Matki - Pavol Rankov - ebook + książka - Legimi online\nAbsolwent filologii słowackiej na Uniwersytecie Jagiellońskim (1997), w latach 2009–2014 wicedyrektor Instytutu Polskiego w Bratysławie oraz II sekretarz Ambasady RP w Słowacji, wcześniej m.in. dziennikarz (dział zagraniczny „Gazety Wyborczej”, współpraca ze słowackim dziennikiem „Sme”). Okazyjny członek różnych jury w Słowacji – nagrody literackiej Anasoft Litera (2012), festiwalu teatralnego Nová dráma / New Drama (2013), Nagrody Dziennikarskiej (2012–2014), festiwalu filmowego Febiofest (2015).\nTłumaczy z jęz. czeskiego i słowackiego, oprócz literatury pięknej także eseje i prace historyczne. Jesienią 2014 roku otrzymał nagrodę dla tłumacza książki uhonorowanej Literacką Nagrodą Europy Środkowej Angelus. Była to poprzednia powieść Pavla Rankova Zdarzyło się pierwszego września (albo kiedy indziej)\nTytuł oryginału słowackiego: Matky\nKorekta: Damian Piechaczek, Krzysztof Cieślik\nProjekt układu typograficznego: Wioleta Kowalska | Violet Design, violetdesign.pl\nCopyright © by Pavol Rankov and Elpeka s.r.o., 2014\nCopyright © for the Polish translation by Tomasz Grabiński 2014\nTen projekt został zrealizowany przy wsparciu ﬁnansowym\nKsiążka została opublikowana dzięki ﬁnansowemu wsparciu SLOLIA – Centrum Informacji o Literaturze w Bratysławie.\nZaczynamy dyskutować o powieściach historycznych: czy ktokolwiek ma w ogóle prawo je pisać? Przecież powieść historyczna to rzecz o tym, czego autor nigdy nie widział. Oddzielony barierą lat i doświadczeń własnej epoki, autor może wmawiać w siebie ile wlezie, że wszystko sobie jak należy uprzytomnił, ale przecież i tak wżyć się w te odległe sprawy nie będzie w stanie. Czy nie znaczy to, że powieść historyczna zalicza się przede wszystkim do literatury fantastycznej?\nAleksander Sołżenicyn, Archipelag GUŁag 1918–1956, tom 2, rozdz. VI, przeł. Jerzy Pomianowski (Michał Kaniowski)\nW beczkach zgromadziliśmy różne akta i świadectwa. Przerażające rzeczy, statystyki, plany obozów i więzień, listy internowanych ludzi, tajne decyzje i, naturalnie, wycinki z gazet. Wszystkie te dokumenty wydawały się nam bardzo ekscytujące, kiedy je zebraliśmy, ale było dziwne, że niedługo później nasza zdobycz wydawała się nam nieinteresująca i powszednia.\nIsmail Kadare, Spiritus\nKiedy jednak nachyliła się nad nim, wtedy wyśmiewając okrutnego tyrana, tak powiedziała w języku ojczystym: „Synu, zlituj się nade mną! W łonie nosiłam cię przez dziewięć miesięcy, karmiłam cię mlekiem przez trzy lata, wyżywiłam cię i wychowałam aż do tych lat. Proszę cię, synu, spojrzyj na niebo i na ziemię, a mając na oku wszystko, co jest na nich, zwróć uwagę na to, że z niczego stworzył je Bóg i że ród ludzki powstał w ten sam sposób. Nie obawiaj się tego oprawcy, ale bądź godny braci swoich i przyjmij śmierć, abym w czasie zmiłowania odnalazła cię razem z braćmi”.\nBiblia Tysiąclecia, 2 Mch 7, 27–29\n– Dziwka – szepnęła kobieta. – Pod matczynym dachem… z bolszewikiem.\nPrzyłożyła do dziurki od klucza drugie oko, jakby w nadziei, że dzięki temu w ciemnym pokoju zobaczy łatwiejszy do zaakceptowania obraz. Znów jednak miała przed sobą tylko sylwetki nagich ciał. Ze złości przygryzła wargę. Następnie powoli się wyprostowała. Jej wzrok padł na migocące ozdoby umieszczone na jodełce wiszącej nad kuchennym stołem. Wydawało się jej, że jedna z bombek zaraz spadnie z końca gałązki. Przesunęła ją. Przeszła przez ciemne pomieszczenie w stronę ławki, ale nie usiadła. Spoglądała na drzwi do pokoju jak na granicę. Nie wiedziała jednak, czy tej ważnej granicy nie może przekroczyć, czy – wręcz przeciwnie – musi to zrobić.\nPo chwili kilkoma energicznymi krokami wróciła pod drzwi. Kiedy jej palce zacisnęły się na klamce, ponownie się zawahała. Zabrała powoli rękę i wytarła w fartuch, jakby dotknęła czegoś nieczystego. Przeszła znów przez kuchnię i osunęła się na ławkę. Drewno zaskrzypiało. Kobieta w napięciu patrzyła na drzwi, ale kiedy się nie otwierały, pogroziła w ich stronę pięścią i zniesmaczona zasyczała:\n– Zwierzęta w rui. Nic wam nie przeszkadza.\nPokręciła głową i westchnęła.\n– Ale to jest mój dom – powiedziała już niemal na głos. – I moja córka.\nDziewczyna wędrowała twarzą po torsie mężczyzny. Twarde włosy łaskotały ją po ustach. Wdychała ostry męski zapach. Kiedy dotarła do pachy, odsunęła się:\n– Musimy wymyślić, jak cię wykąpać, żeby mamusia niczego nie zauważyła.\n– Czto? – spytał mężczyzna.\n– Wykąpię cię. Umyję.\n– Mienia myt’ nada? – śmiał się mężczyzna. – Woz’mu snieg…\n– Jaki tam śnieg! Wykąpię cię w ciepłej wodzie jak dzieciątko.\n– Dzieciątko? – powtórzył mężczyzna.\nUniósł się na łokciu, by widzieć twarz dziewczyny. Przyglądał się jej w jasnym świetle księżyca, które przenikało przez małe okno.\n– Kogda wojna zakonczitsia i dietiatko budiet.\n– Imia pierwogo malczika budiet Aleksiej – szeptał mężczyzna. – W naszej siemje wsiegda tak bywajet, pierwyj malczik Aleksiej. Aleksiej Aleksiejewicz.\n– A z kolei w naszej rodzinie córka ma zawsze imię po matce, Zuzana. Aleksiej i Zuzana.\nDziewczyna odwróciła się na bok i przysunęła do mężczyzny. Podkurczoną nogę położyła mu na brzuchu.\n– A kiedy już wojna się skończy?\n– Kogda my ubjom wsiech niemcew!\n– Wszystkich chyba nie?! Na dole w mieście też żyją Niemcy, to są dobrzy ludzie.\nMężczyzna ją pocałował. Nagle wstał i przycisnął twarz do okna.\n– Niemcy! – krzyknął.\nOtworzył okno i nagi wyskoczył na dwór. Dziewczyna wyrzuciła za nim karabin.\nUłamek sekundy później otworzyły się drzwi i do pokoju wbiegła matka.\n– Zamknij okno, durna babo. Niemcy idą!\nDziewczyna jednak nadal stała. Złożyła ręce, a jej usta szeptały już pierwsze słowa modlitwy. Matka ją odepchnęła, doskoczyła do okna i je zamknęła. W pośpiechu pozbierała porozrzucane części rosyjskiego munduru.\n– Halt! – odezwało się na dworze.\nZaraz potem rozległy się strzały i padły rozkazy po niemiecku. Dziewczyna przykleiła twarz do szyby, ale matka znów ją odciągnęła:\n– Głupia, załóż koszulę i się połóż! Udawaj, że śpisz. Nigdy go nie widziałaś. Nie mamy z tym nic wspólnego.\nStrzelanina nie ustawała.\nNaga dziewczyna klęczała na łóżku z głową pochyloną aż do kolan i modliła się mechanicznie.\n– Matko Boża, wysłuchaj mnie i pomóż. Matko Boża, wysłuchaj mnie i pomóż. Matko Boża, wysłuchaj mnie i pomóż – powtarzała.\nMatka z wojskowym ubraniem w rękach patrzyła na jej nagie plecy.\n– Wysłuchaj grzesznicę i pomóż bolszewikowi?! – wysyczała. – Dobrze, że ojciec tego nie dożył.\nIch wzrok się spotkał. Obie właśnie zdały sobie sprawę, że nie słychać już strzałów.\n– Mamusiu, oni mi go zabili – wyszeptała dziewczyna.\n– Ubierz się i połóż – poleciła jej matka. – Jemu już nie pomożesz, albo uciekł, albo go złapali.\nDziewczyna wykonała polecenie powoli jak dziecko, które jest świadome własnej bezsilności. Matka usiadła na skraju łóżka i grubą kołdrą przykryła nagą córkę.\nWierzchem dłoni pogłaskała ją po policzku:\n– Niemcy mogą nadejść w każdej chwili. Będą nas przesłuchiwali. O niczym nie wiesz! Obudziła cię strzelanina. Jego ubranie wrzucę do pieca. I włóż coś w końcu na siebie, ty latawico!\nO świcie matka wyszła na dwór. Wzięła z szopy łopatę i zaczęła odgarniać śnieg. W nocy trochę napadało, ale ślady pod oknem pokoju córki były nadal widoczne. Zrobiła kilka ruchów łopatą, zanim dostała się do ziemi.\nPrzycisnęła twarz do szyby. Córka ciągle klęczała przy łóżku i się modliła.\nKobieta wyruszyła po śladach. Na zmianę odgarniała śnieg albo usypywała go na małe kupki. Przeszła tak przez podwórko i ogród aż pod płot. Jedna żerdka była rozwalona. Kobieta wzięła ją do ręki i z całej siły cisnęła na wielką górę pociętego drewna przy oborze.\n– Tę dziurę mamy w płocie już od kilku lat, Herr Offizier. Ciągle nie mogę jej naprawić. Przecież pan wie, że kiedy kobieta jest bez chłopa, to od razu widać to na gospodarstwie. Psie życie, panie oficerze. Hundeleben, Herr Offizier. Frau ohne Mann… Der Frau ohne das Mann…– przygotowywała sobie, co powie Niemcom.\nPrzerzuciła parę łopat śniegu z ogrodu i zasypała ślady za płotem. Po czym jej wzrok przykuła jakaś rzecz na zboczu.\n– Mój Boże – wyszeptała – spraw, żeby to mi się tylko śniło.\nW oddali wystawało ze śniegu coś sinego.\nChałupa stała na skraju wsi. Było całkiem możliwe, że oprócz niej i niemieckich żołnierzy nikt inny nie wiedział o martwym ciele w śniegu. Zbocza nie było widać z innych domów, a chodzenie do lasu po drewno było teraz zakazane. Kobieta postanowiła, że jeśli Niemcy nie zabiorą zwłok do południa, to uda się do proboszcza i poprosi go o pomoc. Sprawy dotyczące pochówku to przecież jego zmartwienie.\nCórce nic nie powie. Zakazała jej wychodzić z domu i jeszcze jej to powtórzy. I musi przeszkodzić każdemu, kto będzie chciał iść w stronę trupa pod ich oknami. Ochroni córkę. Jest taka młodziutka, z czasem zapomni. Przespała się z nim, ale nie jej jednej to się przytrafiło. Wojna wkrótce się skończy i dziewczyna znajdzie sobie innego. Takiego, który umie wybaczać. I to wszystko zostanie tylko w najtajniejszych wspomnieniach, ukryte jak pod śniegiem.\nKobieta jeszcze raz rzuciła krótkie spojrzenie na zbocze, ale jej uwagę przyciągnął teraz grzmot w oddali. Burza w grudniu ją zaskoczyła. Zagrzmiało znowu, a ona nagle zdała sobie sprawę, że to o tym dudnieniu mówiły wczoraj kobiety po mszy. Kanonada. Zbliża się front. Przeżegnała się.\n(słowac. gwar., z niem. hamować, zatrzymywać)\nSłońce było słabe, nawet do obiadu nie było w stanie wysuszyć ziemi nasiąkniętej nocnym deszczem. Zuzana klęczała w mokrej trawie. Trzymała w rękach otwartą książeczkę, choć znała już na pamięć modlitwę za zmarłego męża. Oczy czerwone od płaczu kierowała na sporą stertę niedawno usypanej ziemi.\nNiemiecka komendantura nie dała się przekonać proboszczowi i nie pozwoliła pochować rosyjskiego partyzanta w poświęconej ziemi na cmentarzu. Chłopi ze wsi musieli wykopać dół w zamarzniętym gruncie tuż pod górą, dokładnie tam, gdzie go zastrzelono. Ciało przykryto prześcieradłem i pochowano w na szybko zbitej trumnie z nieobrobionych desek. Proboszcz jednak i tak poświęcił grób. Bolszewik czy narodowy socjalista, wobec Boga wszyscy jesteśmy sobie równi, nakrzyczał na protestującego funkcjonariusza Gwardii Hlinki, który pilnował pochówku.\nKiedy przeszedł front, pierwszą myślą Zuzany było, że należy porządnie obmurować grób. Wiedziała, że jej matka nie da na to ani korony, postanowiła więc, że pójdzie z tym do ludzi z nowej rady narodowej. Obawiała się tylko tego, czy nie będą chcieli przenieść Aleksieja w dół na cmentarz albo może jeszcze dalej aż do Związku Radzieckiego. Tu pod górą miała go w pobliżu. Mogła przyjść do niego każdego dnia, czasem nawet ze trzy razy. Matka się gniewała, to prawda, obawiała się, co ludzie sobie pomyślą, kiedy Zuzana tak publicznie opłakuje kochanka bolszewika.\nZuzanie było jednak wszystko jedno. Za kilka tygodni i tak każdy zobaczy, że spodziewa się dziecka. Małego Aleksieja. To na pewno będzie chłopiec. Aleksiej Aleksiejewicz. Już od dłuższego czasu szukała słów, jakimi powiadomi o tym matkę.\nZuzana się przeżegnała. Chciała już zamknąć modlitewnik, ale wtedy jej wzrok padł na dolną część prawej strony, gdzie znajdowała się modlitwa za zmarłych rodziców. Przyszło jej do głowy, że w imieniu swojego dziecka mogłaby się pomodlić za jego ojca. Jedną rękę położyła sobie na brzuchu, jakby chciała połączyć się z dzieckiem, drugą mocno złapała książeczkę, bo wiatr zaczął przewracać kartki:\n– Boże, któryś rozkazał czcić ojca i matkę, zmiłuj się nad duszą mojego ojca…\nKiedy Zuzana wracała po zboczu do domu, zauważyła, że od strony ich ogrodu idzie w jej kierunku trzech mężczyzn. Dwaj to byli żołnierze radzieccy, czerwień naramienników na ich mundurach świeciła w chłodnym marcowym słońcu, trzecim był milicjant, ubrany po wiejsku cywil z czerwoną opaską na rękawie. Oby tylko nie chcieli wywieźć stąd gdzieś daleko Aleksieja, przyszło jej znowu do głowy.\n– Wy jesteście Zuzana Lauková? – spytał milicjant, kiedy spotkali się na środku łąki.\n– Tak, przecież wiecie – odparła Zuzana.\nMężczyzna pogardliwie wydął usta:\n– Musicie złożyć wyjaśnienia w pewnej sprawie, pójdziecie z nami.\nŻołnierze radzieccy wykazywali nią małe zainteresowanie. Szli z przodu i coś ich żywo bawiło.\n– Chodzi o pochowanie Aleksieja? – spytała Zuzana.\n– Nie wiem – odpowiedział mężczyzna z czerwoną opaską. – Na dole w Lewoczy wam powiedzą. Weźcie dokumenty i jak chcecie, to też jakieś okrycie. Może znów zacząć padać.\nZuzana przyśpieszyła, by dogonić żołnierzy. Chciała usłyszeć jak najwięcej z ich śpiewnej ruszczyzny, która przypominała jej Aleksieja.\nKiedy przyszli do domu, matka stała już na podwórku.\n– Nicziego – uśmiechnął się jeden z żołnierzy i machnął ręką.\n– Naprawdę nic – uspokajała matkę Zuzana. – Niech się mama nie niepokoi.\n– Musi złożyć wyjaśnienia w pewnej sprawie, pójdzie z nami – milicjant powtórzył swoje wcześniejsze słowa. Odwrócił się do Zuzany i rozkazał wrogo:\n– Prędko do środka, po dokumenty. Raz-dwa!\nW kuchni Zuzana otworzyła kredens i wzięła z niego swoje dokumenty. Schowała je w modlitewniku.\n– Chcecie zabrać też ten śpiewnik? – milicjant był zaskoczony.\n– Jeśli będzie trzeba czekać, to chociaż się pomodlę – wytłumaczyła Zuzana.\nZuzana weszła do pokoju, by wziąć wełnianą chustę. Drzwi pozostały uchylone, więc słyszała, jak matka pyta mężczyznę, czy teraz jest już z Rosjanami. Powiedział jej, że przecież każdy widział, co się działo w okolicznych wsiach, kiedy przechodził tamtędy front. Rosjanie byli rozwścieczeni i ktoś musiał znaleźć odwagę, by ich zhaltować. Matka spytała go drwiąco, czy wcześniej haltował też Niemców. Odparł, żeby lepiej siedziała cicho.\nZuzana pomyślała, że przecież wcale nie musi chodzić po Lewoczy jak stara babka z modlitewnikiem w ręku, więc przebrała się w granatową odświętną spódnicę mamy, która z przodu miała wszytą od wewnątrz kieszeń. Tam włożyła książeczkę.\nPrzy furtce stał rosyjski samochód. Żołnierze siedzieli już w środku i czekali, aż Zuzana wsiądzie. Matka jednak mocno objęła córkę, przyciskała ją do siebie, jakby nie chciała jej puścić. W końcu milicjant musiał wysiąść z auta, by energicznie odciągnąć córkę od matki. Kobieta rozpłakała się i znów próbowała ująć w ramiona Zuzanę. Milicjant odepchnął ją i krzyknął:\n– Uchodi, swołocz!\nRosyjscy żołnierze wymienili między sobą rozbawione spojrzenia.\nZuzana wsiadła i auto ruszyło.\n(ros. bluza, koszula)\nZuzana rzadko opuszczała rodzinną miejscowość, by udać się do Lewoczy. Ale miasto za każdym razem oczarowywało ją pięknem swoich zabytków. Jej ubogie życie w Zálesnej Porubie kontrastowało z pięknymi domami mieszczan, które jak duże kamienne wspomnienia przywoływały cudowne i światowe życie mieszkańców Lewoczy w minionych wiekach. Zuzanie od czasu do czasu przychodziło do głowy, że urodziła się w złych czasach. Najlepsze już minęły, pozostały po nich tylko te wspaniałe budynki, ale nawet w nich nie żyją już dziś szlachetni i dumni ludzie.\nKomenda miejska Narodnogo Komissariata Wnutriennich Diełzajęła dom, z którego widok roztaczał się wprost na rozległy prostokątny plac i klasztor minorytów. Zuzana stała pod oknem na drugim piętrze i obserwowała żywy ruch na placu. Energicznie przechodzili po nim żołnierze radzieccy, trochę wolniej, jakby ostrożniej, poruszali się miejscowi. Korytarz za jej plecami był cichy i pusty, tylko od czasu do czasu ktoś przeszedł z jednego pokoju do drugiego. Czekała tu już dobre pół godziny i nikt nie zwracał na nią uwagi. Albo zapomniano, że ją tu w ogóle przywieziono. Oficer, który chciał z nią rozmawiać, być może musiał wyjść, wezwano go do ważniejszej sprawy, ale ona będzie tu teraz czekać aż do wieczora, a potem będzie musiała wracać sama w nocy aż do Zálesnej Poruby.\nW końcu jednak otworzyły się drzwi na końcu korytarza. Pojawiła się w nich kobieta w cywilu i wezwała ją zdecydowanie:\n– Zuzana Łajukowa, idite siuda! Bystro!\n– Nazywam się Lauková, Zuzana Lauková – poprawiła kobietę, kiedy przechodziła obok niej, po czym weszła do środka.\nZnalazła się w dużym pomieszczeniu. Jego większa część była zastawiona meblami przyniesionymi i poustawianymi bez ładu i składu. Tylko przy drzwiach stworzono prowizoryczne biuro ze stołem, naprzeciw którego postawiono dwa krzesła. Na brzegu stała lampa, na środku maszyna do pisania. Dookoła leżały porozrzucane papiery. Między oknem a drzwiami znajdował się metalowy piecyk, a przy nim poukładane drewno. Pomieszczenie było przegrzane.\nRadziecka urzędniczka usiadła z jednej strony stołu i wskazała Zuzanie, by usiadła na wprost niej. Dziewczyna zdjęła płaszcz i z wełnianą chustą złożyła go na kolanach.\nUrzędniczka spytała Zuzanę, czy znała radzieckiego partyzanta Aleksieja Aleksiejewicza Orłowa.\nTwarz Zuzany rozjaśniła się na moment:\n– Naturalnie, przecież… – Zuzana mimowolnym ruchem dotknęła swojego podbrzusza. – Przecież często do nas przychodził.\n– Często? – urzędniczka z ciekawości uniosła brwi.\n– Często. Przychodził do wsi po jedzenie i zawsze zatrzymywał się u nas. Mieszkamy pod górką, w ostatnim domu. Zawsze dorzucałam mu do plecaka słoiczek powideł albo parę jabłek. Dużo tego jednak nie było. Jesteśmy biedne… a poza tym nie chciałam, by mamusia coś zauważyła.\nUrzędniczka spytała, komu Zuzana mówiła o wizytach Aleksieja. Dziewczyna odparła, że nikomu nie powiedziała o nich ani słowa. Ludzie wiedzieli, że Aleksiej przychodzi do wsi, przecież wielu dawało mu jedzenie, ale chyba nikt nie wiedział o tym, że przychodzi też do Zuzany. Urzędniczka skinęła głową, że rozumie. Po czym wsunęła papier do walca maszyny do pisania i zaczęła stukać w klawisze. Od czasu do czasu zaglądała do dokumentów, które miała porozkładane na biurku. Wyglądało na to, że nie ma już więcej pytań.\n– Zadbamy o grób Aleksieja – powiedziała w końcu Zuzana.\nUrzędniczka na chwilę podniosła wzrok znad papierów.\n– Obmurujemy, napiszemy nazwisko… Po rosyjsku i po słowacku, tak wypada. Ten grób stanie się pomnikiem wojny i jej ofiary.\nUrzędniczka pokiwała głową.\n– Krasiwaja idieja.\nPonownie pochyliła się nad papierami i pisała dalej. Potem wstała i podeszła do okna. Otworzyła je i się wychyliła.\n– Gienia, priniesi odnu rubaszku – krzyknęła.\nPo chwili do pomieszczenia wszedł żołnierz z automatem na ramieniu. W ręce trzymał starą zmiętą koszulę flanelową. Zatrzymał się pod drzwiami, jakby czekał na dalsze polecenia.\nUrzędniczka długo mierzyła Zuzanę wzrokiem. Po czym spokojnym, ale zdecydowanym głosem spytała, dlaczego zdradziła Aleksieja. Zuzana nie rozumiała, o czym ona mówi. Urzędniczka powtórzyła swoje pytanie równie spokojnie jak przed chwilą. Zuzana w końcu pojęła, jej źrenice nagle zrobiły się większe, a usta mimowolnie lekko się otworzyły. Wydała cichy, zawodzący dźwięk, ale nie powiedziała ani słowa. Następnie położyła rękę na sercu, jakby zamierzała przysiąc, ale długo nie była w stanie się odezwać.\n– Nu… – ponagliła ją urzędniczka.\n– Ja, że – dukała Zuzana – zdradziłam Aleksieja? Ja?\n– Ty – głos urzędniczki pozostawał niewzruszony.\n– Nie. Ja go nie zdradziłam… Ja kochałam Aleksieja.\n– Oj! – urzędniczka załamała teatralnie ręce. – Ona lubiła Aleksieja…Faszistskaja bliad’!\nUrzędniczka wskazała na swój stół i powiedziała, że Armii Czerwonej udało się zdobyć wiele niemieckich dokumentów. Stopniowo je studiują. Uśmiechnęła się drwiąco i wzięła jedną z kartek. Na przykład tu faszyści zanotowali, że w grudniu odwiedziła ich Zuzana Lauková i poinformowała o ruchu zaopatrzeniowca oddziału rosyjskich bandytów. Zuzana wyciągnęła rękę w stronę tej kartki:\n– Niet! – urzędniczka walnęła pięścią w stół. – A tiepier’ snimaj błuzku.\n– Nie doniosłam na Aleksieja, pokażcie mi tę kartkę!\n– Mołczi i snimaj błuzku.\n– Nie doniosłam na Aleksieja, pokażcie mi tę kartkę! – zawołała jeszcze głośniej Zuzana.\nPoczuła, jak żołnierz trącił ją w plecy. Odwróciła się i zobaczyła, że mierzy w nią z karabinu.\n– Nie doniosłam na Aleksieja – teraz próbowała wytłumaczyć to jemu. – Rozumiecie? Ja go kochałam.\n– Snimaj błuzku! – krzyknął żołnierz i palcami pociągnął z przodu swój mundur.\nZuzana w końcu zrozumiała, że chcą od niej, by zdjęła bluzkę. Odwróciła się w stronę urzędniczki i powoli się rozebrała. Położyła bluzkę na stole. Choć miała na sobie jeszcze koszulkę, zakryła piersi rękami, jakby była naga.\n– Odieńsia – poleciła urzędniczka i wskazała głową w stronę żołnierza.\nZuzana się odwróciła. Żołnierz podał jej koszulę, którą przyniósł. Bezsilna Zuzana wzięła ją i bezwolnie włożyła. Poczuła, że koszula jest prześmierdła od długo niepranego męskiego potu, ale nie protestowała. Co za różnica, w co się ubiera, jeśli ci ludzie myślą, że zdradziła Aleksieja Niemcom?! Po niespodziewanym oskarżeniu uleciała z niej cała siła. W jej umyśle i ciele osadzała się tępa bezsilność.\nUrzędniczka tymczasem wezwała żołnierza do siebie i po cichu coś do niego mówiła. Wydawało się, że ten się z nią nie zgadza. Zuzana próbowała usłyszeć ich słowa. Być może żołnierz przekonywał urzędniczkę, że Zuzana jest niewinna. Być może u niego znalazłaby więcej zrozumienia.\nTak jednak nie było. Zuzana zorientowała się, że tych dwoje nie potrafi się dogadać, gdzie trzeba ją zaprowadzić. Urzędniczka chciała ją wysłać do aresztu, ale żołnierz protestował, tłumacząc, że tam cele są pełne mężczyzn. Lepiej byłoby trzymać kobietę oddzielnie, zamknąć ją bezpośrednio w budynku dowództwa. W piwnicy są jeszcze dwa puste pomieszczenia. W końcu urzędniczka się zgodziła.\nŻołnierz pokiwał głową na Zuzanę, by poszła przed nim. Zaprowadził ją na pierwsze piętro do sali z otwartymi drzwiami. Był tam jeszcze większy bałagan niż na górze. Po ziemi walały się płaszcze, marynarki, swetry, spodnie, buty, parasole i otwarte walizki. Zuzana domyśliła się, że koszula, którą teraz ma na sobie, jeszcze przed kilkoma minutami też leżała gdzieś tutaj.\nNa środku siedziała na krześle starsza gruba kobieta w mundurze. Kiedy żołnierz z Zuzaną weszli, spojrzała na nich znudzona.\n– Licznyj dosmotr – wytłumaczył żołnierz.\nKobieta wstała niechętnie. Zabrała Zuzanie z ręki wełnianą chustę i położyła ją na krześle. Po czym obszukała pod pachami. Potężne ręce przesuwały się powoli w dół. Przez chwilę macała na pasie, wyciągnęła modlitewnik i upuściła go na ziemię. Następnie wyciągnęła gumę ze spódnicy. Wielki palec wskazujący wsadziła też od góry do butów. W końcu odwróciła się do żołnierza i powiedziała, że wszystko w porządku. Żołnierz dał znak Zuzanie, by wzięła chustę z krzesła i wyszła. Kiedy schyliła się po modlitewnik, znów wycelował w nią broń. Potem coś zamamrotał i opuścił lufę karabinu.\n(niem. Niech Bóg cię chroni)\nPiwnica była całkiem pusta. Zuzana ukucnęła pod małym oknem, skąd przenikało do wewnątrz jeszcze dość światła, wyciągnęła książeczkę i zaczęła się modlić. Najpierw w imieniu swojego dziecka odmówiła kilka razy modlitwę za zmarłego rodzica, po czym stopniowo dodawała kolejne. Wydawało się jej, że w tej sytuacji pasuje niemal każda modlitwa – za rodziców, za sprawujących władzę, za ojczyznę, za pokój. Nie mogła się jednak skoncentrować na wypowiadanych słowach, ciągle myślała o tym niezrozumiałym położeniu, w którym się znalazła. Wierzyła, że jutro spotka się z całkiem innymi ludźmi, może przyjdzie jakiś bardziej doświadczony oficer i ten naprawdę jej wysłucha. Przypomniała sobie, jak matka zawsze przeklinała bolszewików, i musiała przyznać jej rację.\nKiedy zrobiło się tak ciemno, że nie dało się już czytać, usiadła na książeczce, żeby trochę się ochronić przed chłodem ciągnącym z ziemi. Szeptała modlitwy, które znała na pamięć, jak Anioł Pański i Litania loretańska. Zapadała w krótką drzemkę, ale w tym chłodzie szybko się budziła i modliła się dalej.\nW nocy ciężkie drzwi piwnicy nagle się otworzyły i żołnierze wepchnęli do środka dwie postaci. Były to kobiety. W ciemnościach nawet nie zauważyły Zuzany. Rozmawiały między sobą po niemiecku. Na podstawie tego, jak się do siebie zwracały, Zuzana zrozumiała, że są to matka z córką, a po stroju poznała, że kobiety są miejscowe. Córka lamentowała, że Rosjanie z pewnością je zastrzelą. Matka energicznie jej przerwała, powiedziała, że muszą uciec. Chciała przyjrzeć się oknu i wtedy zauważyła Zuzanę. Spytała po słowacku, dlaczego ją zamknięto. Zuzana odparła, że sama nie wie. Kobieta westchnęła, że to też może być powód do rozstrzelania. Córka powiedziała, żeby były ostrożne, i odciągnęła matkę w przeciwległy kąt. Po chwili podeszła do Zuzany starsza z kobiet i po cichu spytała, czy nie dałoby się stąd uciec. Zuzana powiedziała, że nawet nie chce tego próbować, rano będzie się domagała spotkania z jakimś oficerem wyższym rangą i wszystko się wyjaśni. Kobieta niewyraźnie zamruczała i wróciła do córki.\nZuzana usłyszała, jak kobiety się sprzeczają. Nie rozumiała wszystkiego, mówiły po niemiecku i na dodatek szeptem, ale w ich kłótni powtarzały się słowa allein i zusammen.\nPo chwili starsza znów zbliżyła się do Zuzany i poprosiła, by odeszła spod okna. Zuzana posłuchała, choć nie wiedziała o co chodzi. Kiedy się odsunęła, kobieta zdjęła buty. Stanęła pod oknem. Oparła się plecami o ścianę i zrobiła z rąk koszyczek. Wtedy podeszła do niej córka, wzięła do ręki but i z pomocą matki wspięła się ku małemu oknu. Zamachnęła się i rozbiła je obcasem. Szkło zadźwięczało, odłamki jakby przecięły ciszę nocy. Wszystkie trzy kobiety znieruchomiały. Stały tak, jakby zaskoczył je sam brzęk szkła. Córka obejrzała się na Zuzanę. To był moment, kiedy mogła je zdradzić.\nZuzana się odwróciła. Chwilę później starsza z kobiet wydała krótkie polecenie. Jej córka zaczęła wybierać z ramy kawałki rozbitego szkła. Podawała je matce, a ta ostrożnie wsadzała je do kieszeni płaszcza. Od czasu do czasu szkło i tak zadźwięczało. Następnie córka złapała się okna i próbowała się wydostać. Ledwo się zmieściła, matka musiała przepychać jej pośladki. W pewnym momencie córka syknęła z bólu. Chyba pocięła się na odłamkach.\nKiedy córka była już na zewnątrz, włożyła ręce przez okno, by wyciągnąć matkę. Dla Zuzany było jasne, że to się nie może udać. Nawet gdyby ona podźwignęła starszą kobietę od środka, to i tak nie przecisnęłaby się przez okno. Świadoma tego była też matka, prawdopodobnie wiedziała o tym od początku, kiedy przygotowywały plan. Na chwilę ścisnęła palce córki, po czym szybko się z nią pożegnała. Odeszła od okna i włożyła buty. Córka jeszcze ciągle trzymała wyciągnięte ręce, przygotowana, by złapać matkę i pomóc się jej wydostać.\nMatka wróciła pod okno i powiedziała zdecydowanie:\n– Geh schon!\n– Nein, ohne dich gehe ich nicht.\n– Geh! – nakazała matka i zniknęła w ciemności.\nCórka jeszcze przez chwilę kucała pod oknem, po czym wstała. Było widać jej nogi. Jakby w pierwszym momencie nie wiedziały, w którym kierunku się udać, ale w końcu ruszyły się i zniknęły z pola widzenia.\n– Gott schütze dich – wyszeptała starsza kobieta.\nNastępnie powoli podeszła do Zuzany i usiadła obok niej.\n– Widzisz, da się – powiedziała. – Nie strzelali. Jak chcesz, tobie też pomogę.\n– Nie muszę uciekać, rano mnie wypuszczą – odparła Zuzana.\n– Oby – westchnęła kobieta.\nPo chwili złapała Zuzanę za rękę.\n– Ja jestem Anna.\nPrzez rozbitą szybę wkradało się do pomieszczenia zimno. Nad ranem na pewno był mróz.\nDEN GANZEN KRIEG LANG HABEN WIR UNS GEHASST\n(niem. Nienawidziliśmysię przez całą wojnę)\nKiedy rano okazało się, że jedna zatrzymana uciekła, strażnicy chcieli od razu zastrzelić dwie pozostałe. W końcu nie zrobiono tego tylko dlatego, że przyszedł wyższy rangą oficer i postanowił, że potrzebują każdej kobiety, ponieważ i tak jeszcze siedmiu im brakuje. Za chwilę faktycznie przyprowadzono siedem kobiet. Nie miały pojęcia, czego żołnierze radzieccy od nich chcą.\nPrzyjechały samochody ciężarowe. Zuzanę, starszą Niemkę oraz tych siedem nowych kobiet przymuszono do wejścia do jednego auta razem z około dwudziestoma mężczyznami. W kolejnych ciężarówkach byli tylko mężczyźni. Wszyscy pytali strażników, dokąd ich wiozą, ale oni im nie odpowiadali. Jeśli ktoś powtarzał pytanie zbyt natarczywie, otrzymywał cios kolbą karabinu w brzuch lub w twarz.\nKiedy Zuzana wsiadła na pakę ciężarówki, jej wzrok padł na jedno z okien na piętrze budynku, w którym była siedziba dowództwa. Stała w nim urzędniczka, która wczoraj ją przesłuchiwała. Miała na sobie jej bluzkę.\nAuta ruszyły. Zimny wiatr lizał twarz Zuzany jak jakieś natrętne psisko. Rozkaszlała się. Szczypały ją oczy. W nocy się przeziębiła, czuła, że ma gorączkę. Omotała się bardziej chustą.\n– Wywożą nas za miasto, żeby rozstrzelać – powiedział jeden z mężczyzn.\n– Bzdura, nie marnowaliby na to paliwa, biorą nas na Syberię, na roboty – sprzeciwiał się drugi.\n– Są tu też kobiety, nie jedziemy na roboty – nie zgadzał się kolejny.\n– Tych, którzy mają więcej szczęścia, rozstrzelają, pozostali trafią na Syberię – zarechotał ktoś inny.\nKiedy zaświeciło słońce, od razu zrobiło się cieplej. Zuzanie wciśniętej między przykucnięte ciała w końcu przestało być zimno. Zasnęła.\nObudził ją wielki krzyk. To radzieccy żołnierze wypędzali ich z samochodów. Ciężarówka stała między kilkoma innymi pojazdami na pustym placu, w pobliżu jakiejś stacji kolejowej. Kiedy Zuzana wyskakiwała z auta, zakręciło jej się w głowie. Pewnie by upadła, ale przytrzymały ją silne ręce jednego z mężczyzn. Ciągle miała gorączkę. Bolały ją nogi, ledwo się na nich trzymała.\nŻołnierze ustawiali ich w szeregach, osobno mężczyzn i kobiety. Zuzana zauważyła, że przywieziono tutaj ludzi z wielu miejsc, a to dlatego, że tych kilka kobiet z Lewoczy całkiem zgubiło się wśród osób ustawionych w duży prostokąt. Tylko starsza Niemka była przy niej.\n– Anno, gdzie jesteśmy? – spytała ją Zuzana zachrypniętym głosem.\n– W Polsce, w Sanoku. – Kobieta przyłożyła dłoń do czoła Zuzany. – Mein Gott, dziewczyno, ty cała płoniesz.\nNatychmiast doskoczył do nich młody żołnierz i odepchnął Annę na jej miejsce w szeregu.\nZaczynało się przeliczanie. Między szeregami chodzili żołnierze i głośno liczyli. Kiedy doszli do końca, zameldowali stan innemu żołnierzowi, który zsumował poszczególne szeregi i przekazał wynik dowódcy z przodu. Liczby jednak się nie zgadzały. Musieli liczyć od nowa.\nZuzanie zaczęło się zbierać na wymioty. Kilka razy zapanowała nad ciałem, ale następny skurcz przyszedł tak gwałtownie, że aż zgięło ją w pół. Wymiociny leciały na wszystkie strony. Kobiety wezwały żołnierzy, ale osiągnęły tylko to, że jeden z nich zwyzywał Zuzanę. Anna próbowała mu wytłumaczyć, że Zuzana ma wysoką gorączkę. Żołnierz jednak nie rozumiał, krzyknął na nią, żeby była cicho. Żołądek Zuzany w końcu stał się pusty. Drugi żołnierz zameldował dowódcy, że wszystko jest pod kontrolą. Następnie rozejrzał się nienawistnie po kobietach wokół siebie i groźnie ryknął:\n– Mołczitie! Strielat’ budu!\nPrzed ustawionymi ludźmi stanął radziecki kapitan i dwaj cywile. Oficer powiedział ludziom, że zostali aresztowani, bo pomagali faszystom. Jeden z cywilów tłumaczył jego słowa na niemiecki, drugi z kolei na polski. Kiedy ludzie usłyszeli, o co są oskarżeni, odezwały się liczne głosy protestu. Kapitan uciszył je uniesioną prawicą. Powiedział, że na razie są to tylko oskarżenia, które nie muszą się potwierdzić. Teraz zawiozą ich przed radzieckie sądy. Ci, którzy są niewinni, nie muszą się obawiać, jutro będą z powrotem w domu. Wielu wróciło w ten sposób wczoraj, inni w sobotę, zakończył dowódca.\nW końcu nadszedł rozkaz do wymarszu. Kobiety musiały iść w czworoboku, tak jak zostały ustawione. Ich celem była pobliska stacja. Kilkadziesiąt metrów przed peronami stał pociąg towarowy. Drzwi były otwarte, a z nasypu prowadziły do nich wąskie deski.\nPrzed wagonami żołnierze chcieli rozdzielić czworobok na pięćdziesięcioosobowe grupy. Skoro jednak maszerowano ósemkami, było to dość skomplikowane. Znów zrobiło się zamieszanie. Strażnicy zaczęli krzyczeć i bić kolbami. Cios, który dostała Zuzana, był całkiem słaby, ale to wystarczyło, by upadła na kolana. Anna szybko pomogła jej wstać. Żołnierze chcieli stworzyć nowe czworoboki, tym razem po pięćdziesiąt osób, popychali więc kobiety z jednej strony na drugą. Potem nastąpiło przeliczanie, lecz nawet to nie zakończyło się sukcesem za pierwszym razem.\nW końcu wydano rozkaz do wsiadania. Kobiety musiały wbiec do wagonu po podstawionych deskach. Kiedy Zuzana była w połowie, znowu zakręciło jej się w głowie i nogi się pod nią ugięły. Byłaby upadła na ostre kamienie na nasypie, ale strażnik już ją zapamiętał i zwracał na nią uwagę. Złapał ją i złagodził upadek. Wezwał jedną z kobiet i razem wnieśli Zuzanę do wagonu.\nKiedy wsiadła ostatnia z kobiet, drzwi zamknęły się z głośnym metalicznym szczękiem. Pociąg jednak jeszcze długo nie ruszał. Kobiety waliły pięściami w drzwi, bo chciały skorzystać z toalety. Strażnicy najpierw tego nie zauważali, ale kiedy zaczęły też kopać, podeszli do wagonu i wezwali je, by były cicho. Na to rozkrzyczały się niemal wszystkie. Waliły i kopały z jeszcze większą wściekłością. Jedne musiały iść do wychodka, inne męczyło pragnienie. Odpowiedzią była seria z automatu w górną część wagonu. Kobiety w jednej chwili ucichły. Po kulkach pozostały dziurki w deskach, przez które przenikały promienie światła. Zuzana siedziała z głową opartą o ramię Anny.\nWiększość kobiet w wagonie stanowiły Polki i Niemki.\n– Den ganzen Krieg lang haben wir uns gehasst und die Iwans haben uns nun vereint – powiedziała jedna z nich.\nKobiety umówiły się, że nie będą się załatwiać do rynny na drzwiach, gdzie stała śmierdząca woda, ale do dziury, pomiędzy rozszczepione deski w jednym z rogów wagonu, niech wszystko wycieka na zewnątrz. Przedostanie się tam było jednak bardzo trudne, bo wagon był przepełniony siedzącymi i kucającymi ludźmi. Było tylko kilka pryczy i kobiety cisnęły się po dwie, a nawet po trzy.\nChoć pierwszą oznaką ciąży Zuzany było to, że niemal bez przerwy chciało jej się sikać, teraz nie czuła takiej potrzeby. Bardziej dokuczało jej pragnienie. Ubranie miała całkiem mokre od potu. Także rękaw płaszcza Anny był wilgotny. Wycierała nim czoło Zuzany.\n(ros. szklanka wody)\nPociąg ruszył dopiero w nocy. Nie jechał długo, po kilku godzinach zatrzymał się i drzwi otworzyły się z hukiem. Strażnicy już się zmienili. Ci mieli psy. Zwierzęta zaczęły wściekle szczekać na kobiety.\nZuzanie trzeba było pomóc wysiąść, sama ledwo trzymała się na nogach. W ostrym świetle reflektorów skierowanych na miejsce, gdzie stały, łzawiły jej oczy. Postaci ludzi rzucały w blasku światła długie, przerażające cienie. Znów musiały się ustawić, tym razem w czwórszeregu. W zamieszaniu Zuzana oddzieliła się od Anny i teraz rozpaczliwie jej szukała. Wydawało się jej, że stara kobieta stoi aż na drugim końcu szyku, ale pod światło padające z reflektorów skierowanych prosto w twarze było bardzo źle widać.\nPrzeliczanie udało się od razu. Z pierwszego rzędu wyciągnięto cztery kobiety i je zabrano. Pozostałe snuły między sobą straszne domysły, co się prawdopodobnie z tymi czterema stanie. Tak samo skończąpewnie wszystkie. Po chwili jednak kobiety powróciły. Każda z nich niosła wiadro wody. Stopniowo obchodziły poszczególne rzędy i pozostałe mogły się napić z cynowych manierek przywiązanych do wiadra.\nWoda była lodowata. Zuzana czuła, jak mróz przechodzi jej przez szyję i rozpaloną klatkę piersiową. Próbowała pić powoli, drobnymi łyczkami, ale strażnik to zauważył. Wyrwał jej z rąk manierkę i nakazał, by kobieta, która nosiła wiadro, przesunęła się dalej.\nTe z tylnego rzędu miały jeszcze gorzej niż Zuzana. Woda się skończyła i straże już nie pozwoliły jej uzupełnić. Kiedy jedna z kobiet głośno zaprotestowała, strażnik uderzył ją kolbą w ciemię. Kobieta osunęła się i leżała na ziemi bez ruchu. Te, które stały obok, pochyliły się nad nią, ale żołnierz z wycelowaną bronią zmusił je, by znów ustawiły się na swoich miejscach. Kiedy po mniej więcej półgodzinie straże zezwoliły kobietom usiąść na zmarzniętej ziemi, niektóre ostrożnie zbliżyły się do nieruchomego ciała. Wtedy rozeszła się wieść, że ranna nie żyje.\nSąd zaczął się o świcie.\n– Osoboje sowieszczanije tiebia ożydajet – zaśmiał się żołnierz, który podszedł do Zuzany.\nChoć włożyła pod siebie modlitewnik, była całkiem zdrętwiała od siedzenia i chłodu. Próbowała wstać, ale dostała ataku kaszlu i znów zwaliła się na ziemię. Żołnierz, nieustannie klnąc, pomógł jej wstać. Zaprowadził ją do przerobionego wagonu kolejowego, na którym wisiała radziecka flaga. Był przygotowany tak, że równocześnie mogły się odbywać dwa procesy. Sądziły trzyosobowe komisje. Zuzanę posadzono naprzeciw starego mężczyzny z fajką w ustach, z każdej strony siedział obok niego jeden młodszy. Cała trójka miała na sobie mundury.\nNie wyciągając fajki z ust, najstarszy mężczyzna spytał ją o coś. Zuzana nie rozumiała.\n– Imia i familija?! – powtórzył jeden z młodszych.\n– Zuzana Lauková.\n– Zuzana Łaukowa, licznoje dieło – stary mężczyzna dał polecenie wyszukania akt personalnych.\nDrugi z młodych mężczyzn zerwał się w tej chwili i zaczął grzebać w teczkach, które piętrzyły się za jego plecami.\n– Słowackaja? – zdziwił się mężczyzna z fajką. – Odna słowaczka sriedi niemcew i polakow?\nZuzanie wydało się, że to zdanie daje nadzieję, by wyjaśnić, że jest tu przez pomyłkę.\n– Tak, jestem Słowaczką! Nie jestem Niemką ani Polką. Doszło do jakiegoś nieporozumienia. Jestem niewinna.\nStary mężczyzna kiwał przecząco głową. Twierdził, że nie przypomina sobie ani jednego przypadku, by zatrzymano kogoś niewinnego. Młody mężczyzna tymczasem meldował mu, że nie może znaleźć akt.\nStarzec wyciągnął fajkę z ust i spojrzał przyjaźnie na Zuzanę. Wytłumaczył jej, że potrzebują prawdziwych informacji i szczerego przyznania się. Wystarczy, jak powie, z kim była w kontakcie, a jej wina będzie od razu mniejsza. Zuzana milczała.\n– Nu skaży! – ponaglał nerwowo jeden z młodszych.\n– Dwadcat’ piat’ let i stakan wody! – postanowił stary mężczyzna i pociągnął z fajki.\nW tej chwili podszedł do Zuzany żołnierz, który stał za jej plecami, i ruchem lufy karabinu wskazał jej, by wstała.\n– Zuzana Łaukowa! Licznoje dieło! – mężczyzna, który szukał w papierach, machał triumfalnie jasnoszarą okładką.\nZuzana odwróciła się i spojrzała na niego z wdzięcznością. Starszy mężczyzna z fajką ledwo widocznym gestem dał znak strażnikowi, by ją odprowadził. Zuzana chciała coś powiedzieć na swoją obronę, ale wyszli już z pomieszczenia. Członkowie tego prowizorycznego sądu nie byli w stanie rozsądnie ocenić jej sytuacji.\nZuzana stwierdziła, że żołnierz prowadzi ją wprost do długiego pociągu towarowego, który tymczasem podstawiono.\n– Powiedzieli, że dwadcat’ piat’ let i stakan wody – przypomniała.\n– Idi! – oburzył się na nią żołnierz.\n– Stakan wody, tak powiedzieli – nie dała się Zuzana.\n– Swołocz niemieckaja! – zaklął żołnierz i poszturchując ją lufą, obrócił Zuzanę, by poszła w stronę budynku, skąd w nocy przyniesiono wiadra.\n(ang. historia mówiona)\n– Dalej! – krzyknął docent Voknár i zachmurzony spojrzał na drzwi.\nW środku pojawiła się twarz dziewczyny, która nieśmiało spytała:\n– Proszę – mruknął pedagog.\nDziewczyna zamknęła za sobą drzwi, ale zatrzymała się przy nich.\n– W jakiej sprawie pani przychodzi? – westchnął Voknár.\n– W sprawie pracy magisterskiej.\nTwarz docenta się rozpromieniła:\n– To w takim razie muszę panią rozczarować! Wszystkie tematy, które wypisałem, są już zajęte i zatwierdzone. Proszę sobie znaleźć innego promotora.\n– Nazywam się Herlianska – usprawiedliwiała się dziewczyna. – Wybrałam pański temat już w czerwcu… Jestem jedną z tych zatwierdzonych.\n– Aha – twarz Voknára znów się zachmurzyła. – To w takim razie wie pani, że należy wysłać mi tekst pocztą elektroniczną.\n– Wysłałam, ale nie odpowiedział mi pan.\n– No… N-ni-nigdy… – jąkała się zaskoczona studentka. – W ogóle pan mi nie odpowiedział.\nZniechęcony docent przewrócił oczami:\n– Kiedy pani mi to wysłała?\n– W zeszły poniedziałek.\n– Na pewno? – docent pochylił się nad komputerem. – Skoro tak, to powinienem to tu mieć… Jak pani mówiła, że się nazywa?\n– Lucia Herlianska.\n– Tu pani jest – zrezygnował Voknár. – Proszę usiąść. Przeczytam to sobie.\nTytuł pracy:Formy i specyfika realizacji macierzyństwa w sytuacji granicznej\nImię i nazwisko studentki:Lucia Herlianska\nImię i nazwisko promotora:Doc. Mgr. Peter Voknár, PhD.\nKierunek:Studia środkowoeuropejskie (kod akredytacji: 2012-mag-6/537)\nCel pracy:Podstawowe założenia teoretyczne pracy będą stanowić źródła psychologiczne, kulturologiczne i socjologiczne na temat macierzyństwa oraz matki jako instytucji społecznej. Aplikując przestudiowane wyniki badań, autorka skoncentruje się na specyficznych sposobach, za pomocą których realizuje się funkcje instytucji macierzyństwa w ekstremalnych warunkach życiowych oraz środowiskach społecznych, na przykład w więzieniu, obozie jenieckim, podczas ucieczki, w podziemiu itp.\nMetodyka własnych badań:Częścią pracy będzie analiza przypadku realizowana metodą oral history.\nOral history(synonimy terminolog.: historia mówiona, historia ustna, opowiadanie biograficzne, wspomnienia werbalne) jest to metoda ilościowa zbierania i interpretacji informacji, wykorzystywana w różnych naukach społecznych, przede wszystkim w etnologii, historiografii i socjologii. W tej metodzie naukowiec-badacz oddaje pole laickiemu respondentowi (synonimy terminolog.: narrator, informator, opowiadacz, partycypant), by w formie monologu, ewentualnie luźnej rozmowy (synonim terminolog.: wywiad narracyjny) opisał swoje życie i własne poglądy. Należy odróżniać to, co respondent przeżył, od tego, co respondent usłyszał.\nSkorooral historydaje pole do wyrażenia subiektywnych poglądów tzw. zwykłych ludzi (plebeizacja, laicyzacja historii), tym większe wymagania są stawiane wobec naukowca-badacza, by podchodził on krytycznie do uzyskanych informacji i je obiektywizował. Ważna jest przede wszystkim konfrontacja z innymi źródłami, zwłaszcza pisanymi (utrwalonymi, publikowanymi). Tylko w taki sposób oral historymoże z jednej strony przynieść opis codzienności, którego z reguły brakuje w tradycyjnej literaturze nauk społecznych, ale z drugiej strony pozostać mimo to metodą ścisłą.\nNaukowiec-badacz powinien mieć jak najmniejszy wpływ na strategię narracyjną (synonim terminolog.: sposób opowiadania), którą wybiera respondent, ponieważ właśnie jego własny i specyficzny sposób opowiadania ułatwia mu prezentowanie myśli i wspomnień. Proces przechodzenia ze wspominania do opowiadania powinien być jak najbardziej naturalny. Tę niezależność stylistyczną respondenta podczas opowiadania należy jednak koniecznie korygować pod względem tematu. Respondent decyduje o tym, jak opowiadać, naukowiec-badacz decyduje, o czym opowiadać.\nIdealne jest, jeśli naukowcowi-badaczowi uda się nawiązać bliską relację z respondentem. Potrzeba wzajemnego zaufania okazuje się szczególnie nieodzowna, jeśli temat (albo jego podtematy) ingerują też w sfery intymne czy wręcz tabuizowane. Do nich należą na przykład seks, stosunki międzyludzkie, przekonania religijne, przestępstwa, śmierć bliskich itp.\nOpowiadanie respondenta nie stanowi obiektywnego zapisu wydarzeń historycznych, jak one naprawdę się wydarzyły, ale chodzi tu o aktualną rekonstrukcję własnych wspomnień respondenta na temat minionych, subiektywnie postrzeganych wydarzeń. Ze strony respondenta dochodzi zatem do podwójnego subiektywizmu: najpierw subiektywnie postrzegał epokę jako jej uczestnik (aktor), a potem wspomina ją przez pryzmat swoich aktualnych subiektywnych poglądów i wartości. Naukowiec-badacz musi brać pod uwagę też fakt, że poglądy respondenta w okresie, który upłynął od badanego wydarzenia, zmieniały się, z jednej strony pod wpływem skutków wydarzeń, z drugiej pod wpływem mass mediów, opinii publicznej, ideologii epoki, propagandy itp.\nMetodaoral historyjest szczególnie istotna podczas badań grup mniejszościowych i ostracyzowanych, które w przeszłości nie miały, ewentualnie do dziś nie mają, platformy artykułowania swoich stanowisk, ewentualnie nie mają w swoich szeregach wystarczającej liczby naukowców, specjalistów od nauk społecznych, postrzegających temat przez optykę grupy (np. położenie Romów z punktu widzenia Romów, życie więźniów według więźniów, subkultura narkomanów oczami jej członków). W ten sposób metodaoral historyprzynosi też informacje, dla których nie istnieje inna forma i inny kanał ich ujęcia w literaturze fachowej danego okresu.


Jestem Bogiem. <3 - jestembogiem250.pinger.pl\nJestem Bogiem. <3\nLicznik odwiedzin:4 258 / 2010 dni\nSerce krwawi, pęka wpół oczy za mgłą w myślach ten sam ból. Twoje słowa rania bardziej niż czyny. Czuje jakby wbijali w plecy ostrze gilotyny. Ide boso po szkle, ide prosto do celu. Mam tylko was, a jest tak niewielu. Zaciśkam pięści w myślach mam tylko Ciebie, jesteś jak tlen, bez Ciebie świat mój nie istnieje.\nPodejdź do mnie, podejdź.. ostatni raz. Powiedz jak mnie bardzo kochasz, powiedz bo przyszedł czas. Wytrzyji mi łzy, powiedz, że będzie pięknie, powiedz ze mnie nie zostawisz, że bezemnie serce pęknie.\nWyszeptaj do ucha, to co zawsze mówiłeś.\nPrzecież było tak pieknie, a teraz płyną łzy, wódka z kokainą niespokojne sny.\nNOCNA ZAJAWKA ...\nI ten bit który, przyprawia mnie o dreszcze, ja będe Cię szmacić Ty będziesz wołać "JESZCZE"\nI wtej sekundzie, godzinie i momencie, ten bas jak strzała rozp****i Ci serce.\nTwój mózg będe trzymać w swojej prawej ręce.\nUciekne z miejsca zbrodni nie zobaczysz mnie już więcej.\nI wykrzyczę światu swoje brudne myśli, po czym wezme sznurek i zakończe ten wyścig.\nI to stado hejterów które obczernia mą osobe.\nJestem mojego życia Bogiem. I to co mówisz spływa po mnie jak deszcz, słuchając tej nuty nie powtrzymasz się od łez.\nBęde jak znieczulenie, jak etopiryna bo nic tu nie pomoże nawet lewatywa...\nTo depresja, która niszczy twą, osobe wczoraj miałeś przyjaciół. Dziś jesteś ich wrogiem...\nNutka napisana na poczekaniu xDD... Mam jeszcze dwie można powiedzieć , że kończe.. Choć nie mam ochoty na te tematy pisać. Pjona ;3\n.kociaak. ♥: To jest poprostu wyjebane w kosmos *______*\nmonzur ☮: KLIK https://www.facebook.com/photo.php?fbid=503365086399115&set=a.503353546400269.1073741845.500331006702523&type=1&theater AND LIKE <3\n' SkyFall. ' ♥: cudowne <3\nPiszę ten list choć jesteś gdzieś daleko i moge tam podążać tylko marzeń rzeką.\nI gdzie tylko spojrzę widzę twoią osobe, na policzku słona łza.\nWiesz.. Pamiętam o Tobie.\nI było tyle dni poranków i nocy, z uśmiechem na twarzy.\nAle Bóg powiedział dosyć. Zostałam tu sama pod osłoną nocy.\nI tyle problemów do rozwiązania, ale gdybyś żyła, napewno nie byłabym sama.\nTeraz podziękuje za wszystkie wspólne dni za to, że mnie przytulałaś, za wszystkie dobre sny.\nTeraz cię przeproszę za to, że kłamałam , krzyczałam i do słowa dojśc nie dałam.\nWalczyłaś jak lew z tą ciężką chorobą, ale Bóg jest dobry i zabrał Cię ze sobą.\nTeraz idę na cmentarz i zapalam znicz, czuję twą obecność przeszłość zamieniam w pył.\nI Niech ten ogień płonie...\nA cisza trwa na wieki, wieczny odpoczynek. Panie świeć jej na wieki.\nJestem ponad TO ! / Enaaa ♥: Końcówka 3> Ah talent ;3\nCzarnaBila: cudny wpis!\nzwariovana,: Boskie <3\nBo ja idę drogą ( dokąd ) . Sama nie wiem. Idę krętą drogą nie oglądam się za siebie. Milion słów które chciałabym powiedzieć, w jednej sekundzie wszystko straciło znaczenie. Odeszło marzenie w głowie ta sama osoba.\nProszę Boga niech chociaż to da...\nI znowu się potykam ląduje na betonie twarzą.\nPodzierane łokcie, niech inni coś pokażą.\nCiągle krytykują od siebie nic nie dają, wiecznie przegrana, tak to dostrzegają.\nZamykam oczy myslami jestem gdzieś daleko, na słuchawkach bit, kawał hip hopu dobrego.\nI idzie gdzieś...\nMyslami jestem juz w domu ale czarno-biała przestrzeń obniża poziom tonu.\nFałka12: Super blog! Zapraszam do mnie!\nRap is my life ♥: super blog♥ skomentujesz 3 ostatnie wpisy jak tak to ja tb mogę 5 ?\nGdzie to szczęście ??\nPowiedz mi gdzie to szczęście czemu omija człowieka powiedz mi ile serc, odpuściło już nie czeka...\nPopatrz na ten obraz namalowałam go sama w nim czysta rzeczywistość w niej czarno-biała ściana.\nMarzenia gdzieś odeszły...\nW czarno biały świat...\nZostała mi muzyka ta znana od lat.\nŻycie ucieka jak piasek przez palce, a szczęścia nie ma... Poległam w trudnej walce.\nJuż nie wierze w to, że może być lepiej, już nie wierze. Szczęście ucieka z wiekiem. Ale poradze sobie sama, bo wiem że tak poradzę. Wiem, że jak puszczę bit to tchne życie w ten papier...\nIstnieją w życiu te dobre i złe chwile będe omijac złe. Wiem, że napewno nie zginę.\nBęde żyć chwilą bo tak chyba potrafię, będe sztucznie się uśmiechać. Nie będe zwiędłym kwiatem.\nBęde czerpać z życia to co chyba jest najlepsze. A teraz wypij za smutki niech jutro będzie LEPSZE.\nDreamer//.♥: No właśnie: gdzie to szczęście? Świetny wpis! ;**\nMillionDollarGirl: Piękne ♥\n.kociaak. ♥: Śliczne ♥\nList do Maliny.\nByła ciemna noc, ból nie dawał mi spać czułam jakiś niedosyt, czułam jego brak. Pochwili wziełam kawałek papieru, wziełam jakis długopis by nie narobić szmeru.\nZ nutą na słuchawkach ocierałam łzy. Pisałam do Ciebie jak mi bardzo wstyd. Że wcześniej Cię nie znałam, byłeś wspaniałym człowiekiem. Poznałam Cię wtedy gdy odeszłeś na wieki. Dlaczego tak się stało?. Dlaczego tak juz jest?. Że Bóg zabiera ludzi tych niewinnych też. Pisałam do Ciebie jak mi bardzo brak, jak brakuje mi usmiechu znanego od lat.\nŚmigaj Mistrzu na niebieskich autostradach niech ziemia lekką będzie powtarzam co dzień z rana.\nWiem, że kiedys sie spotkamy w innym świecie pogadamy.\nMam taka nadzieje że jesteś tam szczęśliwy, bo spełniłes marzenia do swej ostatniej chwili.\nDo ostatniego tchu robiłeś to co kochasz.\nMotocykl i te sprawy żyjesz w moim sercu Popatrz.\n24 wrzesnia godzina osiemnasta, zderzenie z Fordem co to jest ulicha jasna. Głos staje sie cichy, serce bije wolniej.\nCoś za gardło ściska.\nMalina oprzytomniej.... To nie jest realne, to nie jest prawdziwe. Coś co było ważne, znika w jedną chwile. [*]\nimmortal love . †: Malina . ♥ . [*] LWG <3\nMillionDollarGirl: Jezu. boskie to!\nraise.the.cosmos: świetne <3\nSiemka, jestem sobie Nikola, mam 14 lat. Pasjonuje się muzyką ♥ . W związku z tym będe dodawać nuteczki mojego autorstwa. Myśle, że będzie wam się podobać pjona ;3\nJestem ponad TO ! / Enaaa ♥: Pjona ! ;D Ale Ty swietnie piszesz... Tak prawdziwie. Dokładnie nie zmarnuj talentu ;)\n"Somewhere over the rainbow" ♥: muzyka twojego autorstwa - o tak <33 dodawaj!\nI hate everyone.: powodzenia. ;D\nJestem Bogiem. <3, Polska\nO mnie: Mam na imie NIkola ;3.\nI to co robie, pozwala mi choć na chwile, oderwać się od szarej rzeczywistości która przybija każdego z nas. Pjona ;*\nKomentarz od m_k, 5 lata temu »\nKomentarz od CzarnaBila, 5 lata temu »\nKomentarz od buntowniczka z podkarpacia †, 5 lata temu »\nZnajomi Jestem Bogiem. <3 (1)


Realme X2 Pro ma do 12 GB pamięci RAM i 256 GB pamięci - mobilitynews.pl\nRealme oficjalnie potwierdziło, że najnowszy telefon będzie oferowany z maksymalnie 12 GB pamięci LPDDR4X RAM i 256 GB pamięci UFS 3.0.\nRealme X2 Pro będzie wyposażony w 6,5-calowy panel AMOLED z częstotliwością odświeżania 90 Hz i wycięciem kropli wody do aparatu selfie 32MP. Telefon będzie też posiadał konfigurację z czterema kamerami, na której znajdzie się główny obiektyw 64 MP.\nFlagową wydajność telefon zawdzięcza Snapdragon 855+ SoC, a bateria 4000 mAh będzie obsługiwać szybkie ładowanie 50 W. Premiera Realme X2 Pro odbędzie się 15 października. Przy znanej już większości specyfikacji będziemy musieli poczekać przede wszystkim na informacje o cenach i dostępności.\nWraz z zapowiedzią Realme XT firma ujawniła plan aktualizacji Androida 10. Dobra wiadomość jest taka, że 8 telefonów już znalazło…


Laserowe LOVE: Ażurowe pudełka do ozdabiania – nowość w Laserowe LOVE\nAżurowe pudełka do ozdabiania – nowość w Laserowe LOVE\nWiele prac z papieru to przestrzenne projekty. Potrafimy zrobić kartkę okolicznościową, wysoką na kilka centymetrów. Wtedy pojawia się problem z zapakowaniem, bo koperta okazuje się za mała, za bardzo przylegająca. Projekt może się uszkodzić. Dzisiaj przedstawiamy więc nowy produkt marki Laserowe LOVE.\nNa półki sklepu trafiły ażurowe pudełka do ozdabiania. Wykonane z tektury, idealnie będą służyły do pakowania bardzo przestrzennych kartek.\nW ofercie znajdziecie także pudełka na albumy oraz pudełko na obrączki ze sklejki.\nTym, co wyróżnia pudełka Laserowe LOVE, są wieczka. Część z nich pasuje do kolekcji tekturek dostępnych w sklepie, co jest ich ogromną zaletą. Możecie w ten sposób stworzyć piękny komplet na wyjątkową uroczystość.\nAżurowe pudełka do ozdabiania to także nowe wyzwanie dla nas. Jesteście ciekawi jak zabrać się za ozdabianie tych form? Sposobów zapewne jest mnóstwo. Przedstawię Wam kilka propozycji, które jako pierwsze przyszły mi do głowy.\nNiektóre projekty ażurowych pudełek do ozdabiania można okleić papierem, a na wieczkach dociąć skalpelem w pożądany kształt. Papierów u nas nie brakuje, o czym zapewne już wiecie. Wybór zależy od tego, w jakiej kolorystyce jest kartka, która znajdzie się w środku. Dlatego dzisiaj pokażę tylko kilka papierowych nowości, które zawitały na półki sklepu.\nBardziej skomplikowane wzory wcale nie muszą być problematyczne. Najprostszym sposobem na ich ozdobienie będzie użycie tuszu. Jeśli zechcecie wykonać cieniowanie kilkoma kolorami, to przypomnijcie sobie wpis o ozdabianiu tekturek. Gdybyście dysponowali większą ilością czasu i cierpliwości, możecie stworzyć efekt spękania. Jak to zrobić, pokazywała Basia.\nW sklepie znajdziecie produkty, przydatne przy takim projekcie.\nAżurowe pudełka do ozdabiania można oczywiście także pomalować, jednak ze względu na ich formę, polecam raczej delikatne tapowanie farbą, gesso lub ewentualnie mgiełką. Pamiętajcie, że to tektura i woda może ją uszkodzić. Jeśli więc zdecydujecie się na mgiełkę, to lepiej nie korzystać z atomizera.\nNasze DT jak zwykle ma dla Was inspiracje związane z nowościami. Zobaczcie, jak dziewczyny poradziły sobie z ażurowymi pudełkami do ozdabiania.\nEwelina stworzyła delikatny projekt. Za pomocą tapowania farbą, wybieliła lekko pudełko. Do tego dodała wstążkę i grafikę z napisem.\nBasia wykonała pudełko na zdjęcia z Chrztu Świętego. Okleiła je papierem, a brzegi przetarła papierem ściernym.\nHania zrobiła pudełko na obrączki. Pomalowała je farbą akrylową i ozdobiła kwiatami.\nW projektach użyto:\nAutor: Mamokko. o 10:11\nEtykiety: Craft Ewelina, lu luu craft, pudełko, Yasmine\nel 16 maja 2017 12:25\nwow , piękności nowośći


Tuchel mocno o reformie Ligi Mistrzów: To tylko więcej meczów, a jakości brak! | Transfery.info\nTuchel mocno o reformie Ligi Mistrzów: To tylko więcej meczów, a jakości brak!\n2021-04-27 11:03:50, Aktualizacja: 4 miesiące temu\nUEFA wprowadza zmiany w formule Ligi Mistrzów, ale do ich zwolenników z pewnością nie należy menedżer Chelsea, Thomas Tuchel.\n„The Blues” już dziś mogą przybliżyć się do awansu do finału Ligi Mistrzów, muszą jednak osiągnąć dobry rezultat w starciu z Realem Madryt. Przed spotkanie z dziennikarzami rozmawiał Thomas Tuchel, który został zapytany o ogłoszoną niedawno reformę Champions League. Menedżer nie szczędził projektowi gorzkich słów.\n- Reforma Ligi Mistrzów? Nie jestem do niej przekonany, jedyne co w niej widzę, to więcej meczów do rozegrania - stwierdził Niemiec.\n- Z takim terminarzem, który mamy już teraz, naprawdę trudno mi ekscytować się taką zmianą.\nTuchel zauważa, że ogłoszenie reform dzień po powołaniu do życia Superligi zatuszowało dyskusję o realnym problemie płynącym z nowego formatu rozgrywek UEFA.\n- Wszystkie te dyskusje o Superlidze sprawiły, że zapomnieliśmy, iż wkrótce nastąpi reforma Champions League. Czy pomyśleli o tym, żeby zapytać o opinię nas, trenerów? Wątpię. Mnie na pewno nie pytali. A może spytali piłkarzy? W to również wątpię.\n- Mamy teraz dużo nowych formatów. Jest Liga Narodów, niedługo zreformujemy Klubowe Mistrzostwa Świata, powiększyliśmy Mistrzostwa Europy. To wciąż więcej, więcej i więcej meczów, ale nie ma w tym większej jakości. A w międzyczasie mamy do dyspozycji tylko trzy zmiany w Premier League, w najtrudniejszych rozgrywkach. Nie jestem zadowolony z nowej wersji Ligi Mistrzów, nic a nic. Ale co mam mówić, nie ja byłem zaangażowany w jej tworzenie.\nNowa formuła Ligi Mistrzów jest oparta na systemie szwajcarskim. Drużyny mają znaleźć się w jednej 36-drużynowej grupie, w której każdy z uczestników rozegra dziesięć meczów. Oznacza to, że klubom dojdą co najmniej cztery dodatkowe spotkania do rozegrania w porównaniu z obecnym formatem.\nWięcej na temat: Thomas Tuchel Liga Mistrzów UEFA Chelsea FC Anglia Trenerzy Niemcy\nRelacje transferowe na żywo [LINK] Reklama FIFA 22: 23 najlepiej podających zawodników 26 minut temu OFICJALNIE: Derby County karnie spadło na dno tabeli Championship 1 godzina temu UEFA sprzeciwia się mundialowi co dwa lata. Stanowczy komunikat [OFICJALNIE] 2 godziny temu OFICJALNIE: Miroslav Stoch wreszcie znalazł nowy klub po odejściu z Zagłębia Lubin 3 godziny temu OFICJALNIE: James Rodríguez w Katarze 5 godzin temu Ronald Koeman udzielił szczerego wywiadu. „Z Messim na boisku w życiu by tak nie zrobił. Wiedział, że Messi byłby wściekły” 7 godzin temu Cristiano Ronaldo zobowiązany do transferu przez swoją matkę. „Chcę cię tam zobaczyć przed moją śmiercią!” 8 godzin temu


Zapotrzebowanie na dystrybutor, do 10 osób, Łuków - Oferteo.pl\nZapytanie ofertowe nr 6293950\nZapotrzebowanie na dystrybutor, do 10 osób, Łuków\nNr zapytania ofertowego: 6293950\nDostawy wody, Opakowania Łuków, Dostawy wody Łuków, Kserokopiarki Łuków, Opakowania, Kserokopiarki, Opakowania Lubelskie, Dostawy wody Lubelskie, Kserokopiarki Lubelskie\nLiczba dystrybutorów: 1 Rodzaj wody: Klient prosi o poradę Dzienna liczba osób do obsłużenia: do 10 Wymagania dotyczące wody: Klient prosi o poradę Branża: przychodnia / szpital Miejsce instalacji: recepcja Forma finansowania: Klient prosi o poradę Termin realizacji zlecenia: w ciągu miesiąca ...\nLiczba dystrybutorów: 3 do 5 Rodzaj wody: woda źródlana Dzienna liczba osób do obsłużenia: 11 do 25 Wymagania dotyczące wody: Klient prosi o poradę Branża: hotel / restauracja / catering Miejsce instalacji: biuro, kuchnia, recepcja Forma finansowania: dzierżawa Termin realizacji zlecenia: jak najszybciej ...\nLiczba dystrybutorów: 1 Rodzaj wody: woda źródlana Dzienna liczba osób do obsłużenia: do 10 Wymagania dotyczące wody: ciepła, gazowana, zimna Branża: prywatnie Miejsce instalacji: Mieszkanie Forma finansowania: dzierżawa Termin realizacji zlecenia: jak najszybciej ...\nLiczba dystrybutorów: 1 Rodzaj wody: woda źródlana lub filtrowana Dzienna liczba osób do obsłużenia: do 10 Wymagania dotyczące wody: gazowana, niegazowana, zimna Branża: handel Miejsce instalacji: kuchnia Forma finansowania: dzierżawa Termin...\nPotrzebuję dystrybutora, dzierżawa, 120 osób, Piotrków Trybunalski\nLiczba dystrybutorów: 3 do 5 Rodzaj wody: woda źródlana Dzienna liczba osób do obsłużenia: 120 Wymagania dotyczące wody: ciepła, zimna Branża: Produkcja, konstrukcje stalowe Miejsce instalacji: hala produkcyjna, stołówka Forma finansowania:...\nLiczba dystrybutorów: 1 Rodzaj wody: woda filtrowana Dzienna liczba osób do obsłużenia: 26 do 50 Wymagania dotyczące wody: niegazowana,...\nLiczba dystrybutorów: 1 Rodzaj wody: woda źródlana Dzienna liczba osób do obsłużenia: 11 do 25 Wymagania dotyczące wody: zimna Branża: usługi biurowe Miejsce instalacji: hala...\nSzukam dystrybutora, zakup, 11 do 25 osób, Radlin\nLiczba dystrybutorów: 1 Rodzaj wody: woda źródlana Dzienna liczba osób do obsłużenia: 11 do 25 Wymagania dotyczące wody: zimna Branża: Sport Miejsce instalacji: Szatnia Forma finansowania: zakup Termin...\nLiczba dystrybutorów: 2 Rodzaj wody: woda źródlana Dzienna liczba osób do obsłużenia: do 10 Wymagania dotyczące wody: zimna Branża: przychodnia / szpital Miejsce instalacji: recepcja Forma finansowania: dzierżawa Termin realizacji...\nZlecenie na dystrybutor, zakup, do 10 osób, Toruń\nZlecenie na dystrybutor, dzierżawa, 51 do 100 osób, Sokółka\nLiczba dystrybutorów: 2 Rodzaj wody: woda źródlana lub filtrowana Dzienna liczba osób do obsłużenia: 51 do 100 Wymagania dotyczące wody: niegazowana,...\nLiczba dystrybutorów: 1 Rodzaj wody: Klient prosi o poradę Dzienna liczba osób do obsłużenia: 11 do 25 Wymagania dotyczące wody: Klient prosi o poradę Branża: handel Miejsce instalacji: recepcja Forma...\nNaszym celem jest świadczenie profesjonalnych usług w zakresie doradztwa, sprzedaży a także dzierżawy oraz serwisu wszystkich urządzeń z naszej oferty. Znajdują się w niej dystrybutory filtrujące a także ekspresy do kawy. Posiadamy niezbędną wiedzę oraz wieloletnie doświadczenie, co pozwala sprostać nawet największy...\nOVOTA Water Solutions to firma specjalizująca się w dostarczaniu systemów wody pitnej do branży biurowej oraz Horeca. Dzięki wieloletniemu doświadczeniu w realizacji projektów na terenie całej Europy jesteśmy w stanie dostarczyć...\nFirma Eurocentrum Polska działa na rynku od 2004 roku, specjalizujemy się w urządzeniach filtrujących wodę oraz oczyszczaczach powietrza. Działamy na terenie całego kraju. Nasze Bezbutlowe Dystrybutory Wody podłączane są bezpośre...\nJesteśmy firmą z wieloletnim doświadczeniem w branży oferującej wynajem dystrybutorów filtrujących wodę. Nasze dystrybutory podają wodę ciepła zimna i gazowaną. Sprawdzą się idealnie w domu czy firmie. Pracujemy tylko na najwyższej jakości sprzęcie i filtrach firmy Brita. Obsługujemy prawie klientów w całej Polsce. Zadzwoń i zapytaj...\nDystrybutor wody z opcją grzania i chłodzenia wody, w pakiecie z 4 butlami wody w cenie 72,00zł netto. +Butle o pojemności 19 litrów. +Dostawa co 4 tygodnie +Dodatkowa butla w cenie 18,00zł netto. +Bezpłatny serwis. +Bezpłatna dostawa. +Brak...\nZlecenia na zaopatrzenie w wodę Łuków\nKupię ekspres do biura Łuków


W centrum Katowic trwa budowa biurowca kompleksu Silesia for Business\nTrwa budowa nowoczesnego, ponad 60-metrowego biurowca, który powstanie przy ulicach Chorzowskiej i Baildona w centrum Katowic. Inwestorem jest firma TriGranit.\nSilesia for Business będzie inwestycją biurową o najwyższym standardzie technicznym klasy A, która składała się będzie docelowo z trzech biurowców i będzie ostatnim etapem przebudowy terenów po kopalni węgla „Gottwald” w Katowicach.\nW pierwszym etapie powstaje 15-kondygnacyjny biurowiec, który będzie miał ponad 60 metrów wysokości. Budynek będzie miał również trzy podziemne poziomy i parking samochodowy na 440 miejsc. Silesia for Business zlokalizowana będzie przy ulicach Chorzowskiej i Baildona. W środę, 27 listopada, wmurowano kamień węgielny pod tę budowę.\nW obecnie budowanym biurowcu znajdzie się 26 000 mkw. powierzchni do wynajęcia. W podziemnej części budynku oprócz miejsc postojowych, znajdą się także ładowarki samochodów elektrycznych i kilka stojaków na rowery z szatniami i prysznicami.\nDwa kolejne budynki Silesia for Business będą niższe i łącznie zaoferują 30 000 mkw. Rozpoczęcie budowy tych biurowców uzależniony jest od komercjalizacji pierwszego budynku. Silesia for Business powstaje zgodnie z certyfikatem BREEAM „Very Good”\nBudowa pierwszej, ponad 60-metrowej wieży S4B już trwa. Gotowa jest już ściana szczelinowa i trwają prace konstrukcyjne w części podziemnej budynku.\nTymczasem budowa pierwszej wieży S4B postępuje. Gotowa jest już ściana szczelinowa i trwają prace konstrukcyjne w części podziemnej budynku. Biurowiec ma być gotowy w IV kwartale 2021 roku. Obecna forma biurowca powstaje w oparciu o projekt autorstwa Pracowni Architektonicznej Uszok z Katowic, na bazie pierwotnego projektu pracowni Kuryłowicz & Associates z Warszawy z 2008 r. Generalnym wykonawcą konstrukcji stanu 0 jest Soletanche Polska.\nInne wiadomości o Silesia for Business, Soletanche Polska, TriGranit Polska HQ, Pracownia Architektoniczna Uszok\nFundamenty Art Norblin wykona Soletanche 2017-12-14 08:19:50\nLuksemburska firma przejmie projekt Silesia Towers w Katowicach 2015-08-13 15:00:53\nW Kołobrzegu powstaje ekskluzywny apartamentowiec Baltic Marina Residence 2020-02-06 09:39:45\nOgromne osiedle węgierskiego dewelopera w Katowicach 2007-02-22 14:54:36\nJedna z najbardziej wyczekiwanych inwestycji przez gdynian 2020-04-07 08:02:49\nBudynek C w kompleksie Bonraka for Business w Krakowie oddany do użytku 2013-01-18 08:19:04


11 listopada 2018, 18:47\nbieg niepodległości zduńśka wola\nbieg niepodległości 100-lecia\n11 listopada 2018, 15:07\n11 listopada 2018, 9:29\nbieg niepodległości zawiercie 2018\n10 listopada 2018, 13:31\nbieg niepodległości w wąsowie\nW dzisiejszym "Tygodniu Obornickim" znajdziecie tekst Marsylianki\nMarsylianka Wielkopolska to pieśń powstała w pierwszą rocznicę wybuchu Powstania wielkopolskiego. Autorem słów jest Stanisław Rybka, a muzyki Feliks Nowowiejski. Pieśń zostanie odegrana przez Obornicką Orkiestrę Dętą podczas przemarszu ul. Piłsudskiego aż pod obeliski poświęcony Janowi Ignacego Paderewskiemu. Przemarsz rozpocznie się o godz. 17\n9 listopada 2018, 9:35\nbieganie w obornikach\n6 listopada 2018, 17:36\n19 października 2018, 14:58\nBieg Niepodległości w Golubiu-Dobrzyniu [zdjęcia]\nWrocczanin wygrał zmagania Ciżyński był najszybszy\n13 listopada 2017, 1:26\nGrudziądzanie biegając świętowali rocznicę odzyskania niepodległości [wideo, zdjęcia]\nKilkuset biegaczy wzięło udział w Biegu Niepodległości zorganizowanym na terenie Fortu Wielka Księża Góra.\n12 listopada 2017, 21:39


Rewitalizacja Starego Rynku za ponad 14 milionów złotych – Bydgoszcz Inaczej\nRewitalizacja Starego Rynku za ponad 14 milionów złotych\n, 10 maja 2018 o 16:57\nZnana jest już oferta firmy zainteresowanej realizacją prac budowlanych na bydgoskim Starym Rynku. Wyceniła ona wartość robót na 14,4 miliona złotych.\nW przetargu na rewitalizację Starego Rynku ofertę złożyła bydgoska firma Betpol, specjalizująca się m.in. w przebudowie chodników, placów i ulic. Zamierza ona zrealizować prace zgodnie z umową do czerwca przyszłego roku. Wynik postępowania przetargowego poznamy po sprawdzeniu, czy oferta spełnia wszystkie warunki zamówienia.\nW letnich ogródkach na Starym Rynku wszystkie parasole zostaną ujednolicone (kolor oraz kształt). W nawierzchni znajdą się elementy wyznaczające stałe miejsce ich rozstawiania.\nPomnik Walki i Męczeństwa zostanie przesunięty w kierunku północno-zachodnim, zamykając oś widokową biegnącą wzdłuż północnej pierzei. Lepiej wyeksponowana zostanie płyta upamiętniająca wkroczenie Wojska Polskiego do Bydgoszczy w 1920 roku.\nZgodnie z wynikami konsultacji społecznych, nie będzie ruchu samochodowego na Starym Rynku. Nowością będzie chowany punkt odbioru energetycznego, który ułatwi organizację imprez na płycie nie psując estetyki miejsca. W zachodniej części Starego Rynku powstanie też infrastruktura techniczna, która umożliwi w przyszłości wyświetlanie mappingu (nakładanie dwuwymiarowego obrazu na okoliczne budynki).\nTagi: Betpol, pomnik Walki i Męczeństwa, rewitalizacja, Stary Rynek\nDołącz do Komitetu Rewitalizacyjnego\nŁawki i kwietniki na Starym Rynku\nRusza konkurs na małą architekturę i zieleń na Starym Rynku\nMała architektura i zieleń na Starym Rynku – konkurs\n18 stycznia (piątek) został ogłoszony konkurs ofert na realizację programu pn. „Program polityki zdrowotnej z zakresu wsparcia leczenia niepłodności metodą… »\ndzisiaj o 19:42 Zdrowie i uroda\nCamerimage żegna się z Bydgoszczą\nNajpierw list otwarty do mieszkańców Bydgoszczy podpisany przez dyrektora festiwalu Camerimage Marka Żydowicza trafił do mediów, aby już chwilę po… »\ndzisiaj o 17:12 To nas kręci\nSpotkanie z okazji 151. rocznicy urodzin inż. J. Nowkuńskiego\nW Muzeum Okręgowym organizowane jest spotkanie z okazji 151. rocznicy urodzin inż. Józefa Nowkuńskiego. Muzeum zaprasza 24 stycznia 2019 roku, o… »\ndzisiaj o 11:34 Kultura\nStok czynny od jutra\nJutro (środa, 23 stycznia) Leśny Park Kultury i Wypoczynku w Myślęcinku zaprasza na Stefanowy Stok. Wyciąg podporowy zacznie działać o… »\ndzisiaj o 11:17 Sport i rekreacja\nOdpady – jakie zmiany przed nami\nAktualny rok będzie ostatnim, kiedy będziemy segregować śmieci według dotychczasowych zasad. Od 1 stycznia 2020 roku czeka nas zmiana, do… »\nwczoraj o 15:42 Aktualności


Obuwie damskie marki Denver Hayes, Wsuwane . Wykonane ze skóry, wodoodporne. Stan: Towar pochodzący ze zwrotu Produkt pochodzący ze zwrotu, był kilkakrotnie przymierzany i/lub używany. Produkt w bardzo dobrym stanie, może przejawiać ślady normalnego użytkowania. Prosimy zapoznać się ze wszystkimi zdjęciami. Długość wkładki: 25.5 cm


Przydzielanie pracy robotnikom magazynowym na zmianie. Kontrola pracy pracowników podczas dnia. Codzienne pracezwiązane z magazynowaniem towarów: przeładunek, układanie ładunków. Dbanie o porządek w magazynie. Warunki pracy:154 godz./miesiąc, wynagrodzenie od 18,30 zł brutto/h\nKoordynator / Supervisor Głowno Rawa Mazowiecka Głowno Konstantynów Łódzki PUP Głowno Łask Koordynator zakładów


Pielgrzymka do Lourdes – transmisje Mszy św.\nWielce Szanowne Damy, Konfratrzy, Wolontariusze i Sympatycy Zakonu Maltańskiego.\nW związku odbywającą się pielgrzymką Zakonu Maltańskiego do Lourdes przedstawiciele Rady Suwerennej oraz Sanktuarium w Lourdes udostępniają transmisje internetowe poprzez stronę https://www.lourdes-france.org/en/.\nW dniu 1 maja 2022 roku o godzinie 9.30 na oficjalnym kanale Sanktuarium w Lourdes https://www.lourdes-france.org/en/ rozpocznie się transmisja Maltańskiej Mszy Św. otwierajaca tegoroczną pielgrzymkę do Lourdes.\nW dniu 2 maja 2022 roku o godzinie 9.45 Msza Św. w intencji chorych\nW dniu 3 maja 2022 roku o godzinie 6.00 Msza Św. Pielgrzymki Związku Polskich Kawalerów Maltańskich po Grotą.


Profesjonalne kasyna online do gry - Kasyno internetowe\nProfesjonalne kasyna online do gry\nProfesjonalne kasyna online\nJeśli chcemy w jakimkolwiek kasynie grać na poważnie musimy znaleźć przede wszystkim takie kasyno w jakim możemy mieć pewność, że spotkamy się z profesjonalnym podejściem do graczy. Nie zawsze jest łatwo takie kasyno na rynku znaleźć. Każde kasyno to oczywiście biznes i nikt nie będzie nam rozdawał pieniędzy za darmo. Musimy, jednak brać pod uwagę, że w sieci możemy również znaleźć kasyna jakie mogą nas wprowadzać w błąd, czy możemy mieć z nimi problemy przy wypłacaniu pieniędzy. Takie kasyno z punktu wiedzenia gracza nie jest w stanie zapewnić nam odpowiedniego poziomu profesjonalizmu. Z jednej strony kasyno może całkowicie zniknąć z sieci i nie będziemy mieli żadnych szans, by odzyskać nasze pieniądze.\nZ drugiej strony możemy również narazić się na wiele problemów jakie związane są z wypłacaniem pieniędzy. Zanim zainwestujemy nasze pieniądze w kasyno, zwłaszcza gdy są to większe sumy powinniśmy przede wszystkim zapoznać się z rankingami kasyn. W ten sposób znacznie łatwiej będzie nam ocenić jakość prowadzenia danego kasyna, a także jego podejście do graczy. Jeśli wiemy, że dane kasyno działa w sposób rzetelny, możemy do niego wpłacić pierwsze pieniądze. W wielu kasynach, gdy mamy niewielkie zyski nie będziemy mieli również w nich większych problemów z wypłaceniem takich pieniędzy. Gdy nasze zyski będą się zwiększały nagle mogą się pojawić problemy.\nKasyno mogą blokować nam konta, czy nie pozwalać na wypłacenie naszych pieniędzy. Z tego powodu tak ważne jest, by na początku zapoznać się z opiniami innych graczy, które mogą nam wskazać, czy inni gracze w jakimś kasynie mieli takie problemy, czy ich współpraca układała się bez większych problemów. Jeśli porównamy rankingi jakie prowadzone są przez profesjonalne firmy, które zajmują się monitorowaniem kasyn, dodamy do tego opinie graczy, będziemy mieli pewność, że wybraliśmy dobre kasyno. W takim kasynie nie będziemy mieli większych problemów, a przy takich zawsze będziemy mogli skontaktować się z biurem obsługi. Dobrze jest, by takie biuro było prowadzone w takim języku jaki znamy na tyle, by móc bez większych problemów uzyskać interesujące nas informacje, a także porady.


Wiadomości: I liga K: Pewna wygrana Uni Opole, Olimpia nadal bez zwycięstwa\nStrona Główna > Aktualności > I liga kobiet > I liga K: Pewna wygrana Uni Opole, Olimpia nadal bez zwycięstwa\n17 stycznia 2021 08:34\nTak jak było do przewidzenia, liderki tabeli pokonały ostatnią drużynę tabeli Olimpię Jawor 3:0. Gospodynie z Jawora dzielnie walczyły w drugiej i trzeciej partii, ale nie wystarczyło to na zespół z Opola. Beniaminek z Jawora, jako jedyna drużyna, nie wygrał żadnego meczu.\nW pierwszej partii meczu zespół beniaminka dotrzymał kroku swoim rywalkom do stanu 6:6, po czym stanął w miejscu. Przy serii Marty Ciesiulewicz było 11:6 dla przyjezdnych, w zespole Olimpii szwankowało przyjęcie, popełnił on proste błędy. Ton wydarzeniom na boisku nadawały opolanki, ich prowadzenie ani przez moment nie było zagrożone. Po asie serwisowym Marty Orzyłowskiej było 13:7 dla zespołu z Opola. Trener Radosław Pokrywa dokonał wielu roszad w składzie, ale posunięcia ta nie przyniosły spodziewanego rezultatu. Przy stanie 21:15 w polu zagrywki pojawiła się Marta Orzyłowska, popisała się dwoma asami serwisowymi, gospodynie stanęły w miejscu i wysoko przegrały tego seta w stosunku 16:25.\nW drugiej części gry na boisku nie było widać różnicy jaka dzieli obie drużyny w tabeli. Gra toczyła się punkt za punkt i żadnej z drużyn nie udało się wypracować wyraźnej przewagi (3:3, 5:5, 7:7). Następnie Gabriela Makarowska popisała się trudnymi zagrywkami, w kontratakach punktowała Oliwia Sieradzka i zespół gości prowadził 11:7. Przyjezdne „odjechały” swoim rywalkom na sześć punktów po ataku Kingi Stronias (14:8). Gospodynie nie miały siatkarskich argumentów, nie potrafiły przeciwstawić się wyżej notowanemu rywalowi. Przy serii Marty Ciesiulewicz było 20:13, przyjezdne uruchomiły swój mocny element jakim jest gra w bloku. Tak wysoka przewaga sprawiła, że zespół z Opola rozluźnił się i stracił kilka punktów z rzędu. Z dobrej strony zaprezentowała się Ewa Mirosławska oraz Cecylia Pietruszka, Olimpia przegrywała 21:23. Pościg okazał się być mocno spóźniony. Ostatnie dwa punkty zdobyły podopieczne Nicoli Vettoriego i prowadziły, wygrały seta i prowadziły w meczu 2:0.\nSet trzeci okazał się być ostatnim. Nie mające nic do stracenia zawodniczki z Jawora walczyły jak równy z równym, na boisku trwała wymiana ciosów. Opolanki od stanu 9:9 zaznaczyły swoją przewagę, dwoma asami serwisowymi popisała się Kinga Stronias, jej koleżanki skutecznie zagrały w ataku i w efekcie tego prowadziły 13:9. Do remisu 16:16 doprowadziła asem serwisowym Sandra Mielczarek, po kontrataku Agaty Mackiewicz jeden punkt więcej miał zespół z Dolnego Śląska (17:16). Przerwa na żądanie wzięta przez szkoleniowca z Opola była dobrym posunięciem, do stanu 21:21 gra toczyła się punkt za punkt. Ciężar gry na siebie wzięła środkowa Adrianna Rybak, odrzuciła swoim zagrywkami od siatki gospodynie i dzięki niej przyjezdne prowadziły 24:21. Seta oraz mecz atakiem zakończyła Oliwia Sieradzka.\nOlimpia Jawor – Uni Opole 0:3\nOlimpia: Mirosłwaks (6), Mackiewicz (4), Deptuch (8), Piszcz (1), Mielczarek (5), Gierszewska (11), Kwolek (libero) oraz Krycka, Pietruszka (5), Makarewicz (2) i Marcyjanik (2)\nUni: Orzyłowska (10), Rybak (5), Borwaska (3), Ciesiulewicz (8), Makarowska (3), Sieradzka (11), Adamek (libero) oraz Stronias (11)


finanse : Szklany Blog\nKatalog cen usług Jak w największym stopniu oszczędzanie jest cały czas w modzie – wypróbuj porównywarka cen usług. Jest to sposób na dużo interesujących odniesień głównie nawiązując do zakupów spożywczych. Co poniektórzy weryfikują, że tylko zakupy wykonywane online są naprawdę przydatne z uwagi na obniżone ceny towarów, a poza tym na wzmiance ma się prostotę wykonywania takich zakupów. Oszczędzanie pieniędzy jest niesłychanie na czasie, jednakowoż przede wszystkim jest potrzebą wydania mniejszych pieniędzy – rekomendujemy tagi – https://tocena.pl/taglist.html. W znaczących marketach z łatwością można się nabrać, gdyż ujawniane są promocje, które z pewnością pośród innych artykułów niezwykle prawidłowo się prezentują, natomiast [ Read More ]\nMając osobistą formę, pewno każdy już przeżył w niej jakieś wybitnie stresujące momenty. W zasadzie każdy moment, kiedy coś idzie nie pomyśli właściciela generuje niepotrzebny stres, jak na przykład kłótnia z pracownikiem, strata ważnego klienta, czy też sporo pracy z dokumentami, która nie jest prosta ani miła. Nie ma się wobec tego co dziwić, ze tak ściśle mówiąc takim wariantem działalności, kiedy tak właściwie za wszystko jest się samemu odpowiedzialnym nie każdy ma okazję się zajmować, bowiem będzie to dla niego w rzeczy samej znaczne obciążenie psychiczne – należałoby znać opcję rodzaju wycena przedsiębiorstwa. Takie odczuwanie stresu nie jest porządne [ Read More ]\nZvolen betónové žumpy fumigacja kościoła


Przewozy z Białegostoku do Belgii Holandii i Niemiec\nPrzewozy z Białegostoku do Belgii, Holandii i Niemiec\nOto Bus jest firmą której specjalnością jest przewóz międzynarodowy. Mamy duże doświadczenie w wykonywaniu przewozu osób czy też transportu paczek. Świadczymy usługi dla wszystkich osób podróżujących z Białegostoku do Belgii, Niemiec czy innych miejsc na świecie. Naszym obowiązkiem jest gwarancja bezpiecznej podróży i komfortu w przystępnej cenie.\nBus z Białegostoku do Belgi wygodnie i bezpiecznie.\nCharakteryzujemy się wysokim standardem bezpieczeństwa i dobrym zdaniem naszych klientów. Nasz zespół to przede wszystkim kierowcy posiadający obfite doświadczenie, którzy nie mają żadnych problemów z dotarciem do wyznaczonego celu. Przewozimy nie tylko grupy zorganizowane czy osoby starsze ale również dostarczymy dla Ciebie paczki i drobne przesyłki.\nPojazdy które posiadamy sprawią, że każda podróż z nami bez względu na kilometry będzie należała do tych przyjemnych. Spełniamy najwyższe standardy jakości nasze busy to przede wszystkim wygoda i innowacyjne wyposażenie. Każdy z naszych samochodów przed wyruszeniem w podróż jest objęty obowiązkowemu sprawdzeniu i przygotowaniu do wyjazdu. Kontrolujemy ogólny stan pojazdów i poddajemy naszą flotę do cyklicznych przeglądów nie tylko tych obowiązkowych.