Niniejsze opowiadanie pochodzi z roku 1888 i odnosi się starego kirkutu w Lublinie. Oparte jest na miejscowej tradycji żydowskiej. Stary kirkut lubelski jest jednym z najstarszych cmentarzy żydowskich w Polsce. Zajmuje powierzchnię ok. 1 ha. Znajduje się na miejscu dawnej średniowiecznej warowni, otoczonej dawniej licznymi rozlewiskami. Pierwsza pisemna wzmianka o cmentarzu pochodzi z 1555 roku, kiedy to wydano przywilej, gwarantujący Żydom możliwość dokonywania pochówków na tym terenie. Zgodnie z judaistyczną tradycją, umiejscowiony jest na wzniesieniu, które nosi nazwę wzgórze Grodzisko, znajdujące się między ulicą Floriańską i Kalinowszczyzną, zaraz obok kościoła Salezjanów. Red.\nBerek Guzik mówił, że uczoność to jest największy majątek, że jest skarb, w porównaniu z którym najwspanialsza fortuna znaczy tyle, co nic.\n— Niech pan dobrodziej sam uważy, niech weźmie na delikatny rozum! Znasz pan zapewne naszych bogaczów? Kto ich nie zna? To są wielkie osoby! wielcy ludzie! Oto, naprzykład taki Dawid Jojne, ma dom — i gdzie on ma dom? w samym rynku! ma karczmę! i gdzie ma karczmę? na samym rogu! Może pan miarkować, co to jest dom w rynku i karczma na rogu! To bogactwo! na moje sumienie, bogactwo — ale to jeszcze nie koniec. On się ożenił bogato, sześćset rubli za żoną wziął, on szczęście miał w handlu! on jedną dużą sprawę wygrał, on się dorobił na zbożu, dorobił się na drzewie — on dziś jest pan! Proszę pójść do domu i zobaczyć jego bogactwo! On samowar ma, on lichtarze ma, on ma najzylbrowe łyżki — a jego żona nosi kolczyki z brylantami, aż oczy bolą patrzeć! I co mu z tego wszystkiego?\n— Jakto co? bogaty jest.\n— To prawda. On pierwszy bogacz na okolicę. Jedź pan do Lubartowa, do Firleja, do Kocka, do Kamionki, za Kamionkę, do samych Łysobyk — nie znajdziesz pan takiego bogacza — ale niechno pan zajrzy jemu w głowę! ha! ha! co tam jest w jego głowie! całkiem nic. Jedno z drugiem nic!\n— Musi jednak coś być — kiedy się dorobił i przyszedł do majątku.\nBerek się rozśmiał.\n— Nie, panie, ja widzę, że pan dobrodziej nie zna się na takich interesach...\n— Przepraszam, bez urazy godnej osoby — ja panu to wytłómaczę. Do interesu głowa wcale niepotrzebna jest.\n— Szczęście! Kto ma szczęście, temu każdy interes pójdzie jak najlepiej — a kto nie ma szczęścia, temu i dziesięć głów nie pomoże. Takie było prawo od samego początku świata, takie teraz jest i takie będzie do samego końca.\n— W takim razie, niechże mi Berek wytłómaczy, do czego służy głowa?\n— Ha! ha! głowa! Głowa służy do uczoności. Głowa to jest kufer, to jest tłómok, to jest cała szafarnia! A wiesz pan, dlaczego głowa twarda jest? Dlatego, że w niej chowają się drogie rzeczy. Pomyśl pan: jeżeli człowiek na pieniądze funduje sobie tęgi kufer albo żelazną skrzynię — więc na takie bogactwo, co w głowie może być, Pan Bóg dał także dobry, mocny kuferek.\n— Wytłómacz-że mi jednak, mój Berku, czem się to dzieje, że są na świecie ludzie całkiem głupi — a przecież każdy człowiek ma głowę.\n— Prawda. Prawda. Ale widzi pan, głowa a głowa to jest dyferencya. Ja nie chcę mówić o wszystkich głowach, ale powiem o żydowskich. Jak się panu zdaje, czy żydek, taki zwyczajny żydek, mały bachórek, przychodzi na świat mądry czy głupi?\n— Cóż za pytanie!\n— Ha! pan myśli, że głupi! Ha! ha! Nie — proszę pana, on wcale nie jest głupi, bo on przed urodzeniem nie próżnował, on darmo czasu nie tracił...\n— A cóż u licha robił?\n— Uczył się; przy nim był anioł i tłómaczył mu pismo — i tak go wyuczył wszystkiego, jak najlepszego rabina. Całą mądrość mu dał, pełną głowę mu nakładł.\n— A dlaczego posyłacie dzieci do szkoły?\n— Bo tak trzeba, tak musi być. Ja panu wytłómaczę. Człowiek jest człowiek, ma szczęście i nieszczęście. Pan Bóg daje mu dobre rzeczy — dyabeł (wiesz pan, taki paskudnik!) chce te dobre rzeczy od człowieka odebrać, chce mu wydrzeć, chce go całkiem zniszczyć. W każdym interesie lubi brzydki figiel zrobić. On starym ludziom dokucza, a dzieci! Żeby mógł, toby wszystkie (nie w złą godzinę powiedziawszy) pozjadał. To cały gałgan jest i przez niego nasze dzieci muszą do szkoły chodzić...\n— Przez niego?\n— Właśnie tak. Widzisz pan: taki mały żydowski chłopaczek, zanim przyjdzie na świat, to już jest mądry, uczony w piśmie, jak cały rabin. On Torę zna, on Gemorę zna, on całe pismo zna! — ale co z tego?! Zaledwie na świat przyjdzie, dyabeł czeka na niego i daje mu, na pierwsze przywitanie prztyczka w nos! Nie wierzysz pan?! to proszę zobaczyć, że każdy człowiek, w tem miejscu, gdzie mu dyabeł prztyczka dał — ma dołek.\n— Ale cóż ztąd?\n— Jakto co? Nie wiesz pan co? Takie dziecko to przecież delikatne jest, ono się boi. Jak zobaczy tego paskudnika, to krzyknie, a jak dostanie od niego prztyczek, to się tak zestraszy, tak przelęknie, że wszystko co tylko umiało, czego się od anioła nauczyło — odrazu zapomni! W tem cała sztuka jest! Żeby nie on, żeby nie ten gałgan, to nietrzebaby było dzieci uczyć — wszystkie odrazu byłyby bardzo mądre. Pan się śmieje, pan nie wierzy, że to prawda jest. Ja wiem... państwo macie swoje zabobony. Może pan powiesz, że dyabła nie ma? Oj! żebym ja tak nieszczęścia więcej nie widział — jak ja go sam widziałem na moje własne oczy! Niewiadomo zkąd wlazł do izby.\n— A jak wyglądał?\n— Niech on zginie! niech jego moje oczy nie widzą! On wyglądał całkiem jak czarny kot! Tfy! tfy! Nie śmiej się pan, bo broń Boże, może się zrobić nieszczęście!\n— Ja się też nie śmieję — ale odeszliśmy od przedmiotu. Nie wytłómaczyłeś mi Berku, dlaczego — chociaż każdy człowiek ma głowę — jednak głupich ludzi nie brak na świecie.\n— Nie brak?! Ha! ha! żebym ja w swoim majątku tyle groszy miał, ile głupich ludzi się zdybie — to jabym się pytał, ile cały Lublin kosztuje?\n— Nu, więc ja byłbym bardzo bogaty. Co się tyczy mądrych i głupich, ja panu zaraz wytłómaczę. Żeby na świecie byli sami mądrzy, toby nie było głupich — a żeby byli sami głupi, toby nie było...\n— Nie, toby także nie było głupich, bo każdemu głupiemu zdawałoby się, że jest mądry. Weź pan na delikatny rozum, każdy towar potrzebuje mieć swoją miarę. Ocet mierzy się kwartą, cukier ważą na funty — sukno, albo biały towar, idzie na łokcie. No — jaki pan łokieć znajdzie do zmierzenia mądrości? Właśnie głupi człowiek to jest taki łokieć! Jak pan postawisz mądrego przy głupim i każesz im, żeby obydwa gadali, to będzie miara. Przepraszam pana, niechno pan słucha jeszcze. Na świecie wszystko potrzebne jest — i różne głowy są potrzebne. Zwyczajnych trzeba dużo, wielkich nie wiele, bo wielka głowa ma pomyślenie za małe głowy. Ja panu nie powiadam o pruskich głowach, ani o żadnych zagranicznych głowach — ja mówię tylko o żydowskich. Państwo się śmieją — ale żydowskie głowy, to wszystko fajn gatunek głowy jest! Na moje sumienie! Tylko nie do każdej głowy może wleźć wielka mądrość, są niektóre trochę niezdatne...\nBerek się skrzywił.\n— Są i ciasne... ale od tego szkoła żeby próbować. Zaraz z maleńkości widać już czy głowa zdatna czy nie zdatna. Jak która zdatna, to szczęście, to takie szczęście, że dziesięć majątków mu nie wyrówna.\n— Przepraszam za niedyskretne pytanie — ale powiedz mi Berku, co ty myślisz o twojej własnej głowie?\nZawahał się żyd.\n— Co ja myślę? — rzekł po chwili — co ja myślę? Co mam myśleć? ja nic nie myślę.\n— Ale przecież...\n— Jeżeli mam prawdę powiedzieć... ja jestem z mojej głowy kontent. (Niech ona zdrowa będzie!). Mnie ją Pan Bóg dał, a ja — dodał z dumą — nie żałowałem kosztu...\n— Ja pakowałem w tę głowę, co tylko wlazło i jeszcze w nią kładę. Ja ciągle czytam, jak tylko czas mam to czytam, jak przyjdzie szabas czytam, jak pójdę do szkoły, to także czytam, albo słucham, co mądre ludzie gadają.\n— Może dlatego właśnie nie masz do interesów szczęścia?\n— Prawdę pan powiedział — ja nie mam szczęścia! Nie jestem bogaty, trochę nawet biedny jestem — ale za to mam swój honor. Mnie ludzie znają.\n— Być może, ale robota nie tęgo ci idzie.\n— Co ja mam na to poradzić! Komu teraz idzie robota? kto ma kawałek chleba? Temu lat dziesięć, może piętnaście... tak! piętnaście lat temu, to ja powiedziałem, że nasze miasto całkiem zbiednieje, że wszystkie nasze żydy będą mieli gorzkie życie... Kto nie wiedział, co w mojej głowie jest, ten się śmiał i nie chciał wiary dać — ale byli tacy, co wierzyli, i niech się pan spyta, czy się wszystko nie sprawdziło? Całkiem się sprawdziło... a kto powiedział, że tak będzie? ja powiedziałem, bo dziękować Bogu głowę mam! Teraz wszyscy wiedzą, że nasze miasto upadło, że zarobku nie ma, że handlu nie ma! Teraz widzą, ale kto piętnaście lat temu widział? Jeden Berek!\n— Skądżeż mogłeś wiedzieć, co się stanie w przyszłości.\n— Skąd? Były takie znaki. Chce pan posłuchać — to powiem. Temu będzie piętnaście lat, akurat w nasze święta jesienne, ja sobie szedłem ze szkoły. Ja się tam trochę zasiedziałem i już było późno, jakem wracał. Było późno, ale nie było ciemno; owszem widno było, bo miesiąc świecił. Ja sobie trochę śpiewałem. Dlaczego ja nie miałem śpiewać? przecie święto? Tymczasem koło mnie coś przeleciało! Ja się zląkłem. Ktoby się nie zląkł w nocy? miasto całkiem puste, na ulicy nikt nie idzie. Ja się zląkłem! Obejrzałem się — nie ma nic; spojrzałem do góry... Aj waj! myślałem, że już mój koniec przyszedł. Znasz pan dom Gdali furmana?\n— No to ja zobaczyłem (niech moje wrogi to zobaczą), ja zobaczyłem, że on siedzi na Gdali domu, na dachu!\n— Co za on?\n— Nu — on! Nie potrzebuję dużo powiadać: czarny kot! Cały czarny, a oczy to się jemu paliły jak świeczki. Ja chciałem krzyknąć gwałtu — ale nie mogłem. Mój język zrobił się, jak drewniany kołek, moje gardło było ściśnięte, moje zęby tłukły się, jak grosze w puszce. Ja nie miałem siły stać — ja siadłem; ja nie miałem siły siedzieć — ja przewróciłem się całkiem, ja leżałem...\n— A kot?\n— On sobie poszedł! Gdzie on poszedł, to ja nie chcę wiedzieć! Po co ja mam wiedzieć, gdzie taki paskudnik chodzi? Ja zobaczyłem, że jego już niema i wstałem. Na drugi dzień poszedłem między naszą starszyznę, i powiedziałem, że będzie nieszczęście. Radziłem, żeby zobaczyć, czy się gdzie przykazanie nie popsuło (wiesz pan, takie przykazanie w blaszanej rurce, co musi być na każdej futrynie przybite); radziłem żeby pilnować, czy która żydówka nie przyprawiła sobie fałszywych włosów? (myślisz pan, że między naszemi żydówkami nie znajdą się takie gałganice?); radziłem, żeby uważać czy Gdala furman robi wszystko co w piśmie przykazane? Bo dlaczego kot nie siedział na innym dachu, tylko na jego dachu? Prosiłem, mówiłem, że będzie nieszczęście, że całe miasto zginie. Nie słuchali. Powiedzieli: co Berek znaczy! Berek nic nie znaczy!\n— Nu, i tak przeszło. Tymczasem pokazał się drugi znak.\n— Znowuż kot.\n— Nie... dlaczego kot? Kto jemu zabroni zrobić się kozłem!? Oj, nieszczęście moje! To także było wieczór, nawet późno już było, całkiem późno. Miesiąc także świecił. Wolałbym, żeby nie świecił, bo możebym nie był widział tego, co widziałem. Ja szedłem od burmistrza. Zawołał mnie, jak zwyczajnie, kazał sobie zrobić piękną kamizelkę. Wziąłem miarę, pogadałem z burmistrzem i wracam. Musiałem wracać do domu. Tymczasem znowuż koło Gdali domu zobaczyłem! Niech on zginie! Stał z rogami, z brodą i całkiem czarny, jak smoła...\n— Kto stał?\n— Pan się pyta! Wiadomo, kto stał. Czarny kozioł!\n— Wielka rzecz!\n— Właśnie, że wielka rzecz. W całem mieście był tylko jeden kozioł i to całkiem biały — więc zkąd się czarny wziął? Nie, proszę pana, to nie był zwyczajny kozioł — ale był znak, że w mieście nieszczęście się stanie...\n— Pewnie, że znak. Ja znów narobiłem gwałtu. Znów chodziłem do naszej starszyzny. Ale co ta nasza starszyzna warta! Oni tak dbają o miasto, jak i o ten piasek, co na gościńcu leży. Aby sami mieli pieniądze, to dla nich dość. Ja mówiłem, prosiłem, płakałem nawet!\n— A oni?\n— Oni śmieli się! Oni powiedzieli, że ten kozioł to był kozioł; że spał w takiem miejscu, na które sadze wysypują i przez to zrobił się czarny. Ja wiedziałem, że to nieprawda, ale co miałem robić? Czekałem trzeciego znaku.\n— I był?\n— A jakże. Nie wyszło dwa miesiące i już był.\n— Był całkiem pfe! Ja panu nie powiem o tem dużo i nie powiem mało, powiem jedno słowo: Gdala furmana córka uciekła!\n— To znak?\n— To był bardzo brzydki znak... taka dziewczynka! zaręczona już była. Pfe! a z kim ona uciekła? Ze stolarza Dzięciołkowskiego synem... z katolikiem! i ożeniła się z nim. Pfe! Zrobił się wtedy gwałt. Starszyzna się zawstydziła — a ja mówiłem: a co? Oni powiedzieli: — nieszczęście! Berek miał racyę, już jest nieszczęście! Ja powiedziałem: — Nie! to jest tylko pfe! ale nie nieszczęście, to znak, to trzeci znak! Bo proszę pana, przed każdem nieszczęściem, to jak na licytacyi, do trzech razy jest krzyk, a po trzecim przybicie. Proszę pana, nie wyszło od tego czasu dwa miesiące — i zaraz się zaczęło...\n— Co się zaczęło?\n— Nieszczęście! Przyjechali geometry, inżyniery, zaczęli mierzyć... krótko mówiąc, za dwa lata już była kolej żelazna.\n— Alboż to nieszczęście?\nBerek uśmiechnął się ironicznie.\n— Proszę pana — to właśnie jest cała zguba, od tego miasto upadło, a my wszyscy skapcanieli. Teraz weź pan na delikatny rozum. Ja nie chcę sądzić Gdali furmana, ale mnie się zdaje, że on musiał dużo grzeszyć. Na jego domu pokazał się czarny kot, koło jego domu stał czarny kozioł, z jego domu uciekła dziewczyna — i patrz pan, kto najpierwszy skapcaniał? kogo najpierw kolej zgubiła? — Gdalę furmana! Kogo zaraz za nim zgubiła — drugich furmanów. Ja się też tak spodziewałem; bo proszę pana, furmany to grube ludzie są; oni ciągle w drodze — a gdzie najłatwiej można zgrzeszyć? — w drodze! Skapcanieli furmany, skapcanieli kupcy, krawcy i szewcy... wszyscy skapcanieli. Jeden tylko Dawid-Jojna bogacz jest, ale co nam z tego? Źle jest na świecie, bardzo jest źle, przez to, że ludzie bardzo dużo niedobrych rzeczy robią... a czarny kot ciągle pilnuje, żeby im zrobić zgubę.\nTo rzekłszy, Berek zwiesił głowę i zamyślił się.\nByło to na gościńcu prowadzącym do Lublina. Berek przysiadł się na mój wózek, ponieważ Berek wogóle miał taki system podróżowania. Jak mu wypadło puścić się w drogę, to nie kłopotał się wcale o furmankę — wychodził pieszo za miasto i szedł, czekając, czy nie będzie mógł przysiąść się do kogo. Jest to system taki dobry jak inne, a przytem niekosztowny. Zresztą, względnie do swojej sytuacyi majątkowej, myślący ten człowiek nie mógł podróżować ani własnym ekwipażem, ani ekstrapocztą; furmanów żydowskich, jako ludzi grubych i nieuczonych, nie lubił i wszelkich z nimi stosunków unikał. Wolał jeździć na przysiadanego. Przytem, jadąc na cudzym wózku, czuł się w obowiązku uprzyjemniać właścicielowi konia podróż miłą i pouczającą rozmową. Pod tym względem był niezmordowany, mógł mówić kilka godzin z rzędu, bez wytchnienia...\nWybór przedmiotu do rozmowy także mu był obojętny. Chętnie mówił o polityce, o handlu, o różnych ploteczkach z okolicy, o panu burmistrzu i o sekretarzu, o czem kto chciał. Najbardziej wszakże przypadała mu do gustu rozmowa o takich przedmiotach, które nastręczały mu sposobność do popisania się głęboką uczonością. Wtedy olśniewał słuchacza głębią erudycyi.\nA jaka to była erudycya! Istny groch z kapustą, prawdziwy bigos! Legendy, podania, przepisy wyznaniowe, imiona proroków dawnych, uczonych i rabinów współczesnych, przesądy, zabobony, gusła najszczególniejsze — wszystko było w tej głowie. Berek zaś nosił ją wysoko, z dumą, że takie skarby w niej posiada. Nie miał szczęścia do handlu, nie miał majątku, ale uczoność miał i honory.\nPytałem go, jakie mianowicie honory?\nUśmiechnął się i brodę pogładził.\n— Pan się na tem nie zna — mówił — do tego trzeba mieć inszą głowę.\nWytłómaczyłem mu, że nie mogąc swej głowy na inną zamienić, postaram się natężyć wszystkie siły umysłu, aby zrozumieć, chociaż w części, znaczenie tych splendorów, jakie na Berka spływają.\n— Niech pan nie myśli — mówił — że ja chodzę do tej wielkiej szkoły, gdzie dużo żydów się zbiera. Nie, na co mi to? Tam chodzą more-morejne i wszystkie z wielkiem fanaberyem — ja między nimi byłbym ostatni. A na co ja mam być ostatni? My mamy krawiecką bóżniczkę — tam jestem pierwszy! Do mnie schodzą się przyjaciele w szabas, albo w święto, my sobie śpiewamy. Ja jestem znawca na koszerne wino — ja byłem dwa razy w Biały u rabina — ja znam różne sposoby na dyabła... No, czy to jeszcze mało honoru! A prócz tego, to ja ciągle czytam.\n— I naturalnie, Berek rozumie wszystko, co czyta?\n— Ha! ha! co pan dobrodziej powiada! Kto może rozumieć wszystko, co w książkach jest? Mało kto. Chyba wielkie rabiny, którzy mają taki sposób od Pana Boga, ale prosty człowiek — dobrze, że choć czyta.\n— Cóż za przyjemność w czytaniu, jeżeli się nie rozumie tego, co napisane?\n— Aj, aj! Jakie to między państwem są zabobony! Ja nie umiem panu opowiedzieć dobrze, jaki jest w tem czytaniu smak — ale to jest wielki smak! Wierz mi pan, ja czytałem wczoraj i jeszcze mam pełną gębę tego smaku!\n— A o czemże Berek czytał?\n— Jakto o czem? O czem można czytać w nabożnej książce? O nabożnych rzeczach!\n— Ale przecież. Czy Berek czytał o jakim proroku, czy o historyi dawnej?\n— Na co mam panu to opowiadać? Ja czytałem — niech będzie dość na tem, że ja czytałem...\n— Więc nie powiesz?\n— Ny, co ja mam powiedzieć? Nie każda rzecz da się opowiedzieć, nie każda się da powtórzyć i nie z każdym człowiekiem pasuje o takim interesie mówić. Państwo trzymają się swojego zakonu, my żydy swojego. Na co jeden drugiemu ma zaglądać do głowy?\n— No, mój Berku, bardzo się zapędziłeś. Przecież u nas nawet małe dzieci uczą się starego zakonu. O stworzeniu świata, o Locie, o Egipcie, o patryarchach, królach żydowskich i prorokach...\n— Ja wiem, ja słucham o tem, ale z przeproszeniem pana, to nie jest żydowska nauka, i zawsze w niej jakiś feler musi być.\n— Co o tem gadać... niech każdy swoje trzyma.\n— Przecież u nas nie uczą, że Goliat zabił Dawida, ale na odwrót.\n— Pan zna tę historyę?\n— Powiadam ci, że nawet małe dzieci ją znają.\n— Aj, aj... to była kimedya! Powiadają, że żydy nie są odważne — no, a kto zabił tego grubiana? Kto jemu głowę urznął? Niechby się kto inny poszedł z nim próbować! Ja to wszystko wiem, dobrze wiem, tak jakbym sam przy tem był!\nTo rzekłszy, Berek pogładził się po brodzie i oczy mu błysnęły radością, że mógł się erudycyą swoją popisać.\nKoń zwolnił biegu, bo droga szła pod górę, turkot kół nie przeszkadzał rozmowie.\n— A pan wie jak to naprawdę było? — zapytał Berek — pan wie, jak się ta cała historya zrobiła? Pewnie pan nie wie, ale ja panu opowiem. Ja wiem, że pan lubi słuchać o żydowskich interesach, ja to wiem...\n— Owszem, bardzo lubię.\n— Pewnie pan wie i to, że żydy dawno nie byli takie biedne kapcany, jak dzisiaj, ale mieli żydowskiego króla, mieli żydowskie urzędniki, żydowskie wojsko... a jakie wojsko! ha! ha! Same gwardye, z pikiem, z pałaszem, z bębnem, z armatem, jak potrzebuje być wielkie wojsko! Byli jednorały i zwyczajne proste sołdaty, jak się należy. Oni wojowali. Oni ciągle wojowali, a najbardziej z Filistyanem. Bardzo paskudny naród był te filistyany, a między nimi zdybał się jeden bardzo wielki, bardzo mocny, poprostu cham, parobek nieuczony, grubian!\n— To cały rozbójnik był. On ciągle chodził koło naszego wojska i szukał zaczepki, nawet pewnie trochę pijany był i lubił zrobić awanturę, ale nasz król nie kazał z nim robić żadnej awantury, bo król żałował wojska psuć — a taki cham mógł któremu wojakowi rękę złamać. On wymyślał, on krzyczał, on zrobił zaczepkę — ale nasze siedzieli sobie cicho, nie zważali. Nareszcie zdybał się jeden młodziak — może miał całkiem szesnaście lat, nawet nie zaręczony jeszcze — i myśli pan, że jaka osoba! Prosty pastuszek, taki co kozy pasł. On powiedział: puście mnie do tego grubiana! ja jemu pokażę sztukę! Wojaki śmieli się — aj waj! powiadali, chyba ty śmierci szukasz, Dawidku! A on taki zawzięty był, że zaraz chciał lecieć... ale bez pozwoleństwa od króla jemu nie dali. Trzeba było do króla iść.\n— I poszedł?\n— Co pan mówi? U nas, jak się do burmistrza idzie, to też zaraz nie wpuszczą, tylko trzeba czekać — a tu do króla! I kto chciał z królem gadać? prosty pastuch! To akuratnie osoba do gadania z królem! Ale ten mały Dawidek (kto wtenczas mógł wiedzieć, że to będzie kiedyś wielki Dawid?) prosił jednego żydka, takiego poprostu faktora, żeby on królowi powiedział o tym interesie. Faktor — jak wiadomo faktor — to wszędzie wlezie. On nie szedł na pokoje, tylko wlazł tyłem, przez kuchnię — no, dość że zobaczył króla i powiedział. Król, jak to usłyszał, za głowę się złapał. — Ja nie chcę! powiedział, ja nie chcę oddać takie dziecko na śmierć, na zgubę — ja nie potrzebuję nawet o tem słuchać! Faktor przeczekał, aż się król wysapił od złości i zaczął znowu perswadować. Powiada, tak i tak, dzieciak młody jest, ale kiedy się podejmuje, to dlaczego nie ma spróbować? Przecież nikt nie przymusza go, on idzie ze swojej własnej woli. A zresztą, co wielmożny król do tego interesu dołoży?\n— Tak powiedział?\n— Oj, oj — ja wiem, ja wiem, tak jakbym sam przy tem był. Proszę pana, czego faktor nie przetłómaczy? on wszystko przetłómaczy, on do tego jest. Dość, że król się zgodził. Ny — powiada, niech on idzie. Kazał jemu dać pałaszów, pików, wszystkiego, co do wojowania trzeba, ale pastuszek nie chciał. Na co, powiada, ja mam dźwigać taki ciężar — ja mam na niego lepszy sposób. On wziął kamień, porządny kawałek kamień, zaczaił się na tego grubiana i jak na niego rzucił! Aj waj! ten cały cham, ten ordynarny chłop, jak długi był, tak się przewrócił! Wtenczas ten mały Dawidek wyskoczył z za drzewa, siadł grubianowi na plecy i zaczął krzyczeć: gewałt! Zaraz przylecieli wojaki, starszyzna, jednorały żydowskie, urznęli Goliatowi wielki łeb i zanieśli do króla. Było krzyk, gwałt, muzykanty grali jak na wielkiem weselu, a ten Dawidek, ten maleńki Dawidek, ten pastuszek, później sam królem został. Tak jemu Pan Bóg dał. Aj było, było na świecie smak! honor był, wojsko było! Dziś co jest? dziś żydy grzeszne są przeciwko Pana Boga — to mają za to sam cymes. Oj mają! czarnego kota — i żelazną kolej. Niech moje wrogi to w sukcesyi dostaną! Źle teraz jest, całkiem źle jest i żeby nie to, że między wszystkiemi żydami zdybuje się zawsze trzydzieści i sześć sprawiedliwych, co zakon trzymają i modlą się — to ja nie wiem, coby z nami było.\n— Dlaczegóż tylko trzydziestu sześciu?\n— Albo ja wiem, tak być musi — tak od pana Boga jest.\n— A gdzież oni są ci sprawiedliwi?\n— Tego, proszę pana, nikt nie może wiedzieć — dość na tem, że oni są...\n— Eh, mój Berku, pleciesz, sam nie wiesz co.\n— Ja plotę! ha... niech tak będzie, że ja plotę — a ja swoje wiem. Pan myśli, że na świecie są tylko te rabiny, co ich ludzie znają? Są i takie, których nikt nie zna, a które, można powiedzieć, utrzymują świat. Czy ja wiem, w jakich osobach ich dusze siedzą? Czy ja wiem? Czasem zdaje się, że to idzie biedny woziwoda i komu się może zdawać, że to jest naprawdę woziwoda, a to właśnie może być człowiek mądrzejszy, niż rabin i nabożniejszy, niż sam rabin! W Boskiem ręku wszystko jest i takie rzeczy — takie interesa, co człowiek nawet pomyśleć nie potrafi, także się dzieją na świecie. Pan myśli, że może Eljasz prorok nie był przeszłego roku na jarmarku w Lubartowie? Na moje sumienie był!\n— Pan nie wierzy! Dalibóg mnie dziwno. Przecież i małe dzieci wiedzą, że Eljasz prorok ciągle chodzi po świecie.\n— Już on wie, poco on chodzi! Pan myśli, że mało biednych żydów on żywi. On wielki miłosiernik jest, on sam wyszukuje różnych kapcanów, biedaków i on im pomaga. Wielki miłosiernik jest. Pan nie wierzy?\n— Skoro Berek powiada...\n— Ja powiadam, ja wiem, co ja powiadam.\n— Berek wierzysz w cuda?\n— Co nie mam wierzyć, albo mało cudów było na świecie? Mojżesz, przecież pan wie co robił Mojżesz?\n— Wiem... ale teraz?\n— I teraz także się praktykuje. Mógłbym panu dużo powiedzieć, ale lepiej nie gadać — bo na co gadać, jak kto wiary nie daje...\n— Przecież słucham.\n— Aj panie dobrodzieju! Cudów jest moc, codzień to się może zrobić cud i dużo się robi, choć my o tem nie wiemy, bo kto wszystko może wiedzieć? I to już jest cud, że Pan Bóg życie daje biednym ludziom, i to cud, że słońce koło ziemi chodzi... co pan chcesz, to wszystko jest cud!\nByliśmy już blizko Lublina. Wieże kilkunastu kościołów rysowały się na niebie. Bramy, Krakowską i Jezuicką, można było wyraźnie rozróżnić. Miasto, rozrzucone na wzgórzu, wygląda bardzo malowniczo, a dokoła krajobraz piękny, szeroki. Srebrna wstęga Bystrzycy wije się wśród łąk, a gdzie rzucić okiem widać wioseczki białe, czyste, tulące się pod wzgórzami, lub też rozsiane po wzgórzach.\nNa drogach, do miasta prowadzących, ruch ciągły, turkoczą powozy, bryczki i wózki chłopskie. Lud dorodny, w burych sukmanach z samodziału, suto wyszywanych czerwonemi lub niebieskiemi sznurkami, zdradza dobrobyt i względną zamożność nawet.\nWysokie wieże miasta rysują się zdaleka, imponująco wyglądają mury stare, stare, bo już od wielu wieków stoją i dzielnie bronią się niszczącym zębom czasu.\nOd tej strony zwłaszcza, z której przybywaliśmy z Berkiem, wjazd do Lublina bardzo jest ładny. Po prawej ręce, na wyniosłem wzgórzu wznosi się piękny kościół, niegdyś Augustyanów, z zabudowaniami klasztornemi — po lewej liczne domki, drewniane przeważnie, stare i zniszczone. Niektóre z nich niby jaskółcze gniazda poprzyczepiane na wzgórzach, inne rozrzucone dokoła wielkiego placu, przypominającego rynki takich sławnych miast, jak Firlej, Łysobyki lub Kamionka.\nJest to przedmieście, Kalinowszczyzną zwane, zamieszkałe przeważnie przez najbiedniejszą ludność żydowską, a w części przez biedniejszych rzemieślników i wyrobników.\nDalej droga skręca w głęboki parów i oczom podróżnego odsłania nowe widoki.\nStarożytny kirkut żydowski na wysokiej, stromo ściętej z jednego boku, górze — pełen drzew starych i nagrobków kamiennych przeważnie, postawionych obyczajem wschodnim, prostopadle.\nU stóp stromej góry, przy kirkucie samym, ruiny starożytnego kościoła Franciszkanów, dziś fabryka mydła; dalej kopuła dawnej cerkiewki Bazyliańskiej, a dalej już zgiełkliwa, żydowska część miasta.\nÓw kirkut starodawny, na górze Grodzisko zwanej, jak historya miasta świadczy, sięga roku 1554, ale to jest data aktu nadania. W rzeczywistości istnieć on już dawniej musiał, bo nie masz śladu, żeby żydzi lubelscy gdzieindziej jeszcze cmentarz swój mieli, a przecież mieszkali w Lublinie od wieków.\nRuiny kościoła, w których teraz mydlarnia się mieści, nie mają tak dawnej historyi. Wprawdzie Franciszkanie siedzieli na tem miejscu w r. 1619, ale mieli tylko kapliczkę drewnianą, a gmach klasztorny dopiero w r. 1700 został wzniesiony. W r. 1826 Franciszkanie opuścili swoją siedzibę, a gmach przeszedł na własność prywatną.\nNiejeden przejeżdżający tamtędy zastanawia się dlaczego góra od strony kościoła tak stromo jest ścięta, czy do tego przyczyniła się ręka ludzka, czy też stało się to przez jakiś dziwny kaprys natury?\n— Patrz Berku — rzekłem — jak to dziwnie wygląda.\n— Co dziwne? — zapytał — co tu jest dziwne?\n— Naprzód to sąsiedztwo szczególne, kościół tuż przy żydowskim cmentarzu...\n— No, to jest miasto, proszę pana — odrzekł — to i dawniej było miasto, a w mieście, jak zwyczajnie, gdzie kto ma plac, to sobie buduje. Żydy mieli kawałek placu, zrobili sobie kirkut — księża mieli kawałek placu, zrobili sobie kościół! Co się dziwować? — każdy potrzebuje podług swojego zakonu. Ten kirkut to już bardzo stary jest.\n— Trzysta lat ma z górą.\n— Kto to panu powiedział, niech zwróci pieniądze! Kto te lata rachował, kto pamiętać może takie dawne rzeczy?\n— W książkach jest.\n— Aj, co to znaczy! niby to każda książka prawdę powiada? Książki też pewnie powiadają, że i ta góra dawno była i ten plac, na którym kościół stał, także dawno był!\n— Ha! ha! to oni dużo powiadają! oni dużo wiedzą! Oni wiedzą tyle, co nic, albo i całkiem nic.\n— Ale przecież to, co jest w książkach historycznych, opiera się na dokumentach.\n— Niech moje wrogi takie oparcie w plecach mają, jak to prawda! Książki piszą, że była tu góra i był dół, a ja panu powiadam, że tu ani góra nie była, ani dół także nie był.\n— Więc cóż było?\n— Pytaj się pan książki — rzekł ironicznie Berek — kiedy książki takie mądre są, to niech powiedzą, co było?\nNie mogłem z niego więcej wydobyć, tem bardziej, że już wjeżdżaliśmy do miasta i towarzysz mojej podróży miał wielką ochotę zeskoczyć z wózka i wpaść odrazu w miasto, do którego różne interesa go sprowadzały.\n— Kiedy pan dobrodziej wraca? — zapytał.\n— Jutro, o samym zachodzie słońca.\n— Ny — to ja jutro o samym zachodzie słońca będę sobie stał przy starym kirkucie. Pan mnie znów podwiezie kawałek?\n— Aj waj, pan podwiezie — ja jestem już podupadły całkiem na nogi i, jak tylko prędko idę, to zaraz mnie koło serca pika! Niech Bóg broni, jak pika!\n— Dobrze więc, podwiozę cię, dokąd zechcesz, ale musisz mi powiedzieć o tej górze, o tem, co było wtenczas, kiedy jej nie było.\n— Nu — dalibóg, pan zawsze ciekawy! dlaczego pan taki ciekawy jest?\n— Chciałbym wiedzieć.\n— Ny, ny, do widzenia panu — rzekł, zeskakując z wózka i zniknął w bramie kamienicy, obok której przejeżdżaliśmy.\nNazajutrz opuszczałem Lublin. Zachodzące słońce złociło wysmukłe wieżyce, odbijało się w szybach, starym murom nadawało czerwonawą barwę.\nKoło dawnego kirkuta oczekiwał Berek z tłómoczkiem pod pachą.\n— Dobry wieczór, dobry wieczór pana dobrodzieja! — wołał. — Widzi pan, jaki ja jestem słowny! Ha! znajdź pan drugiego człowieka, żeby był taki punktualny, jak Berek! Powiedział pan: zachód słońca! Patrz pan, teraz akuratnie jest zachód słońca, a Berek stoi pinkt! jak na zegarku. Ny — ja myślę, że mnie pan kawałek podwiezie. Dlaczego pan by mnie nie podwiózł? Przecież nic złego nie zrobiłem.\n— A jakże będzie z górą?\n— Ja myślałem, że pan już zapomniał, na moje sumienie! Góra jest góra! niech ona sobie stoi, bo ona jest góra, a my jedźmy, bo na to jesteśmy ludzie. Góra nie może jechać, nam nie pasuje stoić. Patrz pan, nawet kuń to rozumie, on już rucha nogami, już pokazuje, że czas jechać. Mądry kuń, dalibóg!\nMówiąc to, Berek wgramolił się na wózek. Ruszyliśmy.\nNa starym kirkucie szumiały drzewa, minęliśmy je niebawem, minęliśmy przedmieście i most na Bystrzycy i ogromne karczmisko murowane przy drodze — a słońce zaszło już zupełnie, zaś z łąk podnosiły się fantastyczne mgły i rozwiewały się w kształty dziwne, nieokreślone, zmieniające się ciągle.\nGwiazdy zaczęły się ukazywać na niebie, złociste, mrugające figlarnie — wiatr przynosił z łąk zapach świeżo skoszonego siana.\n— Jakże, Berku — spytałem — powiadasz, że kirkut ma więcej, niż trzysta lat?\n— Ha! ha! i wiele więcej!\n— Ja nie wiem, ale on bardzo stary jest. On taki stary jak i sam Lublin, może nawet jeszcze starszy. Czy pan tam kiedy był?\n— To pan nie widział jakie tam stare kamienie są?\n— A Berek widział?\n— I ja nie widziałem — ale ludzie gadają. Ludzie gadają, że tam już wszystkie pismo, co było na kamieniach wykute, wiatr wydmuchał i woda wymyła! Pomyśl pan sam, wiele to trzeba było wiatru i wiele wody, żeby wytrzeć z kamienia pismo — a jakie pismo? Co wykute jest! Każda literka przynajmniej na pół cala głęboko. Powiadają, że niektóre kamienie już tak w ziemię powłaziły, że mało ich co znać. Weź pan na delikatny rozum, wiele trzeba czasu, żeby sam kamień w ziemię wlazł i żeby się w niej schował — to nie bagatela jest!\n— Na tym kirkucie zapewne wielu sławnych i uczonych żydów spoczywa?\n— Aj! sławnych, uczonych, nabożnych rabinów, wielkich bogaczów moc! Cały kahał ich tam jest. Aj, aj, żebym ja miał jeden procent od tysiącznej części tej zasługi, co oni mają przed Panem Bogiem, to jabym bardzo, bardzo szczęśliwy był! Tam wielkie ludzie są pochowane, wielkie głowy! Tam nawet zdybuje się jeden kamień, na którym napisane jest nie dużo i nie mało, tylko jedno imię! A wiesz pan jakie imię? Ha! Ester! A wiesz pan, czyje to imię? To była żydówka, z prostego stanu nawet, biednego krawca córka, ale później to ona została żydowską królową...\n— Żydowską? Źle jesteś poinformowany mój Berku, gdyż ona wcale królową nie była.\n— Tak?! Pan może powie, że i ten król wcale nie był król i ta żydówka nie była żydówka, że on koło niej nie siedział, a ona koło niego też nie była. U państwa to wszystko jest na wywrót!\n— Ale owszem, przyznaję, że była i że koło króla siedziała.\n— Nu — a kto może koło króla siedzieć?! To kimedya jest, dalibóg! — koło krawca siedzi krawcowa, a koło króla... królowa. Małe dziecko nawet zrozumie taki interes.\n— Ona niedaleko Krakowa jest pochowana — to wiadomo.\n— Niech będzie i tak! Ja na jej pogrzebie nie byłem. Dla mnie dość, że ludzie powiadają, że jest taki kamień i że na nim stoi napisane to imię Ester — i że ta Ester była żydowska królowa. Na co mnie wiedzieć więcej? Mnie to dość. Kto chce niech daje wiarę, kto nie chce, niech nie daje. Na to niema żadnego przymuszenia, żadnego gwałtu.\nWidocznie Berek rozgniewał się. Jak można podawać w wątpliwość jego słowa? Przecież on nie jest prosty cham, on nie jest grubianin, ale uczony człowiek, który dużo czytał, a jeszcze więcej słyszał — i słyszał nietylko o zwyczajnych przygodach i wypadkach, ale i o cudownościach najrozmaitszych, o wydarzeniach takich, których głowa ludzka, choćby najtęższa, objąć ani wytłómaczyć nie może; słyszał jak wyglądają różni aniołowie i jakie zasadzki dyabeł urządza... tyle, tyle słyszał, a tu, znajduje się ktoś, co wierzyć mu nie chce. I kto? pfe, dalibóg!\nTrzeba było jakoś udobruchać uczonego męża.\n— Zapal-że Berku cygaro i dotrzymaj słowa.\n— Cygaro? dla czego ja nie mam sobie zapalić cygaro? Ja zapalę — a co się tyczy słowa, to ja nie wiem, o jakiem słowie pan mówi...\n— Miałem coś usłyszeć o owej górze.\nMachnął ręką, jakby przez to chciał dać do zrozumienia, że szkoda tracić słów napróżno.\n— Co tu dużo gadać — rzekł — nie warto!... Pan nie wierzy, pan powiada, że wszystko nieprawda...\n— Jesteś niesprawiedliwy — opowiadałeś o królu Dawidzie — czy przeczyłem? O trzydziestu sześciu sprawiedliwych — czy powiedziałem, że to fałsz?\n— Ny — prawda.\n— Są takie rzeczy, o których wszyscy wiedzą i są takie książki, w których jest napisane to, co było — i nikt nie może powiedzieć, że tak nie było. Przecież musiał Berek słyszeć, że w Lublinie nauczali kiedyś wielcy rabini.\n— Ha! ha! i jacy rabini, same nabożniki, uczone!\n— Myślisz Berku, że o nich nie ma w książkach?\n— Ja wiem, wiem — w różnych żydowskich książkach to jest.\n— Nietylko w żydowskich, jest i w polskich...\n— To nie może być!\n— Jest, jest — bo dla czego nie miałoby być? O wielkich uczonych zawsze się świat dowie i szanuje ich.\n— To prawda! ma pan recht! Ja sam byłem świadkiem, jak raz do powiatu przyszedł rabin, nawet nie żaden wielki rabin, ale taki zwyczajny — to jemu postawili krzesło, żeby on sobie siadł! I urzędniki miarkowali, że dla duchownej osoby należy się krzesło...\n— Czemuż się więc dziwisz, że o prawdziwie wielkich rabinach ludzie coś wiedzą. Słyszałeś coś pewnie o rabi Salomonie Loria? rabi Salomonie ben Jehuda.\n— Aj waj! ktoby nie słyszał?\n— Przecież to lubelski rabin, wielki uczony. Umarł tu w Lublinie, temu z górą lat trzysta. Założyćby się można, że na starym kirkucie jego prochy leżą. A rabi Joel?\n— Joel!... oj, oj, ja wiem, ja o nich wszystkich słuchałem — dla czego ja nie miałem słyszyć?\n— Rabi Joel Sirkes, ben Salmon.\n— Sirkes! Kto nie słuchał o Sirkes?! Wielka głowa! wielki nabożnik! — on też leży na starym Kirkucie.\n— Nie, on leży w Krakowie.\n— Może w Krakowie — nie będę się sprzeczał, ale mnie się zdaje, że nie. Jakby lubelskie żydy mogli od siebie puścić taką osobę?\n— A jednak puścili, jest już temu więcej niż dwieście lat — on pojechał do Krakowa; tam był rabinem i tam umarł, a pochowali go obok sławnego rabina Mosze Iserles. Słyszałeś Berku, koło tego sławnego rabina, którego nazywają Ra-mo!\n— Ramo! kto nie wie o Ramo! Wiary trudno dać, żeby takie rzeczy mogły stać w nieżydowskich książkach! Ny — ny... ale ja myślę, że to musi być inny gatunek książek.\n— Tak, tak! a rabi Jehuda Wiga, rabi Meier...\n— Teraz to ja panu powiem!... ja panu wszystko powiem, a dlaczego powiem? Czy pan zna takich mechaników, co robią nie-żydowskie książki?\n— Ale nie te zwyczajne książki... tylko takie, wiesz pan... ten najlepszy gatunek, co w nich o samych rabinach stoi?\n— To dobrze... bo to, co ja panu powiem, powinno być pisane w takich książkach. Ja panu powiem wszystko jak było — jak cała prawda jest... niech oni to napiszą! Słuchajno pan dobrodziej... Co się stało na starym kirkucie, a co ja panu chcę powiedzieć, to był wielki interes! to była taka rzecz, takie zdarzenie... no! — obaczysz pan. Przekonasz się pan co znaczy rabin, jaka w nim jest moc, jaka siła jest!\n— O którym-że rabinie Berek chce mówić.\n— O którym? Ja nie wiem, jak on się nazywał i nawet powiem prawdę, nie potrzebuję to wiedzieć. On był rabin — dość na tem, a czy on był mały rabin, czy wielki rabin, to pan zaraz zobaczy! U nas powiadają o tem i dużo powiadają — a co u nas powiadają, to najprawdziwsza prawda jest. Pan widziałeś tę górę?\n— I kościół także pan widziałeś?\n— Kościół stoi całkiem w dole. Pan mówiłeś do mnie, że to się panu pokazuje dziwne, a to wcale nie dziwne. Dawniej na tem miejscu nie było ani góry, ani dołu.\n— Cóż więc było?\n— Zwyczajny mały pagórek, taki jak te, których pan widzi tyle dokoła Lublina. Ten pagórek cały, może prawie cały, zawsze należał do żydów. Tylko nieduży kawałek placu był w innych rękach. Żydzi na pagórku zrobili sobie kirkut — a ten katolik, do którego drugi kawałek placu...\n— Ksiądz Zuziewicz.\n— Ksiądz Zuziewicz! Niech mu będzie Zuziewicz — dość, że postawił kościół. Na jednym pagórku był kirkut i kościół. Co to szkodzi? Pan zapewne słyszał o tem, że Pan Bóg stworzył siedmdziesiąt narodów i siedmdziesiąt wiar, i wszystkie te narody i wszystkie wiary od Pana Boga są. Każdy powinien swoją szanować. Ja panu nawet powiem jeszcze coś. Naprzykład, jak mi się przytrafi w drodze być, ja często w drodze bywam, czasem wieczór, czasem w nocy... trafi się przysiąść na wózek z chłopem!...\n— Ale Berek miał mówić o górze.\n— Czekaj pan — ja próżno nie gadam, moje każde słowo właśnie idzie do góry, ono ma taki chód. Więc jak ja siadam na furę do chłopa, to ja się trochę boję. Boję się, bo teraz różny naród jest i trudno po chłopie zmiarkować, czy on człowiek spokojny, czy gałgan. Więc ja uważam sobie na niego. Po drodze figury stoją, jeżeli chłop zdejmuje przed figurą czapkę — to ja się nie boję, ja z nim jadę. Jeżeli on nie zdejmuje — to ja boję się i uciekam, bo myślę, że taki chłop nie jest dobry człowiek, myślę poprostu, że to gałgan — a może i zbójca! Teraz miarkuje pan, do czego idzie moja mowa?\n— Ha! przecież idzie do góry! Dla czego nie miał kirkut być koło kościoła, albo kościół koło kirkuta? Były oba na tym wzgórku; żydzi chowali swoich nieboszczyków, chodzili płakać na groby, chodzili modlić się, jak się godzi, jak trzeba podług starego zakonu. Po naszemu należy się modlić za umarłych, a zasługi, które umarli mają przed Panem Bogiem, dużo znaczą dla tych żydów, co żyją na świecie. Żywe i umarłe żydy mają między sobą kompanie, i jedni drugim są pomocni. Więc ja powiadam, że było wszystko dobrze, git, całkiem git; żydy sobie, katoliki sobie, jedni drugim wcale nie przeszkadzali. Czasem tylko robiły się kwestye.\n— Jakie kwestye?\n— Może nie tak kwestye — jak poprostu nieprzyjemność. Widzisz pan, w każdym kościele są dzwony. Rano dzwonią, wieczór dzwonią, a jak święto jest, to nawet bardzo dzwonią... więc jak w kościele dzwonili, a na kirkucie akurat wtedy żyda chowali — to była nieprzyjemność dla żydów, nawet powiem prawdę — było całe zmartwienie...\n— Byłoby o tem dużo gadać... i nie wiem nawet czyby pan to dobrze zrozumiał. Różnie jest. Pan myślisz, że umarły nie ma cierpienia? Umarły ma cierpienie. Jego dusza także ma cierpienie. Ona się boi — na co ją jeszcze straszyć? na co jej dzwonić? Powiadam panu, że było zmartwienia dość. Nabożni i uczeni żydzi powiadali, że będzie z tego nieszczęście — ale nie było. Nie dziwuję się, że nie było, dopóki chowali prostych żydów, zwyczajnych krawców, szewców, handlarzy — ale raz zdarzyło się, że umarł jeden wielki, bardzo wielki rabin!\n— Nie wie Berek jak on się nazywał?\n— Nie wiem, na moje sumienie — dość że rabin, wielki rabin! Jak umarł, to żydzi musieli jego zaraz pochować, bo jak pan wiesz, u nas nie godzi się umarłego trzymać — trzeba go prędko włożyć do ziemi. Akuratnie ten wypadek zdarzył się przed południem w niedzielę! Miarkuje pan sobie, co to znaczy? ha!\n— O tej porze odbywa się u nas nabożeństwo i w każdym kościele dzwonią.\n— W tem właśnie było całe nieszczęście! Jak tylko wnieśli rabina na kirkut, w kościele zaczęli dzwonić. Rozumie pan! Wszyscy żydzi przelękli się — oni drżeli, oni sobie trzęśli ze strachu, bo miarkowali, że tu się coś zrobi. A wiesz pan, że co się tylko na świecie zrobi, to zawsze dla żydów będzie źle! Oni się bali! Rozumie pan dla czego się bali? Prosty interes. Rabin jest rabin. Jeżeli dzwony zrobią jemu przeszkodę, to dzwony mogą się popsuć, mogą się oberwać, mogą się zrobić niezdatne do dzwonienia! A jak się dzwony zrobią niezdatne, to ludzie powiedzą; że żydy czarowniki są — no i wiesz pan, zaraz będzie krzyk, gwałt i gzojres.\n— Cóż to jest gzojres?\n— Nie wiesz pan? Gzojres to jest takie prawo na żydów, żeby nie handlowali wódką, żeby trzymali umarłego przez trzy dni w izbie. Gzojres to jest całe paskustwo, całe pfe! Żydy to miarkowali, bali się i sami niewiedzieli co robić, czy stać, czy iść, czy czekać... ale przyszła taka siła, co jej nie widać i popchnęła żydów, żeby oni szli — i oni szli. A tymczasem dzwony dzwoniły coraz lepiej, tak dzwoniły, jak zawsze dzwonią przy niedzieli. Wszyscy spodziewali się, że coś będzie. Nie mogli zmiarkować co, ale wiedzieli, że coś się zrobi.\n— I zrobiło się! Aj! co się zrobiło! słuchaj pan! Z wielkiego strachu żydzi nie szli, ale lecieli jak ptaki... Tymczasem naraz zrobiło się cicho... całkiem cicho. Kto to zrobił niewiadomo, dość, że nawet małe ptaszki, co na drzewach siedzą, ucichły — a dzwony dzwoniły. Rabin podniósł się na marach, siadł i powiedział: stać! stać! Słyszałeś pan! wszyscy ludzie stanęli jak martwi, jakby ich kto w ziemię zakopał! Myślisz pan, że to bagatela, jak umarły przemówi! Wszyscy stali. Rabin popatrzył, popatrzył i nareszcie pokazał palcem na jednego chłopaczka... na takiego małego, małego bachurka, co miał pięć, może sześć lat — i powiedział do niego — chodź-no tutaj! Chłopak przyszedł; dla czego nie miał przyjść? Stary się boi, a to taki dzieciak, on się nic nie boi, bo nic nie zna. On przyszedł, stanął przy marach i czekał, co jemu rabin powie...\n— I cóż powiedział?\n— Bardzo niewiele. Powiedział: mój kochaneczku, pójdź ty do mego domu, do mojej stancyi, tam jest szafa. W szafie książki są. Uważaj tylko dobrze, przystaw sobie stołek, żebyś dostał do najwyższej półki. Jak zobaczysz tam książki, to masz je rachować od prawej strony do lewej, tak jak się czyta. Rachuj, raz, dwa, trzy, cztery, pięć i sześć — jak narachujesz sześć, to weź siódmą książkę i tu przynieść. Pamiętaj tylko nie omyl się, pamiętaj dobrze — idź. Ten bachur nie poszedł, ale poleciał, poleciał jak wiatr. A żydzi stali w wielkim strachu i słowa nikt nie mógł przemówić. Dzwony trochę ucichły, ale nie na długo, zaraz zaczęły dzwonić jeszcze z większym gwałtem. Oj! pan rozumie jak musiało żydom serce pikać... kiedy tak stali, jakby obróceni w kamień, bez duchu... Tymczasem dzieciak niedługo bawił — i przyniósł książkę. Rabin wziął ją do ręki, otworzył w samym środku i zaczął czytać. Wtenczas, wtenczas, panie, zrobiło się takie zdarzenie, co trudno sobie pomiarkować, trudno nawet pomyśleć...\n— Cały pagórek zaczął się ruchać!...\n— Źle powiadam cały! pół pagórka, źle powiadam pół! ten kawałek placu, na którym kościół był. Pomaleńku, pomaleńku, jak rabin czytał, ten plac z kościołem, z dzwonami, z ludźmi, opuszczał się coraz niżej, niżej, niżej... powoli, ale ciągle niżej — a żydzi stali na kirkucie i bali się ruszyć, bo wszystkich taki strach ogarnął, jakby już koniec świata przyszedł; jakby cała ziemia miała się, broń Boże, zapaść, zginąć, polecieć w głębie, w przepaść, jakby już ze światem miał być koniec...\nStary cmentarz żydowski w Lublinie, w głębi zespół kościoła pofranciszkańskiego (obecnie salezjan). (1964, P. Krassowski, Lublin — krajobraz i architektura)\n— A dalej? cóż dalej się stało?\n— Co się miało stać? Zrobił się krzyk, gwałt, lament! Ktoby nie robił lamentu, kto chce włazić w ziemię, jak na ziemi ma żonę, dzieci, interesa! Oni wszyscy tak myśleli, no i wie pan co się stało?\n— Ny — najpierwsze panowie, szlachta, dziedzice, same hrabie, księża, poszli co najprędzej na kirkut do rabina i powiedzieli tak i tak: Niech pan rabin nie zrobi komu taką przykrość, niech pan rabin sobie uspokoi! Za co ma być między nami sprzeczka? Jak wiadomo panu, w takim interesie to już się nie można kłócić... trzeba prosić.\n— I cóż rabin, dał się przebłagać?\n— Ha? Rabin? Rabin nie potrzebował dać się przebłagać, bo on naprzód, jeszcze nim go mieli chować, nim umarł — to wiedział, co będzie. On jeszcze za życia wiedział — on wszystko wiedział! A przez to, że wiedział, to nie trzeba go było długo prosić. Czy mało zrobił? on uważał, że dość! Jak go zaczęli prosić, nie powiedział ani słowa, tylko przestał czytać, a skoro tylko przestał — ziemia też przestała się ruszać — i plac z kościołem, z ludźmi, z całem zabudowaniem, pozostał w tem miejscu, jak dzisiaj stoi. No, widział pan przecie.\n— A rabin?\n— Rabin zawołał tego samego bachurka, co książkę przyniósł. Kazał mu, żeby ją odniósł napowrót i postawił w tem samem miejscu, gdzie stała — a potem... potem rabin położył się napowrót na mary i znów nieżywy był. Ta sama moc, co zatrzymała żydów w miejscu, pchnęła ich znowu naprzód, żeby szli i oni szli; pochowali rabina z wielkim żalem, płaczem, lamentem... I później poszli każdy do swojego domu i opowiadali dzieciom co było, a te dzieci znów, jak urosły, opowiadały swoim dzieciom, i tak to szło, szło i będzie szło, albo ja wiem dokąd będzie szło? zapewne póki się świat nie skończy.\n— Był panie czas, dalibóg ładny czas był, ludzie widzieli wielkie interesa — dziś, powiedz pan, co dziś kto widzi? To co ja panu powiadam, to prawda jest. Jeżeli książki pokazują inaczej — to pokazują nieprawdę. Powiadasz pan historya! powiadasz pan dokument! wielka mecyja dokument? a gdzie te świadki, co byli przy podpisywaniu?\n— A gdzie ci, co widzieli cud na kirkucie?\n— Ich nie ma, ale oni byli, na moje sumienie byli — tylko że już pomarli. Przecież człowiek nie może żyć pół tysiąca lat.\n— Więc przed pięciuset laty to się stało?\n— Aj, co pan tak się pyta o lata! Żyd tak nie rachuje pieniędzy, jak pan chce te lata rachować. Co z tego? Po co rachować to, co było, to się już nie wróci — było, dawno było i dość na tem — a pan pyta kiedy? którego roku? którego dnia? jak się rabin nazywał? Tak czy siak, to wszystko jedno jest. Z jednego pagórka zrobiła się góra i dół. Aj panie, dziwne rzeczy bywają na świecie. Strach mówić. Pan myślisz naprzykład, że pole to jest pole, a las to las...\n— A cóż ma być?\n— To jest las i pole, człowiek widzi tylko las i pole, ale i w polu i w lesie pełno jest takich, co niech zginą, co ja ich imienia nie chcę powiedzieć! Oni tylko patrzą, żeby człowieka zgubić.\nZamyślił się Berek.\nByła już noc, gwiaździsta, pogodna, piękna. Z ponad rzeki dolatywał turkot młyna, z wioski dochodziło szczekanie psów. Zastanawiałem się nad genezą legendy opowiadanej mi przez Berka.\n— Panie, proszę pana — odezwał się.\n— Niech pan powie, co pan myśli o tym interesie?\n— O jakim?\n— O tym, co ja go panu opowiedziałem.\n— Śliczna bajka.\n— Bajka! to jest bajka! Ha... ładna bajka! Nie, panie, prawda to nie jest bajka — ale nie każdy chce prawdzie wierzyć...\n— Trudno, widzisz.\n— Trudno? dlaczego trudno? — bo powiedział Berek, a jakby powiedziała książka, toby każdy wierzył — bo to książka. Berek nie ma wiary — a dlaczego Berek nie ma wiary? — bo jest Berek! Taki nasz los. My jesteśmy od całego świata pokrzywdzeni.\n— We wszystkiem. Naprzód w majątku.\n— Niby pan nie wie!\n— Powiedz pan, przecież u państwa czytają biblię.\n— To pan wie, że stary Icchok miał dwóch synów, jeden się nazywał Jankiel (Jakób) — a drugi Ejsaw. Jankiel starszy był, jemu się należało dwie części majątku, a tamtemu tylko jedna. Od Jankla pochodzą żydy, bo on jest Isroel, od tamtego wszystkie inne ludzie — a majątek był ładny... piękny majątek był.\n— Cały świat! Weź pan teraz na delikatny rozum i miarkuj jaka nam krzywda jest i nawet nie dadzą się upomnieć — powiadają, że my łapserdaki jesteśmy. Sy git? to ładne procedura jest!.. to pfe jest!...\nTak gwarząc dojechaliśmy do miejsca, w którem się drogi rozchodzą. Berek zeskoczył z wózka i poszedł w swoją stronę ku rodzinnemu miasteczku, ja pojechałem dalej.\nLegenda opowiedziana przez Berka stała mi ciągle na myśli. Skąd się wzięła? Kto ją wytworzył? Oczywiście, jak wszystkie legendy, powstała w bujnej fantazyi, a przechodząc w ustnem podaniu z ojca na syna, z pokolenia w pokolenie, rosła i nabierała nowych kształtów.\nSkąd się wzięła, gdzie jej początek, kto pierwszy ją ułożył i kto kazał jej iść przez pokolenia?\nTego dojść trudno.\nWśród wiejskiego ludu fantastyczne baśnie i podania wykwitają przeważnie na tle zjawisk natury, albo też na rumowiskach siedzib dawnych, na gruzach zamczysk, których dzieje, upiększone przez fantazyę, zmienione przez lata, a w jakiejś cząsteczce przechowane w pieśniach, przeżyły wieki.\nZłamane drzewo, głaz dziwacznej formy, przebiegający meteor, noc burzliwa, błędne ogniki na moczarach, stara baszta, zapomniany kurhan — oto mniej więcej źródła, z których bogata fantazya ludu czerpie dla siebie motywy.\nLegendy ludowe są mniej więcej znane, skrzętni zbieracze notują ich treść i utrwalają ją w drukowanem słowie.\nTa sfera ludności, z której Berek pochodzi, także ma swoje podania i legendy — ma ich moc niezliczoną, lecz i fantazya jej i charakter jest inny. Przeważa w nich pierwiastek nadprzyrodzony i mistyczny.\nZbieracz takich właśnie legend ma zadanie bardzo trudne, jeżeli nie z książek, lecz z żywego słowa czerpać je pragnie.\nNieufność, niechęć, a wreszcie i mowa do zrozumienia niełatwa, stają wciąż na przeszkodzie.\nDuchowa ojczyzna takich właśnie Berków, niezmiernie interesująca i ciekawa, przed obcym obserwatorem ma szczególnie zamknięte granice.\nJeżeli się uda coś z tego wynieść, to tylko zręcznym manewrem, przez kontrabandę, ukradkiem.\nA świat to istotnie ciekawy, pełen osobliwości nieznanych nam zupełnie. Mieszkańcy jego, obojętni na piękności przyrody, nie znają szerokich przestrzeni, ani gór malowniczych, szmerów wód, ani tajemniczych szeptów lasu. Urodzeni w brudnych domostwach, tam przepędzają dzieciństwo, częstokroć nie wychodząc poza obręb mieściny. Brudna izba, brudna szkoła, brudna bóżniczka, oto cały ich świat, w tym świecie ściśle zamkniętym, odgrodzonym, żyją i myślą. Niektórym zabiera trochę czasu liche rzemiosło — inni i tak, niewiadomo z czego, żyją, w rozmyślaniach, w marzeniach...\nDo tego ciasnego świata na skrzydłach fantazyi zbiegają się duchy różne, tysiące aniołów i szatanów... Mieszkańcy jego opowiadają sobie legendy i podania, biegną myślą w przeszłość świetną, której nie znają dokładnie, powtarzają jedni drugim najdziwaczniejsze pojęcia o świecie, o krajach fantastycznych, rzekach osobliwych, o górach z czarnej mgły...\nLubią się z uczonością popisywać, szczycą się nią, choć gdzież im do uczoności poważnej, wymagającej całych lat pracy ciężkiej i studyów!\nTrochę wiadomości z biblii, trochę z historyi narodu — moc nieprzebrana formułek obrzędowych i nieprzebrana kopalnia legend i bajek, oto cały arsenał wielkich uczonych w rodzaju Berka.\nA przecież ta »uczoność«, to jego cały świat!\nW nim przestaje najchętniej, w nim się zamyka, w nim zapomina o powszednich troskach życia — i tam jest niedostępny, niewidziany przez nikogo, prócz przez swoich.\nLegendę o kościele po-franciszkańskim i starym kirkucie lubelskim usłyszałem wypadkiem i powtórzyłem tu, tak jak była opowiedziana, bez dodatków, bez zmian, lub autorskich upiększeń.\nBerek zwierzył się później przedemną, że zna jeszcze dużo, bardzo dużo takich wielkich historyj, takich wielkich wydarzeń, ale nie każdą historyę można opowiadać...\nBerek niedarmo jest człowiek uczony — on dużo zna, bardzo dużo zna!\nLudzie prości, grubi ludzie, nie wierzyliby jego opowiadaniom, woli też te cenne skarby przechować dla umysłów wyższych i głów delikatnych, rozumiejących to, że największym skarbem na świecie jest wielka uczoność — a największą uczonością to, czego nikt nie może zrozumieć...\nData publikacji: 11-06-2014


ZE SZMINKĄ W PODRÓŻY: Subiektywny alfabet o Warszawie – Margerytka poleca (część 3/3)\nSubiektywny alfabet o Warszawie – Margerytka poleca (część 3/3)\nO jak… Ogrody Botaniczne\nSą dwa miejsca gdzie można podziwiać florę wszelaką: Ogród Botaniczny Uniwersytetu Warszawskiego i Ogród Botaniczny Państwowej Akademii Nauk w Powsinie. Pierwszy mieści się po sąsiedzku z Łazienkami Królewskimi, drugi już nieco dalej, jednak ciągle w strefie miejskiej. Jedno jest pewne: do obu warto wpaść niezależnie od pory roku. Wiosną choćby z powodu kwitnących magnolii, kiedy ich zapach unosi się wszędzie, latem, kiedy kwitną róże, oszałamiając kolorami, kształtami i zapachem.\nOgród botaniczny latem\nP jak… Parki\nNie da się ukryć, że Warszawa jest miastem pełnym zieleni. Zazwyczaj mieszkam w pobliżu jakiegoś parku. Przez siedem lat były to: Park Praski, Park Morskie Oko, Park Arkadia, Park Dreszera, Park Królikarnia, Park Moczydło, Park Edwarda Szymańskiego, Park Sowińskiego.\nSą też zielone miejsca do których chętnie wracam, niezależnie od tego, jak daleko od nich mieszkam i niezależnie od pory roku: Ogród Saski, Łazienki Królewskie. Park Kępa Potocka czy Park Skaryszewski, czasem też miejsca, które choć stricte parkami nie są, są pełne zieleni i wody: Glinianki czy Fort Bema chociażby.\nP jak… Punkty charakterystyczne\nJak się umówić i nie rozminąć? Są w Warszawie punkty przez które przewija się dziennie mnóstwo osób i które są takimi punktami orientacyjnymi: Rotunda (PKO), palma (przy rondzie de Gaulle'a), kolumna (Zygmunta) czy „patelnia”- czyli plac przy wejściu do Metra Centrum.\nR jak... Rzeka Wisła\nOdcinek Wisły znajdujący się w granicach administracyjnych Warszawy ma długość 28 kilometrów, jej szerokość na tym odcinku waha się między 600 a 700 metrów. Jak pisze Przemysław Miller na stronie Urzędu Miasta:\n„Wisła, jej dynamicznie zmieniające się koryto, pełni również rolę jednego z najważniejszych „korytarzy” biologicznych w Europie, łączącego północ a więc Morze Bałtyckie z południem, a więc Karpatami i wschód - poprzez korytarz Bug-Wisła - z zachodem a więc korytarzem Noteć-Warta. Tymi szlakami wędrują organizmy roślin i zwierząt, tym samym umożliwiając swobodną wymianę genetyczną między różnymi obszarami przyrodniczymi.”\nNa obszarze miasta Wisłę przecina 9 mostów: Siekierkowski, Łazienkowski, ks. Poniatowskiego, Średnicowy, Świętokrzyski, Śląsko-Dąbrowski, Gdański (drogowy i kolejowy), Grota-Roweckiego i niedawno ukończony Marii Skłodowskiej-Curie.\nW 2013 można było korzystać z trzech miejskich plaż zlokalizowanych po praskiej stronie Wisły: Praskiej, Stadion i Saskiej.\n27 maja 2006 odbyła się pierwsza kajakowa masa krytyczna na Wiśle.\nS jak... Skocznia Narciarska\nMało kto wie, że na Mokotowie znajdują się ruiny dawnej skoczni narciarskiej nazywanej Skarpą (ze względu na położenie). Jest ona wyjątkowym obiektem z kilku powodów: była to pierwsza skocznia igelitowa w Polsce i jedna z pierwszych 20 takich skoczni w skali światowej. Została wybudowana w latach 1955-1959, używana była jedynie latem, raczej jako obiekt treningowy, choć odbywały się też na niej niekiedy zawody. Obiekt zamknięto w roku 1989 a w latach 90-tych zdemontowano jego środkową część, od tamtego czasu popada on w ruinę.\nS jak… Stok narciarski\nNiektórzy wiedzą że w Warszawie jest stok narciarski czynny cały rok: znajduje się na Szczęśliwicach. Zajmuje on ponad 9000 m², jest wkomponowany w otaczający go Park Szczęśliwicki, do dyspozycji narciarzy jest również pawilon gastronomiczny, a także wypożyczalnia nart i desek snowboardowych.\nS jak… Syrenka\nNie wiadomo czemu Syrenka znalazła się w warszawskim herbie, jednak jest pewne, że była tam już w roku 1390. Na temat syrenki opowiada się wiele legend.\nLegenda mówi, że pewnego razu dwie siostry-syreny przypłynęły z mórz południowych do Europy: jedna osiedliła się w cieśninach duńskich i teraz można ją zobaczyć siedzącą u wejścia do portu w Kopenhadze. Druga dopłynęła aż do Gdańska, a później Wisłą i zmęczona, zatrzymała się u podnóża dzisiejszego Starego Miasta i postanowiła tam zostać. Jednak jej wyjątkowość skusiła pewnego podstępnego kupca, który zapragnął wykorzystać ją jako atrakcję na której może zarobić więc uwięził piękną syrenę. Na szczęście mieszkańcy osady pomogli jej się uwolnić i jak głosi legenda:\n„Syrena z wdzięczności za to, że mieszkańcy stanęli w jej obronie obiecała im, że w razie potrzeby oni też mogą liczyć na jej pomoc. Z tego właśnie powodu Warszawska Syrena jest uzbrojona – ma miecz i tarczę dla obrony swego miasta.”\nAktualnie można spotkać dwa pomniki Syrenki w Warszawie: na Powiślu i Starym Mieście.\nT jak… To lubię\nNazwa jak tytuł Mickiewiczowskiej ballady.\nSympatyczne, urokliwe miejsce na Nowym Mieście, kawiarnio-herbaciarnia mieszcząca się w wieży Kościoła ojców Dominikanów.\nPyszne herbaty, kawy i coś słodkiego, dla bardziej głodnych coś bardziej sycącego. Plus smakowite wina i godny polecenia miód pitny, Dwójniak Dominikański – naprawdę warto spróbować, tak wersji z lodem i cytryną jak i grzanego :)\nW sezonie letnim można miło spędzić czas w ogródku przed kawiarnią.\nW sezonie jesienno-zimowym cudownie można spędzić czas nad grami planszowymi.\nMiejsce jak dla mnie – magiczne.\nU jak... Uczelnie\nNie da się nie zauważyć takich miejsc jak kampus Główny Uniwersytetu Warszawskiego, Gmach Politechniki Warszawskiej czy Kampus Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego.\nV jak... Varsavianistyka\nVarsavianistyka - jak pisze sam pomysłodawca na stronie Varsavianistyki: „jest wykładem monograficznym, który składa się z 15 samodzielnych, wyselekcjonowanych z dziesiątków propozycji, wykładów poświęconych Warszawie. Może nie tyle Warszawie, ile na jej przykładzie o umiejętności myślenia o wspólnej przestrzeni publicznej i odwadze jej kształtowania. Wykracza więc znacznie poza akademickie pojmowanie wiedzy.”\nProf. Marek Ostrowski jest pasjonatem Warszawy i patrzenia na miasto w bardziej dociekliwy sposób (niekiedy również z perspektywy helikoptera czy balonu), szukania w nim tego, co niedostrzegalne na pierwszy rzut oka i łączenia przeszłości z teraźniejszością.\nJesienią 2013 roku mają też ruszyć pierwsze podyplomowe studia varsavianistyczne, jak możemy przeczytać na stronie:\n„Historię Warszawy można opowiedzieć podręcznikowymi wydarzeniami społecznymi, z dziedziny prawa, religii czy polityki. Ich spektakularność, a często widowiskowość spychają niekiedy w cień znacznie ważniejsze dokonania intelektualne, dzięki którym rozwija się nasza cywilizacja. W projekcie studiów varsavianistycznych zawiera się idea przedstawienia historii miasta historią dokonań przede wszystkim intelektualnych, które zwykle umniejsza się w kontekście wydarzeń ogólnospołecznych. Historia rozwoju infrastruktury miejskiej: i tej materialnej, na przykład urbanistycznej, i tej niematerialnej, na przykład organizacji zarządzania i finansowania, projektowania i budowy łączności radiowej, sieci komunikacyjnej, wodociągowej, elektrycznej, cieplnej, budowy przepraw: mostów, wiaduktów, podziemnych tuneli metra, niedostępnych przejść między fortecznych czy kanałów burzowych może być równie fascynująca zarówno od strony rozwoju myśli technicznej, jak i roli w ewolucji miasta.”\nV jak… Veturilo\nVeturilo, czyli system rowerów miejskich. Pierwsze samoobsługowe wypożyczalnie rowerów miejskich pojawiły się na warszawskim Bemowie na początku kwietnia 2011 roku i właściwie od razy zaczęły się cieszyć dużą popularnością.\nW jak... Wodociągi Lindley'a\nW 1881 roku władze miasta zawarły umowę z Williamem Lindleyem (ojcem) oraz Williamem Heerleinem Lindleyem (synem) na opracowanie projektu i wybudowanie sieci nowoczesnych wodociągów (dotychczasowa sieć przestała wystarczać, była mało nowoczesna). W rekordowym tempie wybudowano nowe wodociągi, pięć lat później zostały już oddane do użytku. Ujęcie wody zostało zlokalizowane między Wisłą a ulicą Czerniakowską (od 1906 ze specjalnych zatok na Czerniakowie). Tam z nurtu rzeki specjalnymi pompami, tzw. smokami woda była pobierana i wędrowała do Stacji Filtrów na ulicy Koszykowej (gdzie trafiała do pierwszej grupy filtrów, tzw. powolnych).\nWarto dodać, że kiedy w pewnym momencie smoki okazały się nie do końca dobrym rozwiązaniem, aktualny prezydent miasta, Sokrates Starynkiewicz, oddał do kasy miasta pieniądze z własnej kieszeni.\nW każdym razie aktualne filtry warszawskie działają bardzo podobnie jak te zaprojektowane przez Lindley'a, zostały jedynie nieco zmodernizowane.\nZ jak... Zaryczą Lwy z Krakowskiego przedmieścia\nZapewne każdy, kto spacerował po Krakowskim Przedmieściu widział rzeźby lwów strzegących bram Pałacu prezydenckiego. Jednak nie każdy zna porzekadło, według którego owe kamienne lwy miałyby zaryczeć. Kiedy? A wtedy, gdy uniwersytet opuści studentka- dziewica ;) Łódź ma swoją Skłodowską-Curie, która ma podobno w analogicznej sytuacji zejść z piedestału.\nWejdź na blog autorki:\nAutor: Dorota o 21:58\nSubiektywny alfabet o Warszawie – Margerytka polec...


Paella House, Orlando - recenzje restauracji - TripAdvisor\nRestauracje w pobliżu lokalizacji: Paella House\nAtrakcje w pobliżu obiektu Paella House\nNr 619 wśród 2 965 Restauracje w lokalizacji Orlando}\n$$ - $$$Łacińska, Owoce morza, Europejska\nŁacińska, Owoce morza, Europejska, Hiszpańska\nDobra paella dla Orlando\nPrzyjazny, rodzinny i jedzenie było wspaniałe.\nNajgorsze miejsce do jedzenia!!!!!! Nie ma obsługi klienta! Zaoszczędź sobie złe doświadczenia, nie jedź do tego miejsca.\n15 040 recenzji\nUzyskaj szybką odpowiedź od pracowników i klientów obiektu Paella House.\nNa wynos, Rezerwacje, Miejsca siedzące, Obsługa kelnerska, Dostępny parking, Telewizja, Dostęp dla niepełnosprawnych, Alkohol, Wysokie krzesła\nAdres: 12701 S John Young Pkwy, Ste 117, Orlando, FL 32837-3420\nNumer telefonu: +1 407-730-6500


Rozwój motoryzacji | RoadShowTruck\nPoszukiwania auta 7 kwietnia 2014\nJuz od jakiegos czasu planowalem zmienic samochód. Jestem jednak czlowiekiem malo zdecydowanym. To znaczy jesli cos mi sie bardzo spodoba to i owszem potrafie sie na to zdecydowac, ale problem …\nRozbudowa lotnisk 13 maja 2014\nTo jak bardzo istotny jest transport lotniczy dla rozwoju kraju wiedzą wszyscy Ci, którzy samolotami latają. Jak wiele spraw można załatwić dzięki lataniu samolotem powie nam każdy, kto z samolotu …\n« Samochód przyszłości\nWybieramy nawigację samochodową »\nOd zawsze ludzie marzyli o tym, aby zwykłe konie zastąpić na te mechaniczne. Prace nad tym trwały w zasadzie od wieków i kiedy tylko człowiek w wyobraźni mógł stworzyć pierwszy samochód okazało się, że prędzej czy później stanie się on rzeczywistością. Wielu ludziom oczywiście próby się nie udawały, ale w końcu małymi kroczkami rozwój technologii oraz ogólna potrzeba rozwoju sprawiła, że czterokołowce pojawiały się w różnych formach. Najpierw były bardzo niestabilne, wolne i nie nadawały się raczej do codziennego użytku. Mało kto wierzył, że będzie nimi można zawojować świat. W każdym jednak razie naukowcy i pasjonaci tematu motoryzacja nie poddawali się i cały czas dążyli do tego, aby spełnić swoje marzenia. Na ogromną skalę w świadomości kierowców zaistniał dopiero Ford, który w Stanach Zjednoczonych przeprowadził prawdziwą rewolucję motoryzacyjną i w zasadzie od tamtych czasów zaczęła się prawdziwa moda na samochody każdego typu. Ludzie chcieli coraz więcej, coraz lepiej i coraz szybciej, a to wiązało się z ogromnymi nakładami na tą branżę, w którą dzisiaj inwestuje się faktycznie ogromne sumy, które później można obserwować jako cudownie skonstruowane maszyny na czterech kółkach.\nSmart – pomysł na miasto\nPrzyszłość motoryzacji Prawdziwi fani motoryzacji nigdy nie poprzestają na tym co jest, ale czekają i zastanawiają się nad tym co dopiero nastąpi. W wielu przypadkach nawet najodważniejsze wizje stają się rzeczywistością, a...\nWydarzenia w świecie motoryzacji Dla miłośników motoryzacji szczególnie ważne jest jednak to, co wydarzyło się w świecie motoryzacji w ostatnich dekadach – a przede wszystkim masowe pojawianie się samochodów i motorów, ścigaczy, skuterów używanych...\nWyjątkowe samochody dla bogatych Osoby mające spory dochód mogą wybierać niezwykłe samochody. Wśród nich są sportowe samochody, których wygląd zapiera dech w piersiach. Takie samochody oczywiście mają bardzo duże spalanie, ale także można się...


Opinie Nbit Sp.j. Ireneusz Popenda Jarosław Jenczmionka Giżycko - Forum, zarobki, kontakt, telefon i e-mail - GoWork.pl\nNbit Sp.j. Ireneusz Popenda Jarosław Jenczmionka\nOpinie o Nbit Sp.j. Ireneusz Popenda Jarosław Jenczmionka\nPamiętaj, aby Twoja opinia była zgodna z regulaminem i jak najbardziej merytoryczna - zależy nam na tym, by nasi użytkownicy mogli - także dzięki Twojemu wpisowi - dowiedzieć się jak najwięcej o pracy w firmie Nbit Sp.j. Ireneusz Popenda Jarosław Jenczmionka\nWanda Kaźmirska 25.08.2015, 20:45\nDajcie spokój, porażka na całej linii proponują zatrudnienie na 1/8 etatu jak usłyszałam taką propozycję to normalnie myślałam że padnę ze śmiechu haha - jak można coś takiego proponować ludziom? wstyd i porażka, strata czasu !!!!!!! Prezes Firmy to człowiek chyba wybity z rzeczywistości :) No cóż i tacy się rodzą :)\nRekrut 25.08.2015, 20:37\nOpinia n/t potencjalnej współpracy z firmą: pada propozycja pracy na 1/8 etatu, reszta w formie śmieciowej.Już sam brak tej informacji w ogłoszeniu sytuuje firmę nisko na rynku. Rozmowa rekrutacyjna tylko potwierdza tą tezę, kompletny brak kwalifikacji do prowadzenia rozmów przez rzekomego Pana Prezesa, brak informacji o istotnych kwestiach związanych z zakresem obowiązków. Nawet nie zastanawiam się jak może wyglądać rozwój własny w tej firmie.\nwkdajło 03.09.2014, 17:48\nporazka! prezes co jeden to głupszy jesli sie sprzeciwisz uprzyksza zycie. wał za wałem kreci wała\nMentor 02.03.2012, 13:44\nJeden z szefów to nowobogacki gbur, bez szacunku do pracowników, nie wiem jak oddział w Giżycku ale na Śląsku to jest dramat... [usunięte przez admina]\nanonymus 23.02.2012, 09:44\ntaaaaaaaaaaaaaa ależ oczywiście hahahahahaha !!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!!\nZostaw opinię o Nbit Sp.j. Ireneusz Popenda Jarosław Jenczmionka - Giżycko\nUWAGA: Pamiętaj, aby Twoja opinia była zgodna z regulaminem i jak najbardziej merytoryczna - zależy nam na tym, by nasi użytkownicy mogli - także dzięki Twojemu wpisowi - dowiedzieć się jak najwięcej o pracy w firmie Nbit Sp.j. Ireneusz Popenda Jarosław Jenczmionka\nUstaw powiadomienia o nowych opiniach i ofertach Nbit Sp.j. Ireneusz Popenda Jarosław Jenczmionka


Literatura jako lustro. O projekcji i odbiciach fizjologicznych w twórczości Leo Lipskiego - Jarosław Błahy (21706) - Lubimyczytać.pl\nJarosław Błahy /\nLiteratura jako lustro to książka, w której Jarosław Błahy, na przykładzie Leo Lipskiego, polskiego pisarza żydowskiego pochodzenia, ukazuje z jaką siłą patologia, wyrażająca się poprzez kalectwo, wywiera wpływ na proces powstawania dzieła literackiego. Błahy przedstawia twórczość Leo Lipskiego, który był częściowo sparaliżowany i po wieloletniej chorobie w roku 1997 zmarł w Izraelu, ukazując...\nLiteratura jako lustro to książka, w której Jarosław Błahy, na przykładzie Leo Lipskiego, polskiego pisarza żydowskiego pochodzenia, ukazuje z jaką siłą patologia, wyrażająca się poprzez kalectwo, wywiera wpływ na proces powstawania dzieła literackiego. Błahy przedstawia twórczość Leo Lipskiego, który był częściowo sparaliżowany i po wieloletniej chorobie w roku 1997 zmarł w Izraelu, ukazując poprzez pryzmat Stadium lustra, jak wielkie piętno odciska fizjologia na literaturze. Psychoanaliza jest tu jednak tylko jedną z dróg (obok teorii ewolucji, genetyki, antropologii filozoficznej, medycyny i hermeneutycznej interpretacji tekstu) prowadzących w kierunku rozwikłania zagadki tożsamości podmiotu askrzywdzonego i poniżonegoa przez historię i chorobę. Dokonana przez autora Literatury jako lustra interpretacja Piotrusia Leo Lipskiego, dowodzi, iż w dziele pisarza uchodzącego za niezwykle amęskiegoa, można odnaleźć wiele pierwiastków żeńskich. Literatura jako lustro nawiązuje więc tym samym do teorii gender. Opierając się na niej i czerpiąc inspiracje z prac M. Foucaulta i psychoanalizy strukturalnej J. Lacana, Jarosław Błahy wykazuje, iż wbrew powszechnie przyjętym, stereotypowym formułom kanonicznym, teksty literackie Lipskiego są permanentnie fenomenalne i w ten sam sposób ewidentnie pomijane i eksterminowane. Być może dlatego, że Piotruś a jak dowodzi Błahy a jest takim opisem naszej natury, którego nie chcemy zaakceptować, natury wyrażającej się w tym, że gdy konamy, wszystkim życzymy konania, a gdy cierpimy a cierpienia.\nźródło okładki: http://www.wforma.eu/34,literatura-jako-lustro-o-p...»\nCielesność często determinuje nasze działanie, nastawienie do świata, postrzeganie otoczenia. Dopiero w obliczu poważnej choroby zdajemy sobie sprawę jak bardzo jesteśmy zależny od swej przemijalnej cząstki. Jarosław Błahy prowadzi nas krok po kroku po twórczości i życiu Leo Lipskiego, pisarza o zawiłych losach, które prowadzą do wyobcowania fizycznego i duchowego z otoczenia. Cielesna i psychiczna samotność przekładają się na stworzenie literatury nasiąkniętej erotyzmem oraz ocierającej się o turpizm.\nW książce znajdziemy interesującą analizę „Piotrusia”. Jarosław Błahy poddając twórczość Leo Lipskiego hermeneutycznemu oglądowi sięga po dzieła z różnych dziedzin. Nie zabraknie tu odwołań do wiary, religii, psychoanalizy, literatury, antropologii, filozofii, którymi posługuje się swobodnie. W analizie tej znajdziemy interesujące spojrzenie na miejsce kobiet i mężczyzn w społeczeństwie nakreślonym piórem Lipskiego, w którego twórczości brzydota i rozkład są bliskie narodzinom i...\nW książce znajdziemy interesującą analizę „Piotrusia”. Jarosław Błahy poddając twórczość Leo Lipskiego hermeneutycznemu oglądowi sięga po dzieła z różnych dziedzin. Nie zabraknie tu odwołań do wiary, religii, psychoanalizy, literatury, antropologii, filozofii, którymi posługuje się swobodnie. W analizie tej znajdziemy interesujące spojrzenie na miejsce kobiet i mężczyzn w społeczeństwie nakreślonym piórem Lipskiego, w którego twórczości brzydota i rozkład są bliskie narodzinom i wzrostowi:\n„Ciekawe i bujne rzeczy rosną tylko na gównie, na nawozie. Zapach łajna jest zapachem życia. (…) Tylko lekko nadgniłe osobowości są zdolne produkować sztukę” (za Lipskim).\nTo, co w życiu społecznym jest poniżane tu zostaje wyniesione na poziom wyższy:\n„W społeczeństwach i kulturach pierwotnych z kobietą utożsamiane są narodziny umysłu, imaginacji, oniryzmu, bogów, profetyzmu, egzaltacji i jasnowidzenia poprzez miłość, podczas gdy mężczyzna tylko poluje i walczy. Mężczyzna to twór upośledzony dzięki aktywności, kobieta zaś jest uosobieniem bierności, refleksji, pożądania i marzenia, jest personifikacją magii”.\nJarosław Błahy wprowadza nas w świat literatury Lipskiego przez nakreślenie obrazu jego życia, zależności literatury od losów autorów (nie zabraknie tu wielu znanych nazwisk), następnie przechodzi do spojrzenia na erotykę, na którą spojrzenie konturuje do końca, gdzie twórczość polskiego pisarza żydowskiego pochodzenia poddaje psychoanalizie.\nKsiążkę polecam zainteresowanym dobrą literaturą, miłośnikom twórczości Leo Lipskiego, osobom szukającym dróg w analizie twórczości przez pryzmat cielesności i pokazania roli kobiet.\nKaj | 2018-03-12\nkasandra | 2017-06-25\nMiłosz | 2015-06-18\nMustelaNivalis | 2014-04-28


Aby uzyskać informacje na temat konfigurowania kont e-mail, zobacz Konfigurowanie poczty e-mail w aplikacji Poczta dla systemu Windows 10. Jeśli masz problemy z wysyłaniem lub odbieraniem wiadomości albo nie widzisz niektórych lub wszystkich wiadomości lub wpisów kalendarza, zobacz gdzie są moje wiadomości e-mail lub wydarzenia?\nPodczas tworzenia nowej wiadomości możesz zmienić czcionkę, dodać pliki, obrazy, tabele i linki, ustawić ważność wiadomości, sprawdzić pisownię, powiększyć lub pomniejszyć lub znaleźć tekst w wiadomości.\nPoczta dla systemu Windows 10 nie zezwala na ustawianie potwierdzeń przeczytania na wiadomościach wychodzących.\nW górnej części ekranu wybierz pozycję Nowa wiadomość e-mail. Jeśli nie widzisz nowej wiadomości e-mail, zaznacz symbol +.\nJeśli korzystasz z Poczta dla systemu Windows 10 z wieloma adresami e-mail i nie połączono swoich skrzynek odbiorczych, to wybranie pozycji Nowa wiadomość spowoduje otwarcie nowej wiadomości z dowolną obecnie wyświetlaną kontem e-mail.\nJeśli przełączysz skrzynki odbiorcze z wielu adresów e-mail, wybranie pozycji Nowa wiadomość spowoduje wyświetlenie listy połączonych adresów e-mail, z których możesz wybierać. Wybierz preferowany adres e-mail, aby otworzyć nową wiadomość.\nAby dodać adresatów, wpisz adres e-mail w polu do lub wybierz ikonę Dodaj adresatów w , aby wyświetlić listę kontaktów. Jeśli chcesz dodać osobę DW lub UDW, wybierz pozycję DW _AMP_ UDW.\nPo zakończeniu redagowania wiadomości wybierz pozycję Wyślij. Jeśli nie chcesz zachować wiadomości, wybierz pozycję odRzuć . Jeśli nie zaznaczysz jednej z tych opcji i przejdziesz do innej wiadomości na liście wiadomości, Poczta dla systemu Windows 10 zapiszesz nową wiadomość w folderze wersje robocze . Jeśli chcesz później wrócić do niego, wybierz folder wersje robocze , a następnie wybierz wiadomość z listy wersji roboczych.\nZmienianie czcionek, sprawdzanie pisowni i Dodawanie znaków emoji, obrazów, plików, tabel i łączy\nAplikacja Poczta dla systemu Windows 10 obsługuje pełen zakres czcionek, rozmiarów czcionek, kolorów i specjalnych opcji formatowania. Można również wstawiać pliki, obrazy, linki i tabele. Na koniec możesz sprawdzić pisownię, ustawić ważność, powiększyć lub pomniejszyć, a następnie wyszukać w wiadomości.\nAby zmienić czcionkę domyślną, wybierz pozycję Ustawienia > czcionka domyślna. Zmiana czcionki domyślnej wpływa tylko na obecnie używane urządzenie. Zmiana domyślnej czcionki nie dotyczy innych urządzeń.\nAby zmienić czcionkę w nowej wiadomości, użyj przycisków pogrubienie, kursywa i podkreślenie na karcie Formatowanie lub Użyj listy rozwijanej po prawej stronie przycisku podkreślenie, aby wybrać określoną czcionkę i rozmiar czcionki, dodać wyróżnienie lub zmienić kolor czcionki.\nWstawianie znaków emoji, plików, tabel, obrazów i łączy\nUżyj karty Wstawianie , aby dodać do wiadomości różne typy zawartości.\nUwaga: Karta Wstawianie nie umożliwia dodawania tabel, obrazów lub łączy, chyba że w treści wiadomości znajduje się kursor. Jeśli nadal edytujesz pole do lub temat wiadomości, te opcje nie będą dostępne.\nWybierz opcję pliki , aby dodać załącznik do wiadomości e-mail.\nAby wstawić obraz, aby odbiorca widział obraz w treści wiadomości e-mail, wybierz pozycję obrazy.\nUwaga: Obrazy można wstawiać jako pliki lub obrazy. Jeśli wybierzesz pozycję pliki, obraz może nie być wyświetlany, gdy odbiorca otworzy wiadomość e-mail, ale adresat nadal będzie mógł otworzyć obraz, klikając dwukrotnie załączony plik.\nAby dodać tabelę, wybierz pozycję tabela. Domyślnie tabela zawierająca trzy wiersze i trzy kolumny jest wstawiana do wiadomości. Możesz wybrać pozycję Usuń , aby usunąć wiersz lub kolumnę lub wstawić w celu wstawienia wiersza lub kolumny. Użyj innych przycisków wyświetlanych na pasku narzędzi, aby dostosować wygląd i działanie tabeli.\nJeśli chcesz dodać hiperlink do witryny sieci Web, wybierz pozycję link. Jeśli chcesz wyświetlić coś innego niż adres URL lub adres linku, Wypełnij pole tekst do wyświetlenia. W przeciwnym razie możesz pozostawić to pole puste. Po wypełnieniu pola adres adresem URL linku wybierz pozycję Wstaw.\nAby dodać znaki emoji, wybierz pozycję emoji , aby otworzyć selektor znaków emoji. Przejrzyj dostępne symbole emoji za pomocą kategorii u dołu selektora lub kontynuuj wpisywanie, aby znaleźć określony symbol emoji.\nUwaga: Aby użyć selektora emoji, musisz mieć system Windows w wersji 1809 lub nowszej.\nSprawdzanie pisowni, Ustawianie ważności wiadomości e-mail, powiększanie lub wyszukiwanie w wiadomości\nAby sprawdzić pisownię, wybierz przycisk pisownia . Funkcja sprawdzania pisowni używa języka domyślnego w systemie Windows, ale możesz wybrać listę rozwijaną obok pozycji pisownia, aby wybrać inny język sprawdzania pisowni.\nJeśli wiadomość jest bardzo istotna, możesz wybrać wykrzyknik. W wielu programach poczty e-mail komunikaty o wysokim priorytecie są wyświetlane inaczej niż w przypadku braku wysokiego priorytetu. Jeśli wiadomość nie jest ważna, na przykład, że adresat nie musi szybko czytać, możesz wybrać strzałkę w dół, aby oznaczyć wiadomość jako niski priorytet.\nCzy musisz wyszukać w wiadomości słowo lub frazę? Wybierz pozycję Znajdź, a następnie wpisz wyraz lub frazę. Wszystkie wystąpienia wyrazu lub frazy zostaną wyróżnione.\nWybierz pozycję Powiększ, aby zmienić sposób wyświetlania nowej wiadomości podczas jej redagowania. W żaden sposób nie wpłynie to na rozmiar czcionki.\nUwaga: Poczta dla systemu Windows 10 nie umożliwia ustawiania potwierdzeń przeczytania dla wiadomości wychodzących ani tworzenia reguł, które automatycznie przekazują lub przenoszą wiadomości do folderów.\nPo dodaniu konta do Poczta dla systemu Windows 10 możesz zacząć korzystać z aplikacji, aby czytać wiadomości i odpowiadać na nie. Wszystkie nowe wiadomości są wyświetlane na liście wiadomości po lewej stronie okienka odczytu.\nUwaga: Nie można ukryć listy wiadomości lub okienka odczytu w programie Poczta dla systemu Windows 10.\nMożesz odpowiedzieć, Odpowiedz wszystkim, Prześlij dalej, Usuń i Oznacz wiadomość e-mail na pasku narzędzi u góry wiadomości. Jeśli wybierzesz więcej , możesz wykonać dodatkowe czynności, takie jak oznaczanie wiadomości jako nieprzeczytanych, przenoszenie wiadomości do innego folderu, wyszukiwanie w wiadomości, przechodzenie między wiadomościami, zapisywanie wiadomości jako pliku eml i drukowanie wiadomości.\nWszystkie wiadomości są wyświetlane na liście wiadomości. Po skonfigurowaniu poczty e-mail wiadomości są grupowane według konwersacji (temat), a kilka pierwszych wyrazów wiadomości e-mail zostanie wyświetlonych na liście wiadomości pod tematem. Aby odczytać wiadomość, zaznacz ją na liście wiadomości, a wiadomość zostanie otwarta w okienku odczytu. Nie można wyłączyć okienka odczytu, przenieść okienka odczytu lub otworzyć wiadomości w nowym oknie.\nPo przejściu między kolejnymi wiadomościami na liście wiadomości Poczta dla systemu Windows 10 automatycznie oznacza tę wiadomość jako przeczytaną. Możesz wyłączyć tę funkcję lub wybrać inne zachowanie, wybierając Ustawienia > czytania i wybierając jedną z opcji oznaczania elementu jako przeczytanego.\nWyłączanie funkcji Grupuj według konwersacji lub ukrywanie pierwszych kilku wyrazów wiadomości\nWybierz pozycję Ustawienia > czytania. Przewiń w dół do sekcji konwersacja i użyj suwaków, aby włączyć Wyświetlanie podglądu tekstu i/lub pokazać wiadomości rozmieszczone według konwersacji albo włączone , albo wyłączone. Jeśli masz wiele kont, wybór opcji Pokaż wiadomości rozmieszczone według konwersacji dotyczy tylko konta wyświetlonego na liście rozwijanej Wybierz konto .\nJeśli zobaczysz znak X lub symbol zastępczy, w którym ma się znajdować obraz, lub zobaczysz komunikat, że część zawartości wiadomości nie została pobrana, możesz przewijać w dół do dołu wiadomości, aby wybrać pozycję Pobierz wiadomości i obrazy. Aby zmienić to ustawienie dla wszystkich wiadomości, tak aby cała zawartość była pobierana automatycznie, wybierz pozycję Ustawienia > czytania. W obszarze zawartość zewnętrznawybierz konto, a następnie Włącz Automatyczne pobieranie obrazów zewnętrznych i formatów stylów.\nKorzystanie z funkcji przeglądania przy użyciu kursora\nPrzeglądanie przy użyciu kursora umożliwia kliknięcie w okienku odczytu i umieszczenie kursora w dowolnym miejscu w wierszu tekstu. Za pomocą klawiszy strzałek można poruszać się w górę lub w dół linią lub bok po znaku w wiadomości. Przeglądanie przy użyciu kursora jest domyślnie wyłączone. Aby włączyć tę funkcję, wybierz pozycję Ustawienia > czytania. W obszarze przeglądanie przy użyciu kursoraUżyj suwaka, aby włączyć funkcję.\nPodczas odpowiadania, odpowiadania wszystkim lub przesyłania dalej wiadomości jest uwzględniana oryginalna wiadomość. Nie można zmienić tego zachowania, ale można zaznaczyć cały tekst w wiadomości i usunąć go.\nUwaga: Gdy odpowiadasz na wiadomość, do odpowiedzi zostaje dołączona oryginalna wiadomość, ale żadne załączniki nie są dołączane. W przypadku przesłania dalej wiadomości do adresata zostanie wysłana cała wiadomość wraz z załącznikami.\nWpisz odpowiedź, Dodaj wszelkie niezbędne załączniki, tabele, obrazy lub linki, a następnie wybierz pozycję Wyślij w prawym górnym rogu, aby wysłać wiadomość. Jeśli zdecydujesz, że nie chcesz wysyłać wiadomości, wybierz pozycję Odrzuć.\nMożesz ustawić flagę wiadomości, które mają być łatwo dostępne. Aby ustawić flagę, wybierz opcję Ustaw flagę w okienku odczytu. Wybierz pozycję Wyczyść flagę , aby usunąć flagę.\nListę wiadomości można filtrować, tak aby były wyświetlane tylko elementy oflagowane przez wybranie listy rozwijanej obok pozycji wszystkie na liście wiadomości i wybranie pozycji oflagowane.\nJeśli wiadomość nie zostanie wysłana lub odrzucona, zostanie automatycznie zapisana w folderze wersje robocze . Aby wrócić do wersji roboczej, wybierz folder wersje robocze , a następnie wybierz wiadomość. Po zakończeniu edytowania wiadomości wybierz pozycję Wyślij.\nJeśli w skrzynce odbiorczej są wyświetlane wiadomości według konwersacji, wszystkie wersje robocze odpowiedzi i wiadomości przesyłanych dalej zostaną również wyświetlone w skrzynce odbiorczej pogrupowanej z oryginalną wiadomością. Jeśli wyłączysz pozycję Rozmieść według konwersacji, te wersje robocze będą widoczne tylko w folderze wersje robocze .\nWiadomości-śmieci, czyli spam, to powszechny problem. Jeśli otrzymasz wiadomość e-mail, która jest najwyraźniej wiadomością-śmieciem, możesz kliknąć prawym przyciskiem myszy tę wiadomość na liście wiadomości, a następnie wybrać polecenie Przenieś do folderu Wiadomości-śmieci. Spowoduje to usunięcie wiadomości ze skrzynki odbiorczej i wysyłanie jej do folderu Wiadomości-śmieci. Możesz wybrać tylko jedną wiadomość naraz, aby przejść do folderu wiadomości-śmieci.\nPorada: Nie wszystkie konta e-mail obsługują przenoszenie do folderu wiadomości-śmieci.\nPoczta dla systemu Windows 10 nie obsługuje przenoszenia, ukrywania ani zmieniania rozmiaru okienka odczytu ani listy wiadomości. Okienko folderów można rozwijać lub zwijać, wybierając w górnej części ekranu.\nJeśli zwijasz okienko folderów, możesz utworzyć nową wiadomość, wybierając symbol +.\nMoje wiadomości e-mail zajmują zbyt dużo czasu lub nie mogę znaleźć starszych wiadomości\nAplikacja Poczta dla systemu Windows 10 sprawdza wiadomości e-mail w regularnych interwałach. Jeśli chcesz szybko sprawdzać pocztę lub uzyskiwać dostęp do starszych wiadomości, możesz zmienić ustawienia synchronizacji.\nWybierz pozycję Ustawienia > Zarządzaj kontami, a następnie wybierz konto, które chcesz zmienić.\nCzy brakuje starszych wiadomości e-mail lub wydarzeń?


Francja: Manifestacje przeciwko reformie emerytalnej. Doszło do starć z policją - Wykop.pl\n@Szewczenko rmf24.pl #europa #francja #wydarzenia\n@WladcaSlimakow: W Polsce obniżono wiek emerytalny (PiS), we Francji chcą podnieść (moim zdaniem słusznie) Reformy są potrzebne,ale ludzie przyzwyczajają się do dobrobytu i chcą coraz więcej.\n@telpan: W Polsce przywrócono wiek emerytalny, nie łamie się umów w tracie ich trwania. A co do słuszności podnoszenia wieku emerytalnego... może powinniśmy rozmawiać o ilości lat składkowych, a nie o przymusie pracy do określonego wieku biologicznego?\n@telpan: ta tylko ludzie nie rozumieja ze z pustego to i salomon nie naleje. Podwyzszyc podatki - nie. Podwyzszyc wiek emerytalny - nie. No to co ?\nPowinno byc referendum wybrac jedna z dwoch opcji i tyle. Problem ejst taki ze systemy emerytalne francji czy niemiec sa tak samo skazane na porazke jak nasz, bo to system "solidarnosciowy".\nnie łamie się umów w tracie ich trwania\n@videon: to niezla umowa, taka ze aktualnie kazdy wie ze nie zobaczy nawet kwoty ktora wplacil na ZUS, nie mowiac juz o fikcyjnej kapitalizacji rzedu 250% :D :D :D haha\nlegalna kradziez, ale tak to jest jak sie buduje idiotyczny system i sie liczy ze oszuka sie podstawowe prawa matematyki\n@telpan: ktoś musi zapieprzać po to, aby miliony muslimów mogło siedzieć w domu i pobierać dżizję czyli podatek od niewiernych\n@przekret512 wystarczy obniżyć podatki lub znieść obowiązek płacenia składek emerytalnych. k%@!a, dlaczego ja mam płacić składki, jeśli nie wiem czy w ogóle zobaczę emeryturę?\n@asurbanipal_: Nie wiem co Cię tak cieszy, to że państwo w każdej chwili może zrobić Ciebie niewolnika z przymusem pracy aż do śmierci?! Arbeit macht frei... Ciekawi mnie gdzie widzisz arytmetykę w systemie opartym na wymianie pokoleniowej, bo to liczebność nowego pokolenia determinuje wysokość świadczeń, a nie kwoty jakie wpłaciłeś do systemu.\n@WladcaSlimakow: W Polsce jak w państwie demokratycznym. Za czasów komuny Polacy brali udział w licznych protestach i strajkach a wtedy na takiej manifestacji można było dostać kulę, a nie jak we Francji co najwyżej zmarznąć. Teraz władzę się zmienia przy urnie i ona realizuje program który odpowiada obywatelom, a jak nie to można ja przy następnych wymienić, Tym czasem garstka francuskich obywateli robi rozpierdziel bo chcą im odebrać rozbudowane przywileje które są kosztem większości\n@WladcaSlimakow: Ale Francuzi ped@ły hehe biała flaga pierwsi do ucieczki, Polska jako pierwsza stanie w obronie Europy XD\n@WladcaSlimakow: Francuzi protestują bo muszą więcej i dłużej pracować by było na socjal państwo nie cofnie się ani o krok wiesz czemu? Bo jak kolorowi nie dostaną pieniędzy to będzie wojna domowa we Francji. My nie mamy kolorowych jak nie będzie pieniędzy na 500plus to ludzie pójdą normalnie tdo pracy proste.\nW Polsce przywrócono wiek emerytalny, nie łamie się umów w tracie ich trwania.\n@videon: jaka umowa?\n@WladcaSlimakow Bynajmniej bombelkom dały\n@videon: jakie łamanie umów? Jakich umów? Jakich warunków? Prawo do nabywania emerytury ma zasady i jest niezbywalne, ale to nie jest rzeczywista umowa dwóch stron na konkretnych warunkach.\nI dobrze, że tak jest, bo system emerytalny repartycyjny jest niewydolny i wymaga ciągłych korekt, by świadczenia jakoś się trzymały.\nSkoro moja prognoza emerytury w 205X roku to 20% ostatniego wynagrodzenia, a dziś płacę za emerytów, którzy zostają nimi w wieku 60 lat i mają stopę zastąpienia 55%, to zdecydowanie powinno się zmieniać obecne warunki.\nA co do słuszności podnoszenia wieku emerytalnego... może powinniśmy rozmawiać o ilości lat składkowych, a nie o przymusie pracy do określonego wieku biologicznego?\n@videon: najważniejszy jest zgromadzony kapitał i oczekiwana długość życia wpływająca na czas pobierania świadczeń.\nFajnie by było, gdyby było inaczej i wielu by tak chciało, no ale znowu - taki mamy system. Lata składkowe to żadne rozwiązanie dla systemu repartycyjnego z beznadziejnymi prognozami.\n@telpan: Wysłać im Kaczyńskiego. Władze przejmie tam i zrobi z Francji kolonie Wielkiej Lachii\n@videon dokładnie tak jak piszesz. Ja bym dodał od siebie, że można przejść na emeryturę wcześniej według uznania, więc jest wybór, a ludzie nie lubią mieć wyboru po PRL i się buntują ...\n@WladcaSlimakow: A Polsce nie robi się rozpeir...lu na ulicach, nie podpala się cudzych samochodów i nie demoluje się wszystkiego, co popadnie pod przykrywką walki o lepsze jutro.\n@telpan: Skoro praca do śmierci to z jakiej racji płacić jakies składki? Nie rozumiem.\n@videon: To ile lat (średnio) dana osoba będzie pobierać emeryturę zależy od "wieku biologicznego". Im dłuższa przewidywana długość życia na emeryturze tym na więcej lat trzeba podzielić "wypracowany składkami kapitał" i tym mniejsza emerytura. Oczywiście w praktyce nasze składki nie idą na naszą emeryturę tylko na wypłaty dla bieżących emerytów.\nW Polsce przywrócono wiek emerytalny, nie łamie się umów w tracie ich trwania. A co do słuszności podnoszenia wieku emerytalnego... może powinniśmy rozmawiać o ilości lat składkowych, a nie o przymusie pracy do określonego wieku biologicznego?\n@videon: Jak dla mnie nie powinno być żadnych ograniczeń, jeśli komuś wychodzi że uzbierał na minimalną emeryturę.\njeśli komuś wychodzi że uzbierał na minimalną emeryturę.\n@Grewest: W tym całym systemie jest pewien myk, nie odkładasz niczego, więc nic nie uzbierałeś. Liczy się tylko i wyłącznie ile lat zasilałeś ten system.\njakie łamanie umów? Jakich umów? Jakich warunków?\n@Theos: Pewnie prawo karne jest też taką formą uznaniową w Twoim świecie? Ubezpieczenie emerytalne to takie samo ubezpieczenie jak np. AC płacisz za gwarancję wypłaty po zaistnieniu określonych zdarzeń. W przypadku ubezpieczenia emerytalnego to jest wiek ubezpieczonego.\n@WladcaSlimakow: byłem i trzeba im przyznać, że potrafią strajkowac, możemy się uczyć. W szczególności że to przede wszystkim biała klasa średnia wychodzi na ulicę.\n... No i nie może zabraknac\nLiczy się tylko i wyłącznie ile lat zasilałeś ten system.\n@videon: Liczy się sumę składek dzielonych przez szacowaną długość życia. Lata liczyło się w starym systemie.\n@Grewest: Nie, nadal mówisz jak jest obliczana wysokość emerytury, ja mówię jak to działa - bo tu nie odkładasz niczego. Pracownik pracujący za komuny i wpłacający do systemu składkę od 20$ jakie wtedy zarabiał zapewniał dostatnie dożycie ówczesnym emerytom, tak jak jemu zapewnia ten system od osób które już zarabiają obecnie po 600$/mc. Tu się liczy tylko zusowskie dukaty szczęśliwości emerytalnej.\nbędzie wojna domowa we Francji.\n@Marcin360V2: A to by się akurat bardzo przydało, zresztą nie tylko tam. Nie wiem, dlaczego ludziom się tak bardzo ta opcja nie podoba.\n@asperger15k: wojna to tylko śmierć i cierpienie zwykłych ludzi. A ci co do niej doprowadzą będą sobie spokojnie żyć. Niestety Francuzi lubią się co jakiś czas zabijać a to już ich problem.\nwojna to tylko śmierć i cierpienie zwykłych ludzi.\n@Marcin360V2: Nie tylko. To także naturalny zanik niektórych problemów społecznych, poprzez zniknięcie ludzi, którzy byli źródłem tych problemów.\n@smyczek: jak PO kopało nas po dupie to nikt nie wyszedł, Polacy tylko raz protestowali - przeciwko ACTA. Musimy zrozumiec, że jako naród też mamy prawo głosu, nawet większe niż politycy ! Uczmy się od Francuzów\n@przekret512: Tylko oni wyboru nie mają. Bo jedyny słuszny wybór to wyp$@#$!@ić z kraju wszystkich murzynów na zasiłku i połowę lewackich polityków.\n@asperger15k: Ktoś tu czytał main kanpf ?\n@jumalafaq: Ja nie. Po prostu stwierdzam suche fakty, w oderwaniu od kwestii, powiedzmy, emocjonalnych (brakuje mi teraz właściwego słowa).\n@przekret512: Podnoszenie podatków nie równa się z większymi wpływami do budżetu. Wiek emerytalny biologiczny to tez bzdura bo jak mówić o pełnej zdolności do pracy w wieku 65 lat? Czy pracownik w tym wieku jest tak samo produktywny? Nie. Emerytura powinna być liczona od lat przepracowanych a nie od tego ile lat mam...\n@WladcaSlimakow: Francuzi wy pracujcie do śmierci najlepiej po to żeby pasożyt imigrant mógł żyć na bogatym socjalu. ( ͡° ͜ʖ ͡°)\nNie wiem co Cię tak cieszy, to że państwo w każdej chwili może zrobić Ciebie niewolnika z przymusem pracy aż do śmierci\n@videon: to nie panstwo czyni cie niewolnikiem a ignorancja/niewiedza/bezczynnosc zwyklych ludzi, ktorzy w zdecydowanej wiekszosci wychodza z zalozenia ze ci co rządzą wiedza co robia dlugofalowo i ze sie "wszystkim zajma" i nie trzeba sie niczym interesowac :D\nliczebność nowego pokolenia determinuje wysokość świadczeń, a nie kwoty jakie wpłaciłeś do systemu.\nno to bez powodu nie napisalem ze system jest idiotyczny i zlodziejski, ameryki nie odkryles, wiem jak on dziala.\nwiek emerytalny biologiczny to tez bzdura bo jak mówić o pełnej zdolności do pracy w wieku 65 lat? Czy pracownik w tym wieku jest tak samo produktywny? Nie. Emerytura powinna być liczona od lat przepracowanych a nie od tego ile lat mam...\n@podmaks: zgoda, o ile przepracowanych lat bedzie 50 ....\nNie wiem ludzie zyja w iluzji ze moga pracowac 40 lat, a kolejne 20 siedziec na emeryturze na utrzymaniu innych. Jesli ktos sobie sam zgromadzi przez te 40 lat taki kapital - ok, jego sprawa. Ale przecietny kowalski robiacy w fabryce takiego kapitalu nie ma a rzadzacy chociazby bylo uczciwi nie sa cudotworcami...\nPolacy są już tak urobieni i zarobienia, boją się własnego cienia że już naprawdę nie wiem co by się musiało stać by Polacy wyszli gremialnie na ulicę !\n@Ash69: Polak polakowi polakiem, nauczyciele wyszli na ulice to ich spoleczenstwo zgnoiło, pis w zasadzie nic robic nie musial\n@Ash69: a kto ci broni wyjść, kraty w piwnicy?\n@Ash69: Tak! Z pewnością chodzi tu o strach a nie o to że nikt normalny nie widzi sensu w "gremialnym wychodzenu na ulice"\n@Pawel993: dzień dobry chciałbym godnie zarab LYBERUM VETO Sk!##ESYNIE, masz lepiej niż bezdomny to nie narzekaj!\n@Marcin360V2: Zarabiam grubo powyżej średniej krajowej. Z tym że w moim zawodzie w Niemczech czy Francji zarabiał bym 3 razy tyle dzbanie. Tu jest problem. Płacę w Polsce są śmieszne niskie prawie w każdej branży.\n@Ash69: Napisałem dalej. Musieliby im zabrać plazmę ze ściany i zamknąć market z najtańszym żarciem.\nPolak polakowi polakiem, nauczyciele wyszli na ulice to ich spoleczenstwo zgnoiło, pis w zasadzie nic robic nie musial\n@Pawel993: To co innego. Ludzie nie są zadowoleni z pracy nauczycieli i ogólnie czują, że i tak mają już bardzo dobrze (dużo wolnego, dorabianie na korkach itd). Dzieciaki przychodzą ze szkoły z gigantyczną ilośćią pracy domowej, a powinno to być zrobione w szkole przy tablicy. Dzieciak bez korków sobie nie radzi. Nie tędy droga. Winne jest ministerstwo edukacji, ale ludzie wyżywają się bezpośrednio na nauczycielach.\nLudzie nie są zadowoleni z pracy nauczycieli\n@zigibombes: a ja nie jestem zadowolony z pracy kierowcy autobusów jak będś stajkować to będziemy ich cisnąć że "japa tam i zapierdzielać za najniższą krajową"\n@DarrDarek: @Ash69: No to jedz zarabiać 3 razy więcej do niemiec. Przy okazji pozdórw pierwszego murzyna co cię w dupę wycharata.\nA zarabiamy mniej, bo tacy jak ty od lat 90tych wybierali do rządzenia Tusków, Kwaśniewskich i podobych zdajców.\n@Pawel993: nauczyciele, KODziarze, "wolne" sądy, kobiety, rodzice chorych dzieci czy pielęgniarki to były protesty organizowane odgornie przez polityków opozycji. Ludzie szybko to zrozumieli, ciagle było widać na nich te same mordy. To nie były strajki społeczne tylko manifesty POlityczne\n@szokoloko: yhym ale innych protestów nie ma\n@Ash69: no jak nauczyciele strajkowali to nie dość, że społęczeństwo łykało propagandę rządu o nich że oni to tylko 16 godzin pracują dlatego tyle zarabiają, to jeszcze nie pensje im zabrali za czas strajku. Teraz powiedz mi czy ludzi rzeczywiście stać by strajkować, gdy ich pracodawcą jest rząd, i to tak agresywny...\n@jumalafaq: tu się srogo mylisz, tymi ludźmi co wymieniłeś to ja gardzę. Jestem mocno w prawą stronę.\n@pocowamto: W Wiadomościach wczoraj kłamliwy reportaż o Francji był. O nominacjach Pawłowicz i Piotrowicza ani słowa! Publiczna stacja nie zająknęła się o tym, że w Polsce jest dwójka nowych członków Trybunału Konstytucyjnego.\n@pocowamto: on się chyba zemścił na jego wrogach z TS i dał im do codziennej pracy najgorszych do obcowania ludzi, jakich miał, a którzy dodatkowo cicho w kącie siedzieć nie będą. Myslę, że to element gry politycznej a społeczeństwo dostaje w ryj przy okazji i niejako "niechący". cóż, widocznie taka mała potwarz była wg Kaczora warta zemsty na TS.\n@WladcaSlimakow, @Ash69: Ale wiecie, że oni protestują przeciwko temu, czego chyba większość osób na wykopie chce: uproszczenie systemu, zniesienie przywilejów oraz obliczanie kwoty świadczenia z całej pracy a nie tylko z końcówki tuż przed przejściem na emeryturę? Najbardziej skomlą tutaj tirowcy i budżetówka, czyli chyba najbardziej znienawidzone na wykopie grupy xD\n@zielonka18: szukasz logiki, błąd. Tu nie chodzi o to, czy reforma jest dobra, czy zła, tu im chodzi o to, żeby cisnąć po tym "lewaku" Macronie. Taki ich obraz, ktoś kogo nie lubią robi to czego sami by chcieli? Nieważne, trzeba ośmieszać.\n@zielonka18: Ciiiiiii, psujesz narrację zza murów oblężonej twierdzy! Francja upada, choćby niektórzy mieli języki zjeść! Teraz im te grupy pasują do wgranej narracji, więc nie przeszkadzaj! ¯\__(ツ)_/¯\nConvi 1 mies. temu via Android\n@zielonka18 sporo wykopkow tak bardzo nie lubi, wręcz niemawidzi, "lewackiego" Macrona, ze nie są świadomi tego, ze z jego poglądami są dość blisko ( ͡° ͜ʖ ͡°)\nZ opisu wynika ze to calkiem dobra reforma.\nPlacenie komus emerytury na podstawie zarobkow z 6 ostatnich miesięcy to kpina\n@Pznienacka: W dodatku spora większość (70%+, zależnie od badania) społeczeństwa reformę popiera. Tak wygląda siła mediów. Pokazuje się, pod emocje, skrajne przypadki z protestów, przez co wyglądają one na większe niż są. Pełną inbę odwaliły wczoraj Wiadomości, sugerując wprost, że naród francuski jest niemalże pod reżimem Macrona, który wprowadza reformy, których nikt nie chce, a władza nikogo nie słucha. Piękny przekaz pod elektorat - na zachodzie to dopiero jest brak demokracji i wszelki upadek wszystkiego!\n439\twykopali 3\tzakopali 6.7 tys. wyświetleń