Publiczna Szko³a Podstawowe im. Tadeusza Ko¶ciuszki w B³êdowie - Integracja pierwszych klas\nData: 28-10-2014 o godz. 22:25:08\n21 pa¼dziernika 2014 roku, klasy pierwsze Zespo³u szkó³ w B³êdowie - wraz z opiekunami, którymi byly Pani Karolina Sulima, Pani Aniela Szymanek oraz Pani Dominika Skowroñska wyruszy³y na wycieczkê integracyjn± do Warszawy...\nZbiórka odby³a siê o godz. 6:30, jednak pomimo wczesnej pory nikt z uczestników nie zaspa³. Dziêki temu mogli¶my wyruszyæ punktualnie.\nPierwszym punktem wycieczki, który zwiedzali¶my, by³o Centrum Olimpijskie w Warszawie. Bez w±tpienia jest to presti¿owe miejsce, w którym spotykaj± siê olimpijczycy oraz wszyscy ludzie zwi±zani ze ¶rodowiskiem sportowym. Przewodnik przedstawi³ historiê powstania igrzysk olimpijskich oraz przybli¿y³ nam sylwetki najwiêkszych polskich sportowców. Obiekt ten posiada równie¿ ekspozycje sta³± Muzeum Sportu i Turystyki oraz wystawy organizowane przez Polski Komitet Olimpijski.\nKulminacyjnym punktem wycieczki by³a wizyta na Stadionie Narodowym, który jest najnowocze¶niejsz± aren± wielofunkcyjn±, a zarazem najnowocze¶niejszym obiektem tego typu w Europie. Na Stadionie Narodowym odbywaj± siê nie tylko najwa¿niejsze mecze pi³ki no¿nej, ale równie¿ imprezy motoryzacyjne jak np. Nitro Circus Live oraz koncerty ¶wiatowych gwiazd. W tym miejscu uczestnicy wycieczki mieli okazjê poczuæ siê jak kibic. Zwiedzali¶my nawet szatniê, w której do najwa¿niejszych meczów przygotowywa³ siê Robert Lewandowski.\nPó¼niej wyruszyli¶my w stronê Centrum Nauki Kopernik, w którym spêdzili¶my oko³o 2 godziny. Jest to najwiêksze centrum nauki w Polsce. Uczniowie klas pierwszych mogli zaanga¿owaæ siê w poznanie i zrozumienie ¶wiata poprzez samodzielne wykonanie do¶wiadczeñ oraz uczestnictwo w procesie twórczym. Mogli¶my poznawaæ i kszta³towaæ umiejêtno¶æ komunikowania siê oraz krytycznego i kreatywnego rozwi±zywania problemów.\nOko³o godziny 19:00 powrócili¶my do B³êdowa. Dziêkujemy naszym opiekunom za zorganizowanie tej wycieczki oraz za mo¿liwo¶æ uczestnictwa w tym wyj±tkowym wydarzeniu.


Włatcy móch - odcinek 117 - Murzynek Bambo - streszczenie odcinka - Telemagazyn.pl\nWłatcy móch - Odcinek 117 : Murzynek Bambo\nserial animowany, , (audycja z napisami dla niesłyszących) Opowieść o paczce ośmiolatków z klasy II B. Każdy z nich jest inny. Każdy jest niepowtarzalny. Każdy, to wielka indywidualność. Jest jednak coś co zespala grupę. Rzeczą tą są podobne marzenia. Nie są to jednak typowe marzenia ośmiolatków. Marzenia naszych bohaterów są o wiele poważniejsze i sięgają całe lata świetlne dalej niż nowy rower, kolejka elektryczna czy konsola do gier. Ich celem jest władza nad światem. Na to jak ją zdobyć, każdy z bohaterów - Konieczko, Maślana, Anusiak i Czesio - ma swój własny pomysł. Na drodze do spełnienia swych marzeń nasi bohaterowie napotykają na rozmaite przeszkody. Ich głównym źródłem są oczywiście... dorośli. Ich najokrutniejszym przedstawicielem (oprócz rodziców, rzecz jasna) jest nauczycielka - PANI FRAŁ, najstarsza na świecie nauczycielka nauczania początkowego. Zanim nasi bohaterowie spełnią swe największe marzenia, muszą niestety odbębnić swe dzieciństwo. Pod ich nogi rzucone więc będą rozmaite kłody, pod postacią: wywiadówek, dyktand, dziewczyn, kożuchów na mleku, wypadających mleczaków, prac domowych, drugich śniadań i wielu innych, potwornych rzeczy, z którymi poradzić sobie będą mogli tylko trzymając się razem.\nNiedziela 14.04.2019 01:40 Odcinek 117\nCzwartek 14.02.2019 02:10 Odcinek 117\nPoniedziałek 04.02.2019 21:00 Odcinek 117\nCzwartek 01.11.2018 02:30 Odcinek 117


Wpisy roku 2016 | Transport - http://transport.malbork.pl/\nWpisy roku 2016 | Transport\npressomess Kompleksowe usługi remontoweDecydując się na przeprowadzenie remontu z pewnością warto rozważyć zatrudnienie specjalnej ekipy remontowej. Jak wiadomo, dobór pracowników jest niezwykle istotny, ponieważ od ich zaangażowania w pracę w odkryj więcej tu\nśrodki czystości dla przemysłu spożywczego Co to są detergenty?Detergenty sole sodowe estrów kwasu siarkowego z wyższymi alkoholami (np. laurylosiarczan sodu) związki lub ich mieszaniny, które stanowią aktywny czynnik wszelki przeczytaj wszystko\nDodane: 12:01 28. 09. 2016\nmanicure hybrydowy żoliborz Epilacja - definicja zabieguEpilacja ? czasowe lub trwałe pozbawienie skóry owłosienia, co może być skutkiem celowego działania (np. zabiegu kosmetycznego) lub działania ubocznego (np. działania promieniowania jonizującego, chemikalió więcej pomocy\nusługi pogrzebowe gdańsk PogrzebPogrzeb ? ogół obrzędów towarzyszących grzebaniu lub kremacji zwłok zmarłego. Pogrzeb traktowany jest jako jeden z podstawowych moralnych i religijnych obowiązków wobec zmarłego człowieka. Forma obrzędowa pogrzebu zależy od wyznawane dowiedz się\nDodane: 07:16 28. 09. 2016\nSzansą na dożycie sędziwego wieku chorując na SM jest dobrze dobrane leczenie. Właśnie dlatego nowe leki w stwardnieniu rozsianym z pewnością pomogą sporej ilości pacjentów cierpiących na tą chorobę powstrzymać jej postępowanie.Wikipedia o chorobach uszkodzenia os idź tutaj\nJak oszczędzać na wodzie do ogrodu? Zobacz nasz poradnik zbiorniki na deszczówkę Co to jest szara woda?Szara woda ? Europejska Norma 12056-1 definiuje szarą wodę jako wolną od fekaliów zabrudzoną wodę. W praktyce jest to nieprzemysłowa woda przeczytaj wszystko\nDodane: 09:53 27. 09. 2016\nboiler service Islington Plumbing performed in City of hydraulic engaged in the execution of various works. Some of them are contracted by the city authorities and owners of various public buildings, and others by owners of private flats and h kliknij strone\nDodane: 09:34 27. 09. 2016\npsychiatra elbląg Pomoc psychiatryczna dla osób uzależnionych od narkotykówLeczenie osób posiadających różne uzależnienia może być bardzo trudne i prowadzone jest przez psychologów oraz psychiatrów. Coraz częściej występującym współcześnie uzależnieniem jest uza spójrz na to\nDodane: 08:27 27. 09. 2016\nPrzewozy osób wygodnymi taksówkami to usługa coraz bardziej poszukiwana. Szczególnie przez zagranicznych podróżujących. Dzisiaj na temat taxi łódź i ogólnie o transporcie. miłego czytania.Taksi klasy luksusowejLuksusowe taksówki kursują po większych miastach oraz na trasach międz czytaj tutaj więcej\nDodane: 07:52 27. 09. 2016\nZwierzątko może zachorować w najmniej oczekiwanym momencie, odpowiednia pomoc będzie niezbędna. Dlatego warto zdawać sobie sprawę gdzie jest lecznica weterynaryjna radom , by mieć możliwość jak najszybciej się tam udać. O weterynarzach.Szpitale dla zwierzątSzybka pomoc dla więcej informacji\nDodane: 07:44 27. 09. 2016\nW jakim czasie będziemy potrzebowali usług takich jak geodezja chojnów ? W sumie zawsze kiedy będziemy mieli do czynienia z działkami, budową czy przebudową istniejącego budynku.Technikum geodezyjneGeodezja to trudny i wymagający zawód, to wręcz praca dla ludzi pełen artykuł\nNa budowie z pewnością będziemy potrzebowali człowieka od pomiarów dla przykładu. geodezja Środa Śląska . Bez wyliczeń geodezyjnych nic nie byłoby budowane. Dzisiaj o geodetów, wyliczeniach oraz opracowaniach geodezyjnych.Mapa numeryczna w WikipediiMapę numeryczn wszystko\nDodane: 05:04 27. 09. 2016\nprzewozy świętokrzyskie Jak rozpocząć pracę za granicą? W ostatnich latach ilość osób, która podejmuje pracę za granicami naszego kraju, ciągle rośnie. Wpływają na to przede wszystkim zarobki, które w Niemczech czy Anglii mogą być nawet kilkakrotnie wyższe n więcej pomocy\nbuy coving stucco home Manufacturing Domestic stucco may have different sizes and shapes. Therefore stucco having a large size can be ordered in companies involved in-maker ornamental cornices and ornaments. Plans for its implementation and the insertion sho dalej\nczęści do myjni bezdotykowych Dlaczego warto zrobić prawko w młodym wieku? W ostatnich latach można z łatwością zaobserwować tendencję do uczęszczania na kurs prawa jazdy zwłaszcza wśród najmłodszych dorosłych. Trzeba przyznać, że ta gru więcej\nDodane: 12:27 26. 09. 2016\nheating repair London Valves - where do we use them?Valves are found in virtually every industrial process, including water and sewage processing, mining, power generation, processing of oil, gas and petroleum, food manufacturing, chemical and plastic m pomocne wskazówki\nFirmy typu studio cati umożliwiają prowadzenie badań i rozmów telefonicznych opierając się o indywidualne systemy do prowadzenia statystyk. To świetna szansa dla mniejszych firm, poszukujących firm zewnętrznych prowadzących takie usługi.Kwestia dobreg idź tutaj\ngabinet ortopedyczny elbląg Najczęstsze urazy ortopedyczne w okresie zimowymW okresie zimowym do lekarzy często trafiają osoby, które uległy jakimś urazom ortopedycznym. Najczęstszymi urazami ortopedycznymi występującymi w okresie zimowym są zwichnięc wszystko\nDodane: 10:12 26. 09. 2016\nWłaściwie dopasowane spodnie to ważna kwestia, ale niestety takie są najczęściej bardzo kosztowne. Modne damskie spodnie sklep internetowy albo inne sklepy internetowe proponują korzystne ceny oraz duży wybór. Wpis o odzieży i szyku.Różne kurtki jesienn odkryj więcej\nplumbing Fulham Work at the plant hydraulic Every plumber has a practical education in the field of hydraulics supported by practices in one of the plumbing. Only a certificate of holding of such practices would constitute a hydraulic plant manag doczytaj wszystko\nJak w 2020 transportować ponadgabaryty na sto procent!Śmiali Się Gdy Powiedziałem, że Chcę wynająć podnośnik. Ale Gdy Zobaczyli Jak ...Nie Czytaj Tego Jeśli NIE Chcesz zamówić kolektory słoneczneNowoczesne sposoby jak znaleźć dobrego prawnika w każdych warunkach7 Wskazówek Aby Leczyć zębyKto musi zyskać na fotowoltaice?Te porady jak korzystać z porad prawnika w Gliwicach zaskoczą nawet profesjonalistę!Szokujące 7 Metod Aby korzystać z porad prawnika w GliwicachJak przygotować się na wizytę u prawnika Natychmiastowo? Can You Buy a Brake Hose on a Commercial Sunday ? Jak wygląda dachowanie od środkaCzy w 2020 warto poświęcić czas aby szkolić z bhp w BiałymstokuJak szkolić z bhp w Gorzowie - odkrycie 2020!4 Największych Kłamstw O Tym Jak Remontować Przewody Kominowe4 Pomysłów Aby uczyć się hiszpańskiegoNajwyższej jakości taras- co i jakWycena tego jak zrobić dezodorant w domuWartość tego jak znaleźć dobrego prawnikaNie trać zębów - o stomatologii zachowawczejNie Musisz Być Ekspertem Aby Pozycjonować Strony. Wystarczy, że Zastosujesz Te 6 Zasad.Czy żeby zamówić fotowoltaikę potrzebne są studia?Nowości w 2020 jak zamówić fotowoltaikęUWAGA! Stosując Te 8 Błędów NIGDY Nie Dowiesz Się Jak transportować ponadgabarytyMetody jak dobrze zrobić dezodorant w domuNie Czytaj Tego Jeśli NIE Chcesz pożyczć mebleTylko tutaj więcej informacji o tym jak Szkolić z bhp w Opolu5,5 Internautów Już Wie Jak bhp. A Ty?Uczyć się hiszpańskiego? Tak czy nie?Naprawić ekspres do kawy? Tak!7 Prostych Metod Aby wybrać dobre panele fotowoltaiczne\nPrzycinanie drzew i prace na wysokościach - kiedy warto wynająć podnośnik?Zanim zaczniesz swoją przygodęPierwszy samochód - czego nie kupować?Sklepy internetowe, czy to się jeszcze opłaca?Jak wybrać dobrego stomatologa? Poradnik dla pacjentów z ZabrzaWysyłanie i wybór kartki z zaproszeniem na ślubO przypadkach silnego bólu zębaProblemy dentystyczne - paradontozaAuto na kanale - co zrobić?Mechanika samochodowa - co warto wiedziećJak naprawić komin w szybki sposóbMedycyna estetyczna to jednak dalej medycyna, dlaczego?Another boring article - plumbingMvmt w plStomatologia i jej specjalizacjeModna odzież w sklepach internetowych - czy warto?Przestrzeganie prawa - co warto wiedzieć?Kiedy warto udać się do psychoterapeuty?Naprawa samochodówDo czego stosujemy drewno?Kursy energetyczne - ogólnieMechanika pojazdów - co, gdzie i jak?Do you like wildlife?Inspirująca kultura, piękne krajobrazy i pyszne jedzenia - HiszpaniaYour computer needs help?Kiedy do przedszkola?Nigdy Nie Rób Tych 6 Rzeczy Jeśli Chcesz Tworzyć StronyKorzyści z marketingu internetowegoSerce twojego auta - silnikRóżne źródła ciepła - porozmawiajmy o ogrzewaniu


Niech przemówią gole, a nie Pique\n21:28 • 11 Sty 2017\nPiękna akcja Southampton i gol!\nAle "Święci" pograli! Na samym końcu piłka trafiła pod nogi Nathana Redmonda. 1:0!\n21:18 • 11 Sty 2017\n11 stycznia w karierze Leo Messiego\n21:10 • 11 Sty 2017\nBramkarka PSG wspiera akcję kibiców\n20:47 • 11 Jan 2017\nJestem za #paszportdlaJasia 👌🏻🇵🇱 @jasmin_buric 👏🏻\nKibice Lecha chcą pomóc Jasminowi Buriciowi w zdobyciu polskiego obywatelstwa - z tej okazji powstał hasztag #paszportdlaJasia. W akcji postanowiła wziąć udział polska bramkarka PSG - Katarzyna Kiedrzynek.\n20:58 • 11 Sty 2017\nUraz młodego bramkarza Legii\n20:46 • 11 Sty 2017\nSłynny klub z wielkim zakazem od UEFA!\nNiegdyś Partizan Belgrad był jedną z europejskich potęg, jednak w ostatnich latach boryka się z wielkimi problemami. UEFA wydała oficjalną decyzję o nałożeniu na serbski klub kary wykluczenia z europejskich rozgrywek (Liga Mistrzów i Liga Europy) na jeden sezon, w latach 2017-2020. Jeśli dzięki wynikom w lidze Partizan zakwalifikowałby się do europejskich rozgrywek w dwóch sezonach z rzędu, tylko w pierwszym z nich podlegałby dyskwalifikacji. Powodem tej decyzji są długi na poziomie 2,5 mln € wynikające z niepłacenia opłat ubezpieczeniowych i podatkowych w Serbii. Klub nie uregulował opłat od września 2016 roku, mimo wielokrotnych monitów ze strony uprawnionych organów. To trzeci przypadek w ciągu ostatnich pięciu lat, gdy klub ma podobne problemy. W 2013 roku Partizan dostał roczny zakaz występowania w europejskich pucharach, tym razem UEFA zdecydowała się jednak na bardziej dotkliwą karę, która ma zmotywować włodarzy do podjęcia radykalnych zmian w klubowych strukturach.\n15:35 • 11 Sty 2017\nIvan Gonzalez jest w Krakowie\nByły piłkarz m.in. Malagi oraz Realu Madryt Ivan Gonzalez jest w Krakowie i zapewne wkrótce zostanie nowym piłkarzem Wisły.\n20:27 • 11 Sty 2017\nSkład Barcelony na Athletic Bilbao\n20:03 • 11 Jan 2017\n🔴🔵 #FCB XI: 13. Cillessen 3. Piqué 5. Sergio 8. Iniesta 9. Suárez 10. Messi 11. Neymar 12. Rafinha 18. Alba 20. S. Roberto 23. Umtiti\n20:23 • 11 Sty 2017\nAlex Morgan rozgrzewa Lyon\n20:18 • 11 Sty 2017\nSkład Athletic Bilbao na Barcelonę\n🦁 Starting XI Iraizoz Bóveda Balenziga Laporte Etxeita San José Beñat Eraso Sabin Merino Williams Saborit #athlive\n20:19 • 11 Sty 2017\nRonaldinho przefarbował włosy?!\nByły gwiazdor m.in. Barcelony pojawił się na imprezie brata w nowej stylizacji. Pod typową dla niego czapką można dojrzeć włosy przefarbowane na blond! No chyba, że to jakaś imprezowa peruka... ;)\n20:07 • 11 Sty 2017\nAncelotti o piłce w Europie i w Chinach\nTo prawda, w tym miesiącu wielu piłkarzy wyjechało do Chin, ale wydaje mi się, że europejskie kluby nadal są bezpieczne. Najlepsze rozgrywki nadal są w Europie. To tu jest poważny futbol. Piłkarze nie grają tylko dla pieniądzy. Grają po to, by być najlepszymi i być występować w najważniejszych meczach. Dlatego uważam, że europejskie kluby nie mają się czym martwić.\n20:05 • 11 Sty 2017\nCarlo Anelotti za:goal.com\nKaka jeszcze zdążył ją wygrać\n20:01 • 11 Sty 2017\nNowa stylówa Artura Boruca\nNew style for today from Ami 🤷🏼♂🙈❤ #amioli #boruc @arturboruc\nCzego to się nie robi dla dzieci? ;)\n19:55 • 11 Sty 2017\nSkład Liverpoolu na Southampton\nCoentrao założył "siatę" CR7\nPodczas gry "w dziadka" na treningu Realu Madryt doszło do zabawnej sytuacji. Coentrao założył efektowną "siatkę" Cristiano, który nie mógł się z tym pogodzić i zaczął nawet przekonywać kumpli, że to nie powinno się liczyć. Później postraszył jeszcze Coentrao ruchem nogą w stylu Jean-Claude'a Van Damme'a.\n19:47 • 11 Sty 2017\nSkład Southampton na Liverpool\n19:39 • 11 Sty 2017


Garaż blaszany cena śląsk – Agregat do gipsowania\nWystawa i sprzedaż garaży blaszanych w Radlinie, ul. Oferujemy trwałe garaże o najwyższej jakości, w najatrakcyjniejszej cenie na rynku. Produkujemy garaże blaszane i blaszaki – ZADZWOŃ: 3-każdy wymiar.\nKopiaCeny – Nasza firma zajmuje się kompleksowym wykonaniem garaży blaszanych. Realizujemy zamówienia na blaszaki zarówno na terenie śląska jak i reszty . GARAŻE BLASZANE GARAŻ BLASZANY BLASZAKI 6xTANIO. Garaż blaszany 6XGaraże blaszane Blaszaki ORZECH.\nGaraż Blaszany w Śląskie najnowsze ogłoszenia na OLX. Garaz Blaszak w Śląskie najnowsze ogłoszenia na OLX. Nasze garaże blaszane zaprojektowane i wykonane są z najwyższej jakości materiałów.\nNasz produkt wyróżniają też niepowtarzalne . Wymiar 2x2x2x2x2x2x2x2x2x2x2xCena 8zł 8zł 8zł 9zł 11zł 11zł 12zł. NAJWYŻSZA JAKOŚĆ W NAJNIŻSZEJ CENIE; TYLKO U NAS TRANSPORT I MONTAŻ GRATIS! Garaże blaszane dwustanowiskowe (w tym także dwuspadowe). Producent garaży blaszanych Konstal oferuje garaże blaszaki.\nTylko u NAS nowy sposób wykonania bram dwuskrzydłowych.\nGaraże blaszane – niskie ceny ▻ Blacha ocynkowana, akrylowa RAL i. Blaszaki z blachy ocynkowanej spotkać można zarówno na całym Śląsku, jak i w . Oferta blaszaków, garaży blaszanych z Krakowa, Małopolski i Śląska, hurtowe ceny blaszaków. Witamy na stronie producenta garaży blaszanych i kojców dla psów. Podkarpacie, świętokrzyskie, opolskie gdzie transport . Garaż można zamówić: telefonicznie; e-mailowo; faksem; osobiście. Oferujemy Państwu bramy garażowe, garaże blaszane powlekane i inne.\nTRANSPORT GRATIS NA CAŁĄ POLSKĘ , montaż gratis na śląsk i małopolskę. Firma Rus-Stal jest producentem garaży blaszanych, cechujących się wytrzymałością konstrukcji i najwyższą. Promocja w cenie garażu otrzymują państwo. Garaże blaszane zaprojektowane przez nas są wykonane z najwyższej jakości materiałów, zapewniając długi okres .


NADAJNIKI GPRS LX10 LX20. Instrukcja instalacji i programowania - PDF\nNADAJNIKI GPRS LX10 LX20. Instrukcja instalacji i programowania\nDownload "NADAJNIKI GPRS LX10 LX20. Instrukcja instalacji i programowania"\n1 NADAJNIKI GPRS LX10 LX20 Instrukcja instalacji i programowania Wersja firmware: 1.11 Wydanie: 3 Wersja Konfiguratora nadajników GPRS: Data wydania:\n2 DEKLARACJA ZGODNOŚCI My, EBS Sp. z o.o., z pełną odpowiedzialnością oświadczamy, Ŝe niniejszy produkt spełnia wszystkie wymagania ujęte w Dyrektywie Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1999/5/WE z dnia 9 marca 1999 r. Kopię Deklaracji zgodności moŝna znaleźć pod adresem Przekreślony symbol pojemnika na śmieci oznacza, Ŝe na terenie Unii Europejskiej po zakończeniu uŝytkowania produktu naleŝy się go pozbyć w osobnym, specjalnie do tego przeznaczonym punkcie. Dotyczy to zarówno samego urządzenia, jak i akcesoriów oznaczonych tym symbolem. Nie naleŝy wyrzucać tych produktów razem z niesortowalnymi odpadami komunalnymi. Zawartość tego dokumentu przedstawiona jest tak jak jest as is. Nie udziela się jakichkolwiek gwarancji, zarówno wyraŝanych jak i dorozumianych, włączając w to, lecz nie ograniczając tego do, jakichkolwiek dorozumianych gwarancji uŝyteczności handlowej lub przydatności do określonego celu, chyba Ŝe takowe wymagane są przez przepisy prawa. Producent zastrzega sobie prawo do dokonywania zmian w tym dokumencie lub wycofania go w dowolnym czasie bez uprzedniego powiadomienia. Producent urządzenia promuje politykę nieustannego rozwoju. Zastrzega sobie prawo do wprowadzania zmian i usprawnień we wszelkich funkcjach produktu opisanych w tym dokumencie bez uprzedniego powiadomienia. Dostępność poszczególnych funkcji zaleŝeć będzie od wersji oprogramowania urządzenia. Szczegóły moŝna uzyskać u najbliŝszego dystrybutora urządzeń. W Ŝadnych okolicznościach Producent nie ponosi odpowiedzialności za jakąkolwiek utratę danych lub zysków czy teŝ za wszelkie szczególne, przypadkowe, wynikowe lub pośrednie szkody spowodowane w dowolny sposób.\n3 Spis Treści 1 Wstęp Parametry funkcjonalne i techniczne MontaŜ i okablowanie NADAJNIK LX NADAJNIK LX WERSJA PCB ZASILACZ LX-ZAS Procedura szybkiego uruchomienia Zasada pracy Program konfiguracyjny Uwagi wstępne Komputer - wymagania Funkcje programu Plik->Nowy Plik->Otwórz Plik->Zapisz Plik->Język Plik->Połączenia Połączenie lokalne Połączenia zdalne Plik -> Archiwizacja Plik->Koniec Operacje->Odczytaj Operacje ->Wyślij Operacje ->Przywróć ustawienia domyślne Operacje -> Historia zdarzeń Operacje->Monitor urządzenia Pomoc->O Programie Parametry programowalne Dostęp Parametry Tryb pracy urządzenia Okres testu GPRS Tryb SMS po ilości nieudanych prób Okres testu SMS Nr telefonu serwera Wysyłaj natychmiast zdarzenia SMS Parametry punktu dostępowego APN ID uŝytkownika Hasło uŝytkownika DNS1 i DNS Parametry serwera podstawowego Adres IP Serwera Port serwera Odstęp pomiędzy kolejnymi próbami łączenia się z serwerem Liczba prób łączenia się z serwerem Kolejność podłączania się do serwerów Parametry serwera zapasowego Adres IP Serwera Port serwera Odstęp pomiędzy kolejnymi próbami łączenia się z serwerem Liczba prób łączenia się z serwerem LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 3 / 64\n4 Rozłączenie po czasie Dostęp Kod serwisowy Kod serwisowy instalatora PIN karty SIM TRANSMISJA WEJŚCIA / WYJŚCIA Konfiguracja wejść NO / NC Opóźnienie [ms] Blokady Konfiguracja wyjść Tryb i czas działania wyjścia Warunki Zaawansowane sterowanie wyjściami Wyjście 1/Wyjście Czas załączenia wyjścia MONITORING Zał. GPRS / Wył. GPRS Zał. SMS / Wył. SMS Pomiń stan początkowy Zanik zasilania OGRANICZENIA Autoryzowane telefony SMS Autoryzowane numery modemów GSM Okresy waŝności wychodzących SMS Wychodzące SMS POWIADOMIENIA SMS Telefony Zdarzenia Testy SMS uŝytkownika Status Przekazywanie SMS KONTROLA ŁĄCZA GSM GPRS RS Parametry portu szeregowego Wysyłanie danych z bufora Zaawansowane opcje portu Blokada odbierania danych Blokada wysyłania danych Tryb Half Duplex Sprawdzanie testów urządzenia podłączonego do portu LINIA TELEFONICZNA Linia telefoniczna Linia telefoniczna zewnętrzna Monitorowanie linii telefonicznej Raport o podniesieniu słuchawki Raport o prędkości wybierania numeru Generacja tonu linii telefonicznej Numer 1 i Numer Numer telefonu DTMF Opóźnienie potwierdzenia Protokół FIRMWARE Monitor urządzenia Historia zdarzeń Programowanie urządzenia LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 4 / 64\n5 8.1 Programowanie lokalne Programowanie zdalne Pierwsze programowanie urządzenia Przeprogramowywanie urządzenia Odbiór wiadomości SMS Protokół LX Protokół PX Sygnalizacja diodami LED LOGOWANIE DO SIECI ZASIĘG GSM TRANSMISJA ODBIÓR DANYCH DTMF PROGRAMOWANIE AKTUALIZACJA FIRMWARE Brak karty SIM lub uszkodzenie karty SIM BŁĄD SYSTEMU Historia zmian LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 5 / 64\n6 1 WSTĘP Nadajniki GPRS typu LX to nowoczesne, mikroprocesorowe urządzenie, wykonane w technologii automatycznego montaŝu powierzchniowego, zaprojektowane zgodnie z najnowszymi tendencjami w tym zakresie. Przeznaczone są do pakietowej transmisji danych z elektronicznych systemów zabezpieczeń obiektów lub innych urządzeń technicznych przy wykorzystaniu sieci telefonii komórkowej GSM. Transmisja danych odbywa się po łączach GPRS lub w opcji SMS. Nadajniki dzięki programowej elastyczności mogą być stosowane w systemach o specyficznych wymaganiach. Podstawowym przeznaczeniem urządzeń jest wykorzystanie ich jako modułu transmisji z systemów zabezpieczeń, instalowanych w domach jednorodzinnych i w małych obiektach komercyjnych. Dodatkowo nadajnik LX20 wyróŝnia się moŝliwością podłączenia do niego wyjścia komunikatora telefonicznego centrali alarmowej. Dzięki takiemu połączeniu uzyskujemy tani system transmisji znacznej ilości informacji. Komunikacja ze stacją monitorowania odbywa się w trybach GPRS / SMS Istnieje takŝe moŝliwość wysyłania wiadomości tekstowych na prywatne numery telefonów komórkowych. Bezpieczeństwo transmisji danych zapewniono przy uŝyciu nowoczesnych metod szyfrowania. PosłuŜono się 256 bitowym kluczem szyfrującym i wykorzystano metodę szyfrowania zgodną ze standardem AES (ang. Advanced Encryption Standard). Z tego powodu odbiór tak przygotowanej transmisji jest moŝliwy przy zastosowaniu odbiornika systemu monitoringu OSM Istnieje równieŝ moŝliwość transmisji nieszyfrowanej (tzw. tryb emulacji PX), która jest zrozumiała dla wcześniejszych rozwiązań w części odbiorczej, w tym takŝe oprogramowania GPRS-Server. Programowanie nadajników moŝna przeprowadzić: o lokalnie za pomocą komputera i dedykowanego programu Konfigurator nadajników GPRS o zdalnie poprzez łącze GPRS komendami SMS transmisją w kanale CSD LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 6 / 64\n7 2 PARAMETRY FUNKCJONALNE I TECHNICZNE Wejścia: LX10 LX20 (programowalne) Sygnałowe - 8 NO/NC - RS-232 Sygnałowe - 4 NO/NC - DTMF - RS-232 Sygnalizacji sabotaŝu - 1 NO/NC Wyjścia: (programowalne) SabotaŜowe - 1 dodatkowe - 1 Tryby pracy: Tylko transmisja GPRS Tylko transmisja SMS Transmisja GPRS i SMS Powiadamianie: wysyłanie komunikatów tekstowych na zdefiniowane telefony komórkowe Konfiguracja: Zdalna łączem GPRS Zdalna SMS Zdalna - CSD Lokalna - z PC przy uŝyciu dedykowanego oprogramowania i złącza RS-232 Zabezpieczenia Transmisja SMS/GPRS szyfrowanie AES ObciąŜalność wyjść AUX i SAB 50 ma W zaleŝności od decyzji uŝytkownika Nadajnik LX moŝe być dostarczony w róŝnych wersjach. Dlatego teŝ parametry typu napięcie zasilania, pobór prądu oraz wymiary zostały przedstawione oddzielnie dla poniŝszych opcji: Opcja 1 Nadajnik LX10/LX20 + zasilacz LX-ZAS w metalowej obudowie Opcja 2 - PCB nadajnika (LX10/LX20) Napięcie zasilania Pobór prądu / energii (średni/maksymalny) Wymiary Opcja 1 Opcja 2 typ. 230 VAC ( VAC) Hz 3 W / 20 W typ VDC (12 14 VDC) LX10 VAC 90 ma / 500 ma 120 ma /550 VDC 102 x 73 x 35 mm 255 x 255 x 90 mm (metalowa obudowa) LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 7 / 64\n8 3 MONTAś I OKABLOWANIE Standardowo nadajnik jest dostarczany w obudowie z dedykowanym zasilaczem (patrz rysunki poniŝej). Producent dokonuje niezbędnego okablowania pomiędzy zasilaczem a nadajnikiem dlatego opisane procedury dotyczą okablowania płytki nadajnika. Wszystkie podłączenia naleŝy wykonywać przy odłączonym zasilaniu. 3.1 NADAJNIK LX10 LXZS LX AKUMULATOR (ACCUMULATOR) COM T IN1 IN2 IN3 IN4 IN5 IN6 IN7 IN8 TMP AUX DEC PWR +12V GND 220V~ 230V 230V 18V 0V BIAŁY (WHITE) ZIELONY (GREEN) TRANSFORMATOR (TRANSFORMER) CZERWONY (RED) BRĄZOWY (BROWN) OBUDOWA (HOUSING) TAMPER Rys. 1. Nadajnik LX10 z zasilaczem LX-ZAS a) Podłączenia przewodów powinny być wykonane starannie, aby uniknąć zwarć lub przerw w obwodach. Miejsca połączeń naleŝy zabezpieczyć przed działaniem warunków atmosferycznych. b) Posługując się powyŝszym rysunkiem naleŝy do zacisków nadajnika wykonać następujące podłączenia: Zacisk COM T IN1 do IN8 Opis przyłącza Masa urządzenia, wspólna dla pozostałych wejść i wyjść Podłączenie przełącznika sygnalizacji sabotaŝu (drugi styk przełącznika podłączony do zacisku COM) Wejścia sygnałowe. MoŜna podłączyć wyjścia centrali alarmowej lub styki detektorów. Zacisk COM jest wspólny dla wszystkich wejść. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 8 / 64\n9 TMP AUX Wyjście typu OC do sygnalizacji sabotaŝu. MoŜe sterować urządzeniem zewnętrznym. Przy aktywacji podaje masę. Wyjście dodatkowe typu OC. MoŜe sterować urządzeniem zewnętrznym. Przy aktywacji podaje masę. Po dokładnym sprawdzeniu poprawności połączeń moŝna podłączyć akumulator (do zacisków +/- AKU zasilacza LX-ZAS) a następnie zasilanie z sieci elektrycznej do transformatora oraz rozpocząć procedurę programowania nadajnika (patrz rozdział 6). 3.2 NADAJNIK LX20 LXZS LX AKUMULATOR (ACCUMULATOR) 220V~ 230V 230V 18V 0V BIAŁY (WHITE) ZIELONY (GREEN) TRANSFORMATOR (TRANSFORMER) CZERWONY (RED) BRĄZOWY (BROWN) OBUDOWA (HOUSING) LINIA TELEFONICZNA (PHONE LINE) TAMPER DTMF CENTRALA ALARMOWA (CONTROL PANEL) Rys. 2. Nadajnik LX20 z zasilaczem LX-ZAS a) Podłączenia przewodów powinny być wykonane starannie, aby uniknąć zwarć lub przerw w obwodach. Miejsca połączeń naleŝy zabezpieczyć przed działaniem warunków atmosferycznych. b) Posługując się powyŝszym rysunkiem naleŝy do zacisków nadajnika wykonać następujące podłączenia: Zacisk RING - TIP T1 R1 Opis przyłącza Zaciski dla zewnętrznej linii telefonicznej (PSTN) Połączenie do komunikatora telefonicznego centrali alarmowej LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 9 / 64\n10 COM T Masa urządzenia, wspólna dla pozostałych wejść i wyjść Podłączenie przełącznika sygnalizacji sabotaŝu (drugi styk przełącznika podłączony do zacisku COM) IN1 do IN4 Wejścia sygnałowe. MoŜna podłączyć wyjścia centrali alarmowej lub styki detektorów. Zacisk COM jest wspólny dla wszystkich wejść. TMP AUX Wyjście typu OC do sygnalizacji sabotaŝu. MoŜe sterować urządzeniem zewnętrznym. Przy aktywacji podaje masę. Wyjście dodatkowe typu OC. MoŜe sterować urządzeniem zewnętrznym. Przy aktywacji podaje masę. Po dokładnym sprawdzeniu poprawności połączeń moŝna podłączyć akumulator (do zacisków +/- AKU zasilacza LX-ZAS) a następnie zasilanie z sieci elektrycznej do transformatora oraz rozpocząć procedurę programowania nadajnika (patrz rozdział 6). 3.3 WERSJA PCB W przypadku, gdy uŝytkownik wybierze opcję zakupu tylko płytki nadajnika będzie musiał zapewnić zasilanie urządzenia we własnym zakresie. Do tego celu słuŝą przyłącza: +12 V Dodatni biegun zasilacza GND Ujemny biegun zasilacza UWAGA! PONIśSZE PRZYŁĄCZA SĄ WYKORZYSTYWANE WYŁACZNIE DO WSPÓŁPRACY Z ZASILACZEM LX-ZAS. JEśELI ZASTOSOWANY ZOSTANIE INNY TYP ZASILACZA WEJŚCIA TE POWINNY POZOSTAĆ NIEOKABLOWANE. BTT PWR Wejście kontrolne. SłuŜy do weryfikacji obecności akumulatora dołączonego do zasilacza EBS. Wejście kontrolne połączone z odpowiednim wyjściem zasilacza EBS. SłuŜy do monitorowania obecności zasilania AC. PRODUCENT URZĄDZEŃ ZASTRZEGA SOBIE PRAWO DO ZMIANY WYGLĄDU PŁYTKI DRUKOWANEJ BEZ ZMIANY FUNKCJONALNOŚCI URZĄDZENIA. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 10 / 64\n11 3.4 ZASILACZ LX-ZAS Dedykowany zasilacz LX-ZAS (produkcji EBS) posiada poniŝsze parametry: Parametr Wartość Obsługiwane akumulatory kwasowo-ołowiowe 12V Maksymalne napięcie ładowania akumulatora 13.8V Prąd ładowania 0.2A lub 1A (wybór zworą) Napięcie sygnalizacji niskiego poziomu naładowania 11 V Napięcie odłączenia akumulatora 9.5V oraz charakteryzuje się następującymi właściwościami: zabezpieczeniem przed nadmiernym rozładowaniem akumulatora: Zabezpiecza akumulator przed uszkodzeniem w przypadku długotrwałych zaników zasilania sieciowego. W przypadku braku zasilania sieciowego i rozładowania akumulatora poniŝej napięcia 9.5V akumulator zostaje automatycznie odłączony od urządzenia. Ponowne podłączenie akumulatora następuje po powrocie zasilania sieciowego. trybem szybkiego ładowania akumulatora: ZałoŜenie zwory w miejscu wskazanym na rysunku powoduje ustalenie maksymalnego prądu ładowania na 1A. Domyślnie (zalecane) zwora jest zdjęta i prąd ładowania akumulatora wynosi 0.2A. zwora załoŝona => prąd ładowania 1A zwora zdjęta => prąd ładowania 0.2A Rys.3. Wybór prądu ładowania akumulatora Uwaga: stosowanie trybu szybkiego ładowania moŝe doprowadzić do uszkodzenia akumulatora. zabezpieczeniem przed odwrotnym podłączeniem akumulatora. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 11 / 64\n12 4 PROCEDURA SZYBKIEGO URUCHOMIENIA UWAGA: Nie wkładaj karty SIM przed pierwszym programowaniem nadajnika, gdyŝ grozi to jej zablokowaniem, w przypadku, gdy karta wymaga podania kodu PIN. Niniejszy rozdział przeznaczony jest dla tych uŝytkowników, którzy mają doświadczenie w systemach transmisji danych GPRS oraz pracują z serwerem OSM Pozostali powinni pominąć ten fragment i przejść do rozdziału 5 niniejszej instrukcji. Z uwagi na fakt, iŝ znaczna część uŝytkowników posiada obiekty chronione na rozległych obszarach nie zawsze moŝliwe jest lokalne (przy pomocy komputera i przewodu programującego) oprogramowanie nadajnika. W takich przypadkach moŝna wykorzystać zdalne programowanie. W tej opcji programowanie podzielone jest na dwa etapy: a) przesłanie do nadajnika (w postaci SMS) podstawowych parametrów, które umoŝliwią mu podłączenie do serwera komunikacyjnego (systemu OSM.2007) b) pełna konfiguracja urządzenia za pomocą opcji zdalnego programowania (Konfigurator nadajników GPRS i OSM.2007). Przeprowadzenie procedury szybkiego uruchomienia wymaga: a) włoŝenia do urządzenia karty SIM z kodem PIN zmienionym na 1111, b) podłączenia zasilania modułu, c) przesłania na numer karty SIM, w postaci SMS, parametrów związanych z podłączeniem urządzenia do serwera komunikacyjnego (OSM.2007), d) odczekania do momentu, gdy urządzenie zasygnalizuje fakt podłączenia do serwera, Uwaga: aby urządzenie mogło podłączyć się do serwera musi zostać najpierw w nim zarejestrowane. Procedura rejestracji jest opisana w Instrukcji Obsługi OSM e) pełnego, zdalnego programowania przy uŝyciu Konfiguratora nadajników GPRS. Wymagana postać SMS, zawierającego niezbędne składniki, to: <kod serwisowy nadajnika> SERVER=<adres serwera> PORT=<port serwera> APN=<nazwa punktu dostępowego> UN=<numer ID uŝytkownika> PW=<hasło uŝytkownika> gdzie: : znak spacji <kod serwisowy nadajnika>: fabrycznie ustawiony na 1111 <adres serwera>: adres serwera komunikacyjnego, przeznaczonego do odbioru sygnałów z nadajnika np W przypadku, gdy adres ten podajemy w postaci domenowej np. black.autostrada.com, do przesyłanego SMS naleŝy dołączyć parametr DNS1= (adres podstawowego serwera DNS) <port serwera>: numer portu na serwerze, na którym nasłuchuje on komunikatów z urządzenia LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 12 / 64\n13 <nazwa punktu dostępowego>: określa nazwę punktu dostępowego do sieci GSM. W przypadku punktu publicznego jest to np. erainternet (dla sieci ERA), internet (dla sieci Orange), (dla sieci Plus). JeŜeli korzystamy z dostępu w prywatnej sieci to do przesyłanego SMS naleŝy dołączyć parametry: UN=<numer ID uŝytkownika> oraz PW=<hasło uŝytkownika>. Przykładowy SMS wygląda następująco (przy załoŝeniu, Ŝe korzystamy z publicznej sieci oraz adres serwera podajemy w postaci IP): 1111 SERVER= PORT=6780 APN=internet UN= PW= Gdzie: : znak spacji LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 13 / 64\n14 5 ZASADA PRACY Urządzenie komunikuje się ze stacją monitorowania poprzez sieć GSM-GPRS. W przypadku, gdy wystąpi problem z tym kanałem transmisji automatycznie przełącza się w tryb SMS, (jeŝeli taki tryb pracy został zaprogramowany patrz rozdział 7 Parametry programowalne). Z tego powodu nadajnik moŝe być wykorzystany tylko na terenie pokrytym zasięgiem sieci operatora telefonii komórkowej. W stanie, gdy status wejść jest zgodny z ustalonym w procesie programowania (NO lub NC) urządzenie pozostaje w spoczynku. Zmiana stanu na dowolnym wejściu spowoduje natychmiastową reakcję urządzenia w postaci transmisji sygnału o takim zdarzeniu. Uwaga: KaŜde wejście urządzenia (od IN1 do IN8 1 lub od IN1 do IN4 2 ) moŝe być zdefiniowane indywidualnie jako normalnie otwarte (NO) lub normalnie zamknięte (NC). Oznacza to, Ŝe w stanie NO ustalonym dla wejścia, stanem aktywnym będzie zwarcie wejścia a w stanie NC ustalonym dla wejścia, stanem aktywnym będzie rozwarcie. Aby zapobiec nadmiernym kosztom uŝytkowania, związanych zwłaszcza z fałszywymi alarmami urządzenie posiada programową analizę wejść. Wszystkie wejścia reagują tylko na zmiany stanu, co oznacza, Ŝe transmisja wystąpi tylko wtedy, gdy na wejściu pojawi się aktywny stan i będzie się on utrzymywał na nim przez zaprogramowany minimalny czas. Utrzymywanie się stanu aktywnego przez czas dłuŝszy niŝ minimalny, wywołuje tylko pojedynczą sygnalizację. Ponowna aktywacja wejścia (kolejna transmisja) moŝliwa jest dopiero po uprzednim powrocie wejścia do stanu ustalonego. W trybie SMS, ilość wysyłanych wiadomości w określonej jednostce czasu jest ograniczona (limit dotyczy takŝe wiadomości testowych lub odpowiedzi na wysłane przez uŝytkownika rozkazy). Funkcja ta pozwala na zredukowanie kosztów, poprzez ograniczenie liczby niepotrzebnie wysłanych wiadomości, np. w przypadku uszkodzenia czujnika podłączonego do jednego z wejść. Po upłynięciu ustawionego czasu nowe wiadomości SMS zostaną wysłane, ale tylko w ilości, którą ogranicza uŝytkownik. Treść wiadomości SMS z informacją o zdarzeniach, wysyłaną na prywatne numery telefonów, jest w pełni edytowalna. Nadajnik LX20 posiada dodatkowo wejścia zewnętrznej, miejskiej linii telefonicznej, oraz wejście pod które podłączamy moduł komunikatora telefonicznego w centrali alarmowej. Moduł na bieŝąco sprawdza obecność zewnętrznej linii telefonicznej. Spadek napięcia na linii poniŝej ok. 5V jest traktowany jako uszkodzenie linii. W przypadku, gdy zewnętrzna linia telefoniczna jest sprawna, jest ona podawana na wyjście komunikatora telefonicznego w centrali alarmowej. W przypadku uszkodzenia linii miejskiej, moduł odłącza linię miejską i podaje na wyjście komunikatora telefonicznego centrali alarmowej, napięcie symulujące linię telefoniczną. Jak widać, niezaleŝnie od tego czy linia miejska jest sprawna czy nie, moduł zawsze dostarcza 1 Dotyczy nadajnika LX-10 2 Dotyczy nadajnika LX-20 LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 14 / 64\n15 centrali alarmowej (konkretnie modułowi komunikatora telefonicznego) napięcie odpowiadające sprawnej linii telefonicznej. Konfiguracja nadajnika do współpracy z komunikatorem telefonicznym centrali alarmowej wymaga wpisania do jego pamięci numeru telefonu, na który będzie on reagował. Po podniesieniu słuchawki przez moduł komunikatora telefonicznego centrali alarmowej, zaczyna on wybierać numer telefonu, z którym chce się połączyć. Po wybraniu przez centralę numeru telefonu, na który odpowiada nadajnik, przejmuje on linię telefoniczną, tj. odłącza linię miejską od centrali alarmowej i załącza do centrali alarmowej napięcie, które symuluje sprawną linię telefoniczną. Po tym, generuje sygnał potwierdzenia i oczekuje na dane od centrali alarmowej kolejne tony DTMF generowane przez centralę są traktowane jako dane. Po wysłaniu odpowiedniej liczby znaków DTMF (16 dla ContactID i 9 dla Ademco Express 4/2) nadajnik generuje sygnał KissOff. Odbieranie danych od centrali kończy się w momencie odłoŝenia przez moduł komunikatora telefonicznego centrali alarmowej słuchawki. Po tym fakcie nadajnik wraca do trybu normalnej pracy tzn., jeśli linia miejska jest sprawna, załącza ją do centrali alarmowej i oczekuje na wybranie nowego numeru telefonu. Jeśli numer telefonu wybrany przez centralę telefoniczną nie jest taki sam jak numer, na który odpowiada moduł GPRS nie podejmuje on Ŝadnych działań, oczekując aŝ centrala telefoniczna odłoŝy słuchawkę i ponownie ją podniesie od momentu podniesienia słuchawki jest sprawdzany numer telefonu wybierany przez moduł telefoniczny centrali. Wszystkie programowalne parametry są zapisywane w nieulotnej pamięci, dlatego przy zaniku zasilania nie są tracone. Ponowne pojawienie się zasilania powoduje automatyczne uruchomienie nadajnika z zapamiętanymi nastawami. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 15 / 64\n16 6 PROGRAM KONFIGURACYJNY 6.1 UWAGI WSTĘPNE Oprogramowanie Konfigurator nadajników GPRS moŝe być pobrane ze strony (login: hasło: lx). NaleŜy uruchomić opcję instalatora, który przeprowadza przez proces instalacji programu. Domyślnie zainstaluje się on w katalogu C:\_Program Files\_EBS\_. Instalator tworzy takŝe skróty do programu na pulpicie oraz w menu systemu Windows. JeŜeli urządzenie ma być uŝyte po raz pierwszy naleŝy najpierw je zaprogramować przy pomocy w/w oprogramowania a dopiero po tej procedurze moŝna umieścić w urządzeniu kartę SIM. W przeciwnym wypadku karta SIM moŝe zostać zablokowana przy próbie podania błędnego kodu PIN. Alternatywnym rozwiązaniem jest uŝycie karty SIM z wyłączonym kodem PIN. W przypadku programowania zdalnego istnieje konieczność umieszczenia karty SIM przed przystąpieniem do przesyłania ustawień konfiguracyjnych. W tej sytuacji naleŝy albo uŝywać kart SIM z wyłączonym kodem PIN albo przed jej włoŝeniem do urządzenia zmienić kod PIN przy pomocy telefonu komórkowego. 6.2 KOMPUTER - WYMAGANIA Minimalne wymagania dla systemu komputerowego, na którym będzie instalowane oprogramowanie konfiguracyjne przedstawiono poniŝej: Sprzęt: o Procesor Pentium II 400Mhz, o 64 MB RAM, o 1GB HDD, o CD-ROM o Port szeregowy RS-232 o Monitor kolorowy (min. 15 cali, rozdzielczość min 800x600), o Klawiatura, o Mysz Oprogramowanie: o System operacyjny: Windows 2000, Windows XP lub Windows Vista. o Program.NET Framework 2.0 (dostarczany wraz z instalatorem konfiguratora) 6.3 FUNKCJE PROGRAMU Po zainstalowaniu i uruchomieniu programu na ekranie pojawi się jego główne okno. Z tego poziomu mamy dostęp zarówno do funkcji programu jak teŝ do parametrów programowalnych urządzenia (patrz rozdział 7). Główne okno programu podzielone zostało na kilka obszarów. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 16 / 64\n17 Menu główne: umieszczone w górnej części okna, zawiera opcje sterowania i konfiguracji programu. Zawartość menu głównego jest następująca: Menu główne odzwierciedlone jest takŝe w formie ikon, na pasku szybkiego dostępu: Plik->Nowy Otwiera nowy zestaw parametrów. Na bazie tej opcji moŝna edytować parametry konfiguracyjne urządzenia. NaleŜy wybrać odpowiedni typ urządzenia: LX10 lub LX Plik->Otwórz JeŜeli mamy plik z zapisanymi ustawieniami to dane te moŝemy wykorzystać do zaprogramowania kolejnego urządzenia. NaleŜy najpierw wskazać katalog, w którym zapisano plik a następnie podać nazwę pliku. Uzyskany zbiór danych moŝe zostać LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 17 / 64\n18 zmodyfikowany przez uŝytkownika. Aby naniesione zmiany przyniosły efekt muszą zostać wysłane do urządzenia Plik->Zapisz JeŜeli programujemy wiele urządzeń w róŝnych konfiguracjach, nie musimy pamiętać kaŝdej z nich. MoŜna zapisać na dysku twardym lub dyskietce wszystkie nastawy urządzenia pod określoną nazwą i odczytywać je w późniejszym czasie. Funkcja ta zapisuje na dysk wszystkie informacje z okien konfiguratora. Po wywołaniu funkcji ukazuje się okno dialogowe z prośbą o podanie nazwy pliku. Domyślnie dane zapisywane są z rozszerzeniem CMI (Configuration Memory Image) Plik->Język Opcja ta pozwala nam na wybór jednego z dostępnych języków (zdefiniowanych w dołączonych zewnętrznych plikach językowych) Plik->Połączenia Przed przystąpieniem do programowania urządzeń naleŝy zdefiniować rodzaj połączenia, jakiego będziemy uŝywać. Dysponujemy dwiema metodami programowania: lokalną i zdalną Połączenie lokalne Połączenie lokalne oznacza, Ŝe oprogramowanie konfiguracyjne (a właściwie komputer, na którym jest zainstalowane) jest bezpośrednio podłączone do odpowiedniego złącza nadajnika. Połączenie zrealizowane jest za pomocą specjalnego przewodu programowania i wykorzystuje port szeregowy RS-232. Aby móc zaprogramować urządzenie lub dokonać innych czynności (np. odczytania ustawień z urządzenia, zmiany firmware itp.) naleŝy najpierw zdefiniować parametry samego połączenia. Do tego celu słuŝy powyŝsze okno, dostępne po aktywacji opcji Plik z Menu Głównego i wybraniu funkcji Połączenia lub po kliknięciu ikony oraz wywołania zakładki RS-232. na pasku szybkiego dostępu LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 18 / 64\n19 Określamy: Nazwę połączenia np. Lokalne Wybieramy port szeregowy np. COM 4 Kliknięciem przycisku [Dodaj] zatwierdzamy ustawienia. Połączenie zostaje zapamiętane (i umieszczone w tabeli). Od tej chwili program umoŝliwi nam przewodowe podłączenie do urządzenia oraz pozwoli na odczyt i zapis parametrów w pamięci LX Połączenia zdalne Jak wspomniano powyŝej urządzenie oraz oprogramowanie umoŝliwia pełną konfigurację za pomocą łącza GPRS lub w kanale CSD. Dla takiego trybu programowania naleŝy odpowiednio zdefiniować parametry łączy. Łącze GPRS Konfiguracja tego trybu wymaga aktywacji opcji Plik z Menu Głównego, wyboru funkcji Połączenia (lub po kliknięciu ikony wywołania zakładki GPRS. na pasku szybkiego dostępu) oraz Na ekranie pojawi się poniŝsze okno. Określamy: Nazwę połączenia np. Zdalne Wybieramy nazwę analizatora np. Primary Wpisujemy adres analizatora np. Podajemy port, na którym analizatora nasłuchuje poleceń np Kliknięciem przycisku [Dodaj] zatwierdzamy ustawienia. Połączenie zostaje zapamiętane (i umieszczone w tabeli). Od tej chwili program umoŝliwi nam zdalne podłączenie do urządzenia oraz pozwoli na odczyt i zapis parametrów w pamięci LX. Uwaga: parametry nazwa analizatora, adres analizatora, port dotyczą ustawień odbiornika systemu monitoringu OSM Zdalne programowanie jest dostępne tylko w przypadku uŝytkowania w/w urządzenia (oprogramowania). Łącze CSD LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 19 / 64\n20 Konfiguracja tego trybu wymaga aktywacji opcji Plik z Menu Głównego, wyboru funkcji Połączenia (lub po kliknięciu ikony wywołania zakładki Modem GSM. na pasku szybkiego dostępu) oraz Na ekranie pojawi się okno, w którym określamy: Nazwę połączenia np. Zdalne CSD Port szeregowy, do którego podłączony jest modem GSM (np. Wavecom Fastrack) Kod PIN karty SIM zainstalowanej w modemie GSM np Parametry portu szeregowego: Liczba bitów/sek. (np ), Bity danych (8), Parzystość (brak), Bity stopu (1). Kliknięciem przycisku [Dodaj] zatwierdzamy ustawienia. Połączenie zostaje zapamiętane (i umieszczone w tabeli). Od tej chwili program umoŝliwi nam zdalne podłączenie do urządzenia oraz pozwoli na odczyt i zapis parametrów w pamięci LX. Uwaga: Zdalna konfiguracja z uŝyciem kanału CSD jest moŝliwa tylko w przypadku, gdy aktywna jest usługa przesyłu danych CSD zarówno dla karty SIM umieszczonej w urządzeniu jak teŝ dla karty SIM zainstalowanej w modemie GSM. Dodatkowo nadajnik LX musi mieć włączone zezwolenie na odbieranie połączeń CSD patrz pkt Autoryzowane numery modemów GSM Programowanie za pomocą połączenia CSD jest moŝliwe takŝe, gdy mamy zainstalowany system OSM.2007, do którego podłączony jest przynajmniej jeden modem GSM. JeŜeli urządzenie jest wpisane na listę serwera (numer fabryczny oraz numer telefonu karty SIM patrz Instrukcja OSM.2007) to moŝemy skorzystać z połączenia za pośrednictwem OSM. Warunkiem tego jest brak połączenia GPRS z urządzeniem. Próba programowania (przy pomocy łącza GPRS patrz wyŝej) zakończy się pytaniem czy chcemy uŝyć modemu podłączonego do serwera. JeŜeli odpowiemy pozytywnie to procedura będzie dalej przebiegała jak w przypadku innych kanałów programowania Plik -> Archiwizacja Wszystkie nastawy konfiguratora, zarówno te odczytane z urządzeń jak teŝ te zapisane do urządzenia są automatycznie zapisywane na twardym dysku. JeŜeli w trakcie instalacji konfiguratora nie zmieniono katalogów to pliki te znajdziemy np. w takiej lokalizacji: LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 20 / 64\n21 C:\_Program Files\_EBS\_KonfiguratorLX\_configs\_LX10_20000 Katalog LX10_20000 zawiera wszelkie pliki związane z programowaniem urządzenia typu LX10 o numerze fabrycznym Ich nazwa zawiera datę i godzinę operacji oraz jej rodzaj (zapis / odczyt). Pliki mają rozszerzenie cmi Plik->Koniec Kończy działanie programu Operacje->Odczytaj Funkcja ta odczytuje dane zapisane w pamięci modułu GPRS. Wymiana danych przebiega na porcie wybranym w sekcji Wybierz rodzaj połączenia (patrz opis opcji Konfiguracja poniŝej). Poprawny odczyt zostaje potwierdzony stosownym komunikatem. Pobrane z urządzenia dane moŝna zapisać w pliku (patrz pkt.6.3.3), po czym wykorzystać dla innych urządzeń. UŜycie tej funkcji wymaga zdefiniowania rodzaju i parametrów połączenia. Np. dla połączenia lokalnego pojawia się poniŝsze okno: gdzie: Port port szeregowy, do którego jest aktualnie przyłączony moduł. Kod dostępu kod serwisowy nadajnika Szczegółowy opis konfigurowania połączeń zawarty jest w pkt Operacje ->Wyślij Funkcja ta jest analogiczna do powyŝszej, przy czym pozwala nam na zapis danych do pamięci EEPROM modułu. MoŜliwe jest równieŝ ustawienie wewnętrznego zegara urządzenia LX. W tym celu naleŝy zaznaczyć pole Ustaw czas oraz wprowadzić odpowiednią datę wraz z godziną. Poprawny zapis zostaje potwierdzony stosownym komunikatem. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 21 / 64\n22 Operacje ->Przywróć ustawienia domyślne W przypadku, gdy operacja Odczytaj kończy się wskazaniem błędu (np. przy nieznajomości kodu dostępu) moŝna dokonać operacji powrotu do ustawień domyślnych. W tym celu naleŝy wybrać tą funkcję. Na ekranie pojawi się komunikat Czy chcesz nadpisać parametry urządzenia domyślnymi nastawami. Po jego zatwierdzeniu pojawi się okno definicji połączenia: Operacja ta jest moŝliwa tylko przy połączeniu lokalnym. Po jej zakończeniu parametry urządzenia powrócą do nastaw fabrycznych Operacje -> Historia zdarzeń Funkcja umoŝliwia odczytanie ostatnich zdarzeń zapisanych w pamięci urządzenia. Zobacz rozdział 7.12 Historia zdarzeń Operacje->Monitor urządzenia Funkcja umoŝliwia bieŝącą kontrolę stanu urządzenia. Zobacz rozdział 7.11 Monitor urządzenia Pomoc->O Programie Po wybraniu tej funkcji wyświetlane są dodatkowe informacje o programie. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 22 / 64\n23 7 PARAMETRY PROGRAMOWALNE Parametry dostępne w programie konfiguracyjnym zostały podzielone na grupy: Dostęp, Transmisja, Wejścia/Wyjścia, Monitoring, Ograniczenia, Powiadomienia SMS, Kontrola łącza, RS-232, Linia Telefoniczna 3 oraz Firmware. KaŜda z tych grup zostanie szczegółowo omówiona w dalszej części instrukcji. 7.1 DOSTĘP Parametry Tryb pracy urządzenia W zaleŝności od preferencji uŝytkownika, urządzenie moŝe pracować w 1 z 4 trybów (wybór z rozwijanej listy): o GPRS & SMS: standardowo transmisja GPRS (protokół TCP/IP) a w przypadku problemów z tym łączem automatyczne przejście w tryb SMS. o SMS: Transmisja wyłącznie w trybie SMS, bez próby zestawienia połączenia GPRS. o GPRS: standardowo transmisja GPRS (protokół TCP/IP). W przypadku problemów z tym łączem brak transmisji. o Bezserwerowy: brak transmisji z serwerem, zdalna komunikacja z uŝytkownikiem jest moŝliwa tylko za pomocą powiadomień SMS 3 Dotyczy nadajnika LX20 LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 23 / 64\n24 Okres testu GPRS Urządzenie przesyła, z określonym interwałem sygnał Test, który informuje stację monitoringu, Ŝe urządzenie pracuje. W tym polu określa się, co ile sekund będzie przesyłany taki komunikat Tryb SMS po ilości nieudanych prób Definiujemy ilość prób podłączenia do serwera. JeŜeli w trakcie powtórzeń nie dojdzie do podłączenia to po ich wyczerpaniu urządzenie przejdzie w tryb SMS. W tym trybie LX nadal podejmuje próby podłączenia się do serwera, zgodnie z interwałem zdefiniowanym w pkt Okres testu SMS Funkcja ta jest analogiczna jak dla GPRS. Dotyczy przypadku problemów z transmisją GPRS. Gdy urządzenie automatycznie przechodzi w tryb SMS (dotyczy to równieŝ trybu pracy tylko w postaci SMS). Zwykle niepoŝądane jest przesyłanie testu w postaci SMS tak często jak przy uŝyciu transmisji GPRS. Parametr ten pozwala na znaczne wydłuŝenie odstępu między testami (czas w minutach) lub całkowite zablokowanie tej opcji Nr telefonu serwera JeŜeli do aplikacji serwera (np. OSM.2007) jest podłączony modem GSM to w tym miejscu wpisujemy jego numer. Na ten numer będą wysyłane wiadomości SMS, w przypadku, gdy nadajnik ma problem z transmisją GPRS. W przypadku, gdy pole to pozostaje puste lub wpisana jest cyfra 0, nadajnik będzie pracował wyłącznie w trybie GPRS. Uwaga: Pole to będzie nieaktywne w przypadku, gdy tryb pracy urządzenia zostanie zdefiniowane jako GPRS Wysyłaj natychmiast zdarzenia SMS W przypadku utraty połączenia GPRS informacje o nadchodzących zdarzeniach będą wysyłane wiadomością SMS natychmiast, nawet w przypadku gdy urządzenie nie przeszło jeszcze do trybu SMS Parametry punktu dostępowego APN Parametr zaleŝny od operatora sieci GSM, z którego usług GPRS będziemy korzystać. Określa on nazwę punktu dostępowego do sieci GPRS. Istnieje moŝliwość uzyskania prywatnego punktu dostępowego. W takim przypadku jego nazwa zostanie podana przez konkretnego operatora sieci GSM. W poniŝszej tabeli zawarte są aktualne nazwy publicznych APN. Orange Era Plus APN: internet erainternet LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 24 / 64\n25 ID uŝytkownika Przy korzystaniu z publicznego APN najczęściej nie jest wymagane. Dla APN prywatnego parametr ten naleŝy uzyskać od operatora (bez niego nie uzyskuje się dostępu do sieci GPRS) Hasło uŝytkownika Przy korzystaniu z publicznego APN najczęściej nie jest wymagane. Dla APN prywatnego parametr ten naleŝy uzyskać od operatora (bez niego nie uzyskuje się dostępu do sieci GPRS). Uwaga: Korzystanie z prywatnego APN podnosi bezpieczeństwo systemu DNS1 i DNS2 Określa adres podstawowego i zapasowego DNS (systemu nazw domenowych). JeŜeli adres serwera został wpisany w postaci domenowej musimy podać przynajmniej jeden adres DNS. Na chwilę obecną adresy serwerów DNS polskich operatorów GSM są następujące: Orange Era Plus DNS1: DNS2: NaleŜy wziąć pod uwagę Ŝe adresy powyŝsze mogą się zmienić w kaŝdej chwili Parametry serwera podstawowego Adres IP Serwera Jest to adres IP odbiornika systemu monitorowania (OSM.2007) lub komputera, na którym zainstalowany jest program Serwer Komunikacyjny, np Adres ten moŝe być podany takŝe w postaci nazwy domenowej serwera, np. modul.gprs.com. W takim przypadku wymagane jest podanie przynajmniej jednego adresu serwera DNS Port serwera Określa port serwera, który został w serwerze przeznaczony do odbioru danych z nadajnika Odstęp pomiędzy kolejnymi próbami łączenia się z serwerem Zaprogramowane i wyposaŝone w kartę SIM urządzenie będzie próbowało automatycznie połączyć się z serwerem. W tym miejscu definiujemy odstęp czasu (w sekundach), po którym próba podłączenia będzie ponowiona o ile poprzednia zakończyła się niepowodzeniem Liczba prób łączenia się z serwerem Określamy ile razy urządzenie będzie próbowało podłączyć się do serwera. W przypadku kolejnych niepowodzeń, LX po realizacji określonej liczby prób rozpocznie LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 25 / 64\n26 procedurę podłączania do serwera zapasowego. Opcja ta jest aktywna tylko w przypadku, gdy zdefiniujemy parametry serwera zapasowego Kolejność podłączania się do serwerów Zaznaczenie tego pola wyboru oznacza, Ŝe urządzenie będzie próbowało w pierwszej kolejności podłączać się do serwera podstawowego, bez względu na definicję parametrów dla serwera zapasowego (w szczególności liczby prób łączenia się) Parametry serwera zapasowego Adres IP Serwera Jest to adres IP drugiego (rezerwowego) odbiornika systemu monitorowania (OSM.2007) lub komputera, na którym zainstalowany jest program Serwer Komunikacyjny, np Adres ten moŝe być podany takŝe w postaci nazwy domenowej serwera, np. monitor.gprs.com. W takim przypadku wymagane jest podanie przynajmniej jednego adresu serwera DNS Port serwera Określa port serwera, który został w serwerze przeznaczony do odbioru danych z nadajnika Odstęp pomiędzy kolejnymi próbami łączenia się z serwerem JeŜeli urządzenie nie moŝe podłączyć się do serwera podstawowego to po wyczerpaniu zdefiniowanej dla niego liczby prób, zacznie realizować procedurę podłączania do serwera zapasowego. W tym miejscu definiujemy odstęp czasu (w sekundach), po którym próba podłączenia będzie ponowiona o ile poprzednia zakończyła się niepowodzeniem Liczba prób łączenia się z serwerem Określamy ile razy urządzenie będzie próbowało podłączyć się do serwera zapasowego. W przypadku kolejnych niepowodzeń, LX po realizacji określonej liczby prób powróci do procedury podłączania do serwera podstawowego Rozłączenie po czasie Zaznaczenie tego pola wyboru oznacza, Ŝe urządzenie rozłączy się z serwerem zapasowym po upływie zdefiniowanego czasu. Dalsze działanie zaleŝy od zdefiniowania parametru Kolejność podłączania (patrz pkt ). JeŜeli opcja ta jest aktywna to urządzenie podejmie próbę podłączenia do serwera podstawowego. JeŜeli opcja jest nieaktywna urządzenie najpierw dokończy procedurę podłączania do serwera zapasowego a jeŝeli ta zakończy się niepowodzeniem przejdzie do prób podłączania do serwera podstawowego. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 26 / 64\n27 7.1.5 Dostęp Kod serwisowy Pełni rolę zabezpieczenia urządzenia przed nieautoryzowanym dostępem. Jest wykorzystywany zarówno w procesie programowania urządzenia, jak równieŝ przy jego zdalnym sterowaniu (w trybie TCP/IP lub SMS). Fabrycznie jest ustawiony na NaleŜy go zmienić przy pierwszym uruchomieniu (programowaniu) urządzenia. MoŜe zawierać do siedmiu znaków alfanumerycznych Kod serwisowy instalatora Pozwala na ograniczony dostęp do parametrów programowalnych urządzenia. Z tego poziomu dostępu nie jest moŝliwe dokonanie zmian parametrów w następujących zakładkach: Dostęp, Transmisja, Ograniczenia, Powiadomienia SMS, Kontrola Łącza, RS-232, Linia telefoniczna. Próba wejścia do okna z tymi parametrami zakończy się komunikatem o braku uprawnień. Fabrycznie kod ten ma postać: PIN karty SIM PoniewaŜ urządzenie wykorzystuje do pracy sieć GSM, niezbędna jest karta SIM pozyskana od operatora sieci telefonii komórkowej. PIN karty SIM, przeznaczonej do pracy w konkretnym nadajniku, musi zostać zaprogramowany przed jego pierwszym uŝyciem. Jest on niezbędny do automatycznego uruchomienia systemu. W przypadku posiadania karty bez PIN w pole to moŝna wpisać dowolną wartość, np JeŜeli numer PIN będzie wprowadzony błędnie to po włoŝeniu karty i włączeniu zasilania nadajnika system nie uruchomi się, a korzystanie z karty będzie moŝliwe dopiero po wprowadzeniu numeru PUK (korzystając z dowolnego telefonu GSM). Fabrycznie w nadajniku LX zapisano numer PIN w postaci: TRANSMISJA W celu zapewnienia maksymalnego bezpieczeństwa transmitowanych danych wprowadzono szyfrowanie danych przy pomocy klucza AES. Opcja ta moŝe być wykorzystana zarówno dla transmisji GPRS jak teŝ dla SMS. Po wyborze transmisji szyfrowanej moŝna wprowadzić własny klucz szyfrujący (256 bitów znaki 0-9 i A-F) lub wykorzystać ustawienie domyślne. Wybór transmisji nieszyfrowanej oznacza pracę urządzenia analogiczną jak w nadajnikach serii PX. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 27 / 64\n28 7.3 WEJŚCIA / WYJŚCIA Nadajnik posiada 8 4 lub 4 5 wejścia sygnałowe oraz wejście dodatkowe do podłączenia włącznika sygnalizacji sabotaŝu. Moduł wyposaŝony jest takŝe w dwa wyjścia: sygnalizacji sabotaŝu oraz dodatkowe. Opcja wejścia / wyjścia umoŝliwia programową konfigurację tak, aby nadajnik działał zgodnie z wymaganiami uŝytkownika. Wszystkie wejścia urządzenia mają charakter 24 godzinny Konfiguracja wejść Dla kaŝdego wejścia oddzielnie naleŝy określić poniŝsze ustawienia NO / NC Parametr ten pozwala nam określić stan stabilny wejścia. Zmiana tego stanu powoduje wysłanie informacji o alarmie. Wejście moŝe być typu NC lub NO. Wejście typu NC musi być cały czas zwarte do masy. Moment wzbudzenia następuje po jego zaniku. Wejście typu NO pozostaje w stanie otwartym. W momencie zwarcia do masy następuje jego aktywacja. 4 Dotyczy nadajnika LX10 5 Dotyczy nadajnika LX20 LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 28 / 64\n29 Konfigurowanie wejść nadajnika LX10 Konfigurowanie wejść nadajnika LX20 LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 29 / 64\n30 Opóźnienie [ms] Parametr ten oznacza minimalny czas utrzymywania się zmiany na danym wejściu, aby została ona wykryta przez nadajnik. Fabryczne ustawienie tego parametru to 400 ms Blokady Opcja ta pozwala na zablokowanie dowolnego wejścia modułu, co powoduje, Ŝe zmiany stanu na tym wejściu będą ignorowane i nie raportowane do stacji monitoringu. Blokada moŝe być trwała lub tymczasowa. W przypadku blokady tymczasowej naleŝy określić ilość naruszeń po której nastąpi blokada oraz czas trwania blokady liczony od chwili wystąpienia pierwszego naruszenia. Mechanizm obrazuje poniŝszy schemat. Blokadę trwałą i czasową moŝna dezaktywować poprzez komendę wysłaną za pośrednictwem SMS lub GPRS (patrz opis komendy RLIMIT w rozdziale 9) Konfiguracja wyjść Zakładki Wyjście 1 (OUT1) oraz Wyjście 2 (OUT2) określają warunki załączenia wyjść. Opcje dla tych wyjść są wspólne i zostaną opisane w jednym rozdziale. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 30 / 64\n31 Tryb i czas działania wyjścia Opcja ta pozwala na wybór sposobu pracy wyjścia. Dostępne są dwa tryby pracy: o bistabilny załączenie następuje na czas nieokreślony aŝ do momentu wyłączenia zasilania modułu lub zdalnego wyłączenia wyjścia za pomocą komendy wysłanej z serwera za pomocą połączenia GPRS lub SMS-em; o monostabilny - załączenie wyjścia następuje na czas określony przez uŝytkownika, z odstępem co 100 ms Warunki Określa warunki, przy wystąpieniu których załączane jest jedno z wyjść. MoŜliwe jest załączenie wyjścia w następujących przypadkach: o po zaniku łączności z serwerem (natychmiast po wykryciu); o po zaniku sygnału sieci GSM (natychmiast po wykryciu); o po wykryciu próby nawiązania połączenia przychodzącego z określonego numeru; o w zaleŝności od zmiany stanu z nieaktywnego na aktywne jednego z wejść. Wyjścia mogą być równieŝ załączane po zadziałaniu watchdog-a konfigurowalnego w zakładce 7. Kontrola łącza LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 31 / 64\n32 7.3.3 Zaawansowane sterowanie wyjściami UŜytkownik ma moŝliwość określenia alternatywnego sposobu działania wyjść w stosunku do funkcji Konfiguracja wyjść. W zakładce Zaawansowane sterowanie wyjściami definiujemy zachowanie się poszczególnych wyjść w zaleŝności od zachodzących zdarzeń. Zaawansowane sterowanie wyjściami róŝni się od istniejącej funkcji konfiguracji wyjść: o moŝliwe jest nie tylko włączanie wyjścia ale równieŝ jego wyłączanie, o o wyjście moŝna włączać na czas określony osobnym parametrem, dostępna jest pełna lista zdarzeń dla których moŝna definiować zachowanie się danego wyjścia. Uwaga: NaleŜy w miarę moŝliwości korzystać albo z podstawowej konfiguracji wyjść (7.3.2 Konfiguracja wyjść) albo z zaawansowanego sterowania wyjściami! W szczególności istniejące opcje podstawowej konfiguracji wyjść : Po zaniku łączności z serwerem (natychmiast po wykryciu), Po zaniku sygnału sieci GSM (natychmiast po wykryciu) oraz W zaleŝności od zmiany stanu z nieaktywnego na aktywne jednego z wejść nie powinny być stosowane z ich zamiennikami [Wył] Serwer, [Wył] GSM oraz [Zał] Wejście x Wyjście 1/Wyjście 2 W tych kolumnach definiujemy, które sygnały mają wpływać na stan określonego wyjścia. MoŜliwe opcje do wyboru to: o Nic nie rób stan wyjścia nie zmienia się (domyślna akcja) o Załącz wyjście na stałe wyjście jest załączane na stałe o Załącz wyjście tymczasowo wyjście jest załączane na czas określony parametrem Czas załączenia wyjścia o Wyłącz wyjście wyjście jest wyłączane LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 32 / 64\n33 Przycisk [Resetuj] powoduje przypisanie akcji Nic nie rób dla kaŝdego ze zdarzeń. Stan wyjścia nie zmienia się jeśli bieŝący stan pokrywa się z docelowym wynikiem akcji Czas załączenia wyjścia Parametr określający czas na jaki wyjście ma być załączone dla funkcji zaawansowanego sterowania wyjściami. 7.4 MONITORING Opcja ta pozwala na określenie, które z dostępnych sygnałów, generowanych przez urządzenie, będzie przekazywane do stacji monitorowania. UWAGA: Zdarzenie Zmiana konfiguracji odnosi się jedynie do zmiany konfiguracji przez SMS lub komendami poprzez GPRS Zał. GPRS / Wył. GPRS W tych kolumnach definiujemy, które sygnały mają być raportowane do stacji monitorowania przy uŝyciu transmisji GPRS. Mamy moŝliwość przesyłania informacji zarówno o alarmach (zmiana stanu wejścia ze spoczynkowego na aktywny) jak teŝ o powrotach stanu wejść z aktywnego na spoczynkowy (normalizacja). Aby dany sygnał był transmitowany wystarczy go zaznaczyć (kliknięcie w odpowiedni kwadrat po prawej stronie). Przycisk [Wyczyść] powoduje usunięcie wszystkich zaznaczonych sygnałów. Przycisk [Odwróć] spowoduje zamianę zaznaczeń na przeciwne. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 33 / 64\n34 Okno konfiguracji dla nadajnika LX10 Okno konfiguracji dla nadajnika LX20 LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 34 / 64\n35 7.4.2 Zał. SMS / Wył. SMS W tych kolumnach definiujemy, które sygnały mają być raportowane do stacji monitorowania przy uŝyciu wiadomości SMS gdy nadajnik nie ma połączenia z serwerem za pośrednictwem połączenia GPRS. Mamy moŝliwość przesyłania informacji zarówno o alarmach (zmiana stanu wejścia ze spoczynkowego na aktywny) jak teŝ o powrotach stanu wejść z aktywnego na spoczynkowy (normalizacja). Aby dany sygnał był transmitowany wystarczy go zaznaczyć (kliknięcie w odpowiedni kwadrat po prawej stronie). Przycisk [Wyczyść] powoduje usunięcie wszystkich zaznaczonych sygnałów. Przycisk [Odwróć] spowoduje zamianę zaznaczeń na przeciwne Pomiń stan początkowy Opcja ta pozwala na zablokowanie wysyłania informacji o stanie aktywnych wejść przy podłączaniu zasilania. Informacje o wejściach będą przesyłane do serwera dopiero po pierwszej zmianie stanu wejścia z aktywnego na nieaktywny. Dla zdarzeń Zasilanie i Akumulator brak zaznaczenia Pomiń stan początkowy spowoduje wysłanie informacji o zasilaniu/akumulatorze podczas startu urządzenia niezaleŝnie od stanu zasilania/akumulatora Zanik zasilania Jedną z dodatkowych opcji urządzenia, jest kontrola obecności napięcia zasilającego. PoniewaŜ krótkie zaniki zasilania sieciowego mogą występować w niektórych obiektach moŝna uniknąć raportowania wprowadzając czas, po upływie, którego informacja zostanie wysłana. Wartość tego parametru oznacza, Ŝe brak zasilania musi trwać przez ten zdefiniowany czas, aby urządzenie uznało, Ŝe jest to istotnie brak napięcia i aby stosowna informacja została wysłana. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 35 / 64\n36 7.5 OGRANICZENIA Autoryzowane telefony SMS UŜytkownik moŝe ograniczyć zdalny dostęp do urządzenia (poprzez SMS) do określonych numerów telefonów. Stworzona lista numerów (do 5) oznacza, Ŝe tylko z tych numerów będzie moŝliwe sterowanie z nadajnikiem. Dostępne opcje to: Zabroń wszystkim: Oznacza brak moŝliwości komunikacji. Pozwól wszystkim: Oznacza, Ŝe komunikacja jest moŝliwa z dowolnego numeru telefonu. Pozwól wybranym: Oznacza, Ŝe komunikacja jest moŝliwa tylko z tych numerów telefonów, które znajdują się na liście. Dopuszcza się zdefiniowanie do 5 numerów. Po wyborze Pozwól wybranym uzyskuje się dostęp do pola edycji. Kolejne numery naleŝy wpisać w pole, po czym kliknięcie przycisku [Dodaj] przeniesie numer do tabeli poniŝej. Ustawienie kursora na danej linii z numerem i kliknięcie przycisku Usuń spowoduje usunięcie numeru z tabeli. Opcja Usuń wszystkie wyczyści całą zawartość tabeli. Uwaga: a) autoryzowanie przychodzącego SMS polega na porównaniu numeru, z którego nadszedł z tymi, które umieszczone są w tabeli. Dopuszczalna jest wersja wpisu do tabeli tylko fragmentu numeru np Wówczas autoryzowane będą wszystkie numery zawierające podaną sekwencję np czy LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 36 / 64\n37 b) JeŜeli do wysyłania SMS będziemy uŝywać modemu dołączonego do serwera OSM.2007 to jego numer telefonu musi znaleźć się na powyŝszej liście Autoryzowane numery modemów GSM Dla połączeń w kanale CSD uŝytkownik moŝe ograniczyć zdalny dostęp do urządzenia z modemów GSM. Stworzona lista numerów (do 5) oznacza, Ŝe tylko z tych numerów będzie moŝliwa łączność z nadajnikiem. Dostępne opcje to: Zabroń wszystkim: Oznacza brak moŝliwości komunikacji. Pozwól wszystkim: Oznacza, Ŝe komunikacja jest moŝliwa z dowolnego modemu (numeru telefonu). Pozwól wybranym: Oznacza, Ŝe komunikacja jest moŝliwa tylko z tych modemów (numerów telefonów), które znajdują się na liście. Dopuszcza się zdefiniowanie do 5 numerów. Po wyborze Pozwól wybranym uzyskuje się dostęp do pola edycji. Kolejne numery naleŝy wpisać w pole, po czym kliknięcie przycisku [Dodaj] przeniesie numer do tabeli poniŝej. Ustawienie kursora na danej linii z numerem i kliknięcie przycisku Usuń spowoduje usunięcie numeru z tabeli. Opcja Usuń wszystkie wyczyści całą zawartość tabeli. Uwaga: a) autoryzowanie przychodzącego połączenia CSD polega na porównaniu numeru, z którego nadszedł z tymi, które umieszczone są w tabeli. Dopuszczalna jest wersja wpisu do tabeli tylko fragmentu numeru np Wówczas autoryzowane będą wszystkie numery zawierające podaną sekwencję np czy b) JeŜeli do połączeń CSD będziemy uŝywać modemu dołączonego do serwera OSM.2007 to jego numer telefonu musi znaleźć się na powyŝszej liście Okresy waŝności wychodzących SMS UŜytkownik moŝe określić okres czasu jaki urządzenie ma na przekazanie informacji w formie SMS. Okres waŝności definiowany jest oddzielnie dla następujących grup informacji: Testy SMS do serwera Zdarzenia SMS wysyłane do serwera Zdarzenia SMS wysyłane do uŝytkownika Odpowiedzi na komendy Wyboru dokonuje się spośród wartości, znajdujących się na liście rozwijanej poprzez kliknięcie strzałki obok pola wyboru. Dostępne są opcje: 5, 10, 15, 30 minut; 1, 2, 6, 12 godzin; 1, 7 dni; MAX (oznaczający brak okresu waŝności) Wychodzące SMS UŜytkownik moŝe ograniczyć ilość SMS, jakie będzie wysyłał nadajnik. PoniewaŜ podstawową formą transmisji powinien być GPRS to ograniczenie jest istotne, głównie ze względów ekonomicznych. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 37 / 64\n38 Zaznaczenie pola [Włącz ograniczenia SMS] uaktywni dostęp do grup informacji, które podlegać będą ograniczeniom: Testy SMS do serwera Zdarzenia SMS wysyłane do serwera Zdarzenia SMS wysyłane do uŝytkownika Odpowiedzi na komendy Ograniczenia są definiowane poprzez podanie dwóch wartości: Max. ilość SMS: Określa maksymalną ilość przesyłanych wiadomości SMS na jednostkę czasu (patrz parametr Zerowanie licznika). Opcja ta zabezpiecza uŝytkownika przed wysłaniem zbyt duŝej ilości wiadomości np. w przypadku awarii. Zerowanie licznika: Parametr ten określa czas (w minutach), co jaki ma być kasowany licznik wysłanych wiadomości SMS. 7.6 POWIADOMIENIA SMS UŜytkownik ma moŝliwość zdefiniowania komunikatów, które w przypadku wystąpienia danego zdarzenia (np. zmiany stanu wejścia) zostaną przesłane na prywatne numery telefonów. Jednocześnie naleŝy pamiętać o wprowadzeniu ograniczeń w tym zakresie Telefony Jednym ze sposobów ograniczenia przesyłania informacji o zdarzeniach (poprzez SMS) jest określenie listy zawierającej do 5 prywatnych numerów telefonów. Stworzona lista numerów oznacza, Ŝe tylko na te numery nadajnik będzie przesyłał wiadomości SMS. Procedura edycji jest następująca: o W pole edycyjne Wprowadź numer telefonu wpisujemy właściwy numer. o Kliknięciem przycisku [Dodaj] przenosimy numer do tabeli poniŝej o Kontynuujemy wprowadzanie według potrzeb (maksymalnie 5 numerów). LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 38 / 64\n39 Ustawienie kursora na danej linii z numerem i kliknięcie przycisku Usuń spowoduje usunięcie numeru z tabeli. Opcja Usuń wszystkie wyczyści całą zawartość tabeli Zdarzenia Zakładka ta umoŝliwia skonfigurowanie i edycję komunikatów SMS, wysyłanych na zdefiniowane numery telefonów. Dla kaŝdego zdarzenia z listy (Tamper: Naruszenie, Powrót; Wejście 1: Naruszenie, Powrót itd.) moŝna zdefiniować tekst wiadomości SMS, która zostanie wysłana w przypadku, gdy dane zdarzenie wystąpi. Do tego celu słuŝą pola edycji znajdujące się po prawej stronie listy zdarzeń. Procedura jest następująca: o wybierz z listy zdarzenie, które chcesz edytować, o zaznacz kwadrat przy numerze telefonu, na który wysłany zostanie SMS o uaktywni się pole tekstowe, do którego naleŝy wpisać właściwą treść SMS odpowiadającą zdarzeniu o Jeśli pole Kopiuj treści z pierwszej wiadomości będzie zaznaczone to dla kolejnych numerów zaznaczenie oraz treści SMS będą automatycznie kopiowane z pierwszej wiadomości, w przeciwnym wypadku ponów powyŝsze czynności dla kolejnych numerów telefonów LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 39 / 64\n40 Uwaga: o o o Sumarycznie ilość znaków dla wszystkich wiadomości SMS nie moŝe być większa niŝ 2000 znaków. Błędnie wprowadzone dane moŝna usunąć poprzez zaznaczenie tekstu i uŝycie klawisza [Del] Tekst z danego pola moŝna skopiować do następnego Testy SMS uŝytkownika Testy SMS wysyłane na wskazane przez uŝytkownika numery telefonów są realizowane niezaleŝnie od trybu pracy urządzenia (GPRS/SMS/GRPS & SMS/Bezserwerowy). Aby włączyć funkcję cyklicznej wysyłki testów naleŝy w Powiadomieniach SMS wprowadzić do 5 numerów telefonów które mają otrzymywać testy SMS z nadajnika. Następnie dla zdarzenia Wiadomość testowa naleŝy wpisać treść wiadomości testowej oraz podać okres testu. W tym celu naleŝy zaznaczyć opcję Test co oraz podać okres testu w znajdującym się obok polu. Format pola okres testu to: całkowita liczba dni,liczba godzin:liczba minut. Brak zaznaczenia przy polu Test co spowoduje, Ŝe wiadomości testowe nie będą w ogóle wysyłane. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 40 / 64\n41 7.6.4 Status Urządzenie pozwala na zdalne zapytanie o status. W tym oknie edytujemy treść składników komunikatu, który zostanie wysłany do uŝytkownika jako odpowiedź na rozkaz sprawdzenia statusu. Numery telefonów, które są uprawnione do przesłania zapytania o status zostały zdefiniowane w opcji Ograniczenia> Autoryzowane telefony SMS. Odpowiedź urządzenia zostanie skierowana na numer, z którego przyszło zapytanie. W odpowiedzi na zapytanie o status urządzenie wyśle jedną wiadomość SMS, zawierającą odpowiednie teksty określające aktualny stan wejść, wyjść oraz zasilania. Uwaga: Licznik Pozostało znaków informuje o całkowitej ilości znaków, jakie moŝemy wprowadzić do powyŝszej tabeli. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 41 / 64\n42 7.6.5 Przekazywanie SMS Urządzenie jest w stanie przekazywać odebrane wiadomości SMS do określonych numerów telefonów wg zadanych reguł. Funkcja ta moŝe się okazać niezbędna na przykład w przypadku SMSowych powiadomień o stanie konta. W oknie tym moŝna wpisać do 5 reguł słuŝących do przekazywania komunikatów SMS. KaŜda reguła składa się z pary: fragmentu numeru telefonu nadawcy oraz z prawidłowego numeru telefonu odbiorcy. Fragment telefonu nadawcy moŝe składać się w skrajnym przypadku z pustego ciągu co oznacza dopasowanie do dowolnego numeru telefonu. Przetwarzanie reguł odbywa się wg zadanej kolejności od początku do końca tzn. rezultat przetwarzania danej reguły nie wpływa na przetwarzanie następnych reguł. Oznacza to równieŝ, Ŝe dana wiadomość SMS moŝe zostać rozesłana do kilku numerów telefonów lub Ŝe ta sama wiadomość moŝe zostać wysłana kilkukrotnie do tego samego numeru. Taki przypadek zachodzi jeśli warunek nałoŝony na numer telefonu nadawcy jest spełniony dla co najmniej dwóch reguł mających ten sam numer odbiorcy. Uwaga: UŜytkownik bierze odpowiedzialność za prawidłowe podanie numerów dzięki którym nie powstanie Ŝadne zapętlenie w przesyłaniu wiadomości SMS. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 42 / 64\n43 7.7 KONTROLA ŁĄCZA Opcje te umoŝliwiają automatyczną reakcję urządzenia w przypadku gdy zerwana została łączność ze stacją monitorowania. Dotyczy to sytuacji, gdy urządzenie utraciło łączność z siecią GSM lub transmisja GPRS jest niemoŝliwa GSM Aktywacja tej funkcji (zaznaczenie w kwadracie [Włącz]) powoduje, Ŝe mamy dostęp do parametrów określających reakcję urządzenia po wyjściu z sieci GSM. Określamy, po jakim czasie od utraty łączności nadajnik powinien wykonać czynności zmierzające do jej odzyskania. Wybór czasu dokonywany jest polu [Reset po czasie] i wyraŝamy go w minutach. Następnie określamy, jaką czynność powinno wykonać urządzenie. Wybór dokonuje się poprzez zaznaczenie odpowiedniego kwadratu przy opisie reakcji: o Reset modemu o Reset urządzenia o Załączenie wyjścia sabotaŝowego o Załączenie wyjścia dodatkowego W przypadku braku łączności z siecią GSM urządzenie po stwierdzeniu tego faktu odczeka prze zdefiniowany okres a następnie zrealizuje przewidziane zadania. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 43 / 64\n44 7.7.2 GPRS Aktywacja tej funkcji (zaznaczenie w kwadracie [Włącz]) powoduje, Ŝe mamy dostęp do parametrów określających reakcję urządzenia po utracie łączności z serwerem. Określamy, po jakim czasie od utraty łączności nadajnik powinien wykonać czynności zmierzające do jej odzyskania. Wybór czasu dokonywany jest polu [Reset po czasie] i wyraŝamy go w minutach. Następnie określamy, jaką czynność powinno wykonać urządzenie. Wybór dokonuje się poprzez zaznaczenie odpowiedniego kwadratu przy opisie reakcji: o Reset modemu o Reset urządzenia o Załączenie wyjścia sabotaŝowego o Załączenie wyjścia dodatkowego W przypadku braku łączności GPRS urządzenie po stwierdzeniu tego faktu odczeka prze zdefiniowany okres a następnie zrealizuje przewidziane zadania. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 44 / 64\n45 7.8 RS Parametry portu szeregowego W celu zapewnienia dodatkowych moŝliwości pozyskiwania informacji do przesłania urządzenie jest wyposaŝone w port szeregowy RS-232. Wykorzystanie tego połączenia wymaga zdefiniowania jego parametrów. W tym celu naleŝy wybrać dane wg poniŝszej tabeli: Parametr Wartość Prędkość transmisji (bit/sek) 300, 1200, 2400, 4800, 9600, 19200, 38400, 57600, Ilość bitów danych 5, 6, 7, 8 Parzystość Brak, parzyste, nieparzyste, znacznik, odstęp Bity stopu 1, 2 Sterowanie przepływem Brak, RTS, CTS, RTS/CTS Wybrane parametry muszą odpowiadać ustawieniom portu RS-232 w urządzeniu, z którym nadajnik będzie współpracował Wysyłanie danych z bufora Odbierane z dołączonego urządzenia dane są gromadzone w buforze nadajnika. Pojemność bufora wynosi 511 bajtów. NaleŜy zdefiniować kryterium, którego spełnienie oznaczać będzie transmisję danych do odbiornika systemu monitoringu. Dostępne są poniŝsze moŝliwości: Po odebraniu znaku o wybranym kodzie ASCII Po upływie określonego czasu LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 45 / 64\n46 Po odebraniu określonej liczby znaków. Dla kaŝdej z nich utworzono listy dostępnych wartości, które rozwijane są po kliknięciu odpowiedniej strzałki. Nadajnik kontroluje zawartość bufora pod kątem spełnienia ustalonych warunków. Dokonuje tego w kolejności: wybrany znak, czas, liczba znaków. OpróŜnienie bufora (transmisja) nastąpi wtedy gdy spełnione zostanie jedno kryterium Zaawansowane opcje portu Blokada odbierania danych Opcja słuŝąca do zablokowania moŝliwości odbioru danych z urządzenia podłączonego do portu RS-232 nadajnika. UŜywana np. w przypadku awarii lub w sytuacji gdy LX uŝywany jest do sterowania urządzeniem Blokada wysyłania danych Opcja słuŝąca do zablokowania moŝliwości przekazywania danych do urządzenia podłączonego do portu RS-232 nadajnika. UniemoŜliwia przypadkowe lub nieuprawnione sterowanie urządzeniem Tryb Half Duplex Opcja polegająca na automatycznej blokadzie odbioru danych (poprzez RTS) w przypadku, gdy nadajnik zaczyna nadawanie danych do urządzenia Sprawdzanie testów urządzenia podłączonego do portu JeŜeli urządzenie podłączone do portu nadajnika generuje okresowe testy łączności to LX moŝe kontrolować ich występowanie. Aby mógł to robić naleŝy (po uaktywnieniu tej opcji) wpisać treść wiadomości testowej oraz określić częstotliwość jego występowania (w opcji Sprawdzaj test co [s] ). Dodatkowo moŝemy zdecydować czy wiadomości testowe będą przesyłane do serwera. JeŜeli wybierzemy brak takich transmisji to naleŝy upewnić się, Ŝe w przypadku gdy urządzenie podłączone do portu nadajnika nie przekaŝe wiadomości testowej do nadajnika, LX wyśle do serwera stosowny komunikat (patrz rozdz. 7.4 Testy RS-232). 7.9 LINIA TELEFONICZNA 6 Urządzenie jest wyposaŝone w przyłącze zewnętrznej, miejskiej linii telefonicznej. MoŜe być ona wykorzystywana do transmisji danych z centrali alarmowej. Dodatkowo nadajnik jest w stanie odbierać informacje z centrali alarmowej za pośrednictwem jej komunikatora telefonicznego a następnie transmitować je łączem GPRS. Dla prawidłowej pracy urządzenia naleŝy zdefiniować parametry opisane poniŝej. 6 Dotyczy nadajnika LX-20 LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 46 / 64\n47 7.9.1 Linia telefoniczna Zakładka ta umoŝliwia zdefiniowanie ustawień linii telefonicznej Linia telefoniczna zewnętrzna Zaznaczenie (aktywacja) tej funkcji oznacza, Ŝe nadajnik będzie współpracował z linią PSTN. W ten sposób uzyskujemy moŝliwość realizacji transmisji danych z centrali alarmowej dwiema drogami: łączem GPRS oraz standardową linią telefoniczną Monitorowanie linii telefonicznej JeŜeli realizowana jest opcja transmisji dwiema drogami istotne jest, aby operator systemu monitorowania otrzymywał informacje o dostępności zewnętrznej linii telefonicznej. Zaznaczenie tej opcji spowoduje, Ŝe spadek napięcia na linii telefonicznej (trwający przez okres dłuŝszy od zdefiniowanego minimalnego czasu) będzie sygnalizowany stosownym komunikatem, przesłanym przez nadajnik łączem GPRS. Uwaga: nadajnik zasymuluje obecność miejskiej linii telefonicznej w przypadku, gdy: Linia telefoniczna miejska nie jest podłączona, Linia telefoniczna miejska jest podłączona ale nie jest uaktywniona opcja z pkt , Opcje z pkt i pkt są aktywne a napięcie na zaciskach TIP - RING spadło poniŝej 8V. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 47 / 64\n48 Raport o podniesieniu słuchawki JeŜeli równolegle do wyjścia komunikatora centrali alarmowej (podłączonego do zacisków T1-R1 nadajnika) podłączony jest aparat telefoniczny to podniesienie jego słuchawki uniemoŝliwi wymianę danych pomiędzy centralą a nadajnikiem. Istnieje moŝliwość kontrolowania takiej sytuacji. Zaznaczenie tej opcji spowoduje przesłanie do stacji monitorowania stosownego raportu pod warunkiem, gdy czas podniesienia słuchawki przekroczy okres zdefiniowany dla tego parametru. Uwaga: takie zachowanie urządzenia ma miejsce w przypadku, gdy pracuje ono z nowym protokołem. JeŜeli nadajnik będzie pracował w trybie emulacji PX (patrz rozdz. 7.2) to powyŝsza sytuacja zakończy się wysłaniem komunikatu Brak linii telefonicznej Raport o prędkości wybierania numeru Opcja wykorzystywana w przypadku, gdy w układzie Linia Miejska LX -Centrala alarmowa nie występują inne urządzenia telekomunikacyjne. W przypadku gdy takie urządzenie zostanie podłączone a następnie zostanie przez nie wybrany numer telefoniczny (i np. nawiązana rozmowa) to po upływie zdefiniowanego tutaj czasu (liczonego od zakończenia wybierania ostatniej cyfry numeru) nadajnik wyśle stosowny komunikat. Ma to zapobiegać nieuprawnionej instalacji dodatkowych urządzeń. Uwaga: takie zachowanie urządzenia ma miejsce w przypadku, gdy pracuje ono z nowym protokołem. JeŜeli nadajnik będzie pracował w trybie emulacji PX (patrz rozdz. 7.2) to powyŝsza sytuacja zakończy się wysłaniem komunikatu Brak linii telefonicznej Generacja tonu linii telefonicznej Niektóre centrale alarmowe wymagają, w momencie podniesienia słuchawki, obecności na linii telefonicznej tonu wybierania. Aby umoŝliwić ich współpracę z nadajnikiem moŝna wymusić na nadajniku generowanie takiego tonu Numer 1 i Numer 2 Dla zapewnienia prawidłowej współpracy nadajnika z centralą alarmową w trybie DTMF niezbędne jest zdefiniowanie kilku parametrów. Zawarte poniŝej funkcje są analogiczne dla obu moŝliwych do zapisania w pamięci urządzenia numerów telefonów Numer telefonu DTMF Jest to numer, który został zapisany w pamięci centrali alarmowej. W przypadku, gdy centrala ma do przekazania informację o zdarzeniu powinna wybrać ten numer telefonu. Tylko gdy numer ten będzie identyczny z tym, który wpisany jest do nadajnika będzie moŝliwa transmisja tej informacji poprzez GSM (GPRS) Opóźnienie potwierdzenia Definiuje czas po jakim nadajnik generuje do centrali potwierdzenie Ŝe centrala alarmowa wybrała numer telefonu stacji monitorowania (sygnał Handshake). LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 48 / 64\n49 Domyślnie 2,0 s. Norma dotycząca SSWiN określa ten czas przedziałem 0,5 do 12,5 sek Protokół Wybieramy tutaj protokół transmisji danych jakim posługuje się centrala alarmowa oraz jest zrozumiały dla stacji monitorowania. MoŜna wybrać ContactID, Ademco Fast oraz tzw. DTMF. Uwaga: 1) Dla wszystkich protokołów moŝemy wykorzystać opcje: o Zezwól na wysyłkę jako wiadomość SMS, która oznacza, Ŝe w przypadku braku łączności GPRS dane zostaną wysłane w formie SMS (o ile taki tryb będzie dostępny). o Nie przesyłaj danych jeśli zewnętrzna linia jest dostępna, która oznacza, Ŝe w przypadku gdy zewnętrzna linia PSTN jest dostępna to zostanie ona wykorzystana podczas transmisji z centrali alarmowej. 2) Dla formatów ContactID oraz Ademco moŝemy uaktywnić opcję Nie sprawdzaj sumy kontrolnej. PoniewaŜ niektóre centrale alarmowe generują niewłaściwy komunikat dotyczący sumy kontrolnej dla przesyłanych danych, urządzenie nie jest w stanie potwierdzić odebrania danych a co za tym idzie centrala próbuje przekazać je ponownie (aŝ do wyczerpania licznika powtórzeń prób transmisji). Aby tego uniknąć naleŝy wykorzystać tę opcję. 3) W przypadku tzw. Protokółu DTMF uzyskamy dostęp do specyficznych parametrów słuŝących do generowania określonych sygnałów kontrolnych. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 49 / 64\n50 7.10 FIRMWARE Urządzenie posiada wbudowany bootloader, dzięki któremu, moŝemy zmieniać oprogramowanie modułu na nowsze. W trakcie programowania wyświetlane są wszystkie informacje o przebiegu tej operacji. NaleŜy wykonać następujące czynności: a) Uruchomić program konfiguracyjny b) Przejść do opcji Firmware konfiguratora c) Otworzyć plik z nowym firmwarem (kliknięcie przycisku [Otwórz] pozwoli na wskazanie miejsca gdzie znajduje się właściwy plik) d) Wybrać sposób transmisji pliku: lokalny albo zdalny. Uwaga: procedura przepisania firmware do urządzenia jest analogiczna jak w przypadku programowania urządzenia. Jej opis zamieszczono w rozdziale 8 Programowanie urządzenia. e) Kliknąć przycisk [Start]. Procedura wymiany oprogramowania zostanie rozpoczęta. f) Przebieg zapisu jest prezentowany w specjalnym oknie programu. g) Po zakończeniu zapisu zamknąć program. Od tego momentu urządzenie będzie pracowało pod kontrolą nowego firmware. Uwaga: powyŝszą procedurę naleŝy przeprowadzić ze szczególną starannością, poniewaŝ niewłaściwe jej wykonanie moŝe uniemoŝliwić prawidłową pracę urządzenia. LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 50 / 64\n51 7.11 MONITOR URZĄDZENIA Funkcja umoŝliwia bieŝącą kontrolę stanu urządzenia. Aby wykorzystać funkcjonalność naleŝy podłączyć nadajnik do komputera PC przy pomocy kabla LX- DATA a następnie wybrać w polu Port odpowiedni port RS232. Komputer powinien być podłączony do komputera przy pomocy wtyczki DEBUG kabla LX-DATA. Monitor umoŝliwia kontrole następujących parametrów: Stan zasilania sieciowego oraz bateryjnego Stan linii telefonicznej (PSTN) Poziom sygnału sieci GSM oraz bitowa stopa błędów BER Stan wejść Stan wyjść Typ urządzenia/numer seryjny Wersja PCB Czas urządzenia Zmiany wszystkich parametrów są równieŝ widoczne w postaci tekstowej w polu LOG LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 51 / 64\n52 7.12 HISTORIA ZDARZEŃ Funkcja umoŝliwia odczytanie ostatnich zdarzeń zapisanych w pamięci urządzenia. Transmiter posiada 192kB pamięci przeznaczonej na rejestr zdarzeń co umoŝliwia zapamiętanie około 8 tysięcy ostatnich zdarzeń. MoŜliwy jest odczyt historii zarówno przy pomocy połączenia GPRS jak i RS232. W tym drugim przypadku naleŝy w pierwszej kolejności podłączyć urządzenie do komputera PC przy pomocy kabla LX- PROG. Następnie w oknie Historia zdarzeń naleŝy wybrać odpowiedni port RS232 lub połączenie GPRS, wpisać kod dostępu i kliknąć przycisk Odczyt. Po poprawnym odczycie staje się moŝliwy dostęp do funkcji takich jak "Filtrowanie" oraz "Wykresy" dzięki którym moŝemy szybko zdiagnozować urządzenie. Uwaga: Funkcja ta jest dostępna dla urządzeń typu LX10 o numerach seryjnych powyŝej oraz dla urządzeń typu LX20 o numerach seryjnych powyŝej LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 52 / 64\n53 LX_Instrukcja_pl-1.11w3 Strona 53 / 64\nNADAJNIK GPRS LX20-23U\nNADAJNIK GPRS LX20-23U Instrukcja instalacji i programowania Wydanie: 1.0 Data wydania: 16.10.2015 Wersja firmware: 1.11RC69 Wersja Konfiguratora nadajników GPRS: 1.3.28.3 DEKLARACJA ZGODNOŚCI My, EBS\nNADAJNIK GPRS LX20-23U Skrócona instrukcja instalacji i programowania Wydanie: 1.0 Data wydania: 16.10.2015 Wersja firmware: 1.11RC69 Wersja Konfiguratora nadajników GPRS: 1.3.28.3 DEKLARACJA ZGODNOŚCI