Woody Allen. Rozmowy [Eric Lax] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00233 004118 21517408 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Eric Lax Liczba stron: 438\nISBN: 978-0-375-41533-3 Data wydania: 2014-10-01\nliteraturomania.blogspot.com Literaturomania: "Woody Allen" - rozmowy Erica Laxa z Woodym Allenem\nTłumaczenie: Jarosław RybskiRedakcja i korekta: Elżbieta MakowskaProjekt okładki: Borys BorowskiZdjęcie na okładce: © Hulton-Deutsch Collection/CORBIS/FotochannelsWydanie III ISBN: 978-83-61432-93-7Polish language copyright ©2014 by Axis Mundi Wszelkie prawa zastrzeżone.Żadna część książki nie może być wykorzystana bez zgody wydawcy.This translation published by arrangement with Alfred A. Knopf, a division of Random House, Inc.This is a Borzoi Book Published by Alfred A. KnopfCopyright @ 2007 by Eric LaxAll rights reserved. Published in the United States by Alfred A. Knopf, a division of Random House, Inc., New York, and in Canada by Random House of Canada Limited, Toronto. www.aaknopf.comKnopf, Borzoi Books, and the colophon are registered trademarks of Random House, Inc.Library of Congress Cataloging-in-Publication DataLax, Eric. Conversations with Woody Allen: his films, the movies, and moviemaking/Eric Lax. – 1st ed.p. cm.Includes index.ISBN: 978-0-375-41533-3Allen, Woody – Interviews. 2. Motion picture producers and directors – United States – Interviews. I.Allen, Woody. II. Title.PN 1998.3.A45A3 2007791.43092-dc22 2007006350Autorzy zdjęć:Archiwum Woody Allena, Annie Hall © 1977 Metro-Golwyn-Mayer Studios, Inc. Wszystkie prawa zastrzeżone, Babanowy czubek © 1971 Rollins & Joffe Productions. Wszystkie prawa zastrzeżone, Bierz forsę i w nogi. Courtesy American Broadcasting Companies. © American Broadcasting Companies, Inc., Brian Hamill. Za zgodą Metro-Goldwyn-Mayer Studios i MGM Clip + Still Licensing. Wszystkie prawa zastrzeżone, Celebrity. Za zgodą Miramax Film Corp. © 1998. Wszystkie prawa zastrzeżone, Christopher R. Harris, Cienie we mgle © 1992 Metro-Goldwyn-Meyer Pictures, Inc. Wszystkie prawa zastrzeżone, Clive Coote. Za zgodą Woody Allena, Danny Rose z Broadwayu © 1984 Orion Pictures Corporation. Wszystkie prawa zastrzeżone, Don’t Drink the Water. Za zgodą American Broadcasting Companies, Inc., Drobne cwaniaczki. Za zgodą Dreamworks i Paramount Pictures (© 2007 Dreamworks LLC. Wszystkie prawa zastrzeżone), Eric Lax, Hannah i jej siostry © 1986 Orion Pictures Corporation. Wszystkie prawa zastrzeżone, Inna Kobieta © 1988 Orion Pictures Corporation. Wszystkie prawa zastrzeżone, Jej wysokość Afrodyta. Za zgodą Miramax Film Corp. (© 1995. Wszystkie prawa zastrzeżone), John Clifford. Za zgodą Woody Allena, Keith Hamshere. Za zgodą Woody Allena, Klątwa skorpiona. Za zgodą Dreamworks i Paramount Picture. (© 2007 Dreamworks LLC. Wszystkie prawa zastrzeżone), Koniec z Hollywood. Za zgodą Dreamworks i Paramount Pictures (© 2007 Dreamworks LLC. Wszystkie prawa zastrzeżone), Manhattan © 1979 Metro-Goldwyn-Meyer Studios, Inc. Wszystkie prawa zastrzeżone, Melinda i Melinda. Za zgodą Twentieth Century Fox. © 2005 Twentieth Century Fox. Wszyskie prawa zastrzeżone, Miłość i śmierć © 1975 Rollins & Joffe Productions. Wszystkie prawa zastrzeżone, Nowojorskie opowieści. Za zgodą Touchstone Pictures. © Touchstone Pictures. Wszystkie prawa zastrzeżone, Purpurowa róża z Kairu © 1985 Orion Pictures Corporation, Wszystkie prawa zastrzeżone, Śpioch © 1973 Metro-Goldwyn-Meyer Studios, Inc. Wszystkie prawa zastrzeżone, Wnętrza © 1978 Metro-Goldwyn-Meyer Studios, Inc. Wszystkie prawa zastrzeżone, Wrzesień © 1987 Orion Pictures Corporation. Wszystkie prawa zastrzeżone, Wspomnienia z gwiezdnego pyłu © 1980 Metro-Goldwyn-Meyer Studios, Inc. Wszystkie prawa zastrzeżone, Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o seksie, ale baliście się zapytać © 1972 Metro-Goldwyn-Meyer Studios, Inc. Wszystkie prawa zastrzeżone, Wszystko gra. Za zgodą Dreamworks i Paramount Pictures (© 2007 Dreamworks LLC. Wszystkie prawa zastrzeżone), Wszyscy mówią: kocham cię. Za zgodą Miramax Film Corp. (© 1996. Wszystkie prawa zastrzeżone), Zagraj to jeszcze raz, Sam. Za zgodą Paramount Picture. (© Paramount Picture. Wszystkie prawa zastrzeżone), Zelig © 1983 Metro-Goldwyn-Meyer Pictures, Inc. Wszystkie prawa zastrzeżone, Życie i cała reszta. Za zgodą Dreamworks i Paramount Pictures (© 2007 Dreamworks LLC. Wszystkie prawa zastrzeżone)AXIS MUNDIul. Koszykowa 31/500-553 Warszawawww.axismundi.plPlik ePub przygotowała firma eLib.plal. Szucha 8, 00-582 Warszawae-mail: kontakt@elib.plwww.eLib.pl\nWoody Allen RozmowySpis treściOkładkaKarta tytułowaKarta redakcyjnaDedykacjaWSTĘPPOMYSŁZAPISAĆ POMYSŁOBSADA, AKTORZY I AKTORSTWOZDJĘCIA, PLAN FILMOWY, PLENERREŻYSERIAMONTAŻMUZYKAKARIERAPODZIĘKOWANIA\nDla Puncha Sulzbergera z podziwem i miłością\nWSTĘPKsiążka będąca zapisem rozmów zwykle zawiera wywiady przeprowadzane przez wiele tygodni czy miesięcy, a jej wynikiem, bez względu na okres, który obejmuje, jest migawka odzwierciedlająca poglądy i uczucia bohatera w danym momencie życia. Ta książka jest jednak albumem, na który złożyło się pół życia Woody Allena, począwszy od roku 1971. Jak ekspozycja poklatkowa w fotografii, daje wyraźny obraz jego transformacji od nowicjusza do jednego z najbardziej uznanych filmowców na świecie oraz przedstawia to, czego nauczył się podczas swej drogi.Od trzydziestu sześciu lat mam przyjemność obserwowania z bliska ewolucji tego artysty, choć po naszym pierwszym spotkaniu nie założyłbym się, że takowa w ogóle nastąpi. Wiosną 1971 roku wydawca „New York Times Magazine” wysłał mnie, bym prześledził trzy tematy na ewentualny artykuł. Jednym z nich była sylwetka Allena, trzydziestopięcioletniego komika, który napisał dwie broadwayowskie sztuki (Don’t Drink The Water i Zagraj to jeszcze raz, Sam). Jego twórczość prozatorska często pojawiała się w „New Yorkerze”. Obsadził wtedy samego siebie w głównej roli i zaczął reżyserować własne scenariusze, np.: Bierz forsę i w nogi (1969) – opowieść opartą na faktach z życia domniemanego drobnego przestępcy, na tyle nieudolnego, że nie potrafił napisać kartki pomocnej przy napadzie, oraz świeżo wydanego Bananowego czubka – komedii na temat rewolucji w Ameryce Południowej i zagranicznej polityki USA. Ze śladową akcją, filmy te są podobne jeden do drugiego jak monologi z kabaretowej piwnicy i nikt w nich nie zaprząta sobie głowy rozwojem postaci czy stylu. Występują w nich natomiast przezabawne surrealistyczne gagi, jeden za drugim.Filmy te zapowiadały pojawienie się wyjątkowego i oryginalnego talentu. Wydawcy „Timesa” zapragnęli dowiedzieć się o nim czegoś więcej, tak samo jak ja. Uważałem, że należy on do tej samej ligi, co moi ulubieni bohaterowie komedii: S. J. Perelman, Bob Hope oraz bracia Marx – i jest jeszcze bardziej pomysłowym komikiem. Zadzwoniłem do jego managerów, Jacka Rollinsa i Charlesa Joffe’a, z prośbą o umówienie wywiadu i wspólnie ustaliliśmy jego termin. Przybyłem do ich dwupoziomowego biura przy Zachodniej Pięćdziesiątej ulicy na Manhattanie z kilkoma stronami pytań oraz pachnącym nowością magnetofonem i zostałem zabrany na drugi poziom, gdzie w niewielkim pokoju, wyposażonym w stół, lampę i kilka wygodnych foteli, czekał na mnie Woody. Wyglądał na speszonego i zdawał się być onieśmielony całą sytuacją. Ja stawiałem pierwsze kroki na polu dziennikarstwa i byłem zdenerwowany spotkaniem kogoś, kogo pracę podziwiałem. Uścisnęliśmy sobie dłonie, przywitaliśmy się, usiedliśmy w fotelach i zacząłem zadawać swoje pytania jak ktoś, kto odhacza kolejne punkty z listy. Dawał zwięzłe odpowiedzi. Najkrótsza brzmiała „nie”, co nie byłoby takie złe, gdyby najdłuższa z nich była bardziej wymowna niż „tak”.Dlatego napisałem artykuł na dwa z trzech zadanych tematów i pomyślałem sobie, że skończyłem z Woody Allenem.Pół roku później, jadąc na rowerze po Sausalito w Kaliforni, zostałem niemal najechany przez forda kombi, który na przedniej szybie miał przyczepioną kartkę „Rollins and Joffe Productions”. W wydaniu „San Francisco Chronicle” z tego dnia widziałem krótką notatkę o Woodym, który przyjechał do miasta, by kręcić zdjęcia do Zagraj to jeszcze raz, Sam, i będąc młodym, hołdującym solipsyzmowi człowiekiem, uznałem, że nie był to zwykły przypadek, ale znak, iż gotów był porozmawiać ze mną bardziej otwarcie. Zadzwoniłem do Joffe’a w sprawie kolejnego wywiadu i zostałem wezwany na spotkanie z Woodym na łodzi mieszkalnej w porcie w Sausalito, który również miał wziąć udział w filmie. Gawędziliśmy sobie na temat playoffów baseballa, po czym przeprosił mnie, by przyjrzeć się czemuś z kierownikiem planu. Kilka minut później przyszedł Charlie i zaproponował: – A może byś się trochę pokręcił po planie? Ale bądź cicho i nie właź nikomu w drogę, bo cię wygonią.Sumiennie robiłem, co mi kazano, i po kilku dniach Woody podszedł w przerwie między ujęciami i porozmawiał ze mną minutkę. Wrócił później i rozmawialiśmy dłużej. Wkrótce zaczęliśmy bardziej formalne wywiady. „Times” zamówił sylwetkę artysty i zostałem na planie przez większość dni zdjęciowych. Ponieważ Woody nie reżyserował Sama (robił to Herbert Ross), mój wydawca zasugerował, żebym przepytał go od razu na temat gry i reżyserii filmu Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o seksie, ale baliście się zapytać. Poszedłem do starego studia Goldwyna w Los Angeles, rozmawiałem przez wiele godzin na planie oraz poza nim i w końcu, po wielu miesiącach, jakie upłynęły od początkowego terminu, oddałem artykuł dokładnie tego dnia, kiedy „Times” opublikował wstępniak na jego temat.W dziennikarstwie, tak jak w komedii, wyczucie czasu to podstawa. Po tym, jak „Times” odrzucił mój artykuł, pomyślałem, że Woody powinien przynajmniej zobaczyć rezultat tygodni spędzonych ze mną, więc wysłałem mu go z listem dziękczynnym za poświęcony mi czas. Nie oczekiwałem żadnej odpowiedzi, ale kilka dni później zadzwonił mówiąc, iż jest mu przykro, że artykuł się nie ukazał.– Cytowałeś mnie dokładnie we właściwym kontekście i doceniłeś moje dowcipy – powiedział mając na myśli to, że cytowałem nie tylko ich początek, ale również puentę. – Możesz wpadać do mnie do montażowni, kiedy tylko zechcesz.Tak zrobiłem, kilkakrotnie. Później pewnego dnia wpadliśmy na siebie, idąc w przeciwnych kierunkach po Piątej Alei. Powiedział mi, że wybiera się do Las Vegas na występ w Caesars Palace i zaproponował, żebym tam wpadł, gdybym przypadkiem był w okolicy. Na razie nic tego nie zapowiadało, ale kilka dni później Richard Kluger, były redaktor naczelny w Atheneum, który właśnie założył swoje wydawnictwo, zaproponował mi, żebym zamienił niepowodzenie w „Timesie” na biedę przy pisaniu książki o komedii z Woodym na celowniku. I tak pojechałem do Vegas. Podczas dziesięciominutowej rozmowy w kawiarni Caesars Woody zgodził się na współpracę. Zostałem na jego występie, a następnie wyruszyłem z nim w jego ostatnią trasę w roli scenicznego komika, by zacząć pracę nad tym, co w roku 1975 przyjęło formę książki zatytułowanej On Being Funny. Potraktowałem kilka tygodni na planie filmów Śpioch oraz Miłość i śmierć jako część mojej pracy poświęconej zbieraniu materiałów. Od naszych pierwszych rozmów na ich temat stało się oczywiste, że choć oba filmy są bardzo zabawne, ambicja i zainteresowania Allena mają również bardziej poważne oblicze. Nie dziwi to zupełnie, jeśli weźmie się pod uwagę fakt, że jego dwoma mistrzami byli Bob Hope i Ingmar Bergman. Jest w tym jednak pewna sprzeczność. Woody Allen to jeden z najzabawniejszych ludzi na naszej planecie. Po obejrzeniu Wnętrz (1978), a potem Wspomnień z gwiezdnego pyłu (1980) wielu kinomanów zastanawiało się, dlaczego nie wystarczy mu kręcenie zabawnych filmów? Najprościej rzecz ujmując: będąc początkującym scenarzystą traktował komedię jako etap przejściowy w drodze do dramatu i był gotów trwać wiernie przy swych ambicjach, pisząc ważne scenariusze na poważne tematy. Krytycy gderali, że mając takie poczucie humoru zarzuca pisanie scenariuszy komediowych i chce grać Hamleta, ale zupełnie go nie zrozumieli. Woody nie zarzucił komedii, która od zawsze była źródłem jego życiowego sukcesu, tylko po prostu wolał dramat. I całkowicie świadomy ograniczeń, pozwalających mu zagrać jedynie kilka wiarygodnych postaci, nie pragnął stanąć przed kamerą w roli Hamleta; on chciał napisać Hamleta.Allan Stewart Konigsberg, urodzony pierwszego grudnia 1935 roku, który spędził dzieciństwo w nowojorskim Brooklynie, przeistoczył się w Woody Allena wiosną 1952 roku, kiedy dziennikarze kilku nowojorskich gazet z działu plotek towarzyskich zaczęli wykorzystywać jego dowcipy i frazy, które im podsyłał. Nieśmiały szesnastolatek nie chciał, by koledzy z klasy przeczytali jego nazwisko w gazecie – ploteczki towarzyskie przykuwały miliony czytelników w każdym wieku – a poza tym pomyślał, że przecież w show-biznesie każdy zmienia nazwisko. On chciał przyjąć takie, które byłoby pogodne i pasowało do osoby z poczuciem humoru. Wkrótce cytowano go coraz częściej, pewien agent do spraw public relations zaczął go też wynajmować do pisania dowcipnych powiedzonek dla swoich klientów. Codziennie po lekcjach Allan jechał czterdzieści minut metrem do centrum Manhattanu i przez trzy godziny w biurze agenta sypał dowcipami jak z rękawa. Sądził, że znajduje się „w sercu show-biznesu”. Codziennie dostarczał trzy, cztery zapisane na maszynie strony (jak szacuje, około pięćdziesięciu dowcipów dziennie, czyli przez ponad dwa lata napisał ich dwadzieścia tysięcy) i za to otrzymywał dwadzieścia, a wkrótce czterdzieści dolarów na tydzień, co było wtedy bardzo przyzwoitą stawką.Sukces towarzyszył mu na każdym kolejnym kroku. W wieku dziewiętnastu lat został zatrudniony przez NBC w ramach programu stacji telewizyjnej wspierania młodych twórców i wysłany do Hollywood, gdzie pracował nad Colgate Comedy Hour. W wieku dwudziestu dwóch lat pisał już dla Sida Caesara. W 1960 roku, kiedy miał dwadzieścia cztery lata, zarabiał osiemdziesiąt razy więcej niż na początku. Pewnego dnia obejrzał występ Morta Sahla, który w swetrze i z gazetą pod pachą rozprawiał o polityce i amerykańskim stylu życia. Wtedy zdał sobie sprawę, że on również mógłby stanąć na scenie przed publicznością. Tak też zrobił. Występy sceniczne zaowocowały propozycją zagrania i napisania scenariusza do Co słychać, koteczku? (1965), który stał się jedną z najpopularniejszych komedii tego okresu. Ale końcowy efekt w niewielkim stopniu opierał się na jego oryginalnym scenariuszu i później Woody przyznał, że powinni byli się trzymać tego, co napisał. Doświadczenie nauczyło go, że jeśli ma zamiar robić filmy, to musi zyskać pełną kontrolę nad swoim materiałem.Od tego czasu trzymał się tej zasady przy wszystkich swoich napisanych i wyreżyserowanych produkcjach, nigdy nie tracąc nadziei na napisanie scenariusza z pełną dramaturgią, filmu, który pogodziłby jego zamierzenia z interesami publiczności. Udało mu się to przy Wszystko gra (2005) i ma nadzieję, że nie powiedział jeszcze ostatniego słowa. Inne filmy, takie jak Zelig (1983), weszły na stałe do kanonu sztuki. Są jeszcze romantyczne komedie, medytacje nad pozbawionym boga wszechświatem, paradokumenty, jeden musical, filmy mówiące o lojalności ludzkiej, o wyborze pomiędzy życiem w ułudzie a rzeczywistością, rozpadających się związkach i nieprzewidywalnej miłości. Są tu historie rodzinne, wspomnienia, fantazje o tym, jak to jest być artystą, są komedie slapstikowe, takie, że boki zrywać, i duchy, jest też magia. Tłem większości z nich jest Nowy Jork, a w szczególności Manhattan, połyskujący nierzeczywisty klejnot, ze swymi dwupoziomowymi mieszkaniami, nocnymi klubami i wyszukanymi mieszkańcami, których Woody oglądał kiedyś tylko w niezliczonej ilości filmów, dorastając na drugim końcu świata, w Brooklynie, pomimo tego, że pod względem geograficznym te dwie dzielnice oddziela jedynie East River.Bardziej przez przypadek niż celowo, rozmawialiśmy z nim często o wielu jego filmach podczas ich produkcji i o całej jego filmografii. Po trzydziestu sześciu latach nasze rozmowy układają się być może w najdłuższy nowojorski wywiad. Rozmawialiśmy na planie filmowym, w salach projekcyjnych i pokojach montażowych, w garderobach i samochodach, w Madison Square Garden i na chodnikach Manhattanu, w Paryżu, Nowym Orleanie, Londynie i kolejnych domach Allena. Odpowiedzi na moje pytania pojawiały się w uporządkowanych akapitach – przemyślanych, nieupozowanych, pełnych pokory dla świata, często dowcipnych, a czasami przezabawnych, chociaż nigdy nie słyszałem, żeby starał się być dowcipny na siłę.Woody Allen jest antytezą swej postaci z ekranu, która zwykle znajduje się w stanie kryzysowym i jest bardzo nerwowa. Jego ocena samego siebie jest niezwykle trafna: „Jestem poważnym człowiekiem, potrafię narzucić sobie rygor pracy, interesuję się pisarstwem, interesuję się literaturą oraz teatrem i filmem. Nie jestem tak nieudolny, jak często się przedstawiam dla wywołania komicznego efektu. Wiem, że moje życie nie składa się z serii katastrof, które są tak niedorzeczne, że aż zabawne. Życie jest o wiele nudniejsze”.\tDekady sukcesów i sławy sprawiły, że czuje się pewniejszy i jest, ogólnie rzecz ujmując, mniej nieśmiały. Nasze spotkania są fantastyczne i pełne swobody. On również jest ich aktywnym uczestnikiem. Kiedy zbierałem materiały do jego biografii z 1991 roku, zatytułowanej po prostu Woody Allen, doszedłem do wniosku, że przestanę przeprowadzać z nim wywiady, kiedy on zacznie się powtarzać. Powtórzył się dopiero po trzech latach, kiedy przekroczyłem termin oddania książki o rok. Pewnego dnia, kiedy trwały prace redakcyjne nad książką, zadzwonił do mnie.– Myślałem sobie nad tym, o czym rozmawialiśmy ostatnio, i mam kilka nowych pomysłów, oczywiście jeśli cię zainteresują – powiedział.– Przepraszam – odparłem. – Czas minął.A może jednak nie.Jego wkład w tę książkę był taki sam, jak mój. Całymi godzinami siedział ze mną między kwietniem 2005 a początkiem 2007 roku, by uaktualnić moje wiadomości. Czytał maszynopis i podsuwał wyjaśnienia, w przypadkach, w których uważał, że jego wypowiedzi przypominają nieco relacje Caseya Stengela, który w latach pięćdziesiątych był managerem New York Yankees, a którego barokowy styl był zabawny w swym zagmatwaniu. Proponował również dopowiedzenia, które mu się akurat nasuwały.To, co staraliśmy się wydać z jego pomocą, jest szeroko zakrojoną autoanalizą dotychczasowej drogi zawodowej. Nie ukazuje jedynie sposobu, w jaki Woody Allen dorastał jako pisarz, ale również przekazuje to, co on sam chciał powiedzieć na temat swoich filmów i ogólnie na temat kina. Pogrupowałem te rozmowy, by zbadać wszystkie siedem aspektów filmowych, od pomysłu do instrumentacji obrazu, i zakończyłem całą książkę rozdziałem, w którym Woody przedstawia pogląd na swoją karierę. Każdy rozdział dotyczący produkcji filmu zaczyna się na początku lat siedemdziesiątych i kończy w 2006 lub 2007 roku, więc w zależności od tego, co interesuje w danym momencie czytelnika, dobór aktorów czy montaż, można czytać poszczególne części w dowolnej kolejności. Proszę jednak dobrze nadstawiać ucha, bo tutaj głos należy bezsprzecznie do Woody Allena.Eric Laxkwiecień 2007\nPOMYSŁLuty 1973Wiozą nas z Woodym do Tarrytown w stanie Nowy Jork, który znajduje się o godzinę jazdy od Wielkiego Jabłka. Będziemy tam rozmawiać podczas filmowego weekendu organizowanego przez krytyka „New York Magazine”, Judith Crist. Woody ma na sobie sztruksy, kaszmirowy sweter i oliwkowozieloną kurtkę wojskową. Mówi, że ma „depresję”. „Widziałem wczoraj Siódmą pieczęć [Ingmara Bergmana], a dzisiaj Szepty i krzyki. Oglądałem jego filmy zastanawiając się, co ja robię”. Wkrótce wyruszy do Los Angeles, by kręcić film Śpioch i nie jest zachwycony perspektywą wyjazdu z domu.„Od filmów za dwa miliony dolców tylko łeb boli i do tego muszę wyjechać z Nowego Jorku. W Los Angeles wszystko załatwia się samochodem i jeszcze trzeba się spieszyć – mam tylko trzy miesiące. Keaton i Chaplin robili swoje filmy w rok”. (Trzydzieści i więcej lat później robił filmy w osiem, dziesięć tygodni, z budżetem piętnastu milionów dolarów).Spotkanie odbywało się w centrum konferencyjnym, które niegdyś było wiejską posiadłością rodzinny Biddle’ów, potomków zasobnego amerykańskiego finansisty z dziewiętnastego wieku. Jest położone blisko miasteczka. Posiadłość otaczają połacie trawy i drzew i według Woody’ego to odludzie. Kiedy idziemy długim podjazdem, cytuje Terry’ego Malloya, postać graną przez Marlona Brando w filmie Na nabrzeżach: „Wnerwiają mnie te świerszcze. Kojarzą mi się ze wszystkim, co można spotkać na wsi. Obawiam się, że będę miał atak agorafobii albo powali mnie jakaś choroba, nieznana nikomu poza nielicznymi specjalistami na Manhattanie”. Człowiek, który troszczy się o swoje zdrowie, ma w kieszeniach kurtki poupychane środki zaradcze przeciwko wszystkiemu, co może spotkać zarówno jego ciało, jak i ducha – fiolki Compazyny, Darvonu, Lomotilu i Valium, szczoteczkę do zębów, tabletki na kaszel i książkę zawierającą twórczość czterech pisarzy egzystencjalistów.Na spotkaniu Woody jest ujmujący i dowcipny. Publiczność ubrana z dyskretną, niedbałą elegancją składa się z kilku osób w wieku dwudziestu, trzydziestu lat, ale większość to ludzie starsi. Są mu wdzięczni za przybycie i ciekawi tego, co może im przekazać. Pod koniec wieczoru piękna studentka prawa z Yale pyta Woody’ego, czy nie przyjechałby do New Haven i zagrał rolę eksperta od karate w próbnym egzaminie praktycznym na sali sądowej. Uśmiecha się i grzecznie odmawia. Organizatorzy pokazują mu jego pokój. Kiedy tam trafia, przez ścianę słyszy, jak dwie pary kłócą się na temat jego filmów. Proponują mu inny pokój, ale odmawia – jest ciekaw, co mają do powiedzenia. Wkrótce jedna z kobiet zaczyna czytać na głos jedną z jego jednoaktówek, Death Knocks, z typowym nowojorskim, żydowskim akcentem jak z komedii filmowych.W 1980 roku, kiedy pojawiają się Wspomnienia z gwiezdnego pyłu, nie sposób nie przywołać tamtego weekendu. Można też zaobserwować, jak to dobroczynne zdarzenie stało się zarzewiem opowieści o reżyserze filmowym na skraju załamania nerwowego, który w zadumie rozpatruje możliwe warianty swego skomplikowanego życia i spotyka kosmitę, który mówi mu: „Podobają nam się pańskie filmy. Szczególnie te wczesne, zabawne”. Na koniec zostaje postrzelony przez szalonego fana. (Judith Crist dostała epizod w tym filmie).Czerwiec 1974 Skończono pracę nad Śpiochem i Woody mógł z ulgą wrócić do Nowego Jorku. (W filmie gra Milesa Monroe, klarnecistę i współwłaściciela Happy Carrot Health Food Store na Manhattanie, który stawia się w szpitalu na rutynową operację woreczka żółciowego w 1972 roku i po błędzie na sali operacyjnej zostaje zamrożony w kriokomorze na dwieście lat, po czym zostaje rozmrożony przez przeciwników ówczesnego totalitarnego rządu).Eric Lax: Wciąż czytam artykuły, w których pisarze bądź dziennikarze, którzy z nimi rozmawiali, nazywają cię „geniuszem komedii”. Co o tym sądzisz? Czy pomysły spływają na ciebie w jasnym snopie światła inspiracji?Woody Allen: Nie powiedziałbym, że jestem geniuszem, ale miewam nagłe przebłyski. Z jakiegoś powodu dopadają mnie zabawne pomysły. Tak jak w więziennej scenie w filmie Bierz forsę i w nogi, skecz z udziałem dwóch lalek w sali widzeń w więzieniu powstał spontanicznie. Zastanawiałem się, co dalej, i ten pomysł niespodziewanie pojawił mi się w głowie.EL: Możesz podać mi przykład doskonałego pomysłu, który nie wypalił w praktyce?WA: Wychodziłem właśnie od optyka na skrzyżowaniu Lexington i Siedemdziesiątej Siódmej ulicy, kiedy jak grom z jasnego nieba pojawiła się przed oczami sekwencja do filmu Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o seksie, ale baliście się zapytać.[Scena ta została nakręcona nakładem wielkich sił i środków, ale ostatecznie została wycięta z filmu. Pytanie zadawane w tej scenie brzmi: „Dlaczego mężczyźni stają się homoseksualistami?” Louise Lasser, druga żona Woody’ego, siedzi w środku pajęczyny w stroju czarnej wdowy, a Woody w brunatnym stroju pasującym do koloru włosów gra jej zalotnika]. Wtedy nie miałem zakończenia dla tej sceny. Po prostu pomyślałem, iż to najwspanialszy pomysł, że ja będę pająkiem, a ona będzie czarną wdową, będziemy uprawiać seks, ona mnie pożre i to w symboliczny sposób ukaże jeden z możliwych powodów, dla których mężczyźni stają się homoseksualistami.Dwie lalki w sali widzeń w San Quentin wraz z Virgilem (Woody) i Louise (Janet Margolin) w Bierz forsę i w nogi.[– Robiliśmy to kiedyś? – pyta krępując go.– Sama zobaczysz – odpowiada.Następnie zamiera, kiedy ona dalej go wiąże, by go pożreć.– Cierpisz na najostrzejszą postać depresji postkoitalnej, jaką widziałem].Pomyślałem sobie, że będzie to świetna scena i do tego taka teatralna – dzisiaj z pewnością wymyśliłbym jakieś zakończenie, ale wtedy na nic nie wpadłem. Więc pomyślałem sobie, iż obsadzę Louise w roli czarnej wdowy, bo jest świetna w improwizacji i mam pewność, że na pewno coś sensownego na koniec wymyśli. Ale nie doprowadziło to donikąd. Nie udało się. Chodziło o to, że wszystkie przeciw, które przyszły mi do głowy w pierwszych pięciu sekundach, kiedy wpadłem na ten pomysł, rozciągnęły się na całość.Louise Lasser jako czarna wdowa i Woody jako „przyszły ex” w wyciętej scenie z filmu Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o seksie, ale baliście się zapytać. Pomimo całej pracy włożonej w pracę nad tą sceną, Woody nie potrafił znaleźć odpowiedniego zakończenia.Nie udało się, mimo że włożyliśmy w tę scenę wiele wysiłku. Było to jedno z najbardziej znienawidzonych doświadczeń zarówno w jej, jak i w moim życiu. Nie mogłem się ubrać w swój kostium nie drapiąc się po całym ciele, był strasznie niewygodny, ona też nienawidziła tej przebieranki. Przez cały czas się kłóciliśmy. Liny boleśnie wrzynały nam się w tyłek. Jednak wciąż sądziłem, że będę w stanie zmontować z tego jakąś scenę. Przez ponad dwa tygodnie, przy użyciu dwóch, trzech kamer nakręciliśmy masę materiału i powstało z tego sześć i pół minuty filmu. Wpadłem na pomysł wspaniałego podprogowego dowcipu, podkładając pod całą scenę muzykę z Dziadka do orzechów – ale się nie udało. Gdybym wpadł na jakiekolwiek zakończenie, to zostawiłbym ją w filmie. Byłem za tym, żeby zostawić scenę, w której Lou Jacobi gra transwestytę. Uważałem, że było mnie za dużo w filmie [zagrał w czterech z siedmiu sekwencji], więc po co umieszczać mnie w kolejnej scenie, skoro nie jestem jej pewien?Ale decyzja, czy wyciąć czarną wdowę czy transwestytę, trwała długo. The Coronet [kino na Manhattanie] miało wyświetlić film o pierwszej i pracowałem nad nim do ostatniej chwili. Musieliśmy dwa razy przepuścić wilgotną kliszę, by ją wysuszyć i dostarczyć na miejsce.Śpioch [film z 1973 roku] dowiódł, że publiczności sprawia przyjemność oglądanie mnie, w co trudno mi było uwierzyć. Publiczność przychodziła by mnie zobaczyć, ale dla mnie było to wciąż nie do pomyślenia. Mogłem zagrać w Seksie wszystkie sekwencje, jak tę z Genem Wilderem, który wcielił się w postać lekarza zakochanego w owcy. Nikomu nie przeszkadzałoby, gdybym to ja zagrał, choć oczywiście nie zrobiłbym tego tak dobrze.To swoista powściągliwość, taka sama, jaka opanowała mnie, kiedy zacząłem grać ze swoim zespołem. Nie mogłem być jego liderem i nie mogłem oczekiwać od muzyków, żeby mnie zaakceptowali jako swego lidera tylko dlatego, że założyłem tę grupę i że byłem znaną osobą.EL: Skąd pochodził pomysł na cały ten film?WA: Pewnego wieczora przyszedłem do domu po meczu Knicksów. [The New York Knickerbockers są jego ulubioną drużyną koszykówki, na mecze której posiada gratisowe wejściówki na cały sezon]. W telewizji leciała powtórka The Tonight Show i słuchałem tego kątem ucha podczas wieczornych ablucji. Wtedy to usłyszałem swój własny dowcip o tym, jak seks potrafi być sprośny, gdy się do niego zabiera nie tak jak trzeba. I wówczas od razu pomyślałem, że zabawnie byłoby zrobić kilka skeczy na podstawie ówczesnego bestsellera Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o seksie, ale baliście się zapytać. Pomyślałem, że o seksie można wymyślić z milion różnych kawałków – ale nie było to takie proste, jak mogło mi się wydawać, i pojawiło się ledwo sześć.EL: Były wśród nich takie, które spisałeś, choć nie nakręciłeś ich później?WA: Miała się tam znaleźć biblijna sekwencja o Onanie, ale nie potrafiłem znaleźć odpowiedniej biblijnej perspektywy do tego, co chcieliśmy przekazać.EL: Czy zawsze szukasz dowcipu, który pchnąłby cię do działania?WA: Zawsze uważałem, że mogę wykpić się z jakiejś trudnej sytuacji dzięki dowcipowi. Jeśli moje wypowiedzi odzwierciedlają poglądy polityczne czy społeczne, to pojawiają się całkowicie przypadkowo.EL: Jaki pomysł miałeś przy Bierz forsę i w nogi ?WA: Początkowo miała być to tylko opowieść o dwóch gangach rabujących ten sam bank w tym samym czasie. Podczas pisania Zagraj to jeszcze raz, Sam nie myślałem z początku o Bogarcie. Potem napisałem „pojawia się Bogart” i później znowu. Kiedy skończyłem pisać, zobaczyłem, że pojawił się sześciokrotnie. Stał się główną postacią. Pamiętam, jak zatrzymałem się w hotelu Astor Tower w Chicago, kiedy wpadłem na to, by wykorzystać tę postać. W Bierz forsę też wszystko stało się przypadkowo.[W Zagraj to jeszcze raz, Sam Woody gra Allana Felixa, krytyka filmowego, który uwielbia Bogarta ze względu na jego powodzenie u kobiet, którego on sam w ogóle nie ma. Jest uroczy i zabawny w towarzystwie koleżanek – szczególnie Lindy (Diane Keaton), żony swego przyjaciela Dicka (Tony Roberts) – ale na randkach tak bardzo stara się grać fajnego faceta, że zanika jego osobowość. Z pomocą Lindy i Bogarta (Jerry Lacy), który materializuje się w kluczowych momentach i daje mu instrukcje, co ma powiedzieć i zrobić dalej, odkrywa własny urok].EL: Chyba za sprawą roli w Casablance Bogart jest bardziej romantyczną postacią swojej epoki niż inni ówcześni twardziele, jak Robinson czy Cagney.WA: Nie chodziło o to, że bardziej go lubiłem niż Edwarda G. Robinsona czy Jamesa Cagneya. Chodziło o to, że miał rozsądne podejście do kobiet w filmach i wtedy było mnóstwo plakatów z Bogartem. W scenariuszu już znajdowały się odpowiednie sceny. Pojawienie się Bogarta było tylko szczęśliwym przypadkiem.EL: Czy wiele z tego, co piszesz, pojawia się przypadkowo?WA: Tak. U mnie przekazy zawsze są niezamierzone. Dzisiaj myślałem o Śpiochu w kontekście tego, jak bardzo nienawidzę współczesnych urządzeń. Nie mam do nich cierpliwości. Nie potrafię obsługiwać najprostszych przedmiotów. Wprawiają mnie w zakłopotanie. Moi bliscy mogą potwierdzić, ile urządzeń zepsułem. Po skończeniu pisania Śpiocha zauważyłem powracający temat zaawansowanej technologii, która zawodzi: facet strzela ze spluwy z przyszłości i ona wybucha, wchodzę do futurystycznej kuchni i nic w niej nie działa. Od razu podczas pisania, choć tego nie planowałem, pojawiały mi się w głowie wszystkie dowcipy na temat gadżetów. Można by pomyśleć, że zrobiłem to celowo, że starałem się stworzyć postać, która nie radzi sobie z różnymi urządzeniami. Ale nie byłem tego świadomy, dopóki ktoś nie zwrócił mi na to uwagi.EL: A więc Śpioch jest przypadkowo autobiograficzny czy też może odlegle biograficzny. Czy Sam jest w jakimkolwiek stopniu autobiograficzny?WA: Niemal wszystko, co piszę, jest autobiograficzne, a jednak tak przerysowane i zniekształcone, że sam odczytuję to jak fikcję. Podobnie jak postać z Sama, nie jestem duszą towarzystwa. Reszta świata nie pompuje we mnie życiowej energii. Żałuję, że nie mogę jej ze świata czerpać i wchłaniać, bo wtedy mógłbym lepiej pisać. Ale nie potrafię.Sam powstawał, gdy rozstawaliśmy się z Louise. Kiedy zaczęły się próby, ona już wyprowadziła się z domu. Ta historia nigdy nie miała miejsca w prawdziwym życiu. Pojawiło się natomiast to, o czym mówią ci zwykle żonaci koledzy: „A wiesz, znam pewną uroczą dziewczynę, w sam raz dla ciebie”. Zapraszali mnie na przyjęcie i przedstawiali jakiejś dziewczynie, co sprawiało, że wieczór był krępujący, bo to zawsze jest krępujące – często wychodziłem na głupka. Następnie odkrywałem, że żony moich kolegów, o których nigdy nie myślałem w kategoriach romansowych, doskonale czują się w moim towarzystwie, bo byłem wobec nich naturalny i realny, więc nie musiałem na nich wywierać piorunującego wrażenia. I to podsunęło mi pewien pomysł. Przy nieznajomych się starasz, a ze znajomymi, na luzie, czujesz się naturalnie i to przyjaciel postrzega cię jako prawdziwą osobę, a nieznajomi traktują cię jak znerwicowanego natręta albo groteskowego faceta.EL: Kiedy masz pomysł na film, najpierw nakreślasz całość, czy robisz szczegółowe notatki?Bogart dodaje odwagi Allanowi Felixowi w garderobie w Zagraj to jeszcze raz, Sam.WA: Nakreślam całość, ale tylko na jednej stronie. To bardzo trudne. Nie uwierzysz, na jakie problemy napotykam pisząc dla siebie z powodu moich konkretnych uwarunkowań. Ponieważ nie jestem aktorem. Nie napiszę sobie roli, na przykład szeryfa z Dzikiego Zachodu. Zawsze gram na miarę moich możliwości. I jestem wiarygodny tylko w konkretnych przypadkach, jako mieszczuch, kujonowaty neptek w moim wieku. Nie byłbym wiarygodny, powiedzmy, jako instruktor kulturystyki albo wilk morski. I ludzie jeszcze oczekują, żebym zawsze mówił coś zabawnego. Za to właśnie płacą.Więc to jest właśnie problem, który wyklucza wiele pomysłów. Gdybym wpadł na pomysł komedii takiej, jak Urodzeni wczoraj [film George’a Cukora z 1950 roku na podstawie broadwayowskiej sztuki Garsona Kanina. Broderick Crawford gra w nim chamskiego potentata złomu, który przyjeżdża do Waszyngtonu ze swą dziewczyną, byłą tancerką kabaretową (Judy Holliday), by przekupić kongresmenów, którzy mogą ułatwić mu jego szemrane interesy. Wynajmuje dziennikarza (William Holden), aby nadał nieco ogłady kochance, by można się z nią było pokazać w towarzystwie, ale owe lekcje sprawiają, że dziewczyna przegląda na oczy i zakochuje się w Holdenie], nie potrafiłbym tego napisać, jeśli miałbym w tym zagrać. Muszę wpaść na pomysł, który jest wiarygodny i jednocześnie zabawny oraz znajduje się w mym ograniczonym zasięgu aktorstwa. Poza tym w sytuacjach tragicznych nie wypadam wiarygodnie. Nie chcę się pakować w kryminały, choć przyznam, że mam do nich słabość i być może pewnego dnia zatopię w nich swój łakomy kieł. [Stanie się to to za sprawą Tajemnicy morderstwa na Manhattanie (1993), dowcipnej komedii kryminalnej w starym stylu, oraz diametralnie od niej odmiennych, wyrazistych filmów o morderstwie takich, jak Zbrodnie i wykroczenia (1989) i Wszystko gra (2005), które nakręci w przyszłości]. Nie chcę się pakować w historie szpiegowskie i tym podobne, bo są zwykle głupiutkie i niewiarygodne. Tym samym możliwości fabuły redukują się do opisu stosunków międzyludzkich, a ponieważ żyjemy w dobie psychoanalizy, konflikty schodzą do wewnątrz i nie są już tak widoczne i spektakularne, jak były lata temu. Poziom konfliktów jest o wiele subtelniejszy, bardzo nowoczesny, nawet najdrobniejsze psychologiczne wahnięcie może przysporzyć problemów: nie masz szczęścia do kobiet, bo wybierasz nie te, co trzeba. Nasiona zagłady nosi się w sobie, co trudno przedstawić w komedii, bo w komedii dobrze jest mieć dwie duże, przeciwstawne siły. Więc kiedy trafiam do wojska, to od razu piętrzą się problemy, kiedy ściga mnie mafia, bo wiszę im pieniądze, to od razu wszystko wali się na głowę. Ale większość fabuły tego typu byłaby u mnie niewiarygodna. Albo też nie jestem w stanie ich uwiarygodnić swoją grą. I większość z nich jest zbyt trywialna, by zaciekawić inteligentną publiczność.Bogart instruuje Allana, co ma powiedzieć Lindzie.Woody pracuje nad scenariuszem, który zaowocuje filmem Annie Hall (1977). Jest to opowieść o dwojgu kochanków, opowiedziana głównie za sprawą retrospekcji. Alvy Singer (Woody) i Annie Hall (Diane Keaton) w końcu zostają przyjaciółmi, ale Alvy nie jest tym zachwycony. (W pewien sposób film odzwierciedla ich znajomość spoza planu. Para przeżywała romans przez kilka lat, chociaż nie w chwili, kiedy kręcono film). Jest świadomy ograniczeń swej scenicznej postaci i robi co może, by jako scenarzysta i aktor wyjść poza scenariusze typu „skecz za skeczem”, jak w Bierz forsę i w nogi czy w Bananowym czubku.WA: Starałem się nie antycypować tego, czego będzie oczekiwała publiczność, i uniknąć opierania się na gagach dla gawiedzi. Staram się zaspokoić swój własny, dający satysfakcję dramatyczny zmysł tym, co nadejdzie potem, i wszystkie zmysły nakazują mi wykorzystanie prawdziwej opowieści. Jeśli miałbym nakręcić następny taki film, przedstawiłbym na przykład komputer IBM, który startuje na urząd Prezydenta Stanów Zjednoczonych, jako uczciwy kandydat na idealnego prezydenta. Zastosowałbym wszystkie satyryczne sztuczki, ożeniłbym go i kazał usiąść do stołu rokowań z przywódcami religijnymi, a ludzie reagowaliby na to chłodnym, przeintelektualizowanym śmiechem, ale wolałbym ich zainteresować bardziej personalną komedią.Publiczność dostrzega jedynie wycinek mego oblicza – aktora i scenarzysty Śpiocha oraz innych obrazów. Widzą mnie od tej strony, która generuje popularne, dowcipne komedie, lecz to tylko jedna z rzeczy, które potrafię. Przypomina to pokazywanie ludziom jakiegoś wycinka, który zwróci ich uwagę, ale nie ukaże mnie całego. A może, ujmując rzecz bardziej szczegółowo, chciałbym być dla nich kimś więcej: kimś wielowymiarowym i bardziej otwartym. I właśnie nad tym pracuję, starając się rzucić wyzwanie ograniczeniom, choćby w nieznacznym stopniu.Wiem, że będę pracował z [Diane] Keaton przy następnym filmie, więc pomyślałem sobie o tym, co robili na ekranie [Spencer] Tracy i [Katherine] Hepburn, bo byłaby to niezła zabawa. Problem polega na tym, że człowiek nie zdaje sobie sprawy, jaką te filmy mają staroświecką fabułę. Ogląda się je jako stare filmy i to sprawia widzowi prawdziwą przyjemność. Ale mają intrygę i sposób zawiązania akcji, z których publiczność już wyrosła.W nowym scenariuszu staram się opowiadać historię od środka, od samego jądra nerwicy, żeby nie wydawała się być stuletnia. W Pat i Mike na przykład występują dwie postacie i scenarzysta wymyśla sytuację wprost z sitcomu: ona jest sportsmenką, która nie może się skupić, kiedy w pobliżu jest obecny jej chłopak narasta sytuacja w stylu „mężczyźni kontra kobiety”. To papierowe postacie, nie indywidualności, na szczęcie film ratuje udział i wielkość Tracy’ego i Hepburn.Teraz kiedy chce się nakręcić prawdziwą komedię, problemy są bardzo konkretne. Nie wybuchają i nie piętrzą się na potęgę. Powiedzmy, że dziewczyna chce ze mną być, ale pragnie również zachować swoje mieszkanie jako psychologiczny symbol swej niezależności. Tego rodzaju konflikty są interesujące, pomagają nam zrozumieć innych – dzięki nim analizujemy ich zachowanie albo przynajmniej uświadamiamy sobie, że istnieje element psychologii komicznej do zgłębienia. Ale bardzo ciężko jest oprzeć na tym wizualny konflikt na ekranie.Obecne konflikty bardzo różnią się od tych nawet sprzed dziesięciu lat. Komedie słowne zawsze opierały się na czynnikach zewnętrznych. Bardzo trudno jest wytworzyć magię kina opierając się jedynie na postaciach. Gdybyśmy się z Diane kłócili w filmie bardziej realistycznie, to wystąpiłyby w nim podteksty psychologiczne. Nie kłócilibyśmy się w ten sposób: „Cóż, kochanie, ustaliliśmy, że spróbujemy przez miesiąc mieszkać w domu na wsi, ale zalało piwnicę i do tego zalęgły się w niej szopy pracze”. Wyglądałoby to raczej tak: ona mówi: „Wolę mieszkać na Zachodnim Wybrzeżu”. A ja na to: „Wiem, chcesz mieszkać na Zachodnim Wybrzeżu, bo tam masz rodzinę i jesteś neurotycznie z nią związana”. Naturalnie, wstawka o szopach byłaby o wiele zabawniejsza.Doskonale widać to na przykładzie jakiegokolwiek telewizyjnego sitcomu. Sitcomy karmią się intrygą, z założenia są takie – to konkretna sytuacja rozbawia widza. Do domu przychodzi jakiś facet i myślisz, że to jakaś szycha, a to po prostu głupi urzędas. Wystarczy tylko podtrzymać całą intrygę przez pół godziny i nawet w najprymitywniejszych, najprostszych sitcomach można odkryć pokłady śmiechu. Doskonałych dowcipów.Trudniej jest pisać scenariusz, którego punktem wyjścia jest postać, choć publiczność zdecydowanie lepiej na tym wychodzi. Zawsze mówiłem, że najlepszą sztuką komediową w Ameryce jest Urodzeni wczoraj, której drogę utorował Pigmalion Shawa. Henry Higgins i Liza Doolittle to wspaniałe postacie. Widz śmieje się z tego, kim są, a nie z dowcipów. Urodzeni wczoraj to film oparty ściśle na przeciwstawieniu sobie postaci – ona jest głupią blondynką i dziewczyną filisterskiego gangstera, a on jest intelektualistą.Jednak ja uwielbiam dowcipy. Nikt bardziej nie ceni filmów z Bobem Hopem niż ja. Ale jeśli człowiek może się śmiać z postaci, to wspaniale. Na przykład z Jackiego Gleasona w The Honeymooners. To jego postać jest niezwykle zabawna, więc kiedy wraz z Artem Carney’em sądzą, że piją mocne trunki, a jest to naprawdę jabłecznik i „upijają się” coraz bardziej, jest to przezabawne. Tak na marginesie, pomimo setek gagów, jakie odegrał Bob Hope, to właśnie sama postać uwieczniła go na zawsze. Zapomniałem dowcipy, ale nie graną przez niego postać.Dlatego Diane Keaton zawsze wypada zabawnie w naszych wspólnych filmach – ja piszę te wszystkie dowcipy pod siebie, odstawiam numery i ludzie się śmieją, ale ona wypada jeszcze zabawniej w poszczególnych scenach, ponieważ jej domeną jest grana przez nią postać. Ja mogę gładko przejść przez film typu Annie Hall i odnaleźć się w roli komika, ale to ona tworzy prawdziwą postać.EL: Bliski życia, choć nieco przesadzony efekt, ale niezbyt odkrywcza myśl.WA: Ludzie zawsze mają problemy z konceptualnym pojęciem komizmu. Moja koncepcja gigantycznego biustu [w parodii horrorów o szalonych naukowcach z Wszystko, co chcielibyście wiedzieć o seksie, ale baliście się zapytać grasuje pięciometrowy biust, terroryzując okoliczną ludność, aż postać grana przez Woody’ego zwabia go za pomocą dwupiętrowego biustonosza] była dla niektórych zbyt zawiła. Nie mogli po prostu powiedzieć: „Mój Boże, cóż to za zabawna myśl, olbrzymie piersi. To takie idiotyczne”. Wolą śmiać się z logicznej sekwencji dowcipów. Dlatego odechciało mi się prezentowania zabawnych konceptualnych pomysłów. Odechciało mu się tego również na skutek trudności w filmowaniu sceny z gigantycznym biustem. Operator siedzący wewnątrz nadmuchiwanego, klimatyzowanego biustu miał walkie-talkie i odbierał polecenia, jak ma nim sterować, ale Woody zdołał nakręcić jedynie pół godziny materiału wczesnym rankiem. Potem zerwał się wiatr, który porwał biust i wytarmosił go po całym planie, drąc cienką tkaninę. Kolejne ujęcia musiał kręcić z szesnastu różnych kątów, by ukryć szwy.Kiedy pytam, czy chce zarzucić konceptualne pomysły, opisuje mi z detalami założenie filmu, które staje się jedynie jedną z jego ulubionych opowieści, znaną pod nazwą „Epizodu Kugelmassa”. WA: Miałem konceptualny pomysł, polegający na tym, że dostaję maszynę, która może przenosić w głąb literackiej fikcji. Kocham się na przykład w Annie Kareninie i mam z nią „tam” romans, wciąż włażę do tej książki, aż Karenina ląduje w Nowym Jorku, a ja dekuję ją w jakimś hoteliku i najspokojniej zdradzam z nią moją żonę. Bawiłem się tym samym pomysłem wymyślając różne warianty: że moja żona ma romans z J. Alfredem Prufrockiem i ja się przenoszę, żeby ją odnaleźć, albo facet ma maszynę, która przenosi mnie na przykład na karty Anny Kareniny albo Madame Bovary, bo jestem w nich zakochany, ale coś idzie nie tak i znajduję się nagle przez pomyłkę w podręczniku gramatyki francuskiej, gdzie nie ma ludzi, tylko czasowniki i inne części mowy. [W ostatecznej wersji tej opowieści Kugelmass, profesor nauk humanistycznych w City College w Nowym Jorku, nieszczęśliwie żonaty po raz drugi, postanawia, że potrzeba mu romansu. „Potrzeba mi czułości, potrzeba mi flirtu”. Pewien magik o nazwisku Persky („A może raczej powinienem powiedzieć Wielki Persky?”) proponuje umieścić Kugelmassa w magicznej skrzyni z dowolną książką i przenieść go na jej karty; wybiera Madame Bovary. Kugelmass rzeczywiście przenosi się do powieści i wraz z Emmą Bovary rzuca się w wir burzliwego romansu podczas licznych kolejnych odwiedzin. Nawet sprowadza ją do Nowego Jorku, gdzie zatrzymują się w Hotelu Plaza i gdzie ona postanawia zrobić karierę w show-biznesie. Jednak rzeczywistość bierze górę nad mrzonkami i po pewnych trudnościach (machina odmawia posłuszeństwa i Kugelmass staje przed perspektywą pozostania z Emmą na zawsze) zostaje odesłana do Yonville. (Chociaż kilku czytelnikom udaje się odkryć w książce obecność Kugelmassa i nieobecność Emmy). „Nie mogę tego pojąć – mówi pewien profesor ze Stanfordu. – Pojawia się jakaś dziwaczna postać, jakiś Kugelmass, a ona znika z powieści. Myślę, że wiąże się to z tym, iż doskonałą powieść można czytać po tysiąckroć i zawsze odkryje się w niej coś nowego”). Kugelmassowi udaje się na szczęście umknąć, ale po trzech tygodniach znów ma ochotę na kolejną próbę, tym razem z Małpką w Kompleksie Portnoya. („Seks i romantyzm – mówi kiedy ponownie znajduje się w skrzyni. – Cóż, wszyscy gonimy za piękną buzią”). Ale machina ponownie odmawia posłuszeństwa i zamiast do powieści Philipa Rotha, Kugelmass zostaje przeniesiony „do starej książki źródłowej Repetytorium języka hiszpańskiego, gdzie ucieka po skalistym pustkowiu przed słowem tener (mieć) – wielkim, włochatym czasownikiem nieregularnym, który goni go na swych patykowatych odnóżach”].Problem z wykonaniem polega na tym, że w planach koncept jest zabawny, ale żeby go pokazać, trzeba posiłkować się jednym kawałem za drugim. Wciąż trzeba wymyślać kolejne gagi. I publiczność wcale nie mówi: „O mój Boże, ależ to zabawne być na przyjęciu u Prufrocka”. Mówią: „No tak, już tu jesteśmy. No i co? Z czego tu się śmiać?” Czerwiec 1987 Woody pracuje nad scenariuszem, który nie ma jeszcze tytułu, do filmu, który ma kręcić jesienią. W pierwszym szkicu główna postać, Marion Post, jest żoną Kena, kardiologa, który „dziesięć lat temu zbadał jej serce, spodobało mu się to, co zobaczył, i postanowił się oświadczyć”. Ta kobieta na zewnątrz wydaje się mieć całkowitą kontrolę nad sobą, ale w rzeczywistości jest głęboko przekonana, że można albo odrzucić uczucia, albo dać się im całkowicie ponieść.EL: Pracujesz teraz nad kolejnym filmem, opowiadającym o tym, co się dzieje z kobietą, która podsłuchuje nieznajomego, obnażającego jej duszę, i o tym, jakie uczucia w niej to wywołuje. Czy to nowy pomysł?WA: Miałem zamiar nakręcić komedię o facecie, który podsłuchuje rozmowę psychoanalityka i pewnej kobiety. Jest nią zafascynowany, a kiedy może ją zobaczyć, uznaje, że jest niczego sobie. Tamci dalej się spotykają, nie wiedząc, że są podsłuchiwani. Potem pomyślałem sobie, jejku, to paskudne i zarzuciłem ten pomysł. Pięć lat później uznałem, że wyszłaby z tego interesująca dramatyczna intryga. Zyskuje na intensywności przez to, że wywołuje to u podsłuchującego głębokie uczucia. Opowieść wciąż ewoluuje.EL: Jak zwykle, wciąż jeszcze nie masz tytułu. Wiem, że często tytuł pojawia się długo po zakończeniu montażu. Czy masz już jakiś pomysł?WA: Już nie jestem tak przekonany do jednowyrazowych tytułów jak kiedyś. Inna kobieta – gdzieś mi kołacze w głowie. Nie jest może porywający, jest to jedna z wielu możliwości, które rozważam. W końcu może odpaść, a może zrezygnuję z porywającego tytułu? Ten ma jednak jakiś wydźwięk. Marion słyszy słowa innej kobiety, być może sama się zmienia, widzi siebie jako inną kobietę u boku swego męża. [Kobieta w średnim wieku, która stłumiła swoje emocje po aborcji, przeprowadzonej, kiedy miała dwadzieścia lat, zostaje zmuszona do zmierzenia się ze swą przeszłością, po tym, jak podsłuchała przez przewód grzewczy w swoim biurze odbywającą się w sąsiednim gabinecie sesję terapeutyczną z udziałem młodszej od niej ciężarnej kobiety].EL: Ale w pierwszym odruchu, kiedy wpadłeś na ten pomysł, chciałeś z tego zrobić komedię?WA: Tak. Pomysł ten pojawił się wiele lat temu, kiedy interesował mnie typ komedii chaplinowskiej. Mężczyzna mieszka gdzieś w mikroskopijnym pokoiku i podsłuchuje zwierzenia dziewczyny z problemami. Jak je rozwiąże, stanie się jej wymarzonym partnerem. Będzie starał się zrobić wszystko tak, jak to sobie wymarzyła. Następnie jednak zastanowiłem się nad kwestią samego podsłuchiwania. Nawet w najłagodniejszym, chaplinowskim klimacie jest to wysoce naganne moralnie. A potem, dziesięć lat później, pomyślałem o tym pod kątem dramatycznym – kobieta słyszy coś przez ścianę. Zacząłem się zastanawiać, cóż takiego interesującego może usłyszeć, że podsłuchiwanie przestanie już być tak naganne? Pierwsza myśl, która mi się nasunęła – być może słyszała o tym, iż jej siostra i jej mąż mają romans. Wraca do domu i myśli, jakie to straszne. Następnie odkrywa, że jej siostra naprawdę ma romans z jej mężem. Ale to byłoby zbyt hitchcockowskie. To był zły motyw. Więc wykorzystałem motyw siostry w Hannah i jej siostry.Pomysł ten prześladował mnie przez lata i starając się z nim uporać, pomyślałem, że może wyjść z tego niezła opowieść. Następnie pojawił się motyw kogoś wiodącego samotny żywot, kobiety, która odgradzała się od wszystkich, ale teraz, po pięćdziesiątce, już nie jest w stanie tłumić swych emocji – inni wkraczają w jej życie i nawet przez wysokie ogrodzenie zaczyna przedzierać się do niej rzeczywistość. [Śmieje się.] Może będę żałował, że nie zrobiłem z tego komedii.EL: Wielu ludzi naprawdę ukrywa swoje emocje, ponieważ zbytnio się obawiają ich skazania.WA: Ludzie mają w życiu wieczne problemy z uczuciami, a jednak potrafią być niezwykle płodni w pracy intelektualnej, uczestniczą w programach społecznych i akcjach charytatywnych. Prawdopodobnie mnie to tak samo dotyczy, jak każdego innego.Woody w tym czasie żyje w związku z Mią Farrow, a jej ciąża jest nowym i komplikującym wszystko czynnikiem. Ma wyznaczony termin tuż po przewidzianym końcu zdjęć i w filmie jej ciąża będzie wyraźnie widoczna. Na dodatek Dianne Wiest, stale występująca w ostatnich filmach, bierze sobie wolne, by adoptować dziecko. Jest to przyczyną wielu zmian, zarówno w obsadzie jak i scenariuszu. Mia Farrow zagra teraz młodą kobietę, której głos i ciąża wyzwoli tak wiele skrywanych uczuć u Marion.WA: Bohaterka jest w ciąży, by pasowała do Mii, która miała zagrać Marion, a Dianne Wiest zagra kobietę podczas kuracji. Ta ciąża wyszła więc z konieczności. Poza tym to, że Marion będzie starsza, również zdawało się być dobrym pomysłem. Chciałem kogoś, kto byłby w typie Mii – na przykład Liv Ullmann albo Bibi Andersson – ale nie chcę wykorzystywać obsady [Ingmara] Bergmana, bo są z nim ściśle związani. Ideałem było znalezienie aktorki nieco starszej niż Mia, która nie wygląda jak Mia, ale jest w jej typie fizycznym. [Wybiera Genę Rowlands]. Chcę pokazać żywy obraz marzenia kobiety widziany oczami Marion.EL: To ciekawe, jak twój pomysł na film kształtują okoliczności. Rozmawiałeś z Mią o tym, jak dostosować scenariusz?WA: Rzadko pokazuję komuś scenariusz na tym etapie, nawet Mii. Ale chciałem zobaczyć, czy nie przeszkadza jej to, że będzie w ciąży w filmie. Jej uwagi są bardzo istotne. Uważa, że starsza kobieta, mieszkająca obok gabinetu, powinna usłyszeć więcej przez ścianę i wszystko odgadnąć. Wszystkie dobre myśli.EL: Ojcostwo oznacza dla ciebie dużą zmianę. [Wraz z Mią Farrow adoptowali dziewczynkę dwa lata wcześniej, a Allen przysposobił również wcześniej adoptowanego syna Mii].WA: Dopiero ostatnio, po tym, jak zacząłem kręcić się koło Mii [która wniosła do ich związku kilkoro naturalnych i adoptowanych dzieci z małżeństwa z André Previnem] i widując inne kobiety jak Dianne [Wiest] dostrzegłem, że dzieci są tak istotne w definiowaniu życia swoich rodziców. Sam o tym nie pomyślałem. W Manhattanie pokazałem listę rzeczy, które są naprawdę istotne. [No dobrze, dlaczego warto żyć?... Dobrze, hm, według mnie... po pierwsze dlatego, że jest Groucho Marx... i (westchnienie) Willie Mays, no i, hm... drugi fragment w Symfonii Jowiszowej, i hmmm... nagranie Louisa Armstronga Potato Head Blues... oczywiście dla szwedzkich filmów... Edukacji sentymentalnej Flauberta... uch, dla Marlona Brando, Franka Sinatry... hmmm, dla tych niesamowitych jabłek i gruszek Cézanne’a... uch, dla krabów w restauracji Sama Wo...] Dostałem list od jakiejś pani, która napisała, że nie wymieniłem mojego dziecka. Wtedy to zlekceważyłem. Teraz wydaje mi się, że był to niewybaczalny błąd. Kiedy pojawia się w naszym życiu dziecko, jest to tak dogłębne doświadczenie, że trudno nie czerpać z niego radości.Gdy jest się w stanie rozbawić dziecko, dostaje się większego kopa, niż gdy bawi się widownię. Łapię się na tym, że robię wszystko, żeby dostać nagrodę w postaci tego śmiechu, bo on tak bardzo cieszy człowieka. Gwałtownie zbliżam moją twarz do twarzy córeczki, wydaję z siebie niezrozumiałe dźwięki, robię to samo, co kiedyś widziałem u innych i uważałem, że robią z siebie kompletnych idiotów.EL: Czy którykolwiek z twoich filmów zaspokoił twoje pragnienie zrobienia czegoś wyjątkowego?WA: Zdarzyło się. Zauważyłem to całkowicie przypadkowo. Spostrzegłem po nakręceniu Manhattanu, że nie mam już chęci gloryfikować Nowego Jorku. Teraz kiedykolwiek ukazuję to miasto, pokazuję je po prostu ładnie. Ale wiąże się to ściśle z fabułą. Kiedyś miałem chęć pokazania Nowego Jorku jako krainy cudów i całkowicie zaspokoiłem to pragnienie w Manhattanie.Po nakręceniu Wspomnień z gwiezdnego pyłu, przez jakiś czas odrzucałem ten styl pracy. Teraz do niego wróciłem, by zaspokoić moje pragnienie nakręcenia obrazu barokowego. Przynajmniej na chwilę.Dziewięć lat później, w 1996 roku, w muzycznej komedii Wszyscy mówią: kocham cię, Woody wrócił do pomysłu odkrywania przez mężczyznę kobiecych sekretów i skrytych pragnień, którą to wiedzę wykorzystuje, by się do niej zalecać. Oczywiście Woody jeszcze nie wie, że stanowi to początek nowego pomysłu. WA: Myślę teraz nad dwoma nowymi filmami. Chciałbym nakręcić prawdziwą muzyczną komedię. Uwielbiam je, pasjami. Dorastałem na wszystkich wielkich broadwayowskich musicalach. Nie potrafię śpiewać, ale mógłbym zagrać i wyreżyserować taki film. Mógłbym zagrać na klarnecie, tak myślę, lecz prawdziwa radość z musicalu polega na śpiewaniu do słów Cole Portera. Musiałbym sprecyzować pomysł i dać rok kompozytorowi i tekściarzowi.EL: Wydaje się, że zajmujesz się głównie pomysłami oraz tym, jak rozwiązać problemy scenariuszowe. Powiedziałeś mi kiedyś, że zaczynasz o tym myśleć nawet wtedy, kiedy winda jedzie wyżej niż o trzy piętra. WA: Kiedy kładę się spać, przykładam głowę do poduszki lub spaceruję, rozmyślam o pomysłach na scenariusz. Zawsze rozważam nowe elementy fabuły. Zrobiłbym wszystko, byle tylko uniknąć owej straszliwej myśli – co dalej? Dokładnie o tym pisał Paddy Chayefsky – gdy nadejdzie taka myśl pisarz ma się zająć czymś innym.Listopad 1987 Woody skończył właśnie montować Wrzesień – po raz drugi. Po obejrzeniu pierwszej wersji ponownie wrócił na plan, zmieniając dwie główne postacie. Znajdujemy się w nowojorskim mieszkaniu, siedząc na wprost siebie w tych samych wygodnych fotelach, w których rozmawialiśmy przez piętnaście lat. Woody wrócił przed chwilą z lunchu z Ianem Holmem, głównym aktorem z Innej kobiety – filmu, do którego zdjęcia wkrótce mają się rozpocząć. Ma na sobie brązowe sztruksy, jasnobrązowy sweter z kaszmiru, brązową tweedową marynarkę i prążkowany krawat.EL: Wrzesień jest dla ciebie nowym doświadczeniem. Film będzie powstawał w jednej lokalizacji. Jaki miałeś na niego pomysł?WA: Zawsze chciałem nakręcić kameralny obraz z niewielką obsadą, w jednej lub ograniczonej scenerii i jednym ze sposobów, aby to uzyskać, jest sfilmowanie adaptacji sztuki. Postanowiłem zamknąć go w czterech aktach. Przy tym filmie można byłoby przyjąć scenariusz czy też raczej scenopis i spokojnie wystawić obraz na scenie teatralnej bez najmniejszych nawet zmian. Ale on nie nadaje się do teatru, ponieważ powstał jako scenariusz filmowy. Znaczy, nie była to sztuka, którą napisałem czy też kupiłem do niej prawa.[Jest to opowieść o skutkach dawnych wydarzeń, zabójstwa i niespełnionej miłości. Wrzesień jest dramatem napisanym na potrzeby filmu. (Kilka miesięcy później Vincent Canby z „New York Timesa” w swojej recenzji napisał, że „Wrzesień jest nie tak surowy jak Wnętrza pana Allena i jedynie o włos mniej przejrzysty i liryczny niż Seks nocy letniej”).Akcja toczy się w ciągu dwudziestu czterech godzin i koncentruje na wyimaginowanych oraz rzeczywistych relacjach sześciorga ludzi w domu letnim w Vermont: matki, Diane (Elaine Stritch), jej córki, Lane (Mia Farrow), u której traumatyczne wydarzenia z przeszłości wywołały ogólne zgorzknienie, przyjaciółki córki, Stephanie (Dianne Wiest), która sama ma nieuporządkowane życie i która przyjeżdża do nich w odwiedziny, copywritera agencji reklamowej Petera (Sam Waterston) z aspiracjami pisarskimi, który wynajmuje domek gościnny starego sąsiada Howarda (Denholm Elliott, zmarły w 1992 roku), wdowca, który pragnie być z Lane, i obecnego męża Diane, prostolinijnego fizyka, Lloyda (Jack Warden). Całość akcji toczy się w domu. Światło dnia wpada do środka przez żaluzje, pozwalając dostrzec obraz za oknem, a wieczorem na zewnątrz widać tylko ciemność, rozświetlaną od czasu do czasu błyskawicami].EL: Czy kiedy napisałeś scenariusz, odbierałeś go jako sztukę, czy też zawsze był to dla ciebie film?WA: Zawsze myślałem o nim, odbierałem go jako film. Trudno to wyrazić, może to kwestia intuicji. Emocjonalne zwroty akcji są tu uzyskiwane za pomocą pracy kamery. Był kręcony jak film i nigdy nie musiałem dostosowywać go do wymogów scenicznych. Nie nakręciłem go jako sztuki teatralnej, tak jak często dzieje się to w przypadku sztuk Eugena O’Neilla, z których koniecznie ktoś chce nakręcić film, bo sztuka odniosła sukces. Kiedy tak się dzieje, należy odnosić się z niezwykłym szacunkiem do materiału scenicznego i robić to niesłychanie ostrożnie, jeśli nie chce się utracić tego, co jest tak wspaniałe na scenie. Ja napisałem scenariusz filmowy obrazu ograniczonego do niewielkiej, kameralnej przestrzeni.EL: Film zaczyna się już we wnętrzu. Nie ma żadnych wstępnych ujęć pokazujących, że znajdujemy się na wsi albo w mieście, nie widzimy też niczego, co jest poza domem. Cała akcja toczy się we wnętrzu.WA: Zdjęcia plenerowe zniszczyłyby moją koncepcję, ponieważ, rozumiesz, zwykle dzieje się tak, że ktoś kupuje prawa do sztuki i wyprowadza ją na zewnątrz. Wychodzi z tego ni pies, ni wydra – nie jest to już sztuka, ale również taki obraz nigdy nie uzyskuje cech prawdziwego filmu. Celowo postanowiłem go nie otwierać, wykluczyć wszelkie oboczności.Gdybym miał zamiar umieścić tam kilka otwierających ujęć, zrobiłbym to tak, jak chciałem na początku, w domu Mii w Connecticut. Mój Boże, jest tam prawdziwa atmosfera jak z Czechowa – dom oddzielony wielkimi przestrzeniami od reszty świata, woda, drzewa, pole i skrywane emocje. [Milknie i wybucha śmiechem]. Nic dziwnego, że ludzie się zabijali w takich warunkach. I dlatego pomyślałem sobie, świetnie, pojadę tam i nakręcę film. Mógłbym tam zamieszkać na kilka miesięcy, ekipa zakwaterowałaby się w miasteczku i byłoby do rozwiązania jeszcze tylko kilka kwestii technicznych. A potem pojawiły się kłopoty z porami roku, ponieważ dom Mii ma piękne okna z widokiem, przez co nie dałoby się uniknąć plenerów. Więc przy jednym dniu słonecznym, a drugim pochmurnym powstałoby naprawdę dużo problemów technicznych. Pomijając to, pomyślałem, że mógłbym nakręcić kilka pięknych scen wokół jeziora i przy wierzbach płaczących, co nadałoby całemu obrazowi idyllicznego charakteru. Ale kiedy doszło już do konkretnych ustaleń czasowych, wyszło nam, że wylądowalibyśmy tam w zimie, a nie tego klimatu poszukiwałem – nagich drzew, zimna, no wiesz – w zimie nie chodzi się wokół jeziora i przez to cały klimat jest zupełnie odmienny. Do tego sama myśl o zamieszkaniu na wsi przez kilka miesięcy wystarczyła, żebym zdecydował się jednak na zdjęcia w studiu.EL: Powiedziałeś mi, że na początku chciałeś, żeby pojawiali się w tym filmie zmarli, planowałeś sceny fantastyczne z udziałem innych postaci.WA: Tak. Kiedy już napisałem tekst, pomyślałem że [Elaine] Stritch za pomocą tablicy Ouija będzie wywoływać ducha swego zmarłego męża. Wydawało się to interesujące, tak samo jak pojawienie się męża Dianne Wiest w sekwencji fantastycznej oraz zmarłej żony Denholma Elliotta. Ale po chwili zastanowiłem się, że lepiej z tego zrezygnować. Zawsze chciałem nakręcić „realistyczny” kameralny obraz, opowiastkę, która nie jest przesadnie tajemnicza. Pomimo tego myśl ta bardzo mnie nurtowała i bardzo chciałem dokonać poprawek w tych sześciu postaciach – wprowadzić trzy epizodyczne, komiczne role, które byłyby w stanie wprowadzić nieco odmiany, choć całość opierałaby się na tych podstawowych sześciu – i nie zagłębiać się w nie zbytnio, do czego mam zawsze skłonności. Oparłem się tej pokusie, ponieważ chciałem, żeby wyszło z tego sfilmowane opowiadanie. Chciałem, żeby było realistyczne. Chciałem mieć jeden plan – dom, sześciu ludzi i akcję, która rozwija się na oczach widza, wyłącznie w czasie rzeczywistym, w krótkim przedziale czasowym. Chciałem zachować wszystkie rygory sztuki.EL: Czy myślałeś o tym, by zasugerować, co dzieje się poza domem?WA: Kiedy budowaliśmy plan, chciałem zamarkować widok z okna, więc w studiu pojawiły się drzewa. Ale to również wydawało się sztuczne – nie pod względem zdjęciowym, ale było w tym coś sztucznego w ogóle. Chciałem, by uwaga wszystkich skoncentrowała się na wnętrzu i by nic jej nie rozpraszało. Chciałem, żeby to interakcje między postaciami przyciągały uwagę. Piękny zachód słońca za oknem czy też szum drzew nigdy nie miały dla mnie znaczenia. Istotne było to, jak postacie współgrają między sobą. Więc budowa planu sprawiła mi dużo radości. I im bardziej koncentrowaliśmy się na wnętrzu, tym byłem szczęśliwszy. W końcu zrezygnowaliśmy ze zdjęć krajobrazów za oknem i ich tworzenia, pozostając, jak to mówią sportowcy, skupieni na swym wnętrzu. Tak to ewoluowało i właśnie w taki sposób nabrało pędu. Idea kiełkowała we mnie od lat, najpierw żeby w ogóle coś takiego zrobić, a potem już były szczegóły. Robię podobne rzeczy, by napędzać inne, dramatyczne obrazy. Jeśli będzie klapa, przynajmniej wyniosę z niej jakąś naukę. Z drugiej strony, wspaniale, jeśli ma to jakieś znaczenie dla widzów, a ja dobrze się przy tym bawię. Oczywiście angażując się w to pamiętam o tym, że tego rodzaju obrazy nie są powszechnie popularne.Jeden z najbardziej surrealistycznych i jednocześnie wzruszających filmów to Purpurowa róża z Kairu (1985). Cecilia (Mia Farrow) jest kelnerką w niewielkiej jadłodajni w małym miasteczku w latach wielkiego kryzysu. Jest żoną grubiańskiego i nie stroniącego od żeńskiego towarzystwa wałkonia i przez większość wolnego czasu zatraca się w fantazjach filmowych, oglądając w nieskończoność repertuar miejscowego kina. Kiedy Cecilia po raz któryś z rzędu ogląda film pod tytułem Purpurowa róża z Kairu, postać przystojnego egiptologa o imieniu Tom (Jeff Daniels), sprowadzonego do Nowego Jorku przez grupę bogatych światowców z Manhattanu, przerywa swoją scenę i zaczyna z nią rozmawiać, bo tak często widzi ją w kinie. Tom schodzi z ekranu i zakochują się w sobie („Właśnie poznałam wspaniałego nowego mężczyznę” – mówi Cecylia. – To postać fikcyjna, ale w końcu nie można mieć wszystkiego”), lecz jego rejterada z ekranu powoduje kataklizm w studiu i u Gila (też Daniels), aktora grającego tę postać, którego kariera wisi teraz na włosku. Gil przyjeżdża do miasteczka, zaleca się do Cecilii i proponuje, że zabierze ją do Hollywood. Jej zgoda wymusza na Tomie powrót na ekran. Ale kiedy już Tom bezpiecznie wraca tam, gdzie jego miejsce, Gil zostawia Cecilię. Film kończy się sceną, w której Cecilia ponownie siedzi na sali kinowej, zagubiona w fantastycznej scenie, w której Fred Astaire i Ginger Rogers tańczą do Cheek to Cheek w filmie Panowie w cylindrach (1935). EL: Jak wyglądał pierwotny pomysł na Purpurową różę z Kairu?WA: Kiedy po raz pierwszy pojawił się pomysł, polegał on na tym, że postać schodzi z ekranu, i wtedy przychodziły mi do głowy wyłącznie gagi z komedii omyłek – zastanawiałem się, dokąd mnie to zaprowadzi? A potem wpadłem na to: aktor grający tę postać przyjeżdża do miasteczka. Później już wszystko otworzyło się jak wspaniały kwiat. Cecilia musiała wybrać realną postać, czyli pójść krok dalej. Niestety, my musimy wybierać rzeczywistość, która w końcu nas przygniata i jest źródłem wielu rozczarowań. Mój pogląd na rzeczywistość jest taki, że zawsze było to ponure miejsce egzystencji [milknie i śmieje się półgębkiem], ale jest to jedyne miejsce, w którym można dostać potrawy chińskiej kuchni.EL: Widz siedzi i wyczekuje, że pod koniec Cecilię spotka coś dobrego, ale to nie następuje.WA: Cała Purpurowa róża opiera się właśnie na zakończeniu. Z innym zakończeniem byłby to film trywialny. Po pokazie w Bostonie zadzwonił do mnie jeden z szefów Oriona i zapytał bardzo grzecznie: – Czy na pewno takie miało być to zakończenie?– O tak.– Dobra – powiedział. Ale jestem pewien, że skrzywił się z niesmakiem.EL: Na ile zmienia się początkowa koncepcja podczas kręcenia?WA: Annie Hall zaczęła się tak, jak sobie to wymyśliłem. Historia miłosna Annie stanowiła istotną część tego pomysłu, ale nie jedyną. Było tu jeszcze milion dygresji, inne sceny, inne pomysły, które w myślach bezustannie stawały mi przed oczami. I wtedy stworzyliśmy opowieść o tak mocnych podstawach, że wszystko inne wyleciało nam z głowy. Wszyscy chcieli jak najwięcej sekwencji z Annie, więc poszedłem w tym kierunku.Gil (Jeff Daniels) jako gwiazda w Purpurowej róży z Kairu, czarno-białym filmie w filmie. Schodzi z ekranu i zakochuje się w Cecilii (Mia Farrow), która przychodzi codziennie do kina, by marzyć podczas seansu.Pewne fragmenty wziąłem z życia, ale nie chciałem przesadzać. Większość to historia zmyślona, idealnie zmyślona. Nasze uczucie było prawdziwe, ale cała historia wymyślona.I nie były to tylko szczegóły. Nie poznałem jej w ten sposób. Nie rozstaliśmy się tak jak na filmie. Nie tak wyglądał nasz związek. Jest tu może odrobina tego czy owego z jakichś konkretnych sytuacji, ale niewiele. Urywki życia Marshalla Brickmana i wymyślone wątki na podstawie jego wspomnień położyły kres pogłoskom, że opowiadam tu o prawdziwym życiu i prawdziwym związku z Keaton.EL: Czy testujesz na znajomych swoje pomysły?WA: Generalnie rzecz ujmując, w pełni wykorzystuję moich bliskich. Kiedy wychodzę z kimś na kolację albo na spacer, pytam, czy możemy porozmawiać o jakimś moim pomyśle. Z Mią [ich związek zakończył się w 1992 roku, ale wtedy wciąż byli parą] jest tak, że omawiam z nią wszystko i zarzucam ją rozmaitymi pomysłami. Nieraz jest w stanie coś podpowiedzieć, a czasami pomaga mi wczuć się w odpowiedni klimat. Robiłem to również z Diane [Keaton], a także z moją siostrą [Letty Aronson, obecnie producentka jego filmów]. Pozwala mi to powiedzieć pewne rzeczy na głos. Kiedy człowiek siedzi zamknięty w pokoju, często traci zdolność ostrego postrzegania pewnych spraw. Więc pytanie drugiej osoby i jej odpowiedź często potwierdza własne przypuszczenia bądź wpływa na ich zmianę. Ja poruszam się w sferze instynktu i chcę się dowiedzieć, czy to, co wymyśliłem, ma jakiś sens w oczach innych, czy też może gdzieś się zagubiłem. Reakcje Mii trafiają do kotła z branymi przeze mnie pod uwagę możliwościami. Jeśli waham się między dwoma, trzema pomysłami, czasem decyduję się na jeden pod wpływem znajomych. Rozmawiałem z Mią na temat Innej kobiety. Kiedy wpadłem na pomysł postaci z Zeliga, wiedziałem, że jest mocna. Nie potrzebowałem specjalnego potwierdzenia tego faktu.Henry (Edward Herrmann) zadziwiony umiejętnością Gila, który schodzi z ekranu i wchodzi między publiczność.EL: Zapisujesz swoje pomysły?WA: Zapisuję mnóstwo dowcipów po ich wymyśleniu. Zawsze to robiłem, bo inaczej bym je pozapominał. Wciąż mam szufladę pełną dowcipów i ciętych odpowiedzi. Wiele z nich wciąż jest zapisanych na skrawkach papieru.Woody zgodził się stworzyć jeden z trzech krótkich filmów, obok Francisa Forda Coppoli i Martina Scorsese, tworzących trylogię Nowojorskie opowieści. W jego filmie, Zagłada Edypa, pojawia się kwintesencja żydowskiej matki, ukazującej się na niebie, która zamienia w piekło życie swego syna, ponieważ chce, by znalazł sobie przyzwoitą Żydówkę i ożenił się z nią, zamiast z szykowną przedstawicielką środowiska WASP, z którą jest zaręczony. Woody jest już bardzo zaawansowany w pracach nad scenariuszem, a myślami wybiega daleko naprzód.WA: W moim kolejnym filmie chciałbym pójść jeszcze dalej – zaczynają mnie męczyć realistyczne obrazy. Nie chodzi o to, że mój krótki film jest realistyczny w konwencjonalnym tego słowa znaczeniu, chociaż jest: postać chodzi do psychoanalityka, chodzi do biura. Ale matka pojawiająca się na niebie jest surrealistyczna. Chciałbym zrobić film, który można by było nakręcić inaczej.Byłby to taki rodzaj filmu, jak Obywatel Kane, który został nakręcony w bardzo ciekawy sposób. Czym naprawdę jest Obywatel Kane? Pauline Kael nazwała go „płytkim arcydziełem”. Można byłoby obejrzeć opowieść o magnacie prasowym dochodzącym do władzy – czy też jakąkolwiek realistyczną opowieść o człowieku dochodzącym do władzy – i film albo się podoba, albo nie. Ale Obywatel Kane jest opowiedziany z taką maestrią, że ta sama opowieść z efekciarskiej biografii zmienia się w arcydzieło. Są tam te wszystkie wspaniałości, które Welles umieścił w filmie: nakładające się dialogi, wspaniałe ujęcia kamery, chwilowe przebłyski epizodycznych postaci.Bardzo interesują mnie również obrazy takie, jak Szepty i krzyki [Bergmana], gdzie jest bardzo niewiele dialogów. Są efekty uzyskiwane w kinie prawdy, w którym po prostu stawia się kamerę w pomieszczeniu. Chciałbym pobawić się trochę tymi technikami, nie związany konwencjonalnym sposobem filmowania.Aktorzy grający wraz z Gilem (John Wood, Zoe Caldwell; Van Johnson – jeden z ulubionych aktorów Woody’ego z dzieciństwa), którzy wciąż uwięzieni na ekranie, najpierw słupieją, a potem wpadają we wściekłość, że uciekł z ekranu, uniemożliwiając im dalszą grę. Jedna z nich (Deborah Rush) zostaje zatrzymana przez ekran, kiedy stara się podążyć szlakiem Gila.Nakręci jeszcze trzy filmy – Zbrodnie i wykroczenia (1989), Alice (1990) i Cienie we mgle (1992) – zanim zacznie często wykorzystywać ujęcia „z ręki” w filmie Mężowie i żony (również 1992), w którym występują chropawe przejścia i cięcia między ujęciami i scenami. Ma też jeszcze inne pomysły.\tWA: Zaczynam dopiero zastanawiać się nad rzeczami, które chciałbym zrobić. Myślałem przez chwilę o musicalu, ale nie jestem jeszcze pewien.Są dwa typy musicali, które chciałbym zrobić. Najpierw nakręcić niewielki musical z gotowymi piosenkami. A potem nakręcić pełny obraz musicalowy, do którego ktoś specjalnie napisze tekst i muzykę – jak Gigi. Jeśli tylko będzie jakaś okazja, żebym to zrobił, zrobię to na pewno. Możliwe, że są ze dwie piosenki, które mógłbym nakręcić wcześniej, na próbę. No wiesz, siedziałbym sobie w studio, nagrywał raz po raz, aż w końcu dopracowałbym wersję, która byłaby w miarę do przyjęcia, a z czasem nawet znalazłby się ktoś, kto mógłby to zaśpiewać. Keaton ma fantastyczny głos. [Słychać to w Annie Hall].EL: Mówisz o projektach swoich marzeń. Robert Altman, którego filmy są przeważnie realistyczne, powiedział, że napisał Trzy kobiety  po przebudzeniu się ze snu. Czy któreś z twoich pomysłów powstały na podstawie snu?WA: Lata temu, kiedy Altman mi to powiedział, zasugerowałem, że powinien zadzwonić do swojego agenta, Sama Cohena, który doprowadziłby do podpisania umowy na trzy sny. Co do mnie, nic, co napisałem, nie miało swojego źródła we śnie, nawet pośrednio. Wykorzystuję czasami konwencję marzenia sennego w filmach, ponieważ potrafi być bardzo plastyczna. Pamiętałem swoje sny, kiedy chodziłem do psychoanalityka i wkładałem wiele wysiłku w to, by je zapamiętać. Ale przestałem, kiedy spostrzegłem, jak bezsensowna jest interpretacja snów – o ile oczywiście nie jest się faraonem.EL: Czy są jeszcze jakieś filmy czy też rodzaje filmów, które chciałbyś nakręcić?WA: Zawsze chciałem nakręcić film o jednym z tych kin, do których chodziłem, kiedy dorastałem w Brooklynie. Chciałbym, by cały film kręcił się wokół kina, ponieważ w tamtej dzielnicy duża część mojego życia kręciła się wokół kina. Chodziło się tam na randki, chodziło poznawać nowe dziewczyny, chodziło się podrywać dziewczyny, no i na filmy. Wszystko opierało się na niesamowitej zabawie. Był to zupełnie inny świat. W pewien sposób miało się przeświadczenie przekraczania progu świątyni, ponieważ były to duże kina, ciemne i chłodne albo ciepłe – wedle potrzeb. To był raj. Wchodziło się do nich z Avenue J, a jak się zastanowić, to co wspaniałego jest na Avenue J? Samochody i kobieta sprzedająca marynaty z beczki, zimno, deszcz ze śniegiem. Płacisz dwadzieścia centów, wchodzisz do środka i nagle wyrasta przed tobą olbrzymi ekran i wiesz, że pojawią się na nim James Cagney albo Betty Grable. Poza tym kina miały duże zniżki na cukierki. Można było naładować sobie tego ile wlezie, usiąść i oglądać film. To była gratka. Tego już nie ma. Teraz młodzi wypożyczają sobie kasety. Będą kiedyś mieli następujące wspomnienia [podnosi głos w udawanym entuzjazmie]: „Było wspaniale. W piątek wieczór odpicowani spotkaliśmy się z kolegami i wypożyczyliśmy film”.Kwiecień 2005 Zaczynamy naszą rozmowę od podsumowania dotychczasowej kariery. Kilka miesięcy wcześniej Woody ukończył Wszystko gra, kręcony w Londynie latem 2004 roku, który stanie się wkrótce wielkim wydarzeniem; zyska uznanie krytyki i publiczności na Festiwalu w Cannes w maju i będzie jednocześnie jego największym dotychczasowym sukcesem finansowym. Jest to jeden z najmroczniejszych obrazów Woody’ego. Podobnie jak w Zbrodniach i wykroczeniach, komuś dosłownie uchodzi płazem morderstwo.EL: Skąd przyszedł ci do głowy pomysł na Wszystko gra?WA: Początkowo bawiłem się historią mordercy, który zabija kogoś, a potem zabija sąsiada, by zmylić policję. I to był punkt wyjścia, od którego wszystko zaczęło ewoluować. Myślałem, kim mógłby być taki facet? I po jakimś czasie wymyśliłem – mógłby być w związku z kobietą, którą chciał zabić. Ona byłaby bogata, więc on mógłby być trenerem tenisa dla bogaczy – i tak opowieść zaczęła się stopniowo krystalizować.EL: Czy był to świeży pomysł, czy też nosiłeś go jakiś czas w sobie?WA: Przez jakiś czas miałem pomysł, żeby nakręcić kryminał. Od czasu do czasu przelatują mi przez głowę podobne opowieści, różne kryminały i odkładam je na potem. Są dwa rodzaje kryminałów. Są kryminały, które wyrzuca się po podróży, i takie – bynajmniej nie wartościuję – takie, w których morderstwo służy czemuś więcej, jak w Makbecie, Zbrodni i karze czy Braciach Karamazow – jest tam morderstwo, ale w ujęciu bardziej filozoficznym, które nie stawia wyłącznie pytania: „kto zabił?” Starałem się dodać nieco treści do głównego wątku, by nie był to wyłącznie kolejny kryminał.[Chris, trener tenisa (Jonathan Rhys-Meyers) przypochlebia się bogatej rodzinie i staje się obiektem pożądania ich córki Chloe (Emily Mortimer). Pomimo że Chris nie darzy jej uczuciem, żeni się z nią, osiągając tym samym życiowy sukces. Jednak w tym samym czasie, kiedy widuje się z dziewczyną, ma obsesję na tle Noli (Scarlett Johansson), narzeczonej brata Chloe. Przeżywają burzliwy romans, który wybucha ze zdwojoną siłą po zerwanych zaręczynach. Nola zachodzi w ciążę i żąda od Chrisa, by zostawił Chloe. Nieskory do rezygnacji z luksusów, jakie daje mu małżeństwo z bogatą żoną, morduje Nolę i jedną z jej sąsiadek, starszą wdowę, i dla zmylenia policji, zabiera wdowie biżuterię, by zasugerować, że jest to rabunek, który skończył się tragicznie. Następnie wrzuca biżuterię do Tamizy przy nabrzeżu spacerowym, nie zauważając jednak, że ślubny pierścionek odbija się od barierki i spada na chodnik. Kiedy policja odkrywa pamiętnik Noli, Chris trafia do kręgu podejrzanych. Ale gdy jeden z detektywów pracujących nad tą sprawą dochodzi do przekonania, że Chris jest winien, pierścionek zostaje znaleziony u pewnego groźnego przestępcy narkomana, który wcześniej znalazł go i schował do kieszeni, a potem został zabity przy zakupie narkotyków. Chris unika kary].EL: Czy Wszytko gra [Match Point] od początku nosił ten tytuł?WA: Tak. Tytuł nasunął się w oczywisty sposób. Niedawno pewien dziennikarz z Hiszpanii przeprowadzał ze mną wywiad i powiedział, że od czasu premiery filmu w tym kraju „match point” stało się bardzo popularnym wyrażeniem idiomatycznym. Pamiętam, jak lata temu oglądałem w telewizji mecz tenisa i po jednej z tych akcji, w których piłka kilkakrotnie odbija się od siatki i spada na jedną bądź drugą stronę, sprawozdawca powiedział: „Dwa, trzy sprzyjające odbicia tego typu i mecz wygrany. Potrafią zadecydować o całej grze”. Zapamiętałem to na zawsze. Wydaje się, że to nic takiego, ot, kolejny punkt. Piłka uderza w taśmę siatki i odbija w drugą stronę. A jednak może to być niezwykle ważne.EL: Czy kręcenie filmu w Londynie wpłynęło w jakiś sposób na pierwotny pomysł?WA: Wcześniej pojawiło się kilka scenariuszy, które realizowałem w Nowym Jorku i o których nie mogę powiedzieć, że ich nienawidziłem, ale byłem ciężko przytłoczony niewielkim budżetem, w ramach którego mogłem się poruszać. W Londynie miałem wystarczająco dużo środków, by właściwie podejść do tego filmu, dzięki czemu był spokojniejszy, bardziej rozluźniony. Nie byłem ograniczony przy zdjęciach. Europejskie budżety oscylują między dwunastoma a piętnastoma milionami dolarów.EL: Czy nie była to oryginalnie amerykańska opowieść?WA: Tak. Napisałem to jako opowieść amerykańską i planowałem nakręcić ją w Hamptons, i wtedy dostaliśmy pieniądze w Anglii. Bardzo prosto było przerobić opowieść na Londyn. Niełatwo byłoby ją przerobić na każde inne miejsce, ale w przypadku Londynu było to proste.EL: Czy miałeś jakiekolwiek problemy z pisaniem o klasowych aspektach życia brytyjskiego?WA: Napisałem to najlepiej, jak potrafiłem, przy wykorzystaniu zdrowego rozsądku, a jeśli zrobiłem gdzieś błąd, to albo Lucy Darwin [jedna z producentek], albo nasz kierownik produkcji wskazywali mi na to: „Och, on nigdy nie powiedziałby tego w ten sposób” albo: „Nie używa się imienia Jerry, to bardzo nienaturalne imię w Anglii”. Ale to było proste.EL: Jest to film z dużą dawką przerażającej przemocy, nie pokazanej, lecz zasugerowanej. Dwójka ludzi zostaje zastrzelona ze strzelby dużego kalibru, a mordercy wszystko uchodzi na sucho. Stary Kodeks Produkcji Filmowej nigdy by na to nie pozwolił.WA: No taak, nie można by było tego zrobić posługując się zasadami starego kodeksu, który niegdyś rządził naszym nieco pruderyjnym krajem, ale nie ma on żadnego związku z rzeczywistością na świecie. Najwyraźniej w życiu olbrzymia ilość zła pozostaje nieukarana. Kiedy byłem młodszy, zawsze słyszałem, że przestępstwo nie popłaca. Był kiedyś taki bardzo dobry komiks, zatytułowany Crime Does Not Pay. Ale kiedy skończyłem trzynaście lat, mawiałem, że to popłaca lepiej niż praca w General Motors. Wiesz, zbrodnia była dla mnie jedną z największych i najbardziej popłatnych instytucji w kraju. Zorganizowana przestępczość płaciła świetnie, po prostu świetnie. Ci faceci mieli stertę forsy i w dużej mierze ich morderstwa uchodziły im na sucho – i oczywiście nie była to praca od-do. Ale teraz już nie ma problemów z Kodeksem Produkcji Filmowej.EL: Teraz pracujesz nad swoim kolejnym filmem w Anglii. Masz już jakiś tytuł roboczy?WA: Może zatytułuję ten film Scoop [Gorący temat]. To trzeci scenariusz, jaki napisałem w ciągu trzech miesięcy. Napisałem scenariusz przeznaczony do realizacji w Londynie. Po napisaniu odkryłem, że opisywane zjawisko nie występuje w Londynie, więc musiałem odpuścić. Nast\nZAPISAĆ POMYSŁDostępne w wersji pełnej\nOBSADA, AKTORZY I AKTORSTWODostępne w wersji pełnej\nZDJĘCIA, PLAN FILMOWY, PLENERDostępne w wersji pełnej\nREŻYSERIADostępne w wersji pełnej\nMONTAŻDostępne w wersji pełnej\nMUZYKADostępne w wersji pełnej\nKARIERADostępne w wersji pełnej\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Woody_Allen__Rozmowy-ebookRO/p02016368i020" target="_blank" title="Woody Allen. Rozmowy [Eric Lax] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Woody Allen. Rozmowy [Eric Lax] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Świat płatności mobilnych - ApplePay oraz Google Wallet | Blog X-Coding\nPłatności mobilne stały się polem walki największych gigantów technologicznych na świecie. Wielu fachowców uważa, że do czasu wprowadzenia ApplePay nikt nie był w stanie zrobić tego dobrze. Dopiero gigant z Cupertino wykorzystał swoją pozycję oraz powszechność płatności bezdotykowych i wprowadził swój standard do urządzeń spod loga nadgryzionego jabłka. W efekcie w niecały rok od wprowadzenia ApplePay na rynku amerykańskim prawie 2/3 wszystkich płatności dokonywanych przy pomocy technologii NFC pochodzi z urządzeń marki Apple (źródło). Udowodnili w ten sposób firmie Google, która obecna była na tym rynku od kilku lat, że można osiągnąć sukces w tym sektorze w bardzo krótkim czasie. Nie powinno zatem nikogo dziwić, że uraziło to dumę Google’a, który postanowił ruszyć z promocją swoich płatności mobilnych, a w maju 2015 planuje zaprezentować nową odświeżoną usługę Google Wallet.\nW jednym z wcześniejszych artykułów, opisałem, jak wygląda sytuacja mobilnych płatności, które obecne są na naszym rodzimym rynku. Aby nie powtarzać się, przypomnę tylko, że w Polsce i Europie dominuje PayPal, który dzięki swojej usłudze PayPal Express Checkout pozwala bardzo szybko opłacić zamówienie. Dzięki niej klient nie jest zmuszony do wypełniania wszystkich pól zamówienia i płatności, w efekcie w ciągu paru sekund finalizuje zamówienie. Niestety, sam proces odbywa się poprzez zewnętrzną aplikację, co wymaga od potencjalnego kupującego konieczności uprzedniego zainstalowania jej oraz skonfigurowania. Zdaję sobie sprawę, że odbywa się to ze względów bezpieczeństwa. Natomiast, jak pokazują działania na rynku amerykańskim, zarówno Google, jak i Apple udowadniają, że można ten procedurę uprościć do niezbędnego minimum, o czym napiszę w dalszej części artykułu.\nApple Pay oraz Google Wallet działają na rynku amerykańskim, oferując tam pełnię swojej funkcjonalności. Zarówno jedna, jak i druga metoda ma swoich zwolenników, natomiast to, co je łączy, to znaczące skrócenie czasu, jaki potrzebny jest na dokonania płatności w sklepie internetowym i złożenie zamówienia. Nie ma tutaj większego znaczenia czy mówimy o wersji mobilnej, czy też pełnoekranowej. Przez okres ostatnich kilku lat firma Google i Apple testowały te rozwiązania na swoich klientach. Dzięki tak zdobytemu doświadczeniu udało się stworzyć przyjazne systemy mobilnych płatności ekspresowych. W efekcie, w coraz większej ilości sklepów za oceanem możemy spotkać się z ikonkami, które informują o tym, że tutaj możemy zapłacić za pomocą Google Wallet oraz ApplePay:\nWprowadzenie ApplePay rok temu, wywołało nie lada burzę na rynku płatności mobilnych. Wiele firm i platform sprzedażowych liczyło, że wejście płatności mobilnych do urządzeń z logo nadgryzionego jabłka przyspieszy proces przekonania klientów do zakupów w mobilnych sklepach internetowych. I tak też się stało. W efekcie w ciągu 2014 roku Amerykanie wydali rekordową kwotę 76,69 miliardów $ płacąc za zakupy w sklepach internetowych z poziomu urządzeń mobilnych. Jak prezentuje poniższy wykres, można łatwo zauważyć, że prognoza wzrostu wartości płatności dokonywanych przez urządzenia mobilne jest obiecująca i pozwala przypuszczać, że boom na zakupy online przy pomocy tabletów i smartfonów jest dopiero przed nami.\nIle w tym zasługi, a ile coraz większego upowszechnienia się urządzeń mobilnych, ciężko określić. Jednak w połączeniu z faktem, że coraz większa liczba tych zamówień dokonywana jest z telefonów marki Apple, to przechwałki dyrektorów firmy nie są przesadzone.\nCo spowodowało tak duży skok ilości transakcji zawieranych przy pomocy produktów Apple? Z całą pewnością można stwierdzić, że wprowadzenie ApplePay, uprościło w znaczący sposób sam proces finalizacji zamówienia, a dodatkowo klienci mogą potwierdzać dokonania jego przy pomocy odcisku palca.\nJak dla mnie jest to przełomowy krok — nie trzeba już pamiętać o kolejnym kodzie PIN, tylko w prosty sposób można potwierdzić zamówienie. Nie trzeba też instalować żadnych dodatkowych aplikacji, bo sam proces odbywa się przez natywne funkcje systemu operacyjnego. W efekcie Apple’owi udało się stworzyć bardzo prosty i bezpieczny, intuicyjny system płatności mobilnych. Chyba nie ma lepszego sposobu zabezpieczania płatności mobilnych niż przy pomocy odcisku palca. Można mieć tylko nadzieję, że w niedalekiej przyszłości ten gigant technologiczny zdecyduje się na ekspansję na rynki europejskie. Zdaję sobie sprawę, że na drodze stoi konieczność dogadania się z bankami oraz wydawcami kart, natomiast na pewno płatności mobilne staną się bezpieczniejsze i jeszcze prostsze dla użytkowników telefonów, kiedy ApplePay wejdzie na rynek Starego Kontynentu. A skoro udało im się tak szybko dogadać z bankami obu Ameryk, można mieć nadzieje, że w niedalekiej przyszłości także u nas będzie opcja płacenia za zakupy w mobilnym sklepie przy pomocy odcisku palca.\nSystem Google Wallet jest następstwem systemu Google Checkout, który na rynku polskim obecny jest od kilku lat. Niestety dosyć słaba polityka promocji tego rozwiązania spowodowała, że w praktycznie żadnym sklepie nie można spotkać się z tym systemem płatności. Co ciekawe, każdy z nas dodając kartę kredytową do GooglePlay, zakłada domyślnie konto w Portfelu Google i może płacić za zakupy online z jego pomocą. Poniższy film prezentuje dokładnie, jak działa Google Wallet:\nMożna spodziewać się, że aktywne działania ze strony konkurencji z Cupertino spowodują, iż Google bardziej aktywnie zacznie walczyć o ten rynek. System ten w pełni działa w Stanach Zjednoczonych już od kilku lat i nie udało się zrobić Googlowi tego, co Apple w parę miesięcy. Czas pokaże, jakie będą następne kroki dokonywane przez potentata z Mountain View, natomiast można mieć nadzieje, że oddech konkurencji wymusi na Google zmiany i spowoduje, że ich system stanie się bardziej popularny.\nOgromną przewagą Google’a jest to, że większość telefonów na rynku działa pod Androida, którego są twórcami. Fakt ten niesie ze sobą konieczność walki z producentami sprzętu, którzy wprowadzają swoje modyfikacje, jednak, jak przypuszczam, pozycja tego potentata wymusi pewne zmiany i w niedalekiej przyszłości płatności dokonywane przy pomocy urządzeń mobilnych z system Android będą mogły odbywać się przy pomocy np. jednego kliknięci palcem na ekranie. Ten proces na obecną chwilę jest trochę bardziej rozbudowany, jednak w porównaniu do tego, co oferuje PayPal lub PayU, i tak jest znacznie prostszy. Czy jest też bezpieczniejszy? Jako konsument tak nie odczuwam. Nie mniej, Apple wskazał drogę rozwoju, a w maju przekonamy się, co Google zaproponuje ze swojej strony.\nZmiany, jakie zachodzą na rynku płatności mobilnych, mają na celu uproszczenie całego procesu płatności, przy równoczesnym podniesieniu poziomu bezpieczeństwa. Ogromną rolę w tym procesie odegra zarówno Apple, jak i Google. Nie pozostaje nam nic innego jak czekać co przyniesie przyszłość.


Wniosek o dostęp do informacji publicznej - uciążliwe działania w świetle prawa\nWniosek o dostęp do informacji publicznej – a ochrona danych osobowych\n19.04.2017 25 kwietnia 2017\nInstytucje publiczne zalewa fala wniosków o dostęp do informacji publicznej. Przedstawiamy mechanizm działania i ostrzegamy.\nAKTUALIZACJA z dnia 25.04.2017\nInformujemy, że na stronie internetowej Generalnego Inspektora Ochrony Danych Osobowych ukazał się komunikat, dotyczący masowo kierowanych do jednostek publicznych wniosków o dostęp do informacji publicznej: http://www.giodo.gov.pl/259/id_art/9929/j/pl/\nW ciągu ostatnich kilku tygodni otrzymujemy wiele sygnałów od instytucji publicznych o otrzymywanych przez nie wnioskach o udzielenie informacji, związanych z ochroną danych osobowych w jednostce. Głównie pytania te dotyczą powołania ABI oraz zgłaszania zbiorów danych do rejestru GIODO, szczególnie zapisów monitoringu wizyjnego. Jest to ostatnio temat popularny przede wszystkim w szkołach, z związku z pismem GIODO, skierowanym do Pani Minister Edukacji Narodowej.\nWnioski te wpływają w trybie prośby o udzielenie dostępu do informacji publicznej, jednostka jest więc zobowiązana do odpowiedzi w ciągu 14 dni kalendarzowych.\nWysłanie setek takich samych maili za pomocą programu komputerowego nie jest trudne ani czasochłonne, ale udzielnie odpowiedzi na szereg pytań i to w konkretnym terminie, stanowi spore utrudnienie i zakłóca bieżącą pracę jednostki, do której taki mail wpłynie. Jest to z pewnością uciążliwe zwłaszcza biorąc pod uwagę, że placówki oświatowe są w trakcie opracowywania arkuszy organizacyjnych oraz przygotowania do egzaminów gimnazjalnych.\nPodobna sytuacja miała miejsce w zeszłym roku i dotyczyła nie tylko jednostek publicznych, ale również przedsiębiorców. Sprawą zajęło się biuro GIODO i opublikowało na swojej stronie internetowej ostrzeżenie (Uwaga – „bądźmy legalni”, „legalni z prawem” i „kancelaria liberty” zastraszają przedsiębiorców).\nNiestety im bliżej reformy przepisów, dotyczących ochrony danych osobowych, tym częściej mamy do czynienia z różnymi praktykami firm, oferujących swoje usługi w zakresie ochrony danych osobowych. Tym razem, powołując się na Ustawę o dostępie do informacji publicznej, różnego rodzaju firmy (niejednokrotnie korzystające w nazwie z określeń stowarzyszenie lub fundacja) zbierają dane o instytucjach zapewne jako późniejszych potencjalnych klientach.\nDodatkowo każda z firm czy instytucji po otrzymaniu takiej korespondencji, szukając informacji o pytającym, odwiedza jego stronę www, co dodatkowo wpływa na jej lepsze pozycjonowanie w wyszukiwarkach i co daje mu widoczną, bezpłatną reklamę.\nMamy nadzieję, że podobnie jak rok temu, na tego rodzaju praktyki zareaguje GIODO, dając wsparcie administratorom danych, niepokojonym przez tego rodzaju marketing.


Tadżykistan - PrzezŚwiat.pl\nTadżykistan: informacje, artykuły, porady, mapa.\nWIZA, PRZEPISY WIZOWE. Obywatele Polski podróżujący do Tadżykistanu objęci są obowiązkiem wizowym. Wizę można uzyskać w Ambasadzie Tadżykistanu w Berlinie lub Moskwie, podając cel wyjazdu. Można ją także otrzymać w ambasadach Tadżykistanu w krajach ościennych. Na wizę czeka się ok. dwóch tygodni. Na miejscu jest możliwość przedłużenia jej. Nielegalne przedłużenie pobytu poza liczbę dni określonych w wizie grozi wysoką karą pieniężną nakładaną przez straż graniczną, a nawet wszczęciem postępowania sądowego. Nie ma obowiązku okazania biletu powrotnego ani określonej kwoty na każdy dzień pobytu.\nPaństwowa opieka medyczna jest na niskim poziomie. Wizyta u lekarza – od 40 PLN, doba w szpitalu – ok. 200 PLN. Istnieje duże ryzyko zarażenia żółtaczką wszczepienną. Z powodu powtarzających się epidemii duru brzusznego (tyfusu) zaleca się szczepienie przeciw tej chorobie przed wyjazdem do Tadżykistanu (odporność uzyskuje się po dwóch tygodniach od zaszczepienia). W Tadżykistanie szybko rośnie liczba zarażonych wirusem HIV oraz chorych na gruźlicę. Warunki sanitarne są złe; odradza się spożywanie posiłków na targowiskach i w barach (tzw. czajchany). Z uwagi na zagrożenie żółtaczką i innymi chorobami przewodu pokarmowego produkty spożywcze należy dokładnie myć pod bieżącą wodą. Kupując żywność, należy zwrócić uwagę na termin przydatności do spożycia; nie zaleca się kupowania miejscowej wódki (niebezpieczeństwo zatrucia alkoholem metylowym). Woda w kranach jest zdatna do picia po przegotowaniu – zaleca się jednak pić wodę mineralną w oryginalnie zamkniętych opakowaniach. Z powodu odmiennej flory bakteryjnej w pierwszych dniach po przybyciu mogą wystąpić kłopoty żołądkowe związane z aklimatyzacją.\n• Nie ma problemu z wymianą walut; ponieważ kurs czarnorynkowy nie różni się specjalnie od kursu wymiany w kantorach, zaleca się wymianę w oficjalnych punktach, gdzie ceny są także umowne. Praktycznie nie ma możliwości korzystania z kart kredytowych i czeków podróżnych.\n• Obowiązują odrębne ceny dla obywateli Tadżykistanu, obywateli WNP oraz dla pozostałych cudzoziemców.\n• Państwowy transport miejski jest niewystarczający, powszechne jest wykorzystywanie samochodów prywatnych jako taksówek – cenę za przejazd należy ustalić z góry.\n• Sieć telefoniczna wewnątrz kraju jest bardzo zła, polski roaming działa w wyjątkowych przypadkach. W Duszanbe i innych większych miastach działają kawiarenki internetowe.\n• Kod telefoniczny Duszanbe: 00992372.


Jennifer Lopez zaliczyła wpadkę na ulicach Nowego Jorku. Spod garnituru wystawała jej bielizna wyszczuplająca\nMŁ 12.04.2019 06:00\nJennifer Lopez jest uważana za jedną z najseksowniejszych gwiazd w Hollywood. Piosenkarka przez przypadek zdradziła sekret swojej idealnej figury.\nJennifer Lopez skończy w tym roku 50 lat. Pomimo tego, gwiazda ma figurę, jakiej pozazdrościłaby jej niejedna młodsza koleżanka. Piosenkarka regularnie ćwiczy na siłowni, jednak okazuje się, że za jej idealną sylwetką stoi coś jeszcze.\nWpadka Jennifer Lopez\nSpanksy to popularna wśród amerykańskich gwiazd bielizna wyszczuplająca. Celebrytki chętnie wkładają ją na ścianki i inne publiczne wyjścia. Do ich grona zalicza się też Jennifer Lopez. Piosenkarka została ostatnio przyłapana pod studiem radiowym w Nowym Jorku. Czujni paparazzi zauważyli, że Lopez miała na sobie właśnie spanksy.\nJennifer Lopez w spanksachOtwórz galerię\nSpodziewaliście się, że Jennifer Lopez też korzysta z bielizny wyszczuplającej? My byliśmy trochę zaskoczeni.\nLopez nigdy nie miala i nie bedzie miala idealnej figury bo jest przysadzista latynoska. Ma zadbane i wysportowane cialo, za co pelen szacun. Ale to tez zadne osiagniecie biorac pod uwage, ze to czesc jej 'warsztatu'. Inni robia certyfikaty i szkolenia, ona pracuje nad cialem, bo to jej kapital zawodowy.\njak musi niech nosi\nTo znaczy że i nasza perfekcyjna oprócz operacji plastycznych korzysta również z bielizny wyszczuplającej??!!\nWszyscy kłamią z egoizmu i dla szmalu.....\nDobrze, że już wiem. Od razu lepiej mi śniadanie podeszło. Podrzućcie jeszcze coś przed obiadem, pliiiz\nshow biznes = show shit\nona nie ma niestety gustu, te doczepy i ten koński ogon, doklejane rzęsy i tipsy, i okulary, które wyglądają jakby kupiła na bazarze u ruskich. buty to samo, tyle kasy na ciuchy, które można kupić za grosze.


"Polska Andrzeja Dudy to Polska zasobna" mówili działacze Zjednoczonej Prawicy i namawiali do głosowania. "W czasach rządu PiS Pieniądze leżą niemal na ulicy, trzeba tylko chcieć o nie zabiegać" - eSerwis.info\n"Polska Andrzeja Dudy to Polska zasobna" mówili działacze Zjednoczonej Prawicy i namawiali do głosowania. "W czasach rządu PiS Pieniądze leżą niemal na ulicy, trzeba tylko chcieć o nie zabiegać"\nR.z/eGrudziadz.pl. fot: Agencje/eReporter24 włącz 04 lipiec 2020 . Opublikowano w Grudziądz wiadomości\n„Andrzej Duda doskonale współpracuje z rządem i dzięki tej współpracy jest możliwa pomoc przedsiębiorcą i rodzinom” mówiła wiceminister Iwona michałek w trakcie konferencji prasowej na grudziądzkim Rynku.\nWiceminister Rodziny, Pracy i Polityki Socjalnej Iwona Michałek i działacze Porozumienia i Prawa i Sprawiedliwości w trakcie konferencji prasowej w Grudziądzu namawiali do oddania głosu za Andrzejem Dudą w nadchodzących wyborach prezydenckich. Działacze zaprezentowali ostatnie postulaty Prezydenta, a także informacje dotyczące wsparcia dla Grudziądza.\n- „Chciałabym przedstawić postulany Andrzeja Dudy dotyczące wolności w sieci. Internet dla każdego, dostęp do internetu prawem każdego Polaka. Tak dla Wolności, Nie dla cenzury w internecie. Dalsza cyfryzacja administracji. Równy start w cyfrowy świat dla każdego ucznia. Nie dla podatku od smartfonów” - mówiła Magdalena Żurawska wiceprzewodnicząca Porozumienia w Grudziądzu.\nBeata Jaworska doradca Ministra Pracy i Polityki Społecznej wspomniała o działalności Pierwszej Damy Agaty Kornhauser-Dudy.\n- „Ostatnie pięć lat pokazuje, że Pani Agata Duda bardzo mocno była zaangażowana w życie społeczne, charytatywne. Liczby mówią same za siebie. Ponad 100 aktywności charytatywnych, ponad 514 wizyt krajowych, ponad 66 wizyt zagranicznych, łącznie 1465 aktywności przez ostatnie 5 lat. Jedna z takich aktywności było podsumowanie akcji obiady dla bohaterów podczas epidemii. Akcja trwała 101 dni, wydano 42 tys. posiłków, 350 kombatantów i ich rodziny otrzymały wsparcie oraz ich rodziny, a także pracownicy służb medycznych” - mówiła Beata Jaworska podając kolejne liczby dotyczące aktywności Pierwszej Damy.\nIwona Majorke lokalny przedsiębiorca i działaczka społeczna zajmująca się dziećmi niepełnosprawnymi zachęcała również do oddania głosu na Andrzeja Dudę.\n- „Jestem przedsiębiorcą i reprezentują dzieci niepełnosprawne, prowadzę niepubliczne placówki. W obecnym okresie, w okresie obecnych rządów tak naprawdę pieniądze leżą na ulicy. Każde ministerstwo oferuje wiele projektów, które wspierają dzieci niepełnosprawne” - jak dodała - „Uważam że żyje się znacznie lepiej, można wiele pieniędzy zdobyć, trzeba chcieć tylko to zrobić” - mówiła.\nRadny PiS wspomniał o zadłużeniu miasta, a także o tym, że obecna polityka - jego zdaniem - nie spełnia oczekiwań mieszkańców. Radny zapowiedział również konieczność przeprowadzenia referendum w sprawie oceny dotychczasowych działań władz miasta. Radny w trakcie ostatniej sesji Rady Miejskiej Grudziądza wielokrotnie apelował do Prezydenta o zaproszenie Mateusza Morawieckiego do Grudziądza, silniejsze i efektywniejsze działania na rzecz Grudziądza w rządzie w celu pozyskania dodatkowej pomocy finansowej, apele Prezydenta pozostały bez odpowiedzi, nie odniósł się do tego typu pomysłów unikając tematu.\n- „W Grudziądzu mamy problem z gigantycznym zadłużeniem, które niestety jest polityki uprawianej przez byłą Platformę Obywatelską, obecnie Sojusz Obywatelski Grudziądza. Pan Prezydent (red. Grudziądza) oczekuje pomocy od rządu, ale nie jest dzisiaj wiarygodny” - mówił Krzysztof Kosiński radny rady Miejskiej Grudziądza.\nDziałacze podkreślili, że działania PiS to zapowiedzi i już odbywająca się realizacja dużych inwestycji w tym klei szybkich prędkości, których realizację chce zatrzymać kontrkandydat Rafał Trzaskowski, a które pozwolą w szybki i wygodny sposób przemieszczać się po całym kraju.\n- „Namawiam wszystkich mieszkańców Grudziądza i powiatu. Idźcie na wybory, to jest święto demokracji, nie pozwólcie, aby ktoś za Was wybrał Prezydenta Polski. Apeluję również na tych mieszkańców wyborców, którzy głosowali nie na Andrzeja Duda. Spróbujcie spojrzeć w ten sposób na przyszłość Polski, tylko zgoda pomoże Polsce się dobrze rozwijać. Tylko zgoda pomiędzy dużym a małym pałacem pozwoli na to, że będą realizowane dobre programy dla Polski. Andrzej Duda to jedyny dobry kandydat dla Polski, zapraszam Państwa do głosowania na Prezydenta” - mówiła Iwona Michałek.\nNie obyło się bez incydentu w trakcie spotkania. Przed konferencją prasową. Jeden z przechodniów, mieszkańców z oddali krzyknął:\n- „Je.. Dudę” - wpisując się tym samym w falę hejtu podsycanego przez takie portale jak Sok z Buraka, którego twórca wspiera obecnie kampanię Rafała Trzaskowskiego.\nDzień wcześniej również podczas konferencji konkurencyjnej Platformy Obywatelskiej, doszło do interakcji mieszkańca. Jeden z przechodniów zarzucił posłowi Tomaszowi Szymańskiemu i połowie Tomaszowi Siemoniakowi „opowiadanie głupot”:\n- „Opowiadacie głupoty, Platforma Obywatelska zadłużyła Grudziądz na ponad miliard złotych” - mówił.\nWypowiedź przechodnia miała charakter merytoryczny, a nie wulgarny, czy nienawistny, jak to miało miejsce w sobotę.