Agnieszka Purc | Na Żywo w Teatrze | eWejściówki.pl\nLet's FuckUp - czyli na wesoło o porażkach w biznesie\nNiepowodzenia są nieodłącznym elementem życia. Każdy z nas popełnia błędy - i bardzo dobrze - bo ponoć na nich uczymy się najwięcej a bez porażek nie ma sukcesu.\nZapraszamy na improwizowany spektakl komediowym, w którym będziemy się inspirować waszymi porażkami, przypałami i fakapami w pracy.\nPrzyjdź i pochwal się swoimi fakapami w pracy. Niech twoja porażka zainspiruje nas i innych!\nJedziemy do mnie czy do ciebie? (Arnold Improv)\nOK. Wszyscy tam byliśmy. Albo chcieliśmy być. Albo nie chcieliśmy, ale bywaliśmy. A na pewno wszyscy wiemy, czym to się może skończyć.\nCzy będzie romantycznie, czy może niezręcznie? Czy coś z tego wyjdzie, czy to tylko na jeden raz? I wreszcie - kto zamawia ubera?\nNo cóż, my też jeszcze nie wiemy, bo wszystko, co zobaczycie tego wieczoru będzie improwizowane - jak to w życiu. I tak samo jak w życiu - czasem ze spontanicznej decyzji może zrodzić się miłość, a czasami tak zwany przypał.\nNo więc... Do mnie czy do ciebie?\nTeatr Improwizacji Arnold\nNasze spektakle powstają na żywo, bez scenariusza. Lubimy, kiedy komedia wynika z prawdy – a prawda jest taka, że każdemu z nas czasem w życiu wychodzi a czasem nie. Improwizujemy, ponieważ sprawia nam to radość, którą chcemy zarazić publiczność. Tworzone przez nas na scenie światy i postaci przenikają się wzajemnie, aby po chwili doprowadzić nas, improwizatorów, do wyborów, których nigdy jeszcze nie podejmowaliśmy.\nNasza grupa powstała w grudniu 2016 r. Gramy głównie długie formy improwizacji, starając się przynajmniej raz na jakiś czas gruntować pojawiający się na scenie absurd.\nInstastories #historie prawdziwe (Arnold Improv)\n👋 Pokaż nam swojego #Insta a powiemy Ci, kim jesteś! Zajrzymy za #kulisy instagramowych zdjęć, poznamy #szczegóły i obnażymy #prawdę...\nZapraszamy na spektakl improwizowany inspirowany Instagramem, z udziałem publiczności\n#komedia #życie #prawda


Czy w czerwonej strefie znów będą kolejki pod sklepami? Przekonamy się w najbliższych dniach.\nWczoraj wieczorem pięć osób na kasę, dziś już w przypadku sklepów większych jedna osoba na 15 m kw. Czy to przeoczenie, czy naciski handlowców? Jak od jutra będą wyglądały zakupy w czerwonej strefie?\nNie minęła doba, a rząd już łagodzi, a być może urealnia zapowiedziane wczoraj wieczorem ograniczenia w sklepach.\n- Limity dotyczące osób w sklepach w strefach czerwonych zostaną uzależnione, podobnie jak wiosną, od powierzchni. Dla sklepów o powierzchni do 100 m kw. - pięć osób na kasę, dla sklepów powyżej 100 m kw. - jedna osoba na 15 m kw. - napisał na Twitterze Piotr Mueller, rzecznik rządu.\nCzy to już obowiązujący przepis, czy tylko wpis w mediach społecznościowych? Przepis dotyczący limitu pięć osób na kasę, ogłoszony z kolei na konferencji prasowej premiera Mateusza Morawieckiego, był trudny do zaakceptowania przez handel i mocno ograniczał zakupy klientom. Pięć osób na kasę w osiedlowym sklepiku to przecież nie to samo co pięć osób w markecie meblowym czy dużym sieciowym sklepie odzieżowym w galerii handlowej. Wpis rzecznika nie precyzuje jednak, czy chodzi o kasy w sklepie, czy czynne kasy.\nJak będzie, zobaczymy w praktyce. Sklepy spożywcze i drogerie już ćwiczyły różne rozwiązania z limitami osób na kasę czy na metry kwadratowe. Dla reszty handlu to nowość, więc pewnie trwa przeliczanie, ilu w danej placówce klientów będzie można wpuścić. Niektóre sieciowe sklepy spożywcze już ogłosiły, że wydłużą czas pracy swoich placówek. Czy za ich przykładem pójdzie cała branża handlowa?\nPrzypominamy, że od wczoraj obowiązują już godziny dla seniorów. W godzinach od 10 do 12 w spożywczych, drogeriach, aptekach i na poczcie zakupy mogą zrobić jedynie osoby powyżej 60. roku życia. Co ważne, godziny dla seniorów obowiązują tylko od poniedziałku do piątku.\nOd kilku tygodni branża handlowa znów naciska na zawieszenie na czas pandemii ograniczeń w handlu w niedziele. I być może jej apele teraz zostaną wysłuchane. Jak poinformował szef KPRM Michał Dworczyk, rząd analizuje przywrócenie handlu w niedzielę. Miałoby to rozładować ruch w sklepach. Nie podano jednak żadnego terminu. Nie nie wiadomo też, czy zniesienie ograniczeń dotyczyłoby tylko czerwonej strefy, czy całego kraju.\nCzy obawiasz się ograniczeń w handlu?\ntak, to bardzo komplikuje codzienne życie\nnie, dam sobie radę, tak jak poprzednio\ntrudno powiedzieć, życie pokaże


Buty wizytowe męskie - kolekcja wiosna 2021 - Sklep Casu.pl\nKażdy mężczyzna powinien posiadać w swojej szafie buty, które sprawdzą się podczas eleganckich przyjęć, uroczystych kolacji, ślubu znajomych lub biznesowych spotkań. Nasz sklep internetowy z butami wychodzi naprzeciw potrzebom wszystkich mężczyzn i oferuje wysokiej klasy buty wizytowe męskie, które idealnie dopełnią elegancki look. Proponujemy efektowne, a jednocześnie bardzo wygodne pantofle męskie na każdą okazję. Różne modele i odcienie, które masz do wyboru na Casu.pl, pozwolą Ci dobrać obuwie wizytowe męskie do własnych potrzeb i upodobań. Zobacz najnowsze fasony na sezon 2020.\nPrezentowane przez nas eleganckie buty męskie to kwintesencja stylu i jakości. Wykonane ze starannie wyselekcjonowanych skór i materiałów, nie tylko świetnie prezentują się na nodze, ale także zapewniają maksimum wygody. Każda dostępna u nas para obuwia wyróżnia się solidnością wykonania i dbałością o detale. W zależności od preferencji, możesz wybrać obuwie męskie lakierowane lub klasyczne, w odcieniach czerni, brązu, szarości lub granatu. Proponujemy Ci pantofle męskie o prostej i minimalistycznej stylistyce, a także fasony zdobione eleganckimi przeszyciami lub kolorowymi wstawkami. Casu.pl to wyjątkowy sklep z butami online, któremu możesz zaufać. W naszym asortymencie znajdziesz atrakcyjne buty skórzane męskie w najlepszych cenach!


Zapuszczanie włosów z kosmetykami Babuszka Agafia - immortall.pl\nZapuszczanie włosów z kosmetykami Babuszka Agafia\nPaździernik 13, 2017 admin\tLeave a comment Babuszka agafiakosmetyki Babuszka agafianaturalne kosmetykirosyjskie kosmetyki\nW ostatnich czasach coraz większą popularnością cieszy się regularna i skrupulatna pięlęgnacja włosów. Wzrasta także świadomość na temat używania produktów do włosów, które oparte są na naturalnych składnikach. Jedną z czołowych marek jest Babuszka Agafia, która należy do znanej rosyjskiej firmy Pervoe Reshenie. W jej asortymencie znajduje się wiele produktów, których zadaniem jest poprawienie kondycji włosów, przyspieszenie ich wzrostu, a także widoczne gołym okiem wygładzenie. Kosmetyki Babuszka Agafia nie zawierają w swoim składzie żadnych niepożądanych substancji- np. SLS- ów, silikonów czy parabenów. Ich wyjątkowe działanie zawdzięczają zawartości syberyjskich olejków, ekstraktów, a także maceratów z ziół.\nKosmetyki na porost włosów Babuszka Agafia\nOgromną zaletą kosmetyków do pielęgnacji rosyjskiej marki jest to, że pozytywnie wpływają na stan włosów. Dzięki temu, w szybki i skuteczny sposób możemy je zapuścić do wymarzonej długości i cieszyć się przepiękną, zdrową fryzurą.\nPierwszym krokiem w zapuszczaniu włosów jest ich wzmocnienie. Słabe i wypadające włosy nie wyglądają dobrze, a ich wzrost jest ograniczony. Wzmacniający Balsam nr 1 na cedrowym propolisie (tutaj klik) to produkt, który skutecznie regeneruje włosy, dzięki czemu stają się one mocniejsze. W jego składzie znajdują się woski z kwiatów, olej cedrowy, a także cedrowy propolis.\nW celu stymulacji wzrostu włosów warto wypróbować Olej stymulujący wzrost włosów (sprawdź tutaj). Pobudzanie przez niego cebulek włosów wynika z zawartości, między innymi, oleju z lnu syberyjskiego, oleju z nasion asyżu oraz mięty. Produkt ten należy nałożyć na włosy i skórę głowy przed myciem, a następnie standardowo umyć włosy.\nDrożdżowa maska Babuszka Agafia\nZwolennikom mniej tłustych konsystencji z pewnością przypadnie do gustu Drożdżowa maska do włosów stymulująca wzrost (kliknij tu). Nie od dziś wiadomo, że nasze babcie stosowały drożdże jako kurację upiększającą dla włosów. W składzie maski, poza drożdżami, znajdują się takie składniki, jak: sok z brzozy, olej z kiełków pszenicy i olejek z dzikiej róży. Maska nie tylko pobudza wzrost włosów, ale także je wygładza i odżywia.\nStosowanie produktów do pielęgnacji marki Babuszki Agafii gwarantuje posiadanie pięknych, odżywionych włosów, które będą szybko rosły, a ich wypadanie będzie ograniczone do minimum.\nJak wykonać idealny makijaż produktami Catrice?Previous Post


Na czym kompletując wyprawkę dla dziecka nie można oszczędzać? | Fachowa wiedza na co dzień Na czym kompletując wyprawkę dla dziecka nie można oszczędzać? – Fachowa wiedza na co dzień\n5 maja 2022 - Dzieci i młodzież\nGdy dziecko przychodzi na świat, młoda mama chce być do tego dobrze przygotowana, dlatego już na początku trzeciego trymestru ciąży, a nawet pod koniec drugiego, kiedy ma jeszcze sporo siły i nie oczekuje już na rozwiązanie zabiera się za kompletowanie wyprawki dla maluszka. Czego nie może w niej zabraknąć i na czym absolutnie nie można oszczędzać? Poznajcie nasze sprawdzone rady.\nNie oszczędzaj na pieluszkach, gdyż skóra dziecka jest naprawdę wrażliwa\nBez wątpienia przed narodzinami dziecka rodzice chcą zaoszczędzić na tym, na czym się da, zwłaszcza gdy nie jest to ich pierwsza pociecha, bo gdy jest to pierworodny maluch, to jednak potrzebne jest absolutnie wszystko. Na pewno nie można oszczędzać na pieluszkach dla dziecka, bo co zaskakujące propozycje poszczególnych producentów różnią się i niektóre są bardziej, a inne mniej chłonne. A przecież trzeba zadbać o to, by już na samym początku dziecko nie dorobiło się odparzeń i podrażnień. Warto zatem wybierać te najbardziej polecane do wrażliwej skóry i kupić kilka pojedynczych paczek różnych producentów, by sprawdzić, na które skóra malucha najlepiej reaguje i które przy tym są najbardziej chłonne. Przydadzą się też pieluszki tetrowe wielorazowego użytku. One są prawdziwym niezbędnikiem, bo przydają się też na przewijakach czy w czasie gdy dziecku musi odbić się po posiłku. Wtedy takową pieluszkę kładzie się na ramieniu. Pieluszki tetrowe, podobnie jak pampersy muszą być najwyższej jakości.\nWybieraj najwyższej jakości ubranka dziecięce, choć w tym przypadku jest sposób na oszczędności\nJuż wiesz, że na pieluszkach nie zaoszczędzisz, choć te wielorazowego użytku oszczędzą nieco Twój portfel. Na pewno nie należy kupować także ubranek dziecięcych niższej jakości. Powinny być to produkty certyfikowane Oeko Tex-100. czyli wykonane z najwyższej jakości bawełny. Jednak tu akurat jest pewne pocieszenie, w końcu takie można znaleźć wśród ubranek używanych po starszym dziecku czy otrzymanych od członków rodziny, których maluchy już wyrosy z okresu niemowlęctwa. Ostatecznością są second-handy. W każdym takim przypadku trzeba oczywiście pamiętać o wypraniu odzieży używanej przed użyciem w proszku hipoalergicznym. Co ważne, to samo należy zrobić z odzieżą nową przed założeniem na skórę dziecka. Na proszku hipoalergicznym też nie można oszczędzać.\nNie oszczędzaj na systemach monitorowania oddechu dziecka i wybierz te sprawdzone przez innych rodziców\nWarto przy tej okazji wspomnieć o systemach monitorowania oddechu, które może nie są tradycyjnymi elementami wyprawki. Niemniej jednak wielu rodziców zdaje sobie sprawę, jak dużym zagrożeniem jest SIDS, czyli zespół nagłej śmierci łóżeczkowej i w takie systemy inwestują. Oczywiście monitor oddechu musi być najwyższej jakości. Powinien być wyczulony na możliwość zadławienia się dziecka czy blokady górnych dróg oddechowych. Wysokiej jakości urządzenie zmniejsza częstotliwość fałszywych alarmów, a jednocześnie w porę informuje o zagrożeniach.\nDedykowane kosmetyki, ale i witaminy są absolutnie niezbędne\nWarto pamiętać także o odpowiednich kosmetykach. Oliwki dla dzieci do kąpieli, które jednocześnie mogą służyć jako szampony do włosów to dobry wybór dla delikatnej skóry maluszka. Warto wybrać też odpowiednią wanienkę z wkładką, dzięki której kąpanie będzie bezpieczne. Mokre chusteczki do przewijania, zasypki, a także kremy na odparzenia to elementy, których nie może zabraknąć. Nie można oszczędzać też na witaminach. Dla noworodków szczególnie ważne jest regularne przyjmowanie witaminy D, którą można podawać w kropelkach.\nPamiętaj o uniwersalnych kocykach dla niemowląt\nKocyki dla niemowląt, z których możesz robić rożki, korzystać z nich na przewijakach i w kojcach dla dzieci to absolutne must have. Taki kocyk zabierzesz też ze sobą na spacer z dzieckiem w wózku, by zapewnić mu komfort termiczny. Oczywiście kocyki powinny być wykonane z wysokiej jakości naturalnego materiału o miękkiej strukturze. Przy użyciu odpowiedniej wielkości kocyka można zawinąć dziecko w rożek i nie trzeba korzystać z gotowych modeli, a tym samym można zaoszczędzić. Kocyk rozłożysz na ziemi zamiast kojca, a maluch będzie mógł na nim raczkować, leżeć i bawić się zabawkami.\nZabawki rozwijają już od pierwszych chwil życia, dlatego postaw na bujaczki i czarno-białe książeczki. Oszczędności są możliwe, gdy takie rzeczy otrzymasz od znajomych czy rodziny albo masz je po starszym rodzeństwie malucha. Na dziecku w pierwszych miesiącach życia naprawdę trudno jest oszczędzać.


Marsz równości 2021 trasa - artykuły | Polska Times\nPLUS Gej over. ArcyPolacy i ich czyste karki, czyli co jest złego w chęci przywrócenia prawa przeciwko sodomii\nPolityczna burza wokół Parady Równości w Warszawie. "Prawo i Sprawiedliwość nie zgadza się na seksualizowanie dzieci" 16\n10 czerwca 2019, 7:39\nParada Równości 2019. Warszawa: Utrudnienia dla kierowców, zamknięte ulice 8.06 i zmiany w komunikacji miejskiej\nParada Równości 2019, Warszawa. W sobotę ulicami stolicy przejdzie Parada Równości. Osoby przemieszczające się po mieście muszą być przygotowane na utrudnienia. Niektóre ulice będą zamknięte, a część autobusów i tramwajów zmieni trasy. Szczegóły znajdziecie w tekście poniżej.\n8 czerwca 2019, 9:19\nRzecznik prezydenta Rzeszowa: Decyzja o zakazie Marszu Równości jest nieodwołalna 21\nMarsz Równości był jeden a do tego 29 kontrmanifestacji. Wiadomo, że nie przekazywałyby sobie one znaku pokoju i uścisków w geście przyjaźni i wzajemnego zrozumienia. Nie czarujmy się - komentuje Maciej Chłodnicki, rzecznik prezydenta Rzeszowa.\n5 czerwca 2019, 12:01\nŚrodowiska katolickie chcą zakazania marszu równości w Rzeszowie. Apelują nawet do posłów [ZDJĘCIA] 32\nChoć Marsz Równości, zwany tęczowym planowany jest w Rzeszowie dopiero na 22 czerwca, niektóre środowiska już chcą go zablokować.\n2 maja 2019, 13:48\nParada równości w Stambule odbyła się mimo zakazu. Policja użyła gumowych kul\nAktywiści LGBT zorganizowali paradę równości w Stambule, mimo zakazu wprowadzonego przez turecki rząd.\n2 lipca 2018, 9:25


Francuskie ciasteczka z bananami | BettyPisze.pl\nTym razem poszłam na łatwiznę. Przyznaje miałam lenia i nie chciało mi się specjalnie nic robić, ale miałam apetyt na coś do kawki. Dobrze na taki nagły głód mieć w lodówce gotowe francuskie ciasto bo można wyczarować z niego szybko wiele smakołyków. W domu były też banany więc pomysł na bananowe ciasteczka zrodził się błyskawicznie. Francuskie ciasteczka z bananami były tak pyszne, że tak samo błyskawicznie zniknęły z talerza mimo, iż zrobiłam je z podwójnej porcji bo aż z dwóch płatów ciasta. Polecam to szybki i sprawdzony sposób na głoda 🙂\n1 płat francuskiego ciasta wystarcza na 10 ciastek\n2 łyżki najlepiej brązowego cukru, ale może być tez biały do oprószenia\nZaczynamy od włączenia piekarnika by zdążył się nagrzać bo jak wspomniałam ciasta przygotowuje się szybciutko.\nPłat ciasta rozwijamy, kroimy na pół, a potem każdą część na kolejne 5 części by powstało 10 prostokątów.\nBanany kroimy na plasterki. Na połowę każdego prostokąta nakładamy po 3 plasterki banana, każdy musi nachodzić odrobinę na siebie. Na drugiej połowie każdego prostokąta robimy 3 nacięcia, z każdej strony zostawiając centymetr nienaciętego ciasta.\nKażdy prostokąt składamy na pół by powstał kwadrat. Ponacinaną połową ciasta zakrywamy część na której leżą banany. By kwadraciki dobrze się zamknęły dociskamy je do siebie najlepiej widelcem. Jajko roztrzepujemy widelcem lub rózgą i smarujemy wszystkie ciasta, a następnie oprószamy cukrem. Układamy je na blasze wyłożonej papierem, można wykorzystać ten w którym zawinięte było ciasto. Wstawiamy do nagrzanego do 200 stopni C. piekarnika i pieczemy aż się zarumienią 17-20 minut.\nFantastycznie smakują na ciepło podejrzewam, że na zimno też, ale niestety nie doczekały by to sprawdzić 🙂\nTagiciasteczka ciastka z bananami francuskie ciastka gotowanie kuchnia francuska prosta kuchnia przepis


Jerzy Jarowy, Dyrektor Polskiego Przedstawicielstwa, TeleTrade-DJ International Consulting Ltd Warszawa - GoWork.pl\nWywiady TeleTrade-DJ International Consulting Ltd\nJerzy Jarowy Dyrektor Polskiego Przedstawicielstwa TeleTrade-DJ International Consulting Ltd\nPosiada ponad 10-letnie doświadczenie na rynkach finansowych. Specjalizuje się rynkiem walutowym oraz kryptowalutowym w TeleTrade. Jego preferowana analiza ceny to analiza techniczna. Ukończył studia na kierunku Zarządzanie Organizacją. Jego pasją jest trading, ale w wolnym czasie gra również w koszykówkę, szachy oraz podróżuje. Zna 4 języki obce: angielski, rosyjski, ukraiński i francuski.\nTeleTrade to globalna firma, są Państwo prawie na całym świecie. Czy taka globalność to plus, czy minus w Państwa biznesie?\nZdecydowanie plus. Dzięki globalności a co za tym idzie - ponad 4 tysięcy specjalistów pracujących lub współpracujących z naszą marką TeleTrade opinie bazujemy w pracy z klientem nie tylko na naszej wiedzy ale na doświadczeniu.\nKto jest dla TeleTrade Polska klientem idealnym?\nStaramy się dotrzeć do dwóch typów klientów. Pierwszy to osoba, która chce się zaangażować w tradingu na międzynarodowym rynku finansowym. Jesteśmy świadomi tego, że potrzeba czasu na zrozumienie mechanizmów wpływających na zmiany kursów, dlatego też osoba początkująca może brać udział w licznych szkoleniach grupowych. Dodatkowo jeżeli chce przyspieszyć proces edukacji to najlepszych rozwiązaniem będą indywidualne szkolenia, które cieszą się równie dużym zainteresowaniem. Szkolenia odbywają się w naszym biurze w Warszawie w Warsaw Trade Tower a dla osób spoza Warszawy organizujemy sesje na Skype. Drugim typem klienta są doświadczeni traderzy dla których ważna jest indywidualnie dopasowana oferta.\nCzym dokładnie zajmuje się TeleTrade Polska? Co dokładnie wchodzi w zakresie świadczonych przez Państwa usług?\nGłównym produktem TeleTrade jest udostępnienie możliwości handlu na międzynarodowych rynkach finansowych poprzez instrumenty jakimi dysponujemy. Wszystkie instrumenty znajdą Państwo na naszej stronie internetowej www.teletrade-dj.pl.\n·Forex - największa giełda walutowa\n·CFD na akcje\n·CFD na waluty\n·CFD na index\n·CFD na surowce\n·CFD na crypto\nTak jak już wspomniałem najbardziej zależy nam na świadomych inwestorach. Świadomy inwestor to ktoś kto wie dlaczego zarobił i dlaczego stracił. W naszym biurze w Warszawie cyklicznie organizujemy szkolenia, na których staramy się wyjaśniać mechanizmy międzynarodowych rynków finansowych. Wielu osób właśnie to pokazuje jako naszą największą zaletę, nie zostawiamy klienta na łaskę szczęścia ale staramy się dzielić się tym co najcenniejsze czyli praktyczną wiedzą. Ponadto nasz dział analiz codziennie komentuje wydarzenia na rynkach finansowych co z pewnością a wiemy to również od klientów TeleTrade opinie, iż ułatwia im to rozpoczęcie każdego dnia tradingu.\nJak wygląda poziom konkurencji w tej branży? Jaką pozycję w tym wszystkim zajmuje TeleTrade? Opinie na rynku są różne?\nKiedy 10 lat temu zaczynałem pracować w branży finansowej nie zdawałem sobie sprawy, iż wsiadam do pociągu pędzącego szybciej niż wagony TGV. Jest to swoista codzienna zdrowa, co najważniejsze walka z konkurencją, która codziennie podnosi adrenalinę i powoduje, że przestałem pić codziennie kawę.\nJakie regulatory mają nad Państwa działalnością piecze?\nNajważniejszym dla nas regulatorem oczywiście jest Komisja Nadzoru Finansowego. Tak naprawde to ta instytucja ustala zasady działań brokerów w Polsce oraz co ważne w naszej branży stara się eliminować graczy nieuczciwych. Oprócz KNF TeleTrade Polska posiada wszystkie niezbędne pozwolenia i rekomendacje pozwalające na działanie w Polsce oraz Unii Europejskiej. Wszystkie niezbędne informacje znajdują się na naszej stornie www.teletrade-dj.pl\nW jaki sposób można sprawdzić wiarygodność podobnych do TeleTrade Polska firmę?\nWszyscy regulatorzy zaczynając od polskiego KNF, CySEC czy unijna dyrektywa MiFID posiadają własną stronę internetową na której dostępne są wyszukiwarki licencji czy zezwoleń. Na rynku znajduje się wiele nieuczciwych graczy, więc zachęcam do identyfikacji brokera przed pierwszą wpłatą kapitału.\nJakie warunki oferuje TeleTrade Polska dla osób, które chcąc zacząć inwestować.\nMarketingowo dobrze by powiedzieć, że najlepsze. Jednak jeśli prześledzimy oferty legalnie działających brokerów na Polskim rynku reguły gry są takie same, a różnić się można tylko podejście do klienta i pracowników. W TeleTrade Polska stawiamy na specjalistów i nie boimy się ich pokazywać. Może brzmi to banalnie ale często zdarza się, że ludzie nie identyfikują się z firmą w której pracują. Według naszej polityki to człowiek jest najważniejszym ogniwem biznesu i warto nie tylko o niego dbać jak o złote jajko ale dać mu szansę i pokazać, iż warto razem z TeleTrade Polska dążyć do wspólnie wyznaczonego celu. Przekłada to się również na pracę z klientem.\nDiametralnie na lepsze. Zamiast iść w ilość poprzez działania w KNF branża poszła w jakość. Nielegalne jest już posiadanie stu call center z tysiącem pracowników i codziennie atakowanie setek tysięcy osób telefonami, iż “akcje jakiejś spółki zaraz urosną ale jeszcze można na nich zarobić”. Teraz każdy pozyskany kontakt jest ważny i dzięki temu nasi klienci posiadają odpowiednio dobrą obsługę klienta, temu TeleTrade opinie są na na najwyższym poziomie.\nJak według Państwa będzie wyglądała TeleTrade Polska za 10 lat?\nRynek jest zmienny jednak jednym z głównych celów TeleTrade Polska z pewnością pozostanie stabilny rozwój jako licencjonowany broker działający w Polsce oraz poszerzanie rodziny TeleTrade Polska o wiele nowych twarzy w naszym biurze. Jako globalna marka z pewnością pragniemy wejść na nowe rynki. Trzymam kciuki, aby już za kilkanaście miesięcy nasza marka była widoczna np. w USA czy Australii.\nJak według Państwa będzie wyglądała branża, w której działacie za 10 lat?\nCiężkie pytanie bo w tradingu staramy się nie analizować, aż tak dalekiej przyszłości ale mam nadzieje, iż instytucje takie jak KNF czy prokuratura wytną z rynku nieuczciwą konkurencję co oczyści rynek da trochę oddechu uczciwym firmom.\nNiewielu Brokerów reklamuje się swoimi pracownikami, zazwyczaj są to gwiazdy światowego formatu. TeleTrade Polska stawia na swoich specjalistów?\nMam opinie że inwestowanie w naszych pracowników przynosi efekty i jest duża szansa że wkrótce będziemy mogli nazwać jednego z naszych pracowników gwiazdą światowego formatu. A także jest mnie niezmiernie miło poinformować o rozpoczęciu współpracy z angielskim klubem piłkarski z Burnley, który występuje w Premier League jako Burnley F.C. Firma TeleTrade od grudnia 2017 roku stała się jednym z głównych sponsorów klubu z hrabstwa Lancashire. Zachęcamy do kibicowania i śledzenia poczynań drużyny Burnley F.C.\nInwestycyjną przyszłością stają się powoli kryptowaluty czy TeleTrade Polska udostępnia również możliwość handlu popularnym Bitcoin, czy Ethereum\nTak, TeleTrade Polska udostępnia możliwość handlu na najpopularniejszych kryptowalutach takich jak: Bitcoin, Bitcoin Cash, Ethereum, Litecoin, Dashcoin. W najbliższym czasie planujemy poszerzyć ofertę o kolejne.\nMoja opinia jest taka że zależy jak zdefiniujemy problem. Dla brokera, który gra nieczysto będą to kolejne przepisy KNF a dla brokera takiego jak my który przestrzega prawa jedyną przeszkodą jest zła sława robiona przez tych pierwszych. Jeśli weźmiemy pod uwagę rekrutację na pracownika niestety nasza branża kojarzy się typowo z call-center. W naszej firmie tak nie jest nawet jeśli ktoś ma chęci na poznanie globalnych rynków finansowych to oferujemy wiele rozwiązań na podjęcie pracy w TeleTrade Polska. Opinie naszych pracowników mówią sami za siebie.\nJakie nagrody i wyróżnienia Państwo otrzymaliście? Czy któreś z nich jest dla Was wyjątkowym powodem do dumy? Jeśli tak dlaczego?\nOtrzymaliśmy wiele nagród jako globalna marka. Wszystkie z nich znajdą Państwo na naszej stronie internetowej www.teletrade-dj.pl. Najcenniejszą nagroda dla nas zdecydowanie jest uśmiech naszych pracowników. Znowu może brzmi to banalnie jednak jeśli pracownik jest zadowolony ze standardu zatrudnienia w 200% oddaje to w swojej codziennej pracy z klientami.\nNowych świadomych inwestorów, którzy będą chcieli poświęcać i czas i środki na poznawanie globalnych rynków finansowych i może już tak bardziej przyziemnie nam nic a naszym klientom dobrychy decyzji inwestycyjnych.


Człowiek jest istotą z jednej strony prostą – maszyną biologiczną – która powstaje w wyniku biologicznych procesów napędzanych chemią i zjawiskami fizycznymi. I duża część współczesnych na tym poprzestaje, traktując człowieka jako zwierzę myślące, a same procesy myślowe to tylko wynik ewolucji, odpowiedniej biochemii mózgu. Świadomość ma być według tego toku myślenia tylko pewnym dodatkiem do tych czysto przyziemnych procesów, pewnym błędem systemu, zbiegiem okoliczności. A cała racjonalność człowieka, a więc umiejętność używania rozumu, jest tylko rozwinięciem cech, które występują u innych naczelnych. Człowiek ma być więc pełnym pakietem ewolucyjnym – rozum, przeciwstawny kciuk, inteligencja – środek do panowania nad światem.\nW sumie pewnie można byłoby się zgodzić z taką tezą na poziomie pure science, ale są przynajmniej dwie przesłanki, które każą nam się zastanowić nad tym, czy człowiek to tylko przestrzeń fizyczna, która jest przyczyną rozumu i emocji, czy jednak jest coś jeszcze. Coś pozafizycznego czy może lepiej powiedzieć ponadfizycznego – metafizycznego. Jakie to przesłanki?\nKarol Marks pisał, że to byt określa świadomość. Czyli że to, co poza nami – warunki zewnętrzne – najbardziej wpływa na to, kim się stajemy, jacy jesteśmy. Dzięki takiemu założeniu teoretyk komunizmu wieszczył kres kapitalizmu. Bo przecież im bardziej lud pracujący miast i wsi będzie ciemiężony, im większe będą nań nakładane ciężary, tym bardziej – przy pomocy agitatorów i dyktatury politycznej – uzyska on świadomość polityczną. Oczywiście antykapitalistyczną.\nJak wiemy, nic takiego się nie stało, a kiedy rewolucja kroczyła w 1920 roku na zachód, to w Polsce natrafiła na najsilniejszy opór właśnie ze środowisk wiejskich i robotniczych. Poparcie dla przecież już wykształconego w Europie komunizmu w Polsce było w granicach błędu statystycznego. Oczywiście komuniści mogą się upierać, że to wszystko wina propagandy kleru i kapitalistów. Ale przecież kler nie obiecywał niczego przyziemnego, a kapitaliści byli po prostu kapitalistami. Więc co mogli obiecać ludowi pracującemu? Kler – zbawienie po śmierci, a kapitaliści – wynagrodzenie za pracę.\nI tutaj dochodzimy do klucza świadomości. Do tego, co nas definiuje. Człowiek ma świadomość wykraczającą daleko poza świat materialny, poza pieniądze i zaszczyty. Dowodem na to może być bezinteresowna chęć oddania za kogoś życia. I znów pojawią się głosy, że to wynik prania mózgu. Czy na pewno? Czy ludzie umierali dobrowolnie za jakąkolwiek ideę, z którą by się nie zgadzali i głęboko nie identyfikowali? Czy ludzie ponoszą dobrowolne ofiary za nic? Śmiem twierdzić, że nie.\nŚwiadomość jest więc pewnym pierwiastkiem, który ucieka naukom ścisłym, chociaż chcą one go wcisnąć do tej biochemicznej zupy naszych hormonów i elektrycznych procesów w mózgu. Świadomość jednak to coś więcej niż proste widzenie siebie w miejscu i czasie, ale również patrzenie tam, gdzie nie widzi mędrca szkiełko i oko. W duszę?\nI tu znów odezwą się głosy dawno już umarłych teoretyków, których idee są reanimowane i pudrowane na różne kolory, często mieniące się feerią barw – że religia to opium dla mas. Religia towarzyszy człowiekowi od momentu, w którym możemy to sprawdzić, a więc od czasów wynalezienia pisma. A przecież archeolodzy znajdują figurki, rysunki czy ceramikę, które jasno wskazuje na cele kultu. Więc można, bez narażania się na większy błąd, stwierdzić, że religia, a może szerzej – myślenie religijne, towarzyszy człowiekowi od zarania.\nOczywiście, można tłumaczyć sobie, że człowiek, który nie rozumiał (i nadal do końca nie rozumie) otaczającej go rzeczywistości, zjawisk i fenomenów, próbował wytłumaczyć to sobie istnieniem vis maior, siły wyższej. Bo tak wygodniej, bo wtedy nie trzeba się zastanawiać nad rzeczywistością – to tłumaczenia niewierzących.\nA tak naprawdę to przecież dowód na to, że człowiek myśli metafizycznie i w momencie, w którym świadomość mówi mu, że przecież nie ma władzy nad naturą – pojawia się myślenie metafizyczne. Musi być, idąc tym tropem, coś lub ktoś silniejszego od człowieka, kto to wszystko stworzył, kto tym kieruje i kto ma w tym jakiś cel.\nZresztą, jeśli prześledzimy historię religii, to zobaczymy, że ewoluowała ona od animizmu poprzez wiarę w duchy przodków aż do religii zinstytucjonalizowanej – mniej lub bardziej. Nie jestem w stanie uwierzyć, że miliardy osób na ziemi dają się nabrać na tę czy inną religię, jakby to były jakieś bajki. Uważam, że jest to dość mocny dowód na przenikanie się fizyki i metafizyki w człowieku.\nZresztą – myślenie religijne to nie tylko wiara w Boga, bogów, bożki, duchy przodków czy wielkiego ducha ziemi. To także wiara w los, w przeznaczenie, w gwiazdy, w przypadek. Można pokusić się o śmiałą tezę, że każda wiara to coś metafizycznego, bo przecież nie opartego na faktach.\nKiedy kilkanaście lat temu studiowałem w Niemczech na Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie nad Menem, filozoficzno-socjologicznym mateczniku rewolucji 1968 roku, przekonałem się na własnej skórze, czym jest wiara, a czym jest wiedza – w mniemaniu niektórych. W języku niemieckim można powiedzieć ich denke (ja myślę) i ich glaube (ja wierzę) w tych samych okolicznościach i powszechnie rozumiane są (były?) te stwierdzenia jako synonimiczne albo przynajmniej dopuszczalne było ich zamienne stosowanie. Na jednych zajęciach, kiedy wyrażałem pewien sąd (studiowałem historię), użyłem tego drugiego zwrotu. Pani profesor spojrzała na mnie z niesmakiem i powiedziała: „na uniwersytecie myślimy – nie wierzymy”. Takie to było moje zderzenie z racjonalnością.\nFascynujące jest to, że w świecie powszechnego ateizmu, coraz powszechniejszego antyteizmu i kultu rozumu ogromną popularnością cieszą się wróżki, tarociści, horoskopy i przepowiednie. Mają przecież swoje własne kanały w telewizji, programy w dużych stacjach radiowych w najlepszych godzinach. Skoro człowiek jest tylko myślącą małpą, to skąd to pragnienie transcendencji? Skąd pragnienie poznania niepoznawalnego? Może jednak metafizyka jest częścią człowieka.\nPewnie można by szukać jeszcze innych przesłanek, żeby udowodnić, że człowiek to nie tylko zlepek przypadkowych komórek, które w wyniku ewolucji samoistnie wytworzyły świadomość, ale przekonanych nie trzeba przekonywać, a nieprzekonani, cóż – potrzebują zobaczyć, żeby uwierzyć.


Matka Feministka [Agnieszka Graff] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00324 010870 20678706 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Agnieszka Graff Liczba stron:\nISBN: 978-83-65369-78-9 Data wydania: 2017-09-19\nSpis treściWstęp – czyli o tym, jak się wypada z obiegu, i jak powstała ta książkaPodziękowania CZĘŚĆ I Umatczynić Polskę Plecami do matekMatka Polka już tu nie mieszka Parytety to za mało – czyli co z tą opieką? Nie tylko oczy dziecka – dzieciństwo, rodzicielstwo, pracaWięcej niż równy kawałek tortu. Wystąpienie na kongresie kobiet 2012 Umatczyńmy polskęOptyka Magdaleny Środy: wartością jest pracaOpieka też ma wartość i sensChichot historii, czy jak feminizm zaszkodził kobietomDzietność, równość i podatki CZĘŚĆ II Feminizm spod zjeżdżalniOdrobinę realizmu proszęCo z tą autonomią?Zimne suki, rozlazłe kuryPudelki i koparkiKomisja do spraw niewychodzeniaTo my, przedszkolaki - felieton (raczej) apolitycznyDo czego służy tata?Babski wkurz rewolucyjny11 bilionów dolarów, 2 godziny i 21 minutA dzieci rosną – felieton najzupełniej apolitycznyNie czytaj mi, mamo, byle czego Niezastąpione?Sekretne życie Boba, czyli różnice pomiędzy mamą i tatąNudziarstwo, czyli geje i lesbijki jako rodzicePilnuj, mama, tę kroplówkę!Kapitalizm w piaskownicy, czyli jak zostałam matką bandyty„Bachor”, czyli odtrutkaDziecko to nie towarSzczyp polski tradycyjnyChłopiec z lalką, nic specjalnegoStara konserwa, nowa zawartość będzie lepiej?(cudze) cierpienie uszlachetniarodzic, czyli matka? Matka, czyli dziwka?„Życie” w natarciuFelieton piłkarskiSuper! Czekając na aniołyZakończenie. Równość i matka naturaWybrane lektury macierzyńsko-feministyczne Wykaz pierwodrukówPrzypisyWszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.\nWstęp – czyli o tym, jak się wypada z obiegu, i jak powstała ta książka„Graff została konserwatystką, odbiło jej od macierzyństwa” – taka plotka chodziła po mieście, podczas gdy ja gotowałam ekokaszki i regularnie bywałam w miejscach, które nazywają się „Fiku-miku” albo „Hula-kula”, a w wolnych chwilach pisywałam felietony do miesięcznika „Dziecko”. Zwykle człowiek nie zna plotek na swój temat, ale ta do mnie trafiła, bo wygadała mi ją na manifowym beneficie dawna przyjaciółka z feministycznej organizacji pozarządowej. Piszę „dawna”, bo widuję ją na imprezach feministycznych, a od dawna na takich imprezach nie bywam. Wypadłam z obiegu. Dlaczego? Bo na feministyczne spotkania nie przychodzi się z dwulatkiem. Ani nawet z pięciolatkiem. A ja nie mam go z kim zostawić. Albo nie chcę go z nikim zostawiać. O subtelnej różnicy między „nie mam” a „nie chcę” i o tym, jak ta granica się w praktyce zaciera, można napisać powieść. Oczywiście byłaby to powieść dla matek, bo nikogo innego to rozdarcie – chęć uwolnienia się od dziecka choćby na chwilę i tęsknota za nim, gdy wreszcie się uda – specjalnie nie ciekawi. Nie o mnie tu chodzi, o mój rzekomy konserwatyzm czy związane z macierzyństwem emocjonalno-organizacyjne dylematy. Nie o mnie tu chodzi, ale o trudny splot dwóch tematów: opieki i emancypacji, macierzyństwa i feminizmu. Otóż mam poczucie, że w polskim feminizmie temat macierzyństwa budzi opór i zniecierpliwienie. A jeszcze bardziej niż temat – konkretny wymiar opieki nad dzieckiem jako bezpłatnej pracy, która spada niemal w całości na kobiety. Feministyczny obieg, z którego w czerwcu 2009 roku wypadłam, zostając mamą Stasia, zajmował się macierzyństwem literacko, historycznie i antropologicznie (Matka Boska, Matka Polka, Polonia, obraz matki w polskiej kulturze), ezoterycznie (Wielka Bogini), metaforycznie („Matki Założycielki”, „matronat”). Jednak feministki dopiero zaczynały się dobierać do tej tematyki od strony bardziej praktycznej, czyli za pomocą narzędzi socjologicznych i ekonomicznych. Zaledwie parę lat wcześniej polski ruch kobiecy dostrzegł w ogóle obecność matek w swoim gronie. Stało się to za sprawą Sylwii Chutnik, późniejszej założycielki Fundacji MaMa, a w 2007 roku twórczyni manifowego Kids-Bloku, czyli platformy dla dzieci rodziców uczestniczących w organizowanych przez Porozumienie Kobiet 8 marca corocznych demonstracjach1. Nie jestem na tym terytorium pionierką – ta książka ma wiele polskich inspiracji. Listę lektur, które uważam za szczególnie ciekawe (choć niekoniecznie zgodne z moimi poglądami), znajdziecie na końcu. Do kluczowych inspiracji, jakie towarzyszyły powstawaniu tej książki, należą eseje Sylwii Chutnik, zabawna i wzruszająca książka Macierzyństwo non-fiction Joanny Woźniczko-Czeczott, prace socjolożki Izy Desperak, analizy i wypowiedzi publiczne Ireny Wóycickiej oraz przełomowy zbiór tekstów Pożegnanie z Matką Polką? pod redakcją Elżbiety Korolczuk i Renaty Hryciuk (na tyle dla mnie ważny, że poświęcam mu osobny tekst), a także teksty dotyczące ubóstwa i kobiet zamieszczone w Bibliotece Think Tanku Feministycznego. Wciąż jednak tematyki macierzyńskiej jest w polskim feminizmie zastanawiająco niewiele, a osoby, które ją podejmują, łączy szczególne poczucie osamotnienia. I nadal brakuje osadzonej w polskich realiach feministycznej książki, która kompleksowo podjęłaby analizę emocjonalnego, ekonomicznego i społecznego wymiaru macierzyństwa, a jednocześnie zarysowała projekt społecznej i politycznej zmiany. Od razu powiem, że moja książka tej luki nie wypełnia – to zbiór publicznych wystąpień i felietonów, prędzej seria wycieczek w teren niż kompleksowa analiza tematu. Stawiam tu wiele pytań – politycznych pytań o macierzyństwo – i na wiele z nich nie potrafię odpowiedzieć. Nie mam pojęcia, jak należy docenić pracę opiekuńczą kobiet, by jednocześnie nie przyczynić się do utrwalenia stereotypu, który głosi, że praca domowa to wyłącznie ich domena. Nie wiem, jak zachęcić ojców do większego zaangażowania w rodzicielstwo, jak skutecznie egzekwować alimenty, jak zmusić pracodawców do szanowania praw rodziców ani jak równościowo wychowywać dzieci. Oczywiście mam na każdy z tych tematów rozmaite przemyślenia. Przede wszystkim jednak wiem, że te pytania musimy stawiać, a odpowiedzi są pilnie potrzebne. Jeśli my – ludzie wierzący, że równość płci stanowi istotną wartość, o którą warto zabiegać – nie będziemy ich szukać, zrobią to za nas ultrakonserwatyści. Już to robią. O tym, dlaczego tak się stało, jest pierwszy rozdział tej książki. O co mi chodzi konkretnie z tym „upolitycznionym macierzyństwem” i koniecznością zmiany? O to wszystko, co w polskiej rzeczywistości budzi rozgoryczenie, wściekłość, a często wręcz rozpacz matek, a nie znajduje żadnego oddźwięku w debacie publicznej. Z jednej strony mamy rodzinne „ideolo”: wciąż słyszymy, że dla Polaków, a szczególnie Polek, najważniejsza jest rodzina, a w rodzinie – jak wiadomo – najważniejsze jest dobro dziecka. Łączy się z tym podszyta pogardą litość dla bezdzietnych i czułostkowe idealizowanie macierzyństwa: kwiatuszki, laurki i piosenki dla mamy, co ma włosy jak atrament. A z drugiej strony jest praktyka kulturowa i społeczna, która z osoby opiekującej się małym dzieckiem – czyli de facto matki, bo aktywne ojcostwo jest u nas zjawiskiem marginalnym – czyni w Polsce pariasa. Żyjemy w społeczeństwie, które nieustannie deklaruje szacunek dla rodziny i macierzyństwa – a zatem dla więzi pomiędzy matką a dzieckiem – ale jednocześnie organizuje ludziom życie zgodnie z indywidualistycznym założeniem, że jednostki są bytami odrębnymi, autonomicznymi i w pełni odpowiedzialnymi za siebie. Te byty mają zarabiać kasę, płacić podatki, odkładać na emerytury, oczywiście każdy na swoją. Im bardziej osobno, odrębnie, autonomicznie, tym lepiej. Relacja całkowitej zależności, sytuacja więzi totalnej jest w tym neoliberalnym społeczeństwie anomalią, skandalem. To dlatego matka małego dziecka, zwłaszcza matka samotna, staje się społecznie niewidzialna. Współczesna kultura ma jej do powiedzenia tylko tyle: „Urodziłaś dziecko – to twoja prywatna sprawa. Weź za nie teraz odpowiedzialność”. Efektem jest ogromna frustracja kobiet, wewnętrzne rozdarcie, nieustanne poczucie winy, bezradność wobec stawianych przez otoczenie sprzecznych wymagań. Poświęć się dziecku, karm piersią, pracuj na pełnym etacie, rozwijaj się, inwestuj w rozwój dziecka. A przede wszystkim: radź sobie sama i nie zawracaj nam głowy swoimi potrzebami. Zależnie od kondycji ekonomicznej i poziomu wsparcia, jakie kobieta ma w najbliższych, to rozdarcie ma wymiar mniej lub bardziej dramatyczny. Czy muszę podawać przykłady? Bezradność państwa i społeczne pobłażanie dla ojców-rozwodników, którzy uchylają się od płacenia alimentów (jest tych panów cała armia, statystyki są wstrząsające)2. Agresja wobec kobiet w ciąży w przestrzeni publicznej i środkach komunikacji. Najgorszy w Europie system świadczeń socjalnych dla rodziców, zwłaszcza rodziców dzieci niepełnosprawnych. Nagminne – i powszechnie tolerowane, mimo że niezgodne z prawem – zwalnianie z pracy kobiet wracających z urlopów macierzyńskich i wychowawczych. Brak miejsc w przedszkolach, o żłobkach nie wspominając. Dramat niepłodnych par, atmosfera wstydu wokół niepłodności i wciąż niezałatwiona kwestia in vitro. Przedmiotowe traktowanie kobiet z dziećmi przez lekarzy i skandaliczne warunki w szpitalach dziecięcych, gdzie towarzyszący dziecku rodzic często nie może nawet rozłożyć na podłodze materaca. Arogancja władzy wobec kryzysów spowodowanych na przykład likwidacją funduszu alimentacyjnego czy obniżeniem wieku szkolnego. Czy wreszcie taki drobiazg, jak bezwstydna pogarda dla matek wpisana w krajobraz polskich miast, czyli całkowity brak wózkowej infrastruktury (na przykład wind i podjazdów)3. Wiele ważnych spraw pominęłam – lista rodzicielskich skarg jest w Polsce długa. Rzecz w tym, że nie ma ona odzwierciedlenia w debacie publicznej. Macierzyństwo jest w Polsce „świętością”, a o świętościach rozmawia się ogólnikowo i z namaszczeniem, bez wdawania się w takie szczegóły, jak ściągalność alimentów czy podjazdy dla wózków. Każdy i każda, kto usiłuje ten temat wprowadzać do debaty publicznej, oskarżany jest o „roszczeniowość”. W marcu 2014 roku, gdy kończę pisać ten wstęp, media donoszą, że zdesperowani rodzice niepełnosprawnych dzieci okupują Sejm. Domagają się podwyższenia świadczeń oraz tego, by ich całodobowa opieka traktowana była przez państwo jako zawód. Przy okazji można się dowiedzieć, na jakie kwoty mogą liczyć: zasiłek pielęgnacyjny to 153 zł (przysługuje osobom niepełnosprawnym w stopniu znacznym); świadczenie pielęgnacyjne (przyznawane opiekunom) wynosi 620 zł. Ewentualne dodatki do świadczenia to kwoty do 420 zł. Protestujących oskarża się o „roszczeniowość” oraz o to, że ich protest ma charakter „polityczny”. Owszem, ma. Przecież o to właśnie chodzi, że prawa rodziców to kwestia polityczna, którą polscy politycy nieustannie spychają do sfery prywatności4. Opieka nad małym dzieckiem pochłania ogromne ilości czasu, energii, funduszy, a także emocjonalnego zaangażowania. Tak dużo, że na niewiele innych spraw tych zasobów starcza. Wszystko to dzieje się w kulturze, która ten gigantyczny wysiłek matek lekceważy, traktując opiekę nie jako pracę, ale jako „naturalne kobiece zajęcie”, nieistotną krzątaninę. Ignorując ten wymiar kobiecej egzystencji lub zajmując się nim czysto teoretycznie i na chłodno, ruch kobiecy de facto godzi się na niechęć ze strony dziewczyn i kobiet, które zostają matkami. Poznałam ich sporo. Niektóre z nich otarły się o „gender” na studiach, ale szybko po porodzie stwierdziły, że feminizm jest nie dla nich – kiedyś tak, ale teraz już nie. Inne próbują połączyć te perspektywy, ale czują się w tym osamotnione. Jedna z nich opisała to obrazowo: „Dostałam cycem w twarz. Byłam feministką, ale feminizm, który znałam, nie miał mi nic do powiedzenia o macierzyństwie. Właściwie to kazał mi czekać, aż mała zaśnie – albo wreszcie urośnie i pójdzie do przedszkola – abym mogła wreszcie znowu być «sobą». Odnalazłam siebie, robiąc krok ku dziecku”. Inna mówi tak: „Nadal jestem feministką, ale na własny sposób, taki bardziej macierzyński. I nie sądzę, by większość feministek czuła ze mną jakąś ideową więź”. Łączy je poczucie osamotnienia. Nie wierzą, by istniała wspólnota takich jak one matek feministek. Często natomiast wspominają z goryczą artykuły i wywiady prasowe, w których profesor Magdalena Środa, najbardziej rozpoznawalna polska feministka, twarz Kongresu Kobiet, pisze, że ciąża to nie choroba, narzeka, że polskie matki nagminnie biorą lipne zwolnienia, dowodzi, że urlop macierzyński to płatne wagary, albo deklaruje, że wróciła do pracy kilka dni po porodzie, a problem pracy domowej zbywa uwagą, że „pierze pralka, prasować nie trzeba, gotować uwielbiam. A sprząta mi pewna pani”5. Długo starałam się jej – i polskiego feminizmu – bronić. Przecież gramy w jednej drużynie. Osobiście ogromnie lubię Magdę Środę, od lat kibicuję jej politycznym i społecznym przedsięwzięciom (w niektórych zresztą uczestniczę), a wiele jej tekstów i inicjatyw głęboko podziwiam. Jestem jednak przekonana, że te wypowiedzi – i kampanie w rodzaju kongresowej „superwoman” – mają dla ruchu kobiecego opłakane skutki. Młode matki, które codziennie przekonują się, że pralka sama jednak nie pierze, czują się przez ten ruch zlekceważone i odtrącone6. W kraju, gdzie tak wygląda feminizm, doświadczenie macierzyństwa automatycznie kieruje kobiety w objęcia konserwatyzmu. Pisząc te słowa, nie biję się tylko w cudze piersi. Moje trzy poprzednie książki są od problematyki macierzyńskiej dalekie, a gdy się do niej brałam, pisałam rzeczy, które dziś wprawiają mnie w zażenowanie. Zdarzyło mi się zresztą kilka razy wysłuchać krytyki, z którą nie potrafiłam się zmierzyć. Znajome matki nieśmiało zwracały mi uwagę, że Świat bez kobiet to książka, w której jest kilka rozdziałów poświęconych mediom, ale nie ma tekstu o macierzyństwie, nie ma nic o realnych problemach rodziców. Nie bardzo umiałam im odpowiedzieć. Sprowadzałam całą sprawę do wymiaru organizacyjnego oraz kwestii kontroli nad własnym życiem – wiedzy, czego się chce, i umiejętności podejmowania świadomych wyborów, ewentualnie domagania się od państwa, by nam te wybory umożliwiło. Dziś rozumiem, że „wybór” jest często pozorny – to jeden z głównych wątków tej książki. Cały bowiem kłopot w tym, że macierzyństwo – to upragnione i wyczekiwane, ale także to przypadkowe – w niewielkim stopniu podlega racjonalności i kontroli. To jest doświadczenie, które konfrontuje nas z rolą przypadku w życiu, z granicami własnych sił i wpływu na rzeczywistość. A także z brakiem autonomii: dziecka, bo ono długo nie będzie w pełni odrębnym człowiekiem, i własnej – bo musimy zaspokoić potrzeby dziecka, a do tego niezbędne jest wsparcie innych ludzi. Nie da się tego doświadczenia pogodzić z pełnym zaangażowaniem w pracę zawodową. Jest zbyt absorbujące, zbyt nieprzewidywalne. „Tego się nie da pogodzić” – to zdanie słyszałam dziesiątki razy od kobiet, które w mniejszym lub większym stopniu „wypadały z obiegu”, zostając matkami. Czy z własnej woli? Trudno powiedzieć. Bo o to właśnie chodzi, że macierzyństwo podważa nasze przekonania dotyczące woli, samostanowienia, wolności wyboru. Już słyszę pełne irytacji pomruki, że to „gadka konserwatywna”. Rzecz jednak w tym, że to jest gadka kobieca, którą wciąż słyszę, kiedy rozmawiam z matkami małych dzieci. Macierzyńskie rozdarcie ma wymiar emocjonalny, ale także ekonomiczny. Nie da się dylematów związanych z macierzyństwem sprowadzić do zgrabnego hasła: „dajmy kobietom wybór”. Cóż to za wybór: urodzić, albo poczekać do trzydziestki, a może i czterdziestki, ryzykując kłopoty z płodnością? Albo taki: zostać w domu z maluchem i nie mieć co włożyć do garnka, czy może oddać do żłobka i umierać z niepokoju i tęsknoty? To nie są żadne wybory. Po pierwsze dlatego, że macierzyństwo to pasmo kryzysów i konieczności. Po drugie dlatego, że w człowieku jest zarówno potrzeba autonomii, jak i potrzeba więzi. Matki nie tylko chcą, ale i muszą te sprzeczne potrzeby jakoś godzić. Znam młodą dziewczynę, której macierzyństwo od początku uwikłane jest w niemożność decydowania: przypadkowy seks w maturalnej klasie, niechciana, ukrywana przed rodziną ciąża, depresja, potem już za późno na zabieg, dramatyczne pytanie, czy oddać dziecko do adopcji, decyzja na nie. Moja znajoma jest feministką, ale jej historia ma happy end jak w konserwatywnej opowiastce o „aborcyjnym ocaleńcu”: pojawia się dziecko, a wraz z nim wielka do niego miłość. Ale jest też mniej radosny wymiar tej sytuacji: ojciec ulatnia się na długo przed porodem, jest wielka bieda, całkowita zależność od rodziny, rozstanie z marzeniem o studiach, codzienna szarzyzna. Przez trzy miesiące moja znajoma miotała się między opieką nad niemowlęciem a pracą w supermarkecie, gdzie obowiązuje zakaz noszenia przy sobie komórki, a stawka godzinowa to osiem złotych. Gdy ostatni raz z nią rozmawiałam, właśnie rezygnowała z przedszkola, na które jej zwyczajnie nie było stać, bo nie miała pracy. A nie mając pracy, nie ma szans na przedszkole. Co roku spotykamy się na manifie, bo tam – w odróżnieniu od większości feministycznych imprez – jest Kids-Blok, czyli właśnie miejsce dla dzieci. W warunkach polskiej biedy liberalna kategoria wolnego wyboru wydaje się kpiną. A warto pamiętać, jaka jest skala tej biedy: stopa bezrobocia to 14 proc. (dla kobiet jest ona zawsze nieco wyższa); jedna czwarta Polaków pracuje na tzw. umowach śmieciowych, bez etatu, bez zabezpieczeń społecznych; dwa miliony ludzi żyje poniżej progu ubóstwa7. Bieda i związany z nią b r a k wyboru wpędza młode matki w wieloletnią zależność od najbliższej rodziny (równie często od dziadków, jak od ojców dzieci). Kobiety są w Polsce odpowiedzialne za dzieci, a jednocześnie pozbawione wsparcia ze strony państwa. I nic im nie pomogą nasze dywagacje o kulturowym konstruowaniu płci, wolnym wyborze czy historycznie zmiennym obrazie macierzyństwa. Feministyczny brak zrozumienia dla macierzyństwa jest lustrzanym odbiciem obojętności i irytacji, jakie w obiegu konserwatywnym budzi feminizm czy szerzej – kobiece aspiracje zawodowe, nasza potrzeba autonomii. Nie, nie zostałam konserwatystką. Nie podzielam poglądu, że macierzyństwo stanowi „esencję” kobiecości. Zauważam tylko, że wiele kobiet to matki, i upieram się, że jest to doświadczenie, od którego nie da się abstrahować, projektując wizję równości płci. Nie godzę się na podział: feminizm dla niezależnych, konserwatyzm dla udomowionych. I jestem głęboko przekonana, że udomowienie jest z macierzyństwem nieuchronnie związane. Nie da się zbudować więzi z małym człowiekiem, nie spędzając z nim czasu. Aby zostać matką, trzeba być tam, gdzie nasze dziecko, czyli, nie czarujmy się, najczęściej w domu. Można jednak i należy pytać: na jak długo, na jakich warunkach i kto ma za to płacić? *** Matka Feministka to archiwum moich zmagań z tą problematyką. Zawarte w tej książce teksty pochodzą z różnych etapów mojego macierzyństwa i myślenia o macierzyństwie. Pierwszy rozdział powstał całkiem niedawno i nie był nigdzie dotąd publikowany; stanowi próbę zrozumienia, dlaczego polski feminizm unika tematu macierzyństwa i co z tego wynika. Kolejny tekst to moje feministyczne pożegnanie z mitem Matki Polki – punktem wyjścia była recenzja ze wspomnianej książki pod redakcją Elżbiety Korolczuk i Renaty Hryciuk. Kolejne teksty to publiczne rozważania o równości i opiece – wystąpienia na trzech kolejnych Kongresach Kobiet, które ukazywały się potem na łamach „Gazety Wyborczej”, oraz przełomowy w moim myśleniu esej pt. Umatczyńmy Polskę, napisany wspólnie z Elżbietą Korolczuk. Dalej się robi nieco bardziej intymnie i rozrywkowo – Feminizm spod zjeżdżalni to felietony publikowane w miesięczniku dla rodziców małych dzieci „Dziecko” i w „Wysokich Obcasach”, kobiecym (i równościowym...) dodatku do „Gazety Wyborczej”. Wiele z nich pisałam w pięknym, ale i trudnym dla mnie okresie urlopu wychowawczego, gdy świadomie zrezygnowałam z pracy na uczelni, oddając niemal cały swój czas i uwagę dziecku. Początkowo traktowałam to zadanie jako chałturę – łatwe źródło pieniędzy, których brak bardzo nam wtedy doskwierał. Stopniowo jednak chałtura zmieniała się w wielką przygodę, a działo się tak między innymi pod wpływem czytelniczek, które pisały do mnie maile i spierały się na forach. Przygotowując tę książkę do druku, wróciłam do tekstów, które pisałam, gdy Staś był bardzo mały. Niektóre mnie zdziwiły, inne wzruszyły. Niektóre nieco zirytowały. Tu ówdzie coś dopisałam lub dorzuciłam przypis, a w kilku miejscach to i owo wycięłam. Nie zmieniałam jednak felietonów sprzed kilku lat gruntownie, nie redagowałam pod tezę. Traktuję je trochę jak dokumenty minionej epoki. Jest dla mnie ważne, że wtedy czułam i myślałam właśnie tak. Dlatego wszystkie felietony z „Dziecka” trafiły do książki – nawet te, które wydają mi się dziś nieco naiwne lub egzaltowane, a także te osobiste, oderwane od kwestii politycznych, zanurzone w domowości. A teraz ostrzeżenie. To nie jest książka zwierzeniowa, choć dobrze wiem, że ten i owa takiej się właśnie książki po mnie spodziewają. Zawiodą się: Matka Feministka to nie jest rzecz o tym, jak Agnieszka Graff została mamą, jak bardzo tego chciała i co z tego wynikło, gdy wreszcie się udało. Nie przepadam za współczesną kulturą zwierzeń, w której to, co intymne, tak łatwo staje się publiczne, i wszystko – a zwłaszcza sprawy trudne i bolesne – jest na sprzedaż. Jako kulturoznawczynię ciekawi mnie to zjawisko, sporo o nim czytałam i chyba rozumiem, dlaczego Oprah Winfrey, królowa zwierzeniowej telewizji, jest jedną z najbogatszych osób na świecie – mówi się wręcz o „opryfikacji” kultury amerykańskiej8. Wiem też dobrze, że feminizm, zwłaszcza w Stanach Zjednoczonych, od kilku dekad w zwierzeniowym rytuale uczestniczy – osobiste historie kobiet służą upolitycznieniu kobiecej sprawy. Znaczna część książek wymienionych na końcu tak właśnie działa, bo przecież o to chodzi w feminizmie, że „prywatne jest polityczne”. W ostatnich latach sporo się zwierzeniowego feminizmu macierzyńskiego naczytałam, a kilka książek z tego gatunku zrobiło na mnie wielkie wrażenie. Cóż, ja piszę inaczej. Przywołuję osobiste doświadczenia, ale pilnie strzegę granic. Przede wszystkim dlatego, że prywatność nigdy nie jest do końca nasza własna, a zdradzając własne sekrety, nieuchronnie odkrywamy cudze życie. Ale także dlatego, że nadmiar prywatności ciąży jak fatum nad polską debatą o rodzicielstwie: moim celem jest właśnie u p o l i t y c z n i ć macierzyństwo, nie zaś opowiedzieć o własnym doświadczeniu. No dobra, trochę się zagalopowałam. Bo to jednak jest książka o mnie – o tym, co mi się przydarzyło na placu zabaw i w drodze do przedszkola. O mojej intelektualnej i emocjonalnej podróży ku... No właśnie, jak by to nazwać? Powiedzmy, że chodzi o feminizm umatczyniony i o macierzyństwo feminizmem podszyte. O jedno i o drugie. W równym stopniu. Zostałam matką, nie przestając być feministką.\nPodziękowania Matka Feministka nie powstałaby, gdyby Justyna Dąbrowska, ówczesna redaktorka naczelna miesięcznika „Dziecko”, nie zaprosiła mnie w maju 2010 roku na jego łamy. Justyna jest także redaktorką tej książki – dziękuję za wsparcie na obu etapach i za ważne dla mnie rozmowy oraz porady. Drugą kluczową postacią jest Elżbieta Korolczuk, której nazwisko wielokrotnie się w tej książce pojawia – dziękuję, dziękuję, dziękuję. Dziękuję też uczestnikom, uczestniczkom oraz gościom i gościniom mojego seminarium w Instytucie Studiów Zaawansowanych Krytyki Politycznej („Co się stało z drugą Falą?” 2012/13 i „Feminizm nam współczesny” 2013/14). Dzięki Wam sporo rzeczy przeczytałam, przemyślałam i zrozumiałam. Jestem ogromnie wdzięczna Annie Bedyńskiej, Wojtkowi Radwańskiemu, Bernardowi Osserowi i Dominice Wróblewskiej, których zdjęcia znalazły się w tej książce. Dzięki Wam Matka Feministka jest matką wieloznaczną i atrakcyjną. To nie są ilustracje – Wasze fotografie stanowią zupełnie osobny tekst. To dla mnie wielki zaszczyt, że mogę Was gościć w mojej książce. Dziękuję też wszystkim bohaterom i bohaterkom zdjęć za to, że zgodzili się na ich wykorzystanie. Matkę Feministkę pisałam oczywiście sama... ale jednak trochę nie sama. Zawarte w tej książce teksty powstawały pod wpływem niezliczonych rozmów z moimi przyjaciółkami i znajomymi – matkami. Toczyłyśmy je przy piaskownicy albo w szatni – czekając, aż skończą się zajęcia z piłki czy pływania. Toczyłyśmy je na kinderbalach i podczas odwiedzin domowych, które miały uspołecznić nasze dzieci – ale uspołeczniały także nas. Toczyłyśmy je także w mailach, bo czasem trudno się było spotkać. Dziękuję zwłaszcza Ani (mamie Zosi i Stefana), Justynie (mamie Jędrusia), Klaudynie (mamie Róży), Mai (mamie Tymona i Hugona), Iwonie (mamie Niny i Marcina), Olce (mamie Aleksa), Ani (mamie Dominika i Filipa), Kasi (mamie Mai i Julki), Magdzie (mamie Hanci i Antka), Poli (mamie Bruna i Mirona), Monice (mamie Ignasia i Zosi), a także matkom feministkom: Kindze (mamie Stasia), Ani (mamie Bronki) i Sylwii (mamie Bruna). Nie ma już Iwci (tragicznie zmarłej mamy Krzysia, Kubusia i Kajtka), ale zdążyłam z nią przegadać setki godzin. O macierzyństwie rozmawiałyśmy rzadko, bo to jeszcze nie był mój czas. Często zastanawiałam się, pisząc, co Iwona by na to powiedziała. Tymczasem dziękuję Wojtkowi i Joannie; wasza rodzinność i rodzicielstwo wiele mnie nauczyły. Dziękuję też Małgorzacie Durskiej, mojej koleżance z Ośrodka Studiów Amerykańskich, która podsunęła mi wiele lektur i pomysłów, a także mobilizowała do pracy. I jeszcze Kasi, mamie Agnieszki, babci Stasia – czyli mojej mamie, z którą odbyłam w życiu całkiem sporo ważnych rozmów. A teraz najważniejsze. Moim pierwszym czytelnikiem jest zawsze Bernard – mój ukochany partner, mąż, przyjaciel – tata Stasia. Jesteś w tej książce mocno obecny, mimo że nie pada w niej Twoje imię. Dziękuję za wszystkie uwagi, za tonowanie egzaltacji i gniewu, a przede wszystkim za to, że czujnie pilnowałeś, bym nie przekroczyła w tej książce ważnych dla nas granic. Dziękuję, że cenisz i chronisz naszą prywatność. Masz rację – nie wszystko jest polityczne. Muszę jednak odnotować, że to o Tobie myślałam, pisząc z sympatią o zaangażowanych, mądrych i czułych ojcach. I jeszcze o moim tacie, który nie tylko był i jest dobrym ojcem, ale też nieodmiennie kibicuje swojej córce jako mamie i jako feministce. Staś nie umie jeszcze czytać, ale to przecież jemu należy się główne podziękowanie. Jest Cię w tej książce pełno, ale starałam się szanować Twoją prywatność, nie zdradzać żadnych osobistych sekretów. Często też myślałam o Tobie – gdy dorośniesz – jako o przyszłym czytelniku tej książki. Mam nadzieję, że Ci się spodoba ten zagmatwany ślad naszych wspólnych przygód na placach zabaw, wspólnych lektur i niezapomnianych rozmów. Dzięki Tobie poszerzyłam znacznie swoją wiedzę z zakresu gender: teraz wiem to i owo o biednym Williamie, który płakał, bo chciał mieć lalkę, oraz o męskiej tożsamości Boba Budowniczego. I o sobie samej też.\nCZĘŚĆ I Umatczynić Polskę\nPLECAMI DO MATEKWzrusza mnie manifowy Kids-Blok, z roku na rok coraz bardziej oblężony przez kolejne roczniki feministycznych dzieciaków. Cieszy mnie, że przy Kongresie Kobiet powstał (zresztą z mojej inicjatywy) Klubik Malucha, który umożliwia udział w tej imprezie mamom małych dzieci. A jednak... Czy to nie zdumiewające, że ani Manifa, ani Partia Kobiet, ani Kongres Kobiet nie postawiły dotąd polityki rodzinnej państwa i praw rodziców w centrum swojego zainteresowania? Dlaczego oprócz Fundacji MaMa (prężnej i często obecnej w mediach, ale przecież niewielkiej) i Fundacji Rodzić po Ludzku (ważnej, ale skupionej wyłącznie na kwestii porodów) nie istnieje w Polsce żadna organizacja feministyczna działająca na rzecz matek? Sądzę, że to nie jest przypadkowe przeoczenie, ale wynik pewnego splotu kulturowych i politycznych okoliczności. Polski ruch kobiecy rozwijał się w kontekście przemian po roku 1989, a osią jego tożsamości od początku był opór wobec potęgi politycznej i kulturowej Kościoła katolickiego. I chyba tu jest sedno sprawy. Rzecz w tym, że Kościół widzi w kobietach w y ł ą c z n i e matki, a macierzyństwo uważa za szczególne „powołanie”, „geniusz” kobiecy, jedyne dostępne kobiecie źródło „godności”. Paradoksalnie, dotyczy to także kobiet bezdzietnych, a nawet sióstr zakonnych. Kościelny i narodowy dyskurs o macierzyństwie i kobiecości nie jest tematem Matki Feministki – pisałam o nim w moich poprzednich książkach. Polecam wam jednak mały eksperyment: wrzucenie do wyszukiwarki słów „macierzyństwo” i „powołanie”. Uzyskacie taką m.in. wykładnię kobiecej natury: Każda dziewczyna, każda kobieta jest stworzona i powołana do tego aby być matką, niezależnie od tego, czy powołanie to będzie realizować w rodzinie czy w życiu zakonnym. Tylko w ten sposób może doświadczyć spełnienia i prawdziwego szczęścia (...) Każda kobieta powołana jest do macierzyństwa i to powołanie towarzyszy jej przez całe życie. Macierzyństwo jest źródłem jej szczególnej godności. W wymiarze duchowym jest ona matką zawsze i dla każdego9. Kobieta to matka, i basta. Jest matką nawet wtedy, gdy matką nie jest. Zgodnie z tym przekonaniem Kościół stara się kształtować sumienia, prawo i obyczaje w Polsce. Skoro macierzyństwo jest dla kobiety stanem naturalnym i nieuchronnym, czymś w rodzaju fatum, to przecież nie może ono podlegać racjonalnemu planowaniu. Stąd radykalny opór Kościoła przeciw legalnej aborcji, ale także antykoncepcji, edukacji seksualnej i leczeniu niepłodności. Tu nie ma miejsca dla ludzkich decyzji – tu ma działać wola nieba. Trudno się dziwić, że działając w krajobrazie politycznym zdominowanym przez wpływy ludzi (a de facto mężczyzn) myślących w tych kategoriach, ruch kobiecy widział w macierzyństwie przede wszystkim ideologię i przymus, przed którym kobiety należy bronić. Pragnienie macierzyństwa i problemy związane w wychowaniem dzieci znalazły się w dużej mierze poza obszarem naszych zainteresowań. To były nasze sprawy prywatne, nasze osobiste historie. Sprawą publiczną, i to palącą, była walka o prawa reprodukcyjne. Nikt nie postanowił, że tak będzie. Tak się po prostu stało. Sądzę, że w pewnym sensie było to nieuchronne – tę perspektywę wymusiła na nas wprowadzona w 1993 roku, pod czujnym okiem episkopatu, ustawa antyaborcyjna. Zapisany wówczas w polskim prawie przymus rodzenia niechcianych dzieci jest czymś oburzającym, wielką krzywdą i wielką przemocą patriarchalnego społeczeństwa wobec kobiet. Zmiana tego prawa pozostawała w centrum naszych wysiłków, nawet jeśli w ostatnich latach przesłoniły ją nieco inne tematy (m.in. kwoty wyborcze, o które walczył Kongres Kobiet). A jednak... A jednak feminizm musi mieć coś do powiedzenia o macierzyństwie. Musi – jeśli chce być ruchem masowym, a nie kulturową czy akademicką niszą, w której czyta się niezrozumiałe dla ogółu teksty, lub klubem „kobiet sukcesu”, które walczą ze „szklanym sufitem”, twierdząc, że macierzyństwo nijak nie wpływa na ich życie zawodowe. Nie czarujmy się: wpływa, i to bardzo. I w gruncie rzeczy wszystko jedno, czy jest to macierzyństwo z przypadku, czy z wyboru. Dziecko zmienia wszystko – to sentymentalny banał, ale także życiowa prawda. Macierzyństwo to dla ogromnej większości kobiet gigantyczny wysiłek, wielka praca, a przy tym doświadczenie fundamentalne, zmieniające życiowe priorytety i perspektywy na rzeczywistość. Z perspektywy ruchu kobiecego kluczowe jest to, że fakt zostania matką bardziej niż cokolwiek innego w życiu kobiety powoduje, że staje się ona ofiarą dyskryminacji. Kobiety zarabiają mniej niż mężczyźni, to fakt dla feminizmu zasadniczy. Ale też matki zarabiają znacząco mniej niż kobiety bezdzietne10. Powiecie, że to naturalne, bo skoro matki zajmują się dziećmi, to pewnie mniej pracują? Prawda i nieprawda. Zgoda, że urlopy macierzyńskie utrudniają życie pracodawcom, czyniąc ze znikających co pewien czas kobiet „trudnych” pracowników. To się zmieni dopiero wówczas, gdy urlopy zaczną brać mężczyźni. Tymczasem jednak z badań jasno wynika, że matki pracują wydajniej i intensywniej niż kobiety bezdzietne, a niższe płace i bariery w awansie zawodowym są w znacznym stopniu pochodną p r z e k o n a n i a pracodawców, że matka to gorszy pracownik. I drugi wymiar całej sprawy – sposób w jaki rozumiemy słowo „praca”. Jak to się dzieje, że tak łatwo znika nam z oczu ta praca, jaką jest wychowanie dzieci, sprzątanie, gotowanie czy pranie? Dawno już oszacowano wartość nieodpłatnej pracy kobiet na 30 proc. PKB. Jak zauważa Anna Dryjańska: „Gdyby nagle jej zabrakło, państwo zostałoby zmuszone do gruntownej i – co równie istotne – szybkiej przebudowy polityki społecznej. Gdyby kobiety zrzuciły nieodpłatną pracę ze swoich barków na barki mężczyzn lub państwa, wiele postulatów środowisk kobiecych, powtarzanych od dziesiątków lat w kolejnych raportach i manifestach, zostałoby spełnionych – i to natychmiast”11. Skąd zatem ciche założenie, że kobietom nic się za ten wysiłek od społeczeństwa nie należy? Czy nie jest ono przypadkiem wynikiem patriarchalnej optyki, z którą feminizm miał przecież walczyć? Jak zorganizować społeczeństwo, by opiekuńcza praca kobiet przestała być niewidzialnym zapleczem dla rynku? Nie ma prostych odpowiedzi na te pytania, ale ruch kobiecy nie może zrezygnować z ich stawiania. Są one dziś bardziej aktualne niż kiedykolwiek przedtem, bo państwa od kilku dekad systematycznie wycofują się ze sfery opieki, a tymczasem społeczeństwa się starzeją. Pracy opiekuńczej będzie więc z roku na rok coraz więcej, a nie mniej. Zajmując się serio tą kwestią, ruch kobiecy wychodzi poza teren wąsko pojętej równości płci. Tu chodzi politykę społeczną. O demografię. O przyszłość całych społeczeństw. Nancy Fraser, jedna z najciekawszych postaci współczesnej filozofii politycznej i teorii feministycznej, dowodzi, że liberalne państwa popełniają wielki błąd, ignorując wagę tej problematyki. Spytana, czy dostrzega ideę, wizję polityczną lub hasło, które mogłoby zjednoczyć ruch feministyczny i inne ruchy emancypacyjne, odpowiada tak: Takim problemem węzłowym polityki emancypacyjnej, który łączy te wszystkie wymiary, a którym ruch feministyczny jest żywo zainteresowany, jest niepłatna praca związana z opieką albo szerzej, z reprodukcją społeczną. Z jednej strony mamy rynki finansowe i polityków powtarzających nam, że w czasie kryzysu zwyczajnie nie stać nas na utrzymanie całego systemu świadczeń socjalnych i usług opiekuńczych, z drugiej strony kobiety są zewsząd zachęcane do wchodzenia na rynek pracy. Zestawienie tych dwóch tendencji grozi kryzysem reprodukcji społecznej właśnie – nie chodzi przecież tylko o gospodarstwa domowe, ale o całą pracę podtrzymywania więzi sąsiedzkich, wspólnoty lokalnej. A to wszystko stanowi lwią część porządku społecznego jako całości12. Z polskiej perspektywy może się to wydać zaskakujące, ale macierzyństwo stanowi obecnie wielki temat ruchów kobiecych na całym świecie. Część badaczek i komentatorek widzi w maternalistycznym zwrocie nie tyle powrót do lewicowych korzeni feminizmu, ile raczej echo neokonserwatywnej ideologii z jej idealizacją rodziny i wzorcami intensywnego rodzicielstwa, które wikłają kobiety w nieustanne poczucie winy. Z drugiej strony trudno nie dostrzec pokrewieństwa między nowym maternalizmem a innymi ruchami społecznymi – takimi jak alterglobalizm, nowe ruchy miejskie czy ruchy ekologiczne – które wyrosły na fali rozczarowana neoliberalizmem. Nie będę tu roztrząsać ani rozstrzygać tego sporu – powiem tylko, że moja sympatia leży po stronie ruchów macierzyńskich. Jestem im gotowa wybaczyć pewien naddatek tradycyjnego „kobiecizmu” (te wszystkie praktyczne porady dotyczące kuchni i wychowania), a nawet, od czasu do czasu, esencjalizm (w manifestach i deklaracjach programowych, a zwłaszcza na blogach macierzyńskich pobrzmiewa czasem wiara, że kobiety są jakoś fundamentalnie odmienne od mężczyzn, bardziej cierpliwe, empatyczne, pokojowe, komunikatywne...). Przełykam to lub pomijam, uznając za nieunikniony folklor, bo z fascynacją i szacunkiem obserwuję skuteczność dyskursu macierzyńskiego w mobilizowaniu kobiet na rzecz sprawiedliwości i równości. Budują trwałe koalicje z innymi ruchami społecznymi, zdobywają fundusze, wpływają na świadomość społeczną i politykę, a przede wszystkim każą nam na nowo przemyśleć podstawowe wartości, na których opiera się funkcjonowanie współczesnych społeczeństw. Bo te społeczeństwa wyglądają dość groteskowo, jeśli spojrzeć na nie z perspektywy kogoś, kto właśnie karmi niemowlę albo usypia dwulatka. Za przykład „macierzyńskiego zwrotu” w ruchu kobiecym niech posłuży fakt, że największą i najskuteczniejszą inicjatywą działającą dziś w USA na rzecz równości płci – a kto wie, czy nie największą organizacją na rzecz zmiany społecznej – jest licząca ponad milion członkiń i członków organizacja Moms Rising13. Jej siła to coś więcej niż wspólnota doświadczeń i poglądów związanych z macierzyństwem. Wystarczy spędzić pół godziny na ich stronie internetowej, by przekonać się, że „Moms” to potężna machina lobbingowa, której cele są dużo szersze niż „problemy matek” czy „równość kobiet i mężczyzn”. Zgodnie ze scenariuszem przewidzianym przez Fraser kwestia opieki nad dziećmi niczym magnes przyciąga inne wielkie tematy związane ze sprawiedliwością społeczną i jakością życia. „Moms” działają na rzecz wprowadzenia płatnych urlopów rodzicielskich i płatnych dni na opiekę nad chorymi członkami rodziny, współfinansowania przez państwo opieki nad dziećmi, elastycznego czasu pracy, emerytur dla kobiet, ochrony środowiska, powszechnie dostępnej służby zdrowia (w tym usług takich jak antykoncepcja i aborcja), ograniczenia dostępu do broni palnej. Lista jest długa i są na niej niezliczone kwestie ważne z perspektywy rodziców, a zaniedbane w Stanach, gdzie – mimo kryzysu ekonomicznego, który mocno nadwyrężył neoliberalną ideologię – wciąż dominuje indywidualizm i wiara w ozdrowieńczą siłę rynku. „Macierzyństwo”, tak jak je rozumieją nowoczesne ruchy macierzyńskie, nie oznacza wiary w jakąś przyrodzoną kobietom odmienność. Oznacza światopogląd, w którym opieka sprawowana nad innymi ma realną wartość i pozostaje w centrum uwagi podczas kształtowania prawa i polityki społecznej. Dlaczego w Polsce nie powstało nic podobnego? Dlaczego nikt, albo prawie nikt, nie próbuje u nas mówić o rodzinie językiem nowoczesnej lewicy? Po pierwsze, powtórzę to raz jeszcze, mamy do czynienia z długotrwałą alergiczną reakcją na pełen celebry i słodyczy ton, z jakim słowo „matka” wypowiada się w konserwatywnym dyskursie katolickim i narodowym. Prawicowe gadanie o „świętości rodziny” i „szczególnej roli matki” bywa nieznośne, to prawda. Jednak efekt tej liberalno-lewicowej alergii jest dla nas fatalny – konserwatyści przejęli w Polsce język wartości wspólnotowych, bez większych przeszkód odbierając nam słowa takie jak „rodzina”, „rodzice”, „macierzyństwo” czy właśnie „wspólnota”. Stali się w tej dziedzinie monopolistami, zostawiając lewicy chłodny język praw człowieka. A może nawet było odwrotnie? Może to liberalna lewica o d d a ł a wspólnotową sferę konserwatystom, okopując się na pozycjach indywidualistycznych? Jeśli tak, to feministyczne omijanie tematu macierzyństwa jest częścią większego procesu jakim jest zanik lewicowego myślenia w Polsce po 1989 roku. Bo przecież myślenie lewicowe nie może być oparte na kategorii autonomii jednostki. Tak czy owak „rodzina” i „matka” kojarzą się już niemal automatycznie z „tradycją” i „narodem”. Zupełnie tak, jakby wyborcy partii lewicowych nie żyli w rodzinach i nie miewali dzieci, nie starzeli się i nie chorowali. Potęga Kościoła jest w tej układance kluczowym elementem, ale jest i drugi, równie istotny – presja rynku. A może raczej bezkrytyczny zachwyt elit transformacyjnych nad wolnorynkową ideologią. Polski ruch kobiecy jest w dużej wierze dzieckiem lat 90. – polskiej transformacji, modernizacji, a zatem także polskiej fascynacji indywidualizmem i neoliberalizmem. Nic dziwnego, że lepiej nam idzie argumentowanie kwestii związanych z wolnością i awansem zawodowym kobiet, także w sferze publicznej, niż postulatów związanych z opieką. Nic dziwnego, że łatwiej przechodzi nam walka o prawo do aborcji niż o prawo do świadczeń – takich jak płatne urlopy opiekuńcze, fundusz alimentacyjny, ubezpieczenia, emerytury – które z matek uczyniłyby pełnoprawne obywatelki. Macierzyństwo jako temat polityczny wymyka się indywidualistycznym schematom myślowym. Nie da się tej kwestii, ot tak, dodać do feminizmu liberalnego, czyli do tej jego wersji, która zakłada odrębność każdej jednostki i chce tej odrębności bronić przed patriarchalną wspólnotą. Macierzyństwo jest przecież najgłębszą formą ludzkiej wspólnoty i zależności. Tu chodzi o więź. Jak zatem urządzić świat, by relacja matki z dzieckiem nie odbywała się, metaforycznie rzecz ujmując, według prawa ojców? Co zrobić, by macierzyństwo nie wykluczało kobiety z uczestnictwa w życiu wspólnoty? To wielki temat współczesnego feminizmu. Podjęcie go wymaga jednak głębokiej zmiany w sposobie myślenia – zmiany, która w Polsce odbywa się niesłychanie opornie. Moim zdaniem zbyt opornie. Gdy chodzi o kwestie związane z opieką, strategia głównego nurtu ruchu kobiecego w Polsce – myślę tu, rzecz jasna, o Kongresie Kobiet – polega na przemilczaniu i omijaniu, marginalizowaniu i odsuwaniu tego tematu na wieczne potem. To nie jest atak – to raczej uznanie własnej porażki. Należę przecież do wąskiego grona osób, które tę tematykę próbowały do Kongresu wprowadzać, wraz z krytycyzmem wobec wolnego rynku, który nieuchronnie jej towarzyszy. Zawarte w tym tomie teksty moich wystąpień z czterech kolejnych Kongresów Kobiet (2010, 2011, 2012, 2013) to dowód, że próbowałam. Nie byłam jedyna: rok w rok współtworzyłam przecież panele o rodzicielstwie, w których uczestniczyły kobiety o poglądach jeszcze bardziej wyrazistych niż moje (m.in.: Aleksandra Sołtysiak, Sylwia Chutnik, Elżbieta Korolczuk, Sylwia Urbańska). Cóż, nie udało nam się. Nasze postulaty nigdy nie stały się priorytetami Kongresu, nasz sposób myślenia nigdy nie przebił się ani do sali plenarnej, ani do umysłów liderek. Tu zawsze priorytetem było zwiększenie udziału kobiet w życiu publicznym i politycznym. Dominował wzorzec „kobiety sukcesu”, która z determinacją pnie się po stopniach kariery, starając się, by życie rodzinne stanowiło dla tej kariery raczej zaplecze niż przeszkodę. Jest świadoma dyskryminacji, gotowa do działania na rzecz innych kobiet, a przy tym głęboko przekonana, że neoliberalny świat to nie tylko ten jedyny możliwy, ale najlepszy z możliwych. Trzeba tylko skutecznie się w nim odnaleźć. Gdy kończę pisać ten tekst, trwa kampania Kongresu Kobiet o nazwie „Superwoman na rynku pracy”. Towarzyszy jej hasło „Matka to nie zawód” – w mniemaniu inicjodawczyń zapewne prowokacyjne, w moim – niemądre i paternalistyczne, wręcz obraźliwe dla kobiet, które poświęciły życie rodzinom lub choćby zrobiły sobie dłuższą przerwę na wychowanie dzieci. Rodzicielska polityka Kongresu – o ile coś takiego w ogóle istnieje – sprowadza się do poradnictwa dla kobiet, jak być „superwoman”, która po porodzie jak najszybciej wróci do pracy, by nie narazić pracodawcy na straty, a potem skutecznie „połączy role”. Do tego dochodzi garść postulatów związanych z opieką nad dziećmi, czyli domaganie się od rządu – nieskuteczne – żłobków i urlopów ojcowskich. Tymczasem ruch kobiecy musi odzwierciedlać realne pragnienia, potrzeby i bolączki matek. Tematów są dziesiątki. Jednak chodzi także o to, by stawiać państwu i społeczeństwu wyzwania natury ogólnej – pytania, które wymusza perspektywa macierzyńska, stawiająca opiekę, a nie rynek w centrum uwagi. Nie chodzi bynajmniej o dywagacje na temat kobiecej natury – te zostawmy teologom. Chodzi o kompleksową wizję polityki społecznej. O autentyczny namysł nad relacją jednostka–wspólnota, o refleksję nad tym szczególnym ludzkim doświadczeniem, jakim jest opieka nad małym dzieckiem, czyli kimś, kto opieki potrzebuje nieustannie. Czy mam wymienić pytania, które należałoby w ramach takiego podejścia zadać? Proszę bardzo, oto one: Czy społeczeństwo ma jakieś szczególne zobowiązania wobec rodziców małych dzieci? Czy należy przyjąć, że opieka to praca o wymiernej wartości – praca na rzecz całej wspólnoty? Albo konkretniej: Czy rodzicom należą się od bezdzietnych podatników pieniądze? Czy państwo powinno zmuszać pracodawców, by przyjmowali matki z powrotem do pracy, gdy wracają z urlopów macierzyńskich? Czy chcemy, by matki małych dzieci były ubezpieczone, nawet jeśli nigdy nie pracowały zawodowo? Czy godzimy się, by wyrzucano je na bruk, gdy przestają płacić czynsz? Albo na odbieranie im dzieci, skoro czynszu nie płacą? Czy chcemy, płacąc podatki, składać się na szczególne ulgi i świadczenia dla rodzin wielodzietnych? Dla rodzin wychowujących dzieci niepełnosprawne? Ktokolwiek zapragnie w Polsce rozpocząć poważną debatę na te tematy, musi liczyć się z agresją, pogardą i szyderstwem. Jeśli wierzyć forom internetowym, większość Polaków ma na każde z powyższych pytań gotową i zwięzłą odpowiedź, a brzmi ona: „NIE”. Dłuższa wersja jest mniej więcej taka: „Nie za moje podatki. Nikt tu nikomu nic nie jest winien. Dzieci ma się wyłącznie na własny rachunek. Dość tych roszczeń”. Zgodnie z tą logiką państwo powinno wkraczać do akcji tylko po to, by odbierać dzieci tym rodzicom, którzy sobie nie radzą. „Trzeba było nie rozkładać nóg” – oto co mieli do powiedzenia internauci, którzy swego czasu komentowali na forach protesty „alimenciar”, czyli kobiet, które po likwidacji funduszu alimentacyjnego zostały z dziećmi bez środków do życia i masowo wyszły na ulice. Podobne reakcje towarzyszyły głodowym protestom zdesperowanych kobiet z wałbrzyskiej dzielnicy Biały Kamień, które w 2008 roku próbowały przeciwstawić się brutalnym eksmisjom. Były wśród nich matki małych dzieci i kobiety w ciąży. Tymczasem na forach internetowych chwalono decyzję władz, by odciąć głodującym wodę, prąd i gaz. Sugerowano, że najlepszym rozwiązaniem problemu biedy matek byłaby ich przymusowa sterylizacja. W mniemaniu komentatorów społeczeństwo nie ma żadnych zobowiązań wobec pozbawionych środków do życia samotnych matek i ich dzieci. Co ciekawe, uciekający przed odpowiedzialnością ojcowie nie zajmowali wcale uwagi forumowiczów14. Podobny typ wrażliwości moralnej jest wpisany w wybitny skądinąd film Leszka Dawida Ki (2011) – opowieść o młodej samotnej matce, która „narzuca” się znajomym, próbując im choćby na kilka godzin podrzucić synka. Ojciec dziecka jest w filmie postacią widmową, a Ki (w tej roli znakomita Roma Gąsiorowska) ewidentnie nie daje sobie rady. Narracja jest tak poprowadzona, by jej bezradność budziła w nas raczej rozbawienie i irytację niż empatię. A już pomysł, że potrzebna byłaby tu głęboka społeczna zmiana, wykracza daleko poza horyzont myślowy twórców filmu. Oto fragment towarzyszącego mu tekstu promocyjnego: „Ki (Kinga) jest jak tornado. Nim zdążysz zamienić z nią słowo, zamieszka u ciebie ze swoim 2-letnim synkiem, rozleje wino, a do drzwi zapuka wietnamski student, prosząc, żebyś pomógł mu wnieść jej pralkę. Zanim się obejrzysz, poprosi o kilka stów pożyczki i odebranie dziecka z przedszkola. Wykorzysta każdego, kto stanie jej na drodze. Czy zdoła ją zatrzymać facet z zasadami?”15. Zaprojektowany przez twórców odbiorca filmu ma się zatem zidentyfikować ze znajomymi bohaterki, którzy co prawda ją lubią, ale nie mają poczucia, by byli jej cokolwiek winni. Przeciwnie, gdyby Ki przerobić w grę komputerową, zadaniem gracza byłoby wymiganie się od udzielenia jej pomocy. Obawiam się, że polski feminizm głównego nurtu nie potrafiłby twórcom i fanom Ki wyjaśnić, że w ich stosunku do zrozpaczonej samotnej matki – mieszaninie obojętności, irytacji i rozbawienia – jest coś etycznie odrażającego. Ki jest przecież taaaaaka zabawna. Film o jej zmaganiach z losem to nic innego jak komedia obyczajowa o nieogarniętej neurotyczce, która zaliczyła „wpadkę” i teraz ma „kłopoty”. Taka właśnie jest polska optyka: widzimy jednostkę, nie widzimy systemu. A już na pewno nie widzimy s i e b i e jako jego współtwórców. Polskie kino potrafi czasem wzniośle mówić o sprawach Narodu, ale nie ma nic do powiedzenia o problemach społecznych. Dlaczego tak się dzieje? To już temat na inną książkę. Na potrzeby obecnej zatrzymajmy się przy takim oto wniosku: poważna rozmowa o macierzyństwie – i szerzej, o sferze opiekuńczej – nieuchronnie łączy się z krytyką neoliberalizmu i głębszą, krytyczną refleksją nad polskim modelem transformacji. Takiej refleksji ciągle w Polsce brakuje. Mainstreamowy dyskurs emancypacyjny nie potrafi się na nią zdobyć, bo jest on dzieckiem transformacji, modernizacji i kultu indywidualizmu rynkowego. Udaje się na tych ideach ciągnąć równościowy wóz dopóty, dopóki chodzi o WOLNOŚĆ – o uwolnienie kobiecej energii, o kwoty na listach wyborczych, o dowartościowanie kobiecych aspiracji, o prawa reprodukcyjne, o walkę z przemocą. We wszystkich tych sprawach przedmiotem zmagań z systemem są prawa kobiet jako jednostek – chodzi o to, by dać kobietom wytchnienie od patriarchalnej polskiej wspólnotowości, która domaga się od nas poświęceń. Sprawy się komplikują, gdy chodzi o RÓWNOŚĆ, czyli de facto o roszczenia kobiet wobec państwa, o redystrybucję środków finansowych, o równościową redefinicję wspólnotowości. Nie da się tego dylematu sprowadzić do sporu między feminizmem równości i feminizmem różnicy. Tu nie chodzi o kobiecą naturę, ale o nasz – feministek – stosunek do rynku, o naszą ocenę transformacji. Ten spór w polskim ruchu kobiecym od kilku lat toczy się na dobre, a kwestia opieki jest przestrzenią, w której te różnice widać najdobitniej. Od kilku lat ze smutkiem i rosnącą bezradnością przyglądam się, jak główny nurt dyskursu równościowego rozmija się z potrzebami i pragnieniami matek. Równolegle z przerażeniem obserwuję skuteczność, z jaką gniew rodziców zagospodarowują skrajni konserwatyści. Podczas gdy feminizm okopał się na pozycjach indywidualistycznych, oni przejęli wszelkie wartości związane ze wspólnotą, a więc także z opieką i macierzyństwem. To nie jest przypadek ani efekt jakiejś szczególnie wyrafinowanej strategii, że małżeństwo Elbanowskich zebrało w 2013 roku prawie milion podpisów pod dziwacznym wnioskiem o referendum, które groziło rozmontowaniem polskiego systemu szkolnictwa. Ich sukces przypisuje się nostalgii za minionym systemem i nieufności rodziców wobec państwa. Moim zdaniem chodziło tu o coś znacznie głębszego: o gniew i frustrację opuszczonych przez polskie państwo rodziców. Karolina i Tomasz Elbanowscy zapewne przejdą do historii głównie dzięki populistycznemu hasłu „ratujmy maluchy”. Warto jednak pamiętać, co było wcześniej. Otóż, w odróżnieniu od ruchu kobiecego, domagali się oni dłuższych urlopów macierzyńskich, a także płatnych urlopów wychowawczych. Zanim rozpętali wojnę o sześciolatki, doprowadzając elity polityczne do paniki, otwarcie krytykowali ustawę żłobkową za to, że jest – jak z dumą stwierdził jeden z polityków – „bezkosztowa”. A także za to, że proponowane w niej standardy opieki nie zapewniają bezpieczeństwa i rozwoju malutkim dzieciom. Feministyczna krytyka ustawy żłobkowej – czuła na realne potrzeby matek małych dzieci, a nie tylko na potrzeby rynku pracy – dotąd nie powstała. Ruch kobiecy skupiał się po prostu na tym, by powstały jakieś żłobki. Tymczasem Elbanowscy z ogniem mówili o realnych potrzebach małych dzieci i o więzi dziecka z matką. Grali na uczuciach, które neoliberalizm ignoruje, a które są przecież kluczowe w doświadczeniu rodzicielstwa. Bronili rodziców nie tylko przed skąpstwem państwa, ale przed brakiem wyobraźni ustawodawcy. Nie jestem ich fanką. Głęboko nie zgadzam się z ich wizją państwa i rodziny. Uważam, że ich pomysły szkodzą Polsce, polskim rodzicom i ich dzieciom. Dla Elbanowskich aktywny rodzic małego dziecka to t y l k o matka, a równość to wroga rodzinie ideologia. W gruncie rzeczy wszystkie ich kampanie sprowadzają się do żądania, by dzieci – te małe i te trochę większe – jak najdłużej zostawić w domu, z dala od zagrożeń jakie niesie socjalizacja. Pomysł Elbanowskich, by zrezygnować z gimnazjów, jest absurdalny, a ich opór wobec reformy programu szkolnego nauczania historii i wypowiedzi o „ideologii gender” świadczą o skrajnym konserwatyzmie. Bądźmy jednak uczciwi: w kwestii potrzeb niemowląt, jakości żłobków i warunków pracy opiekunów dziennych, a także w kwestii nieprzygotowania znaczącej liczby szkół na przyjęcie sześciolatków Elbanowscy mieli po prostu rację. Jednak to nie racja lub jej brak w konkretnych sprawach ma tu zasadnicze znaczenie. Kluczowe jest to, że trafnie zdiagnozowali pogardę, z jaką polskie państwo traktuje rodziców. To wielka porażka polskiego ruchu kobiecego, że nie powstała równościowa, lewicowa wersja rodzicielskich ruchów protestu, że gniew matek zagospodarowali ultrakonserwatyści. Gniew. Znam to uczucie. Wzmaga się ono we mnie za każdym razem, gdy korzystam z dzieckiem z prywatnego ubezpieczenia zdrowotnego (w rejonowej przychodni byliśmy dwukrotnie i wystarczy) lub przeznaczam ponad połowę mojej pensji, płacąc za prywatne przedszkole (w państwowym nie było dla nas miejsca). Czuję gniew, gdy pokonuję z dzieckiem niezliczone schody w moim mieście lub próbuję z nim załatwić jakąś sprawę w urzędzie. To nie jest kraj dla małych ludzi, myślę sobie kilka razy w miesiącu. I czuję bezsilną wściekłość. Otóż konserwatyści ten rodzicielski gniew zagospodarowali, podczas gdy my – ruch kobiecy – omijałyśmy go wielkim łukiem, proponując kobietom, by zostały „superwomen”.\nMATKA POLKA JUŻ TU NIE MIESZKA Jak już wspomniałam, nie jestem na feministyczno-macierzyńskim terytorium pierwszą turystką z polskim paszportem. Gdy zaczynałam nieśmiało się po nim rozglądać, okazało się, że spóźniłam się o ładnych parę lat. Staś miał dwa latka, a ja po kilku miesiącach szarpaniny (dziecko, praca na uczelni, dziecko, chałtury, kryzys w związku, praca, dziecko...) zdecydowałam się na roczny urlop wychowawczy. Wywołało to powszechne zdumienie, bo mam opinię pracoholiczki, osoby ambitnej, wszechstronnie ogarniętej i świetnie zorganizowanej. Ja jednak wiedziałam swoje – miałam dość miotania się między rolami, chciałam mieć czas dla dziecka. Chciałam też zwyczajnie odpocząć. I szczerze mówiąc, nic mnie nie obchodziło, jak to się ma do mojego feminizmu. Urlop wychowawczy to urlop bezpłatny, dlatego chcąc sobie zrobić przerwę w pracy, musiałam się czym prędzej za jakąś pracą rozejrzeć. Zaczęły się felietony do „Dziecka”, a chwilę później trafiła w moje ręce książka, która zupełnie zmieniła moje myślenie o pracy i macierzyństwie: antologia Pożegnanie z Matką Polką? pod redakcją Renaty Hryciuk i Elżbiety Korolczuk. Dostałam ją do czytania w formie maszynopisu – było tego ponad pięćset stron – z prośbą o recenzję wydawniczą, za którą obiecano przyzwoite honorarium. Książka ta stanowi efekt pracy grupy polskich naukowczyń feministek, w większości młodszych ode mnie o jakąś dekadę. Jej zadziorny tytuł uzupełniono o uczenie brzmiący podtytuł: Dyskursy, praktyki i reprezentacje macierzyństwa we współczesnej Polsce. Pożegnanie jest zbiorem bardzo różnorodnych tekstów, ale stawia też pewną spójną, świetnie udokumentowaną, a przy tym prowokacyjną tezę: mit Matki Polki wyczerpał się i pora się z nim ostatecznie pożegnać. A teraz uwaga: to nie jest postulat polityczny, ale metodologiczny. Chodzi z grubsza o to, by socjologiczny czy antropologiczny opis społecznej i kulturowej rzeczywistości, jaką jest macierzyństwo, był mocniej niż dotychczas osadzony w wynikach badań empirycznych. Czyli prowadzonych tu i teraz, wśród kobiet, a nie wśród książek i w odniesieniu do narodowej mitologii. Pożegnanie to propozycja – ba, wręcz żądanie – nowego otwarcia w polskich badaniach nad gender: odczepmy się wreszcie od Matki Polki, ta pani już tu nie mieszka. To także wyzwanie rzucone nieco starszemu pokoleniu badaczek (w tym także, jak sądzę, piszącej te słowa); w rozmowie prywatnej usłyszałam półżartem, że jest to rodzaj intelektualnego matkobójstwa. Otóż żyję i mam się nieźle, ale ta książka zrobiła na mnie – jak chyba żadna inna lektura z tego okresu – ogromne wrażenie, może oprócz książki Adrienne Rich, którą czytałam dwukrotnie w poczuciu nieustannego olśnienia. Pożegnanie z Matką Polką radykalnie wpłynęło na moje myślenie o macierzyństwie, państwie i feminizmie. Redaktorki tomu (w większości socjolożki i antropolożki) uważają, że postromantyczny mit Matki Polki na naszych oczach stracił swój uprzywilejowany status jako hegemoniczny wzorzec kulturowy i punkt odniesienia dla kobiecych narracji tożsamościowych. Uwznioślone cierpienie, uświęcone poświęcanie się dla innych – od dobrych kilkunastu lat niemal nikt już nie myśli w tych kategoriach o własnym życiu. A skoro tak, to Matka Polka straciła użyteczność jako kategoria badawcza i temat feministycznych analiz współczesności. Stąd wyzwanie redaktorek tomu: przestańmy pochylać się nad mitem, czas zająć się macierzyństwem jako dyskursem i praktyką. Czas przyjrzeć się wielości doświadczeń. Są w Polsce matki samodzielnie wychowujące dzieci i matki lesbijki, są matki imigrantki, matki Żydówki i matki Romki, matki feministki i matki alimenciary, są rodziny wielodzietne i patchworkowe. Matka Polka ma także i tę istotną wadę, że tę wielość przesłania. Hryciuk i Korolczuk sugerują we wstępie, że moje (ciut od nich starsze) pokolenie badaczek zbyt długo trzymało się pojęcia „Matka Polka”, a działo się tak dlatego, że dominowały wśród nas kulturoznawczynie, które fascynowała sfera reprezentacji kulturowych. Innymi słowy, zamiast badać kobiety, badałyśmy ich miejsce w zbiorowej wyobraźni, narodowej mitologii, kulturze popularnej. Mocne to zarzuty, zwłaszcza gdy wychodzą spod pióra byłej studentki. W pierwszej chwili poczułam się dotknięta – każda robi swoje, pomyślałam, a ja akurat robię w mitach, narracjach, obrazach. Po namyśle musiałam jednak przyznać, że coś w tym jest, i że to kwestia pokoleniowa. My poznawałyśmy feminizm jako nurt teorii kultury, po czym analizowałyśmy z jego pomocą film i literaturę, zamiast zająć się tym, co dzieje się wokół nas. Paradoksalnie, nasze zainteresowania utrwalały wykluczenia społeczne, zamiast analizować ich mechanizmy. Uparte badanie mitu, sfery kulturowej, pozwalało unikać namysłu nad sferą ekonomiczną. Mit Matki Polki – opowieść o wszechmocnym stereotypie – unosił się niczym fatum nad polskim feminizmem. Tymczasem realne polskie matki trapiły problemy realne i bardzo przyziemne. Co takiego zobaczymy, gdy uwolnimy się od fascynacji mitem? Głębokie pęknięcie. Towarzyszy ono zarówno praktykom, jak i dyskursom macierzyństwa we współczesnej Polsce, czyli temu, co matki robią, myślą i czują jako matki, i temu, co o tym się mówi i pisze w mediach, kulturze popularnej, poradnikach itp. To pęknięcie, jak dowodzą redaktorki Pożegnania, jest pochodną równoległego funkcjonowania dwóch niedających się pogodzić systemów wartości i wynikających z nich wyobrażeń o roli matki. Pierwszy to ten tradycyjny, osadzony w postromantycznej wizji narodu i wzmacniany przez doktrynę katolicką. Kobiecość jest tu równoznaczna z macierzyństwem, zaś dla pojęcia „matka” kluczowe jest poświęcenie, rezygnacja z własnych aspiracji i wspólnotowość. Drugi system to ten neoliberalny, zupełnie ze wspólnotowości wypłukany. W kobiecie widzi się tu autonomiczny podmiot, a macierzyństwo traktuje jak efekt świadomej decyzji, kwestię wyboru. Dziecko zaś przedstawia się jako wymagający czasu, pieniędzy i profesjonalnej wiedzy „projekt” oraz „inwestycję”, którą kobieta powinna sprawnie zarządzać, nie oglądając się na innych i nie licząc na wsparcie. W wersji mizoginicznej ta optyka daje nam pogardę wobec kobiet, które okazały się niewystarczająco autonomiczne: wycofały się z życia zawodowego albo nie radzą sobie z „łączeniem ról” i domagają wsparcia od państwa. A także wobec rodzin wielodzietnych, z góry uważanych za „patologiczne”. W wersji hurra-równościowej, czyli postfeministycznej, model neoliberalny wytwarza wzorce osobowe w rodzaju „superwoman na rynku pracy”. Wróćmy jednak do natury samego pęknięcia. Otóż istnieje oczywista sprzeczność między tradycyjnym wzorcem matki jako zanurzonej we wspólnocie opiekunki a neoliberalną ideologią macierzyńskiej efektywności, autonomii i jednostkowej odpowiedzialności. W pierwszym modelu wolność kobiety jest mocno ograniczona (bo tradycja, bo rodzina, bo matka to jednak matka...), ale może ona liczyć na wsparcie zbiorowości, której jest członkinią (bo tradycja, bo rodzina, bo matka to jednak matka...). W drugim modelu wolność wyboru jest kobiecie dana jako jednostce rywalizującej z innymi jednostkami na rynku. Ale jest także z a d a n a: okazuje się trudnym do uniesienia obowiązkiem zwłaszcza wtedy, gdy kobieta staje się matką (tym, którzy nadal nie wiedzą, o co chodzi, polecam film Ki Leszka Dawida, o którym pisałam we wstępie). Tymczasem wspólnota nie jest już kobiecie winna nic; można się nawet zastanawiać, czy w zatomizowanym neoliberalnym społeczeństwie jakakolwiek wspólnota jeszcze istnieje. Ciekawe, że słynną, najzupełniej jednoznaczną, a przy tym beztroską odpowiedź na to pytanie wygłosiła właśnie kobieta, Margaret Thatcher: „Społeczeństwo nie istnieje – są tylko pojedynczy mężczyźni, kobiety i rodziny”.\nAgnieszka Graff, Matka Feministka Warszawa 2014Copyright © by Agnieszka Graff, 2014 Copyright © for this edition by Wydawnictwo Krytyki Politycznej, 2014Wydanie pierwszePrinted in PolandISBN 978-83-63855-90-1Redakcja: Justyna Dąbrowska Korekta: Janusz Krasoń, Studio NOTA BENE Projekt okładki: Hanna Gill-Piątek Układ typograficzny, skład: Katarzyna BłahutaZdjęcie na okładce: Vintage Images/Getty Images/Gallo Images PolandZdjęcia w książce: Anna Bedyńska, s. 71, 77, 104, 137, 163, 203, 215, 235Wojciech Radwański, s. 41, 93, 125, 153, 181, 185, 225Bernard Osser, s. 25, 149Dominika Wróblewska, s. 57 Agnieszka Graff, s. 241Wydawnictwo Krytyki Politycznej ul. Foksal 16 II p. 00-372 Warszawa redakcja@krytykapolityczna.pl www.krytykapolityczna.plKsiążki Wydawnictwa Krytyki Politycznej dostępne są w redakcji Krytyki Politycznej (ul. Foksal 16, Warszawa), Świetlicy KP w Łodzi (ul. Piotrkowska 101), Świetlicy KP w Trójmieście (ul. Nowe Ogrody 35, Gdańsk), Świetlicy KP w Cieszynie (ul. Zamkowa 1) oraz księgarni internetowej KP (www.krytykapolityczna.pl/wydawnictwo), a także w dobrych księgarniach na terenie całej Polski. konwersja.virtualo.pl\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Matka_Feministka-ebookRO/p02039106i020" target="_blank" title="Matka Feministka [Agnieszka Graff] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Matka Feministka [Agnieszka Graff] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


IMGW ostrzega przed silnym mrozem – CZESTOCHOWSKIE24.PL\n8 stycznia 2022 8 stycznia 2022 BNO\t443 Views IMGW, mróz, ostrzeżenie, zima\nInstytut Meteorologii i Gospodarki Wodnej ostrzega przed silnym mrozem w nocy. Najzimniej będzie w południowych częściach województw małopolskiego i podkarpackiego. Mrozy są spodziewane również w innych częściach kraju, w tym w województwie śląskim.\n– W regionach podgórskich Karpat temperatura spadnie do minus 17 stopni, w Małopolsce i na Podkarpaciu od minus 8 do minus 10, w centrum do minus 5 stopni, na zachodzie do 0. Najcieplej będzie na Wybrzeżu, 1 stopień – poinformowała synoptyk IMGW Małgorzata Tomczuk.\nW ciągu dnia i w nocy na północnym zachodzie może padać śnieg, natomiast na Pomorzu Zachodnim deszcz ze śniegiem. Jutro strefa frontu atmosferycznego dotrze do centrum kraju. Synoptycy prognozują, że minusowe temperatury pozostaną co najmniej do niedzieli.\nIMGW wydał także ostrzeżenia hydrologiczne. Na Lubelszczyźnie poziom wody w rzekach może przekroczyć stany ostrzegawcze.


kodeks karny - Posiadanie narkotyków - pogotowie prawne\n7 stycznia 2017 / Last updated : 16 stycznia 2017 Emil Gajda Prawo karne\nHandel narkotykami w kodeksie karnym.\nPrzestępstwo tzw. narkobiznesu czyli handlu narkotykami jest surowo karane. Co grozi za handel narkotykami, jaki wyrok i co mówi kodeks karny o tym procederze znajdą Państwo poniżej. Regulacje dotyczące karalności handlu narkotykami nie znajdują się w kodeksie karnym a w Ustawie o przeciwdziałaniu narkomanii. Obrót narkotykami, ich sprzedaż lub jak zwykł określać to przestępstwo język […]