klinga posiada grubość 3,5 milimetra co przy tej wielkości noża jest w zupełności wystarczające dla zapewnienia odporności na przypadkowe złamanie. Na grzbiecie głowni znajduje się przewężenie imitujące fałszywe ostrze. Tuż za nim mamy do dyspozycji długą rampę służąca do oparcia kciuka podczas pracy. Ciekawym rozwiązaniem jest lekkie profilowane zagłębienie, które pozwala na intuicyjne wyczucie najbardziej optymalnego chwytu.\nDo jednoręcznego otwarcia głowni służy obustronny, profilowany kołek w formie stożka. Jego dokładne wykończenie sprawia, że otwieranie jest płynne i szybkie. Krawędź tnąca jest fabrycznie naostrzona do bardzo wysokiego poziomu co pozwala na użytkowanie noża już po wyjęciu z pudełka.\nRękojeść modelu Cold Steel Swift jest wygodna, wytrzymała i estetycznie wykonana. Składa się ona z dwóch okładzin wykonanych z tworzywa G-10 (żywice epoksydowe wzmacniane włóknem szklanym). Doświadczenie innych modeli noży składanych pokazało, że nie istnieje uzasadniona potrzeba stosowania stalowych wzmocnień więc i w tym przypadku z nich zrezygnowano. Tworzywo jest na tyle solidnym i twardym materiałem, że w pojedynkę „daje radę”. Rękojeść jest dość długa (prawie 13 centymetrów) co pozwala na bardzo wygodny chwyt również użytkownikom o dużych dłoniach. Istotne są wyraźne podcięcia pod palce, które poprawiają ergonomię. Faktura okładzin jest w nieznacznym stopniu szorstka co zapobiega się ślizganiu noża w ręce a z drugiej strony nie powoduje niszczenia kieszeni podczas częstego wkładania i wyjmowania.\nNajciekawsze elementy znajdują się jednak w środku. Głównym punktem uwagi jest opatentowany system wspomagania otwierania Flash-Tek spring assisted mechanism. W przeciwieństwie do konkurencji nie zastosowano tutaj drucianych, pękających sprężyn lecz stalową wyprofilowaną wkładkę, która wypycha głownię. Aby uruchomić mechanizm należy wykonać niewielki ruch głowni w kierunku otwarcia – resztę zrobi za nas system Flash-Tek. Jest to konstrukcja o bardzo wysokim stopniu odporności na zniszczenie.\nDo przenoszenia noża w kieszeni służy stalowy, profilowany klips przykręcony za pomocś dwóch śrub typu torx. W komplecie z nożem otrzymujemy drugi klips do zamontowania po przeciwnej stronie noża.\nCold Steel Swift to świetny, przemyślany projekt wyposażony w najnowocześniejsze rozwiązania co czyni go bezapelacyjnie jednym z najciekawszych noży składanych w ofercie firmy.


Jak rozwiązywać spory dotyczące zatrudnienia\nopublikowane: 27 listopada 2012\nSzukasz sprawiedliwości za złe traktowanie w pracy? Zostałeś potraktowany nieuczciwie, byłeś dyskryminowany lub nawet niesłusznie zwolniony? Pamiętaj, że masz większą szansę wygrania sprawy, jeśli jesteś świadomy swoich praw i zasad, których zarówno Ty, jak i Twój pracodawca musicie przestrzegać.\nW szczególności istnieją ścisłe terminy, w ramach których należy działać i niniejszy artykuł obejmuje te oraz inne kluczowe punkty, o których powinieneś wiedzieć, gdyby dotyczył Cię spór związany z zatrudnieniem.\nOznacza to, że pracodawca nie może zwolnić pracownika „od tak”, jeśli ten pracował dla danej firmy dłużej niż 2 lata. Zdarzają się przypadki, gdzie pracodawca nie musi przechodzić poprzez cały ten proces. Mamy tu na myśli przypadki dość ekstremalne, kiedy dany pracownik dopuścił się np. kradzieży bądź też pobicia innego pracownika.\nPo kwietniu 2009 r. prawo pozostało nie zmienione w odniesieniu do formy procesu odwoławczego – dalej obowiązują 3 stopnie procesu, jednakże w chwili obecnej pracodawca nie ma juz obowiązku przeprowadzania tego postępowania (obecnie zazywa się to ‘ACAS Code of Practice’). Jest jednak w prawie wzmianka mówiąca o tym, ze jeżeli pracodawca zrezygnuje z procesu odwoławczego naraża się na większe koszta w przypadku przegrania sprawy gdyż sąd ma w takim przypadku prawo podnieść wygraną na rzecz pracownika o 25 procent.\nWszelkie sprawy dyscyplinarne bądź skargi (poza w/w przypadkami ekstremalnymi), które nie były zgodne z ustanowionym 3-stopniowym procesem, w rzeczywistości są/mogą być nieuczciwymi zwolnieniami, a co za tym idzie pozwy dotyczące tych spraw lądują bardzo często w Trybunale Pracy (Employment Tribunal) i w 85 procentach przypadków kończą się przegraną pracodawcy oraz wypłatą nie zawsze małego odszkodowania na rzecz pracownika.\nSpory z pracodawcami nie zawsze jednak należą do prostych. Najważniejszą rzeczą jest , aby pamiętać, że jeśli dojdzie już do jakiegoś sporu bądź niesłusznego zwolnienia, należy je niezwłocznie zgłosić, ponieważ w przeciwieństwie np. do wypadków w pracy bądź też zaniedbań lekarskich, na które ma sie do 3 lat na zgłoszenie sprawy, limit czasowy jest znacząco mniejszy. Na zgłoszenie takiego sporu ma się czas do 2,5-3 miesięcy. Roszczenie musi być przedstawione przed Trybunałem Pracy w ciągu 3 miesięcy, ale skrócony o jeden dzień od daty gdy postępowanie, o które jest wniesione roszczenie miało miejsce, lub od kiedy pracownik został zwolniony. Oznacza to, iż jeśli zostałeś zwolniony np. 10 czerwca, to musisz zarejestrować swoje roszczenie do 9 września. Jeśli więc byłeś lub jesteś dyskryminowany bądź też uważasz, że doszło do niesłusznego zwolnienia, nie zwlekaj i zgłoś to natychmiast.\nObowiązki pracodawcy i pracownika wg. Kodeksu\n· Niezwłocznie rozpatrzyć każdą sprawę dotyczącą zwolnienia dyscyplinarnego\n· Przeprowadzić dochodzenie (‘ustalenie faktów’) i ustalić terminy dyscyplinarnych spotkań, jako oddzielne procesy z różnymi możliwie niezależnymi osobami\n· Informować pracowników o przebiegu swojego dochodzenia i dać im szanse do przedstawienia swoich racji przed podjęciem ostatecznej decyzji\n· Niezwłocznie potwierdzić wyniki postępowań dyscyplinarnych na piśmie i poinformować o nich strony najszybciej jak to jest tylko możliwe\n· Zorganizować spotkanie w sprawie ewentualnego odwołania się od postępowania dyscyplinarnego bez zbędnej zwłoki\n· Poinformować pisemnie pracownika o wyniku ich odwołania w możliwie najkrótszym terminie\nKodeks określa także dodatkowe obowiązki dla pracodawcy w odniesieniu do skarg, w tym wzywa do:\n· Niezwłocznego zbadania skargi.\n· W miarę możliwości wyznaczenia innego menedżera (osoby niezależnej), w celu ustalenia powodów odwołania od skargi.\n· Potwierdzenia wyniku spotkania odwoławczego jak najszybciej na piśmie .\n· Zwołania posiedzenia odwoławczego w możliwie jak najszybszym terminie.\n· Niezwłocznego wniesienia zażalenia bądź odwołania od wypowiedzenia.\n· Uczestniczenia w przesłuchaniach dyscyplinarnych i skargach w miarę możliwości.\n· Nie opóźniania spotkań postępowania dyscyplinarnego bez konkretnych uzasadnionych powodów.\nW obu spotkaniach dyscyplinarnych oraz skargach pracownik ma prawo do towarzyszy, takich jak kolega lub przedstawiciel związków zawodowych.\nPamiętaj, że w interesie Twojego pracodawcy jest rozwiązanie sprawy zanim dotrze ona do Sądu, więc na spotkaniu bądź spokojny i pewny siebie. Wiedz, że masz prawo do odwołania i że Twoja apelacja będzie zazwyczaj prowadzona przez innego menedżera.\nJeśli uważasz, że posiedzenia nie były prowadzone rzetelnie, masz możliwość odwołania się do Sąd u- zawsze pamiętaj o trzymiesięcznym terminie na wniesienie roszczenia do sądu, niezależnie od tego, jak długo odwołanie trwa (to nie są 3 miesiące od daty, kiedy kończy się proces apelacyjny).\nAby zapewnić najlepszą szansę na wygraną, należy sprawdzić, czy adwokat zaakceptuje sprawę na zasadach "no win no fee”. Jest to najlepsza opcja płatności, która oznacza że nie płacisz, jeśli sprawa nie zostanie wygrana – prawnik zazwyczaj odbierze swoje koszty jako % od odszkodowania, które uzyska dla Ciebie (najwięcej ile może odciągnąć, to 35%).\nWarto zrozumieć, że gdy adwokat akceptuje sprawę na zasadzie "no win no fee", podejmuje duże ryzyko finansowe - jeśli sprawa jest przegrana, nie otrzyma wynagrodzenia za pracę, jaką wykonał, a także za różne koszty, które musiał pokryć z własnej kieszeni. Dlatego prawnicy przeprowadzą "analizę ryzyka" przed zaakceptowaniem sprawy. Obejmuje to kilka czynników - okoliczności roszczenia, prawdopodobieństwo wygranej, oszacowanie kosztów, a także jakie jest prawdopodobieństwo, iż będą mogli odzyskać zarówno ich koszty i jak i "success fee", od drugiej strony. Jeśli sprawa nie zostanie przyjęta, nie należy tego odbierać osobiście – gdyż to tylko ich decyzja biznesowa i oznacza to, że będą mogli przyjąć Twoją sprawę tylko na podstawie opłaty.\nNiektórzy prawnicy oferują połączenie opłaty i "no win no fee". To znaczy, że pobierają od Ciebie stosunkowo niewielką opłatę, jako depozyt, a następnie odejmują to od tego, co jest na Twojej fakturze wystawionej na zakończenie sprawy. Jeśli sprawa nie jest wygrana, nie pobierają kwoty za cały ich poświęcony czas, lecz tylko opłatę wstępną. Chociaż jest to często w okolicach 500 funtów i może wydawać się to drogie, jednak warto zauważyć, że zazwyczaj godzina ich czasu kosztuje do 250 funtów za godzinę, a przygotowanie sprawy dotyczącej zatrudnienia zajmie im kilka godzin.\nJeśli nie możesz sobie pozwolić na opłatę z góry, to w ostateczności możesz reprezentować siebie sam. Wejdź na poniższy link i pobierz formularz "ET1".\nWypełnij to szczegółami Twojego roszczenia. Bądź tak precyzyjny co do szczegółów, w szczególnie dat, jak to możliwe, i poprzyj swoje roszczenie przez jak najwięcej faktów i świadków (a nie tylko stwierdzając np. ‘Zostałem źle potraktowany’).\nFormularz można wysłać internetowo lub złożyć do najbliższego urzędu sądu pracy (Employment Tribunal). Kopia jest wysyłana do ACAS, a także do pracodawcy, który ma 28 dni na udzielenie odpowiedzi. Jeżeli pracodawca nie odpowiada, to Trybunał zwykle przyzna Ci sprawę poprzez niestawiennictwo.\nPodejmując postępowania sądowe, nie powinny one być traktowane lekko, jako że działania te mogą nieodwracalnie zaszkodzić w stosunkach z pracodawcą. Jednak jeśli uważasz, że wszystkie inne opcje zostały wyczerpane i jest to Twoja ostateczna szansa, życzymy powodzenia i wszystkiego dobrego na przyszłość.


Jesteś w: telewizja / słowniczek pojęć\nIPTV (ang. Internet Protocol Television) - technika umożliwiająca przesyłanie sygnału telewizyjnego w sieciach szerokopasmowych opartych na protokole IP (Internet lub Intranet). Najczęstszym błędem jest utożsamianie technologii IPTV z oglądaniem na ekranie komputera ściągniętych z Internetu plików wideo lub też korzystaniem z transmisji strumieniowej (YouTube, serwisy VOD) z poziomu stron www. Do korzystania z IPTV nie jest potrzebny komputer. Warto też zwrócić uwagę, że pełne wykorzystanie technologii IPTV możliwe jest w sieciach LAN u lokalnych operatorów, w przeciwieństwie do innych technologii np. DSL wykorzystywanych przez duże telekomy, gdzie przepustowość łącz jest mniejsza.\nEPG (ang. Electronic Program Guide) — elektroniczny program telewizyjny, zawierający wszystkie aktualne informacje o nadawanych programach i audycjach, bez którego abonenci nie wyobrażają sobie odbioru N cyfrowej. EPG zastępuje archaiczną telegazetę i wypiera drukowane teleprzewodniki. Jest niezbędny, jeśli chcesz zaprogramować nagranie ulubionego serialu oraz jeśli chcesz się dowiedzieć, o czym jest program przyrodniczy tajemniczo zatytułowany „Dzicy lokatorzy".\nVoD (ang. Video on Demand) — treści wideo na życzenie. W gruncie rzeczy usługa ta przypomina korzystanie z wirtualnej wypożyczalni wideo. Posługując się przyjaznym dla użytkownika interfejsem wyświetlanym na ekranie telewizora, odszukuje on interesujący nas tytuł, a po zapoznaniu się z podstawowymi in-formacjami na jego temat, obejrzeniu zwiastuna, może rozpocząć seans. Rozliczenie takiej usługi może odbywać się w różny sposób. Płaci się za pojedynczą projekcję, za dostęp do całego kanału czy też wybranych gatunków filmów, itp. Niektórzy operatorzy oferują także darmowe usługi VoD.\nISP (ang. Internet Service Provider) — lokalny dostawca Internetu. Obecnie rzadko już spotyka się operatora, który dostarcza jedynie sam Internet. Coraz częściej w ofercie ISP znajduje się bardzo zaawansowana telewizja cyfrowa, telefonia cyfrowa, również mobilna, a ostatnio także zaawansowane usługi inteligentnego domu, takie jak monitoring, zdalne zarządzanie zabezpieczeniami i mediami w domu.


aktualizacja: 2014-01-31 08:10:11\nAplikacja EasyControl dostępna jest na polskim rynku od połowy 2013 roku, a nagrodzona została już w październiku. Podczas XI Kongresu INSTALEXPO otrzymała statuetkę "Złoty Instalator", która przyznawana jest nowoczesnym, ekologicznym i niezawodnym w działaniu wyrobom, opracowaniom technologicznym i konstrukcyjnym charakteryzującym się wysokimi walorami technicznymi, użytkowymi oraz estetycznymi.\nAplikację można pobrać bezpłatnie ze strony www.buderus-aplikacje.pl.\nPoprzedni materiał Światowej klasy podgrzewacze wody Rinnai!\nNastępny materiał Immergas na targach Interbud 2014


Archiwa: filmy s-f - Jestem Geekiem\nCzego Spielberg nie zrozumiał, czyli bezspoilerowe refleksje o Ready Player One\nKiedy w Ready Player One pojawiło się pudełko pizzy z Pizzy Hut, uśmiechnęłam się pod nosem. Podobnie, gdy zanurzeni w wirtualną rzeczywistość bohaterowie jeżdżą na motocyklach ze znanego anime, kolekcjonują statki z Gwiezdnych Wojen czy…\nNa jakie filmy warto jeszcze czekać w 2015 roku? [+ KALENDARZ!]\nDo końca 2015 nie zostało już wiele czasu, mimo to właśnie teraz w kinie rozpoczyna się czas największych i najlepszych premier. Sprzyjają temu długie, jesienne wieczory i, oczywiście, Boże Narodzenie – jako wisienka na torcie dla…\nNajbardziej niedoceniane geek-filmy 2014 roku\nW zeszłym roku powstało wiele świetnych filmów, o których… mało kto wie. Czy to z powodu nietypowej formy, tematu, a może po prostu braku hollywoodzkiego rozmachu.\nGeek Oskary 2014: Najlepsze filmy według społeczności Jestem Geekiem\nDzisiejszy napisany został przez ciebie. Tak, gdyby nie ty, nie byłoby tego mini-projektu, który w kilka dni przerodził się w najpoważniejsze na świecie typowanie najciekawszych, najlepszych, najbardziej niesamowitych filmów minionego roku. Oczywiście w wersji geek….\nGadżety na Aliexpress – kompletny przewodnik dla geeka\nTa strona używa ciastek. Nie możesz ich zjeść, ale możesz zaakceptować ten fakt Więcej informacji


Podróże z kotem. Czy jesteśmy świadkami kulturowej zmiany? - Koty.pl | Koty.pl\nCzy klasyk polskiej muzyki „zawsze tam, gdzie ty” wybrzmi kiedyś z kociego pyszczka? Czy zabieranie kotów ze sobą w podróże małe i duże stanie się normą? Zobacz, co się dzieje!\nPodróże z kotem coraz mniej nas zaskakują. Tradycyjnie to pies był towarzyszem dłuższych wojaży i to on wyjeżdżał z opiekunami na wakacje. Nowe możliwości i coraz większa otwartość właścicieli hoteli i pensjonatów na zwierzęta sprawiają jednak, że ostatnio chętniej zabieramy ze sobą innych podopiecznych, w tym mruczki. Niektóre z nich odbywają naprawdę niezwykłe podróże. Ale czy to na pewno wskazane?\nPodróże z kotem – tak czy nie?\nPodróże z kotem znajdą zapewne zarówno swoich zwolenników, jak i przeciwników. Trzeba przyznać, że obie strony mają trochę racji, a kluczem do znalezienia złotego środka jest po prostu zdrowy rozsądek. Z jednej strony decyzja o zabraniu kota na wakacje może być naprawdę trafna. Pozwoli mu ona zdobyć nowe doświadczenia, zaciekawić, pobudzić. To ważne szczególnie w przypadku mruczków, które całe życie spędzają w jednym mieszkaniu czy domu i mogą popaść w niebezpieczne dla kociej psychiki znudzenie.\nZ drugiej strony nie każdy kot nadaje się na podróżnika. U niektórych mruczków trzymanie się codziennej rutyny może mieć o wiele większy czar niż przygody poza domem. Zabieranie ze sobą na siłę kota lękliwego czy wycofanego wcale nie sprawi, że się on nagle otworzy i stanie kocim Krzysztofem Kolumbem, odkrywającym z pasją nowe lądy. Doświadczenie podróży może przynieść o wiele więcej stresu, niż jest to warte. Wszystko więc zależy od tego, jaki jest twój kot: czy lubi nowości i wyzwania? Jest otwarty i ciekawski? A może jest lękliwym, wiecznie chowającym się samotnikiem? Weź to pod uwagę, zanim zdecydujesz o zabraniu go w podróż.\nMożna spotkać się z opinią, jakoby koty przyzwyczajały się do nowych doświadczeń, takich jak podróże. Oczywiście, ich zdolności adaptacyjne pozwolą im w pewnym momencie na włączenie wyjazdów do ich rutyny, ale tylko, jeśli one taką właśnie rutyną będą. Fakt, że mruczek od sześciu lat raz na 365 dni jest wkładany do auta i wyrusza w kilkugodzinną podróż nie sprawi, że do tego przywyknie. Żeby przyzwyczaić mruczka do podróżowania, potrzebna jest codzienna, cierpliwa i dozowana praca. Na początek warto zabierać go na krótkie przejażdżki autem i używać dużo pozytywnego wzmocnienia – smaczków lub pochwał. Nie można zapominać, że podróż to nie tylko przejazd czy przelot. To także poznawanie nowych miejsc. Do tego też należy mruczka przyzwyczaić. Tu sprawdzi się wyprowadzanie kota na spacery lub zabieranie go ze sobą w bezpieczne miejsca, np. do przyjaciół czy rodziny. Jednak wszystko w granicach rozsądku!\nJak wyglądają podróże z kotem?\nTrzeba zdawać sobie sprawę, że podróże z kotem nie będą wyglądać tak samo jak, dajmy na to, z psem. Mruczek nie będzie towarzyszył nam na górskim szlaku, może nie odnaleźć się na plaży ani w pubie czy na deptaku. Jest zwierzęciem o wiele bardziej płochliwym i raczej nieprzyzwyczajonym do zgiełku i tłumu. Kto wyprowadza kota na smyczy, ten wie, że to koty wyprowadzają nas. Trudno więc wyobrazić sobie chodzenie z mruczkiem na plażę.\nWakacje z kotem często wymuszają na opiekunie skupienie większości uwagi właśnie na szlachetnej osobie kota. Zadbanie o jego potrzeby poza domem, kontrolowanie, czy nie odmawia jedzenia i picia, dylemat, czy zostawić go w pokoju w kenelu, czy samopas… I wreszcie spędzanie z nim czasu w miejscach publicznych – to dość czasochłonne i wymagające nieustannej czujności. Koty to nie psy i nie wejdą one w ich role. Choć zdarzają się wyjątki…\nKotka o imieniu Cathode łamie wszelkie stereotypy. Od sześciu lat, kiedy to jej opiekun zabrał ją ze schroniska, mruczka nieustannie przeżywa jakieś przygody. Towarzyszy opiekunowi dosłownie wszędzie – na motorze, podczas górskich wspinaczek, nad morzem, a nawet podczas skoków spadochronowych. Tak… to ostatnie mrozi krew w żyłach, jednak opiekun Cathode zapewnia, że zdrowie i dobre samopoczucie kota stawia zawsze na pierwszym miejscu.\nMotywacją do zabierania ze sobą Cathode na te wszystkie atrakcje była przede wszystkim chęć zaoferowania jej życia innego niż w zamkniętych czterech ścianach. Oprócz tego jej opiekun przyznaje, że także pragnął towarzystwa na swoich wyprawach. Zapewnia też, że zanim zacznie uprawiać jakąś aktywność z kotką, najpierw sam ją opanowuje, by być pewnym, że będzie w stanie zadbać o towarzyszkę w pierwszej kolejności. Nie zapomina też o zabezpieczaniu jej – na motor kotka ma specjalny, malutki kask z okularkami chroniącymi od wiatru.\nPraca z Cathode nie jest tak łatwa, jak się wydaje. Jej opiekun poświęca wiele czasu, by przyzwyczaić ją do nowych doświadczeń. Jazdę na motocyklu rozpoczęli od jazdy na rowerze w cichych miejscach, gdzie kotki nie mogły przestraszyć np. jadące auta. Z czasem, gdy nabrała pewności, przesiedli się na motocykl.\nCo sądzicie o takiej przyjaźni z kotem? Czy to już fanaberia? A może przecieranie szlaków? Koniecznie napiszcie, jakie jest wasze zdane! A więcej przygód Cathode możecie zobaczyć na jej Instagramie: mon_copain_ray.


Gotowa dieta 1500 kcal – zimowa [bezmięsna] – Szkolenia Efektcentrum\nGotowa dieta 1500 kcal – zimowa [bezmięsna]\ndieta bez mięsa białego, czerwonego, ale z rybami;\nOd 10 lat prowadzimy dietoterapie w Centrum Dietetycznym EFEKT. Specjalizujemy się w dietach przy insulinooporności, chorobach tarczycy, schorzeniach jelit. Jesteśmy zespołem dietetyków oraz psychodietetyków. Z naszych usług skorzystało już ponad 4 tysiące osób. Zajmujemy się również szkoleniami dla studentów dietetyki.\n120.00 PLN – Zamów Przejdź do kasy Dodano do koszyka\nCopyright © 2018 http://szkolenia.efektcentrum.pl. Szkolenia napędza platforma WP Idea


Hotel Słoneczny Młyn Bydgoszcz - zarezerwuj teraz nawet do 75% taniej\nStrona główna > Hotele Bydgoszcz > Słoneczny Młyn\nHotel znajduje się blisko centrum miasta przy skrzyżowaniu głównych tras ogólnopolskich (Gdańsk\nDo dyspozycji Gości oddajemy 3 pokoje 1-osobowe, 84 pokoje 2-osobowe, 4 pokoje typu superior, 4 pokoje typu junior suite, 1 dwupoziomowy apartament, wszystkie pokoje w hotelu są dla osób niepalących. Wszystkie pokoje są klimatyzowane, z bezpłatnym dostępem do Internetu, również bezprzewodowym. W łazienkach znajdują się nowoczesne kabiny prysznicowe.\n- strefa komfortu, a w niej, sauna, solarium i najnowocześniejsze kapsuły i kabiny SPA\n- na życzenie taxi, informacje o mieście, przewodnik.\nRESTAURACJA OLIWKA - w stylowo urządzonej restauracji pomieści się do 90 osób. To wymarzone miejsce na śniadania, lunche oraz romantyczne kolacje. W restauracji panuje niezwykła atmosfera, którą kreuje przestrzeń, moc światła oraz przeszklone ściany z widokiem na rzekę. Restauracja Oliwka skusi wszystkie zmysły specjałami kuchni śródziemnomorskiej. W bogatej karcie menu znajdą Państwo wybór egzotycznych ryb i owoców morza. Oprócz oryginalnych zakąsek i dań, nie zabraknie w niej tradycyjnych zup, potraw mięsnych i wegetariańskich oraz lekkich deserów.\nBAR - Lobby Bar to wyjątkowe miejsce, by w kameralnej atmosferze spotkać się z przyjaciółmi. Oferujemy ponad 200 gatunków wódek, jak również nowe kompozycje drinków i koktajli. Doskonałe miejsce na biznesowe spotkania o każdej porze!\nKLUB NOCNY - w modnym Night Club\nPiętro biznesowe to miejsce stworzone z myślą o organizacji szkoleń, konferencji, wykładów. Oferujemy 5 sal bankietowo-konferencyjne mieszczące łącznie do 300 osób. Każda z sal jest klimatyzowana, z możliwością zaciemnienia i pełnym wyposażeniem konferencyjnym. Mini bufety, przerwy kawowe, lunche przygotowujemy w klimatycznym foyer. Na obiady i kolacje zapraszamy do restauracji.\n- 24 godzinny room service - sejf w recepcji - parking - pranie i prasowanie - strefa komfortu, a w niej sauna, solarium i najnowocześniejsze kapsuły i kabiny SPA\n- na życzenie taxi, informacje o mieście, przewodnik Rozkosze dla duszy i ciała:\nW luksusowym centrum wypoczynku znajdują się najnowocześniejsze urządzenia SPA.\nWolny czas spędzić można spędzić relaksując się w saunie, solarium jak i korzystając z zabiegów w kapsule welness, kabinach Hydro Spa i Hydro Jet oraz innowacyjnego urządzenia wyszczuplającego Lipocell Evo. W salonie kosmetycznym znajdą Państwo bogatą ofertę zabiegów twarzy i ciała oraz masaży egzotycznych wykonywanych przez wykwalifikowanych masażystów.