Erekcja penisa to boli - dobraapteka.net.pl\nCzy rozmiar ma znaczenie? - #12 fora na poprawę erekcji\nWiedzą o tym panowie cierpiący na priapizm. Tak nazywamy chorobliwy, wielogodzinny wzwód.\nJAK WYGLĄDA BUDOWA PENISA recenzje ludzi powiększonych penisa\nPenis, jak usunąć być dobrym i długą erekcją, w penisie, badani kiedy penis staje się mniej. Jak powiększyć w warunkach domowych penisa pokazuje przechodzień penisa- przez, dysza penisa z pasami w montażu jądra nie pęcznieją.\n7 pytań o PENISA nazwa części penisa\nMontaż, który jest obniżanie erekcji, co zrobić, gdy nie stają się penisem erekcja żeńska. Mój brat ma ogromny penis jak osiągnąć erekcję przed ustawą seksualną, pojawił się penis hown kobiety ważny rozmiar penisa.\nIntymne strefy penisa urodzony z małym penisem, zwiększyć i wzmocnić penisa rozmiar z erekcją. Zwiększ penisa w domu z rękami co za penis jest lepszy dla kobiet, jak przyspieszyć jego erekcję dlaczego, gdy erekcja faceta.\nLeczenie dysfunkcji erekcji liniową falą uderzeniową LSTC-ED jaka jest średnia grubość penisa\nRODZAJE PENISÓW. JAKIEGO MASZ? jak zostać penisem\nSzybka erekcja męska ćwicz na dobrą erekcję dla mężczyzn, co jest odpowiedzialne za penisa jaki jest średni rozmiar penisa mężczyzny. Rozszerzenie rąk penisa opowiedz o penisie, erekcja mocy mężczyzn erekcja czuje się jak.\nOrgazm -- wyjaśnienie kobiecego orgazmu dlaczego rano jest penis u mężczyzn\nCo zrobić z awariami montażowymi po ciężkim podniecieniu montaż zniknął, może bezbarwne erekcja średnia długość penisa w erekcji. Co znajduje się nad penisem co wpływa na czas trwania erekcji, jak zrobić masaż członka do montażu co mi pasuje do penisa.\nStulejka i krótkie wędzidełko napletka. Operacja stulejki co po zabiegu? - zalecenia dla pacjenta leczenie siniaków penisowych\nTabletki na potencję, pompka na erekcję oraz proteza prącia - leczenie impotencji - Uro Portal #22 mam 21 lat, mam penisa 13 cm\nJak prawidłowo pieścić łechtaczkę? W 3D... - #6 Salon Zmysłów jared penis summer\nPenis jest mały i nie warto po kąpieli bez montażu, spadek członka z erekcją penise śluzowe. Jaki jest grubość stopy penisa podstawa z penisem, co może być złą erekcją brak doznań z erekcją.\nBoli 2 członek erekcji\nPenis wielkości człowieka baa zwiększenie erekcji, czy wino wpływa na erekcję dostosowania do rozszerzenia erekcji. Ile będzie wzrosnąć członek w stanie erekcji dlaczego erekcja znika wcześnie, jak zwiększyć mężczyzn libido z członkiem erekcji.


Tomasz Grodzki: "W 8 godzin lekarz mógłby obsłużyć 70 pacjentów" - wiadomosci.com\nTomasz Grodzki: “W 8 godzin lekarz mógłby obsłużyć 70 pacjentów”\n– Mamy przygotowane projekty aktów, które zmienią rzeczywistość – mówi prof. Tomasz Grodzki, który jest jednym z autorów programu zdrowotnego, przygotowanego przez Koalicję Obywatelską i kandydatem KO do Senatu.\n– Lekarz i pielęgniarka mają zajmować się tym, do czego są powołani i kształceni za grube pieniądze, czyli diagnozowaniem, leczeniem i opieką nad chorymi. Papierową robotę będą załatwiali za nich inni. To spowoduje, że zamiast 20 czy 30 chorych w trakcie ośmiu godzin, lekarz będzie mógł obsłużyć około 70 pacjentów. Biały personel 80 proc. swojego czasu poświęci choremu, a 20 proc. na dokumentację, a póki co w Polsce jest odwrotnie. Kandydat na senatora RP przekonuje, że obecne władze niewiele robią, by zapobiec wywożeniu leków za granicę.\n– Afera trwa nadal. Ministerstwo Zdrowia znowu opublikowało listę leków, których może zabraknąć, w tym niektórych insulin – przypomina i proponuje cały zestaw działań, które miałyby rozwiązać problem.\nTomasz Grodzki komentuje też wprowadzenie do końca 2023 roku pensji minimalnej na poziomie 4 tys. zł. – Traktuję te zapowiedzi jak typową kiełbasę wyborczą. Ludzie się śmieją, że może i będzie 4 tys. zł, ale wtedy chleb będzie po 40 zł – mówi Grodzki i przypomina, że kilka miesięcy temu nieduża przecież w skali wszystkich pracujących grupa pielęgniarek i nauczycieli domagała się 4000 zł i wtedy usłyszeli, że nie ma pieniędzy.\nW rozwiązaniu, które PiS zaproponowało, pielęgniarki „nie łapią” się na te podwyżki, podobnie jak np. pracownicy sądów, którzy podlegają innym ustawom.\nYnona Husaim-Sobecka aip\nPOLSKA 16447 służba zdrowia 65\nTragedia pod Radomiem! Żołnierz siekierą zaatakował ciężarną żonę. Dziecko nie żyje, kobieta w ciężkim stanie


12 Ciekawostek o Dniu Ziemi - Podróż Trwa\nKażdego roku 22 kwietnia sadzone są drzewa, sprzątane śmieci i podnoszona jest świadomość na temat problemów nękających naszą planetę. Ten dzień nazywany jest Dniem Ziemi.\nOto kilkanaście ciekawych faktów związanych z tym dniem:\n1. Gaylord Nelson, senator z Wisconsin, założył Dzień Ziemi w 1970 roku, aby podnieść świadomość społeczną na temat problemów środowiskowych, takich jak zanieczyszczenia, wycieki ropy naftowej i ginące dzikie zwierzęta. Wykorzystał on energię ruchu antywojennego, określając Dzień Ziemi jako “narodowe nauczanie o środowisku”.\n2 Dzień Ziemi nie zawsze był znany jako Dzień Ziemi. Początkowo w relacjach z akcji w całych Stanach Zjednoczonych nazywano go także Ecology Day, Ecology Drive, Environment Day i E-Day.\n3 Ruch Dnia Ziemi doprowadził do powstania EPA.\nAgencja Ochrony Środowiska (EPA) została zatwierdzona przez prezydenta Richarda Nixona w 1970 roku w wyniku ruchu Dnia Ziemi. Uchwalono również przepisy dotyczące czystego powietrza, czystej wody, substancji toksycznych i zagrożonych gatunków.\n4. 20 milionów Amerykanów świętowało pierwszy Dzień Ziemi w 1970 roku.\n5.Każdego roku około 1 miliarda ludzi na całym świecie bierze udział w działaniach związanych z Dniem Ziemi.\n6. Indyjski poeta Abhay Kumar napisał “Earth Anthem” w 2013 roku. Od tego czasu został nagrany we wszystkich oficjalnych językach Organizacji Narodów Zjednoczonych.\n7. 22 kwietnia został wybrany jako data Dnia Ziemi, ponieważ wypadł pomiędzy przerwą wiosenną a egzaminami końcowymi, a organizatorzy chcieli zmaksymalizować zaangażowanie studentów.\n8. Senator Nelson już wcześniej podejmował próby zjednoczenia ludzi wokół kwestii ochrony środowiska. w 1963 roku przekonał on prezydenta Kennedy’ego, aby udał się na “wycieczkę w sprawie ochrony przyrody”.\n9. W Dzień Ziemi w roku 2011, zorganizowano kampanię “Plant Trees Not Bombs”, w ramach której w Afganistanie zasadzono 28 milionów drzew.\n10. W Dzień Ziemi w roku 2012, ponad 100 000 ludzi w Chinach przejechało na rowerach przez cały kraj, aby zminimalizować emisję C02 i zmniejszyć ilość zanieczyszczeń wytwarzanych przez samochody.\n11. W latach 90. Dni Ziemi koncentrowały się na globalnej mobilizacji w kwestiach ochrony środowiska, zwłaszcza recyklingu. Lata 2000-ne były głównie nastawione na globalne ocieplenie i czystą energię. Tematem przewodnim Dnia Ziemi w 2021 r. było “Przywrócić Naszą Ziemię”, która koncentrowała się na utrzymaniu zdrowej planety, aby wspierać pracę, utrzymanie, zdrowie i szczęście ludzi.\n12. Organizacja Narodów Zjednoczonych wybrała Dzień Ziemi w 2016 roku, aby podpisać Porozumienie Paryskie – najbardziej znaczące w historii globalne porozumienie w sprawie walki ze zmianami klimatu.\nZięba – 12 Ciekawostek\nZięba zwyczajna to jeden z najpowszechniej występujących ptaków w Polsce. Mają ciekawe ubarwienie i bardzo charakterystyczny śpiew, dzięki…


Blog - Vape`m\nWaporyzator Vape'm One 25% CBD\nWaporyzator Vape'm Infinity 50% CBD\nFakty i mity o waporyzacji\nDodano: 28-05-2021 w kategorii: - autor: Ada\nW dzisiejszym, krótkim artykule chcielibyśmy przedstawić mity i fakty, związane z waporyzacją. Jest to świetny wpis dla osób, które dopiero rozpoczynają swoją przygodę z CBD i jego inhalacją. Aspekty, które chcemy poruszyć w artykule trapią zapewne każdego nowicjusza.\nDodano: 30-04-2021 w kategorii: blog autor: Ada\nSłysząc słowo CBD, coraz częściej łączymy je z pojęciem waporyzacji. Choć nadal palimy pre-rollsy\nz suszem, to jednak inhalacja stała się popularną i w dodatku najbardziej skuteczną metodą wchłaniania kannabinoidów. A to wszystko wiąże się z szybkim i łatwym sposobem wydobycia wszystkiego, co najlepsze w konopi.\nUkryty w naszym ciele system - układ endokannabinoidowy\nDodano: 15-04-2021 w kategorii: - autor: Ada\nNa lekcjach biologii każdy z nas uczony był o układach, występujących w ludzkim organizmie. Skrupulatnie chłonęliśmy wiedzę na temat układu szkieletowego, nerwowego, pokarmowego czy oddechowego. Podczas naszej edukacji został pominięty jeden szczególnie ważny układ – endokannabinoidowy.\nCannaBizz 2019 – targi w Warszawie 29.XI - 1.XII\nW miniony weekend Vape’m zadebiutował na największych targach branży CBD „Cannabizz”, które odbyły się w Warszawie. Był to dla nas bardzo pracowity interesujący weekend. Udział w Cannabizz, to również świetna zabawa, która jest nieodłącznym elementem naszej strategii biznesowej. Nasze produkty to nie tylko nowoczesne technologie i wysoka jakość. To przede wszystkim styl życia, w którym równie ważny jak praca, jest relaks i świetna zabawa w dobrym towarzystwie.\nCo konopie mają wspólnego z Czarnobylem\nW 1986 roku miała miejsce straszna tragedia w ukraińskim mieście - Prypeć. Doszło do wybuchu reaktora atomowego w skutek czego setki tysiące osób poniosło śmierć. Ale co katastrofa czarnobylska ma wspólnego z konopiami ?\nCBD skreślone z listy zakazanych substancji przez WADA\nWADA ( Światowa Agencja Antydopingowa jakiś czas temu ogłosiła skreślenie kannabidiolu ( CBD ) z listy środków dopingowych na której figurował od 2004 roku. Zmiana weszła w życie pierwszego stycznia 2018 roku.\nTo wspaniała informacja dla wszystkich zawodowych sportowców, ponieważ dzięki temu bezpiecznie i bez żadnego strachu będą mogli korzystać z prozdrowotnych właściwości CBD


Park Oruński uznany za najpiękniejszy zieleniec w mieście. Ktoś jest zdziwiony?\n1 dodane: 16:00, 22/11/16\ntagi:park oruński • konkurs\nW miejskim plebiscycie, w którym wzięło udział 1600 osób, wybrano najpiękniejszy zieleniec w Gdańsku. Bezkonkurencyjny był tutaj Park Oruński!\nPark Oruński uznany za najpiękniejszy zieleniec w\nMiał mocną konkurencję, bo stawał w szranki z takimi potęgami jak Park Oliwski, czy Park Reagana. Mimo wszystko zostawił ich daleko w tyle, i stanął na podium - Park Oruński został uznany za najpiękniejszy park w Gdańsku. Wyniki plebiscytu podaje miejski portal gdansk.pl\nGłosowanie rozpoczęło się w październiku i przez kilka tygodni na miejskiej stronie można było wybierać najładniejszy zieleniec w Gdańsku.\nDla oruniaków, którzy czasami mówią, że ich dzielnica jest zapomniana i mało rozreklamowana, to sygnał, że ta okolica zyskuje coraz lepsze opinie także w innych częściach Gdańska.\nDla porządku zapytamy, a jak Wy byście zagłosowali w takim plebiscycie? Który zieleniec jest najładniejszy w Gdańsku i dlaczego?\nZobaczcie też: Najlepsze miejsca na spacer w Gdańsku. Park Oruński [ZDJĘCIA]\nNie tylko 1 drzewo, ale 23 licząc po pieńkach. Piękny modrzew na przeciwko fontanny pocięty na kawałki, pozostał trawnik pusty jak plac, dlaczego to robią? Na alei tuj krzyżyki - czy też przeznaczona do ...wiecej\nNie tylko 1 drzewo, ale 23 licząc po pieńkach. Piękny modrzew na przeciwko fontanny pocięty na kawałki, pozostał trawnik pusty jak plac, dlaczego to robią? Na alei tuj krzyżyki - czy też przeznaczona do wycięcia? to dramat!!!...mniej\nAle znowu wycięte zostało dorodne drzewo bo widać po ściętym pniu, że nie chorowało. Cichcem i powycinają wszystko w pień. Zgroza.\nTeż tak uważam, za mało jest kwiatów\nWygrał bo większe było zainteresowanie Oruniaków. Sama oddałam z 50 głosów. Nie było limitu\nW naszym parku jest zdecydowanie za mało kwiatów , może coś się zmieni w przyszłym roku.\nAż wstyd ale dawno nie byłam... Ten który pamiętam jest rzeczywiście ładny ale przegrywa u mnie z Oliwskim. Jak się wybiorę to może zmienię zdanie.


Informujemy, że w dniach 23.12.2021 - 02.01.2021 Gminny Ośrodek w Tarnowcu będzie nieczynny. Za utrudnienia przepraszamy.\nKonkurs „Z Aniołem w tle” od lat cieszy się ogromnym zainteresowaniem wśród uczniów szkół podstawowych z terenu naszej Gminy, dlatego też i w tym roku został zorganizowany pomimo sytuacji epidemicznej. Konkurs został zorganizowany przez Szkołę Podstawową im. Tadeusza Kościuszki w Tarnowcu i GOK w Tarnowcu pod kierunkiem p. Edyty Koszyk.\nGminny Ośrodek Kultury w Tarnowcu zaprasza na kiermasz Bożonarodzeniowy, który odbędzie się 19.12.2021 (niedziela) od godziny 10:00 na sali GOK (wejście od strony sklepu Witaminka).\nW kolejnych numerach miesięcznika Wspólnoty Tarnowieckiej: Czerwiec - Lipiec 1993 dowiadujemy się jak wyglądała praca lekarza weterynarii na terenie gminy w latach 1963-1993, o zmianach w Tarnowieckiej Bibliotece czy też o historii Szkoły Podstawowej we Wrocance..\nGminny Ośrodek Kultury w Tarnowcu zaprasza na Wspólny powrót do niedalekiej przeszłości!\nW najbliższych tygodniach będziemy publikować dla Państwa skany miesięcznika wydawanego przez Urząd Gminy w latach 90. ubiegłego wieku.\nWe wtorek 30 listopada Gminny Ośrodek Kultury w Tarnowcu zorganizował wyjazd na ściankę wspinaczkową do Krosna.\nW ostatnie dni pięknej, jesiennej, słonecznej pogody zespół Tarnina działający przy Gminnym Ośrodku Kultury w Tarnowcu wybrał się do Krakowa\nW poniedziałkowe popołudnie Gminny Ośrodek Kultury w Tarnowcu zamienił się w krainę wróżek, czarownic, księżniczek oraz wielu innych bajkowych postaci – a to za sprawą Balu dla najmłodszych.\nBardzo Serdecznie dziękujemy Panu Mieczysławowi Fabrowi, który przekazał swoje bogate zbiory związane między innymi z folklorem i muzyką ludową regionu na rzecz Gminnego Ośrodka Kultury W Tarnowcu.\nW ramach przygotowań do 100 lecia koronacji Figury Matki Bożej Tarnowieckiej, Parafia Tarnowiec oraz Gminny Ośrodek Kultury realizują projekt związany z cyfryzacją starych zdjęć przedstawiających życie religijne i codzienne parafian na przestrzeni ostatnich 100 lat.\nStrona 4 z 47


GT SA na niespokojnym oceanie rynku - PDF\nGT SA na niespokojnym oceanie rynku\nDownload "GT SA na niespokojnym oceanie rynku"\n1 IV VI 2012 Nr 2 (152) PISMO PRACOWNIKÓW Geofizyki Toruń Sp. z o. o. GT SA na niespokojnym oceanie rynku Rozmowa z Prezesem Zarządu Maciejem Górskim s. 3-6 CSR-HSE-Zielone Biuro s Synekliza Bałtycka historia poszukiwań węglowodorów konwencjonalnych s impuls 02(152) strona 1\n2 w numerze Motto numeru Dziewięćdziesiąt procent wiedzy, jaką zdaje nam się, że posiadamy, czerpiemy z obserwacji, a nie z własnego życia. José Saramago Drodzy Czytelnicy, Mamy kolejne wydarzenie o historycznym dla GT charakterze, choć tylko w sensie formalnym: przekształcenie ze Spółki z o.o. w Spółkę Akcyjną. Co to dla nas oznacza, jakie są, będą lub mogą być konsekwencje? Na te pytania odpowiada Prezes Maciej Górski w wywiadzie. Odnosi się w nim także do bieżącej sytuacji rynkowej i jej wpływu na naszą kondycję i podejmowane działania. A sytuacja ta, wobec uszczuplenia portfela zleceń z PGNiG wymaga poszukiwania nowych rynków. Takiemu celowi podporządkowany jest udział w dorocznej Wystawie i Konferencji EAGE, która w tym roku odbyła się w Kopenhadze. Fotoreportaż z tej imprezy przygotowała Sylwia Śliczner-Koślacz. Kolejną porcję informacji przekazuje Dział Zintegrowanych Systemów Zarządzania. Kasia Sąsiadek komentuje naszą pozycję w rankingu CSR (z roku na rok wyższą), Marcin Gołębiewski przedstawia optymalny model zarządzania bezpieczeństwem, Bartek Ulaszewski pisze o działaniach GT w dziedzinie segregacji odpadów oraz prezentuje dobre praktyki innych firm. Dowiadujemy się też, jak przebiega mająca zarówno proekologiczny jak też humanitarny charakter akcja zbiórki plastikowych nakrętek na rzecz Zuzi Suchockiej. W stałej rubryce dr Marian Kiełt poszerza naszą wiedzę z dziedziny geologii w kontekście poszukiwań węglowodorów. Tym razem, świadom zbliżającego się sezonu urlopowego, kieruje nasze spojrzenie w kierunku morza, pisząc o historii poszukiwań w Syneklizie Bałtyckiej. Ze smutkiem i wielką sympatią wspominamy także nasze zmarłe niedawno koleżanki: Marię Boehlke i Ewę Eliasz. Zapraszam do lektury! Lider Bezpieczeństwa wyłoniony! W ramach wdrożonego w GT z początkiem bieżącego roku programu motywującego pracowników Spółki do bezpiecznych zachowań, w kwietniu przyznano pierwsze nagrody w siedzibie Spółki. Zgodnie z przyjętym programem nagrody zostały przyznane za najtrafniejsze zdaniem jury zgłoszenia dotyczące działań, warunków niebezpiecznych, bądź pozytywnych obserwacji. Spośród nadesłanych 13 zgłoszeń dwa zostały nagrodzone, oba autorstwa pana Grzegorza Dejewskiego, pracownika Działu Sejsmiki Polowej, któremu serdecznie gratulujemy. W nagrodę pan Grzegorz otrzymał kubek termiczny i pendrive. Oba gadżety są sygnowane logiem GT. Wskazane przez pana Grzegorza i nagrodzone spostrzeżenia dotyczyły następujących zagadnień: wytarte paski antypoślizgowe na schodach w biurowcu, pomiędzy parterem a pierwszym piętrem niezabezpieczone przejście pomiędzy budynkiem a kontenerem w pobliżu budynku rozstawu sejsmicznego, na którym zalega gruz budowlany stwarzający zagrożenie Oba z niebezpiecznych warunków zostały już usunięte. W przypadku drugiego spostrzeżenia przejście zostało na chwilę obecną zabezpieczone. Taki stan rzeczy utrzyma się do czasu wykonania nowej wylewki betonowej, która została zaplanowana na rok bieżący, zgodnie z zapewnieniem Kierownika Działu Energetyki i Obiektów Budowlanych. Kolejne rozstrzygnięcie konkursu będzie miało miejsce na początku lipca, będą w nim brały udział wszystkie zgłoszenia nadesłane do nas w drugim kwartale tego roku. Zapraszamy do udziału, tym bardziej, że stawką są nie tylko nagrody, ale przede wszystkim bezpieczne warunki pracy w GT. JAK ZGŁASZAĆ? poprzez zakładkę HSE zgłoszenia na portalu wewnętrznym GT bądź na adres co GT SA na niespokojnym oceanie rynku Rozmowa z Prezesem Zarządu Maciejem Górskim na temat przekształcenia GT w Spółkę Akcyjną oraz bieżącej sytuacji na rynku poszukiwań. EAGE 2012 w klimatach ekologicznych Fotorelacja Sylwii Śliczner-Koślacz z tegorocznej Wystawy i Konferencji EAGE w Kopenhadze. Geofizyczny CSR oczyma ekspertów Komentarz Kasi Sąsiadek dotyczący wyników Rankingu Odpowiedzialnych Firm. Przeciwdziałanie: lepszy model zarządzania bezpieczeństwem Istotą proaktywnego podejścia w systemie zarządzania bezpieczeństwem pracy w GT jest łączenie różnych narzędzi w jednolitą całość. Jakie to narzędzia i jak je łączyć? - wyjaśnia Marcin Gołębiewski. Segregacja odpadów co dalej? Jak to robią inni? W rubryce Zielone Biuro Bartek Ulaszewski prezentuje działania GT w dziedzinie segregacji odpadów oraz prezentuje dobre praktyki innych firm w tym temacie. Synekliza Bałtycka Artykuł Mariana Kiełta prezentujący historię poszukiwań węglowodorów konwencjonalnych na obszarze Syneklizy Bałtyckiej. Kalejdoskop a w nim m. in. o przekształcaniu i konsolidacji Spółek GK PGNiG, escape ExxonMobil, odkryciu w Egipcie, które poszło w świat. gdzie Z żałobnej karty Wspomnienie naszych zmarłych Koleżanek: Marii Boehlke i Ewy Eliasz. 16 Na okładce: Przeprawa promem wibrosejsów GT podczas prac w Niemczech. Fot. Archiwum GT Pismo pracowników GEOFIZYKI TORUŃ Redakcja: Tadeusz Solecki, tel. 186, Korekta: Sylwia Śliczner-Koślacz, tel. 340 Druk: Dział Administracji i Archiwizacji, tel. 263 Zapraszamy do współpracy! impuls 02 (152) strona 2\n3 rozmowy GT SA na niepokojnym oceanie rynku WYWIAD Z PREZESEM ZARZĄDU MACIEJEM GÓRSKIM W najbliższym czasie czeka nas przekształcenie w spółkę akcyjną. Czy dotyczy ono obecnie tylko GT czy także GK? Ten proces jest rezultatem szeroko zakrojonej akcji nowego Zarządu PGNiG. W tym samym okresie, mniej więcej w połowie bieżącego roku, przekształceniom ulega kilka spółek: dwie geofizyczne, trzy wiertnicze, z tym, że spółka wiertnicza z Jasła pełniła rolę pilotażową i przekształciła się z początkiem roku. Przekształcenie pozostałych już nastąpiło, bądź jest w trakcie; dokładne daty zależą od bieżącego procedowania spraw w Wydziałach Gospodarczych sądów, które je prowadzą. Tak więc, najprawdopodobniej z dniem 2 lipca przestaniemy działać, mówiąc językiem prawniczym, pod firmą Geofizyka Toruń Sp. z o.o. i rozpoczniemy funkcjonowanie pod firmą Geofizyka Toruń SA (Spółka Akcyjna). Jakie są powody, dla których podjęto tę akcję przekształcania? Czy to początek jakiegoś nowego procesu? Intencje właściciela są nam znane tylko częściowo, w takim zakresie, w jakim jesteśmy informowani. Można tu brać pod uwagę proces wejścia na giełdę nowo powstałych spółek akcyjnych, głównie w celu zasilenia kapitałowego, a może także przy korzystnej koniunkturze dojść do sprzedaży części aktywów przez PGNiG. Wiemy też, że dla spółek wiertniczych nie jest to koniec procesu. W drugim etapie przekształcenia będą konsolidowane w jeden organizm w grę wchodzą trzy spółki wiertniczych, o których mówiłem, czyli Poszukiwania Nafty igazu Jasło, Poszukiwania Nafty i Gazu Kraków, Poszukiwania Nafty i Gazu NAFTA w Pile, oraz Poszukiwania Naftowe Diament w Zielonej Górze i Zakład Robót Górniczych w Krośnie. Owoc tej konsolidacji będzie nosił nazwę PGNiG Poszukiwania. Czy będzie to nowa spółka akcyjna, czy też coś na kształt grupy kapitałowej? Nie mam konkretnej wiedzy na temat struktury tego nowego bytu. Zamiary przekształceń o podobnym charakterze pojawiały się w PGNiG wcześniej. Owszem, rozważano konsolidację spółek wiertniczych ze spółkami geofizycznymi w jeden albo w dwa organizmy regionalne. Od tej koncepcji odstąpiono - na szczęście, bo moim zdaniem nie ma ona sensu ze względu na zbyt dużą rozbieżność profilów działalności i nie jest spotykana w praktyce światowej. Natomiast próby konsolidacji spółek geofizycznych podejmowane były już kilka razy przez poprzednie Zarządy PGNiG, lecz zawsze, jak dotąd, z tego pomysłu się wycofywano. A obecnie? Czy, analogicznie do wiertniczych, spółki geofizyczne również czeka podobny etap konsolidacji? Podczas spotkania Zarządu GT z Panią Prezes Grażyną Piotrowską-Oliwą zostaliśmy poinformowani, że w krótkiej perspektywie czasowej takich zamierzeń nie ma. Czy Pani Prezes zdradziła jakieś inne zamiary względem GT? Podzieliła się z nami swoim poglądem, że jej zdaniem Centrala Grupy Kapitałowej PGNiG wymaga kadrowego zasilenia intelektualnego w sektorze poszukiwań. Zapewniła nas, że ta sprawa będzie przedmiotem rozmów i konsultacji. Na czym dokładnie będzie polegała ta koncepcja, trudno mi dziś powiedzieć. Po co robi się to przekształcenie w spółkę akcyjną? Czy niesie ze sobą jakieś korzyści? Z pewnością właściciel ma jakiś cel, dla którego dokonuje tych przekształceń. Nie ulega wątpliwości, że nowa struktura prawna jest dla niego bardziej elastyczna do podejmowania pewnych działań, o których mówiliśmy: sprzedaży akcji poprzez giełdę, emisji akcji w celu dokapitalizowania spółek. To jednak tylko teoretyczne scenariusze. Czy przekształcenie pociąga za sobą zmiany w sposobie funkcjonowania Spółki i zarządzania nią? Z punktu widzenia prawnego nastąpi impuls 02(152) strona 3\n4 pewna formalizacja działań na niektórych etapach, ale myślę, że nie jest to istotne w procesie zarządzania Spółką. A z punktu widzenia relacji Spółki z rynkiem, na którym funkcjonuje? Nowa forma własności na razie niczego tu nie zmieni. Oczywiście poinformujemy wszystkich interesariuszy o dokonanej zmianie. Co dla szeregowego pracownika oznacza ta zmiana? Czy są podstawy do niepokoju o pracę, wynagrodzenie? Z punktu widzenia pracowników przekształcenie nie wnosi żadnych istotnych zmian. Wszyscy zachowujemy ciągłość pracy przy przejściu z jednej formy do drugiej. Bardziej istotna jest tu sytuacja rynkowa, która determinuje kondycję i możliwości działania Spółki. Proszę w takim razie opisać tę sytuację. Wpływ na nią ma kilka elementów. Przede wszystkim obserwujemy zmianę strategii w ramach Grupy Kapitałowej PGNiG, która nie dotyczy bezpośrednio poszukiwań, lecz na nie rzutuje. Mam na myśli realizowaną koncepcję tworzenia koncernu multienergetycznego. W swej długofalowej strategii PGNiG nie chce być firmą zajmującą się wyłącznie poszukiwaniem, eksploatacją i sprzedażą węglowodorów. Zamierza także produkować energię elektryczną z gazu. Rynek odbiera pozytywnie te formy działalności, ale musimy brać pod uwagę bieżącą sytuację globalnego kryzysu, szczególnie dotykającego kraje europejskiej wspólnoty, do której Polska należy. W rezultacie PGNiG zmniejsza nakłady przeznaczone na poszukiwania. Dla GT oznacza to już w roku bieżącym redukcję zleceń ze strony naszego właściciela aż o 40% względem Planu Działalności Gospodarczej. Obecnie najbardziej odczuwamy to w obszarze geofizyki wiertniczej, ale również i w sejsmice, gdzie istotnych przetargów praktycznie w pierwszym półroczu nie było. Jest to dla Spółki trudna sytuacja. Przypomina sytuację z roku 2002, kiedy to zredukowano nam poziom zleceń o ok. 30%. Czy to będzie wymagało zmiany strategii z naszej strony? Owszem, ograniczanie poszukiwań miało już miejsce wcześniej, ale potem je odbudowywano. Teraz sytuacja jest inna. Zmienił się rynek, na którym funkcjonujemy. Przede wszystkim szukamy szansy wypełnienia tej luki innymi kontraktami i pracą na rzecz innych podmiotów. Mogę powiedzieć, że w pewnym stopniu nam się to w pierwszym półroczu udało, bo ponad połowa tego niedoboru została zniwelowana nowymi kontraktami, które pozyskaliśmy. Musimy mieć jednak świadomość, że Spółka pozyskuje na rynku takie prace jakie są; nie da się porównać dużego projektu sejsmiki 3D, który zgodnie z PDG planowaliśmy realizować dla PGNiG, z małymi zleceniami 2D od innych firm działających na koncesjach rozproszonych przestrzennie, co oznacza dla nas zupełnie inną opłacalność. Niemniej mamy nadzieję, że na koniec roku ta luka będzie mniejsza, choć w sensie wyniku ekonomicznego nie uda się zrekompensować poniesionych strat. Powiedziałeś, że zachowanie się naszego właściciela to tylko jeden z czynników kształtujących trudną sytuację na rynku. Jakie są inne? Następny, także istotny czynnik, to zmiany samego rynku, zaostrzenie konkurencji na europejskim rynku poszukiwań. Ożywienie spowodowane obiecującymi prognozami występowania gazu łupkowego w Polsce i innych krajach starego kontynentu przyciągnęło tu wiele podmiotów szukających swojej szansy. Obecnie na polskim rynku w zakresie akwizycji sejsmicznej, poza Geofizyką Kraków i Geofizyką Toruń, operuje pięć konkurencyjnych podmiotów. Jest to dla nas zupełnie nowa sytuacja. Na dodatek obserwujemy wyhamowanie dynamiki poszukiwań w Polsce, które ma związek z mniej optymistycznymi wynikami pierwszych badań w odwiertach. Mniejsza ilość przetargów powoduje zaostrzenie konkurencji, jako że nowe podmioty, chcąc się utrzymać na rynku skoro już na niego weszły, oferują bardzo konkurencyjne ceny. Jest to korzystne dla koncesjonariuszy, lecz niekorzystne dla nas, bo chcąc pozyskać zlecenia musimy tej konkurencji sprostać. Kolejny czynnik związany jest z globalizacją kryzysu. Wiele firm traci płynność finansową i nie reguluje terminowo swoich zobowiązań. Dotyka to także naszej branży. Przekłada się to na trudności ze ściąganiem należności również od naszych klientów W rezultacie działania tych czynników sytuacja Spółki jest trudniejsza niż to zakładaliśmy tworząc PDG. Chcąc wyjść z niej obronną ręką musimy dostosować się do sytuacji rynkowej. Na czym to dostosowanie będzie polegało? Przede wszystkim musimy ograniczyć koszty struktury i dokonać optymalizacji kosztów produkcji. Ograniczenie kosztów struktury możemy osiągnąć poprzez dostosowanie jej do rzeczywistych potrzeb, wynikających z zarządzania realizowanymi projektami i zapewnienie dużej elastyczności w działaniu. Koszty te u naszej konkurencji są znacznie niższe (stan posiadania konkurencji to od jednej do trzech grup sejsmicznych). Nasz kierunek działania to konsolidacja mniejszych komórek organizacyjnych w większe; umożliwi to poprawę elastyczności działania oraz lepsze wykorzystanie potencjału kadrowego Spółki. Równolegle dokonany zostanie przegląd systemu zarządzania operacyjnego pod kątem jego efektywności oraz przegląd struktury zatrudnienia impuls 02 (152) strona 4\n5 w celu jego racjonalizacji. Czy to oznacza redukcję zatrudnienia? To oznacza konieczność przeglądu kadr w tych dużych jednostkach, które zamierzamy tworzyć. W jednostkach nieprodukcyjnych mamy zbyt duże zatrudnienie w stosunku do potrzeb Spółki w aktualnej sytuacji rynkowej. Musimy więc poszukać innej, tańszej formy zarządzania produkcją, zbliżonej do tej, którą stosuje nasza konkurencja. A jak Zarząd zamierza ograniczyć koszty produkcyjne? W tym celu musimy analizować różne sposoby realizacji prac, bardziej elastycznie podchodzić do różnych form organizacyjnych tak, aby osiągnąć obniżkę kosztów. Naszym celem będzie ograniczenie tych kosztów o 10% w jednym i drugim aspekcie, musimy to osiągnąć w ciągu maksimum 1 roku. Spółka musi również wprowadzić większą dyscyplinę zakupową i inwestycyjną. Priorytet będą miały zakupy i inwestycje mające bezpośredni związek z produkcją. Czy w tej sytuacji budowa łącznika będzie zawieszona? Nie, ta inwestycja będzie kontynuowana. Zamierzamy oddać go do użytku w standardzie zapewniającym poprawne funkcjonowanie. A co z wynagrodzeniami? Powszechnie wiadomo, że konkurencja podbiera nam kadrę, choć ta dynamika ostatnio nieco osłabła. Specjaliści od produkcji mają jednak wciąż wysoką cenę i musimy to uwzględniać w polityce płacowej Spółki. Dlatego utrzymane są dodatki wprowadzone dla wybranej kadry w ubiegłym roku. Mimo trudnej sytuacji zdecydowaliśmy o wypłacie I raty nagrody barbórkowej w wysokości ¼ pensji i planujemy uzupełnienie jej do wysokości całej pensji pod koniec roku. Jak dziś wygląda krajobraz naszych zleceń? Firma musi dywersyfikować swoją działalność, powinna być na kilku rynkach i tak właśnie GT się zachowuje. Mamy rynek europejski obejmujący dziś Polskę i Niemcy. Nasz rynek niemiecki urósł do rangi znaczącego elementu. Wyrobiliśmy tam sobie dobrą opinię i mamy szansę utrzymać tę pozycję. Najbliższe przetargi pokażą, czy tak się stanie. Wchodzimy też na inne europejskie rynki, jak Węgry. Jesteśmy cały czas obecni na rynku indyjskim, którego zamierzamy się trzymać, choć stracił on obserwowaną w poprzednich latach dynamikę rozwoju. A gaz z łupków w Indiach? Zainteresowanie jakby nieco zmalało. Myślę, że wynika to z realnej oceny sytuacji Indie potrzebują tańszego gazu niż gaz z łupków, tymczasem w tym kraju istotnym elementem jest deficyt wody, której duże ilości są niezbędne w procesie szczelinowania. Rynek Bliskiego Wschodu? Niestety ze względu na sytuację geopolityczną ulega on dynamicznym zmianom. W niektórych krajach nie będziemy zabiegać o kontrakty. Mam na myśli Iran z uwagi na sankcje, oraz Syrię, czy Jemen z uwagi na bezpieczeństwo. W Egipcie zamierzamy ten trudny kontrakt zakończyć we wrześniu. Firma ExxonMobil wycofała się z poszukiwań w Polsce. Czy pociągnie to za sobą odpływ kapitału zagranicznego w poszukiwaniach? Uważam, że tego typu firmy kierują się racjonalnymi przesłankami biznesowymi, z których najważniejsza to perspektywy produkcji gazu z łupków w Polsce i jeśli się okaże, że będą one zachęcające, to pozostałe koncerny w Polsce zostaną, może nawet pojawią się inne. Bądźmy spokojni, bo decydujący czynnik będzie tylko jeden, biznesowy. Jakiegoś elementu psychologicznego związanego z tym, że ExxonMobil jest liderem w przemyśle naftowym, więc inni pójdą w jego ślady, bym nie zakładał, tym bardziej, że wycofanie się tej firmy z Polski jest powszechnie komentowane jako element gry geopolitycznej. Reasumując, wypływamy na ocean rynku nową barką (Spółka Akcyjna) w dość trudnej sytuacji. Czy jednak widać jakieś światło latarni morskiej? Każda firma, bez względu na formę organizacyjną, musi być przygotowana na funkcjonowanie w każdej sytuacji rynkowej. Musi umiejętnie i elastycznie dostosowywać swoją strategię, aby przetrwać trudne czasy i zachować potencjał do rozwoju w bardziej sprzyjających warunkach, które zawsze przecież przychodzą. Na przykład to, co obserwujemy w tym roku w PGNiG, jest moim zdaniem chwilowe, bo wszystkie rachunki ekonomiczne związane z produkcją gazu konwencjonalnego dowodzą bardzo dużej opłacalności tego typu eksploatacji, więc nie wyobrażam sobie znacznego i długofalowego ograniczenia poszukiwań. Poza tym PGNiG przystępuje w tym roku do uruchomienia dużej kopalni ropno-gazowej Lubiatów-Międzychód-Grotów, co zasili kasę firmy niemałymi wpływami - mówi się o produkcji przekraczającej milion ton ropy. Obecnie kondycję naszej Spółki determinuje kondycja rynku poszukiwań w Polsce, którą z kolei kształtuje gaz z łupków. Trudno przewidzieć, w którym kierunku rozwinie się sytuacja, dlatego musimy ją bacznie obserwować i reagować na zachodzące zmiany. Dziękuję w imieniu Czytelników za te informacje. Rozmawiał Tadeusz Solecki impuls 02(152) strona 5\n6 wydarzenia EAGE 2012 w klimatach ekologicznych W dniach 4-7 czerwca w Kopenhadze odbyła się kolejna Wystawa i Konferencja EAGE najważniejsze branżowe doroczne wydarzenie w Europie, na którym spotykają się przedstawiciele firm naftowych i serwisowych. Temat przewodni tegorocznej wystawy - Responsibly Securing Natural Resources, podkreślający potrzebę prowadzenia prac w sposób bezpieczny, etyczny, z poszanowaniem środowiska naturalnego i lokalnych społeczności, doskonale korespondował z miejscem, w którym się ona odbywała. Mieszkańcom Kopenhagi bowiem, jako jednemu z najbardziej ekologicznych miast na świecie, temat dbałości o środowisko naturalne i dobro społeczeństwa jest wyjątkowo bliski. Delegacja GT pod przewodnictwem Prezesa Macieja Górskiego, I Wiceprezesa Jerzego Treli oraz Wiceprezesa Piotra Antonika zajmowała stoisko w sąsiedztwie takich firm jak PGS, FUGRO, TOTAL i CGG Veritas. Również w tym roku nie mogliśmy narzekać na brak zainteresowania ze strony odwiedzających. Trzy dni podczas których prezentowaliśmy naszą Spółkę jako lidera badań sejsmicznych dla poszukiwań gazu łupkowego w Polsce, wypełniały liczne spotkania i dyskusje. Udział GT w wystawie EAGE stanowił doskonałą okazję do omówienia bieżącej współpracy z przedstawicielami naszych klientów, pozyskania informacji na temat najnowszych planów poszukiwawczych, a także do wymiany doświadczeń i nowinek branżowych, jak również spotkań z zaprzyjaźnionymi przedstawicielami branży geofizycznej. Nasi specjaliści z Ośrodków Przetwarzania i Interpretacji Danych, a także przedstawiciele działów GDS i TGE uczestniczyli w licznych warsztatach i prezentacjach. Jak co roku, oprócz pracy wystawowej, nie zabrakło Trzy dni wypełniały liczne spotkania i dyskusje także akcentów o charakterze kulturalnym i towarzyskim. Tradycją podczas wystawy EAGE jest udział uczestników we wspólnej uroczystej kolacji. W tym roku odbyła się ona w wyjątkowym miejscu - starej, nieczynnej już, lokomotywowni. Odbywające się w tej industrialnej scenerii kameralne rozmowy stanowiły doskonałą okazję do pozyskania nieformalnych informacji związanych z bieżącą sytuacją w branży poszukiwań naftowych. Podsumowując, udział GT w tegorocznej wystawie EAGE na pewno można określić jako bardzo udany. Liczne spotkania z żywo zainteresowanymi naszymi usługami klientami pozwalają rodzić nadzieję na powiększenie naszego portfela zleceń. Stoisko GT na EAGE 2012 Wypasione stoisko CGG Veritas Sylwia Śliczner-Koślacz impuls 02 (152) strona 6\n7 nasza praca KASIA SĄSIADEK Geofizyczny CSR oczyma ekspertów Trudno nie zgodzić się ze starym porzekadłem do trzech razy sztuka. Nasz trzeci udział w Rankingu Odpowiedzialnych Firm przyniósł GT awans aż o 10 pozycji, z 49 na 39 miejsce rankingu. W samej branży paliwo, energetyka, wydobycie Spółka utrzymała swoją 8 pozycję z ubiegłego roku, potwierdzając tym samym, że spośród wszystkich spółek zależnych i oddziałów GK PGNiG plasujemy się w ścisłej czołówce firm działających społecznie odpowiedzialnie. Ryc. 1. Wyniki Rankingu Odpowiedzialnych Firm 2012 w branży paliwo, energetyka, wydobycie Szczegółowa analiza danych uzyskanych przez GT w poszczególnych obszarach fokusowych pozwala na następujące stwierdzenia. Wypracowane przez Spółkę społecznie odpowiedzialne standardy, rzutujące na prowadzone przez firmę działania, wpisują się w światowe i polskie trendy dotyczące CSR, niemniej ilość działań/programów i stopień ich wdrożenia oceniany jest na poziomie średnim, o czym świadczy ilość zdobytych w rankingu punktów (296 na 600 możliwych). Najlepiej Spółka wypadła w kategorii dialog z interesariuszami, a najsłabiej w kategorii zaangażowania społecznego. Awans i wysokie miejsce w rankingu cieszy, nie zapominajmy jednak, że tworzenie firmy działającej społecznie odpowiedzialnie jest procesem długotrwałym, wymagającym świadomości i aktywnego udziału kadry zarządzającej i pozostałych pracowników w szeregu działań CSR-owych. Dlaczego 39 pozycję GT w rankingu nazywamy sukcesem? Zagadnienia społecznej odpowiedzialności biznesu przyszły do Polski z Zachodu. Prekursorem nazywania i rzeczywistego zarządzania szeregiem CSRowych działań w Polsce były koncerny zagraniczne, które wypracowane u siebie praktyki przenosiły na rynek polski. Nie powinny zatem dziwić ich czołowe pozycje w rankingu. Przykładem są tutaj takie firmy jak Danone, wielokrotny triumfator wielu rankingów i konkursów CSR-owych, GlaxoSmithKline Pharmaceuticals czy Schenker. Nadal w rankingu dominują polskie spółki koncernów zagranicznych, które część ze stosowanych rozwiązań przejęły ze swoich matczynych firm. Dodatkowo firmy te, w których zagadnienia CSR-owe są już ugruntowane, przeznaczają na działania prospołeczne konkretne środki ze swoich budżetów, znacznie większe niż w przypadku pozostałych firm, dopiero zaczynających swoją CSR-ową przygodę. Warto nadmienić, że ranking cieszy się coraz większym zainteresowaniem firm. Grono uczestników, a zatem i konkurencji dla GT rośnie z roku na rok. W tym roku Geofizyka Toruń mierzyła się z 147 uczestnikami rankingu. W latach minionych konkurencja była mniejsza, a zatem łatwiej było o wyższą pozycję w rankingu. Pokazując nasz - geofizyczny sukces w rankingu warto przybliżyć kulisy całego rankingu. W tym roku ranking był przeprowadzony po raz szósty. Rokrocznie wyniki rankingu publikowane są w Dzienniku Gazecie Prawnej pod patronatem Forum Odpowiedzialnego Biznesu (FOB). Ranking tworzony jest przez Bolesława Roka, reprezentującego obecnie Akademię Leona Koźmińskiego (ALK), który jest jednym z prekursorów CSR-u w Polsce. Rokrocznie tworzy on ankietę, składającą się z kilkudziesięciu pytań, adresującą różnorodne zagadnienia z dziedziny CSR-u. Firmy startujące w rankingu udzielają na nie odpowiedzi, które są następnie weryfikowane przez PricewaterhouseCoopers (PwC), a następnie oceniane. Pytania ewoluują wraz z rozwojem CSR-u w Polsce, niejednokrotnie dostosowując się do najnowszych trendów pojawiających się w kraju czy na świecie. W tym roku zadanych było 66 zamkniętych pytań, które dotyczyły takich obszarów jak: odpowiedzialne przywództwo, dialog z interesariuszami, zaangażowanie społeczne, odpowiedzialne zarządzanie i innowacyjność społeczna, która zastąpiła tradycyjny rozdział poświęcony środowisku. Więcej na stronie www Forum Odpowiedzialnego Biznesu: Kasia Sąsiadek impuls 02(152) strona 7\n8 Przeciwdziałanie: lepszy model zarządzania bezpieczeństwem Istotą proaktywnego podejścia w systemie zarządzania bezpieczeństwem pracy w GT jest połączenie różnych narzędzi, które stanowią jednolitą całość. Należy pamiętać, że stosowanie ich osobno może przynieś wymierne efekty lub działać często na szkodę systemu zarządzania. UC/UA/PO Podstawą proaktywnego podejścia jest identyfikacja działań i warunków niebezpiecznych. GT wdrożyło indywidualny system raportowania. Specjalny druk raportu umożliwia raportowanie warunków każdemu pracownikowi. Pracownicy centrali Spółki, którzy stanowią około % załogi mają możliwość zgłaszania również działań niebezpiecznych za pośrednictwem wewnętrznego intranetu. Tak sporządzone zgłoszenie jest przekazywane do osób odpowiedzialnych za ich przetwarzanie. Zasadne raporty są rejestrowane w bazie danych, w której nadawana jest priorytetyzacja działań, odpowiedni termin wykonania oraz odpowiedzialności realizacji zadań mających na celu usunięcie przyczyn niezgodności. Ponadto w rejestrze prowadzona jest kontrola nad wykonaniem zadań. Wszystko to kończy się przekazywaniem ogólnym informacji dot. zidentyfikowanych warunków i działań niebezpiecznych całej jednostce organizacyjnej oraz Zarządowi Spółki w trakcie kwartalnych narad najwyższego kierownictwa. Ponadto informacja o sposobie wykonania powinna docierać również bezpośrednio do zainteresowanego pracownika. PROGRAM MOTYWACYJNY Obecnie niewiele firm w Polsce nie ma problemów z wdrażaniem takiego systemu i zaangażowaniem pracowników. W GT realizującej prace na różnych kontynentach oraz w różnych obszarach kulturowych, spotykamy się z jednakowym oporem raportowania. W związku z tym postanowiono wdrożyć system motywowania pracowników. Niezależnie od narodowości konstrukcja behawioralna człowieka jest podobna. Pracownicy lubią być publicznie wyróżniani i doceniani za wkładany wysiłek. Wdrożony program motywacyjny opiera się na nagradzaniu dobrej jakości upominkami firmowymi (np. kubki termiczne, pamięć USB, portfele skórzane, zegarki itp.) oraz na publicznym wyróżnieniu nagrodzonych pracowników. Nagradzani są pracownicy nie tylko za identyfikację działań i warunków niebezpiecznych, ale również za dokonywanie pozytywnych obserwacji, innowacyjność w rozwiązaniach w zakresie bezpieczeństwa oraz za bezpieczne zachowania najbezpieczniejszy kierowca. Nagradzani pracownicy są publicznie wyróżniani, czy to na forum projektu sejsmicznego czy na forum Spółki. Konkurs motywacyjny odbywa się w cyklu rocznym i jego wielki finał rozstrzygany jest na gali barbórkowej, w czasie której przyznawane są nagrody liderów bezpieczeństwa. Roczny budżet programu motywacyjnego to bagatela 25 tys. zł. OCENA RYZYKA TUŻ PRZED Programem, który ma na celu ułatwienie identyfikacji działań i warunków niebezpiecznych pracownikom Geofizyki Toruń jest wdrażany program podnoszący indywidualną świadomość wśród pracowników w zakresie zagrożeń. Program oceny ryzyka zadania tuż przed obejmuje nie tylko przypominanie pracownikowi, by na każdym etapie swoje pracy myślał o bezpieczeństwie swoim i swoich kolegów. Podkreśla się istotę prawa pracownika do powstrzymania się od pracy w przypadku bezpośredniego jego zagrożenia, która też została wyrażona w odrębnej polityce bezpieczeństwa pracy. Wiedząc o trudnościach z dotarciem do pracowników, w GT zdecydowano się na rozdawanie miniaturowych list kontrolnych wielkości karty kredytowej by pomóc w utrwaleniu systemu w świadomości załogi. Tego rodzaju karty rozdawane są przy okazji szkoleń tematycznych pracownikom Spółki. Istotnym zadaniem używania tego rozwiązania jest stosowanie w przypadku działań nierutynowych, które wymagają skupienia i koncentrowania się na realizacji poszczególnych zadań. Jednocześnie podkreśla się wagę identyfikacji otaczających zagrożeń przez osoby odpowiedzialne za kierowanie pracami w celu stworzenia jak najbardziej bezpiecznych warunków pracy. SZKOLENIA I KOMUNIKACJA Wszystkie te elementy nie były by nic warte bez właściwego procesu szkoleniowego i bez właściwej komunikacji. Szkolenia w ramach proaktywnego podejścia do zarządzania można podzielić na dwa poziomy: poziom korporacyjny oraz poziom organizacyjny projektów sejsmicznych. W ramach poziomu korporacyjnego mowa jest o szkoleniach kierowanych do pracowników niezależnie od jednostki, w której się znajdują i są dedykowane w zależności od zagrożeń, na jakie są narażeni. Szkolenia na poziomie organizacyjnym projektów bezpośrednio odnoszą się do realizowanego projektu i wdrażanych narzędzi bezpieczeństwa pracy. To na tym poziomie pracownicy otrzymują informację dot. proaktywnego modelu bezpieczeństwa pracy GT. Marcin Gołębiewski impuls 02 (152) strona 8\n9 zielone biuro Segregacja co dalej? Wprowadzona w maju br. w naszej firmie segregacja odpadów jest wynikiem przyjęcia celów środowiskowych na rok Jest też wyrazem zainteresowania sprawami środowiska u źródła, bo każdy z Nas jest wytwórcą odpadów. W czasie zbierania informacji niezbędnych do przeprowadzenia akcji natrafiliśmy na szereg pytań i wątpliwości ze strony pracowników. Niekiedy dyskusja była długa i wskazywała na wątpliwości dotyczące samej akcji. Może to tylko świadczyć o tym, że nie jest ona obojętna pracownikom. Główną przyczyną mogą być narosłe wokół segregacji śmieci mity. Najczęściej powtarzanym przez sceptyków jest fakt, że do odbioru posegregowanych odpadów przez MPO służy jedna śmieciarka. W powszechnym mniemaniu oznacza to, że i tak wszystko wyląduje na składowisku. Jednakże prawda jest nieco inna. Śmieci jadą do sortowni (stosunkowo niedawno zmodernizowanej), gdzie te wstępnie przez Nas posegregowane trafiają bezpośrednio na linie sortowniczą. Dochodzi tam do szczegółowej segregacji np.: tworzyw sztucznych na różne rodzaje. Są one pakowane i jako gotowy produkt są sprzedawane innym zakładom. Sortownia jest również miejscem pracy chronionej, co oznacza dodatkowe zatrudnienie dla osób niepełnosprawnych. Inną ważną kwestię, którą należałoby nadmienić, jest fakt, że zasady segregacji odpadów można zastosować u siebie w domu. W przypadku domów jednorodzinnych skutki zmniejszenia kosztów wywozu śmieci komunalnych są widoczne w naszych portfelach bardzo szybko. Mieszkając w bloku sprawa jest nieco trudniejsza, bo wymaga wysiłku wszystkich mieszkańców spółdzielni. Jednakże proste przeniesienie zasad segregacji zastosowanych w GT do warunków domowych i namawianie innych mieszkańców może przyczynić się do zmniejszenia opłat za wywóz śmieci. Fot. 1 Sortownia śmieci toruńskiego MPO [źródło: Segregacja jak to robią inni? Segregacja odpadów daje wymierne korzyści oraz ukazuje bezpośrednie zaangażowanie firm czy instytucji w sprawy ochrony środowiska. Wyzwania, na jakie można natrafić w związku z segregacja odpadów nie są rzeczą nową. Stąd też warto brać przykład z innych firm czy instytucji, które takie programy już wdrożyły u siebie. Poniżej zostały przedstawione przykłady, które mogą nam podpowiedzieć, w jakim kierunku chcielibyśmy dążyć i co możemy osiągnąć. Centrala grupy kapitałowej PGNiG rozpoczęła w 2010 roku zorganizowaną segregację odpadów komunalnych, zgodną ze strategią 3R (od angielskich słów Reduce, Reuse, Recycle ogranicz, użyj ponownie, oddaj do odzysku). Wszystkie budynki centrali zostały wyposażone w kosze na śmieci, umożliwiające pełną segregację odpadów. Jednocześnie Biuro Ochrony Środowiska PGNiG rozpoczęło akcję promującą segregację. W tym celu do pracowników trafiły ulotki, informujące o zasadach segregacji. Idea akcji była także promowana na łamach magazynu PGNiG, skąd pozostałe oddziały i spółki grupy kapitałowej mogły zaczerpnąć inspirację do analogicznych działań na swoim polu. Pierwsze wskaźniki liczbowe podsumowujące akcję są obiecujące. W 2010 roku udało się w centrali PGNiG zebrać ponad 21 ton papieru i tektury, 7 ton opakowań z tworzyw sztucznych oraz 300 kg szkła. Pierwsze sukcesy w zakresie segregacji odpadów cieszą, niemniej centrala liczy na dalszą poprawę w tym zakresie, czyli dalszy wzrost udziału segregowanych odpadów oddawanych do recyklingu w stosunku do pozostałych generowanych odpadów. Firma Jeronimo Martins, będąca właścicielem sklepów Biedronka, nałożyła obowiązek segregacji odpadów na każdy ze swoich sklepów. Recyklingowi poddawane są świetlówki, tonery, folia czy makulatura. Jedynie to czego nie można odzyskać wywożone jest na wysypisko odpadów. Szczegółowy monitoring kwestii związanych z odpadami w przedsiębiorstwie pozwala na dokładne śledzenie wskaźników środowiskowych, w tym tych dotyczących wytwarzanych odpadów. Wyniki za ubiegły rok pokazują, że firma ta odzyskała prawie 5 797,46 ton folii, ,86 ton makulatury, 2 622,31 ton drewna i aż 16,82 ton baterii. Szczegółowość gromadzonych danych w obrębie całej, rozproszonej (ze względu na strukturę) grupy kapitałowej, ukazuje nam sukces z jakim program ten został wdrożony w całym przedsiębiorstwie. impuls 02(152) strona 9\n10 Danone, będący jednym z liderów odpowiedzialnego biznesu na rynku polskim, wyprodukował w 2010 roku ponad 10 tys. ton (!) odpadów. Spójny, wdrożony na wszystkich szczeblach działalności firmy program segregacji odpadów pozwolił na recykling aż 96% z wytworzonych odpadów. Pozostała cześć została poddana utylizacji (1,3%), reszta zaś (2,7%) trafiła na wysypisko śmieci. Niniejszy wynik pozwala uplasować firmę Danone w czołówce krajowych przedsiębiorstw pod kątem stopnia segregacji odpadów. Dodatkowo pokazuje nam, że poprzez wdrożenie odpowiednich działań, nieustanne edukowanie pracowników w tym zakresie, pozwala na osiągnięcie znaczących sukcesów. GMINA WOLSZTYN Segregacja odpadów to nie tylko domena wielkich korporacji, ale coraz częściej także gmin, które swoimi inicjatywami starają się oddolnie kształtować postawy, zachowania mieszkańców. W 2000 roku gmina Wolsztyn (woj. wielkopolskie) rozpoczęła wdrażanie programu, którego celem było uporanie się z rosnącą górą śmieci i dzikimi wysypiskami. Dodatkowe kosze pojawiły się na terenie gminy, ujednolicono opłatę za wywóz odpadów dla każdego jej mieszkańca, rozpoczęto na szeroką skalę akcję informacyjną. W pierwszej fazie projektu segregacją odpadów zostało objętych 10% mieszkańców gminy. Pozytywne rezultaty programu pilotażowego, jak również dobry odbiór programu ze strony mieszkańców, zaowocowały wdrożeniem go w całej gminie. Korzyści, jakie przyniosła niniejsza inicjatywa są odczuwane przez każdego mieszkańca: niższa opłata za wywóz odpadów i zniknięcie z krajobrazu lokalnego dzikich wysypisk śmieci. Analogiczne programy wdrażane są w wielu innych gminach. Stopień ich zaawansowania zależy głównie od czasu, kiedy proekologiczne rozwiązania zostały wdrożone. Źródła: Różowe okulary Zuzi UMK Toruń Przyjrzyjmy się jeszcze lokalnym uwarunkowaniom i temu, jak na terenie Torunia realizowane są cele ekologiczne, związane z odpadami. Uniwersytet Mikołaja Kopernika również wdrożył u siebie system dualnej segregacji odpadów, taki jak obowiązuje w GT. Ze względu na dużą ilość osób, która codziennie przebywa na terenie toruńskiej uczelni, nie tylko pracowników i studentów, ale również uczestników konferencji czy pozostałych gości, zakres wdrożonego programu jest znacznie większy. Z drugiej strony jego efektywne wdrożenie przekłada się na znaczący efekt finansowy i środowiskowy, dający nie lada satysfakcję. To tylko kilka przykładów jak inni radzą sobie z segregacją odpadów. Wieloletnie programy pozwalają na uzyskiwanie bardzo zadowalających wyników. Przekłada się to także na wzrost świadomości wśród pracowników, którzy przyzwyczajenia z miejsca pracy zaczynają stosować u siebie w domu. To właśnie ten niemierzalny efekt wzrostu świadomości osób indywidualnych przekłada się na największe korzyści dla całego społeczeństwa. Bartek Ulaszewski W lipcu ubiegłego roku zadecydowaliśmy wspólnie o rozpoczęciu zbiórki plastikowych nakrętek na rzecz Zuzi Suchockiej, chorej córki naszego kolegi z pracy. Akcja, którą promowało hasło wkręć się w pomaganie, pokazała ile w każdym z nas drzemie dobra i empatii względem drugiego człowieka. Od momentu rozpoczęcia akcji do połowy marca tego roku, czyli ostatniej sprzedaży nakrętek, sprzedaliśmy ich ponad 630 kg. Nie wszystkie nakrętki zostały zebrane przez pracowników GT. Do akcji włączyły się także dzieci ze Szkoły Podstawowej nr 2 im. Obrońców Westerplatte w Prabutach. Od marca zebraliśmy kolejne 100 kilogramów, a środki uzyskane z ich sprzedaży zostaną przeznaczone na bieżące potrzeby Zuzi. Akcja będzie w dalszym ciągu kontynuowana, także zapraszamy każdego do przyłączenia się do nas i zbierania nakrętek. To nic nie kosztuje, a tak wiele znaczy dla Zuzi, która poprzez zbiórkę plastiku poddawanego recyklingowi, stała się czołowym ekologiem w GT. Wszystkim osobom zbierającym nakrętki w imieniu Zuzi dziękujemy. Bierzemy przykład Zuzi i na świat patrzymy przez różowe okulary, wierząc, że góra nakrętek będzie stale rosnąć. Kasia Sąsiadek Osoby chcące śledzić losy Zuzi zachęcamy do odwiedzenia następującej strony: impuls 02 (152) strona 10\n11 perspektywy Synekliza bałtycka MARIAN KIEŁT ZARYS HISTORII POSZUKIWAŃ WĘGLOWODORÓW KONWENCJONALNYCH W DOLNYM PALEOZOIKU NA OBSZARZE SYNEKLIZY BAŁTYCKIEJ Synekliza Bałtycka jest podzielona na obszary należące do kilku państw i akweny (wody terytorialne i strefy ekonomiczne kilku państw), o różnej powierzchni, należące do: Danii, Estonii, Finlandii, Litwy, Łotwy, Polski, Rosji (okręg kaliningradzki) i Szwecji (rys. 1). Każde z tych państw w różnym okresie czasu prowadziło na jej obszarze prace geologicznoposzukiwawcze (badania sejsmiczne, wiercenia otworów) i eksploatację węglowodorów występujących w dolnym paleozoiku. W różnym zakresie prace te są wykonywane do chwili obecnej (np. na Litwie, w Rosji i Polsce). Przeprowadzona w latach 1960-tych analiza mapy hydrochemicznej kambru środkowego syneklizy bałtyckiej wykazała, że na obszarze Polski, na zachód od okolic Bartoszyc, na większości obszaru Obwodu Kaliningradzkiego Rosji, w skrajnie zachodniej części Litwy oraz na przyległym akwenie Bałtyku występują wody o mineralizacji g/dm 3 i wyższej. Charakteryzują się one wysoką stabilnością składu chemicznego, wartością rna : rcl poniżej 0,5 i wartością wskaźnika genetycznego Cl : Br Wszystkie te wskaźniki świadczyły o bardzo korzystnych warunkach dla zachowania się złóż węglowodorów. Historia powstania Syneklizy Bałtyckiej Synekliza Bałtycka jest częścią większej jednostki regionalnej nazwanej Platformą Wschodnio-europejską. Jest to platforma prekambryjska, składająca się z dwóch pięter tektonicznych: podłoża krystalicznego (fundamentu) i pokrywy osadowej. Podłoże proterozoiczne tworzą granitoidy oraz sfałdowane zmetamorfizowane skały krystaliczne (gnejsy, łupki krystaliczne, amfibolity). Poprzebijane są one intruzjami skał głębinowych (gabra, sjenity) i wulkanicznych (bazaltoidy). Natomiast pokrywa osadowa powstała w wyniku różnych procesów działających na powierzchni ziemi (erozyjnych i skałotwórczych). Założenia budowy Syneklizy Bałtyckiej powstały już bardzo dawno temu - na początku kambru. Od tego czasu subsydencja przekroczyła m, w niektórych rejonach była znacznie większa. Odtąd zmieniał się kształt syneklizy bałtyckiej. Począwszy od permu linia największej subsydencji przemieszczała się stopniowo w kierunku południowym. Z tego wynika, że już na początku etapu aktywności neotektonicznej południowa część syneklizy bałtyckiej była obniżona, podczas gdy północna była podniesiona. Na mapie hipsometrycznej powierzchni utworów przed-czwartorzędowych widoczne jest zachowanie kształtu syneklizy bałtyckiej z ery paleozoicznej. Drastyczne zmiany kierunków rozwoju tektonicznego syneklizy odbyły się w czasie zjawisk geotektonicznych. Na podstawie cech budowy geologicznej wyróżnia się następujące podrzędne jednostki regionalne: centralną depresję bałtycką, monoklinę łotewsko-estońską i depresję polsko-litewską (rys. 1). Znany jest też bardziej szczegółowy podział. Rodzaje występujących i przewidywanych węglowodorów W wyniku kilkudziesięcioletnich badań dolnego paleozoiku (kambr, ordowik, sylur) stwierdzono występowanie następujących rodzajów węglowodorów (rys. 1 i 2): - konwencjonalnych węglowodorów: ropy naftowej (kambr środkowy, ordowik, sylur górny), kondensatu gazowego (kambr środkowy) i gazu ziemnego (kambr środkowy), - niekonwencjonalnych węglowodorów: gazu łupkowego (sylur dolny), łupków bitumicznych (sylur dolny, ordowik dolny i górny), ropy w łupkach (ordowik dolny i górny, kambr górny/środkowy). Prawdopodobnie w niedługim czasie zostaną odkryte węglowodory w niskoporowatych poziomach piaskowcowych (kambr) i węglanowych (ordowik i być może w sylurskich horyzontach węglanowych) oraz gaz łupkowy w środkowym i górnym kambrze, a także w dolnym Rys. 1 Jednostki regionalne w obrębie Syneklizy Bałtyckiej (po lewej) oraz tabela stratygraficzna dolnego paleozoiku z zaznaczeniem perspektywnych horyzontów i wykresy identyfikujące występowanie substancji macierzystej (po prawej). Rys. 2 Lokalizacja najważniejszych złóż węglowodorów odkrytych i w większości eksploatowanych w dolnym paleozoiku na obszarze Syneklizy Bałtyckiej na tle rejonów o różnej dojrzałości substancji macierzystej. impuls 02(152) strona 11\n12 sylurze. Tego rodzaju złoża węglowodorów są dziś nieopłacalne, ale tak nie będzie cały czas. Zarys historii poszukiwań węglowodorów w krajach nadbałtyckich Początki poszukiwań węglowodorów w okręgu kaliningradzkim Prawdopodobnie w okresie międzywojennym w tym okręgu węglowodorów poszukiwali i eksploatowali już Niemcy. Informacje o tym zapewne są zawarte w niemieckich archiwach i literaturze. Od 1955 r. eksploatację węglowodorów prowadził trest Spetsgeofizika. W czasie pierwszych 3 lat geofizyka poszukiwacza pozwoliła na odkrycie ponad 40 perspektywnych struktur. Od 1958 r. rozpoczęto głębokie wiercenia poszukiwawcze, a w latach w pobliżu m. Gusiew odkryto pierwsze złoże ropy naftowej. Należy podkreślić, że początkowe opróbowanie zbiornika kambryjskiego dało przypływ gorącej, wysoko zmineralizowanej wody złożowej z wysoką zawartością jodu i bromu, a po kwasowaniu otrzymano przypływ 3 m 3 ropy naftowej/dzień. Po upływie 2 miesięcy rozpoczął się samowypływ ropy naftowej o wydajności 2,6 t /dzień przy ciśnieniu głowicowym atmosfer. Otwór Gusiew-2 jest pierwszym otworem pozytywnym odwierconym w tym rejonie. W 1968 r. odkryto pierwsze przemysłowe i największe złoże ropy naftowej Krasnoborskie. Obliczono sumaryczne zasoby ropy naftowej w wielkości ton (wydobywalne ton). Eksploatację rozpoczęto w 1975 r. Początkowe dobowe wydobycie wynosiło ton. A po upływie ćwierć wieku na złożu Krasnoborskim działało 57 zautomatyzowanych otworów, które stanowiły 23% sumarycznej ilości istniejących otworów. W 1980 rozpoczęto prace poszukiwawcze na strukturze Dejsminskiej. Obecnie działa tam 6 otworów eksploatacyjnych. Pracujące nadal największe złoża (Krasnoborskie, Uszakowskie i Malinowskie) były wdrożone do produkcji w latach Na tym obszarze jest skoncentrowanych 80% wszystkich otworów. W 1975 r. tylko złoża Krasnoborskie i Uszakowskie dawały 290 ton ropy/dobę. Tylko jedno złoże Krasnoborskie przez wiele lat dostarczyło około ton. Rekord wydobycia rzędu 1.5 miliona ton osiągnięto w 1983 r. potem wydobycie ciągle spadało ( , ,0; ,0; tysięcy ton). W 1999 r. ropę dostarczało 18 z czynnych 26 otworów. W ostatnich latach wydobycie utrzymuje się na poziomie 750,0-780,0 ton głównie dzięki wprowadzeniu do produkcji nowych małych złóż. Obecnie trwa zainteresowanie gazem łupkowym, który może występować na terenach graniczących z Zatoką Gdańską i Polską. Poszukiwania łupków bitumicznych w rejonie Piotrogrodu (Rosja) W tym rejonie występują złoża kukersytów stanowiące przedłużenie złóż estońskich oraz samodzielne złoża położone na północ od Piotrogrodu. Część z nich jest eksploatowana w celu wydobycia z nich ropy naftowej, a następnie ropa jest używana do wytwarzania prądu. Początki poszukiwań węglowodorów na Litwie Prace poszukiwawcze rozpoczęto w 1964r. z chwilą powołania specjalistycznej firmy. W latach odkryto złoża ropy naftowej: Šiūpariai, Plungė, Południowe Šiūpariai i Vilkyčiai. Dwa ostatnie złoża zawierały największe zasoby na Litwie. W następnych latach nastąpiły kolejne odkrycia złóż ropy naftowej: Degliai, Vėžaičiai, Šilalė, Pociai, Ablinga, Sakučiai i Lauksargiai. W roku 1983 znaleziono dwa złoża ropy naftowej w sylurze: Kudirka i Lapgiriai, a w roku 1984 w nowym rejonie odkryto największe złoże ropy naftowej Genčiai. Lata przyniosły nowe odkrycia złóż ropy naftowej Kretinga, Nausodis i Girkaliai w profilu kambryjskim i złoże Północne Bliūdžiai w sylurze. W 1990 r. po raz pierwszy na Litwie uzyskano przemysłową produkcję ropy naftowej ze złóż: Vilkyčiai, Genčiai i Kretinga. W ciągu prawie 50 lat odwiercono ponad 400 różnych otworów. Wiercenia i prace poszukiwawcze są nadal kontynuowane (rys. 5). Obecnie trwa zainteresowanie gazem łupkowym, który może występować na terenach graniczących z okręgiem kaliningradzkim. Początki poszukiwań węglowodorów konwencjonalnych na Łotwie Lądowe poszukiwania i prace badawcze rozpoczęto w późnych latach 1950-tych. W latach wykonano prace sejsmiczne w wielkości km. W 1963 r. odkryto w piaskowcach środkowego kambru małe złoże ropy naftowej Kuliga. Później odkryto kilka niewielkich akumulacji ropy naftowej w ordowiku (rys. 5). Dodatkowo zaobserwowano obecność ropy naftowej w kilku innych miejscach. W 1972 r. ze względu na niewielkie odkrycia zostały przerwane poszukiwania ropy naftowej. Po odkryciu w północno-zachodniej Litwie, w niewielkiej odległości od granicy z Łotwą, nowego złoża ropy naftowej w 1986 r. wznowiono poszukiwania sejsmiczne. W tym samym czasie nastąpiło zwiększenie dokładności sejsmiki. Rozpoczęto więc dalsze prace sejsmiczne nie przyniosły one nowych odkryć. Początki poszukiwań węglowodorów w Estonii Estonia od dawna jest znana z obecności na powierzchni iłowców roponośnych, zwanych kukersytami, wykorzystywanych w elektrowniach. Kukersyty występują w północnej Estonii na powierzchni większej niż km 2 i ciągną się w kierunku wschodnim w stronę Petersburga, gdzie są znane pod nazwą osady leningradzkie. Natomiast czasem w Estonii młodsza część kukersytów, Tapa, leży na osadach nazywanych Estonia. Zasoby estońskich iłowców roponośnych należą do największych na świecie. Znane są dwa rodzaje iłowców roponośnych iłowce Dictyonema i kukersyty. Pierwsze były eksploatowane w lokalnych obniżeniach w 1838 r. Przemysłowe zainteresowanie tymi łupkami zaczęło się w 1916, eksploatacja w 1921 r., a wytwarzanie energii elektrycznej w 1924 r. (rys. 3 i 5). Minerały szkieletowe estońskich kukersytów i przewarstwiających wapieni cechują się dominującą niską zawartością kalcytu Mg (>50%), dolomitu (<10-15 %) i takich minerałów krzemionkowych jak: kwarc, skalenie potasowe, illit, chloryt i piryt (<10-15 %). Warstwy kukersytów i wapieni nie są bogate w ciężkie minerały (dolnoordowickie iłowce Dictyonema w północnej Estonii i Szwecji). Rys. 3 Lokalizacja złóż ropy naftowej w ordowiku na Łotwie i w łotewskiej strefie ekonomicznej Morza Bałtyckiego oraz kukersytów w Estonii, Szwecji i Rosji.. Poszukiwania węglowodorów w Szwecji Iłowce Alum są czarne, bogate w substancję organiczną, pochodzenia morskiego o miąższości około m, które zostały zdeponowane w płytkim środowisku szelfowym na tektonicznej stabilnej Bałtoskandynawskiej Platformie w okresie czasowym kambr wczesny ordowik w Szwecji i w sąsiednich rejonach. Iłowce Alum są obecne w wychodniach, częściowo ograniczonych przez lokalne uskoki skał prekambryjskich w południowej Szwecji. Czarne iłowce, ekwiwalentne w części do iłowców Alum, są obecne na wyspach Öland i Götland, a ich wychodnie występują na dnie Morza Bałtyckiego i na północnym wybrzeżu Estonii, gdzie tworzą iłowce Dictyonema wieku wczesno-ordowickiego (Tremadok). Iłowce Alum reprezentują powolną sedymentację w płytkich wodach, w których zachodziły niewielkie dysturbacje wywoływane przez działalność fal i prądów przydennych (rys. 5). Kambryjskie i dolno-ordowickie iłowce Alum są w Szwecji znane od 350 lat. Były one źródłem soli potasowych używanych w przemyśle. impuls 02 (152) strona 12\n13 Wydobywanie iłowców rozpoczęto w Skåne w 1637 r. Iłowce Alum zostały uznane za źródło kopalnej energii na początku XIX w., a potem posłużyły do wydobywania z nich węglowodorów. Poszukiwania węglowodorów rozpoczęto w pobliżu miejscowości Kinnekuleverken na wyspie Gotlandia już w latach 40. XX w. Obiektem zainteresowania były górno-ordowickie węglanowe rafy ciągnące się przez centralny Bałtyk zostały one szczegółowo przebadane na Gotlandii. W latach poddane zostały intensywnym badaniom. Odwiercono wtedy 323 płytkie otwory, które pozwoliły przebadać ponad 100 raf na Gotlandii. Wiele z nich było potem eksploatowanych; sumaryczna wielkość eksploatacji wyniosła m 3 ropy naftowej o wysokiej jakości. W kwietniu 2012 r. firma Gripen Gas poinformowała o wynikach wiercenia w rejonie Ekeby Permit na obszarze lądowym Szwecji. Zostały odwiercone 4 płytkie, pionowe otwory w celu przetestowania perspektywności występowania gazu w iłowcach Alum wieku kambryjskoordowickiego. W 2007 r. szwedzka firma poszukiwawcza Oljeprospektering (OPAB), należąca do firmy Svenska Petroleum Exploration, poinformowała o odkryciu złóż ropy naftowej w południowej części wyspy Gotlandia. Kilka lata temu firma Tethys Oil oznajmiła o wykonanych pracach pomiarowych na swojej koncesji Gotland Stare w północnej części wyspy Gotlandia, gdzie wcześniej wydobywano ropę naftową. F. Tethys Oil, posiadająca koncesję poszukiwawczą od 2007 r., opracowuje na podstawie posiadanych danych zwięzłe stadium geologiczno-złożowe. Do tego celu zostanie wykonany procesing i reinterpretacja ponad 300 km profili sejsmicznych. Uzyskana informacja zostanie powiązana z nowymi pomiarami aero-geofizyki. Zaplanowane nowe prace polowe będą odgrywać ważną rolę w identyfikowaniu najbardziej prawdopodobnych obszarów, w których mogą występować nowe złoża ropy naftowej na wyspie Gotlandia. W kwietniu 2012 r. Gripen Gas poinformowała o wynikach wiercenia w rejonie Ekeby Permit na obszarze lądowym Szwecji. Zostały odwiercone 4 płytkie, pionowe otwory w celu przetestowania perspektywności występowania gazu w iłowcach Alum wieku kambryjskoordowickiego. Należy przypomnieć, że na wyspie Gotlandia prowadzona była eksploatacja ropy naftowej przez ponad 25 lat, aż do połowy lat Istnieje dość duże prawdopodobieństwo występowania gazu łupkowego w dolnym sylurze, w górnym i dolnym sylurze oraz górnym i środkowym kambrze. W środkowej Szwecji znajdują się też duże złoża kukersytów (rys. 3). Poszukiwania na duńskiej wyspie Bornholm Na wyspie Bornholm ordowik i kambr górny znane są z odkrywek powierzchniowych. Górno-kambryjskie rudy uranowe były przez wiele lat eksploatowane na skalę przemysłową. Kilka lata temu Duńczycy razem z Niemcami rozpoczęli na Bornholmie realizację projektu naukowego, w celu zbadania możliwości występowania gazu w iłowcach. Obejmował on odwiercenie w środkowo-kambryjskich iłowcach Alum pewnej liczby otworów o głębokości do 40 m. Nadal prowadzone są badania laboratoryjne pobranych rdzeni. Poszukiwania węglowodorów w Polsce Na polskim obszarze lądowym Platformy Wschodnioeuropejskiej najstarsze otwory zostały odwiercone około 1960 r. Są to: Rachów-1 (1957), Żebrak IG-1 (1959), Mielnik IG-1 (1960), Bartoszyce IG-1 (1961), Gołdap IG-1 (1961), Pasłęk IG-1 (1961), Radzyń IG-1 (1961), Kaplonosy IG-1 (1962) i Tłuszcz IG-1 (1963). Celem ich było rozpoznanie budowy geologicznej i określenie perspektywności kambru. Pierwsze otwory na obszarze Syneklizy Perybałtyckiej odwiercono w 1961 r. W ciągu następnych kilkudziesięciu lat sylur na tym obszarze został spenetrowany przez około 85 otworów. Celem ich wiercenia nie było rozpoznanie perspektywności syluru, ale kambru. Dlatego większość otworów przewierciła profil syluru. Tylko w otworach finansowanych przez ówczesny CUG pobierano rdzenie w dolnej części syluru. W otworach poszukiwawczych nie pobierano rdzeni. Opisy wielu rdzeni i informacje z czasu wierceń licznych otworów informują o objawach występujących węglowodorów. Ponieważ wtedy nikt nie szukał gazu w iłowcach syluru, dlatego w wielu otworach był wykonany ograniczony zestaw profilowań geofizycznych. I ten zestaw stanowi dziś główne źródło informacji geologicznej i złożowej. W wyniku poszukiwań w 1972 r. zostało odkryte złoże ropy naftowej w rejonie Łeby, a w następnych latach odkryto w tym rejonie jeszcze 2 małe złoża ropy naftowej i złoże gazowo-kondensatowe (Dębki i Żarnowiec) (rys. 4). Są one do dziś eksploatowane. W drugiej połowie lat 70. XX w. praktycznie przerwano prace poszukiwawcze. W późniejszych latach odwiercono tylko kilka otworów poszukiwawczych, których celem był zbadanie perspektywności kambru środkowego. Okazały się one negatywne. Prawie w całym obszarze Syneklizy Bałtyckiej (sylur dolny, ordowik górny i dolny, kambr górny i środkowy) może występować gaz łupkowy. Od 2 lat trwają prace poszukiwawcze. Rys. 4 Lokalizacja odkrytych złóż kambryjskich w Polsce. Zarys historii poszukiwań węglowodorów na Bałtyku Poszukiwania na Gotlandii Poszukiwania węglowodorów na Gotlandii rozpoczęto około 1935 r., gdy firma Skånska Cementgjuteriet zaczęła wiercić otwory za gazem w piaskowcach kambru w rejonie File Haidar w północnej części wyspy. Gazu nie znaleziono, ale odkryto ropę naftową w górnej części wapieni ordowickich. W latach 60. XX w. organizacja Geological Survey of Sweden rozpoczęła poszukiwania węglowodorów na wyspie, w rezultacie których odkryto ślady gazu i ropy naftowej w piaskowcach i zaobserwowano ropne impregnacje w wapieniach ordowiku i piaskowcach syluru (rys. 5). W 1969 r. szwedzka firma OPAB rozpoczęła poszukiwania, a 5 lat później odkryła ropę naftową w węglanowych rafach górnego ordowiku. W latach firma odwierciła 241 otworów i wykonała ponad 2500 km profili sejsmicznych. W 1986 r. firma OPAB opuściła wyspę, a firma Gotlandsolja AB działała aż do 1992 r. W ciągu 20 lat ( ) wyeksploatowano około m³ (630 Mb) ropy naftowej. Poszukiwania w szwedzkiej strefie ekonomicznej Państwowa spółka szwedzka Svenska Petroleum, od 1967 r. działająca na Bałtyku, nie odniosła dużych sukcesów z zakresie poszukiwań węglowodorów w szwedzkiej strefie ekonomicznej. Jedynie przez pewien czas prowadziła ona w niewielkim zakresie wydobycie ropy na Gotlandii (rys. 5). Szwedzka firma poszukiwawcza Svenska Petroleum Exploration (SPE), ostatnio kontrolowana przez etiopsko-saudyjskiego miliardera Mohammeda Al-Amoudi, także bezskutecznie szukała ropy na dnie Bałtyku przez blisko 30 lat - od 1969 do 1999 roku. Pomimo wykonania w tym czasie 17 głębokich odwiertów, nie znaleziono zasobów, których eksploatacja byłaby opłacalna. Poszukiwania w łotewskiej strefie ekonomicznej Morskie prace poszukiwawcze i badawcze rozpoczęto w 1976 r., z chwilą rozpoczęcia uczestnictwa Łotwy w W.O. Petrobaltik. W latach wykonano km profili sejsmicznych w siatce 2 x 2 km, praktycznie pokrywając cały łotewski sektor Bałtyku. Na ich podstawie odkryto strukturę E6, na której w 1984 r. odwiercono tylko jeden otwór E6-1, odkrywając w ordowiku ropę naftową (rys. 5). Póź- impuls 02(152) strona 13\n14 niej odwiercony otwór E7-1 nie zawierał węglowodorów. W 1988 r. został odwiercony przez f. MINNEFTE-PROM kolejny otwór P6-1, który miał na celu przetestowanie nowej platformy wiertniczej. Wzrost nastrojów nacjonalistycznych zatrzymał dalsze prace wiertnicze. Po uzyskaniu niepodległości kontynuowano prace sejsmiczne w pobliżu granic szwedzkiej i litewskiej. W 1993 r. przerwano prace sejsmiczne i wiercenia. Poszukiwania w duńskiej strefie ekonomicznej W drugiej połowie lat 80. XX w. Duńczycy prowadzili poszukiwania w wodach otaczających wyspę Bornholm (badania sejsmiczne). W 1988 r. na zachód od wyspy odwiercili otwór poszukiwawczy (uwzględnili oni fakt nieco wcześniejszego odwiercenia niedaleko Rugii przez W.O. Petrobaltik dwóch otworów G14-1 i H2-1). Okazał się on negatywny. Na zachód od wyspy znajduje się reklamowany obszar koncesyjny. Do dziś nie został on przebadany. Poszukiwania w litewskiej strefie ekonomicznej Litewska strefa ekonomiczna została pokryta przez W.O Petrobaltik siatką profili sejsmicznych. Interpretacja wykazała obecność nielicznych struktur sejsmicznych, w których mogłyby znajdować się węglowodory. W połowie lat 80. XX w. odwiercono otwór D5-1, który okazał się negatywny. Odwiercenie dalszych otworów zablokował wzrost nastrojów nacjonalistycznych na Litwie. Poszukiwania w rosyjskiej strefie ekonomicznej Studium zasobów gazu ziemnego radzieckiego akwenu Bałtyku zostało wykonane w latach 1960-tych. Prace poszukiwawcze rozpoczęto w 1976 r., z chwilą powołania W.O. Petrobaltik. W profilu środkowego kambru odkryto w latach dwa złoża ropy naftowej: C-8 we wschodniej części Zatoki Gdańskiej i D-6 (dziś noszące nazwę Krawcowskie), znajdujące się na zachód od m. Nida. Pierwszych 5 otworów na złożu D6 dało przemysłowy przypływ wysoko jakościowej lekkiej ropy z wykładnikiem gazowym 24,9 m3 / t. Odwiercono również otwory C7-1, C9-1 i D1-1 okazały się one negatywne. Poszukiwania w polskiej strefie ekonomicznej Na przełomie lat 1960/1970 w Polsce wykonano pojedyncze otwory wiertnicze na Morzu Bałtyckim, w Zatoce Puckiej, aby rozpoznać podmorską cześć złoża soli potasowo-magnezowych typu siarczanowego-polihalitu - w rejonie Swarzewa. Głębokość wody dochodziła do kilku metrów, przy głębokości zalegania złóż m pod dnem morskim. Rys. 5 Przebieg raf sylurskich w obrębie syneklizy Bałtyckiej, przykład ich występowania na profilu sejsmicznym oraz litofacje syluru występujące na Platformie Wschodnio-europejskiej. Pierwsze prace związane z poszukiwaniami naftowymi prowadzonymi w polskiej strefie ekonomicznej Morza Bałtyckiego rozpoczęto jeszcze w połowie lat 60. XX w. Wyniki pomiarów morskich powiązano z danymi lądowymi, co w sumie pozwoliło na wyznaczenie kilku regionalnych dyslokacji i wydzielenie następujących bloków tektonicznych: Słupska (A), Łeby (B), Gdańska (C), Kurska (D), Wolina (H), Gryfic (K), Kołobrzegu (L), Darłowa (M). Dalsze pomiary sejsmiczne kontynuowane do 1990 r. przy pomocy okrętu Marynarki Wojennej Kopernik wypożyczonego przez PGMiLGN w Toruniu - pozwoliły na rozpoznanie budowy tektonicznostrukturalnej oraz na wskazanie potencjalnych pułapek złożowych. Łącznie wykonano km profili sejsmicznych, które do dziś stanowią cenny materiał. Na przełomie lat 1960/1970 w Polsce wykonano pojedyncze otwory wiertnicze na Morzu Bałtyckim, w Zatoce Puckiej. Wiercenia były wówczas opłacane przez fundusz ONZ. Miały one na celu rozpoznanie podmorskiej części złoża soli potasowo-magnezowych typu siarczanowego - polihalitu - w rejonie Swarzewa. Właściwe prace poszukiwawcze prowadzone na obszarze morskim rozpoczęły się w 1975 r. Początkowo były to jedynie prace kameralne, mające na celu dogłębną analizę posiadanego materiału geologicznego, ocenę celowości poszukiwań i ponoszonego z nimi ryzyka. Informacje, jakimi dysponowano, pochodziły z wierceń i prac geologicznych, prowadzonych na obszarze lądowym oraz sejsmicznych prac morskich. Regionalne pomiary sejsmiczne pozwoliły na wytypowanie obiektów do szczegółowego rozpoznania sejsmicznego i geologiczno-inżynierskiego, co w konsekwencji doprowadziło do odwiercenia pierwszego otworu w 1980 r. (B2-1). Odkrycie w 1981 r. złoża ropy naftowej B3 i złoża gazowo-kondensatowego B4 było dowodem istnienia przemysłowych akumulacji węglowodorów na polskim obszarze morskim Syneklizy Bałtyckiej. W tym czasie stworzono tzw. archiwum struktur wraz ze szczegółowym opisem geologicznym i technicznym. Było one co roku uzupełniane o nowe wyniki prac poszukiwawczych. Kolejne prace wiertnicze też zakończyły się sukcesem: wzrosło rozpoznanie geologiczne i złożowe. Potwierdziła się wtedy stara teza, że dobrej jakości sejsmika musi zaowocować sukcesem poszukiwawczym. I tak kolejno w 1982 r. odkryto gazowo kondensatowe złoże B6-1, w 1983 r. złoże ropy naftowej B8-1, w 1985 r. złoże gazowokondensatowe B16 1 i złoże ropy naftowej B34-1. W 1996 r. już polski Petrobałtyk odkrył otworem B21-1 złoże gazowo-kondensatowe, na znanej od lat 1980-tych strukturze B21, później nazwanej B-22. Ogółem w polskiej strefie odkryto około 10 mld m 3 gazu i 30 mln m 3 ropy. Całkowity konwencjonalny potencjał polskiego szelfu bałtyckiego szacowany jest na 100 mld m 3 gazu i 0,5 mld m 3 ropy. Otwory A8-1 i A23-1, odwiercone na bloku Słupska, nie przyniosły sukcesów złożowych, potwierdziły występowanie podobnej sekwencji osadowej jak na bloku Łeby. Te otwory zostały zaprojektowane w celu zbadania budowy geologicznej obszaru dotychczas nie rozpoznanego. Na początku lat 1990., po wstępnej analizie odkrytych obiektów złożowych do szczegółowego rozpoznania i zagospodarowania wybrano złoże ropy naftowej B3, z którego uzyskano ponad 3 mln m 3 ropy. Na obszarze Morza Bałtyckiego, gdzie polski sektor ma powierzchnie około 31,5 tys. km 2, podstawowe znaczenie dla ukierunkowania poszukiwań miało odkrycie kambryjskich złóż ropy naftowej w Rosji, na Litwie i na terytorium Polski. Ważną przesłanką była także obecność złóż gazu ziemnego w karbonie i permie dolnym na Pomorzu Zachodnim oraz ropy naftowej w cechsztyńskim dolomicie głównym, na pobrzeżu Pomorza Zachodniego. W polskiej części syneklizy bałtyckiej poszukiwania złóż ropy naftowej i gazu ziemnego prowadzono jednocześnie z wykonywanymi w rejonie kaliningradzkim, na Litwie i Łotwie. Ropy naftowe z polskich złóż bałtyckich są ropami lekkimi, z bardzo niską zawartością siarki i asfeltenów. Charakteryzują się dużą zawartością frakcji benzynowej. Kondensaty ze złóż gazowo-kondensatowych wykazują cechy pomiędzy gazolinami a najlżejszymi ropami naftowymi, co pozwala zaliczyć je do kondensatów węglowodorowych. Godny podkreślenia jest fakt, że w latach 80. XX w. na morskim przedłużeniu Wyniesienia Łeby odwiercono tylko jeden otwór negatywny na 8 otworów. Analiza profilowań geofizycznych zapisanych w morskich otworach pozwala na postawienie wiarygodnej tezy o występowaniu gazu łupkowego w iłowcach syluru dolnego, górnego i środkowego ordowiku oraz górnego, środkowego i dolnego kambru. Marian Kiełt impuls 02 (152) strona 14\n15 Spółki wiertnicze przekształcone 2 stycznia 2012 r. firma Poszukiwania Nafty i Gazu JASŁO została przekształcona ze spółki z o.o. w spółkę akcyjną. Sąd Rejonowy w Rzeszowie, XII Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego dnia 2 stycznia 2012 r. wpisał Poszukiwania Nafty i Gazu JASŁO S.A. do rejestru przedsiębiorców pod Nr KRS czerwca 2012 r. firma Poszukiwania Nafty i Gazu Kraków została przekształcona ze spółki z o.o. w spółkę akcyjną. Sąd Rejonowy dla Krakowa- Śródmieścia w Krakowie Wydział XI Gospodarczy KRS wpisał Poszukiwania Nafty i Gazu Kraków S. A. do rejestru przedsiębiorców pod Nr KRS czerwca 2012 r. firma Poszukiwania Nafty i Gazu NAFTA w Pile została przekształcona ze spółki z o.o w spółkę akcyjną. Sąd Rejonowy Nowe Miasto i Wilda w Poznaniu, IX Wydział Gospodarczy Krajowego Rejestru Sądowego wpisał Poszukiwania Nafty i Gazu NAF- TA S.A. do Krajowego Rejestru Sądowego pod Nr KRS Numery NIP, REGON oraz rachunki bankowe spółek nie uległy zmianie. PGNiG Poszukiwania ZWZ akcjonariuszy PGNiG podjęło uchwałę dotyczącą powołania w ramach Grupy Kapitałowej gazowego potentata spółki PGNiG Poszukiwania. To kluczowy element w budowie silnej części poszukiwawczo-wydobywczej gazowego potentat. W skład PGNiG Poszukiwania wejdzie pięć spółek: Poszukiwania Nafty i Gazu Jasło, Poszukiwania Nafty i Gazu Kraków, Poszukiwania Nafty i Gazu NAFTA z siedzibą w Pile, Poszukiwania Naftowe Diament z siedzibą w Zielonej Górze i Zakład Robót Górniczych Krosno. Zmiany wynikają z realizacji strategii GK PGNiG, która przewiduje konsolidację spółek i jednostek biznesowych grupy. Rozwój poszukiwań gazu ze złóż niekonwencjonalnych spowoduje wzrost popytu na usługi wiertnicze i serwisowe, a co za tym idzie wzrost konkurencji na tym rynku w Polsce. Powstanie spółki PGNiG Poszukiwania SA to odpowiedź na te wyzwania. Dzięki emisji giełdowej firma pozyska kapitał, który umożliwi jej rozwój oraz zwiększenie skali działalności i poprawę czytamy w komunikacie PGNiG. PGNiG wznawia poszukiwania w Libii Od 12 maja 2012 r. funkcję Prezesa Zarządu POGC Libya B.V. pełni Marek Karabuła dotychczasowy Wiceprezes Zarządu PGNiG SA ds. Górnictwa Naftowego. Jest to związane ze wznowieniem działalności na koncesji Murzuq w zachodniej Libii i przygotowaniami do prac wiertniczych. Do początku 2011 roku, spółka przeprowadziła badania geofizyczne 3D na obszarze 1,5 tys. km 2. Zostały też sfinalizowane badania geofizyczne 2D. Obejmowały one 2,5 tys. km profili. Po ponad roku od zawieszenia działalności przez POGC Libya, w związku z niestabilną sytuacją polityczną, prace związane z poszukiwaniem gazu będą wznowione. ExxonMobil rezygnuje Amerykański końcem ExxonMobil zakończył poszukiwania gazu w Polsce - poinformowała spółka w komunikacie. Amerykanie mieli koncesje na poszukiwanie gazu w sześciu miejscach. Ostatnie dwa odwierty pod Lublinem i na Podlasiu zamknięto w czerwcu. Nie zaobserwowaliśmy tam stałego, komercyjnego poziomu przepływu węglowodorów - napisał w komunikacie Adam Kopyść, doradca ExxonMobil Exploration and Production Poland ds. relacji zewnętrznych. To oznacza koniec wierceń ExxonMobil w Polsce. Wcześniej bez sukcesów koncern wiercił w Krynicy w gminie Krasnystaw. Już w lutym ExxonMobil przy okazji innych swoich odwiertów sygnalizował, że gaz nie wypłynął na powierzchnię w dostatecznej ilości, aby mogło to uzasadniać rozpoczęcie produkcji. kalejdoskop Szczelinowanie bezpieczniejsze od CCS Według amerykańskiego National Research Council stosowanie metody szczelinowania hydraulicznego do poszukiwania gazu łupkowego stanowi minimalne ryzyko wywołania odczuwalnych ruchów tektonicznych. NRC opublikowało opracowany na zamówienie Kongresu USA i Deprtamentu Energii raport, zgodnie z którym znacznie większe prawdopodobieństwo wywołania trzęsień ziemi stwarza stosowanie tradycyjnych metod wydobycia ropy i gazu. Autorzy raportu zwracają też uwagę, że znacznie większe zagrożenie ruchami tektonicznymi niesie ze sobą stosowanie metody CCS. Znalezisko w Egipcie Wszyscy już o tym wiedzą, ale odnotujmy gwoli kronikarskiej rzetelności: spory rozgłos przyniosło GT odkrycie w Egipcie podczas badań sejsmicznych prowadzonych przez naszą grupę EG-1... wraku angielskiego myśliwca P-40 Kittyhawk z czasów II wojny światowej. Tak nam o tym pisał Jakub Perka, inspektor HSE: Samolot został odnaleziony ok na pustyni Al Wadi Al. Jadid w Egipcie podczas prowadzenia prac w terenie. Odnaleźli go pracownicy podwykonawcy "Riza Company for Petroleum Services and Mine Clearance" następnie przekazali tę informację pracownikom GT na grupie. Samolot znajdował się niedaleko Campu, więc też pojechaliśmy go zobaczyć. Kilka zdjęć wykonanych prze mnie i moich kolegów zamieściłem w internecie. O znalezisku poinformowałem muzeum RAF w Anglii oraz podałem im dokładne koordynaty GPS, żeby zajęli się samolotem. W rezultacie skontaktowały się ze mną 2-3 zagraniczne magazyny o lotnictwie z prośbą o udostępnienie im kilku zdjęć. Samolot jest w niemal idealnym stanie. Po numerach seryjnych udało się zrekonstruować historię wraku. Samolot zaginął w czerwcu Pilotował go sierżant Dennis Copping, syn dentysty z Southend. 24-letni pilot walczył w czasie kampanii w Afryce Północnej przeciw jednostkom Erwina Rommla. Najprawdopodobniej zagubił się, lecąc uszkodzonym w walce kittyhawkiem do bazy. Zszedł z kursu. Nigdy nie został odnaleziony. Pilot prawdopodobnie przeżył. Niedaleko wraku zostały odnalezione szczątki spadochronu i prowizorycznego obozu. Fotografie pokazują leżące w okolicy samolotu radio i baterie. Odkrycie to stało się medialną sensacją. Zachwyceni historycy określali znalezisko jako "lotniczy ekwiwalent grobowca Tutenchamona". A Jakub Perka na własnej skórze doświadczył dokuczliwości, jaka towarzyszy medialnemu rozgłosowi. impuls 02(152) strona 15\n16 Z żałobnej karty Maria Boehlke 8 kwietnia 2012 r. zmarła w wieku 58 lat nasza koleżanka Maria Boehlke z domu Masłowska. Prawie całe jej zawodowe życie związane było z Geofizyką Toruń. Dla bliskich była Marylą lub, jeszcze częściej, Majką. Tak się do Niej zwracaliśmy w Geofizyce. Zatrudniła się w niej po ukończeniu studiów matematyki na UMK. Przechodząca na sejsmikę cyfrową, zaangażowana w badania na Bałtyku firma potrzebowała młodych, wykształconych w ścisłych dyscyplinach umysłów. Majka trafiła do Ośrodka Obliczeniowego, gdzie przez kilka lat uczestniczyła w tworzeniu oprogramowania i przetwarzaniu danych magnetometrycznych, rejestrowanych w trakcie morskich badań sejsmicznych. W latach 80. XX w. zaliczyła krótki epizod wdrażania techniki cyfrowej w służbie zdrowia, szybko jednak wróciła do Geofizyki. Przez kolejne lata była programistką w Pracowni Informatyzacji Zarządzania, którą wówczas kierowałem. Z gronem koleżanek i kolegów tworzyliśmy zgrany, świetnie się rozumiejący zespół. Majka specjalizowała się w tematyce ewidencji środków trwałych; zarówno w tworzeniu programu jak i w prowadzeniu nadzoru eksploatacyjnego wykazywała się dużą solidnością i samodzielnością. Kilkakrotnie też wyjeżdżała na kontrakty do Indii w charakterze szefa kampu. Odeszła na wcześniejszą ( pomostową ) emeryturę. Pozazawodową pasją Majki było nurkowanie. Uczestniczyła w wielu wyprawach zarówno na krajowe jeziora, jak też w rejony Adriatyku, Morza Śródziemnego i Morza Czerwonego. Choć miała spokojne i zrównoważone usposobienie, opowiadała o tych przygodach z przejęciem i entuzjazmem, którym zarażała słuchaczy. Po przejściu na emeryturę starała się utrzymać kontakt z koleżeństwem z pracy. Wpadała od czasu do czasu i namawiała na wspólne spotkanie. Lecz nie udało się. Tak trudno znaleźć termin odpowiadający wszystkim. Dziś, nauczeni tym smutnym doświadczeniem, z goryczą trawestujemy w sercach słowa poety spieszmy się spotykać z ludźmi, tak szybko odchodzą. Majka odeszła, przegrawszy z okrutną chorobą. Odeszła cicho, bez skarg, tak jak cicho i bez skarg przemierzała swoje życie. Gdy odchodzą tacy ludzie jak Ona, ludzie cisi, skromni, nie roszczący sobie pretensji do jakiegoś szczególnie uprzywilejowanego miejsca w świecie, szczególnie wyraźnie dostrzegamy, jak wiele wnosili do świata swoich bliskich. Świata, który legł właśnie w gruzach. Ale człowiek ma umiejętność podnoszenia się po ciosie. Mając świadomość, że pustka po odejściu bliskiej nam osoby nie da się niczym wypełnić, pozostajemy przy nadziei że tak naprawdę nie odeszła ona do końca. Zostajesz Majko w pamięci wielu, z którymi przemierzałaś życie. Dziś smutni, pocieszamy się nadzieją, że kiedyś przecież znów się spotkamy. Zatem do zobaczenia! Ewa Eliasz 11 czerwca 2012 r. zmarła nasza koleżanka Ewa Eliasz. Miała 54 lata. Od 1987 r. pracowała w Dziale Wynagrodzeń. Aż trudno uwierzyć, że musimy o Niej pisać w czasie przeszłym. W pracy była zawsze sumienna, skromna, życzliwa, skłonna do pomocy innym. Miała w sobie wiele wrażliwości, rozwagi, ciepła i uroku. Lubiłyśmy jej poczucie humoru. Często rozbawiała nas swoimi zabawnymi czy też żartobliwymi powiedzonkami. Ewa bardzo kochała swoją rodzinę. Wiele lat opiekowała się chorym mężem, który zmarł pięć lat temu. Wsparciem dla niej były dzieci, z których była niezwykle dumna. Mimo że życie jej nie rozpieszczało, nigdy z jej ust nie wyszła skarga, nigdy nie widziałyśmy łez ani narzekania. Wielu kojarzyło Ją z zawsze uśmiechniętymi, choć czasem zamyślonymi dużymi oczami. Kiedy zachorowała, dystansowała się wobec własnej choroby, która okazała się nieuleczalna. Pomimo tego, wracając w lutym do pracy, postanowiła żyć pełnią życia i nie dać niczego poznać po sobie. Udało jej się to, bo tylko nieliczni wiedzieli, że Ewa ciężko choruje. Była bardzo dzielna, wciąż pogodna, i walcząca do samego końca. Żal, rozpacz, smutek i sprzeciw są bardzo silne, gdy odchodzi ktoś tak nam bliski, z kim pracowałyśmy przez lata, kto kochał życie i cieszył się z każdego drobiazgu. Ktoś tak napełniony skromnością i życzliwością. Ktoś taki jak Ewa. Ewo! Ty już wzniosłaś się ponad czas. Mamy nadzieję, że wieczność jest dla Ciebie łaskawsza niż była ziemska rzeczywistość. Byłaś - wśród nas. Jesteś - wciąż w naszych wspomnieniach. Będziesz - na zawsze w naszych sercach. Tadeusz Solecki Koleżanki z pracy impuls 02 (152) strona 16


Crochet & Tatting & Scrap: Totalny miszmasz.\nPierwotnie post miał być zupełnie inny tematycznie, ale jest jak jest i dobrze, że w ogóle jest. Chroniczny brak czasu, to coś, na co cierpi większość z nas, do tego doszły ogrody, u mnie 13 arów, to może i niedużo, ale zapewniam, jest co obrabiać. Co prawda pies, na którego co poniektórzy dowcipni mówią ogrodnik, skasował mi warzywnik, więc mam o tyle mniej plewienia, za to muszę biegać po każdą pierdołę do sklepu ...\nJako się rzekło czas ... zatem szybko prezentuję kolejny wysyp świeczników, miały być białe. Jak się okazuje, wcale nie tak łatwo zrobić, by było na czym oko zatrzymać. Tak się prezentują wszystkie razem ...\ni po kolei ...\nten mi szczególnie przypadł do gustu, bo szkło jest genialne :)\nA tu już znane prawie Wszystkim, słoiczki po jogurcikach w trzech odsłonach.\nCzęść jest pryśnięta akrylem, część oklejona białym papierem ryżowym, a dwa pozostały w tle szklane.\nW tak zwanym międzyczasie bawiłam się z truskawkami. Tutaj tylko parę słoiczków, chciałam pokazać, jak cudnie udało mi się zachować kolor truskawkowy.\nA tutaj prezentacja na lodach, widać wyraźnie jaki jest śliczny, prawda ? Cały sęk w czasie gotowania. Od zawrzenia 3 minuty Wcześniej zblendowałam, bo zależało mi na takim musie truskawkowym, dobrym do wszystkiego :)\nChwalenia ciąg dalszy.\nWszyscy zapewne wiedzą, co to jest Pinterest, ja też z niego korzystam. Parę dni temu, zamiast bajki na dobranoc, wchodzę sobie na Pindzia ( bo tak go w skrócie nazywam ) , a tutaj moje prace na samym szczycie, znaczy się spodobały i ktoś je sobie przypiął. Nawet to, że nie umiem robić zrzutu z ekranu i na dowód tego faktu, po prostu pstryknęłam fotkę, nie jest mi w stanie zepsuć humoru. Jak to niewiele człowiekowi potrzeba do szczęścia :)\nNa koniec pięknie dziękuję za to, że jeszcze do mnie zaglądacie. Stawiam kubek kawy ...\nAutor: bozenawdaniec. o 22:28\nUla K. 13 czerwca 2016 23:43\nŚwieczniki super :) dżemik wygląda smakowicie :) a kubek kawy mnie urzekł :)\nGratuluję ogladalności i przypinalności w P :)\nKamilla 14 czerwca 2016 03:10\nSuper te swieczniki, musza wygladac bardzo klimatycznie wieczorem z palacymi sie swieczkami. Pozdrawiam:)\nmallaneska 14 czerwca 2016 06:28\nAnstahe 14 czerwca 2016 06:39\nFajnie wyszły, teraz tylko zdjęcie jak się palą.\nAnna Iwańska 14 czerwca 2016 08:05\nBożenko te świeczniki są świetne. Ciekawi mnie czym kleisz te koronki, klejem na gorąco czy magikiem ? Troche koronek mam , słoiczki po jogurcikach tez , to może się pobawię :-)\nbozenawdaniec. 14 czerwca 2016 10:49\nAnulka tylko magik, ten na gorąco zostawia za duże zgrubienia i wygląda brzydko. Papier ryżowy wikolem firmy Pattex, jest mocniejszy od zwykłego i wiem, że na pewno zrobi się przezroczysty. Miłej zabawy. Buziaki :-)\nbarbarahaft 14 czerwca 2016 08:14\na ja zawsze bardzooooooooooo baaaaaaaaaardzo lubię do Ciebie zaglądać.... choć nie zawsze komentuję. Ale to tylko z jednego powodu, zawsze czasu mało.....\nGosia 14 czerwca 2016 08:21\nŚliczne! Ja mam nachomikowane słoiczki,ale tego czasu brak!! Kubek z kawą porywam:))\nIza kama 14 czerwca 2016 08:23\nŚwieczniki rewelacja :) Na pewno wszystkim się podobają. A w realu to bosko przy takich pogawędzić:)\nBożenko dla mnie czarna magia coś takiego zrobić ale podziwiam ogromnie :)\nNatalia F 14 czerwca 2016 08:28\nPrześliczne świeczniki:) Dla mnie najpiękniejszy jest ten drugi:)\nMadzia 14 czerwca 2016 08:56\nPiękne świeczniki - drugi i trzeci to dla mnie faworyci :) pozdrawiam ciepło :)\nDorota ma Kota 14 czerwca 2016 09:09\nskasowany warzywnik... nie będzie przetworów...słoiki można zużyć na coś bardziej ekstrawaganckiego....\na tu truskawki! o_O\nno i szlag trafił logikę!\nNa ciebie to zawsze można liczyć! ;-D\nGo sia 14 czerwca 2016 09:25\nŚwieczniki rewelacja :)zapas słoiczków po jogurcie czeka ,może cóś się zrobi jak będzie padać :))na razie działka i ogródek na okrągło :))Ja swojego warzywniaka bronię przed każdym szkodnikiem,psy sąsiada tymczasowo uziemione tak samo jak i moje kury :)wszystko tymczasowo trafiło do niewoli...tz.nie tak dosłownie:)) Dżem tak jak mój w pięknym kolorze jak z barwnikiem:)))Wczoraj z mężem cały słoiczek pożarliśmy na kolację:))Chyba trzeba dorobić:))\nPozdrawiam i czekam na deszcz:)\nDanka Witkowska 14 czerwca 2016 09:26\nBożenko słoikowo-świecznikowe szaleństwo jest super.\nNawet ta kawusia mi przypadła bardzo do gustu,taką zieleninkową to ja lubię i to bardzo .\nJestem ostatnio mało piśmienna,więc wybacz,kiedyś nadrobię .\nAtaboh 14 czerwca 2016 09:52\nSuper ... i mi wpadł w oko ten co tobie :) Fajne spękane szkło :)\nAgata Fleszar 14 czerwca 2016 10:15\nSuper Kochana, świeczniki pikne :)\nwendipo 14 czerwca 2016 10:30\nNie jeden a cała linia produkcyjna świeczników. Wspaniałe, wszystkie, choć ten w "spękanym szkle" najpiękniejszy. Kiedyś odstawiałam ładne słoiczki, z myślą, że coś podobnego z nich zrobię...........ale plany sobie, życie sobie. Wczoraj kupiłam truskawki,miał być dżemik, ale dawno nie miałam tak pysznych........więc....nie będzie dżemiku, na razie. Pozdrawiam:)\nEla Dziurkowska 14 czerwca 2016 11:11\nJa też mam kawałek warzywniaka i masa z tym roboty, do tego klomby, skalniaki i tylko plew. A czasu brak. Piękne Bożenko te Twoje prace i wcale mnie nie dziwi, że zostały wyróżnione, czego Ci bardzo gratuluję. Zapraszam na ciasto na wzór Izaury, ale dużo prostsze i szybsze w wykonaniu. Buziolki\nMałgorzata P 14 czerwca 2016 13:25\nCudowne świeczniki jestem zauroczona.Pozdrawiam :)\nIwona 14 czerwca 2016 15:48\nPięknie Ci wychodzi zdobienie szkła Bożenko. Nie tylko świeczniki,ale również mogłyby to być kinkiety i wazony. Kolor przerobionych przez Ciebie truskawek jest fantastycznie apetyczny.Odrobina wciśniętej cytryny do dżemu daje podobny efekt, pozdrawiam serdecznie.\nEfka Raj 14 czerwca 2016 20:05\nA dla mnie najpiękniejszy, numer dwa. Taki wykwintny w kształcie :)\nJa nie robię przetworów a też wciąż mam tyły czasowe. Jeszcze dwa tygodnie i luzik :)\nBuziaczki Bożenko :*\nAnonimowy 14 czerwca 2016 21:52\nFaktycznie misz masz totalny. Kawa i lody z musem truskawkowym,przy świetle świeczników,zrobionych własnoręcznie-to się wpraszam na balkonik��\nAlina 14 czerwca 2016 22:06\nTaką kawą to ja chętnie się poczęstuję. Pysznie wygląda, a ja tylko taką mogę. Truskaweczki również dają wspaniały zapach, nawet przez komputer to czuję. Lampionami zaś pewnie robisz sobie wspaniały nastrój wieczorkiem na tym 10 m balkonie, oj Ty to masz fajnie z tym balkonem. (Mam go cały czas w głowie tzn. jego wielkość).\nA co do Twoich niebywałych prac na P, to sobie na to po prostu zasłużyłaś i już. Nie każdy może wleźć na szczyt. Tam często się trzeba mozolnie wdrapywać. Pozdrawiam i gratuluję:))\nKrysia 14 czerwca 2016 23:43\nBożenko! Przepiękne są te świeczniki i każdy ma te coś w sobie, dlatego trudno powiedzieć który najładniejszy - Pozdrawiam Cię gorąco\nWeekendowe Robótki 15 czerwca 2016 07:37\nKochana ty to jak szalejesz to na całego :))\nRobisz wiele rzeczy na raz i dobrze Ci to wychodzi, świeczniki śliczne,też mam zapas słoiczków, może kiedyś je udekoruje,dżemik smakowicie wygląda i na pewno smakuje nieziemsko.\nCzarna dama 15 czerwca 2016 09:32\nO jakie śliczności, rzeczywiście ten jeden jest naj naj ładniejszy a zaraz po nim te od jogurtu z perełkami u góry a koronką na dole :)\nNa Pintereście to ja siedzę cały czas, to skarbnica pomysłów. A przy takiej ilości rzeczy jakie tam się znajdują być na szczycie listy, to ho ho... gratuluje CI Bożenko, oby tak jak najczęściej i jak najdłużej :) A truskaweczki, mniam. Smacznego i buziaki przesyłam :)\nMirela G 15 czerwca 2016 11:08\nCudownie się prezentują te świeczniki :)\nJadwiga Król 15 czerwca 2016 12:59\nBożenko,świeczniki rewelacyjne,nastrojowe,super:) Pozdrawiam\nTina J 15 czerwca 2016 18:59\nTaki misz-masz to ja mogłabym mieć. Pyszne truskawki, piękne świeczniki, kawka w kubeczku i jeszcze bycie na topie :)\nPawanna 16 czerwca 2016 00:12\nWow! Ale fajną kawę nam postawiłaś! Zabieram!\nSliczne świeczniki. Qidzę, że nie tylko ja pracuję w temacie oświetlenia:) Tyle, że ja poszłam w świeczki...\nNo i zainteresowały mnie Twoje przetwory, rzeczywiście kolor rewelacja! Ile cukru wsypujesz? Może tak drobny przepisik dla zainteresowanej:) W sobotę dostaję dwie skrzynki truskawek i nie wiem co z nimi zrobić. Ratunku!!!:)\nbozenawdaniec. 16 czerwca 2016 20:55\nAniu, użyłam cukier żelujący, niby pisze na nim 1 : 1, ale ja dałam 1 kg cukru, na 2 kg owoców, ale gotowałam na raz tylko z 1 kg, żeby czas gotowania skrócić do minimum, dzięki temu kolor " nie zszedł " . Dla jasności\nCałość zmiksować blenderem, garnek o grubym dnie ( nie przypala się tak łatwo ), doprowadzić do wrzenia i gotować 3 minutki - w tym czasie zalewam wrzątkiem słoiczki, żeby się wyparzyły. Truskawki wyłączam i pojedynczo - wylewam wodę ze słoiczka, natychmiast napełniam truskawkami, zakręcam i tak do końca. Pyszności, polecam, moje już znikają, pomimo tego, że jeszcze sezon w pełni ... wolą gotowe :)\nPawanna 17 czerwca 2016 00:31\nJesteś kochana! Bardzo dziękuję:) Całuski..\nEwa 16 czerwca 2016 20:44\nPodpisuję się pod pytaniem Pawanny - też mnie ilość cukru zaciekawiła - słoiczki rewelacyjne !\nHanna Pater 18 czerwca 2016 00:39\nSłoiczki świeczniczki wspaniałe, delikatnie wyszło i romantycznie. Miałas świetny pomysł na wykorzystanie takowych maleństw. Truskawkowe dżemiki wygladają apetycznie i takie są. Od wielu lat działam podobnie, aczkolwiek wiem, że nie powinny za długo stać, bo z czasem jednak tracą kolor. Osobiście takowy mus truskawkowy mrożę i to w ogromnych ilościach. Nie ma nic lepszego. Buziaczki Bożenko. Narobiłaś mi smaka na te lody.\nPewnego pięknego dnia ...\nMóóóójjjjjjj jest ten kawałek ogrodu ...\nDziwny ptaszek :)\nBezpłciowo, czyli TUSAL - odsłona 6


Grodzka w przebudowie - wszystko idzie zgodnie z planem - JastrzebieOnline.pl\nTrwa przebudowa ulicy Grodzkiej. Drogę należało wzmocnić w związku z tym, że kiedy zacznie się remont wiaduktu przy al. Piłsudskiego to właśnie ona przejmie główny ruch kołowy w tej części miasta. Roboty są zaawansowane.\nJak idą roboty związane z przebudową ulicy Grodzkiej, mówi Izabela Grela, naczelnik Wydziału Informacji, Promocji i Współpracy Zagranicznej jastrzębskiego Urzędu Miasta.\n- Roboty na ulicy Grodzkiej idą zgodnie z założonym harmonogramem. Aktualnie droga jest w całości wykorytowana i już w 80 procentach gotowa jest jej podbudowa. W 80 procentach ukończone jest także osadzanie krawężników. Z kolei budowa chodnika zrealizowana jest w 60 procentach - wyjaśnia Izabela Grela.\nZastępca prezydenta miasta podkreśla, że przy tej przebudowie niezwykle istotny jest czynnik czasu.\n- Chcemy rozpocząć jak najszybszą przebudowę wiaduktu, dlatego wykorzystując okres wakacji zdecydowaliśmy się na ograniczenie ruchu w okolicach ul. Grodzkiej i gruntowną przebudowę. Wakacje to termin idealny, ponieważ natężenie ruchu jest wtedy obiektywnie rzecz ujmując mniejsze, co też zapewnia mniejsze zakorkowanie miasta. Kierowcy muszą liczyć się z utrudnieniami, ale jest to konieczne, by docelowo udrożnić miasto na przyszłe lata - tłumaczy zastępca prezydenta.\nDla kierowców wyznaczono objazdy prowadzące ulicą Pszczyńską, Zdrojową, 11 Listopada, al. Piłsudskiego, Sybiraków i Północną oraz: Północną, Graniczną, Cichą, Niepodległości, Pszczyńską.\nCała prawda16.07.2019 12:54\nCała ta upadająca osada górnicza powinna być jednym wielkim rondem żeby omijać to zapadlisko i nie wjeżdżać\ntik tak16.07.2019 9:29\nJak jeszcze kilka razy powiedzą że w wakacje to idealny moment na remont, to i mnie przekonają ;)\nJastrzębie Zdrój, zielona wyspa PO\nzrobią kolej i znów przebudowa :)\nKochani. Nie wiecie o której jedzie pociąg do Katowic w godzinach wieczornych?\nPorażka miasta korki od obwodnicy do samego centrum wstyd .\nMyślęże ta będä tymczasowe światła