anyAbaunza, Geovanny Alexander Acera, Manuel Martín-MeAchilleos, Achilleas Acosta Corporan, Rosalba Adeli, Hojjat Agila-Palacios, M.V. Alacqua, Stefano Alaejos, J Albelda-Esteban, Beatriz Alier, Marc Allas, R. Almeida, D. P. R.Alonso, Alberto RamosAlonso, Jesus Manuel GarAlonso, Pilar Alonso, Jesus Manuel GarAlonso-Arévalo, Julio Álvarez Navia, Iván Alves, Joaquim Alves, Gustavo Ribeiro Alves, Gustavo Amores, Javier J.Andrés-Sánchez, Santiago Anjos, Victor Aravi, Christiana Arcila-Calderón, Carlos Asensio, M. Asensio, L. Astroza, Carlos Atencia, Vanessa Ayago, Antonia DuránAyale-Pérez, Teresa Azaola, Cristina Álvarez, Muro Baldner, Jean-Marie Ballegeer, Anne-Marie Baquero, Jenner Barbosa, E. Barlex, David Barredo, D. Barreto, Daniel Barrientos, A Basantes-Andrade, Andrea Basilotta, Verónica Bassetto, Clemilton Luis Battistella, Cinzia Bechter, M. Belton, Teresa Berdasco, Y. Berdasco-Gancedo, Y. Berganza, M. R. Berlanga, Adriana Berrocal-Pastor, Celia Bianchi, Silvana Bielba Calvo, Marcos Bisquert, Kylyan MarcBlanco-Herrero, David Blanco-Herrero, D. Blaya Haro, Fernando Blaya Haro, Fernando Bombardieri, Maria Bonilla, A.A.P. Briz-Ponce, Laura Brouns, Francis Bueno Ruiz, Iván Burgos, Daniel Caballero, Isabel Caballero-González, Y. Caballero-Gonzalez, Yen-Air Caballero-González, Yen Cabero, Maria Manuela MoCabezas-González, Marcos Cabezudo, José Antonio MoCabezuelo, F. Cabrero-Fraile, Francisco Javier Cachón, Diego Calderón, Carlos ArcilaCalleja Albiñana, Ana I. Calliari, Felipe Calvo-Álvarez, Isabel Campos, Esmeralda Campos Ortuño, Rosalynn A. Carboni, Elisa Carrillo, Olivia Carrión, Gianella Carvaja, F. Carvalho, Lina Casado-Lumbreras, Cristina Casado-Vara, Roberto Casaleiz Fuentes, Alejandra Casamenti, Caterina Casany, María José Casillas, Sonia Casillas-Martín, Sonia Caso-López, Alicia Alelí ChaCastellanos, Pedro Mauricio ACastellanos, Pedro Mauricio ACastro, Manuel Castro Ling, Cynthia Concepción Catalina, Carlos Alberto Celaya, R. Chamoso, Pablo Cheung, Saul Cienfuegos, Dora Cilleros, Victoria MartínCoca, Juan R.Coca, Sanjurjo Conde-González, Miguel Ángel Conejero González, Blanca Consonni, Anna Corchado, Juan M. Cordero-Brito, Staling Cordón-García, José Antonio Corporan, Rosalba AcostaCorrochano, Diego Costa, António PedroCosta, Ricardo Costa, Ricardo Costanzo, Sandra Coutinho, Clara Cozzi, Micaela Cristóbal, Esther PuertasCrivellari, Cinzia Cruz, Mabel CalderínCruz, Cristina Cruz-Benito, Juan Cruz-Cunha, Maria Manuela Curto, Belén D'Amato, Roberto da Silva, Armando Malheiro da Silva, Elaine Damian, Ieda Pelógia Martins Dantas, Taisa Rodriguesde Agustí del Burgo, José M.de la Fuente, Ricardo de la Mano González, Marta De la Prieta, Fernando de Miguel Pascual, R. de Miguel Yubero, Victoria de Moraes, Cláudia HerteDe Toni, Alberto F. De Zan, Giovanni Del Burgo, José María DeDel valle, D. Delgado, Laura Delgado-Altamirano, Jorge Delgado-Sarmiento, Yvan Días-Orueta, Gabriel Díaz-Redondo, Carlos Diego, Belen CurtoDiez Buberos, Verónica Dios, Araceli QueirugaDios, Araceli QueirugaDobboletta, E. Dobbolleta, Elsa Dodero, Juan Manuel Dom Szkolen i DoradztwaDominguez-Aroca, Maria-Isabel Durán, F. J.Durán Martínez, Ramiro D’Amato, Roberto Elferink, Raymond Elizondo, J. Encinas, Ascensión HernándezEnnser, Karin Estella, Jesús Mª GonçaFadel, Bárbara Falaize, Benoît Faria, B. M.Favaro, Graziella Felgueiras, Carlos Felgueiras, Manuel C.Felgueiras, Manuel C. Fenske, Uta Fernández, Alberto SantamaríFernandez, Ruben Fernández Llamas, Camino Fernández Tijero, M. C. Fernández-Luque, Antonia Maria Fernández-Luque, Antonia-María Fernández-Reyes, Rogelio Ferrari, Enzo Ferreras-Fernández, Tránsito Fidalgo, André Finders, Anton Flores, Débora Framiñan de Miguel, Andrés Francisco Carrera, Francisco José Franco-Martín, Manuel A. Friz, Susanne Frutos Esteban, F.J. Fuente, J. Fuentes, Marta Fuertes, Miguel AngelGalán Arribas, Rafael Galanis, Nikolas Gallardo, K. Gallegos, Viviana MedranoGamazo, Adriana Gameiro, Jorge Garcia, Cristiane Luiza Salazar García, Carmen GonzálezGarcía, María Luisa García, Víctor del RíoGarcia, F. J.García, José Antonio CoGarcía, Antonio V MartínGarcía Sanz, Raquel Garcia Zubía, J. García-Bermejo, José RafaelGarcía-Holgado, Alicia García-Llorente, H.J. García-Llorente, H. J.Garcia-Loro, Javier García-Martín, I. García-Martín, I García-Navas, Victor García-Ortiz, Luis García-Peñalvo, Francisco José García-Retuerta, D. García-Rodríguez, María-Luisa García-Rodríguez, Araceli García-Sánchez, Felicidad García-Valcárcel, Ana Garcia-Vinuesa, Antonio Garcia-Zubia, Javier Garcia-Zubia, J. Gasparri, Stefano Gaudin, Philippe Girardi, Ilza Maria TourGlasserman-Morales, L. D.Gómez, Cruz SánchezGómez, Raquel Gómez Isla, José Gómez Redondo, Susana Gómez-Díaz, Raquel Goméz-Díaz, Raquel Gómez-Llorente, Pablo LuisGonçalves, Vitor Gonçalves, Alejandro GómezGonzales-MIñán, Milagros González, N. González, Alejandro MedinaGonzález, L. González, Miguel Ángel ConGonzález, Alejandro MedinaGonzález, C. S.González, Carina González, Juan SebastiánGonzález, Kruzkaya OrdóñezGonzalez Ispierto, Beatriz González Izard, Santiago González Ortega, Eva González Rodero, Luis González Ruíz, Carlos González Vázquez, Alejandro González-Arrieta, Angélica González-Briones, Alfonso González-Cabrera, Catalina González-de-Garay, Beatriz González-García, Carmen González-Izard, Santiago González-Pérez, Laura Icela Griffiths, Dai Guerreiro, João De Sousa Guerrero, Zaira Guerrero-Martín, I. Guerrero-Martín, I Gustavsson, Ingvar Gutiérrez, Francisco Javier HerGutiérrez, Francisco Javier HerGutiérrez, Sandy A.Hadrysiak, Sylwia Haro, Fernando BlayaHarrer, Andreas Haydn, Terry He, Elena Heikonen, L. Hernández, M. José Hernández, F. Hernandez, Unai Hernández, G. Hernández, Felipe Hernández, María José Hernández García, Sonia Hernández-García, Ángel Hernandez-Jayo, Unai Hernández-Leo, Davinia Hernández-Martín, Azucena Hernández-Ramos, Juan Pablo Hernández-Rodríguez, Jorge Heron, Natalie Herrada Valverde, Gabriel Herrera-García, Esperanza Herrero, Pablo Herrero, Sonia Herrero, B. Herrero, David BlancoHerrero Gutiérrez, F. Javier Herrero-Teijón, Pablo Hierro, Nélida Huilcapi-Collantes, Catalina Humanante-Ramos, Patricio RicardoHumanes, María Luisa HumaHurtado-Mazeyra, Alejandra Husu, J. Hutchison, David Hvithamar, Annika Ibarra Sáiz, María Soledad Igartua, Juan José Iglesias, Ana Illanes, Lorenza Illera, Jorge HolgueraIoannou, Andri Isidro de Pedro, Ana Isabel Islán, Manuel Islán Marcos, Manuel Istoft, Britt Izard, Santiago GonzálezIzquierdo, V. Jacob, Luis Janeiro, Giselle Janssen, José Jara-Roa, Dunia Jensen, Tim Jerez García, Óscar Jiménez, Elena Jiménez García, E. Jiménez-Gómez, Isidro Johnson, Mark Joo Nagata, Jorge Jorge, Zuluaga Jorge Bitencourt, Carlos Francisco Juanes-Méndez, Juan Antonio Kanade, Takeo Kantorski, Gustavo Z.Kapitsaki, Georgia Kittler, Josef Klamma, Ralf Kleinberg, Jon M.Knezic, D. Krawiec, Marek Kreiter, C. Krimbacker, Andrea Kroth, Marcelo L.Kuhn, Bärbel Kulesza, Wlodek Lagos, Enzo Rainiero FLahoz Lorenzo, Paula MaríaLane, Kathleen Lapis, Giovanni Largo Antón, Jesús Leal Jamil, George Ledesma, Mª José SánLee, Steve Leijen, A. Lerro, Frederico Ley, Tobias Lima, Delberis Lima, Natércia Ling, Yang LingLlamas, Camino FernándezLlamas-Terrés, A Llorens-Largo, Faraón Loose, Eloisa BelingLopes, Sérgio Maravilhas López, Maria del Rosario López, Vega López, Jordi López García, Camino López San Segundo, Carmen Lopéz-Lucas, Jesús López-Salinas, J. L. Loro, F. Lozano, F. Luatti, Lorenzo Lucero, Marina Leonor BonLuis, Jacob MacCann-Alfaro, Nancy Magalhães, Soraia PereiraMaier, Martin Maji, Rubén Antonio PaMangas-Vega, Almudena Manzano Del Ama, Judith Marchena, Silmara Marchisio, Susana Marques, Arcelina Martín, Azucena HernándezMartín, José Luis Martín, Sonia CasillasMartín, Jorge Martín, Casillas Martín del Pozo, Marta Martín García, Antonio Victor Martín González, Yolanda Martín Izard, Juan Francisco Martín Pastor, Elena Martín-Campo, Diego Martín-Merino, Manuel Martín-Rodero, Helena Martinez, Fernando Martínez, Cristina FradeMartínez, Ruth MontesMartínez Cardiel, Lizette Martínez-Abad, Fernando Martinho, Ricardo Matas, Valero Matsumoto-Royo, Kiomi Mattern, Friedemann Mauro, Anna Mavar-Haramija, Marija Mayol, Enric Meijer, P. Meira, Pablo Meirinhos, Manuel Mena, Juan José Mendes, J. A. Méndez, Juan Antonio JuMéndez, Camilo RuizMendibil, Didier Mercado-Varela, Martín Merchán-Sánchez-Jara, Javier Merendino, Claudio Merlo-Vega, José Antonio Mesnard, Eric Messiou, Kiki Mettouris, Christos Miguélez-González, Elvira-Julieta Milovanovic, Milos Minga-Vallejo, R. E. Minovic, Miroslav Miranda, Isabel Maria Mitchell, John C. Moita, F.G. Da Silva Cordeiro Molina-Mérida, Olga Montes, Ruth Morales-Morgado, Erla M. Morawski, Jan Moreno, Vidal Moreno López, Lourdes Moreno Mulas, María Antonia Mujika, Katrin MMulas, Mª. Antonia MoMulas Nieto, Isabel Muñoz, L. Muñoz Martín, P. Muñoz-Rico, María Muro Álvarez, Antonio Mykowska, Aleksandra Naor, Moni Nardini, Giulia Navarrete, Jessica UribeNavarro Pardo, Esperanza Negueruela-Ceballos, Belen Nierstrasz, Oscar Nieto, Javier No-Gutiérrez, Paloma Nuti, Beatrice Nygren, Thomas Oliveira, Vanderli Oliveira-DelMassa, Heloá Cristina Olmos-Miguelánez, Susana Orozco, C. Orozco-Cazco, Gustavo Ortega, Jorge RigobertoOrtega-Mohedano, Felix Ortegon, Alejandra CastroOrtegon, Alejandra CastroOrtoll Espinet, Eva Osuna, Noé MoraOttonicar, Selma Letícia Capinzaiki OutrosPaoletti, Marco Papadopoulos, George Paramá, Anabel Pardo, Nicolás FrancoParedes, Rogel Alfredo MiPatrício, M. R. PAULO, RUI Pavani, Ana Pavezi, Neiva Pazmiño Maji, Rubén Pazmiño-Maji, Rubén A.Pedaste, M. Pelosi, Sofia Penichet, V. M. R. Pereira, Anabela Pérez Escoda, Nuria Perez Pelaez, María Ester Pérez-Blanco, Jonás S. Pérez-Martínez, Victor Manuel Pérez-Peláez, ME Pérez-Peláez, M.E. Perez-Postigo, Gerber Perochena González, Paola Persson, Anders Perticone, Miguel A. ReinaPessot, Elena Pester, Andreas Piedra, Lorena Piñeiro-Naval, V. Pinho, I. Pittí Patiño, Kathia Platero Gómez, Marta Pocinho, Ricardo Popp, Susanne Portugal, Arlene GPozzi, I. Pozzo, Maria IsabelPradebon, Daiane R. S.Prado, Juan RPrats Galino, Alberto Prats-Galino, A. Prats-Galino, Alberto Prieto, Javier Queiruga-Dios, Araceli Quintas, Eliezer Rajmer, Zuzanna Ramírez, Alberto SánchezRamírez, R. Ramírez-Hernández, D. Ramírez-Montoya, María Soledad Ramos, Juan Pablo HernRamos-Alonso, Alberto Ramos-Méndez, Diego Rangan, Pandu Raveri, Massimo Real, Eulogio Recamán Payo, Adriana Reis, L. P.Reis, L Ribeiro, Fernanda Riegler, Frank Rijo, Rui Rincón-Flores, Elvira G.Riofrio-Calderon, Gioconda Ríos-Hilario, Ana Belén Rivas, WR SenaRivas, Alberto Rivas, A. Rivas, Wiselis Rosanna SeRivera, Diana Rocha, Álvaro Rodilla, Vidal MorenoRodrigo-Cano, Daniel Rodríguez, Mercedes DíazRodríguez, Sara Rodríguez Sedano, Francisco Jesús Rodríguez-Aragón, Jesús Rodríguez-Arroyo, J. A.Rodríguez-Conde, M. J.Rodríguez-Conde, María José Rodríguez-Contreras, L Rodríguez-de-Dios, I. Rodríguez-González, M. D. Rojas, Hortensia E. CarranzRojas-López, Arturo Rojas-López, Arturo Ropero, C. Rosa, Tatiana CostaRubia Cuestas, Ernesto J. Rubio, Lucía AlcántaraRuisoto, Pablo Ruisoto-Palomera, Pablo Ruiz, Camilo Ruiz, Camilo Ruiz Rube, Iván Said, E. Saint-Martin, Isabelle Salazar, Juan Ramón PraSalido López, José V. Samaniego-Franco, Jennifer San Miguel, Begoña GutiérrezSan Segundo, López- Sánchez, Santiago AndrésSánchez Prieto, Juan José Sánchez Sánchez, Miguel Elías Sánchez-Gómez, M. C.Sánchez-Gómez, Mª CruzSánchez-Gómez, M. Cruz Sánchez-Holgado, Patricia Sánchez-Jara, Javier MerchánSánchez-Muñoz, Elena Sánchez-Prieto, José Carlos Sancristobal_Ruiz, Elio Santamaría, Rodrigo Santos, Ana M. Santos, JA Santos, A. M.Sanz Molina, Lidia Sarango-Lapo, C.P. Schlichting, Luís Schober, Paul S. Schulz, John Schumann, Jutta Seabra, Cristina Semiglia, Nury BayasSena-Rivas, Wiselis Seoane-Pardo, Antonio Serate González, Sara Serra-Barragán, L.A. Serrano, F. J. SERRANO, JOÃO Severance, Charles Sharples, Paul Sherlock, David Sierra, Javier Sierra Rodríguez, José Luis Silva, Juarez Simmet, Oliver Sloep, Peter Solis-Benavides, Carmen S.Solís-Mazón, María Soriano Heras, Enrique Soto Pérez, Felipe Sousa, Joao S. Souza, Marcos V. B.Stanek, Mikolaj Steffen, Bernhard Steigleder, Débora GallasSudan, Madhu Szczecińska, Joanna Tabernero Rico, Roberto D. Tejedor-Tejedor, Francisco Javier Temporão, Guilherme Tena-Espinoza-de-los-Monteros, Martin-Adalberto Terzopoulos, Demetri Themistokleous, Sotiris Theodoridou, Katerina Therón-Sánchez, Roberto Tiilikainen, M Tinoco-Giraldo, Harold Tobajas-Gracia, M Toboso-Alonso, Pablo Tonizza, Giulia Toom, A. Torecilla-Sánchez, Eva MaríaToribio-Guzmán, José Miguel Toro, Arlene GuadalupeToro Pascua, José C. Torrecilla-Sánchez, Eva María Tôrres, Lisa Torres, Lisa Torrijos Fincias, Patricia Trindade, Bruno Trullenque, S. Turpo-Gebera, Osbaldo Turpo-Gebera, O. Tybusch, Jerônimo S.Tygar, Doug Ugalde, Cecilia Ugalde, Cecilia Ugidos Lozano, María Teresa Valdez-Apolo, María BelénValentim, M. L. P.Van den Kerchove, Anna van Oosten, Johanna M.F. Vandoolaeghe, Ludovic Vaquero-Diego, M. Vardi, Moshe Y. Vázquez-Ingelmo, Andrea Veenendaal, Edwin Velarde, Raúl RamírezVelasco-Silva, Danny Patricio Venyagamoorthy, Ganesh KumarVerdugo-Castro, Sonia Vicario Molina, Isabel Vicente, Rodrigo SantamaríVictoria, Florasela FernandezViegas, Clara Vila, Adrián R. Villamar, Ana Lucía MurVinterek, Monika Vizuete, Javier Vogten, Hubert Vrasidas, Charalambos Waszkiewicz, Elwira Weikum, Gerhard Williams, John Wilson, Rowan Wilson, Scott Wojcieszak, M Yafushi, Cristiana AparecidaYañez-Figueroa, José Antonio Yang, Ling Yarker, Patrick Zangrando, Valentina Zannin, Marcelo Zaphiris, Panayiotis Zembylas, Michalinos Zondergeld, Sara Zúñiga, L. Zutin, D.


Haemochrom: 5. Anticoagulation\nProducts / 5. Anticoagulation\nEdoxaban (Lixiana ®, Savaysa®)


Museo da Salga en Punta Moreiras cunha xincana de contos de temática pirata - Xornal Galicia\nMuseo da Salga en Punta Moreiras cunha xincana de contos de temática pirata\nLocalidades de Galicia 06 Junio 2019 371 votos\nA actividade dará comezo ás 17.30 h. cunha xincana de contos e rematará coa entrega de diplomasA actividade dará comezo ás 17.30 h. cunha xincana de contos e rematará coa entrega de diplomas\nO Grove, 5 de xuño 2019. O Concello do Grove clausurará este venres 7 de xuño a actividade extraescolar “Coñecendo e gozando a biblioteca” cunha festa de fin de curso que terá lugar en Punta Moreiras. A iniciativa, que dou comezo na Biblioteca Municipal do Grove en novembro de 2018, estendeuse ata maio de 2019 contado coa participación de 40 nenos e nenas.\nTodos e todas os participantes recibirán o seu diploma acreditativo do bo aproveitamento do curso. A actividade dará comezo ás 17.30 horas no Museo da Salga en Punta Moreiras cunha xincana de contos de temática pirata durante o cal a rapazada, caracterizada para a ocasión, deberá pasar unha serie de probas para acadar o mapa do tesouro. A continuación desenvolverase o acto de gradación coa entrega de diplomas aos participantes nestes edición de “Coñecendo e Disfrutando a Biblioteca”.\nES HORA DE DECIRLES A TODOS LOS POLÍTICOS QUE LAS FSE DEFIENDE EL ESTADO Y LOS DERECHOS CONSTITUCIONALES Y NO SUS PRIVILEGIOS.\nO atentado ecolóxico de Barrañán non é máis que outro fito do sistemático abandono da conser-vación da natureza por parte dos organismos públicos " PPdeG" que deberían velar por ela en Galicia


Instagram #bellas keyword media - cubub.com\nInstagram "#bellas" photos and videos\nThe barden bellas at bootcamp ❤ #pitchperfect2 #pitchperfect #bardenbellas #bellas #shelleyregner #kelleyjackle #annacamp #chrissiefit #brittanysnow #haileesteinfeld #rebelwilson #alexisknapp #hanamaelee #esterdean\nFoto despues de averles comprado pelucas #lasamo #bellas\n#paesaggioitaliano #landscape #landscapephotography #civenna #villette #panorama #bellaitalia #bellas #bellaitaly #italia #italy\nMy #daughters are #bellas\nSiéntete fabulosa usando esta Chompa vinotinto de ultima moda.! ❤🎀 #cafarena #chompas #vinotinto #bellas #lindo #moda2017\nOnly nails albrook mall frente al conway telefonos:203-83-05 Esculpidas #bellas #encapsuladas #\n#vicroriasecret #honeymoon #pivones #bellas 😵😵😵😵😍\nEspectaculares y delicadas pulseras de azabache con pionia, ojo turco y balines, que no sólo te protegen también te harán resaltar, para grandes y chic@s, somos talento 💛💙❤ Bellos nuestros accesorios, tenemos todo para ti, el complemento ideal en tu outfit, Contáctanos al 04128802343, hacemos envíos nacionales e internacionales #accesorios #actuales #bisutería #bellas #colecciones #coquetas #delicadas #detalles #damas #diseño #miami #elegante #exclusivo #fashionblogger #hechoamano #moda #mujeres #modainfantil #modafemenina #outfit #original #talentovenezolano #sisterscollections26 #yodiseñovenezolano #mom #trendy #joyas #jewerly #venezuela🇻🇪 #designersvenezuela\n❤Eva Nattie Dana Sasha Bellas❤\nThe Fearless one!😍❤ @thenikkibella #wwe #nikkibella #raw #sdlive #fearless #bellas\nAna Carmen Del Pino\nEstas modelitos son unas muñequitas 😙 #bellas\nmarmia(carteras y accesorios)\nPashminas grandes #bellas #rosa #verde 💲250c/u.💣💣💗💗\n#wwe #wwenikki #wwebella #wwebellas #wwebellatwins #wwenikkibella #nikki #bella #bellaarmy #bellas #bellatwins #totalbellas #totaldivas #fearless #fearlessnikki #stayfearless #nikkibellaarmy #nikkibella #brie #briemode #briebella #wwebrie #wwebriebella Follow @withbellasforever @i_thenikkibella @thebellatwins__02\nNashely Margarita Almada Rmz\nFin de semana!!!!! Recién bañadas, a disfrutar del viernes, mis bebés con sus bebés jajajaja #twins #viernes #bellas #mybabys #amor_de_hermanas\nUna con la peque del departamento, Mi Yosbe Feliz Cumple. Sigue cumpliendo muchos más! :* #torta #bellas #pink #cumpleaños #happyday #pizza\nAna Victoria P.T\n#amomitrabajo #uñas #💅 #manos #modaentusuñas #bellas #acrílico #sistema #❤ #panama #nails #workout #love #pa #pty #pty🇵🇦 #venezuela #venepana #trabajo #mundo #lindas #boutique #beautiful #nailsbutterfly #shellac #nature #natural #beautynails #nailsacrilic #nailsbutterfly #maximademaximas\nEstefania Sabido Fernández


> GABINETES DE ORIENTACIÓN FAMILIAR\nOrientación e apoio familiar\nOrientación e apoio familiar é un proceso encamiñado a facilitar unha dinámica familiar positiva, a solución de problemas e a toma de decisións, ademais de potenciar e desenvolver os recursos familiares.\nNa orientación e apoio familiar abordaranse os problemas que poidan xurdir na familia e por extensión nos membros que a compoñen, prestándolles especial atención ao interese superior e á vulnerabilidade das e dos menores, e atendendo nomeadamente:\nAs crises do ciclo vital da familia.\nAs situacións de conflito.\nA viabilidade adaptativa do grupo familiar: apoio, protección e desenvolvemento.\nInformativo, facilitándolles ás familias a información necesaria para favorecer unha mellor comprensión do medio e dos recursos dispoñibles.\nEducativo e formativo, proporcionándolles ás familias os medios necesarios para o desenvolvemento integral das súas funcións e das súas habilidades, fortalecendo os vínculos do sistema familiar e facilitando que a dinámica individual e familiar sexa creativa, eficaz e enriquecedora.\nPreventivo, de preparación perante as distintas etapas ou situacións polas que pasan as familias no seu ciclo vital.\nAxuda persoal e emocional, ofrecendo atención e acompañamento en calquera momento da vida e, en especial, nos momentos de crises provocadas por desgrazas inesperadas, tanto formal a través da terapia familiar coma informal a través das redes de axuda mutua ou grupos de apoio familiar.\nOrientación, acompañando as familias, ofrecendo asesoramento para a toma de decisións, a resolución de conflitos e a mobilización dos recursos propios e do contorno, así como no proceso de planificación de apoios.\nTerapia e tratamento co fin de superar os dinamismos disfuncionais das familias, facendo posible o seu progreso e a súa adaptación.\nA orientación e o apoio familiar ten como obxectivo o fortalecemento, o enriquecemento e a mellora da calidade de vida das persoas no seo familiar e da familia como grupo.\nInfórmate aquí: GOF VIRTUAL\nRecursos para pais e nais (Ministerio de Educación, Cultura y Deporte. Instituto de Tecnologías Educativas)\nCrecendo como pais


A literatura eonaviega contemporánea (notas sobre literatura galega de Asturias)\nA literatura desde 1975\n1. MUDANZA DE CONDICIÓNS SOCIO-HISTÓRICAS\nA fin do franquismo trouxo o renacemento das linguas non castelás de España. Coa aprobación da constitución de 1978, estas linguas históricas alcanzan o nivel de cooficiais e poden ser levadas ao sistema educativo.\nA fin da dictadura supuxo que os idiomas españois non casteláns tivesen unha oportunidade de alcanzaren niveis de producción cultural que antes lles estiveran prohibidos. A mudanza de réxime político favoreceu que se reclamase o seu uso exclusivo como dialectos coloquiais e se aspirase á súa conversión en linguas de cultura no caso no que non o eran. É xustamente neste tempo final do século XX onde máis obras aparecen e en parte a literatura deixa de ter un carácter fundamentalmente folclórico para telo tamén de literatura que tende ao universal. Pódese afirmar igualmente que é agora cando se cultivan os máis dos xéneros literarios, cando hai un mellor coñecemento da lingua mercé aos estudios filolóxicos (32).\nGaliza emprende a difícil e aínda inacabada tarefa de normalizar e normativizar o seu idioma e desde Asturias téntase tamén aínda que con menos sorte. Hai que recuperar os corenta anos perdidos de parada na producción literaria e na propia vitalidade do idioma. Durante a dictadura nada máis houbo pequenos textos que, como cuñas, poboaban aquí e acolá libros en castelán e sempre a procurar darlles un ar folclórico que non molestase ao réxime.\nDe Galiza veñen uns momentos brillantes cando o galego, por fin, é cooficial. O idioma galego ten a súa normativa derradeira do ano 1982, recollendo un desexo do pobo galego que vía de moi antigo. A normativización suporá a posibilidade de usar a lingua vernácula no ensino, de abrir as portas aos medios de comunicación nesta lingua. Medrará o número de obras escritas na nosa lingua, chegando o idioma a moitos recantos da vida social e política que lle estiveron acoutados ata daquela. Xunto coa Editorial Galaxia, a grande sostedora da lingua nos derradeiros tempos do franquismo e primeiros da Democracia co Estatuto de Galiza acabando de aprobar, chegará outro proxecto editorial que favorecerá en gran medida a cultura galega: Edicións Xerais de Galicia. Entre ambas editoriais e máis outras como Ediciós do Castro xa veterana na publicación de libros en galego e Laiovento (máis moderna) a edición en lingua galega alcanzará os seus mellores momentos, facendo posíbel que os autores de distintas épocas convivan e que ademais haxa un público que cada vez consume máis literatura en galego.\nEntrementres, Asturias non é allea a todo o movemento de recuperación da lingua. Xa antes de 1975 creárase Conceyu Bable, futuro embrión da Academia da Lingua Asturiana, a cal daría a luz as Normas Ortográficas do idioma asturiano en 1981. Ao longo dos anos oitenta unha manchea de autores mozos daríase a coñecer ao público, aínda que non da mesma maneira que os seus colegas galegos por non teren as súas facilidades editoriais. En todo caso, nos comezos en Asturias non houbo ningún interese polo que se facía no Eo-Navia por ser esta unha área lingüísticamente non-asturiana e non ter autores de sona.\nA literatura asturiana, a finais dos oitenta recibirá un forte apoio coa aparición de editoriais privadas, ás veces editoriais familiares, que servirán de plataforma de lanzamento a moitos autores noveis e creando, vagarosamente, un público que se aveza máis e máis a seguir unha literatura puxante.\nAsí pois, a Bisbarra Eo-Navia non ficou allea aos movementos que tanto do centro de Asturias como de Galiza lle chegaron sobre a normalización e mais a normativización da lingua, aínda que acto seguido se desataron dúas concepcións sobre o idioma que hoxe están plenamente en vigor e que son:\nAsunción da galeguidade da lingua falada no Eo-Navia, con tendencia a normativizar sobre o galego común, mais respectando certas trazas particulares do galego local. Trátase pois de achar un equilibrio entre o estándar vixente e mais a realidade lingüística da zona nun subestándar propio do galego de Asturias. En definitiva, preténdese que na escrita, os textos do galego de Asturias sexan accesíbeis a tres millóns de galego-falantes e mesmo que chegue aos case douscentos millóns de persoas que usan calquera das variantes galego-portuguesas. Esta visión recibe o nome de integradorismo, e está representada polo colectivo Cotarelo Valledor, do que falaremos logo.\nNegación na medida do posíbel da galeguidade da lingua sen argumentos lingüísticos, achegándoa artificialmente ao asturiano estándar, sobre todo na escrita, promovendo vulgarismos, castelanismos e asturianismos que fuxan do estándar galego, deixando a fala coma un dialecto indefinido nin galego nin asturiano para uso exclusivo dos cincuenta ou sesenta mil falantes da zona. A aparición desta corrente está motivada exclusivamente por razóns políticas que non lingüísticas. Esta visión recibe a denominación de castrapismo por promover o uso do castrapo, representada polo grupo Xeira.\nReferímonos a estes dous movementos que se dan dentro do galego de Asturias porque case todos os autores actuais tomaron partido ora polo integradorismo, ora polo castrapismo, de xeito que non hai encontro entre eles. De todas as maneiras, esta dúas liñas veñen xa desde os comezos do século XX, segundo sinalamos atrás, cando autores coma Cotarelo e Santos Ferraría toman unha opción moi clara pola integración no mundo literario galego e outros como Villar Loza ou Ramón García prefiren un localismo moi próximo á literatura que se fai en asturiano. Loxicamente os condicionantes son agora diferentes, mais as dúas ramas continúan. Con todo, xa non se pode, hoxe en día, deixar de mirar cara aos dous puntos de referencia, o centro de Asturias e Galiza, dado que as influencias arestora son moi fortes debido ao avanzo dos medios de comunicación que poñen en contacto non só comunidades veciñas, senón todo o planeta.\nAs influencias que veñen tanto do oeste como do leste seguirán, logo, ben patentes. A literatura escrita no Eo-Navia segue o seu paso mirando en ambas as direccións e requirindo ao mesmo tempo a atención de Galiza e do centro de Asturias. Neste estudio referirémonos aos principais autores que escriben en galego de Asturias cuxa obra estea composta a partir de 1975.\n2. A XERACIÓN REXURDIMENTO\nClasificaremos así aos autores que naceron nas décadas dos vinte e dos trinta, aínda que non se deron a coñecer ata hai poucos anos. Non se poden considerar mestres dos autores máis novos, mais si é certo que nalgúns casos foron os primeiros que fixeron un labor de escrita en galego serio. Chamamos así a estes autores por mantermos o paralelismo coa mesma xeración que se deu en Galiza, aínda que os naturais galegos si escribiron moito enantes (33).\nA partir do 1978, aproximadamente, comezará a actual fase no desenvolvemento da literatura en galego en Asturias. Dará os seus primeiros pasos para se abrir camiño, e xa na década dos noventa haberá obras dunha calidade literaria óptima moi por riba do localismo no que se moveu e aínda se move a literatura galega en Asturias.\nCómpre ter presente que no verán de 1985 déronse as primeiras manifestacións a prol da defensa da lingua vernácula da Terra Eo-Navia que abren esta época última á que nos vimos referindo. Elo non significa que autores que xa escribían enantes foran esquecidos, máis ben foi todo o contrario. O caso máis evidente é o de Manuel García El Galano, quen viña facendo a súa producción literaria de moitos anos atrás e agora continúaa, servindo de mestre a un grupo de mozos escritores que verán nel un pioneiro, polo menos en conto ao emprego do galego local.\n2.1. OS XÉNEROS\nNo ámbito dramático citaremos os autores Jesús Álvarez Valdés da Caridá e Xosé María Bedia de Valdepares. Nembargante, quen salienta é Manuel García Sánchez El Galano. O único lugar onde hai unha certa tradición teatral é en Tapia, que lle vén xa de moi lonxe e que mesmo foi lugar de paso de moitas compañías ambulantes de teatro, as cales sabían que tiñan audiencia nela. Doutra banda, representouse con certa asiduidade teatro localista nesta vila, as máis da veces sainetes, nos que a lingua vernácula foi o elemento de uso. Sabemos que tamén hai algunha certa tradición de representación en galego en Boal.\nDoutra banda, atópase a poesía, sempre o xénero máis cultivado. A tradición encetada no século XIX na Galiza continuará con maior fidelidade ao longo deste século, con figuras sobranceiras como Cotarelo Valledor ou Antolín Santos Mediante. Esta tradición continúa hoxe en día en moitos autores, aplicándoa á propia terra.\nAs características xerais da poesía dos autores desta primeira xeración, poden sintetizarse nos seguintes trazos:\n* Nos máis dos casos continúase cunha liña localista, de canto á terría no senso máis intimista do termo.\n* Utilízase case sempre verso rimado e os autores, aínda que utilizan a lingua máis depuradamente, non adoitan preocuparse por atopar unha lingua de expesión literaria, polo que o dialecto local continúa a ser o sostén lingüístico.\n* Os temas, ademais da louvanza á paisaxe, falan de tempos mellores e están cheos de recordacións persoais dos poetas. Nalgunha ocasión a poesía empeza a ser un elemento de denuncia, mais nunca chega a ser unha poesía de carácter social.\nCertamente a poesía é o xénero máis cultivado. Rara vez hai libros de poesía publicados polos autores desta época, que teñen os seus traballos dispersos por distintos medios, coma revistas, libros de festas ou xornais.\nDoutra banda, a narrativa ten un menor cultivo. son poucos os libros que aparecen. As máis das publicacións son artigos de opinión e contos que van publicados en xornais, revistas e libros de festas, como ocorría coa poesía. Seica isto impida que a súa difusión teña un alcance xeral. O conto é o xénero predominante sen que haxa ningunha novela.\nManuel García, El Galano (A Roda, Tapia de Casarego 1922)\nEl Galano é un autor que gustou de cultivar os xéneros todos. A súa actividade máis importante dentro do terreo literario dáse a partir de 1979, cando enceta a dirección do grupo de teatro tapiego Ameicer ata 1991. Son comúns as representacións en galego local (en .tapiego, como adoitan nomealo os naturais da vila) de obras costumistas, algunhas orixinariamente en galego (como a última: A Pataqueira do propio Galano) e outras verquidas ao galego desde o castelán, como a peza Toluras de vello de Tomás Niembro, obra non publicada mais si representada.\nEl Galano busca a súa inspiración teatral nos comezos de século, concretamente na obra Un feixe de tapiegadas, de Conrado Villar, autor ao que nos referimos enantes. El mesmo afirma que a súa obra dramática principia en 1979 con Cambian os tempos, un sainete. Virán a continuación toda unha restra de pezas curtas ata 1991: Mareaxes tapiegos. Dous páxaros dun tiro. Fíxenla búa!. Cásasenos a nena. Na mía casa mando eu. Xa somos europeos. Outros tempos. Parexa desparexa. Vennos el americano. Quieto parado. Todas estas pezas breves están recollidas nunha soa obra que leva por título Mareaxes Tapiegos, onde as acotacións veñen en castelán.\nA linguaxe e o estilo de El Galano coma dramaturgo son sinxelos; non pretende facer unhas creacións universais, tan só quere entreter os seus veciños describindo os costumes, as zunas, a vida de Tapia tal como se viña facendo nesta tradición teatral, utilizando para iso unha linguaxe que é un reflexo da fala, sen atender a criterios cultistas sen por iso coidala minimamente. Busca o riso e ás veces a mágoa cando aparecen elementos do pasado que merecen ser recatados.\nA outra faceta del Galano é como narrador. Boa parte da súa obra está recollida baixo o título de Parzamiques nun libriño de narracións curtas. Nel tratará de manter esa liña desenfadada, aínda que en xeral o estilo é algo máis coidado, a lingua ten agora un sabor máis puro. O autor recorre con frecuencia a anécdota, tal como nos referiamos a ela no capítulo anterior, nunhas historias que tamén son inimaxinábeis fóra do ámbito da Terra Eo-Navia.\nAdela Conde Valledor (San Salvador del Valledor, Allande, 1925)\nTrátase dunha poetisa chegada ao mundo literario do galego de Asturias. Ten un breve poemario intitulado Salutaciois desde a mía ventá publicado no número 2 de O Espello, onde segue unhas liñas tamén abondo tradicionais, mais abríndose a unha poesía intimista, sincera, tamén con olladas para o relixioso. Con todo, fai uso dun verso libre, aínda que non completo, con rimas á fin dos versos con frecuentes, cheo de ritmo. Dentro do panorama poético desta xeración dos cincuenta, o seu verso rompe coa certa monotonía dos outros poetas. Nótase o modo de versificar dunha muller fronte ao que adoitan facer os homes.\nAdela Conde usa un galego sinxelo mais moi correcto, sen grandes pretensións ornamentais, acudindo a recursos elementais do idioma coma as anáforas, e utilizando preciosas metáforas. Un dos seus poemas máis tenros é o que dedica á súa neta Elena, un canto cheo de tenrura moi emotivo. Noutras das súas composicións fai louvanzas da vida en xeral xunto con reflexións polo paso do tempo.\nPublicou en 2000 Contos á tardiquía. Vai dirixido ao público infantil e trátase de varios relatos onde se mesturan aventuras, acordanzas da infancia e certa fantasía propia da súa terra. É outra observadora da paisaxe en todas as súas manifestacións, mais non se limita a contemplalo, senón que o interpreta. Dalgunha maneira trata de transmitir ao público infantil momentos da súa infancia que ela non xulga, hóuboos bos e ruíns, parece querernos dicir a autora, todo sempre so unha linguaxe cargada de tenrura e esperanza, como ocorría coa súa poesía.\nUn último poema dela aparece no Espello nº 3 e leva por título A ventá, máis longo do habitual, tamén en verso libre, que supón unha reflexión serena sobre o feito de vivir.\nEn 1998 publicara xunto con Crisanto Veiguela e Xavier Frías Conde varios poemas que apareceran no Espello en Carreiros (na colección O Roibén, Madrid).\nO estilo desta autora non casa para nada co dos seus coetáneos. Seica o feito de comezar a escribir moito máis tarde, de non ter unha formación literaria igual fixo que ela buscase novos derroteiros nos que buscar a súa expresión poética. Nela non pesa ningunha tradición anterior da Terra Eo-Navia, anque si se lle poden encontrar influencias da poesía española dos cincuenta.\nAlejandro Antúnez Vázquez (Navia, 1933)\nAntúnez Vázquez é sobre todo poeta, tanto no seu galego local como en castelán, lingua na que chegou a gañar algún premio, como en 1980 que quedou en terceiro lugar co poema Navia, como te vin e como te vexo do Certame Poético La Barca.\nTen dous libros de versos. O primeiro é Muchicas del meu llar (onde está recollida a obra antes citada), de 1988, un libro de señardades, esperanzas e devezos, cun tipo de verso abondo tradicional, tanto na forma como na temática. A primeira metade do libro está en galego naviego e a outra en castelán. Na primeira pódese atopar mesmo un brevísimo sainete intitulado ¡Xa temos uha reina en casa!.\nO poeta é un home sentimental, emotivo, que prefire as estrofas de catro versos cunha rima sinxela, aínda que non amosa demasiado rigor nela. Mestúranse, como é normal nos autores da súa xeración, os temas festexeiros, as lembranzas de persoas do pasado, o canto á terra e os motivos relixiosos. Así e todo, hai algúns poemas nos que asoma unha tímida denuncia a través do verso, sobre todo contra a papeleira de Navia por ser un elemento que destrúe a paisaxe. Antúñez non anda moi afastado da tradición naviega que representa o seu paisano Pepe Muestras. Seica o seu mellor poema, que nos recorda ás Cántigas galego-portuguesas medievais, é Chalaneira de Porto.\nTen un segundo libro, este de relatos, que leva por título Papadíos de Navia, publicado en 1997. Trátase dunha recompilación de recordos, o xa célebre xénero dos parzamiques que tanto gusta na Terra Eo-Navia.\nJesús Álvarez Valdés (A Perulleira, El Franco, 1936)\nNatural de El Franco e cronista oficial deste concello, escribiu unha peza teatral intitulada A Alpeirada, coñéceselle sobre todo por As costumbres foron deste xeito, publicado en dúas partes, onde se reflicten os costumes do concello xacando. Para iso, o autor explícaos cunha linguaxe moi chá que non é descritiva senón narrativa.\nTen tamén algunhas colaboracións en galego de El Franco en libros de festas do seu concello.\nCándido Sanjurjo (Abres, 1917)\nEste autor é orixinario de Abres no concello de A Veiga. É un infatigable pescudador das raíces e tradicións da ría do Eo. Escribe no galego lucense aínda que, coma o resto dos seus compañeiros de xeración, agás Adela Conde, emprega o seu dialecto natal sen atender ao estándar.\nComo os autores precedentes aos que nos vimos referindo, Cándido Sanjurjo é un autor de corte tradicional que canta fundamentalmente ás paisaxes, e dentro destas ao Río Eo. Algo deste sentimento reaparecerá aínda no moderno como veremos máis adiante, en Crisanto Veiguela, que tamén mira para o Eo.\nA súa obra está espallada en diversos xornais e revistas locais, sempre cun sabor localista.\nEn definitiva, na xeración poética nótase un enraizamento coa propia terra que se manterá na xeración actual. A poesía é para eles un elemento de louvanza, de canto, de devoción pola terra que os viu nacer. O río nuns casos o Eo e noutros o Navia adquire unha significación especial, é o elemento que trae a vida e que fai posíbel que a paisaxe exista.\nTanto na poesía como na prosa, os elementos anecdóticos ocupan unha boa parte. Nos mesmos autores conviven unha actitude de respecto e seriedade, con frecuentes referencias ao relixioso con pezas de desenfado. A ironía, nalgúns autores, é por veces ben patente.\nOutros autores que teñen obra poética en galego son María Luz Fernández e Ana María Rodríguez Rebollada, e entre os autores que algunha vez se asomaron á escrita de contos ou artigos en libros de festas están José María Bedía, Vicente P. Suárez e Francisco Fidalgo Villaveirán.\n3. A LITERATURA DE CARÁCTER TRADICIONAL\nXa falamos no capítulo anterior da literatura de carácter tradicional que durante a época anterior comezara a recoller Dámaso Alonso, especialmente no tocante ás anécdotas. Xa moito máis recentemente múltiples anécdotas e contos aparecen en traballos de pescuda e teses de doutoramento, ás veces sen publicar. Esta literatura de carácter popular e oral tivo e ten influencia insistimos nisto nos autores que hoxe están en activo, dado que son as raíces das que parten practicamente todos eles e son o manancial que os inspirou e aínda arestora os inspira ao escribiren.\nNos anos setenta José Antonio Labandera ocúpase das cantigas da beira do Eo e tamén de certas lendas, como a Leyenda del Monasterio de San Martín de Mántaras (1967)\nDentro de teses de doutoramento, hai unha boa recopilación de contos populares e anécdotas nas teses de Celso Muñiz (El Valledor), José García (El Franco), Xoán Babarro (todo o galego de Asturias xunto cun importante estudio sobre Antolín Santos Mediante Ferraría) e Xavier Frías (todo o galego exterior, cunha ampla colección de relatos e anécdotas de toda a área de estudio). Tamén cómpre citar a recolleita de contos de Xosé Miguel Suárez en Boal. En volume aparte están os Contos Populares da Terra Eo-Navia, unha extensa colección de contos de toda a área, que recentemente se viu ampliada coa publicación de Contos e cantigas eonaviegas de Xavier Frías Conde (2000) en VTP.\nTamén apareceron algúns relatos de tipo popular en números da revista A Freita, tanto de contos populares coma cántigas e rimas populares.\n4. A XERACIÓN INTERMEDIA\n4.1. CONTINUIDADE E ANOVACIÓN: O RENACEMENTO DO ARTIGO DE OPINIÓN\nTrátase dunha segunda xeración onde participan autores nacidos nas décadas dos corenta e dos cincuenta. Foron moitos deles críticos co franquismo, compartindo este descontento con autores da xeración anterior, mais a diferencia dos anteriores non viviron a Guerra Civil. Literariamente, verbo do estilo, da linguaxe e da temática, non hai grandes diferencias entre as dúas xeracións.\nEsta segunda xeración comparte espacio coa terceira (a Xeración dos Oitenta á que nos referiremos despois), interesándose tamén polos problemas de normativa que afectan á lingua.\nSerán membros desta xeración intermedia os que empecen a escribiren artigos de opinión en revistas e xornais. Un bo puñado deles estrearanse neste eido, ata hai moi pouco descoñecido na poboación do ultraoccidente asturiana por mor do longo período de silencio que houbo ao longo do franquismo.\nAquí non podemos esquecer a revista A Freita, pioneira na aparición de artigos en galego de toda caste. Esta publicación naceu en 1992 e saíu ininterrompidamente ata 1995. Cesou durante 1996 e recomeza en 1997 co número 11 nunha segunda época. O suplemento O Espello naceu no último número da primeira época, mais volve nesta segunda. Tamén, ao longo do 1997 virá un caderniño central de literatura infantil, do que se publicarán dous números, o primeiro de contos de Adela Conde e o segundo de Xoán Babarro. A revista, de carácter xeral, toca todos os temas e pretende chegar ao público da bisbarra interamniense. Ao comezo mestúrabanse toda caste de artigos e traballos literarios, ata que xa no derradeiro número da primeira época apareceu O Espello para separar o literario do non literario. Tal distinción mantense na segunda época. É evidente que a revista e mais o seu suplemento son o banco de probas onde o estándar do galego integradorista se vai forxando, especialmente no suplemento literario, o cal é mo rigorosamente coidado neste aspecto.\nOs libros de festa dos concellos son outro elemento de publicación de artigos, mais teñen en xeral moito menos rigor e prefiren tocar temas folclóricos e de señardade do pasado.\nOutra publicación que en 1996 naceu foi Entrambasauguas, tamén de carácter xeral. E a última ate agora é o boletín electrónico A Carqueixa, nacido en 2002, publicado polo CCV, e cuxo enderezo é: http://www.terra.es/personal/cvalledor/acarqueixa\n4.2. A IMPORTANCIA DA INTERNET\nÁ vista da pouca vitalidade que teñen as revistas convencionais en papel, nos últimos anos danse unha serie de fenómenos bastante interesantes na internet. Trátase dos seguintes:\nEn 1999 nace a correspondencia eonaviega de Vieiros, o portal de información galego na rede. Nesta sección, faise un uso case exclusivo do galego eonaviego.\nAo mesmo tempo, nace o Cotarelo Valledor, nos comezos un colectivo de escritores eonaviegos, mais desde 2002 unha editora en liña, onde se publican libros electrónicos. Posúe bastantes seccións, entre outras de poesía, literatura infantil ou teatro. O formato de libro electrónico permite que se poidan publicar traducións como El Principín por Xavier Frías Conde. Encóntrase en http://www.terra.es/personal/cvalledor/.\nEn 2002, dentro tamén do proceso de expansión do Cotarelo Valledor, nace o boletín electrónico A Carqueixa, onde predominan os traballos en eonaviego, xa citado.\nNon podemos esquecer a revista virtual Agora ou Nunca, de edición tamén na internet desde 1998, que desenvolveu unha grandísima actividade de promoción da literatura eonaviega, xunto coa galega xeral e a portuguesa.\nBenigno Fernández Braña (Boal, 1945)\nMédico de profesión, Benigno Fernández Braña é unha das persoas máis comprometidas coa lingua galega en Asturias. Non é autor literario, mais si conta cunha chea de artigos de opinión, case todos arredor da situación do galego en Asturias, tocando os dereitos dos galegofalantes desta área asturiana, os ataques que sofre e outros aspectos importantes para a súa sobrevivencia.\nOs máis dos seus artigos están na revista A Freita, ademais de en xornais asturianos e galegos. Un dos máis importantes é A quen poida interesar, unha reflexión sobre o estatuto de autonomía asturiano e a presencia do galego nel. Tamén é de subliñar unha recensión histórica sobre o galego intitulada A MDGA e a luita pola normalización da lingua e da cultura galega no extremo occidental de Asturias, publicado en Lingua e cultura galegas de Asturias (Vigo, Xerais, 1994).\nTamén é de salientar o seu labor coma traductor de artigos ao galego.\nCelso Martínez (Boal, 1937)\nAnque ten algún artigo de pequena extensión, Celso Martínez é máis coñecido por un seu artigo no libro devandito (Lingua e cultura galegas de Asturias) que leva por título Semántica e pragmática da literatura oral da Comarca Eo-Navia. Trátase dun extenso e interesante artigo sobre a tradición oral no Eo-Navia, perfectamente diferenciada da do resto de Asturias. É a primeira ocasión na que o subestándar galego de Asturias é empregado dunha maneira tan brillante, cientificamente, sen acudir ao castelán.\nXan Castañeira (Cubillón, Tapia, 1942)\nLicenciado en xornalismo e filosofía, Xan Castañeira escribe artigos en galego desde moi antigo. El foi o primeiro que usou este idioma en xornais do centro de Asturias para se queixar de inxustizas de toda caste que tocaban á Terra Eo-Navia.\nRecentemente publicou varios artigos na Freita sobre temas propios da bisbarra, como as casas de patín ou a conservación de castros.\nComa narrador publicará no Espello algúns contos de tipo popular e xa colaborou na antoloxía Contos Populares da Terra Eo-Navia.\nXosé Máximo Fernández López (Campos, Tapia de Casarego 1947)\nEste autor pon a pincelada fantástica aos seus relatos. Lonxe do tradicionalismo, Campos gusta do sobrenatural, do inexplicábel, mais sen se desvencellar da súa terra, pois os seus relatos teñen sempre lugar na Mariña da Terra Eo-Navia, con lugares reais e doadamente identificábeis. Cun estilo sinxelo, vola en manter o lector solerte ata o último intre para saber as causas de tal ou cal fenómeno.\nConécenselle tres relatos curtos: Cultivo de Humanos en Arret, El Tesouro dos Bauer e Alto Segredo de Mal Estado.\nOs novos ares que X. Máximo Fernández trae á narrativa en galego de Asturias terán repercusións en autores posteriores. Con todo non ten unha ruptura absoluta coa curta tradición local, dado que todos os seus relatos están ambientados na Terra Eo-Navia, concretamente na Mariña.\nDesde o número 11, el é o director de A Freita. Como ensaísta recolle a tradición popular do seu concello, mais gusta de saír do seu ámbito natural e así sorprende, por exemplo, con artigos relativos aos kibutz israelís\nXoán Babarro González (Maceda, Ourense, 1947)\nEste prestixioso autor galego merece entrar dentro do elenco de escritores do galego de Asturias polas súas contribucións ao coñecemento e dignificación da fala alén da raia política. El mesmo escribe no galego de Asturias.\nDa súa man é a primeira antoloxía de autores galegos de Asturias a formaren un libro, con seis obras de Xesús Álvarez, Valdés, M. Luz Fernández González, Xosé Máximo Fernández López, Manuel García Sánchez, Cándido Sanjurjo e Xavier Frías Conde. A todos estes traballos hai que engadir catro máis, pertencentes a un autor berciano e dous porteños (de Entre-as-Portelas, en Zamora). O dito libro leva por título Contos do Xílgaro (1992).\nMais non é esta a única obra que escribiu: na revista A Freita gusta de facer pequenos pareados cos nomes dos lugares, tendo unha chea deles ata o día de hoxe. Unha colección deles xunto con outros traballos do xénero aparecen en Catasol (2002). Tamén neste mesmo ano editou e comentou unha edición póstuma dos poemas de Antolín Santos Mediante Ferraría (2002).\nAutor orixinario da Terra Eo-Navia dispón unicamente de dous relatos en galego eonaviego. O primeiro intitúlase De Navia a Xío en sete horas, escrito cun estilo abondo vangardista, sen signos de puntuación que faciliten a xeira lectora, onde o autor narra baixo a forma de pensamentos inconexos todo o que vai vendo nesa viaxe. O seu outro relato leva por título El ano que ven. Ademais, publicou un único poema no número 1 de O Espello: Matinada. Doutra banda, coma escritor de artigos ten varios arredor do teatro na revista A Freita, dado que el é actor dramático.\nCésar López Méndez\nPoeta orixinario de Pezós, mantense tamén dentro da tradición de canto á terra e á paisaxe con atención ao Río Navia. Este poeta evolúe na súa linguaxe ao longo destes últimos anos, pois xa nos derradeiros traballos comeza a se axustar ao subestándar. A súa é unha poesía espontánea, sinxela, de verso libre, aínda que con frecuentes repeticións que favorecen a aparición do ritmo. Está plenamente inserido na tradición poética da Terra Eo-Navia.\nMaría Teresa López García (Boal, 1950)\nÉ filla de Benjamín López. A poetisa é unha fiel seguidora da poética de seu pai, toda centrada no concello de Boal, que percorre coa súa pluma. Verbo do estilo, a linguaxe e mais a temática, María Teresa non se distingue a penas de seu pai, podendo considerala coma reflectidora daquel concello e das súas xentes. Non lle fala un ar de señardade, ás veces en ton de tenrura, que fai extensíbel a todas as xentes daquel recanto do ultraoccidente asturiano.\nMaría Teresa López é dos poucos autores que non tomou partido polo integradorismo ou polo castrapismo, ficando, logo, allea aos movementos que xa citamos antes.\nAs súa obra poética, breve, sen formar libro, está publicada en folletos locais de asociacións culturais.\nAquilino Poncelas Abella (Teixeira, León, 1953)\nIncluímos este autor berciano dentro da literatura eonaviega tanto pola afinidade lingüística entre os Ancares (de onde é) como pola súa participación en medios eonaviegos. Non entraremos nos detalles lingüísticos; abonde sinalar que o galego dos Ancares pertence ao mesmo dialecto que o eonaviego: o galego raiano (Frías, 1997).\nLeonés de fala galega, A. Poncelas deslócase fóra da súa aldea para estudiar. Primeiro acudiu á escola da súa vila e despois á Veiga de Espiñareda. Con trece anos foi para Ponferrada cos seus pais onde realizou os seus estudios non universitarios ata COU. Fixo a carreira de maxisterio en Lugo e exerceu esta profesión durante moitos anos. Licenciouse en filoloxía románica na Universidade do País Vasco e desenvolveu un interesante labor de investigador da súa lingua, ao tempo que percorreu todo o Bierzo de lingua galega recompilando contos populares que publicou hai algúns anos. Desde meados dos setenta vive en Bilbao, onde primeiro traballou de mestre e agora faino de profesor de instituto na localidade biscaíña de Getxo.\nMalia residir en Euskadi, Aquilino Poncelas segue estreitamente vinculado á súa terra natal e colabora con asociacións culturais da zona, a través de escritos e traballos a prol de promocionar a lingua e cultura galegas do Baixo Bierzo e os Ancares.\nA obra literaria de Aquilino Poncelas consta de varios títulos, sendo o primeiro a colección de contos populares Estorias e contos dos Ancares (edición bilingüe galego-castelán), de 1987, reeditado en 1992, ampliando o número de contos e maila área de recollida de datos, agora so o título Estorias e contos do Bierzo e dos Ancares, publicado pola Xunta de Galicia.\nUn seu conto, Contos da neve, aparece no libro colectivo Contos do xílgaro (1992), onde un rapaz relata lembranzas da infancia na aldea. Trátase dun conto autobiográfico de grande expresividade, onde autor demostra un magnífico dominio do léxico.\nO derradeiro libro que deu ao prelo foi O mestre púxose louco (1995), colección de acordanzas da infancia, contadas coma anécdotas ou contiños breves, onde o autor recrea momentos e persoas que marcaron uns momentos felices da súa nenez. Isto non significa que a obra estea tinxida de señardades, máis ben todo o contrario, pois permite ao lector revivir momentos alleos mais que resultan moi achegados. O libro ten unha clarísima estrutura en catro partes, que comeza coa "autonada", onde recolle once contos; o "inverno", con catorce; a "primavera", con dez; e finalmente o "vrao", con sete.\nA. Poncelas tamén vai participar no suplemento O Espello, espallando, deste xeito, a presencia de autores en lingua galega de fóra de Galiza.\n5. A XERACIÓN DOS OITENTA\n5.1. UN PANORAMA RENOVADO MAIS DIVIDIDO\nUnha volta vistos os autores precedentes, botemos unha ollada a aqueles que naceron arredor da década dos sesenta e que hoxe son escritores en galego de Asturias, herdeiros da tradición anterior e ao mesmo tempo máis abertos ca nunca ás innovacións vidas de fóra, ás correntes da literatura universal. Nomeámoslles como Xeración dos Oitenta por empezaren a escribir nesta década ou principios da seguinte.\nCase todos os autores da época anterior seguen en activo, polo que se dá unha plena convivencia entre os primeiros e os segundos. Doutra banda, o coñecemento que os autores novos teñen da lingua é moi superior ao que tiñan os seus maiores, aínda que pareza un paradoxo, de xeito que a lingua literaria está moito máis pulida. Ademais, os autores hodiernos adoitan ser máis polígrafos que os seus predecesores, cultivando máis dun xénero literario.\nAdemais, aparecen as primeiras revistas, as primeiras edicións serias de libros e mesmo fanse análises rigorosas da lingua, da literatura tradicional de tradición oral así como outros aspectos da vida do país que antes non pagaron a pena de ser estudiadas. Con todo, ás revistas xa nos referimos ao tratar da xeración anterior.\nO conflicto da normativa do galego eonaviego comeza a partir de 1985. Cando se redacta a Proposta de Normas Ortográficas e Morfolóxicas del Galego de Asturias en 1990, xa hai unha clara xebra en dous grupos entre os que se interesan polo galego local, achándose o primeiro escallo na definición da lingua do Eo-Navia, que para os redactores das devanditas Normas é galego, sen máis, e para os que se lles opoñen haberá desde aquela un movemento de ambigüidade e imprecisión verbo da súa definición, sempre motivada, como xa dixen, por razóns políticas e non lingüísticas, onde non se dá aceptada a galeguidade lingüística do idioma. Con todo, ningún filólogo de prestixio deixou de recoñecer a galeguidade lingüística do galego eonaviego. Tal situación lévanos ao paradoxo de que autores asturianos en galego non se consideran tales, e sen embargo están a facer unha importante fornecemento á literatura galega, aínda que sexa desde o seu dialecto. Froito destas dúas visións é a presencia dos dous movementos que hoxe marcan a pauta do que son a normalización e a normativización do galego de Asturias e aos que me referín antes: integradoristas e castrapistas.\nDoutra banda, dous fitos importantes teñen lugar nos anos 90 para a literatura asturiana en galego: a aparición de coleccións de literatura e de suplementos literarios. Todo isto é continuación do proceso comezado no período anterior. Non é labor deste último grupo, senón que se trata dunha tarefa na que participan escritores das dúas xeracións e mesmo da primeira.\nVerbos das coleccións literarias, hai tres hoxe en día. A máis veterana é a colección de literatura infantil Castelo das Letras, onde hai ata arestora seis libros para rapaces publicados: El xabaril que quería engalar (1991) de X. Frías Conde, e Contos Populares da Terra Eo-Navia (1992), unha recompilación de contos de toda a bisbarra, Contos á tardiquía (2000) de Adela Conde, Contos de Grimm (2000), A odisea de Pere Xil (2001) de Xavier Frías e Debaxo de Nabis, Sapis (2001), de Quique de Roxíos.\nTamén dentro da literatura infantil hai que destacar a aparición de Xelín e Toxo (1995) por un grupo de mestres de Tapia e Navia, aínda que non é propiamente un libro de literatura infantil, senón unha gavela de textos arredor das dúas personaxes que dan título ao libro. Recentemente acaba de aparecer Catasol de Xoán Babarro (VTP, 2002).\nExiste, doutra banda, a colección Xeira de narrativa e poesía, con algún títulos en prosa como Parazmiques de El Galano, e en verso Nas Arribadas de Xosé M. Suárez, ao que nos referiremos máis adiante. En 1997 publicou Papadíos de Navia de A. Antúnez e mais Mourén dos fondales de Fredo de Carbexe.\nEn 1995 encetou unha nova colección, Novo Carballo, que conta ata a data cun único libro de relatos: Serzo no louxado de Xoán Carlos Álvarez Blanco.\nPor fin, en decembro tamén de 1995 nace o Suplemento Literario O Espello da Revista A Freita, da que xa falaremos máis adiante.\n5.2. AUTORES E OBRAS DO ÚLTIMO PERIODO\nCrisanto Veiguela Martins (A Veiga, 1959)\nCrisanto Veiguela, enxeñeiro forestal, viviu a súa infancia na Veiga e trasladouse despois a Santiago, onde cursa os estudios de bacharelato. Anos despois iría a Madrid.\nVeiguela Martins utiliza o galego de Asturias xunto co estándar, mais case sempre para chufar como el di a terra, a xente e sobre todo a lingua do seu berce. Moi influído polas experiencias vividas, a súa poética é precisamente unha recreación de momentos vitais nos que a señardade, a mágoa ou a ledicia cunha sobrecarga na rima, ás veces ben forzada, que pode resultar pesada.\nA tradición lírica galega pesa moito nel, os sentimentos xorden tras cada palabra e fíxase en moitos dos aspectos da paisaxe para os que xa miraran poetas como Cándido Sanjurjo. Mais á diferencia dos que o antecederon, Veiguela Martins fíxase moito máis na lingua, até o punto que parece case unha obsesión.\nA localización da poesía deste autor está fundamentada en tres lugares: A Veiga, Santiago de Compostela e Madrid. Os dous primeiros reciben unha cantiga más positiva, mentres o derradeiro é xa un afastamento doloroso do seu ámbito natural.\nBoa parte da súa obra en galego de Asturias está na revista A Freita, onde publicou un poemario sen título en varios números, e finalmente nos tres primeiros números de O Espello. Ademais participou, como xa se dixo, na obra colectiva Carreiros (1998).\nComo autor de prosa recentemente estreouse co conto El leite mouro, autobiográfico e moi descritivo.\nXosé Miguel Suárez (Mántaras, Tapia 1965)\nMestre e licenciado en historia, Suárez é o máis enxebre representante das letras galegas vistas desde o punto de vista castrapista. Este autor salienta como poeta en galego. Ten dous excelentes poemarios: Bidureiras de Inverno (1990) e unha colección de poemas brevísimos onde hai un canto constante á Terra, á que ás veces trata como a unha namorada. Xunto a elo, poemas de monólogo interior onde o poeta busca a forza que leva en si mesmo para seguir adiante no camiño da vida.\nEste poemario foi analizado por Xosé Lluis Campal (34), o cal di ao respecto que:\n(...) mitoloxiza o fondo dun épico itinerario memorialístico coa axuda dun anaforismo interno que favorece a expresividade desencorsetada do período estrófico. Igualmente, atópanse os versos na remebranza dunhas pasaxes introspectivas.\nAmece Campal de X. M. Suárez:\nQuer afitar a súa propia identidade falando, coa xusteza que lle dá a confidencia impresionista, ao ouguido doutras realidades, atopando e amecendo o fluxo vivencial na herdanza. Remata este crítico dicindo: Así, condiciona no lector a súa recuperación da identificación (...) que pode afitar a súa raíz en Celso Emilio Ferreiro ou Gabriel Aresti.\nO segundo poemario de Suárez é Nas Arribadas (1994) que continúa profundando e madurecendo na liña intimista do anterior. Nótanse os catro anos de diferencia entre ambos os poemarios no maior coidado da linguaxe, na máis calculada exactitude dos termos subxectivamente falando, como se a elección das palabras e das expresións tivese aquí máis transcendencia. Reaparece unha segunda persoa, un ouvinte que pode ser, ás veces, o lector, ao que se refire nun ton de cordialidade e confidencia que fai máis achegada a poesía do autor de Mántaras. Continúa a tomar en todo momento coma ámbito onde se desenrola todo o diálogo poético a propia terra, manténdose, logo, fiel a unha tradición que lle vén de lonxe e na que se acha coa mesma intensidade C. Veiguela e en menor medida X. Frías.\nComa ocorría con estes dous poetas antes citados, X. M. Suárez utiliza o verso libre en todas as súas composicións. En todos os poetas desta época non aparecen versos convencionais por ningures. Tal tendencia xa se acha en Adela Conde, a única da súa xeración que dá o salto e áchase tamén en César López Méndez, aínda que neste derradeiro con menos forza.\nXosé Antonio Ron Tejedo (Santo Antolín de Ibias, 1963)\nNon é tanto literato coma autor de interesantes artigos de temas variados sobre antropoloxía do ultraoccidente asturiano. Os seus artigos aparecen en diversas revistas asturianas así como na Freita. Trata de vellas tradicións como as mazcaradas, a cultura da castaña ou a gaita galega en Asturias, sempre a utilizar un moi coidado galego local.\nXavier Frías (Béjar, Salamanca, 1965)\nOrixinario do Valledor (Allande), Xavier Frías comeza a súa andaina na literatura asturiana en galego coa poesía a través do poemario Onte foi cabalo de sinza (1991), unha experiencia á que Xose Lluís Campal (35) se referiu como o máxico cotiao que puxa por enhalar ata un estrato idealizante. Amece Campal que a voz do poeta afalaga a sinceridade diacrónica do verbo, fundindo o metafórico e mais o costumista simbólico. Cualifica, ademais, este primeiro poemario como neorromántico.\nUn segundo poemario aparece en 1992 e 1993 na revista A Freita baixo o título de Condo se ergue a noite, tamén moi na liña do anterior. E xa en 1995 publica en O Espello un brevísimo poemario intitulado De costume imposible, onde a adoración pola terra e pola lingua tórnanse un devezo inalcanzábel, por veces unha obsesión, por mor do afastamento na que se acha, espellando nos seus versos un mundo hostil, case diabolizado, no que vive, en continuo contraste coa terra e coa paisaxe que el considera de seu. Algunhas imaxes, como as oliveiras, o sol, son un gancho que aproveita para sobreporse a tal hostilidade. É agora cando a súa linguaxe poética adquire unha fortísima carga de simbolismo mais de doada comprensión.\nNa narrativa, Xavier Frías publicou en 1991 El xabaril que quería enhalar, colección de catro contos con abonda simboloxía, sendo este o primeiro libro para rapaces que se escribiu en galego de Asturias.\nEn O Espello número 1 aparece un relato curto intitulado Na compaña dos lobos, moi na liña de relatos ambientados na aldea. No portal da BVEN publicou A aldea (1999), un conto ambientado na aldea de Vilaboa, heterónimo de San Salvador del Valledor, a súa aldea de orixe.\nEn 2000 deu ao prelo a obra Azul e Terra, poemario enteiramente escrito en eonaviego, con dúas partes, sendo a segunda un canto á terra, editado na colección O Roibén. Nos últimos tempos deu ao prelo unha considerábel obra poética escrita en galego padrón e portugués, case toda ela publicada na colección O Roibén, entre a que cómpre salientar: Canto de Nedara (2001), Marés na Beirarrúa (2002) Lisboa, Edições Tema e Axarquia (2002).\nDo mesmo xeito, é o primeiro autor que publica teatro infantil eonaviego, onde hai que sinalar o libro: Terra á vista / El burato de Andrés el Cempés, editados por VTP (2002).\nCon todo, a maioría da obra deste autor está escrita en galego estándar.\nXoán Carlos Álvarez Blanco\nÉ nacido no concello de Eilao e autor do libro de relatos Serzo no louxado, unha moi breve colección de relatos de infancia, onde o autor recolle acordanzas de cando era cativo, alternando unha linguaxe crúa perante a morte xunto a unha tenrura desbordante fronte a intres que deixaron pegada nel.\nO libro consta de sete relatos moi breves, tamén na liña do parzamique. O autor defíneos coma sete historias de cuspio e sangue, escritas no galego del occidente asturiano. A riqueza de léxico é un dos elementos que chaman a atención da obra, fundamental para coñecer a idiosincrasia desta bisbarra do ultraoccidente asturiano.\nEste libro é o que enceta a colección Carballo Novo.\nQuique de Roxíos (Roxíos, Boal, 1965)\nQuique de Roxíos acabou na literatura un pouco de rebote. A súa obra literaria foi escrita nos inicios dos anos 90, durante o tempo de loita da súa mocidade, mais foi publicada nos inicios da década seguinte.\nDurante 1999 deuse a coñecer coma escritor através da revista O Espello, cun poemario breve intitulado Teño dolo da túa risa. Ao mesmo tempo, tem publicado un libro de contos para nenos, de carácter popular, co título de Debaxo de nabis, sapis..\nAlfredo González Fernández Fredo de Carbexe (Carbexe, El Franco, 1967)\nLicenciado en xeografía, Fredo de Carbexe vén de publicar o seu primeiro libro de poemas en 1997, intitulado Mourén dos fondales. Este poemario recorda moito aos do Xosé Miguel Suárez, mais sen acadar a calidade literaria deste.\nO libro consta de vinteseis poemas, a maioría de tres ou catro estrofas. Tamén escribe en verso libre, cantando elementos da paisaxe, persoas (antigos mestres, nenos, vellos amigos), momentos do pasado que se ollan con saudade. Fíxase no paso do tempo e mais a pegada que deixa, reparando en detalles de optimismo coma o amencer.\nEn 1998 colaborou na antoloxía Muestra de poesía asturiana, onde participa con unha serie de poemas moi na liña do seu primeiro poemario e no 1999 aparece introducido na antoloxía Milenio de Basilio Rodríguez Cañada, o cal non deixa de ser un bo síntoma da saúde da poesía eonaviega, visto que este autor aparece xunta Xavier Frías Conde.\nXaviel Vilareyo Villamil (Mieres, 1967)\nPoeta orixinario de Boal, pertence ao grupo de poetas actuais do Eo-Navia que mora en Madrid. A súa obra poética está feita tanto en galego como en asturiano. No primeiro idioma gañou o premio Vila de Sarria na súa XXVI edición, cunha obra que leva por título Os novos poemas. Na revista O Espello publica o poemario Reflexos no fondo, escrito en galego estándar, mais aproveitando poemas anteriores en galego de Asturias. Un deles, intitulado Esmolecimiento, xa aparece no seu poemario en asturiano Cróniques del Recuerdu (Mieres del Camín, 1997, pp. 33; EN).\nA poesía de Vilareyo segue nesa mesma liña que vén marcando a pauta destes autores dos oitenta. Aparece a paisaxe da terría, nunha evocación á lembranza dos momentos felices da infancia, con evocacións moi concretas no seu caso a elementos característicos coma os hórreos.\nA lingua, sinxela en canto á forma, ten unha firmeza pouco común, sabe chegar ao centro dos sentimentos do poeta que transmite doadamente ao lector sen por iso perder profundidade. Non emprega versos excesivamente curtos, mais tampouco adoita alongarse. Cada liña soe ter unha lonxitude semellante, de modo que o poema transmite unha sensación de ritmo constante.\nPercíbese constantemente a señardade, tanto da infancia como da paisaxe e mesmo da ausencia da persoa amada. O mundo interior do poeta amósase sereno mais saudoso, requirindo por veces a presencia do pai.\nVilareyo recoñécese debedor de Rosalía de Castro e de Fernán Coronas, El Padre Galo.\nDaniel Lavesedo (Vigo, 1975)\nÉ un licenciado en Ciencias Químicas, orixinario de Rozadas(Boal), de onde é o pai.\nTrátase dun novo valor da literatura eonaviega. Como moitos dos escritores actuais en eonaviego, Daniel é eonaviego de segunda xeración. Recupera a lingua familiar (nese caso o dialecto) para usalo literariamente.\nA súa obra literaria é un libro de relatos, Pola vila, publicado no portal Cotarelo Valledor (2002). É unha recompilación de relatos curtos dun carácter moi variado, onde o elemento fantástico ten un valor fundamental. É de salientar o relato El áncora de gran valor literario.\nViqui Veiguela (León, 1979)\nEsta é a última incorporación ao panorama literario eonaviego. Orixinaria de A Veiga, comezou a publicar en galego en Madrid através do grupo literario Bilbao, onde coñeceu a Xavier Frías. Até agora publicou o poemario Velaiveñen no Espello (recollido despois no caderno colectivo Simbiose 2000), e participa na colectánea poética Bilbao. En 2002 publicou o seu primeiro poemario en solitario, O ouvido e o calado (tamén na colección O Roibén, Madrid).\nA súa poesía é fresca, erótica e sensual, na liña das poetas galegas da súa xeración (Yolanda Castaño, Emma Couceiro, Olga Novo), mais cun estilo persoal que fai dela unha grande esperanza de futuro.\n5.3. O ESPELLO\nXa citamos O Espello como un dos elementos dinamizadores da literatura galega en Asturias, dada a grande importancia que está a acadar dentro do panorama da literatura galega en xeral. Naceu, segundo xa se indicou, como un pequeno suplemento da revista A Freita e vén nas súas páxinas centrais. O suplemento naceu pola necesidade que houbo de dar cauce ás manifestacións literarias que cada vez máis rebordan A Freita. Esta revista, de carácter xeral, non podía ser máis un totum revolutum, de modo que se vía a urxencia de destinar un espacio propio á literatura na nosa lingua. Tamén é certo que non se dispuña nin de medios nin de orzamento para lanzalo como revista independente, aínda que é moi posíbel que para o ano 98 si apareza coma tal.\nAsí incluíuse como suplemento de A Freita, quitando da revista nai case todas as colaboracións literarias.\nOs obxectivos que pretende cubrir esta publicación son: afianzar o uso literario do idioma; crear un espacio para a creación literaria; abrirse a creacións literarias noutras linguas traducíndoas ao galego eonaviego e ser punto de encontro de autores asturianos e galegos. Neste sen, en todos os números de O ESPELLO hai sempre traduccións de autores asturianos ao galego. No número 1 hóuboa de Pablo Antón Marín Estrada, no número 2 de Humberto González, no número 3 hai de Maite Iglesias e de Xuan Bello e no 4 de Lluis Aique Iglesias. Todos estes autores asturianos son senlleiros dentro da literatura en lingua asturiana hodierna.\nTamén nas páxinas do suplemento hai presencia de autores galegos, coma Fermín Bouza, Vicente Araguas e Miguel Anxo Fernán-Vello no número 2 coma poetas e Manuel Pereira no número 4 coma narrador. Entre outros escritores, no número 3 hai unha traducción do catalán de Pau Joan Hernàndez.\nVerbo da estructura dos dous números do suplemento, agás o segundo, responde ao que é unha estructura típica, con unha primeira parte de narrativa e unha segunda de poesía, mentres que o segundo é un monográfico de poesía. En todos os números hai sempre unha representación de escritores locais.\nEn fin, trátase dunha publicación sinxela, suxeita aos avatares dos orzamentos, como ocorre con case todas as publicacións deste xénero.\nTras esta rápida presentación, podemos afirmar que hai abonda xente que usa literariamente o galego eonaviego. Estanse a alcanzar uns niveis mínimos de calidade, sen que iso signifique que esta literatura estea xa establecida. O máis grande inconveniente, non só no terreo literario, senón en todo o relativo á sobrevivencia do idioma, é a división en dous bloques antagónicos segundo as dúas concepcións que hai do idioma e que xa explicamos antes. Desgraciadamente, tal esgallo non favorece o florecemento do idioma nin da súa literatura.\nA Terra Eo-Navia parece agora acordar dun letargo de séculos. A súa xente si vai tendo consciencia de teren lingua propia, non a asturiana, aínda que as consideracións ao seu respecto varían por criterios políticos que non lingüísticos desgraciadamente. As manifestacións folclóricas (enténdase este termo nun sentido pexorativo) son as que algúns colectivos aínda desexan para o galego, mais os autores que toman en serio a lingua son, afortunadamente, cada vez máis. Non se conta cun estatus de recoñecemento e protección para o galego en Asturias, o cal dificulta que a pouca literatura que se fai teña difusión. A fronteira política, por desgracia, é por veces unha barreira impermeábel que separa os falantes das dúas ribeiras do Eo malia teren o mesmo idioma.\nChegamos ao século XXI. Non sabemos cal será o futuro da lingua galega en Asturias nin das súas humildes letras. Todo dependerá da súa fortaleza e da dignidade que lle queiran outorgar os seus falantes. Con todo, esperamos que chegue o recoñecemento legal da galeguidade lingüística da fala do Eo-Navia para que o idioma poida entrar na vida pública e no ensino e que o mundo literario galego asuma esta parte da súa tradición.\n32. Os primeiros estudios comezaron con Dámaso Alonso cos seus artigos de El Occidente Peninsular no Tomo I das súas Obras Completas da Editorial Gredos. Ségueno, xa moito máis preto dos nosos días dúas teses de doutoramento sobre o galego de Asturias de Xoán Babarro (Universidade de Santiago 1993) e Xavier Frías (Universidade Complutense de Madrid, 1995).\n33. Seguimos a F. Fernández del Riego na súa Historia da Literatura, Ed. Galaxia, 1984, cap. X, pp. 195 e ss., que toma este grupo coma unha xeración ponte. Inclúe autores coma Pura Vázquez, Xosé Neira Vilas, Antonio Tovar e Luz Pozo Garza, entre outros. Por certo, esta derradeira autora é natural do concello de Ribadeo, polo que o espacio físico do seu nacemento fica apegado á Terra Eo-Navia.\n34. Campal, X. Ll. Les voces poétiques de la coleición "Ámbitu": una personalidá diferencial, en Lletres Asturianes 60, pp. 39.\n35. Idem supra, pp. 40


O Rotary Club recoñece o campus de Pontevedra como “un dos piares fundamentais da cidade” co premio ‘Servir 2022’ | Universidade de Vigo\nSerá entregado nun acto que terá lugar o 1 de abril\nDestaca as súas accións en materia de medio ambiente, cultura e defensa dos valores sociais\nArturo Ramírez, Carlos Alonso, Jorge Soto e Mariola Ramírez\nO fallo do premio fíxose público na sede da Vicerreitoría\nDUVI Pontevedra 24/02/2022\nDirixido a pór en valor as entidades, asociacións e empresas cuxo labor redunda en beneficio da cidade, o premio Servir do Rotary Club de Pontevedra será outorgado neste 2022 ao campus de Pontevedra. Así o anunciou este xoves o seu presidente, Carlos Alonso, na rolda de prensa que tivo lugar na sede da Vicerreitoría, na que destacou que o campus “é hoxe por hoxe un dos piares fundamentais da cidade”. Na XXII edición deste galardón, o Rotary Club decidiu “por unanimidade” seleccionar “como entidade galardoada ao campus de Pontevedra e á súa Vicerreitoría”, explicou, polas súas iniciativas a prol da cultura, do medio ambiente, pola súa “defensa dos valores sociais” e pola súa “aposta pola xuventude, a formación e o coñecemento”. A entrega deste galardón terá lugar no acto que esta organización levará a cabo o 1 de abril no Hotel Galicia Palace.\n“Agradecemos o premio emocionados”, recoñeceu o vicerreitor do campus, Jorge Soto, tras facerse público o fallo deste galardón, nun acto que tamén participaron a secretaria do Rotary Club de Pontevedra, Mariola Ramírez, e o integrante da súa xunta directiva Arturo Ramírez. “É unha noticia importante para esta casa”, engadiu Soto, que sinalou que “non poder haber regalo máis auténtico” que ser recoñecido por un colectivo de persoas “que practican día a día ese humanismo do que moitas veces estamos tan distantes”, sumándose a unha relación de premiados, “que son historia viva” da cidade, como o Pontevedra CF, a SD Teucro, o Museo ou a Denominación de Orixe Rías Baixas.\nO coñecemento como motor\n“Que o coñecemento sexa o motor catalizador de todas as actividades formativas do campus é o que queremos poñer en valor”, salientou Alonso, que incidiu na súa implicación á hora de “compartir ese coñecemento con diferentes institucións e coa poboación”, contribuíndo a xerar “unha economía circular” en Pontevedra e na súa comarca a través da “formación integral” dos “novos talentos”.\nEntre as accións valoradas polo Rotary Club “como fundamentais para ser merecedor deste premio”, Alonso sinalou o proxecto de especialización Campus Crea, que destacou como unha iniciativa “pioneira en España” que está a ser “replicada noutras universidades”; así como o programa Green Campus, “a maior aposta polo medio ambiente e a sostibilidade que pode ter calquera cidade”. O Rotary Club destacou así mesmo as diferentes iniciativas “dirixidas á cidadanía” que promove a Vicerreitoría, “como obradoiros, cursos de extensión e innumerables actividades culturais”. Sinalou tamén a “actividade investigadora, recoñecida no ámbito estatal” que se desenvolve no campus, así como a súa colaboración con diferentes entidades e asociacións, entre as que lembrou a “participación activa” da Vicerreitoría nas iniciativas do propio Rotary Club.\nUn campus que xera “economía e riqueza”\n“Este premio vén a ser o colofón a catro duros anos de traballo”, recoñeceu Soto, que enumerou na súa intervención algunhas das iniciativas que se levaron a cabo na súa etapa como vicerreitor. Nese senso, salientou a cesión de tres plantas no antigo edificio da Xunta en Benito Corbal, que se entregarán á Universidade “en dous os tres meses”; a proposta de crear un novo edificio nas parcelas da antiga Tafisa, “que non estaba nin enriba da mesa e agora forma parte do proxecto de cidade”; e que o proxecto do futuro Grao en Deseño se convertese “nunha auténtica realidade para Pontevedra, que entrará a formar parte das poucas cidades de España que teñen esta titulación”. O vicerreitor subliñou tamén a achega ao “ambiente social, cultural e económico” da cidade dun campus que “xera economía e riqueza”, xa que integra unha comunidade de preto de 5000 persoas e uns “gastos diarios” de entre 6000 e 7000 euros que redundan na cidade.\nSoto lembrou tamén os diferentes convenios asinados “cos nosos socios da cidade”, aos que se sumará, adiantou, un “protocolo de colaboración coa Brilat para traballar aspectos que teñen que ver coa igualdade e o desenvolvemento de novas ideas”. O vicerreitor sinalou tamén ás accións realizadas en materia de sostibilidade e aforro enerxético, un eido no que “intentamos ser punteiros”, así como as iniciativas que se levan a cabo no eido cultural, lembrando que en 2019, antes da pandemia, a Casa das Campás acolleu “preto de 250 actos”.


12 de xullo: acto institucional conmemorativo do Día de Galicia. Invitación a la familias\nDentro das actividades que o alumnado do Instituto Santiago Apóstol desenvolve ao longo de todo o ano en prol da aprendizaxe, valoración e espallamento do Patrimonio Cultural galego, o vindeiro mércores, día 12 deste mes no que andamos, no marco do acto institucional conmemorativo do Día de Galicia e antes de principiar as vacacións invernais, os rapaces e rapazas do noso centro educativo renderanlle unha homenaxe ao escritor Carlos Casares, autor de salientable importancia para a Cultura Galega.\nLer máis acerca de 12 de xullo: acto institucional conmemorativo do Día de Galicia. Invitación a la familias\nLer máis acerca de 3.eiro B: Biblioteca de Aula\nACTO CONMEMORATIVO DO DÍA DA INDEPENDENCIA\nO festexo polo Día da Independencia estivo a cargo dos profesores de Arte, Julia e Marcelo, que contaron coa colaboración do profesor Mauro, docente de Lingua e Literatura Castelá, para a elaboración do texto lido.\nLer máis acerca de ACTO CONMEMORATIVO DO DÍA DA INDEPENDENCIA\n2.º ano do nivel Secundario: visita ao Museo do Banco Cidade "Monte de Piedade"\nOs alumnos e alumnas de 2.º ano realizaron unha visita guiada ao Museo Histórico do Banco Cidade no marco do proxecto "Movementos migratorios. A Inmigración" correspondente á materia de Xeografía que está a cargo da profesora Sandra Vásquez.\nO Museo Histórico do Banco Cidade "Monte de Piedade", que se atopa no barrio de Boedo, foi inaugurado en agosto de 2003, pasados 125 anos da creación do Monte Pío da Provincia de Bos Aires, antecedente do Banco Municipal e do actual Banco Cidade.\nLer máis acerca de 2.º ano do nivel Secundario: visita ao Museo do Banco Cidade "Monte de Piedade"\nConvocatoria a participar do Festival de curtos audiovisuais 2017 "+Vídeos + Verdes". Ata o 25 de setembro\nPor segundo ano consecutivo, o Taller de Radio e Televisión Escolar convoca o Festival Audiovisual Vídeos Verdes coa intención de promover a conciencia ecolóxica e acompañar, desde a produción audiovisual, as iniciativas de Escolas Verdes que se desenvolven no noso instituto.\nO noso obxectivo é lograr un maior compromiso medioambiental no conxunto da nosa comunidade educativa e, para iso, incluímos dentro das categorías participantes, ás familias con fillos/as que estean cursando o nivel Inicial e o primeiro ciclo do nivel Primario.\nEste ano abríronse catro categorías:\nfestival de curtos\nLer máis acerca de Convocatoria a participar do Festival de curtos audiovisuais 2017 "+Vídeos + Verdes". Ata o 25 de setembro\nNivel secundario: Foros de biblioteca de Xuño\nO 14 e 15 de xuño todos os cursos de Secundario pasaron pola biblioteca para levar a cabo outra sesión de Foros de Biblioteca. Reflexionamos, debatimos, vimos videos de Carlos Carlos, fixémonos seguidores do blog de biblioteca, miramos libros dos poetas do Rexurdimento (Pondal, Rosalía e Curros) e, sobre todo, puxémonos xa en acción con moito entusiasmo para imaxinar e comezar a producir actividades de todo tipo relacionadas co fomento da lectura.\nLer máis acerca de Nivel secundario: Foros de biblioteca de Xuño\nMira e escoita a programación en la web de "O Apóstolo informa" 2017\nO talle de radio e TV do nivel secundario que se realiza mediante convenio con Acuarela Campus desde 2016, produce desde este ano en horario extraescolar programas de radio e TV sobre contidos de actualidade institucional e de información da nosa cidade.\nEstas experiencia informativas son realizadas polos alumnos inscriptos pertencentes ao nivel secundario do noso instituto e coordinados polo recoñecido cineasta, documentalista e docente Arxentino_Galego Xan Leira.\nLer máis acerca de Mira e escoita a programación en la web de "O Apóstolo informa" 2017\nPROXECTO UTN - CERTIFICACIÓN COÑECEMENTOS INFORMÁTICOS -MS ACCESS\nRealizouse a entrega das Certificaciones en Tecnoloxía, MS ACCESS niveles Fundamento e Avanzado, correspondentes ao ciclo lectivo 2016.\nFelicitamos aos alumnos e ao profesor Roberto Barrios, polos excelentes resultados obtidos.\nLer máis acerca de PROXECTO UTN - CERTIFICACIÓN COÑECEMENTOS INFORMÁTICOS -MS ACCESS


O Lugo oculto | Caixa de Luz\nPublicado por: caixadeluz75 | 28 Novembro 2012\nO Lugo oculto\nSupoño que todas as cidades, mesmo as máis coñecidas, teñen moita capacidade para esta temática, abonda con coller a cámara e camiñar polas súas rúas. En Lugo conséguese sen apenas saír do centro; ademais, pódese atopar natureza en estado selvático, corredoiras con muros de pedra, hortas…\nEste artigo é unha escolma do Lugo oculto que agardaba por min cando cheguei a vivir ao barrio do Carme. A miña ruta para ir ao centro desde a casa comeza no Camiño Regueiro das Hortas (ronda do Carme), que é unha corredoira fermosa, pero en pésimas condicións malia ser a saída da cidade do Camiño Primitivo.\nEstas dúas fotos son do primeiro treito do camiño, que arranca ao pé do número 10 da Ronda do Carme. Na primeira vese unha parella que baixa coas súas flores pola corredoira o Día de Defuntos, unha imaxe que evoca outros tempos. Na segunda pódense ver os muros de pedra que separan as parcelas, pero atoparse esta estampa a dous minutos da muralla é ben curioso.\nEsta corredoira deixa nas súas marxes unha morea de hortas. Na foto de abaixo podemos ver a porta dunha delas coas marcas dos grafiteiros, auténticos coñecedores dos lugares ocultos da cidade. Aínda así quero diferenciar entre os grafiteiros artistas e os que enchen as cidades de pintadas como estas, que, máis que creativos, son pulsadores de sprays.\nEsta corredoira remata na rúa do Carme, que, aínda que moi transitada, agocha a súa parte oculta. Onde remata a zona de aparcadoiros, bifúrcase e segue polo ramal da dereita, dende onde tomei a fotografía da casa-cheminea. A maioría das casas desta rúa, pese á súa proximidade coa Porta Miñá, atópanse abandonadas ou en ruínas. Estas fotos son unha mostra.\nA particularidade da foto anterior está en que son dúas casas: os portais 8 e o 10; ademais, a ventá do portal 8 excede o tabique de separación das dúas casas, co cal é máis grande o marco que o oco da fiestra.\nUnha vez rematada a rúa do Carme, internámonos no centro pola Porta Miñá e metémonos de cheo no fermoso barrio da Tinería. Lembro que na miña infancia era territorio comanche, xa que a venda de heroína e a prostitución facían del un lugar pouco seguro, ou iso contaban. Hoxe en día a venda de droga erradicouse pero, aínda que a prostitución persiste, pódese pasear por el sen ningún problema. Neste barrio levouse a cabo un proxecto de rehabilitación no que se ocuparon as vivendas con alugueiros baratos, procurando así dinamizar a zona. O proxecto, aínda que moi avanzado, non rematou, polo que moitas das casas seguen á espera de que a crise finalice…\nDe tódolos xeitos para min é unha zona especial, tanto pola morfoloxía das rúas, que neste barrio é moi singular, como polo seu carácter oculto, como a rúa do Moucho que discorre paralela á muralla e morrerá na praza da fachada principal da catedral, cando abran o derradeiro tramo.\nA seguinte foto é a dun sinistro túnel que leva a uns edificios na rúa Tinería, no cal viven máis gatos que xente. Ao final deste acceso hai un amplo patio interior no que se intúen boas posibilidades se o desen reformado. Esta calella tráeme bos recordos dos meus xa afastados anos de adolescencia, pois alí estaba o pub Kronen.\nRemato cunha fotografía que logrei cun movemento vertical do trípode cando a cámara estaba disparando nunha longa exposición. O resultado foi a fusión do chan coa rúa.\nAnímovos a perdervos por este barrio para seguir descubrindo interesantes recunchos e a facer a ruta descrita no artigo, aínda que vos molledes un pouco os pés. Este traxecto, que dura uns 10 minutos, remata na zona dos viños (Rúa Nova, praza do Campo…), unha boa maneira de rematar o camiño.\nSe queredes ver máis fotos deste tema, consultade o meu perfil de Instagram.\nPublicado en Fotografía, Lugo, Rutas | Etiquetas: Camiño Primitivo, Lugo, Oculto, Tinería\n« O deserto das Gándaras\nFelices Festas!!! »\nO de andar tan só dous minutos é pasar dunha “paisaxe urbana” a unha “paisaxe rural” é algo que sempre me chamou moito a atención de Lugo… E algo que a fai especial.\nBy: artai on 1 Decembro 2012\nEspléndidas imaxes Chicho! e… Parabéns polo blogue! ó final vai ser que o linkedin vaime servir para algo:) Un bico\nBy: Gema on 30 Novembro 2012\nBy: franplorenzo on 29 Novembro 2012\nGracias Fran! ti xa coñeces o camiño\nBy: caixadeluz75 on 29 Novembro 2012\nBy: Moisés on 28 Novembro 2012\nBy: alfonso on 28 Novembro 2012\nInspiración Semanal 53 22 Marzo 2018\nRecomendación Literaria: Mis Mejores Técnicas y Consejos (José María Mellado) 21 Marzo 2018\nPara que veas que también nos acordamos de la parte de edición, hoy te traigo un libro de un gran referente en nuestro país. Se trata de José María Mellado, de quien ya hemos recomendado Fotografía de Alta Calidad. En esta ocasión nos trae sus mejores técnicas y consejos fotográficos, orientado principalmente a la parte de […] Este artículo aparece publicado […]\nConsejos y Trucos Para Tu Próxima (Y Creativa) Fotografía de Ojos 20 Marzo 2018\nLos ojos son el espejo del alma y la parte más importante de un retrato. Son los ojos lo que primero vemos en una imagen y es en la mirada donde más tiempo nos detenemos. Es a través de ella que nos vinculamos con las imágenes, y con la persona (o animal) que observamos, porque […] Este artículo aparece publicado originalmente Consejos y Trucos Para Tu Próx […]\nInspiración Semanal 52 15 Marzo 2018\nLo Que Necesitas Saber Para Dominar la Profundidad de Campo 14 Marzo 2018\nDominar la profundidad de campo puede suponer un antes y un después en tus fotografías. Y esto pasa por ir más allá de apertura grande o apertura pequeña. Si en el artículo La Profundidad de Campo: Gráfico Explicativo encontrarás una explicación clara, concreta y concisa de lo que es la profundidad de campo, hoy damos un […] Este artículo aparece publicado o […]


Xeorxia perigosa para os visitantes orgullosos LGBTQ: UNWTO SG de Xeorxia non ten comentarios\ncasa » Últimas noticias » LGBTQ » Xeorxia perigosa para os visitantes orgullosos LGBTQ: UNWTO SG de Xeorxia non ten comentarios\nÚltimas noticias europeas • Xornadas de última hora de Xeorxia • Novas do goberno • Dereitos Humanos • LGBTQ • noticia • Persoas • Turismo • Ofertas de viaxes | Consellos de viaxe • Novas de Viaxes • tendencia Agora • Noticias varias\nOrgullo LGBT Xeorxia\nO turismo significa paz, comprensión global e explorar outras culturas. Tamén significa igualdade e tolerancia. A República de Xeorxia amosou pouco entendemento despois de que un cámara fose ferido gravemente ao informar sobre a cancelación do Orgullo Gay por violencia.\nO orgullo non só é un movemento global para que a comunidade LGBTQ se reúna e mostre a bandeira, feste, fale e divírtase, tamén é un gran evento turístico en moitos países do mundo.\nNa República de Xeorxia, centos de persoas concentráronse na capital, Tbilisi, o domingo despois da morte de Alexander Lashkarava, un dos varios xornalistas agredidos cando grupos violentos saqueaban unha oficina de campaña LBGT +, o que levou aos activistas a desconvocar unha celebración do orgullo neste país.\nO responsable da Organización Mundial do Turismo, o secretario xeral da OMT, Zurab Pololikashvili, non quixo pronunciarse sobre este problema en Xeorxia. Zurab é de Xeorxia.\nIGLTA é membro afiliado á OMT, a Organización Mundial do Turismo.\nA OMT ten un secretario xeral da República de Xeorxia que non quixo pronunciarse sobre unha situación perturbadora no seu país despois de que os membros da comunidade LGBTQ fosen atacados, forzando a cancelación do Orgullo Gay. unha viaxe e turismo espectacular en moitos países.\nO luns estalaron lendas no parlamento de Xeorxia cando xornalistas e políticos da oposición intentaron entrar na cámara baixa en protesta pola morte dun cámara que foi golpeado durante a violencia contra activistas LGBT a semana pasada.\nCentos de persoas concentráronse na capital de Tbilisi o domingo despois da morte de Alexander Lashkarava, un dos varios xornalistas que resultaron gravemente feridos cando grupos violentos saquearon unha oficina de campaña de LBGT +, o que levou aos activistas a desconvocar a súa marcha do orgullo.\nO Departamento de Estado dos Estados Unidos pediu este martes tranquilidade na república de Xeorxia tras a morte dun cámara golpeado durante a violencia contra activistas LGBT e dixo que os que atacaron a manifestantes pacíficos e xornalistas deberían ser procesados.\nO voceiro do Departamento de Estado, Ned Price dixo nun comunicado informativo regular que Washington seguía a situación en Xeorxia e comprometíase a ver que os responsables son responsables.\n"A seguridade de todos os xornalistas xeorxianos, e a credibilidade da democracia e de Xeorxia, de feito, requiren que todos os individuos que atacaron aos manifestantes pacíficos e aos xornalistas os días 5 e 6 de xullo ou aos que incitaron á violencia deben ser identificados, deben arrestado e procesado en toda a lei ", dixo Price.\n"Recordamos aos líderes de Xeorxia e ás forzas da orde a súa responsabilidade de protexer a todos os que exercen os seus dereitos constitucionais. Lembrámoslles a súa responsabilidade de protexer aos xornalistas que exercen a liberdade de prensa ".


O persoal investigador mellora a súa capacidade de proxección cara a sociedade | Universidade de Vigo\nCun curso inserido no programa anual da UCC+i ‘Ciencia de ida e volta’\nO obxectivo principal é formar o PDI no eido da comunicación e na divulgación científica\nManuel Vicente na súa intervención\nMónica Valderrama, vicerreitora de Comunicación e Relacións Institucionais, deu a benvida aos participantes no curso\nO programa de divulgación Ciencia de ida e volta, promovido pola Unidade de Cultura Científica da Universidade de Vigo (UCC+i) e co apoio da FECYT, arrancou motores este xoves coa primeira das actividades programadas, un curso de formación dirixido ao persoal docente e investigador (PDI) para mellorar as súas capacidades comunicativas e de divulgación. O obradoiro cubriu as 30 prazas ofertadas e ao longo de dúas xornadas, as e os participantes recibirán formación sobre como organizar actividades de divulgación científica, como empregar as redes sociais para comunicar a ciencia ou como achegar á sociedade a través de charlas ou mostras as diferentes liñas de investigación que se desenvolven na Universidade.\nMónica Valderrama, vicerreitora de Comunicación e Relacións Institucionais, foi a encargada de dar a benvida este xoves ás e aos docentes que participan neste obradoiro que, nas súas verbas, “ten como obxectivo que o PDI da nosa Universidade poida presentar os seus traballos e as súas investigacións dun xeito máis acaído para poder chegar a un público máis heteroxéneo, un público sen coñecementos específicos sobre as materias nas que vós estades a traballar”. O curso, de dous días de duración, arrancou este xoves cun primeiro módulo dirixido por Manuel Vicente, divulgador científico e director e presentador do programa Efervesciencia da Radio Galega. Na súa intervención achegoulles as claves para facer divulgación e actividades de cultura científica e para afrontarse a unha entrevista nun medio de comunicación e explicoulles os diferentes formatos para facer divulgación. Nesta primeira xornada do obradoiro, o segundo convidado foi Óscar Menéndez, comunicador científico e fundador de Ciencia en Redes, que como explica Valderrama, “posúe unha grande experiencia no eido da comunicación e da divulgación en redes sociais”. Na súa intervención, que realizou en modalidade virtual, Menéndez centrouse en amosarlles ás e aos investigadores a potencialidade das diferentes redes sociais para a divulgación científica, achegando casos reais de “como facer rede” e analizando exemplos de “boas e malas prácticas”.\nMañá, a ‘experiencia da casa’\nA xornada de mañá venres arrancará coa intervención de Déborah García Bello, investigadora en ciencia de materiais, divulgadora científica con varios libros publicados e colaboradora de programas como Órbita Laika. O seu taller centrarase en traballar cos principios básicos da expresión oral e a oratoria, dende a selección dos contidos e a estruturación do discurso ata o deseño da presentación que acompañará as verbas dos investigadores e investigadoras.\nA segunda parte do día centrarase en achegar a experiencia de docentes “da casa” que xa desenvolven actividades de divulgación científica no seu eido de coñecemento e mesmo contan con premios polo seu labor. Este é o caso de Luis Navarro, director do Laboratorio de Ecoloxía e Evolución de Plantas da Universidade de Vigo e responsable do proxecto Divulgare. O científico centrase no emprego de estratexias de comunicación audiovisuais para a difusión das investigacións.\nPechará este curso promovido pola UCC+i Raquel Pérez Orozco, docente e investigadora do Grupo de Tecnoloxía Enerxética do Cintecx, que participa no proxecto de divulgación da Aula Aberta á Tecnociencia da Escola de Enxeñaría de Minas e Enerxía (EEME) da Universidade de Vigo. No seu relatorio explicará en que consiste o seu proxecto Adoles-ciencia, unha iniciativa de divulgación dirixida a estudantes de educación secundaria que emprega métodos baseados en actividades manipulativas e diferentes técnicas de dinamización da aprendizaxe, coas que se busca promover a participación activa e o espertar da vocación científica nos máis novos e novas. Deste xeito, a súa intervención fará fincapé na importancia da divulgación e a formación científica e tamén na súa utilidade para xerar vocacións e captar estudantado para determinados eidos do coñecemento.


A gondomareña Delikia instala botoneiras sen contacto para aumentar a seguridade nas súas máquinas - ValmiñorTV\nInicioA gondomareña Delikia instala botoneiras sen contacto para aumentar a seguridade nas súas máquinas\nDelikia, operador de vending a nivel nacional con sede no polígono gondomareño da Pasaxe, desenvolveu unha tecnoloxía innovadora que ten por obxectivo evitar o contacto entre o usuario e a máquina de vending, contribuíndo así a minimizar o posible risco de contaxios. Para iso, desenvolveu unhas botoneiras con tecnoloxía “contactless” que permiten adquirir os produtos sen necesidade de tocar as máquinas. En sintonía con este sistema, as máquinas de Delikia ofrecen tamén a posibilidade de realizar o pago a través de teléfono móbil, evitando así a manipulación de tarxetas e diñeiro en efectivo e, por tanto, calquera tipo de contacto coas mesmas.\nPara Delikia, o I+D é un piar fundamental dentro da súa estratexia empresarial, algo que abarca diferentes ámbitos, desde os produtos que ofrece, os procesos de elaboración ata a propia loxística de máquinas e procesos internos. En palabras de Jose Gainzarain, Director Xeral de Delikia, “apaixónanos a innovación, un aspecto que cobra máis importancia se cabe no contexto no que vivimos actualmente a causa do COVID19. É por iso que na compañía atopámonos inmersos nun constante proceso de investigación, desenvolvemento e mellora dos nosos produtos alimenticios e procesos de elaboración e esta nova tecnoloxía é unha mostra diso. Outro exemplo é o desenvolvemento e implantación dun sistema propio que nos permite ter todas as máquinas conectadas, conseguindo control de stocks e trazabilidade dos produtos”.\nInstalacións botoneiras sen contacto\nDelikia xa iniciou a instalación de máis de 100 botoneiras sen contacto nas súas máquinas de vending repartidas por todo o territorio nacional e a prioridade nestes momentos é colocalas en 10 hospitais de diferentes comunidades autónomas, en resposta ao contexto actual derivado a crise sanitaria provocada polo Covid-19. A relación de hospitais nos que se situarán estas botoneiras especiais son: Complexo Hospitalario Universitario Santiago de Compostela (CHUS), Hospital Txagorritxu (Vitoria), Hospital Álvaro Cunqueiro (Vigo), Hospital de Manises (Valencia), Hospital Provincial de Zamora (Zamora), Clínica Universidad de Navarra (Madrid), Hospital Quirón (Mallorca), Hospital HM Nens (Barcelona), Hospital General de la Defensa (Zaragoza), Hospital Universitario de Jerez (Cádiz) e Hospital Vithas Xanit (Málaga).\nA previsión é ir incrementando a instalación destas botoneiras sen contacto, ata chegar ás 500 unidades, en máis localizacións estratéxicas e de gran afluencia de usuarios tales como aeroportos e grandes superficies. En concreto, algunhas delas estarán localizadas no aeroporto do Prat (Barcelona) e no Centro Comercial Lagoh (Sevilla), entre outras localizacións.\nEl PP de Baiona critica que se cobre el 100% de la tasa de basura al comercio y hostelería