Hwenu E Mɛjitɔ́ Ce lɛ Ðokpo Ðò Azɔn Jɛ Wɛ É | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kazakh Kazakh (Arabe) Kikamba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Myanmar-Gbè Népali Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Vegbe Vietnam-Gbè Xhosa Zoulou\nNǓ E MƐ WINNYAWINNYA LƐ NƆ KANBYƆ É\nNukúnkpikpe dó azinzɔnnɔ ɖé wu nɔ ɖu ayi mɛ nú mɛ winnyawinnya gègě ǎ. Xwè gègě sixu ko wá yì hwɛ̌ cobɔ mɛjitɔ́ yetɔn lɛ wá bɛ́ azɔn.\nAmɔ̌, enyi tɔ́ towe alǒ nɔ towe bɛ́ azɔn hwenu e a kpò ɖò winnyawinnya mɛ é ɔ ka lo? Kpɔ́n lee mɛ winnyawinnya wè ɖí xwi xá ninɔmɛ enɛ gbɔn é.\nNɔ ce bɛ́ azɔn jɛmagbɔ e nɔ nyí syndrome d’Ehlers-Danlos (SED) é. Azɔn ɖé wɛ bo nɔ hɛn fí e xú lɛ kpé ɖè é, agbaza ɔ kpo kàn e mɛ hun nɔ gbɔn lɛ é kpo.\nAzɔn enɛ ɖó amasin ǎ, bɔ nɔ ce sín lanmɛ gblé tawun ɖò xwè wǒ e wá yì lɛ é mɛ. Hweɖelɛnu nɔ wá sù bɔ hun nɔ hwedo è kaka bo nɔ sɔ́ gbɛ̀ tɔn ɖ’axɔ́ nu. Hweɖevonu lɛ tíìn bɔ wuvɛ̌ ɔ nɔ syɛn sɔmɔ̌ bɔ gbɛ̀ ninɔ sɔ́ nɔ jló è ɖebǔ ǎ.\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn wɛ nú mɛjitɔ́ ce lɛ kpo nyì kpo, bɔ mɛ e ɖò agun mǐtɔn mɛ lɛ é dó gbɔ nú mǐ tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖyɔvǐ e ɖibla ɖó xwè ce mɔ̌ é ɖokpo wlan nǔ klewun ɖé sɛ́dó xwédo mǐtɔn ayisɔnmɔ, bo ɖɔ nú mǐ ɖɔ emi yí wǎn nú mǐ tawun, bo lɛ́ na jiɖe mǐ ɖɔ emi ɖò gbesisɔmɛ hwebǐnu bo na d’alɔ mǐ. Xɔ́ntɔn mɔhun ɖiɖó nɔ nyɔ́ tawun!\nBiblu ɔ d’alɔ mì b’ɛ zɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, wemafɔ e un yí wǎn na lɛ é ɖokpo wɛ nyí Ðɛhan 34:19, é ɖɔ: “[Jehovah] ɖò kpɔ́ xá mɛ e ayi yetɔn gbado lɛ” é. Ðevo wɛ nyí Eblée lɛ 13:6, é ɖɔ: “Aklunɔ wɛ nyí mɛ e nɔ d’alɔ mǐ é. Un na ɖi xɛsi nú nùɖé ǎ.”\nWemafɔ gudo tɔn ɔ ɖò taji tawun nú mì. Nǔ e nɔ dó xɛsi mì hugǎn é wɛ nyì ɖɔ nɔ ce na wá kú. Un yí wǎn n’i ɖesu, bɔ nú un ɖò kpɔ́ xá ɛ hweɖebǔnu ɔ, é nɔ sù nukún ce mɛ kaka. Wemafɔ Biblu tɔn enɛ d’alɔ mì bɔ un mɔ ɖɔ enyi nǔ ɖebǔ na bo jɛ ɖò sɔgudo ɔ, un sixu dɛ ɖ’enu kpo jiɖiɖe kpo.\nAmɔ̌, nǔ ɖevo nɔ lɛ́ dó xɛsi mì. Azɔn e nɔ nyí SED é ɔ, è sixu ɖu gǔ tɔn. Gǎn’maa ce wɛ ɖu gǔ tɔn kpò nú nɔ ce, bɔ nɔ ce ɖu kpò nú nyɛ. Nugbǒ wɛ, nyì lɔ ɖó azɔn enɛ. Amɔ̌, Eblée lɛ 13:6 na ganjɛwu mì ɖɔ Jehovah na ‘d’alɔ mì’ ɖò ninɔmɛ enɛ lɔmɔ̌ mɛ.\nAmɔ̌ dìn hwɛ̌ ɔ, un nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ e un ɖó dìn é jí, bo nɔ lin sɔ e wá yì è kpo sɔ e ja é kpo kpɔ́n ǎ. Enyi un jlɛ́ nǔ e nɔ ce ma sɔ́ sixu wà dìn ǎ lɛ é dó ee é ko nɔ wà ɖ’ayǐ lɛ é wu ɔ, un sixu bɛ́ linkpɔ́nzɔn. Biblu ɖɔ ɖɔ enyi è jlɛ́ gbɛ̀ mavɔmavɔ e mɛ azɔn ma sɔ́ na ɖè ǎ, bɔ mǐ ɖò nukún ɖó wɛ é dó mɛtɛnkpɔn e mɔ wɛ mǐ ɖè dìn lɛ é wu ɔ, mɛtɛnkpɔn kpɛɖé jɛn ye nyí bo na nɔ ayǐ nú “hwenu ɖé.”—2 Kɔlɛntinu lɛ 4:17; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:1-4.\nEtɛ a ka lin?: Etɛ ka d’alɔ Emmaline bɔ é kpó ɖò linlin e sɔgbe é ɖé ɖó wɛ? Nɛ̌ hwɛ ka sixu kpó ɖò linlin e sɔgbe é ɖó wɛ, hwenu e a na ɖò wuvɛ̌ mɛ é gbɔn?\nHwenu e un kpò ɖò wemaxɔmɛ linsinmɛ tɔn é ɔ, tɔ́ ce bɛ́ linkpɔ́nzɔn. É cí ɖɔ tɔ́ ce xóxó ɔ bú bɔ mɛ ɖevo wá jɛ tɛn tɔn mɛ wɛ ɖɔhun. Sín hwe enɛ nu ɔ, tɔ́ ce kpò nú nǔblanɔwu kɛɖɛ, bo nɔ ɖò xɛsi ma ɖó ta ɖé lɛ ɖi wɛ, bo nɔ ɖò adohu adohu jí gbɛmɛ. Nǔ ɔ bɛ́ n’i mɔ̌ dìn é ɔ, xwè ko yì 15. Tuùn e é tuùn ɖɔ emi nɔ ɖò xɛsi jí zɛ xwé wu, b’ɛ ma ka sɔgbe ɖɔ nǔ ni nyí mɔ ǎ é nɔ ɖó wuvɛ̌ n’i kpɔ́n!\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn wɛ mǐ nyí, bɔ agun mǐtɔn nɔ d’alɔ mǐ ɖesu. Klisanwun hàtɔ́ mǐtɔn lɛ nɔ nyɔ́ xomɛ bo nɔ lɛ́ mɔ nukúnnú jɛ nǔ mɛ, bɔ mɛɖebǔ nɔ bló bonu tɔ́ ce na lin ɖɔ emi kún sɔ́ xɔ akwɛ ɖebǔ ɖò agun ɔ mɛ ó ǎ. Nú un mɔ lee tɔ́ ce ɖò xwi ɖí xá azɔn ɔ wɛ gbɔn é ɔ, é nɔ zɔ́n bɔ un nɔ lɛ́ yí wǎn n’i d’eji.\nUn jɛ tɔ́ ce xóxó ɔ, tɔ́ ce e ma nɔ ɖò adohu adohu jí ǎ, ee ma nɔ ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ ǎ, bo nɔ ɖó awǎjijɛ é sín dò. Enyi un mɔ bɔ é ɖó na ɖò xwi ɖí xá kɛntɔ́ enɛ e è ma nɔ mɔ ǎ é wɛ ayihɔngbe ayihɔngbe ɔ, ado nɔ hu mì tawun.\nÉ ɖò mɔ̌ có, tɔ́ ce nɔ tɛ́n kpɔ́n tawun bo nɔ ɖó linlin e sɔgbe é ɖé. Hwenu e azɔn ɔ syɛn n’i tawun ayisɔnmɔ é ɔ, é dó gǎn bo nɔ xà Biblu ɔ kpɛɖé ayihɔngbe ayihɔngbe, é na bo tlɛ nyí wemafɔ kwínwe ɖé ɔ nɛ. Nǔ enɛ dó wusyɛn lanmɛ n’i tawun. Nǔ enɛ e è sixu lin ɖɔ é kún nyí nǔ kaka ɖé ó é hwlɛn ɛ gán. Un ko gó dó tɔ́ ce wu sɔmɔ̌ kpɔ́n gbeɖé ǎ.\nUn yí wǎn nú Nɛɛmíi 8:10 tawun, é ɖɔ: “Awǎjijɛ e nɔ gosin Mawu Mavɔmavɔ gɔ́n ɔ na na hlɔnhlɔn mi.” Nugbǒ tawun ka wɛ. Awǎjijɛ e un nɔ ɖó hwenu e un ɖò kpɔ́ xá agun ɔ, bo lɛ́ ɖ’alɔ ɖò nǔwiwa lɛ mɛ ganji é nɔ d’alɔ mì bɔ un nɔ sú dò e wublabla nɔ kun dó wǔ ce lɛ é. É nɔ d’alɔ mì tawun ɖò kéze ɔ bǐ mɛ. Tɔ́ ce sín kpɔ́ndéwú kplɔ́n mì ɖɔ mǐ na bo ɖò xwi ɖí xá nǔ ɖebǔ wɛ ɔ, Jehovah ɖò finɛ hwebǐnu bo na d’alɔ mǐ.\nEtɛ a ka lin?: Nɛ̌ Emily ka d’alɔ tɔ́ tɔn ɖò azɔn tɔn hwenu gbɔn? Nɛ̌ a ka sixu d’alɔ mɛ e ɖò linkpɔ́nzɔn jɛ wɛ é ɖé gbɔn?\nHwenu E Mɛjitɔ́ ɖé Ðò Azɔn Jɛ Wɛ É\nBiblu ɖɔ Mawu gbɛ́ wǎn nú hwɛagɔɖiɖɔ, bo nɔ lɛ́ kpé nukún dó mǐ wu tawun. Lè tɛ a ka sixu mɔ ɖò enɛ mɛ?\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Hwenu E Mɛjitɔ́ Ce lɛ Ðokpo Ðò Azɔn Jɛ Wɛ É\nijwyp xota 58\nMawu Wɛ Mǐ Na Dó Wuvɛ̌ Mǐtɔn lɛ Sín Hwɛ À?


Etɛ Un ka Ðó Na Tuùn Dó Nǔ Gegě Wiwa Ðò Hwe Ðokpo ɔ Nu Wu? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kannada Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Oromo-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Thaï Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Îles Féroé-Gbè\nA ka ɖó nǔwukpíkpé bá wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu wɛ à?\nXɛxó e kúnkplá nǔ gegě wiwa hwe ɖokpo ɔ nu é\nWlɛnwín ɖagbe ɖé lɛ\nA ka tuùn lee è nɔ wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu gbɔn é à? Mɛ gegě nɔ lin ɖɔ mɛ ɖěɖee hun nukún dó nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ mɛ bo sù d’emɛ, bɔ è nɔ ylɔ́ ye hweɖelɛnu ɖɔ “nǔnywɛ xwitixwiti sín vǐ jiji lɛ” é sixu wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu hú mɛxo ɖěɖee “ɖò sà ɖi gbɔn nǔnywɛ xwitixwiti sín gbò mɛ” wɛ dìn lɛ é. Amɔ̌, nǔgbo jɛn wɛ dóo à?\nNǓGBO alǒ ADINGBAN?\nNǔ gegě wiwa hwe ɖokpo ɔ nu nɔ zɔ́n bɔ è nɔ gú hwenu ǎ.\nNú a nɔ wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu hwɛhwɛ ɔ, nǔwukpíkpé nǔ gegě wiwa hwe ɖokpo ɔ nu tɔn towe na kpɔ́n te d’eji.\nMɛ winnyawinnya lɛ sixu wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nú hú mɛxo lɛ.\nEnyi a ɖɔ “nǔgbo” wɛ nǔ enɛ lɛ ɖebǔ nyí hǔn, “xɛxó e kúnkplá nǔ gegě wiwa hwe ɖokpo ɔ nu é” sixu ko flú we.\nA nɔ lin ɖɔ emi sixu wà nǔ we hwe ɖokpo ɔ nu wɛ à? A sixu kpéwú bo wà nǔ ɖé lɛ hwe ɖokpo ɔ nu, enyi é ma byɔ ɖɔ a ni sɔ́ ayi ɖó ye bǐ jí dín ǎ ɔ nɛ. Ði kpɔ́ndéwú, enyi a tlɛ ɖò han sè wɛ hwenu e a ɖò xɔ towe mɛ jlaɖó wɛ é ɔ, xɔ towe mɛ sixu ɖò cékée.\nAmɔ̌, nú a ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na wà nǔ we ɖěɖee é byɔ ɖɔ a ni sɔ́ ayi ɖó ye mɛ ɖokpo ɖokpo jí ganji é ɔ, we lɛ bǐ na ɖibla xò akpa. Vlafo enɛ wɛ na ko zɔ́n bɔ ɖyɔvǐ e nɔ nyí Katherine é tinmɛ nǔ gegě wiwa hwe ɖokpo ɔ nu gbɔn lě: “Nǔwukpíkpé e è ɖó bo na hɛn nǔ bǐ gblé zɛ̌ɛn é.”\n“Un ɖò xó ɖɔ nú mɛɖé wɛ, bɔ hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, è sɛ́ nǔɖe dó mì gbɔn alokan jí bɔ un ɖó na na sinkɔn na. Un tɛ́n kpɔ́n bá bló nǔ we lɛ bǐ zɛ̌ɛn. Wǎgbɔ tɔn ɔ, un sɔ́ ɖótó mɛ e ɖò xó ɖɔ nú mì wɛ é ganji ǎ, bo lɛ́ ɖibla wlán nǔ e na sɛ́dó mɛ wɛ un ɖè lɛ é bǐ gbɔ.”—Caleb.\nÉnyɔ́watɔ́ nǔnywɛ xwitixwiti tɔn Sherry Turkle wlán ɖɔ: “Nú mǐ lin ɖɔ mǐ ɖò nǔ gegě wà wɛ hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, . . . mǐ nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ lɛ ɖokpo ɖokpo jí ganji ǎ. Nǔ gegě wiwa hwe ɖokpo ɔ nu nɔ flɔ́ zo dó glɔ̌ nú tamɛfɔn mǐtɔn bɔ mǐ nɔ mɔ hlɔnhlɔn bo nɔ lin ɖɔ mǐ ɖò nǔ lɛ wà wɛ ganji, loɔ, hinhɛn gblé wɛ mǐ ka ɖè.” *\n“Hweɖelɛnu ɔ, un nɔ lin ɖɔ nǔgɛ́n wà wɛ un ɖè hwenu e un nɔ ɖò nǔ wlán sɛ́dó mɛɖé wɛ, bo nɔ lɛ́ ɖò xó ɖɔ xá mɛ ɖevo wɛ é, cobo wá mɔ ɖɔ un nɔ ɖɔ nǔ e na wlán sɛ́dó mɛ wɛ un ɖè é d’aga, bo nɔ wlán nǔ e un ɖó na ɖɔ tɔ́n é sɛ́dó.”—Tamara.\nMɛ ɖěɖee nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu lɛ é nɔ hɛn gbɛ̀ vɛwǔ nú yeɖée. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é nɔ byɔ hwenu gegě ɖò ye sí hwɛhwɛ hugǎn ɖ’ayǐ tɔn nú ye na fó xwégbezɔ́ yetɔn lɛ. Alǒ ye ɖó na zán hwenu bo lɛ́ vɔ́ azɔ̌ e ye lin ɖɔ emi ko fó é wà. Ðebǔ wɛ é na bo nyí ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu lɛ é sɔ́ nɔ wá mɔ hwenu kaka ɖé bo na dó wà nǔ ɖěɖee ye lin na wà lɛ é ǎ.\nThomas Kersting e nyí taglomɛgbéjékpɔntɔ́ kpo wěɖexámɛtɔ́ wemaxɔmɛ tɔn kpo é sín hwɛ jɔ b’ɛ ɖɔ: “Enyi tamɛfɔn ɔ, wemasɛxwetɛn e mɛ è tò wema taji lɛ dó ganji é ɖé wɛ é nyí ɔ, é xlɛ́ ɖɔ mɛ ɖěɖee nɔ wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu lɛ é tɔn ko wlú bǐ.” *\n“Enyi a ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, ayi towe na gbɔn akpáxwé taji ɖé lɛ jí. Wǎgbɔ tɔn ɔ, a sixu wá mɔ ɖɔ emi ɖò azɔ̌ gegě dɔn nyi kɔ jí nú emiɖée wɛ kpowun, bo lɛ́ ɖò táan e a lin na zán dó nǔ ɖevo tamɛ é hɛn gú wɛ.”—Teresa.\nTintɛnkpɔn bá wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu cí tintɛnkpɔn bá kun mɔ̌to ɖò ali we jí hwe ɖokpo ɔ nu ɖɔhun\nKplɔ́n bo nɔ kpé ta dó azɔ̌ ɖokpo wu. Enɛ sixu vɛwǔ tawun, taji ɔ, nú a ɖó aca bo nɔ wà nǔ gegě zɛ̌ɛn ɔ nɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, wema sísɛ́dó mɛ gbɔn alokan jí hwenu e è ɖò nǔ kplɔ́n wɛ é. Amɔ̌, Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni “mɔ dò nú nǔ e nyí nǔjɔnǔ hugǎn lɛ é.” (Filipunu lɛ 1:10, nwt) Nǔ e mǐ nɔ wà lɛ é bǐ nɔ ɖò taji ɖó bǎ ɖokpo ɔ mɛ ǎ. Enyi mɔ̌ hǔn, nɔ sɔ́ nǔ e ɖò taji hugǎn bǐ é, bo nɔ sɔ́ ayi ɖó enɛ kɛɖɛ jí, kaka jɛ hwenu é na fó dó é.\n“Ayi e ma nɔ nɔ nǔ ɖokpo jí ǎ é cí yɔkpɔvu kpɛví títí ɖé ɖɔhun; hweɖelɛnu ɔ, a ɖó na gbɛ́ nǔ n’i, é na bo tlɛ cí ɖɔ gbè yí nú nǔ e ba wɛ é ɖè é bɔwǔ hugǎn ɔ nɛ.”—Maria.\nÐè nǔ e na fɛ́ ayi towe lɛ é síìn. A nɔ ba na nyi kɔ kpɔ́n alokan towe mɛ, hwenu e a ɖò nǔ kplɔ́n wɛ é wɛ à? Sɔ́ ɖó xɔ ɖevo mɛ. Cí televiziɔn towe, bo ma ka lin tamɛ dó tɛn Ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè é jí ó! Biblu ɖɔ: “Mi zán hwenu mitɔn ɖò ali e nyɔ́ hugǎn é nu.”—Kolosinu lɛ 4:5, Easy-to-Read Version.\n“Un mɔ ɖɔ é nyɔ́ hugǎn ɖɔ má nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ ɖokpo jí. Mɔ̌ mɛ ɔ, un nɔ ɖó awǎjijɛ hwenu e un dɔn xwi gbɔn enɛ e un ko fó é jí bo yì ee bɔ d’ewu é jí é. Enɛ nɔ jɛmɛ nú mì tawun.”—Onya.\nZě ayi towe bǐ ɖó xóɖɔɖókpɔ́ ɔ jí. Nú a ɖò alokan towe kíjé wɛ hwenu e a ɖò xó ɖɔ xá mɛɖé wɛ é ɔ, é na hwɛ́n mɛmasí, bo sixu wà nǔ dó xóɖɔɖókpɔ́ ɔ wu. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ wà nǔ xá mɛ ɖevo lɛ lee mǐ nɔ ba ɖɔ è ni wà nǔ xá mǐ gbɔn é.—Matie 7:12.\n“Hweɖelɛnu ɔ, nú un ɖò xó ɖɔ nú nɔví nyɔnu ce wɛ ɔ, é nɔ ɖò nǔ wlán sɛ́dó mɛɖé wɛ, alǒ ɖò nǔ ɖevo wà wɛ ɖò alokan tɔn jí. É nɔ vɛ́ nú mì kaka bɔ un nɔ ɖibla kú! Amɔ̌, nú è na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, nyi lɔ nɔ wà nǔ ɖokpo ɔ hweɖelɛnu!”—David.\n“Ðò nǔ nabi e jí è na sɔ́ ayi ɖó é kpáxwé ɔ, taglo gbɛtɔ́ tɔn ɖó dogbó. É nɔ jló mì ɖɔ má kpé ta dó nǔ ɖokpo wu bo wà ganji hú ɖɔ má fɔ nǔ gegě ɖó agba bo d’akpa ye wu.”—Grace.\n“Enyi nǔɖe ɖè bɔ un ɖó na sɔ́ ayi ce ɖ’eji ɔ, un nɔ sɔ́ alokan ce ɖó alɔ e jí é na nɔ bo ma na súxó ǎ é bo nɔ sɔ́ ayi ɖó azɔ̌ e ɖò así ce é jí. Mɔ̌ mɛ ɔ, un nɔ wà nǔ gegě bɔ azɔ̌ ce ka nɔ lɛ́ mɛ́ sin.”—Javan.\n“Nǔ ɖokpo wiwa hwe ɖokpo ɔ nu sixu vɛwǔ, amɔ̌, nú è sɔ́ ayi ɖó azɔ̌ ɖokpo jí ɔ, è nɔ wà azɔ̌ mímɛ́. Nǔ ɖokpo biblo ganji nyɔ́ hú nǔ gegě didó ahannya.”—Kiara.\nVɔ̌gbɔnji: Etɛ un ka ɖó na tuùn dó nǔ gegě wiwa hwe ɖokpo ɔ nu wu?\nNú a tɛ́n kpɔ́n bo na wà nǔ we e é byɔ ɖɔ a ni sɔ́ ayi ɖó ye mɛ ɖokpo ɖokpo jí ganji é hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, we lɛ bǐ na ɖibla xò akpa.\nMɛ ɖěɖee nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu lɛ é nɔ hɛn gbɛ̀ vɛwǔ nú yeɖée.\nNú nǔ lɛ wiwa na kpa we ganji hǔn, nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ kpé ta dó azɔ̌ ɖokpo wu.\nNǔ gegě wiwa hwe ɖokpo ɔ nu, hwenu e è ɖò xó ɖɔ xá mɛɖé wɛ é ɔ, é na hwɛ́n mɛmasí, bo sixu wà nǔ dó xóɖɔɖókpɔ́ ɔ wu.\nNǔ e na sísɛ́ mɛ bɔ è na wà nǔ gegě hwe ɖokpo ɔ nu lɛ é sixu sukpɔ́, enɛ wu ɔ, nɔ ɖè nǔ e na fɛ́ ayi towe lɛ é síìn.\n^ akpá. 10 È ɖè sín wema Reclaiming Conversation mɛ.\n^ akpá. 13 È ɖè sín wema Disconnected mɛ.\nKpɔ́n ninɔmɛ e mɛ nǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ sixu fɛ́ ayi towe sín nǔ jí ɖè lɛ é kpo nǔ e a sixu wà bo na nɔ sɔ́ ayi towe ɖó fí ɖokpo hugǎn lɛ é kpo.\nLee È Sixu Sɔ́ Nǔnywɛ Xwitixwiti Sín Nǔ lɛ Ðó Tɛn E Jɛxa Ye É Mɛ Gbɔn É\nNǔnywɛ xwitixwiti sín nǔ lɛ zinzan sixu wà ɖagbe nú alɔwliwli towe, é ka sixu lɛ́ wà nǔ dó wǔ tɔn. Ðětɛ wà nú alɔwliwli towɛ wɛ é ka ɖè?\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Etɛ Un ka Ðó Na Tuùn Dó Nǔ Gegě Wiwa Ðò Hwe Ðokpo ɔ Nu Wu?\nijwyp xota 103


Nǔ E Wema Levíi Ví lɛ Tɔn Sixu Kplɔ́n Mǐ lɛ É Ɛnɛ | Atɔxwɛ Kplɔnkplɔn\nXÓTA NǓKPLƆNKPLƆN TƆN 47\n“Nǔ e è wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ ɔ, Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ; é nyɔ́ nú è na sɔ́ dó kplɔ́n nǔ mɛ.”—2 TIM. 3:16.\n1-2. Etɛwu Klisanwun lɛ ka ɖó na ylɔ́ wema Levíi ví lɛ tɔn ɖɔ nǔjɔnǔ ɖò égbé?\nMƐSƐ́DÓ Pɔlu flín xɔ́ntɔn winnyawinnya tɔn Timɔtée ɖɔ: “Nǔ e è wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ ɔ, Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ; é nyɔ́ nú è na sɔ́ dó kplɔ́n nǔ mɛ.” (2 Tim. 3:16) Wema Levíi ví lɛ tɔn lɔ ɖ’emɛ. Linlin tɛ a ka nɔ ɖó dó wema enɛ wu? Mɛɖé lɛ sixu mɔ ɖɔ Sɛ́n e ma sɔ́ nyɔ́ zán égbé ǎ lɛ é wɛ ɖ’emɛ, amɔ̌ Klisanwun nǔgbo lɛ nɔ lin mɔ̌ ǎ.\n2 Sín xwè 3500 mɔ̌ ɖíe wɛ è ko wlan wema Levíi ví lɛ tɔn, é ɖò mɔ̌ có, Jehovah sɛ̀ xwè “bo na dó kplɔ́n nǔ mǐ.” (Hlɔ. 15:4) Ðó linlin Jehovah tɔn lɛ jí wɛ wema Levíi ví lɛ tɔn tá weziza dó wutu ɔ, kpo akpakpa sɔ́ mɛ kpo wɛ mǐ na gbéjé kpɔ́n. Nǔgbo ɔ, nǔ gegě wɛ Levíi ví lɛ sín wema enɛ sixu kplɔ́n mǐ. Mǐ ni kpɔ́n ɛnɛ ɖò ye mɛ.\nLEE NǓ MǏTƆN NA NYƆ́ JEHOVAH NUKÚNMƐ GBƆN É\n3. Etɛwu è ka nɔ xwlé vɔsanú lɛ Mawu ɖò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó Ɔ gbè xwewu xwewu?\n3 Nǔkplɔnmɛ nukɔntɔn: Cobonu Jehovah na yí gbè nú vɔsisa mǐtɔn ɔ, nǔ mǐtɔn ɖó na nyɔ́ nukún tɔn mɛ. Ðò xwè ɖokpo ɖokpo mɛ, ɖò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó Ɔ gbè ɔ, akɔta Izlayɛli tɔn nɔ kplé, bɔ è nɔ xwlé vɔsisa kanlin tɔn lɛ Jehovah. Vɔsisa enɛ lɛ nɔ zɔ́n bɔ Izlayɛli-ví lɛ nɔ flín ɖɔ è ɖó na slá wǔ nú emi ɖó hwɛ emitɔn lɛ wu. Amɔ̌, cobonu vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ na hɛn vɔsanú ɔ sín hun yì Tɛn Mímɛ́ Bǐ ɔ mɛ gbè nɛ gbè ɔ, é ɖó na wà azɔ̌ ɖevo hwɛ̌; azɔ̌ enɛ ɔ tlɛ ɖò taji hugǎn akɔta ɔ sín hwɛ súnsún súnsún.\n(Kpɔ́n akpáxwé 4gɔ́ ɔ) *\n4. Lee Levíi ví lɛ 16:12, 13 xlɛ́ gbɔn é ɔ, etɛ vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ ka ɖó na wà azɔn nukɔntɔn e é byɔ Tɛn Mímɛ́ Bǐ ɔ mɛ ɖò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó Ɔ gbé é? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò akpa ɔ jí é.)\n4 Xà Levíi ví lɛ 16:12, 13. Dǒ nukún nǔ e nɔ jɛ ɖò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó Ɔ gbé é mɛ kpɔ́n: Vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ byɔ Goxɔ ɔ mɛ. Azɔn nukɔntɔn ɔ nɛ é byɔ Tɛn Mímɛ́ Bǐ ɔ mɛ nɛ; azɔn atɔn wɛ é ka ɖó na byɔ mɛ ɖò azǎn enɛ jí. É hɛn zalinkpɔ́nfyɔ́nú e mɛ atínkɛ́n wǎnnɔ alǒ zalinkpɔ́n gɔ́ é alɔ ɖokpo mɛ, bo hɛn siká gannú e mɛ myɔkán gɔ́ é alɔ wegɔ́ ɔ mɛ bo ɖò mimi wɛ. É nɔte ɖò avɔ e ɖò Tɛn Mímɛ́ Bǐ ɔ linu é nukɔn. Kpo sísí ɖaxó kpo ɔ, é byɔ Tɛn Mímɛ́ Bǐ ɔ mɛ, bo nɔte ɖò akɔjijɛgbá ɔ nukɔn. Ðò nǔjlɛdonǔwu linu ɔ, é ɖò Jehovah Mawu ɖesu nukɔn! Dìn ɔ, vɔsanúxwlémawutɔ́ ɔ xwè sɔ bo funfún zalinkpɔ́n mímɛ́ ɔ myɔkán ɔ jí, bɔ azizɔ wǎnɖagbenɔ ɖé kpé xɔ ɔ mɛ. * É na wá vɔ́ Tɛn Mímɛ́ Bǐ ɔ mɛ byɔ kpo hun kanlin e sín vɔ̌ è sá lɛ é tɔn kpo. Ðǒ ayi wu ɖɔ é nɔ dó zalinkpɔ́n ɔ zo cobo nɔ xwlé hun kanlin e sɔ́ dó savɔ̌ wɛ è ɖè é tɔn Mawu.\n5. Etɛ zalinkpɔ́n e è nɔ zán ɖò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó Ɔ gbè é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n5 Etɛ zalinkpɔ́n e è nɔ zán ɖò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó Ɔ gbè é ka sixu kplɔ́n mǐ? Biblu xlɛ́ ɖɔ ɖɛ e nɔ nyɔ́ nukún Jehovah tɔn mɛ bɔ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ nɔ xò lɛ é nɔ cí zalinkpɔ́n ɖɔhun. (Ðɛh. 141:2; Nǔɖe. 5:8) Flín ɖɔ kpo sísí ɖaxó kpo wɛ vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ nɔ hɛn zalinkpɔ́n yì Jehovah sín nukɔn. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, enyi mǐ ɖò ɖɛ xò sɛ́dó Jehovah wɛ ɔ, mǐ nɔ wà mɔ̌ kpo sísí ɖaxó kpo. Xomɛ nɔ hun mǐ tawun ɖɔ Mɛ e ɖó wɛkɛ ɔ é yí gbè bɔ mǐ nɔ sɛkpɔ ɛ, bo tɛ́dó wǔ tɔn lee vǐ ɖé nɔ wà nú tɔ́ tɔn gbɔn é. (Ja. 4:8) É yí gbè bɔ mǐ nyí xɔ́ntɔn tɔn lɛ. (Nǔx. 3:32) Wǔjɔmɛ enɛ nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ sɔmɔ̌ bɔ mǐ nɔ ba gbeɖé na wà nǔ ɖě bɔ é na vɛ́ n’i ǎ.\n6. Etɛ zalinkpɔ́n e vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ nɔ dó zo cobo nɔ savɔ̌ lɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n6 Flín ɖɔ cobonu vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó ɔ na savɔ̌ lɛ ɔ, é ɖó na dó zalinkpɔ́n ɔ zo hwɛ̌. Enɛ nɔ zɔ́n bɔ é nɔ kúdeji ɖɔ nǔ emitɔn na nyɔ́ Mawu nukúnmɛ, hwenu e emi na ɖò vɔ̌ lɛ sá n’i wɛ é. Etɛ enɛ ka sixu kplɔ́n mǐ? Hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é wà nǔ taji ɖé, nǔ ɔ tlɛ ɖò taji hú gbɛtɔ́ lɛ hwinhwlɛngán; é wà nǔ ɔ hwɛ̌ cobo sixu sɔ́ gbɛ̀ tɔn dó savɔ̌. Etɛ ka nyí nǔ ɔ? Jezu setónú nú Jehovah kpo gbejininɔ kpo, bo gbɔn mɔ̌ mɛ bo bló bɔ Jehovah yí gbè nú vɔsisa tɔn. Mɔ̌ mɛ ɔ, é xlɛ́ ɖɔ jlǒ Jehovah tɔn wiwa wɛ nyí ali ɖagbe e nu è na zán gbɛ̀ ɖè é. Ðò ali enɛ nu ɔ, Jezu xlɛ́ ɖɔ nǔ e Jehovah jló lɛ é wiwa wɛ nyí lee è ɖó na zán gbɛ̀ gbɔn é. Jezu xlɛ́ ɖɔ Nǔbǐwukpétɔ́ e Tɔ́ emitɔn nyí é, alǒ lee é nɔ kp’acɛ gbɔn é nyɔ́, bo sɔgbe.\n7. Etɛwu gbɛzán Jezu tɔn bǐ ka hɛn xomɛ hun Tɔ́ tɔn?\n7 Ðò gbɛzán Jezu tɔn ayikúngban jí tɔn ɔ hwenu ɔ, é setónú nú nǔgbododó jlɔjlɔ Jehovah tɔn lɛ bɔ nǔ bǐ vɔ ɖ’ewu. Mɛtɛnkpɔn ɖebǔ, kaka jɛ wǔbla kú e ɖò te kpɔ́n ɛ é jí sixu vɔ́da nú jlǒ e é ɖó bo na jɛhun dó lee Tɔ́ tɔn nɔ kp’acɛ gbɔn é jí é ǎ. (Fili. 2:8) Hwenu e mɛtɛnkpɔn lɛ kpannukɔn Jezu é ɔ, é xoɖɛ “kpodo xósusu kpo, kpodo ɖasin kpo.” (Ebl. 5:7) Ayi gbejininɔ tɔn e é ɖó é wɛ sísɛ́ ɛ, b’ɛ xoɖɛ vívɛ́ lɛ; é lɛ́ na hlɔnhlɔn jlǒ e é ɖó bo na setónú é. Ðɛ Jezu tɔn lɛ cí zalinkpɔ́n wǎnɖagbenɔ ɖɔhun nú Jehovah. Jezu zán gbɛzán tɔn bǐ dó hɛn xomɛ hun Tɔ́ tɔn, bo lɛ́ klɔ́ cí sín Nǔbǐwukpétɔ́ e É nyí é wu.\n8. Nɛ̌ mǐ ka sixu zán gbɛ̀ Jezu ɖɔhun gbɔn?\n8 Mǐ sixu wà nǔ Jezu ɖɔhun gbɔn nǔ e wu mǐ kpé é bǐ wiwa dó setónú nú Jehovah bo lɛ́ nɔ gbeji n’i gblamɛ. Nú mɛtɛnkpɔn lɛ kpannukɔn mǐ ɔ, mǐ nɔ xoɖɛ vívɛ́ dó byɔ alɔdó Jehovah tɔn ɖó mǐ jló na hɛn xomɛ tɔn hun wutu. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ nɔ xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò gudo nú lee Jehovah nɔ kp’acɛ gbɔn é. Mǐ tuùn ɖɔ enyi mǐ nɔ ɖ’alɔ ɖò nǔwalɔ e Jehovah gbɛ́ lɛ é mɛ ɔ, é kún sixu sè ɖɛ mǐtɔn lɛ ó. Amɔ̌, enyi mǐ nɔ zán gbɛ̀ sɔgbe xá nǔgbododó Jehovah tɔn lɛ ɔ, mǐ sixu ɖeji ɖɔ ɖɛ mǐtɔn lɛ na cí zalinkpɔ́n wǎnɖagbenɔ ɖɔhun n’i. Mǐ sixu lɛ́ ɖeji ɖɔ gbejininɔ mǐtɔn kpo tónúsíse mlɛ́mlɛ́ mǐtɔn kpo nɔ hɛn xomɛ hun Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ.—Nǔx. 27:11.\nMǏ NƆ SƐN JEHOVAH ÐÓ NǓ TƆN SÙ NUKÚN MǏTƆN MƐ, BƆ MǏ LƐ́ YÍ WǍN N’I\n(Kpɔ́n akpáxwé 9gɔ́ ɔ) *\n9. Etɛwu Izlayɛli-ví lɛ ka nɔ sá kɔnɖókpɔ́vɔ́ lɛ?\n9 Nǔkplɔnmɛ wegɔ́: Mǐ nɔ sɛn Jehovah ɖó nǔ tɔn sù nukún mǐtɔn mɛ wutu. Bo na dó xlɛ́ enɛ ɔ, mǐ ni ɖɔ xó dó kɔnɖókpɔ́vɔ́ e nyí akpáxwé taji ɖevo ɖò sinsɛn-biblo nǔgbo ɔ mɛ ɖò Izlayɛli hwexónu tɔn é jí. * Ðò wema Levíi ví lɛ tɔn mɛ ɔ, mǐ tuùn ɖɔ Izlayɛli-ví ɖé sixu sá kɔnɖókpɔ́vɔ́ ‘dó kpa susu nú Jehovah.’ (Lev. 7:11-13, 16-18) É savɔ̌ enɛ ɖó é ɖó na wà mɔ̌ wu ǎ, amɔ̌, ɖó é jló è wutu wɛ. É sɔ́ jlǒ dó wà mɔ̌ ɖó é yí wǎn nú Mawu tɔn Jehovah wutu. Mɛ e savɔ̌ ɔ é, xwédo tɔn kpo vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ kpo na ɖu lan kanlin e sín vɔ̌ è sá é tɔn. Amɔ̌, akpáxwé kanlin e sín vɔ̌ è sá é t ɔn ɖé lɛ tíìn bɔ è nɔ xwlé Jehovah kɛɖɛ. Akpáxwé tɛ lɛ ka wɛ?\n10. Etɛ kɔnɖókpɔ́vɔ́ e xó Levíi ví lɛ 3:6, 12, 14-16 ɖɔ é ka kplɔ́n mǐ dó nǔ e sísɛ́ Jezu bɔ é wà Tɔ́ tɔn sín jlǒ é wu?\n10 Nǔkplɔnmɛ atɔngɔ́: Wanyiyi nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ na nǔ e nyɔ́ hugǎn é Jehovah. Jehovah nɔ kpɔ́n jǒ ɔ dó mɔ kanlin ɔ sín akpáxwé e nyɔ́ hugǎn é. É lɛ́vɔ ɖɔ ɖɔ wǔjɔnú kanlin ɔ tɔn ɖé lɛ, ɖi ayi lɛ, xɔ akwɛ tawun. (Xà Levíi ví lɛ 3:6, 12, 14-16.) Enɛ wu ɔ, enyi Izlayɛli-ví ɖé sɔ́ jlǒ dó xwlé wǔjɔnú taji lɛ, kpo jǒ ɔ kpo Jehovah ɔ, xomɛ nɔ hun i tawun. Izlayɛli-ví e xwlé nǔ mɔhun ɖé Mawu é nɔ xlɛ́ ɖɔ emi jló tawun bo na na ɛ nǔ ɖagbe hugǎn ɔ. Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Jezu sɔ́ jlǒ dó na nǔ ɖagbe hugǎn ɔ Jehovah, gbɔn sinsɛn ɛ kpo lindɔ̌n tɔn bǐ kpo gblamɛ, ɖó é yí wǎn n’i wutu. (Jaan 14:31) Jlǒ Mawu tɔn wiwa wɛ nɔ hun xomɛ nú Jezu; é yí wǎn nú sɛ́n Mawu tɔn lɛ tawun. (Ðɛh. 40:9) Xomɛ hun Jehovah tawun ɖɔ é mɔ Jezu bɔ é sɛn ɛ kpo jlǒ kpo.\nWǎn e mǐ yí nú Jehovah é nɔ sísɛ́ mǐ bɔ mǐ nɔ na ɛ nǔ ɖagbe hugǎn ɔ (Kpɔ́n akpáxwé 11-12) *\n11. Nɛ̌ sinsɛnzɔ́ mǐtɔn ka cí kɔnɖókpɔ́vɔ́ lɛ ɖɔhun gbɔn? Nɛ̌ enɛ ka sixu dó gbɔ nú mǐ gbɔn?\n11 Kɔnɖókpɔ́vɔ́ lɛ ɖɔhun ɔ, sinsɛnzɔ́ e mǐ nɔ wà nú Jehovah é nyí xlɛ̌ ɖé ɖɔ mǐ sɔ́ jlǒ dó ɖè lee mǐ yí wǎn n’i sɔ́ é xlɛ́. Mǐ nɔ na nǔ ɖagbe hugǎn ɔ Jehovah, bo nɔ wà mɔ̌ ɖó mǐ yí wǎn n’i kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo wutu. Enyi Jehovah mɔ gbɛtɔ́ livi mɔkpan sɔ́ jlǒ dó ɖò sinsɛn ɛ wɛ ɖó ye yí wǎn n’i, bo lɛ́ yí wǎn nú ali tɔn lɛ wutu ɔ, xomɛ nɔ hun i tawun. Enyi mǐ flín ɖɔ Jehovah nɔ mɔ nǔwalɔ mǐtɔn lɛ, bo nɔ lɛ́ ɖó ayi nǔ e nɔ sísɛ́ mǐ lɛ é wu, bɔ ye nɔ lɛ́ xɔ akwɛ n’i ɔ, é sixu dó gbɔ nú mǐ tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi a ko nyí mɛxo, bo ma sɔ́ sixu nɔ wà nǔ gegě lee a ba gbɔn é ǎ ɔ, kúdeji ɖɔ Jehovah nɔ mɔ nǔ zɛ dogbó towe lɛ wu. A sixu mɔ ɖɔ emi kún sɔ́ sixu wà nǔ gegě nú Jehovah ó, amɔ̌, é nɔ mɔ wanyiyi towe e gɔ́ngɔ́n bo nɔ sísɛ́ we bɔ a nɔ wà nǔ e wu a kpé é é. Kpo xomɛhunhun kpo wɛ é nɔ yí gbè nú nǔ ɖagbe hugǎn e a sixu na ɛ é.\n12. Nɛ̌ nǔ ka nɔ cí nú Jehovah dó kɔnɖókpɔ́vɔ́ lɛ wu? Nɛ̌ enɛ ka dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ gbɔn?\n12 Etɛ kɔnɖókpɔ́vɔ́ lɛ sísá ka sixu kplɔ́n mǐ? Enyi è dó akpáxwé taji hugǎn kanlin ɔ tɔn lɛ zo ɔ, azɔ ɔ nɔ si yì jɔhɔn mɛ bɔ xomɛ nɔ hun Jehovah. Enɛ wu ɔ, kúdeji ɖɔ jlǒ e a nɔ sɔ́ dó wà sinsɛnzɔ́ nú Jehovah kpo lindɔ̌n towe bǐ kpo é nɔ hun xomɛ n’i. (Kolo. 3:23) Kpɔ́n lee xomɛ na hun i dó wǔ we sɔ́ é! Enyi gǎn e dó wɛ a ɖè ɖò sinsɛnzɔ́ tɔn mɛ kpo wanyiyi kpo é na bo hwe, alǒ d’agba ɔ, é nɔ kpɔ́n dó mɔ dɔkun ɖé, bo na flín, lobɔ é na xɔ akwɛ n’i kaka sɔyi.—Mat. 6:20; Ebl. 6:10.\nJEHOVAH NƆ KƆN NYƆNA DÓ TUTOBLONUNU TƆN JÍ\n13. Sɔgbe xá Levíi ví lɛ 9:23, 24 ɔ, nɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ ɖɔ tuto vɔsanúxwlémawutɔ́ nyínyí tɔn e è sɔ́ ɖ’ayǐ é nyɔ́ nukún emitɔn mɛ gbɔn?\n13 Nǔkplɔnmɛ ɛnɛgɔ́: Jehovah ɖò nyɔna kɔn dó tutoblonunu tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ jí wɛ. Kpɔ́n nǔ e jɛ ɖò 1512 J.H.M. hwenu e è sɔ́ Goxɔ ɔ tun te Sinayíi Só ɔ kpá é. (Tín. 40:17) Mɔyizi kpé nukún dó nǔwiwa e è bló bo sɔ́ Aalɔ́ɔn kpo vǐ sunnu tɔn lɛ kpo vɔsanúxwlémawutɔ́ é wu. Akɔta Izlayɛli tɔn ɔ kplé bo mɔ vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ bɔ ye ɖò vɔsisa kanlin tɔn lɛ xwlé Mawu wɛ azɔn nukɔntɔn ɔ. (Lev. 9:1-5) Nɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ ɖɔ tuto vɔsanúxwlémawutɔ́ nyínyí tɔn yɔyɔ̌ enɛ e è sɔ́ ɖ’ayǐ é nyɔ́ nukún emitɔn mɛ gbɔn? Hwenu e Aalɔ́ɔn kpo Mɔyizi kpo ɖò nyɔna kɔn dó togun ɔ jí wɛ é ɔ, Jehovah sɛ́ myɔ dó sín jixwé bɔ é fyɔ́ vɔsanú e kpò é bǐ ɖò vɔsakpe ɔ jí.—Xà Levíi ví lɛ 9:23, 24.\n14. Etɛ tuto vɔsanúxwlémawutɔ́ nyínyí tɔn e tíìn ɖò Izlayɛli é ka dó gesí ɖò égbé?\n14 Etɛ myɔ e gosin jixwé é ka xlɛ́? Jehovah gbɔn mɔ̌ mɛ bo xlɛ́ ɖɔ emi ɖò gudo nú vɔsanúxwlémawutɔ́ e Aalɔ́ɔn kpo vǐ sunnu tɔn lɛ kpo nyí é bǐ mlɛ́mlɛ́. Hwenu e Izlayɛli-ví lɛ mɔ kúnnuɖenú enɛ e ɖò wɛn é ɖɔ Jehovah ɖò gudo nú vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ é ɔ, ye mɔ ɖɔ emi lɔ ɖó na nɔ gudo nú ye. Enɛ ka kan mǐ lɔ à? Ɛɛn. Vɔsanúxwlémawutɔ́ nyínyí sín tuto e tíìn ɖò Izlayɛli é ɔ, yɛ vɔsanúxwlémawutɔ́ nyínyí e hugǎn mɔ̌ é tɔn kpowun wɛ. Klisu Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó bǐ ɔ ɖó vɔsanúxwlémawutɔ́ e na lɛ́ nyí axɔ́su é 144000, bɔ ye na w’azɔ̌ xá ɛ ɖò jixwé.—Ebl. 4:14; 8:3-5; 10:1.\nJehovah ɖò nyɔna kɔn dó tutoblonunu tɔn jí wɛ, bo lɛ́ ɖò ali xlɛ́ ɛ wɛ. Mǐ nɔ nɔ gudo na kpo ayi bǐ kpo (Kpɔ́n akpáxwé 15-17) *\n15-16. Nɛ̌ Jehovah ka xlɛ́ ɖɔ ‘deví gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ ɔ’ sín nǔ nyɔ́ nukún emitɔn mɛ gbɔn?\n15 Ðò 1919 ɔ, Jezu sɔ́ gbɛ̌ta nɔví sunnu yí ami dó ɖè lɛ tɔn klewun ɖé bɔ ye nyí ‘deví gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ ɔ.’ Deví enɛ nɔ nukɔn ɖò wɛnjijlazɔ́ ɔ mɛ, bo “nɔ na nǔɖuɖu [ahwanvu Klisu tɔn lɛ] dó hwetɔnnu.” (Mat. 24:45) A ka mɔ kúnnuɖenú e xlɛ́ nyi wɛn ɖɔ deví gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ ɔ sín nǔ nɔ nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ é à?\n16 Satáan kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na ɖó azɔ̌ deví gbejinɔtɔ́ ɔ tɔn te. Alɔdó Jehovah tɔn mɛvo ɔ, deví ɔ sixu kpé azɔ̌ enɛ wu gbeɖé ǎ. È ko fun wɛkɛ hwan we, bɔ akwɛyózó tíìn gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. Gɔ́ na ɔ, è nɔ wà nǔ agɔ xá togun Mawu tɔn bo nɔ dóya n’i. Wuvɛ̌ enɛ lɛ bǐ ɖò finɛ có, deví gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ ɔ kpó ɖò nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn na ahwanvu Klisu tɔn lɛ wɛ. Kpɔ́n nǔɖuɖu gbigbɔ tɔn tobutobu e nɔ tíìn vɔ̌nu égbé dó gbè 900 jɛji mɛ lɛ é! É ɖò wɛn ɖɔ Mawu ɖò gudo nú deví ɔ. Lɛ̌ kpɔ́n kúnnuɖenú nyɔna Jehovah tɔn tɔn ɖevo: wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ. È ɖò wɛnɖagbe ɔ jla wɛ “gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ” nǔgbo nǔgbo. (Mat. 24:14) É ɖò gaan ɖɔ Jehovah ɖò gudo nú tutoblonunu tɔn égbé bo ɖò alɔ hun dó kɔn nyɔna dó jǐ tɔn wɛ.\n17. Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò gudo nú tutoblonunu e zán wɛ Jehovah ɖè é gbɔn?\n17 É na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni kanbyɔ mǐɖée ɖɔ, ‘Wǔ e è jɔ mì bɔ un ɖò tutoblonunu Jehovah tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ mɛ é ka nɔ sù nukún ce mɛ à?’ Jehovah ko na kúnnuɖenú e ɖu ɖò mɛ jí lɛ é dó xlɛ́ ɖɔ emi ɖò gudo nú tutoblonunu emitɔn, bɔ ye cí myɔ e gosin jixwé ɖò Mɔyizi kpo Aalɔ́ɔn kpo hwenu é ɖɔhun. Mǐ ɖó hwɛjijɔ gegě nǔgbo, bo na dókú n’i. (1 Tɛ. 5:18, 19) Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò gudo nú tutoblonunu e zán wɛ Jehovah ɖè é gbɔn? Mǐ ɖó na nɔ xwedó alixlɛ́mɛ junjɔn Biblu jí e è nɔ na mǐ ɖò wema mǐtɔn lɛ mɛ, gɔ́ nú kplé lɛ kpo kpléɖókpɔ́ lɛ kpo jí lɛ é. Gɔ́ na ɔ, mǐ ɖó na nɔ lɛ́ ɖ’alɔ ɖò wɛnjijla kpo mɛkplɔnkplɔn kpo sín azɔ̌ ɔ mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ lee mǐ kpéwú gbɔn é.—1 Kɔ. 15:58.\n18. Etɛ jí mǐ ka kú dó bá wà?\n18 Mi nú mǐ ni kánɖeji bá zán nǔkplɔnmɛ e mǐ mɔ ɖò wema Levíi ví lɛ tɔn mɛ lɛ é. Mi nú mǐ ni bló bonu vɔsisa mǐtɔn lɛ ni nyɔ́ Jehovah nukúnmɛ. Mi nú mǐ ni sɛn Jehovah, ɖó nǔ tɔn sù nukún mǐtɔn mɛ wu. Mi nú mǐ ni nɔ na nǔ ɖagbe hugǎn ɔ Jehovah ɖó mǐ yí wǎn n’i kpo ayi mǐtɔn bǐ kpo wutu. Mi nú mǐ ni nɔ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo nɔ gudo nú tutoblonunu e zán wɛ é ɖè égbé é. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sixu xlɛ́ Jehovah ɖɔ wǔ e é jɔ mǐ bɔ mǐ nyí Kúnnuɖetɔ́ tɔn lɛ é sù nukún mǐtɔn mɛ.\nETƐ NǓ ELƆ LƐ KA SIXU KPLƆ́N MǏ?\nZalinkpɔ́n zinzan ɖò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó Ɔ gbè. (Lev. 16:12, 13)\nKɔnɖókpɔ́vɔ́ e è nɔ sá ɖò Sɛn ɔ glɔ́ lɛ é. (Lev. 3:6, 12, 14-16)\nMyɔ e gosin jixwé hwenu e è sɔ́ Aalɔ́ɔn kpo vǐ sunnu tɔn lɛ kpo vɔsanúxwlémawutɔ́ é. (Lev. 9:23, 24)\n^ akpá. 5 Sɛ́n ɖěɖee Jehovah na Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ é wɛ ɖò Levíi ví lɛ sín wema mɛ. Ðó mǐ nyí Klisanwun wutu ɔ, mǐ sɔ́ ɖò sɛ́n enɛ lɛ glɔ́ ǎ, amɔ̌, ye sixu hɛn lè wá nú mǐ. Mǐ na ɖɔ xó dó nǔ xɔ akwɛ ɖěɖee wema Levíi ví lɛ tɔn sixu kplɔ́n mǐ lɛ é jí ɖò xóta elɔ mɛ.\n^ akpá. 4 Nǔ mímɛ́ ɖé wɛ è nɔ kpɔ́n zalinkpɔ́n didó zo ɖò Goxɔ ɔ mɛ dó mɔ, bɔ Jehovah sinsɛn kɛɖɛ hwenu wɛ Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ nɔ zán. (Tín. 30:34-38) Nǔ ɖě xlɛ́ ɖɔ Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ nɔ dó zalinkpɔ́n zo dó sɛn Mawu ǎ.\n^ akpá. 9 Bo na dó mɔ tinmɛ ɖevo lɛ dó kɔnɖókpɔ́vɔ́ lɛ wu hǔn, kpɔ́n Étude perspicace des Écritures mɛ, Akpáxwé 2, wexwɛ 847.\n^ akpá. 54 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Ðò Hwɛ Súnsún Sín Kɔ nú Mɛ Zán Ðaxó Ɔ gbé ɔ, vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖaxó Izlayɛli tɔn byɔ Tɛn Mímɛ́ Bǐ ɔ mɛ bo hɛn zalinkpɔ́n kpo myɔkán kpo, bo na bló bonu azizɔ wǎnɖagbenɔ ɖé na kpé xɔ ɔ mɛ. Nukɔnmɛ ɔ, é lɛ́ byɔ Tɛn Mímɛ́ Bǐ ɔ mɛ kpo hun kanlin e sín vɔ̌ è sá lɛ é tɔn kpo.\n^ akpá. 56 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Izlayɛli-ví ɖé hɛn lɛngbɔ̌ ɖé wá nú vɔsanúxwlémawutɔ́ ɖé, bonu é na zán dó sá kɔnɖókpɔ́vɔ́ ɖé, dó xlɛ́ lee Jehovah sín nǔ sù nukún xwédo tɔn tɔn mɛ gbɔn é.\n^ akpá. 58 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Ðò sinsɛnzɔ́ Jezu tɔn ayikúngban jí tɔn hwenu ɔ, é xwedó gbeɖiɖe Jehovah tɔn lɛ, bo lɛ́ d’alɔ ahwanvu tɔn lɛ, bɔ ye lɔ wà mɔ̌ dó xlɛ́ ɖɔ emi yí wǎn nú Jehovah.\n^ akpá. 60 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Nɔví nyɔnu mɛxomɔ ɖé sín lanmɛ ɖó dogbó n’i có, é ɖekúnnu gbɔn wema-sɛ́dó-mɛ winwlan gblamɛ, dó na nǔ ɖagbe hugǎn ɔ Jehovah.\n^ akpá. 62 ÐIÐE LƐ SÍN TINMƐ: Ðò février 2019 ɔ, Nɔví Gerrit Lösch e nyí ɖokpo ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ é ɖè Lẹdogbedevomẹ Aihọn Yọyọ Tọn e è vɔ́ jlaɖó e tɔ́n dó Allemagne-gbè mɛ, b’ɛ víví nú tóɖóetɔ́ lɛ tawun, bo lɛ́ sɔ́ akpakpa ye. Égbé ɔ, nɔví nyɔnu we enɛ lɛ ɖɔhun ɔ, kpo xomɛhunhun kpo wɛ wɛnjlatɔ́ e ɖò Allemagne lɛ é nɔ zán Biblu yɔyɔ̌ enɛ e è vɔ́ jlaɖó é ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ.


Nǔ Sinsɛnzɔ́ Towe Ni Bí Alɔ nú We D’eji: Zǎn Nùkanbyɔ lɛ Ganji\nNǓ E WU É ÐÒ TAJI É: Enyi “nǔ e lin dó ayi mɛ wɛ gbɛtɔ́ ɖè ɔ cí sìn e ɖò ayikúngban glɔ é ɖɔhun” ɔ, hǔn nùkanbyɔ lɛ cí tɔká ɖé ɖɔhun bo na dɔn linlin enɛ lɛ tɔ́n nɛ. (Nùx 20:5) Nùkanbyɔ lɛ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mɛ e ɖò tó ɖó mǐ wɛ lɛ é lɔ nɔ ɖ’alɔ ɖò xó ɔ mɛ. Hwɛhwɛ ɔ, xósin nùkanbyɔ e è cyan ganji lɛ é tɔn sixu na mɔjɛmɛ xɔ akwɛ ɖevo lɛ mɛ. Jezu zán nùkanbyɔ lɛ ganji. Nɛ̌ mǐ ka sixu xwedó kpɔ́ndéwú tɔn gbɔn?\nNùkanbyɔ e na ɖè linlin mɛ ɔ tɔn tɔ́n lɛ é. Jezu kàn nùɖé lɛ byɔ ɖebɔdoɖewu bo na dó mɔ nukúnnú jɛ linlin ahwanvu tɔn lɛ tɔn wu. (Mt 16:13-16; be-EG 238 akpá. 3-5) Nùkanbyɔ ɖěɖee nɔ ɖè linlin mɛtɔn tɔ́n lɛ é tɛ lɛ a ka sixu kanbyɔ?\nNùkanbyɔ mɛɖedóaliji tɔn lɛ. Bo na dó jla linlin Piyɛ́ɛ tɔn ɖó ɔ, Jezu kàn nǔ byɔ ɛ bo na xósin ɖěɖee na d’alɔ Piyɛ́ɛ b’ɛ na wá gbeta ɖagbe ɔ kɔn lɛ é. (Mt 17:24-26) Nùkanbyɔ mɛɖedóaliji tɔn tɛ lɛ a ka sixu kanbyɔ dó d’alɔ mɛɖé b’ɛ na wá gbeta ɖagbe ɔ kɔn?\nKpa mɛ ɔ. Ee sɛnkplɔnmɛtɔ́ ɖé na “nùnywɛtɔ́” sín xósin gudo é ɔ, Jezu kpa ɛ. (Mk 12:34) Nɛ̌ a ka sixu kpa mɛ e na xósin nú nùkanbyɔ ɖé é gbɔn?\nNɔ ɖó sísí nú mɛ. Mǐ ɖó acɛ e Jezu ɖó é ǎ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖó sísí nú mɛ lɛ, ɖò taji ɔ, mɛxomɔ lɛ, mɛ e mǐ ma tuùn ǎ lɛ é kpo mɛ ɖěɖee ɖò gǎn tɛnmɛ lɛ é kpo.—1Pi 2:17.\nKPƆ́N AKPÁXWÉ NUKƆNTƆN VIDEO W’AZƆ̌ E JEZU WÀ É: NƆ KPLƆ́N NǓ MƐ Ɔ TƆN, ENƐ GUDO HǓN, NǍ XÓSIN NÚ NÙKANBYƆ ELƆ LƐ:\nNǔ e wɛnjlatɔ́ ɔ ɖɔ lɛ é sɔgbe có, etɛwu mɛkplɔnkplɔn sín kpɔ́ndéwú enɛ ka nyla?\nEtɛwu mǐ ma ka ɖó na nɔ tinmɛ nǔ lɛ kpowun ǎ?\nKPƆ́N AKPÁXWÉ WEGƆ VIDEO Ɔ TƆN, ENƐ GUDO HǓN, NǍ XÓSIN NÚ NÙKANBYƆ ELƆ LƐ:\nNɛ̌ nɔví sunnu ɔ ka zán nùkanbyɔ lɛ ganji gbɔn?\nLee é kplɔ́n nǔ mɛ gbɔn é sín akpáxwé ɖevo tɛ lɛ sín kpɔ́ndéwú mǐ ka sixu xwedó?\nÐagbe tɛ nùkplɔnmɛ mǐtɔn ka nɔ wà nú mɛ ɖevo lɛ? (Lk 24:32)


Axɔsu Nabukodonɔzɔ́ɔ kpo Nyaví Ɛnɛ E Setónú nú Mawu lɛ É Kpo | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nNyaví Ɛnɛ E Setónú nú Jehovah lɛ É\nHwenu e Nabukodonɔzɔ́ɔ kplá axɔví Judáa tɔn lɛ wá Babilɔnu é ɔ, é sɔ́ axɔsuzɔwatɔ́ e è nɔ ylɔ ɖɔ Acipenazi é dó ye nu. Nabukodonɔzɔ́ɔ ɖɔ nú Acipenazi ɖɔ é ni ba mɛ winnyawinnya ɖěɖee ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe bo lɛ́ ɖó nùnywɛ lɛ é ɖò ye mɛ. È na kplɔ́n azɔ̌ mɛ winnyawinnya enɛ lɛ nú xwè atɔn. Azɔ̌kplɔnkplɔn enɛ na sɔnǔ nú ye bɔ ye na nyí axɔsuzɔwatɔ́ nukúnɖeji lɛ ɖò Babilɔnu. È na kplɔ́n nùxixa, nùwlanwlan kpo Babilɔnu-gbè kpo ye. Ye na nɔ lɛ́ ɖu nùɖuɖu e axɔsu ɔ kpo mɛ ɖěɖee nɔ w’azɔ̌ ɖò hɔnmɛ lɛ é kpo nɔ ɖu é. Daniyɛli, Hananiya, Micaɛli, kpo Azalya kpo ɖò mɛ winnyawinnya enɛ lɛ mɛ. Acipenazi na Babilɔnu nyikɔ ye bɔ ye wá nyí Bɛluticasáa, Cadlaki, Mɛcaki kpo Abɛdi-Nɛgo kpo. Azɔ̌ e è na kplɔ́n ye é na zɔ́n bɔ ye na ɖó Jehovah sinsɛn te wɛ à?\nNyaví ɛnɛ enɛ lɛ kanɖeji bo na setónú nú Jehovah. Ye tuùn ɖɔ emi kún ɖó na ɖu axɔsu ɔ sín nùɖuɖu ó, ɖó Sɛ́n Jehovah tɔn ɖɔ ɖɔ ɖé lɛ ɖò nùɖuɖu enɛ lɛ mɛ bo nyí nùblibli. Enɛ wu ɔ, ye ɖɔ nú Acipenazi ɖɔ: ‘Kɛnklɛn bo ma na mǐ axɔsu ɔ sín nùɖuɖu ó.’ Acipenazi ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Nú un ma na mi ǎ bonu axɔsu ɔ mɔ ɖɔ mi xúgǒ ɔ, é na hu mì!’\nDaniyɛli lin nùɖé. É ɖɔ nú mɛcɔtɔ́ yetɔn ɖɔ: ‘Kɛnklɛn na mǐ mǎ kpo sìn kpo kɛɖɛ nú azǎn wǒ. Enɛ gudo hǔn, jlɛ̌ mǐ dó mɛ winnyawinnya ɖěɖee nɔ ɖu axɔsu ɔ sín nùɖuɖu lɛ é wu.’ Mɛcɔtɔ́ ɔ yí gbè.\nAzǎn wǒ lɛ gudo ɔ, Daniyɛli kpo xɔ́ntɔn tɔn atɔn lɛ kpo ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe hú dɔnkpɛvu e kpò lɛ é bǐ. É víví nú Jehovah ɖɔ ye setónú nú emi. É tlɛ lɛ́ na nùnywɛ Daniyɛli bɔ é nɔ mɔ nukúnnú jɛ nǔmimɔ lɛ kpo dlɔ̌ lɛ kpo mɛ.\nHwenu e azɔ̌kplɔnkplɔn ɔ fó é ɔ, Acipenazi kplá dɔnkpɛvu lɛ yì jó nú Nabukodonɔzɔ́ɔ. Axɔsu ɔ ɖɔ xó xá ye bo mɔ ɖɔ Daniyɛli, Hananiya, Micaɛli, kpo Azalya kpo nyɔ̌nùí tawun bo lɛ́vɔ bí hú dɔnkpɛvu e kpò lɛ é bǐ. É sɔ́ ye mɛ ɛnɛ lɛ bonu ye na w’azɔ̌ ɖò hɔn tɔn mɛ. Hwɛhwɛ ɔ, axɔsu ɔ nɔ byɔ ɖɔ ye ni ɖè wě xá emi dó xó taji ɖé lɛ jí. Jehovah bló bɔ ye ɖó nùnywɛ hú nùnywɛtɔ́ axɔsu ɔ tɔn lɛ kpo majikiblotɔ́ tɔn lɛ bǐ kpo.\nDaniyɛli, Hananiya, Micaɛli, kpo Azalya kpo ɖò tò ɖevo mɛ có, ye wɔn ɖɔ emi nyí mɛ Jehovah tɔn lɛ ǎ. Enyi mɛjitɔ́ towe lɔ lɛ ma tlɛ ɖò kpɔ́ xá we ǎ ɔ, hwi lɔ ka na nɔ flín Jehovah hwebǐnu à?\n“Ma lɔn nú mɛɖé mɔ yɔkpɔvu towe, bo ɖó hwɛ nú we ó. Loɔ, nyǐ kpɔ́ndéwú nú nùɖitɔ́ lɛ, bo nyí kpɔ́ndéwú ɖò xóɖiɖɔ mɛ, bo nyí kpɔ́ndéwú ɖò zinzan kpo wanyiyi kpo mɛ, bo nyí kpɔ́ndéwú ɖò nùɖiɖi kpo gbɛ̀ mímɛ́ e a nɔ zán ɔ kpo mɛ.”—1 Timɔtée 4:12\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu Daniyɛli kpo xɔ́ntɔn tɔn atɔn lɛ kpo ka setónú nú Jehovah? Nɛ̌ Jehovah ka d’alɔ ye gbɔn?\nCadlaki, Mɛcaki kpo Abɛdi-Nɛgo kpo gbɛ́ ɖɔ emi kún na sɛ̀n bocyɔ e axɔsu Babilɔnu tɔn sɔ́ siká dó bló é ó.\nNɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah gbè bǐ gbè Daniyɛli ɖɔhun!


La Bible en Fongbe - Exode 4 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Exode 4\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Exode 4\nExode 4 - Tíntɔ́n 4\nMɔyízi ɖɔ nú Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ma ka ɖi nǔ nú mì ǎ, nú yě ma ɖótó mì ǎ, bó ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ kún tɔ́n dó jǐ ce ɖě ó ɔ́, nɛ̌ un ná wa nǔ gbɔn?”\nMawu Mavɔmavɔ ká kanbyɔ́ ɛ ɖɔ: “Étɛ́ wɛ ɖo alɔ towe mɛ?” Bɔ é yí gbe ɖɔ: “Kpo wɛ.”\nMawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Sɔ́ nyi kɔ́ mɛ.” Bɔ é sɔ́ kpo ɔ́ nyi kɔ́ mɛ, bɔ é húzú dan, bɔ Mɔyízi lɔ́n jɛ zɔ.\nMawu Mavɔmavɔ lɛ́ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “Dlɛ̌n alɔ bó hɛn dan ɔ́ sín avɔnu.” Mɔyízi ka dlɛ́n alɔ bó hɛn, bɔ é lɛ́ húzú kpo ɖo alɔ tɔn mɛ.\nBɔ Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ: “Nǔ e a nǎ bló ɔ́ nɛ́, énɛ́ ɔ́, yě ná ɖi nǔ ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ, Mawu e tɔ́gbó émítɔn lɛ́ɛ nɔ sɛn ɔ́, Mawu e Ablaxámu, Izáki, kpó Jakɔ́bu kpó nɔ sɛn ɔ́ wɛ tɔ́n dó jǐ towe nǔgbó.”


Mawu bló agbaza mǐtɔn kpo nǔwukpikpé jiwǔ ɖé kpo bɔ enyi akpà jɛ mǐ wu ɔ, é nɔ kú. Enyi è gblewu, mɔ́ wutu alǒ nùɖé kán wutu nú mɛ ɔ, “agbaza ɔ nɔ sɔnǔ nú nùɖé lɛ bo na dó hu akpà ɔ, ɖaxó alǒ kpɛví.” (Johns Hopkins Medicine) Agbaza ɔ nɔ yawu wà nùɖé dó ɖó hun ɔ te, dó vlɔ́n kàn e mɛ hun nɔ sà gbɔn lɛ é, bo nɔ bló bɔ akpà ɔ sín nukúnmɛ nɔ xú hǎn, lobo nɔ na hlɔnhlɔn agbaza kàn lɛ.\nLIN TAMƐ D’EJI: Enyi Gbɛɖotɔ́ ɔ bló agbaza mǐtɔn bonu é na hu akpà ɖò mǐ wu ɔ, mǐ sixu lɛ́ ganjɛ akpá e é dó ɖɔ emi na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na ɖu ɖò nǔ e nɔ gbà hǔn dó nú mǐ lɛ é lɔmɔ̌ jí é wu à cé? Ðɛhanwlantɔ́ ɔ ɖɔ: “É gbɔ azɔn nú mɛ e ayi yetɔn xò akpà lɛ, bo súnsún ɖasin nú ye [alǒ ‘bla akpà yetɔn lɛ nú ye,’ nwt].” (Ðɛhan 147:3) Amɔ̌, enyi nǔ e a wà wá yí é alǒ ee a wà dìn é ɖé ɖò hǔn gbà dó nú we wɛ ɔ, nɛ̌ a ka sixu kudeji ɖɔ Jehovah na bla akpà towe lɛ nú we dìn kpo sɔgudo kpo gbɔn?\nNǓ E BIBLU KPLƆ́N MǏ DÓ WANYIYI MAWU TƆN WU É\nMawu d’akpá ɖɔ: “Ma ɖi xɛsi ó, ɖó un ɖò kpɔ́ xá we. Ma ɖò nukún dó gbɛmɛ kpɔ́n wɛ ó, ɖó nyì wɛ nyí Mawu towe. Un na na akɔnkpinkpan we; un na gɔ́ alɔ nú we.” (Ezayíi 41:10) Mɛ e tuùn ɖɔ Jehovah nɔ kpé nukún dó emi wu é ɖé nɔ ɖó fífá ayi mɛ tɔn kpo hlɔnhlɔn e é na dó ɖí xwi xá wuvɛ̌ vovo lɛ é kpo. Mɛsɛ́dó Pɔlu ylɔ fífá ayi mɛ tɔn enɛ ɖɔ “fífá Mawu tɔn e hugǎn nukúnnúmɔjɛnǔmɛ gbɛtɔ́ tɔn bǐ ɔ.” É lɛ́ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Mɛ e nɔ na hlɔnhlɔn mì ɔ wɛ nɔ zɔ́n, bɔ un nɔ sixu kpé nǔ enɛ lɛ bǐ wu.”—Filipunu lɛ 4:4-7, 9, 13.\nMawuxówema ɔ nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ hɛn nùɖiɖi e mǐ ɖó dó akpá e Jehovah dó nú gbɛtɔ́ lɛ dó sɔgudo wu é lidǒ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4, 5 ɖɔ nǔ e é na wá wà é kpo nǔ e wu mǐ sixu ɖeji dó wǔ tɔn ɖɔ é na bló é kpo nú mǐ:\n“[É] na súnsún ɖasin bǐ” sín gbɛtɔ́ lɛ nukúnmɛ. Jehovah na sú wuvɛ̌ e mɔ wɛ mǐ ɖè lɛ é kpo ado e nɔ hu mǐ lɛ é kpo bǐ sín kún dó, kaka jɛ wuvɛ̌ ɖěɖee ma tlɛ hwɛ́n nǔtí ɖò mɛ ɖevo lɛ nukúnmɛ ǎ lɛ é jí.\n“Mɛ e ɖò ayijinjɔn ɖò axɔsuzinkpo ɔ jí” ɖò susu jixwé tɔn mɛ, bo nyí Axɔsu Nǔbǐwukpétɔ́ nú nùɖíɖó lɛ bǐ é na zán hlɔnhlɔn tɔn kpo acɛ tɔn kpo dó gbò kpò nyì ali jí nú wuvɛ̌ e mɔ wɛ mǐ ɖè lɛ é, bo na lɛ́ dó alɔ e sín hudo mǐ ɖó é mǐ.\nJehovah na jiɖe mɛ ɖɔ akpá emitɔn lɛ nyí “xó nugbǒ” bo lɛ́ nyí “xó e wu è na ɖeji dó lɛ” é. Enɛ wɛ nyí ɖɔ enyi Jehovah ma ɖè akpá e é dó lɛ é ǎ ɔ, é na kɔn cí dó nyikɔ tɔn kpo Mawu nugbǒ e é nyí é kpo wu.\n“‘[É] na súnsún ɖasin bǐ sín nukún yetɔn mɛ; kú sɔ́ na tíìn ǎ, aluwɛ sɔ́ na tíìn ǎ, alěnina sɔ́ na tíìn ǎ, wuvɛ̌ mimɔ sɔ́ na tíìn ǎ; nǔ xóxó lɛ ko bú.’ Hwenɛnu ɔ, mɛ e ɖò ayijinjɔn ɖò axɔsuzinkpo ɔ jí ɔ ɖɔ: ‘Dìn ɔ, un ɖò nǔ lɛ bǐ sɔ́ dó huzu nǔ yɔyɔ̌ wɛ.’ É lɛ́ ɖɔ nú mì ɖɔ: ‘Wlǎn, ɖó xó nugbǒ wɛ nyí xó enɛ lɛ, bo nyí xó e wu è na ɖeji dó lɛ.’”—Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4, 5.\nWɛkɛ ɔ kpo Biblu kpo bǐ ɖè mɛ alɔkpa e Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ nyí é kpo jijɔ tɔn lɛ kpo xlɛ́. Nùɖíɖó lɛ nɔ sísɛ́ mǐ bonu mǐ na huzu xɔ́ntɔn Mawu tɔn có, Biblu ɔ ka ɖɔ tlɔlɔ ɖɔ: “Mi sɛkpɔ Mawu; enɛ ɔ é na sɛkpɔ mi.” (Jaki 4:8) Mɛsɛ́dó 17:27 ɖɔ: “Mawu ka sɔ́ lín dó ɖokpo ɖokpo mǐtɔn ǎ.”\nEe a na ɖò hwenu zán dó tuùn Mawu d’eji wɛ é ɔ, a na wá kudeji kpɛɖé kpɛɖé ɖɔ ‘é ɖò nukún kpé dó wǔ we wɛ.’ (1 Piyɛ́ɛ 5:7) Lè tawun tawun tɛ lɛ jiɖe mɔhun ɖiɖó dó Jehovah wu ka nɔ hɛn wá?\nKpɔ́n kpɔ́ndéwú Toru e gosin Japon é tɔn. Nɔ Klisanwun ɖé wɛ kplɔ́n ɛ có, é wá byɔ jaguda gbɛ́ta Japon tɔn e nɔ nyí yakuza é mɛ. É ɖɔ “un ɖi ɖɔ Mawu gbɛ́ wǎn nú mì, bɔ un nɔ lin ɖɔ nyì wu wɛ mɛ ɖěɖee ɖò akpá ce lɛ é, dò taji ɔ, mɛ ɖěɖee kpo nyì kpo vɛ́ tawun lɛ é kú.” Toru yí gbè ɖɔ nǔhɛngblé sín gbɛ̀ e lɛlɛ̌ dó emi é kpo linlin e ɖò xò emitɔn mɛ é kpo wɛ zɔ́n bɔ “gbɛtɔ́ sín nǔ kún sɔ́ nɔ blawu ɖebǔ nú emi ó.” Sɔgbe kpo nǔ e nɔ jló è é kpo ɔ, é ɖɔ “Un jló na kú ɖò winnyawinnya mɛ, hwenu e un na ko hu mɛ nukúnɖeji e hugǎn mì é ɖé gudo é, mɔ̌ mɛ ɔ, nyikɔ ce na kpé tò jí.”\nAmɔ̌, ee Toru kpo asì tɔn Hannah kpo kplɔ́n Biblu é ɔ, é bló huzuhuzu jiwǔ ɖé ɖò gbɛzán tɔn kpo linlin tɔn kpo mɛ. Hannah ɖɔ: “Nukún ce ɖesunɔ mɛ wɛ asú ce bló huzuhuzu enɛ lɛ ɖè.” Dìn ɔ, Toru ɖɔ kpo jiɖe kpo ɖɔ: “Mawu ɖé tíìn bo nɔ kpé nukún dó mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo wu nugbǒ. É ba ɖɔ mɛɖebǔ ni kú ǎ, bo ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ hwɛ kɛ mɛ ɖěɖee lɛkɔ sín hwɛ yetɔn gudo nugbǒ nugbǒ lɛ é. É nɔ ɖótó nǔ ɖěɖee mǐ ma sixu ɖɔ nú mɛɖé ǎ bɔ é jɛn mǐ na ɖɔ na lɛ é, kpo nǔ ɖěɖee mɛɖé kpowun ma na mɔ nukúnnú jɛ mɛ ǎ lɛ é kpo. Malin-malin mɛ dìn ɔ, Jehovah na ɖè tagba lɛ, wuvɛ̌ mimɔ lɛ kpo yajiji lɛ bǐ kpo síìn. É na bo nyí ɖò dìn hwɛ̌ ɔ, é ɖò alɔ dó mǐ wɛ ɖò ali maɖónukún gègě nu. É nɔ kpé nukún dó mǐ wu, bo nɔ hwlɛn mǐ gán hwenu e adǎn ɖò mǐ gbò wɛ é.”—Ðɛhan 136:23.\nLee kpɔ́ndéwú Toru tɔn xlɛ́ gbɔn é ɔ, enyi jiɖe kɛɖɛ wɛ tuùn e mǐ tuùn ɖɔ Mawu kpéwú bo na ɖè wuvɛ̌ mimɔ lɛ bǐ síìn, bo na lɛ́ súnsún ɖasin lɛ bǐ é nɔ na mǐ dó sɔgudo wu ǎ, loɔ, é nɔ lɛ́ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ zán gbɛ̀ e kpɔ́n te é dìn. Nugbǒ ɔ, é na bo tlɛ nyí ɖò gbɛ̀ elɔ e mɛ wuvɛ̌ gɔ́ é ɔ, a sixu ɖu nukún e Mawu nɔ kpé dó wǔ we kpo wanyiyi kpo é sín lè.\nEtɛ ka Nyí Linlin Mawu Tɔn nú Gbɛtɔ́ Lɛ?\nNɛ̌ gbɛ̀ ka na cí ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ hwenu e ayikúngban ɔ na nyí palaɖisi ɖé é?


Nǔ E È Nɔ Dó Ðó Nǔ Wuntun Na Ðò Hwexónu lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Haoussa Hiligaynon Hongrie-Gbè Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kongo Lari Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mapudungun Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Oromo-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Russie Tɔn Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Îles Féroé-Gbè\nÐò hwexónu ɔ, nǔ e è nɔ dó ɖó nǔ wuntun na é ɖé nɔ nyí nǔ kpɛví e nɔ ɖó dò ɖò xomɛ é ɖé, bɔ è nɔ sɔ́ dó ko alǒ aɖuwa mɛ dó wlan nǔ na. Alɔkpa vovo wɛ ɖè, ɖě sixu cí funlɛ́ɛn ɖɔhun, ɖó gblǒ zɛɛn ga zɛɛn, cí tobotobo alǒ cí kanlin ta ɖɔhun. È sixu zǎn wuntun ɖé dó xlɛ́ ɖɔ nǔɖe nyí mɛtɔn alǒ dó zǒgbe jí ɖɔ wema ɖé sɔgbe, è sixu lɛ́ zán dó cyɔn alɔ sáki alǒ nǔ e ɖó ali lɛ é jí, ɖi hɔnli lɛ alǒ yɔdo sín ali lɛ.\nNǔ e è nɔ dó ɖó nǔ wuntun na é tobotobo tɔn, bɔ axɔ́su Pɛsi tɔn Daliwusi I ɖ’eji bo ɖò gbě nya wɛ, kpo ko kpacakpaca e jí è tɛ nyi é ɖé kpo\nNǔ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ wɛ è nɔ zán dó bló nǔ e è nɔ dó ɖó nǔ wuntun na lɛ é. Ðé lɛ ɖíe: xú, awinnya e vɛ́ axi tawun é, gan, awinnya e ma xɔ akwɛ sɔmɔ̌ ǎ é alǒ atín. Hweɖelɛnu ɔ, mɛ e tɔn nǔ ɔ nyí é kpo tɔ́ tɔn kpo sín nyikɔ nɔ ɖ’eji. Ðé lɛ nɔ xlɛ́ tɛnmɛ-nyikɔ mɛ e tɔn é nyí é tɔn.\nBonu è na xlɛ́ ɖɔ wema ɖé sɔgbe ɔ, mɛ e tɔn nǔ e è nɔ dó ɖó nǔ wuntun na é nyí é nɔ sɔ́ nǔ ɔ tɛ ko, aɖuwa alǒ nǔ sinnɔ ɖevo mɛ cobo na zin dó wema ɔ jí. (Jɔbu 38:14) Enɛ gudo ɔ, ko ɔ, aɖuwa ɔ, alǒ nǔ sinnɔ ɔ nɔ wá syɛn, bɔ enɛ nɔ cyɔn alɔ wema ɔ jí.\nÈ Sixu Zán Nǔ E È Nɔ Dó Ðó Nǔ Wuntun Na lɛ É Dó Zé Acɛ D’así nú Mɛ\nMɛɖé sixu sɔ́ nǔ e é nɔ dó ɖó nǔ wuntun na é nú mɛ ɖevo, bɔ mɛ ɔ lɔ na ɖó acɛ e nǔnɔ ɔ ɖó é. Kpɔ́ndéwú tɔn ɖokpo wɛ nyí Falawɔ́ɔn e kp’acɛ ɖò Ejipu hwexónu tɔn é ɖé kpo nya Eblée e nɔ nyí Jozɛfu bo nyí tɔ́gbó Jakɔbu sín vǐ é kpo tɔn. Jozɛfu nyí kannumɔ ɖé ɖò Ejipu. Nukɔnmɛ ɔ, è wlí i dó ganmɛ dó acɛ jí. Amɔ̌, é wá yá é ɔ, Falawɔ́ɔn ɖè è tɔ́n bo sɔ́ ɛ gǎnhɔnyitɔ́-xɔ́su. Biblu ɖɔ: “Ee axɔ́su ɔ ɖɔ mɔ̌ ɔ, é ɖè alɔkɛ́ e ɖè acɛ tɔn xlɛ́ ɔ, bo sɔ́ dó alɔ nú Jozɛfu.” (Bǐbɛ̌mɛ 41:42) Ðó alɔkɛ́ ɔ ɖó wuntun acɛ tɔn ɖé wutu ɔ, Jozɛfu ɖó acɛ dìn bo na kpé nukún dó azɔ̌ taji e è ɖè n’i é wu.\nAxɔ́si Jezabɛli Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ tɔn zán nǔ e asú tɔn nɔ dó ɖó nǔ wuntun na é dó bla gbě bonu è na hu nya e nɔ nyí Nabɔti é. É wlan wema ɖò Axɔ́su Akabu nyikɔ mɛ sɛ́dó tomɛxo ɖé lɛ bo byɔ ɖɔ ye ni dó jì xomɛvɔnɔ Nabɔti ɖɔ é nyla nu dó Mawu wu. É zé wuntun axɔ́su ɔ tɔn ɖó wema lɛ jí bɔ linlin tɔn nyanya ɔ jɛnu.—1 Axɔ́su lɛ 21:5-14.\nAxɔ́su Pɛsi tɔn Zɛɛzɛsi zán alɔgan ɖé dó dó zǒgbe sɛ́n ɖěɖee é dó lɛ é jí.—Ɛsitɛ́ɛ 3:10, 12.\nBiblu wlantɔ́ Nɛɛmíi ɖɔ ɖɔ axɔ́ví lɛ, Levíi-ví lɛ, kpo vɔsanúxwlémawutɔ́ lɛ kpo zán wuntun yetɔn lɛ dó yí gbè nú akɔjijɛ e è wlan é ɖé.—Nɛɛmíi 1:1; 10:1.\nBiblu ɖɔ xó dó ninɔmɛ we wu bɔ è zán nǔ e è nɔ dó ɖó nǔ wuntun na lɛ é dó cyɔn alɔ hɔnlinu jí. Hwenu e è zé gbeyiɖɔ Daniyɛli nyi dó kinnikinnido mɛ é ɔ, “è zé awinnya ɖokpo wá ɖó dò ɔ nu.” Enɛ gudo ɔ, Axɔ́su Daliwusi e kpa acɛ ɖò Mɛdi kpo Pɛsi kpo é “ɖó wuntun tɔn jí. Tozɔ́watɔ́ lɛ lɔ ɖó wuntun ye lɔ tɔn jí, bonu mɛɖé ma huzu nǔ e na jɛ dó Daniyɛli jí é ó.”—Daniyɛli 6:18.\nHwenu e è zé cyɔ Jezu tɔn dó yɔdo mɛ é ɔ, kɛntɔ́ tɔn lɛ “sú yɔdo ɔ ganji, bo ɖó wuntun.” (Matie 27:66) David Linton Turner ɖɔ ɖò nǔ e é tinmɛ dó wema Matie tɔn jí é mɛ ɖɔ, enyi acɛkpikpa Hlɔma tɔn lɛ wɛ ɖó wuntun yɔdo ɔ ɔ, “wuntun ɔ nɔ nyí ko alǒ aɖuwa bo nɔ ɖò . . . awinnya ɔ kpo yɔdo ɔ sín nu kpo tɛntin.”\nÐó nǔ e è nɔ dó ɖó nǔ wuntun na ɖò hwexónu lɛ é sixu kplɔ́n nǔ gegě mǐ dó nǔ e ko jɛ wá yì lɛ é wu wutu ɔ, ye nɔ ɖu ayi mɛ nú dobanúnǔtɔ́ dokunkun tɔn lɛ kpo hwenuxó-wlantɔ́ lɛ kpo tawun. Enɛ wu ɔ, nǔkplɔnkplɔn dó nǔ e è nɔ dó ɖó nǔ wuntun na lɛ é wu, ee è nɔ ylɔ́ ɖɔ sigillographie é wá huzu nǔ taji ɖé bɔ è nɔ kplɔ́n.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nǔ E È Nɔ Dó Ðó Nǔ Wuntun Na Ðò Hwexónu lɛ É


La Bible en Fongbe - Exode 21 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Exode 21\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Exode 21\nExode 21 - Tíntɔ́n 21\nMawu Mavɔmavɔ lɛ́ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “Sɛ́n e Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ná xwedó dó hɛn mɛsɛntɔ́ Eblée lɛ́ɛ, bɔ a nǎ ɖɔ nú yě ɔ́ ɖíe:\nNú mi xɔ kannumɔ ɖé bɔ é nyí Eblée ɔ́, é ná wa azɔ̌ nú mi xɔ xwe ayizɛ́n; xwe tɛ́nwegɔ́ ɔ́, é ná jɛ éɖée sí, bó hɛn ɔ́, é ná yi. É ná sú axɔ́ ɖěbǔ ǎ.\nNú kannumɔ ɔ́ ɖokpónɔ wɛ wá ɔ́, é ɖokpónɔ géé ná yi, nú é ká ko da asi có bó wá ɔ́, é kpódó asi tɔn kpó ná yi.\nNú é ká nyí ɖɔ gǎn tɔn ɔ́ wɛ da asi n'i, bɔ asi ɔ́ ji vǐ súnnu abǐ nyɔ̌nu n'i ɔ́, asi ɔ́ kpódó vǐ lɛ́ɛ kpó ná nyí gǎn ɔ́ tɔn, bɔ éyɛ́ ɖokpónɔ ná yi.\nLo ɔ́, nú kannumɔ ɔ́ ɖɔ bó tɛ ɖɛ̌ jí ɖɔ émí yí wǎn nú gǎn émítɔn, kpódó asi émítɔn kpó, kpódó vǐ émítɔn lɛ́ɛ kpó, bó má jló ná jó yě dó, bó ná jɛ yěɖée sí ǎ ɔ́,\nSi l'esclave dit: J'aime mon maître, ma femme et mes enfants, je ne veux pas sortir libre,


Sɔja Kanwekogán ɖé Ðè Nùɖiɖi Ðaxó Xlɛ́ | Gbɛzán Jezu Tɔn\nSɔja Kanwekogán ɖé Ðè Nùɖiɖi Ðaxó Xlɛ́\nMATIE 8:5-13 LUKI 7:1-10\nÈ GBƆ AZƆN NÚ MƐSƐNTƆ́ SƆJA ÐÉ TƆN\nÈ NA DÓ NÚ MƐ E ÐÓ NÙÐIÐI LƐ É\nEe Jezu xwlé xóɖiɖɔ tɔn mɛ ɖò só ɔ jí gudo é ɔ, é yì toxo Kafaanawumu tɔn mɛ. Jwifu lɛ sín tomɛxo ɖé lɛ sɛkpɔ ɛ ɖò finɛ. Nya e ma nyí Jwifu ǎ é ɖé wɛ sɛ́ ye dó gɔ̌n tɔn: Sɔjakanwekogán Hlɔma tɔn ɖé wɛ.\nMɛsɛntɔ́ vívɛ́ná sɔja ɔ tɔn ɖò azɔn syɛnsyɛn ɖé jɛ wɛ bo ko ɖò kúdónú. Sɔjakanwekogán ɔ nyí Kosi có, é ɖò alɔdo Jezu tɔn ba wɛ. Jwifu lɛ ɖɔ nú Jezu ɖɔ mɛsɛntɔ́ nya ɔ tɔn “xwè ayǐsó ɖò zan jí ɖò xwégbe, bo ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ ɖesu.” (Matie 8:6) Tomɛxo Jwifu lɛ tɔn lɛ na jiɖe Jezu ɖɔ é jɛxa ɖɔ é ni d’alɔ sɔjakanwekogán enɛ bo tinmɛ ɖɔ: “É yí wǎn nú akɔta mǐtɔn; é wɛ gbá kplɔ́ngbasá mǐtɔn nú mǐ.”—Luki 7:4, 5.\nZaan ɔ, Jezu ɖido sɔja ɔ xwé kpo tomɛxo lɛ kpo. Ee ye sɛkpɔ xwé ɔ é ɔ, sɔja ɔ sɛ́ xɔ́ntɔn tɔn ɖé lɛ dó bo ɖɔ: “Aklunɔ, ma xaji jɛ tagba ó, ɖó un nyí mɛɖé nú a na wá xwé ce gbè ǎ. Enɛ ɔ wu wɛ un mɔ ɖɔ un kún nyí mɛɖé bo sixu wá gɔ̌n towe ó.” (Luki 7:6, 7) Mɛɖesɔhwe tawun sín xó wɛ nyí enɛ bɔ nya enɛ e nɔ ɖegbe é ɖɔ à cé? É ɖexlɛ́ ɖɔ é gbɔn vo ɖesu nú Hlɔmanu e nɔ gb’acɛ mɛsɛntɔ́ yetɔn lɛ wu lɛ é.—Matie 8:9.\nSɔjakanwekogán ɔ na ko tuùn ɖɔ Jwifu lɛ kún nɔ dó gbɛ̌ xá mɛ e ma nyí Jwifu ǎ lɛ é ó. (Mɛsɛ́dó 10:28) Vlafo enɛ wɛ ɖò ayi mɛ n’i b’ɛ ɖɔ nú xɔ́ntɔn tɔn lɛ ɖɔ ye ni byɔ Jezu ɖɔ: “Kɛnu ɖokpo kpowun, bonu azɔn na gbɔ nú mɛsɛntɔ́ ce.”—Luki 7:7.\nXó enɛ e Jezu sè é kpaca ɛ bɔ é ɖɔ: “Ma ɖɔ nú mi, ɖò Izlayɛli ɖesu ɔ, un mɔ mɛɖé, bɔ é ɖó nùɖiɖi lehunkɔtɔn ǎ.” (Luki 7:9) Ee sɔjakanwekogán ɔ sín xɔ́ntɔn lɛ lɛkɔ wá xwé ɔ gbè é ɔ, ye mɔ mɛsɛntɔ́ e ɖò azɔn mɛ syɛnsyɛn é b’ɛ ko jɛte bǐ.\nEe Jezu bló nùjiwǔ enɛ gudo é ɔ, é gbɔn daxwi enɛ mɛ bo dó zǒgbe jí ɖɔ mɛ e ma nyí Jwifu ǎ bo ɖó nùɖiɖi lɛ é na mɔ nyɔna lɛ; é ɖɔ: “Mɛ gègě na gosin zǎnzǎnhweji, bo na gosin gbadahweji wá, bo na jinjɔn ayǐ, bo ɖu nǔ xá Ablaxamu kpodo Izaki kpo, kpodo Jakɔbu kpan, ɖò axɔsuɖuto [jixwé] tɔn mɛ.” Jwifu e ma ka ɖi nǔ ǎ lɛ é ka ló? Jezu ɖɔ ɖɔ “è na bɛ́ ye kɔn nyì zinflu mɛ ɖò kɔxo. Finɛ wɛ ye na ya avǐ, bo na ɖu aɖukún ɖè.”—Matie 8:11, 12.\nEnɛ wu ɔ, è na gbɛ́ Jwifu jiji e ma yí gbè nú ali e è hun nú yedɛɛ lɛ dó nukɔn nú ye na nɔ Axɔsuɖuto ɔ mɛ xá Klisu ǎ lɛ é. Amɔ̌, è na yí Kosi lɛ dó “axɔsuɖuto [jixwé] tɔn mɛ,” cí nǔ ɖɔ ye jinjɔn ayǐ ɖò tavo tó ɖɔhun.\nAniwu Jwifu lɛ ka savo dó sɔjakanwekogán Kosi ɖé tamɛ?\nEtɛ wu é ka sixu ko sín bɔ sɔjakanwekogán ɔ ma byɔ Jezu ɖɔ é ni byɔ xwé emitɔn gbè ǎ?\nNukúnɖiɖo tɛ ka ɖè nú Kosi lɛ bɔ Jezu tɛɖɛ̌ jí?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Sɔja Kanwekogán ɖé Ðè Nùɖiɖi Ðaxó Xlɛ́


Bǐbɛ́mɛ 1, Bible Fon (FONDC) | The Bible App\nLingua della BibbiaFon\nMawu bló wɛ̌kɛ́ ɔ́ kpódó gbɛtɔ́ lɛ́ɛ kpó\n1Đo bǐbɛ́mɛ ɔ́, hwenu e Mawu ɖó wɛ̌kɛ́ ɔ́, 2ayǐkúngban ɔ́ ɖo mɔ̌ kpowun bɔ nǔ ɖěbǔ ɖo jǐ tɔn ǎ. Zǐnflú cyɔ́n xu ayǐjɛ ɔ́, bɔ Yɛ Mawu tɔn nɔ́ ɖo yiyi wɛ ɖo sin ɔ́ ta nu. 3 Mawu ɖɔ: “Wěziza ní tíin”, bɔ wěziza ɔ́ tíin. 4Mawu mɔ ɖɔ wěziza ɔ́, nǔ ɖagbe wɛ, lobo ɖe wěziza ɔ́ ɖó vo nú ablu. 5É ylɔ́ wěziza ɔ́ ɖɔ kéze, bó ylɔ́ ablu ɔ́ ɖɔ zǎn. Zǎn kú, bɔ ayǐ hɔ́n; azǎn nukɔntɔn ɔ́ nɛ́.\n6 Mawu ɖɔ: “Tɛnmɛ vɔ́tɔ́ ɖaxó ɖé ní tíin bó má sin ɔ́, nú ɖokpó ná ɖo jǐnukúnsin aga, nú ɖokpó ná ɖo ayǐkúngban jí.” 7Nǔ nyí mɔ̌ nǔgbó: Mawu bló tɛnmɛ ɔ́, bó má sin ɔ́ ɖó we; ɖokpó ɖo aga bɔ ɖokpó ɖo do. 8É ylɔ́ tɛnmɛ vɔ́tɔ́ ɖaxó ɔ́ ɖɔ jǐnukúnsin. Zǎn kú, bɔ ayǐ hɔ́n. Azǎn wegɔ́ ɔ́ nɛ́.\n9Mawu lɛ́ ɖɔ: “Sin e ɖo do ɔ́ ní kplé cí fí ɖokpó, bónú fí xúxú ní jɛ wě.” Bɔ nǔ nyí mɔ̌ nǔgbó. 10Bɔ é ylɔ́ fí xúxú ɔ́ ɖɔ ayǐkúngban, lobo ylɔ́ fí e sin ɔ́ kplé cí ɔ́ ɖɔ xu. Mawu mɔ ɖɔ nǔ ɖagbe wɛ. 11Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Mawu ɖɔ: “Gběhan kpó atín kpó ní wú kpé ayǐkúngban ɔ́ bǐ jí: Yě ní nɔ́ ná kwín yětɔn yětɔn, bó nɔ́ ná sínsɛ́n yětɔn yětɔn.” Bɔ nǔ nyǐ mɔ̌ nǔgbó. 12Gběhan wú ɖo ayǐkúngban ɔ́ jí, gběhan tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ wú, atín tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ wú, bɔ yě ná sínsɛ́n yětɔn yětɔn, bó ná kwín yětɔn yětɔn. Mawu mɔ ɖɔ nǔ ɖagbe wɛ. 13Zǎn kú, bɔ ayǐ hɔ́n; azǎn atɔngɔ́ ɔ́ nɛ́.\n14Mawu ɖɔ: “Nǔ e nɔ́ ná wěziza lɛ́ɛ ní tíin gbɔn fí bǐ ɖo jǐnukúnsin bó ɖe kéze ɖó vo nú zǎn. Yě ná nyí wuntun ɖé bɔ è nǎ nɔ́ xwédo dó tunwun hwenu lɛ́ɛ, azǎn lɛ́ɛ kpódó xwe lɛ́ɛ kpó. 15Yě ná nɔ jǐnukúnsin, bó ná nɔ́ ná wěziza dó ayǐkúngban ɔ́ jí”; bɔ nǔ nyí mɔ̌ nǔgbó. 16Énɛ́ ɔ́, Mawu bló nǔ we e ná nɔ́ ná wěziza lɛ́ɛ: ɖaxó ɔ́ wɛ nyí hwe. Éyɛ́ ná nɔ́ kpa acɛ nú kéze. Kpɛví ɔ́ wɛ nyí sun, bó ná nɔ́ kpa acɛ nú zǎn. É lɛ́ bló sunví lɛ́ɛ lɔmɔ̌. 17Mawu bɛ́ yě ɖó jǐnukúnsin, bónú yě ná nɔ́ ná wěziza dó ayǐkúngban ɔ́ jí. 18Yě ná nɔ́ kpa acɛ nú kéze, bó ná nɔ́ kpa acɛ nú zǎn, bó ná nɔ́ ɖe wěziza ɖó vo nú zǐnflú. 19Zǎn kú, bɔ ayǐ hɔ́n. Azǎn ɛnɛgɔ́ ɔ́ nɛ́.\n20Mawu ɖɔ: “Kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ ní gɔ́ tɔ lɛ́ɛ mɛ winnini; xɛ lɛ́ɛ ní tíin, bó nɔ́ zɔn gbɔn jɔhɔn mɛ.” 21Nǔgbó ɔ́, Mawu ɖǒ xumɛkanlin ɖaxó ɖaxó lɛ́ɛ kpódó kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ lin tɔ lɛ́ɛ bǐ kpó, bɔ yě kpé tɔ lɛ́ɛ mɛ winnini. É lɛ́ bló xɛ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ. Bɔ Mawu mɔ ɖɔ nǔ ɖagbe wɛ. 22Mawu xo ɖɛ dó yě jí, bó ɖɔ: “Mi ji, mi gba kún, bó kpé tɔ lɛ́ɛ mɛ, bónú xɛ lɛ́ɛ ní gba kún kpé gbɛ ɔ́ mɛ.” 23Zǎn kú, bɔ ayǐ hɔ́n. Azǎn atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ́ nɛ́.\n24Mawu ɖɔ: “Ayǐkúngban ní ná xwé kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ, gběkanlin tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ, kpó kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ sá lɛ́ɛ kpó.” Bɔ nǔ nyí mɔ̌ nǔgbó. 25Nǔgbó ɔ́, Mawu bló gběkanlin tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ, xwé gbe kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ, kpó kanlin tɛnmɛ tɛnmɛ e nɔ sá lɛ́ɛ kpó, bó mɔ ɖɔ nǔ ɖagbe wɛ. 26 Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, Mawu ɖɔ: “Mǐ ní bló gbɛtɔ́ ɖó mǐ ɖésúnɔ sín akpajlɛ́ mɛ, nú yě ní cí mǐ ɖésúnɔ ɖɔhun; yě ní kpa acɛ nú hweví lɛ́ɛ, bó kpa acɛ nú xɛ lɛ́ɛ, bó kpa acɛ nú xwé gbe kanlin lɛ́ɛ, kanlin e nɔ sá lɛ́ɛ; yě ní kpa acɛ nú ayǐkúngban ɔ́ bǐ.”\n27 Mawu ɖó gbɛtɔ́ ɖó akpajlɛ́ é ɖésúnɔ tɔn mɛ.\nÉ ɖó gbɛtɔ́ akpajlɛ́ é ɖésúnɔ tɔn ɖɔhun.\nÉ ɖó súnnu kpódó nyɔ̌nu kpó.\n28Énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é xo ɖɛ dó yě jí bó ɖɔ: “Mi ji, mi gba kún, bó kpé ayǐkúngban ɔ́ jí, bó sɔ́ ɛ ɖó acɛ mitɔn glɔ́. Mi sɔ́ hweví lɛ́ɛ ɖó acɛ mitɔn glɔ́, bó sɔ́ xɛ lɛ́ɛ ɖó acɛ mitɔn glɔ́, bó sɔ́ kanlin e ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ bǐ ɖó acɛ mitɔn glɔ́.” 29É lɛ́ ɖɔ nú yě ɖɔ: “Gběhan e ɖo ayǐkúngban jí, bó nɔ́ ɖó kwín lɛ́ɛ ɔ́, un ná bǐ mi, bó ná atín e ɖo ayǐkúngban jí, bó nɔ́ sɛ́n bɔ sínsɛ́n yětɔn nɔ́ ɖó kwín lɛ́ɛ bǐ mi; yě ná nyí nǔɖuɖu mitɔn. 30Mɔ̌ ɖokpó ɔ́, un ná ama lɛ́ɛ, bɔ yě ná nyí nǔɖuɖu nú kanlin e ɖo ayǐkúngban jí lɛ́ɛ bǐ; yě ná nyí nǔɖuɖu nú xɛ lɛ́ɛ bǐ, yě ná nyí nǔɖuɖu nú kanlin e nɔ sá lɛ́ɛ bǐ, yě ná nyí nǔɖuɖu nú nǔ e ɖo gbɛ lɛ́ɛ bǐ.” Bɔ nǔ nyí mɔ̌ nǔgbó. 31Mawu mɔ ɖɔ nǔ e émí bló lɛ́ɛ bǐ ɔ́, nǔ ɖagbe wɛ yě nyí tawun. Zǎn kú, bɔ ayǐ hɔ́n. Azǎn ayizɛ́ngɔ́ ɔ́ nɛ́.\nUlteriori Informazioni Su Bible Fon\nEsplora Bǐbɛ́mɛ 1 per Versetti


Un ka Ko Ðò Gbesisɔmɛ Bo Na Jɛ Nyiɖée Sí À? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBE E MƐ A SIXÚ XA DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Baoulé Belize Kriol Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tswana Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Urhobo Vietnam-Gbè Zoulou Îles Féroé-Gbè\nLinlin mɛɖée sí jijɛ tɔn ɔ sixu sɔ́ akpàkpà mɛ, amɔ̌ hwe ɖokpo ɔ nu ɔ, é sixu lɛ́ dó xɛsi. Enyi a ko ɖò gbesisɔmɛ bo na jɛ hwiɖée sí ɔ, nɛ̌ a ka na tuùn gbɔn?\nGbějé hwɛjijɔ lɛ kpɔ́n\nLɛ̌n akwɛ ɔ\nHwɛjijɔ gègě wu wɛ a sixu wá gbeta ɔ kɔn bo na jɛ hwiɖée sí; ɖé lɛ ka na nyí nùnywɛnú sɔmɔ̌ ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛ winnyawinnya e nɔ nyí Mario é yí gbè ɖɔ: “Un jló na jɛ nyiɖée sí bo na mɔ tɛn dó hɔn nú xwégbezɔ́ lɛ.”\nNugbǒ ɔ wɛ ka nyí ɖɔ enyi a jɛ hwiɖée sí ɔ, mɛɖesúsínínɔ towe na ɖibla ɖekpo. Ðyɔvǐ xwè 18 mɛví e nɔ nyí Onya é ɖɔ ɖɔ “Enyi a jɛ hwiɖée sí ɔ, hwiɖesunɔ wɛ na kpé nukún dó fí e a na nɔ é wu, na nùɖuɖu hwiɖée, sú axɔ́ towe lɛ, bɔ mɛjitɔ́ ɖě ka na ɖò akpá towe tlolo, bo na d’alɔ we ǎ!”\nTasuna: É byɔ ɖɔ a ni mɔ nǔ jɛ nǔ e wu a jló na jɛ hwiɖée sí é mɛ, bá mɔ tɛn dó tuùn ɖɔ emi ko ɖò gbesisɔmɛ alǒ gbɔ.\nJezu ɖɔ: “Enyi mɛɖé ɖò mi mɛ, bo ɖò síngbó na gbá wɛ ɔ, ayǐ wɛ é na tó jinjɔn, bo na lɛ́n akwɛ nabi e é na zán d’ewu ɔ kpɔ́n hwɛ̌, bo na kpɔ́n ɖɔ emi ɖó akwɛ e na sixu wà azɔ̌ ɔ yì fó ɔ à jí.” (Luki 14:28) Nɛ̌ a ka sixu “lɛ́n akwɛ” nabi e hwiɖée sí jijɛ na ɖu é kpɔ́n gbɔn? Gbějé hwiɖée kpɔ́n ɖò ali elɔ lɛ nu.\nA KA SIXU ZÁN AKWƐ KPO NÙNYWƐ KPO À?\nBiblu ɖɔ: “Akwɛ nɔ nya xɛ ɖò mɛ jí.”—Nùnywɛtɔ́xó 7:12.\nÉ nɔ vɛwǔ nú we ɖɔ a ni kplé’kwɛ wɛ à?\nA nɔ zán’kwɛ wutuwutu wɛ à?\nA nɔ nya’kwɛ hwɛhwɛ wɛ à?\nEnyi a ɖɔ ɛɛn nú nùkanbyɔ enɛ lɛ ɖě ɔ, linlin e a ɖó bo na jɛ hwiɖée sí é sixu dɔn wuvɛ̌ wá nú we!\nFofó ce jɛ éɖée sí hwenu e é ɖó xwè 19 é. Xwè ɖokpo vlamɛ ɔ, akwɛ tɔn bǐ vɔ, è yí mɔ̌to tɔn ɖó axɔ́ nu, azɔ̌xwé ɖě sɔ́ nɔ ɖeji dó wǔ tɔn bá nya’kwɛ n’i ǎ, bɔ é gbɔ bo jɛ vo sà jí ɖɔ emi na lɛkɔ wá xwégbe.”—Danielle.\nNǔ e a sixu wà dìn é: Kàn akwɛ nabi mɔ̌ e mɛjitɔ́ towe lɛ nɔ zán ɖò sun ɖokpo mɛ é byɔ ye. Axɔ́ tɛ lɛ ye ka nɔ sú? Nɛ̌ ye ka nɔ bló tuto akwɛ e ye nɔ mɔ é tɔn bo nɔ dó sixu sú axɔ́ enɛ lɛ gbɔn? Nɛ̌ ye ka nɔ kplé’kwɛ gbɔn?\nTasuna: Lee a na zán akwɛ gbɔn é kplɔnkplɔn dìn e a kpò ɖò mɛjitɔ́ towe lɛ kpá é na d’alɔ we bɔ a na ɖí xwi xá akwɛ-wuvɛ́ gbɛmɛ tɔn lɛ hwenu e a na jɛ hwiɖée sí é.\nA KA NƆ BLÓ TUTO NÚ HWIÐÉE À?\nA ka nɔ ɖó nǎ nǎ nú nǔ wɛ à?\nMɛjitɔ́ towe lɛ nɔ flín xwégbezɔ́ towe lɛ we cobɔ a nɔ bló ye wɛ à?\nGanmɛ e mɛjitɔ́ towe lɛ ɖɔ a ni ko ɖò xwégbe é nɔ xò zɛ wu cobɔ a nɔ wá wɛ à?\nEnyi a ɖɔ ɛɛn nú nùkanbyɔ enɛ lɛ ɖě ɔ, é na ɖibla vɛwǔ nú we tawun ɖɔ a ni kpé hwiɖée jí hwenu e a na jɛ hwiɖée sí é.\n“Enyi a jɛ hwiɖée sí ɔ, nùɖé lɛ tíìn bɔ a na nɔ ɖu vivǐ tɔn sɔmɔ̌ ǎ, bo ka na nɔ zán hwenu na kpowun. Mɛɖebǔ ɖò na ɖɔ nú we wɛ ɖɔ hwi ni wà nǔ enɛ lɛ ǎ, enɛ wu ɔ, akpàkpà ɖó na nɔ sɔ́ we lobɔ a na nɔ lɛ́ wà nǔ enɛ lɛ hwɛhwɛ.”—Jessica.\nNǔ e a sixu wà dìn é: Nú sun ɖokpo blebu ɔ, dǒ gǎn bo dó kɔ azɔ̌ gègě mɛ ɖò xwé ɔ gbè lee a kpéwú gbɔn é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwiɖokponɔ ni jla xwé ɔ gbè bǐ ɖó, nya avɔ towe lɛ, xwlé axi, ɖa nùɖuɖu gbadanu lɛ bǐ, lobo klɔ́ gannu lɛ ɖò nùɖuɖu gudo. Enɛ na zɔ́n bɔ a na tuùn nǔ e ɖò te kpɔ́n we hwenu e a na jɛ hwiɖée sí é.\nTasuna: Tuto biblo nú mɛɖée ɖò taji cobɔ è na jɛ mɛɖée sí.\nKplakpla jí zinzɔn bo jɛ mɛɖée sí cí parachute zinzan ma kplɔ́n, bo lɔ́n sín jɔmɛhun mɛ ɖɔhun\nA KA NƆ KPÉWÚ BO NƆ ÐU ÐÒ HWIÐÉE JÍ À?\nBiblu ɖɔ: “Mi jó nǔ elɔ lɛ bǐ wiwa dó: mi ma nɔ sìn xomɛ ó; mi ma nɔ dó xomɛsin nú mɛ ó; mi ma nɔ nylahun ó; mi ma nɔ zun mɛ ó.”—Kolosinu lɛ 3:8.\nKpɔ́ninɔ xá mɛ ɖevo lɛ ka nɔ vɛwǔ nú we wɛ à?\nÉ ka nɔ vɛwǔ nú we ɖɔ a ni ɖu ɖò xomɛsin towe jí wɛ à?\nA ka nɔ ba hwebǐnu ɖɔ è ni nɔ wà nǔ lɛ lee a jló gbɔn é wɛ à?\nEnyi a ɖɔ ɛɛn nú nùkanbyɔ enɛ lɛ ɖě ɔ, é na ɖibla vɛwǔ nú we ɖɔ a ni nɔ xɔ ɖokpo ɔ mɛ xá mɛɖé, alǒ xá mɛ e a na wá da é.\n“Xɔ ɖokpo ɔ mɛ ninɔ xá mɛ ɖevo lɛ ɖè nǔwumakpé ce lɛ xlɛ́. Un kplɔ́n ɖɔ un kún sixu ɖó nukún ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni nɔ dɛ ɖò akpɔ̀ e linkpɔ́n nɔ zɔ́n mì lɛ é nu ó. Un ɖó na ba ali ɖagbe hugǎn e nu un na ɖu ɖò linkpɔ́n ce jí ɖè é.”—Helena.\nNǔ e a sixu wà dìn é: Kplɔ́n bo nɔ nɔ kpɔ́ xá mɛjitɔ́ towe lɛ kpo nɔví towe lɛ kpo. È na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, lee a nɔ dɛ ɖò mɛ e kpo hwi kpo ɖò kpɔ́ dìn lɛ é sín nùwanyido lɛ nu gbɔn é wɛ na xlɛ́, lee a na wá dɛ ɖò mɛɖebǔ e kpo hwi kpo na nɔ kpɔ́ ɖò nukɔnmɛ é sín nùwanyido lɛ nu gbɔn é.\nTasuna: Mɛɖée sí jijɛ nyí ali e è na gbɔn dó hɔn nú nǔ e è ɖó na wà lɛ é ǎ, nǔwukpikpé ɖé wɛ bɔ é byɔ ɖɔ è ni sɔnǔ na. É na nyɔ́ ɖɔ a ni ɖɔ xó xá mɛ ɖěɖee é ko kpa lɛ é. Kanbyɔ ye ɖɔ, nú ye dó nukún nǔ e jɛ lɛ é mɛ kpɔ́n ɔ, nùɖé ka tíìn bɔ ye na ko bló gbɔn alɔkpa vo à jí, alǒ nùɖé tíìn bɔ ye na ko jló na tuùn, bo ka tuùn dìn à jí. Enyi a ja gbeta taji ɖebǔ kɔn wá gbé ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ a ni nɔ wà mɔ̌.\n“Mɛ winnyawinnya gègě nɔ keya nú lee é vɛwǔ sɔ ɖɔ è ni xɔ nǔ e è ɖó lɛ é bǐ gbɔn é ǎ. É vɛwǔ ɖɔ è ni mɔ fí ɖagbe ɖé bo nɔ! Mɛ gègě nɔ tuùn mɔ̌ ǎ, bo nɔ zɔn kplakpla jí dó jɛ yeɖée sí . . . bɔ gudo mɛ ɔ, ye nɔ jɛ biba na lɛkɔ wá xwé jí.”—Dapo.\n“Mɛjitɔ́ lɛ sín acɛ mɛ ninɔ nɔ zɔ́n bɔ ali nɔ hun nú mɛ winnyawinnya ɖé b’ɛ nɔ zin kpɛɖé kpɛɖé. Mɛɖé sixu jɛ xwégbezɔ́ wà jí hú ɖ’ayǐ tɔn, alǒ nɔ sú nùɖé lɛ sín axɔ́, kabǐ tlɛ nɔ ɖa nùɖuɖu nú xwédo ɔ. Nǔ klewun klewun enɛ lɛ wiwa sixu sɔnǔ nú we bɔ nukɔnmɛ ɔ, a na kpéwú bo nɔ hwiɖée kàn nu.”—Ashley.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Un ka Ko Ðò Gbesisɔmɛ Bo Na Jɛ Nyiɖée Sí À?\nijwyp xota 79


Nùnina Xóɖiɖɔ Tɔn: Nɔ Ðɔ “Xó Ðagbe E Na Dó Alɔ Mɛ” lɛ É\nNɔ Ðɔ “Xó Ðagbe E Na Dó Alɔ Mɛ” lɛ É\n“Xó nyanya ɖebǔ ma nɔ tɔ́n sín nu mitɔn mɛ ó. Xó ɖagbe e na dó alɔ mɛ . . . lɛ kɛɖɛ wɛ na nɔ tɔ́n sín nu mitɔn mɛ.”—EFƐZINU LƐ 4:29.\n1-3. (a) Ðɔ nùnina ɖagbe hugǎn e Jehovah na mǐ lɛ é ɖokpo. Nɛ̌ mǐ ka sixu zán nyì dò gbɔn? (b) Nɛ̌ mǐ ka ɖó na zán nùnina xóɖiɖɔ tɔn ɔ gbɔn?\nTƆ́ ÐÉ na kɛkɛ ɖé vǐ sunnu tɔn. É víví n’i ɖɔ é na nùnina bunɔ mɔhun vǐ sunnu tɔn. Amɔ̌, nú vǐ ɔ ka kun kɛkɛ ɔ dó yacwé mɛ bo xò za nú mɛɖé lobo gblewu i ɔ ka ló? Nɛ̌ nǔ ka na cí nú tɔ́ ɔ?\n2 Jehovah gɔ́n wɛ “nùnina ɖagbeɖagbe bǐ, kpo nùnamɛ e nǔ vɔ ɖ’ewu ɔ bǐ kpo” gosin. (Jaki 1:17) Nùnina ɖagbe e é na mǐ lɛ é ɖokpo wɛ nyí nǔwukpikpé e mǐ ɖó bo na ɖɔ xó é. Nùnina xóɖiɖɔ tɔn nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ ɖɔ linlin mǐtɔn kpo lee nǔ cí nú mǐ é kpo. Mǐ nɔ kpé nǔ wu bo ɖɔ nǔ e na d’alɔ gbɛtɔ́ lɛ, bo lɛ́ bló bɔ ye na nɔ ganji lɛ é. Amɔ̌, nǔ e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é sixu lɛ́ gblewu mɛ ɖevo lɛ, bo zɔ́n bɔ ye mɔ wuvɛ̌.\n3 Xó ɖó hlɔnhlɔn tawun, bɔ Jehovah nɔ kplɔ́n mǐ lee mǐ na zán nùnina xóɖiɖɔ tɔn gbɔn ganji é. É ɖɔ nú mǐ ɖɔ: “Xó nyanya ɖebǔ ma nɔ tɔ́n sín nu mitɔn mɛ ó. Xó ɖagbe e na dó alɔ mɛ nǔgbomɛ hwenu é, xó e na wà ɖagbe nú mɛ e ɖò tó ɖó mi wɛ lɛ kɛɖɛ wɛ na nɔ tɔ́n sín nu mitɔn mɛ.” (Efɛzinu lɛ 4:29) Mi nú mǐ na gbéjé ali e nu mǐ sixu zán nùnina Mawu tɔn enɛ ɖè, bɔ é na nyɔ́ nukún tɔn mɛ, bɔ mǐ na lɛ́vɔ zán dó dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ é kpɔ́n.\nCƆ́ LEE A NƆ ÐƆ XÓ GBƆN É\n4, 5. Etɛ Nùnywɛxó ka sixu kplɔ́n mǐ dó hlɔnhlɔn e xógbe lɛ ɖó é wu?\n4 Xó ɖó hlɔnhlɔn, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na cɔ́ nǔ e mǐ nɔ ɖɔ é kpo lee mǐ nɔ ɖɔ gbɔn é kpo. Nùnywɛxó 15:4 ɖɔ: “Xó e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɔ, atín ɖé wɛ é nyí bo nɔ na gbɛ̀ mɛ; alǎnnú ɖɔ nú mɛ ka nɔ kú wǔ nú mɛ.” Lee atín ɖagbeɖagbe ɖé nɔ na fífá kpo gbɛ̀ kpo mɛ gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ xó ɖagbe nɔ fá kɔ nú mɛ e ɖò sise wɛ é gbɔn. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, xógbe syɛnsyɛn lɛ didó nú mɛ ɖevo lɛ nɔ gblewu ye, bo nɔ zɔ́n bɔ wǔ nɔ kú ye.—Nùnywɛxó 18:21.\nXógbe fífá lɛ nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ\n5 “Xó e è ma lin tamɛ kpɔ́n cobo ɖɔ ǎ é cí hwǐ sɔ́ mɛ ɖɔhun.” (Nùnywɛxó 12:18, nwt) Xógbe e ma ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ ǎ lɛ é sixu dó azɔn ayi mɛ ɖevo lɛ tɔn, bo hɛn hǎ gblé. Bɔya a sixu flín hwenu e mɛɖé zán xógbe e ma ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ ǎ lɛ é dó ɖɔ xó nú we, bɔ é dó azɔn ayi towe tawun é. Amɔ̌, nùnywɛxó enɛ lɛ́ gbɛkan d’enu bo ɖɔ: “Ðɛ̌ nùnywɛtɔ́ tɔn nɔ gbɔ azɔn.” Xó e è lin tamɛ kpɔ́n cobo ɖɔ é sixu xò hwìhwɛ́ ayi e ko gbado é ɖé, bo bló bɔ xɔ́ntɔn zunzun e nukúnnú ma mɔ jɛ mɛɖée mɛ ko hɛn gblé é na lɛ́vɔ lidǒ. (Xà Nùnywɛxó 16:24.) Enyi mǐ nɔ flín ɖɔ xógbe mǐtɔn lɛ nɔ kúnkplá mɛ ɖevo lɛ ɔ, mǐ na zán ye ganji.\n6. Etɛwu é ka vɛwǔ bɔ mǐ na cɔ́ xó e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é?\n6 Hwɛjijɔ ɖevo e wu mǐ na cɔ́ xó e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é wɛ nyí ɖɔ mǐ bǐ wɛ nyí hwɛhutɔ́. “Gbɛtɔ́ . . . ɖó ayi nyanya,” bɔ hwɛhwɛ ɔ, xó mǐtɔn lɛ nɔ ɖè nǔ e ɖò ayi mǐtɔn mɛ lɛ é xlɛ́. (Bǐbɛ̌mɛ 8:21; Luki 6:45) É sixu vɛwǔ tawun bɔ mǐ na cɔ́ xó e mǐ nɔ ɖɔ é. (Xà Jaki 3:2-4.) Amɔ̌, mǐ ɖó na kpó ɖò gǎn dó wɛ, bo na bló bɔ lee mǐ nɔ ɖɔ xó nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn é na kpɔ́n te.\n7, 8. Nɛ̌ xógbe mǐtɔn lɛ ka sixu wà nǔ dó kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é wu gbɔn?\n7 Mǐ ɖó na lɛ́ cɔ́ xó e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é, ɖó mǐ na ɖó nǔ e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é kpo lee mǐ nɔ ɖɔ gbɔn é kpo sín gbè nú Jehovah. Jaki 1:26 ɖɔ: “Enyi mɛɖé mɔ ɖɔ emi nyí sinsɛnnɔ, bo ma ka nɔ hɛn nu tɔn ǎ ɔ, éɖée blɛ́ wɛ é ɖè; sinsɛn tɔn nyí nùɖewánu ǎ.” Xógbe dòdó e è lilɛ dó “nùɖewánu ǎ” é sín tinmɛ sixu lɛ́ nyí “nǔ yayǎ.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:17) Enɛ wu ɔ, nú mǐ ma nɔ cɔ́ xó e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é ǎ ɔ, mǐ sixu wà nǔ dó kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é wu, alǒ, tlɛ lɛ́ hɛn gblé.—Jaki 3:8-10.\n8 É ɖò wɛn ɖɔ mǐ ɖó hwɛjijɔ ɖagbe gègě bo na cɔ́ nǔ e mǐ nɔ ɖɔ é kpo lee mǐ nɔ ɖɔ gbɔn é kpo. Bo na dó d’alɔ mǐ bonu mǐ na zán nùnina xóɖiɖɔ tɔn ɖò ali e nu Jehovah jló ɖɔ mǐ ni zán ɖè é ɔ, mǐ ɖó na tuùn xó alɔkpa e mǐ na nyì alɔ na lɛ é.\nXÓ E NƆ HƐN NǓ GBLÉ LƐ É\n9, 10. (a) Xógbe alɔkpa tɛ lɛ ka gbakpé tawun ɖò égbé? (b) Etɛwu mǐ ka nɔ nyì alɔ nú xógbe gblégblé lɛ zinzan?\n9 Xó gblégblé alǒ xó kwijikwiji ɖiɖɔ gbakpé tawun ɖò égbé. Mɛ gègě nɔ lin ɖɔ emi ɖó na xwlé nǔ alǒ zán acagbe lɛ cobɔ linlin yetɔn na ɖu nǔ. Hwɛhwɛ ɔ, manahɛnvlɛtɔ́ lɛ tlɛ nɔ d’ayihun kwijikwiji lɛ bo nɔ zán xógbe gblégblé dó dó nǔkiko nú mɛ lɛ. É ɖò mɔ̌ có, mɛsɛ́dó Pɔlu ɖɔ: “Mi jó nǔ elɔ lɛ bǐ wiwa dó: mi ma nɔ sìn xomɛ ó; mi ma nɔ dó xomɛsin nú mɛ ó; mi ma nɔ nyla hun ó; mi ma nɔ zun mɛ ó; abǐ xó gblégblé ɖé ni ma nɔ tɔ́n sín nu mitɔn mɛ ó.” (Kolosinu lɛ 3:8) É lɛ́ ɖɔ ɖɔ “è ma sè” “xó kwijikwiji” ɖě ɖò Klisanwun nugbǒ lɛ tɛntin vɔ́vɔ́ ó.—Efɛzinu lɛ 5:3, 4.\n10 Jehovah gbɛ́ wǎn nú xó gblégblé ɖiɖɔ, bɔ mɛ ɖěɖee yí wǎn n’i lɛ é lɔ gbɛ́ wǎn na. Nùblibli wɛ. Biblu xwè “nǔ kwijikwiji wiwa” lɛ dó “nǔ nyanya e gbɛtɔ́ nɔ wà lɛ” alǒ azɔ̌ agbaza tɔn lɛ sín ahwan mɛ. (Galatinu lɛ 5:19-21) “Nǔ kwijikwiji wiwa” gbló ada bɔ hwɛhuhu alɔkpa alɔkpa lɛ sixu ɖ’emɛ, bɔ nǔ kwijikwiji wiwa ɖokpo sixu dɔn ɖevo wá. Nú mɛɖé ɖó aca bo nɔ ɖɔ xó kwijikwiji alǒ xó gblégblé e zɛkpá lɛ é bo gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖó te ó ɔ, enɛ sixu xlɛ́ ɖɔ é kún sɔ́ ɖó na nɔ agun ɔ mɛ ó.—2 Kɔlɛntinu lɛ 12:21; Efɛzinu lɛ 4:19; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 23gɔ́ ɔ.\n11, 12. (a) Etɛ ka nyí mɛnúɖiɖɔ? (b) Etɛwu mǐ ka ɖó na nyì alɔ nú jidómɛ?\n11 Mǐ nɔ lɛ́ nyì alɔ nú mɛnúɖiɖɔ. Jɔwamɔ sín nǔ wɛ é nyí ɖɔ mɛ ɖevo lɛ sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ, bɔ mǐ nɔ ɖɔ nǔ ɖagbe e kúnkplá xɔ́ntɔn mǐtɔn lɛ kpo xwédo mǐtɔn kpo é nú mɛ ɖevo lɛ. Ðò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, Klisanwun nukɔntɔn lɛ lɔ tlɛ jló na tuùn lee nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu yetɔn lɛ kpo ɖè gbɔn é, kpo nǔ e ye sixu wà dó d’alɔ ye é kpo. (Efɛzinu lɛ 6:21, 22; Kolosinu lɛ 4: 8, 9) Amɔ̌, é bɔwǔ tawun bɔ xóɖiɖɔ dó mɛ ɖevo lɛ wu na byɔ mɛnúɖiɖɔ mɛ. Enyi mǐ nɔ funfún xó kpé ɔ, mǐ sixu ɖɔ xó e ma nyí nugbǒ ǎ lɛ é, alǒ ɖɔ xó e na nɔ hwlàhwlá é dó tò. Nú mǐ ma cɔ́ mǐɖée ǎ ɔ, xó masɔgbe enɛ sixu wá huzu hwɛ agɔ dó mɛ, alǒ jidómɛ. Falizyɛn lɛ dó jì Jezu hwenu e ye dóhwɛ ɛ ɖɔ é wà nǔ e é ma wà ǎ lɛ é. (Matie 9:32-34; 12:22-24) Jidómɛ nɔ hɛn nyikɔ ɖagbe mɛɖé tɔn gblé, nɔ tɔ́n kɔ dó nǔdindɔn kpo wuvɛ̌ kpo mɛ, lobo nɔ hɛn hǎ gblé.—Nùnywɛxó 26:20.\n12 Jehovah jló ɖɔ mǐ ni gbɔn xó e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é gblamɛ dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ, lobo dó wusyɛn lanmɛ nú ye, enyi bo na bló bɔ xɔ́ntɔn xɔ́ntɔn na huzu kɛntɔ́ wɛ ǎ. Jehovah gbɛ́ wǎn nú mɛ ɖěɖee nɔ ɖò “hun dɔn kpé ɖò nɔví nɔví tɛntin” wɛ lɛ é. (Nùnywɛxó 6:16-19) Satáan Awovi wɛ nyí jidómɛtɔ́ nukɔntɔn e dó jì Mawu é. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9, 10) Ðò égbé ɔ, gbɛtɔ́ lɛ ɖó aca ɔ bo nɔ ɖó adingban dó kɔ nú yeɖée. Amɔ̌, nǔ ɖó na nyí mɔ̌ ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ ǎ. (Galatinu lɛ 5:19-21) Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na cɔ́ mǐɖée dó nǔ e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é wu bo na nɔ lin tamɛ hwebǐnu cobo na nɔ ɖɔ. Cobɔ mǐ na vɔ́ xó ɖé ɖɔ dó mɛ ɖevo wu ɔ, mǐ ɖó na kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Nǔ e ɖɔ gbé un ja é ka nyí nugbǒ à? É ka na ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ à? É ka na d’alɔ mɛ à? É ka na jló mì ɖɔ mɛ e xó ɖɔ wɛ un ɖé é ni sè nǔ e un ɖɔ é à? Nú mɛɖé ɖɔ xó enɛ dó wutu ce ɔ, nɛ̌ nǔ ka na cí nú mì?—Xà 1 Tɛsalonikinu lɛ 4:11.\n13, 14. (a) Etɛ mɛzunzun ka sixu wà dó mɛ lɛ wu? (b) Etɛ nùyáɖɔnúmɛ ka nyí? Etɛwu Klisanwun lɛ ka ɖó na nyì alɔ nú nùyá ɖiɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ?\n13 Mǐ mɛ bǐ wɛ nɔ ɖɔ xó ɖé lɛ hweɖelɛnu bɔ é nɔ wá vɛ́ nú mǐ ɖò nukɔnmɛ. Amɔ̌, mǐ jló na sɔ́ xó mimɔ ɖɔ dó mɛ ɖevo lɛ wu, alǒ xomɛmanyɔ́ dó ye wu alǒ dǎnú ɖiɖɔ dó huzu aca mǐtɔn ǎ. Mɛzunzun ɖó tɛn ɖebǔ ɖò gbɛzán mǐtɔn mɛ ǎ. Pɔlu ɖɔ: “Mi jó akpɔmimɔ dó; mi jó aɖi ɖiɖó dó, bo jó xomɛsin dó; mi jó jlɛɖiɖɔ dó, bo jó mɛnúɖiɖɔ [alǒ ‘mɛzunzun,’ nwt] dó.” (Efɛzinu lɛ 4:31) Biblu ɖevo lɛ lilɛ “mɛzunzun” dó “xógbe nyanya lɛ,” kpo “xógbe e nɔ gblewu mɛ lɛ é” kpo. Mɛzunzun nɔ ɖè yɛ̌yi sín gbɛtɔ́ lɛ wu bo nɔ zɔ́n bɔ ye nɔ mɔ ɖɔ emi kún sɔ́ nyí nùɖewánu ó. É bɔwǔ tawun bɔ mɛzunzun na wà nǔ dó yɔkpɔvu lɛ wu, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na cɔ́ mǐɖée tawun bo na ɖè ye kpò kpo xógbe mǐtɔn lɛ kpo ǎ.—Kolosinu lɛ 3:21.\n14 Biblu gb’akpá nú mǐ dó mɛzunzun e syɛn tawun é ɖé wu, é wɛ nyí nùyáɖɔnúmɛ. Nùyáɖɔnúmɛ nyí mɛ ɖevo lɛ zunzun hwɛhwɛ, kpo linlin ɔ kpo ɖɔ è na gblewu ye. Enyi mɛɖé nɔ wà nǔ xá mɛ e é da é, alǒ vǐ tɔn lɛ ɖò ali enɛ nu ɔ, kpɔ́n lee é na blawu sɔ́ é! Nugbǒ ɔ, enyi mɛɖé gbɛ́ ɖɔ emi kún na gɔn nùyá ɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ ó ɔ, é sɔ́ sixu jɛxa bo na nɔ agun ɔ mɛ ǎ. (1 Kɔlɛntinu lɛ 5:11-13; 6:9, 10) Lee mǐ ko ɖɔ gbɔn wá yì é ɔ, enyi mǐ nɔ ɖɔ xó kwijikwiji, ɖó adingban alǒ ɖɔ xó e ma ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ ǎ lɛ é ɔ, mǐ na hɛn kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é gblé, bo na lɛ́ hɛn ee ɖò mǐ kpo mɛ ɖevo lɛ kpo tɛntin é gblé.\nXÓ E NA DÓ ALƆ MƐ LƐ É\n15. Xóɖiɖɔ alɔkpa tɛ lɛ wɛ nɔ zɔ́n bɔ kancica ɖé nɔ lidǒ?\n15 Nɛ̌ mǐ ka sixu zán nùnina xóɖiɖɔ tɔn mǐtɔn lee Jehovah jló gbɔn é gbɔn? Nugbǒ wɛ ɖɔ Biblu ɖɔ nǔ e mǐ ɖó na ɖɔ lɛ é kpo nǔ e mǐ ma ɖó na ɖɔ ǎ lɛ é kpo nú mǐ tawun lě ǎ, amɔ̌, é ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ ɖɔ “xó ɖagbe e na dó alɔ mɛ . . . é.” (Efɛzinu lɛ 4:29) Xó e nɔ d’alɔ mɛ lɛ é nɔ mɛ́, nɔ ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́, lobo nɔ lɛ́ nyí nugbǒ. Jehovah jló ɖɔ mǐ ni zán xógbe mǐtɔn lɛ dó dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ lobo lɛ́ d’alɔ ye. Enɛ sixu vɛwǔ tawun. É nɔ byɔ gǎndido cobɔ è na ɖɔ xó ɖagbe lɛ, amɔ̌, dǎnú ɖiɖɔ alǒ nǔ e ma hwɛ́n nùɖé ǎ lɛ é ɖiɖɔ tɔn ka nyí mɔ̌ ǎ. (Titu 2:8) Mi nú mǐ ni ɖɔ xó dó ali e nu mǐ sixu d’alɔ mɛ ɖevo lɛ ɖè, gbɔn xó e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é gblamɛ é ɖé lɛ wu.\n16, 17. (a) Etɛwu mǐ ka ɖó na kpa mɛ ɖevo lɛ? (b) Mɛ̌ mɛ̌ e mǐ ka sixu kpa?\n16 Jehovah kpo Jezu kpo bǐ wɛ kpa mɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo. Mǐ jló na xwedó kpɔ́ndéwú yetɔn. (Matie 3:17; 25:19-23; Jaan 1:47) Nú mǐ na kpa mɛɖé bɔ é na dó wusyɛn lanmɛ n’i nugbǒ ɔ, é byɔ ɖɔ mǐ ni keya nú mɛ ɔ, bo lɛ́ ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ. Nùnywɛxó 15:23 ɖɔ: “È ɖɔ xó nú é jɛ gan ɔ, é nɔ nyɔ́ tawun!” Nú mɛɖé kpa mǐ dó nùjɔnǔ mɛ ɖó azɔ̌ syɛnsyɛn e mǐ wà é wu, alǒ ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ e mǐ wà é ɖé sù nukún yetɔn mɛ ɔ, é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ.—Xà Matie 7:12; kpɔ́n Tinmɛ E Ðò Vivɔnu É 27gɔ́ ɔ.\n17 Nú a ɖó aca ɔ bo nɔ ɖó ayi jijɔ ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn wu ɔ, é na bɔwǔ nú we bɔ a na nɔ kpa ye. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, bɔya a ɖó ayi wu ɖɔ mɛɖé ɖò agun ɔ mɛ bo nɔ sɔnǔ ganji nú xóɖiɖɔ tɔn lɛ, alǒ nɔ dó gǎn bo nɔ na xósin ɖò kplé lɛ jí. Mɛ winnyawinnya ɖé sixu jɛhun dó nugbǒ ɔ jí ɖò wemaxɔmɛ, alǒ mɛxomɔ ɖé sixu nɔ ɖ’alɔ hwɛhwɛ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ. Xógbe mɛ kpikpa tɔn towe lɛ sixu nyí nǔ e sín hudo ye ɖó é pɛ́ɛ́. É lɛ́ ɖò taji tawun ɖɔ asú ɖé ni nɔ ɖɔ nú asì tɔn ɖɔ emi yí wǎn n’i bɔ nǔ tɔn nɔ sù nukún emitɔn mɛ. (Nùnywɛxó 31:10, 28) Lee atín lɛ ɖó hudo weziza kpo sìn kpo tɔn gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ gbɛtɔ́ lɛ nɔ ba ɖɔ è ni kpa emi gbɔn é nɛ. Vǐ lɛ ɖó hudo enɛ tɔn hugǎn. Ba ali e hun nú we lɛ é, bo kpa ye ɖó jijɔ ɖagbe yetɔn lɛ kpo gǎn e dó wɛ ye ɖè lɛ é kpo wu. Kpa e a na kpa ye é sixu na akɔnkpinkpan ye d’eji bɔ ye na lɛ́ ɖeji, bo tlɛ sixu lɛ́ zɔ́n bɔ ye na dó gǎn tawun bo na wà nǔ ɖagbe.\nMǐ sixu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ, bo lɛ́ dó gbɔ nú ye gbɔn nǔ e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é kpo lee mǐ nɔ ɖɔ ye gbɔn é kpo gblamɛ\n18, 19. Etɛwu mǐ ka ɖó na wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo na dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ lobo lɛ́ dó gbɔ nú ye? Nɛ̌ mǐ ka sixu wà mɔ̌ gbɔn?\n18 Nú mǐ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ lobo lɛ́ dó gbɔ nú ye ɔ, kpɔ́ndéwú Jehovah tɔn xwedó wɛ mǐ ɖè mɔ̌ nɛ. “Mɛ e sɔ́ yeɖée hwe lɛ” kpo “mɛ e nǔ cikɔ na lɛ” é kpo sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ n’i tawun. (Ezayíi 57:15) Jehovah jló ɖɔ mǐ ni nɔ “na akɔnkpinkpan m[ǐ]ɖée” bo nɔ lɛ́ “na akɔnkpinkpan mɛ e ma nɔ gbà wǔ dó mɛ mɛ ǎ lɛ [alǒ, ‘ɖɔ xó dó dó gbɔ nú mɛ e awakanmɛ gbɔjɔ na lɛ é,’ nwt].” (1 Tɛsalonikinu lɛ 5:11, 14) Nú mǐ tɛ́n kpɔ́n bo bló mɔ̌ ɔ, é nɔ mɔ gǎn e mǐ dó lɛ é, bɔ ye na sù nukún tɔn mɛ.\n19 A sixu ɖ’ayi wu ɖɔ mɛɖé ɖò agun ɔ mɛ bɔ awakanmɛ kú i alǒ é flú ɖò ayi mɛ. Etɛ a ka sixu ɖɔ dó d’alɔ ɛ? Bɔya a sixu nɔ ma kpéwú bo ɖeɖɛ tagba tɔn lɛ, amɔ̌, a sixu bló bɔ mɛ ɔ na tuùn ɖɔ nǔ emitɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú we. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu bló tuto bo zán hwenu ɖó kpɔ́ xá ɛ. A sixu xá wemafɔ gbɔdónúmɛ tɔn ɖé n’i alǒ tlɛ xoɖɛ xá ɛ. (Ðɛhan 34:19; Matie 10:29-31) Vɔ̌ ganjɛwu na mɛ mɔhun lɛ ɖɔ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu yetɔn e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é kpo yí wǎn nú ye. (1 Kɔlɛntinu lɛ 12:12-26; Jaki 5:14, 15) Ðɔ xó ɖò ali ɖé nu bonu é ni xlɛ́ ɖɔ xó e ɖɔ wɛ a ɖè é gosin ayi towe mɛ, bo lɛ́ xlɛ́ ɖɔ a kú dó nǔ e ɖɔ wɛ a ɖè é jí.—Xà Nùnywɛxó 12:25.\n20, 21. Etɛ ka sixu zɔ́n bɔ é na bɔkun nú mɛ lɛ bɔ ye na yí gbè nú wěɖexámɛ?\n20 Mǐ nɔ lɛ́ dó alɔ mɛ ɖevo lɛ hwenu e mǐ ɖè wě ɖagbe xá ye é. Ðó mǐ nyí gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ wutu ɔ, mǐ bǐ wɛ ɖó hudo wěɖexámɛ tɔn sín hweɖenu jɛ hweɖenu. Nùnywɛxó 19:20 ɖɔ: “Nɔ ɖótó kplɔ́n; è kplɔ́n nǔ we hǔn nɔ sè; enɛ ɔ, a na huzu nùnywɛtɔ́.” Mɛxo agun tɔn lɛ ɖokponɔ wɛ sixu ɖè wě xá mɛ ǎ. Mɛjitɔ́ lɛ ɖó na xlɛ́ ali vǐ yetɔn lɛ. (Efɛzinu lɛ 6:4) Bɔ nɔví nyɔnu lɛ sixu ɖè wě ɖagbe xá yeɖée. (Titu 2:3-5) Ðó mǐ yí wǎn nú nɔví sunnu mǐtɔn lɛ kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo wutu ɔ, mǐ jló na nɔ tɛ́n kpɔ́n bo ɖè wě xá ye ɖò ali ɖé nu, b’ɛ na dó xomɛsin nú ye ǎ. Etɛ ka sixu d’alɔ mǐ?\n21 Vlafo a sixu flín hwenu e mɛɖé ɖè wě ɖagbe ɖé lɛ xá we ɖó alɔkpa ɖé, bɔ é bɔwǔ nú we bɔ a yí gbè na é. Etɛ ka zɔ́n bɔ wěɖexámɛ tɔn dó wà ɖagbe sɔmɔ̌? Vlafo a mɔ ɖɔ mɛ ɔ keya nú we tawun wutu wɛ. Kabǐ é sixu nyí ɖɔ é ɖɔ xó nú we kpo xomɛnyínyɔ́ kpo alǒ kpo wanyiyi kpo. (Kolosinu lɛ 4:6) Vlafo wěɖexámɛ ɔ jinjɔn Biblu jí. (2 Timɔtée 3:16) Enyi mǐ ɖè xó sín Biblu mɛ tlɔlɔ, alǒ gbɔ ɔ, wěɖexámɛ mǐtɔn lɛ bǐ ɖó na jinjɔn Mawuxówema ɔ jí. Mɛɖebǔ ɖó na hɛn mɛ ɖevo lɛ gannugánnú bonu ye na yí gbè nú linlin tɔn lɛ ǎ, è ka ɖó na sló kɔ nú Mawuxówema ɔ bonu é na nɔ gudo nú linlin mɛtɔn lɛ ǎ. Wě e è ɖè xá we lɛ é flínflín sixu d’alɔ we hwenu e hwi lɔ na ɖè wě xá mɛ ɖevo lɛ é.\n22. Nɛ̌ a ka jló na zán nùnina xóɖiɖɔ tɔn ɔ gbɔn?\n22 Nùnina ɖé wɛ xóɖiɖɔ nyí bo gosin Mawu gɔ́n. Wǎn e mǐ yí n’i é na sísɛ́ mǐ bɔ mǐ na zán nyì dò ǎ. Flǐn ɖɔ xó e mǐ ɖɔ lɛ é ɖó hlɔnhlɔn bo nɔ hɛn nǔ gblé alǒ nɔ bló nǔ ɖó. Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo nɔ ɖɔ xó ɖěɖee na hɛn mɛ lidǒ, lobo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ lɛ é.\n1 NÙNINA ÐÉ WƐ NǓWUKPIKPÉ XÓÐIÐƆ TƆN MǏTƆN NYÍ BO GOSIN MAWU GƆ́N\n“Nùnina ɖagbeɖagbe bǐ, kpo nùnamɛ e nǔ vɔ ɖ’ewu ɔ bǐ kpo ɔ, [jixwé] wɛ ye nɔ gosin.”—Jaki 1:17\nNɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ nùnina enɛ sù nukún mǐtɔn mɛ gbɔn?\nEfɛzinu lɛ 4:29; Jaki 1:26\nXógbe lɛ ɖó hlɔnhlɔn. Mǐ ɖó na lin tamɛ kpɔ́n ganji dó nǔ e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é kpo lee mǐ nɔ ɖɔ gbɔn é kpo wu.\nNùnywɛxó 16:24; Ezayíi 57:15; 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:11\nZǎn nùnina xóɖiɖɔ tɔn lee Jehovah jló gbɔn é. Zǎn xógbe towe lɛ dó gbɔ azɔn nú mɛ, dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ, kplɔ́n nǔ mɛ, dó gbɔ nú mɛ, bo lɛ́ dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ.\nNùnywɛxó 12:18; 15:23; Matie 7:12\nXó e ma jɛ gan ǎ é ɖiɖɔ sixu dɔn adɔn kpo wuvɛ̌ kpo nyì ayǐ.\n2 ÐƆ XÓ ÐÓ ALƆKPA ÐÉ BONU É NI HUN XOMƐ NÚ MAWU\n“Xó mitɔn lɛ ni nɔ nyɔ́ sè tɛgbɛ.”—Kolosinu lɛ 4:6\nNɛ̌ xó mǐtɔn ka sixu wà nǔ dó xwédo mǐtɔn kpo xɔ́ntɔn mǐtɔn lɛ kpo wu gbɔn?\nNùnywɛxó 31:28; Nǔɖexlɛ́mɛ 2:1-3\nMɛ lɛ bǐ wɛ é byɔ ɖɔ è ni ɖè wanyiyi kpo nùsumɛnukúnmɛ kpo xlɛ́, ɖò taji ɔ, hagbɛ̌ xwédo mɛtɔn tɔn lɛ.\nNùnywɛxó 6:16-19; 26:20; Kolosinu lɛ 3:8, 21; 1 Tɛsalonikinu lɛ 4:11\nMɛzunzun alǒ acagbe lɛ kpo xómɔɖɔdonǔwu magbokɔ lɛ kpo nɔ hɛn nǔ gblé ɖesu. Hwɛ agɔ didó mɛ sixu hɛn nyikɔ ɖagbe mɛɖé tɔn gblé, bo lɛ́ bló bɔ fífá na hán.\nNùnywɛxó 15:1, 2; Filipunu lɛ 2:3, 4; Jaki 1:19\nXlɛ́ gbɔn xó e a nɔ ɖɔ lɛ é gblamɛ ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú we hú towe ɖesunɔ. Nɔ xwè sɔ bo nɔ ɖótó mɛ.\n3 WANYIYI WƐ ÐÓ NA SÍSƐ́ MƐ BƆ È NA ÐÈ WĚ XÁ MƐ\n“Nɔ ɖótó kplɔ́n; è kplɔ́n nǔ we hǔn nɔ sè; enɛ ɔ, a na huzu nùnywɛtɔ́.”—Nùnywɛxó 19:20\nNɛ̌ mǐ ka sixu ɖè wě ɖagbe xá mɛ gbɔn?\nÐɛhan 34:19; Matie 10:29-31; 2 Timɔtée 3:16\nWěɖexámɛ ɖó na jinjɔn Biblu jí, bɔ è ka ɖó na ɖè wě ɔ xá mɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo.\nNùnywɛxó 12:25; 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:14; Jaki 3:2-4\nZǎn nùnina xóɖiɖɔ tɔn dó hɛn mɛ ɖevo lɛ lidǒ, bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú ye.\nEtɛwu akɔnkpinkpan nina mɛ ka ɖò taji? Etɛ lee Jehovah, Jezu, kpo Pɔlu kpo dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ gbɔn é ka sixu kplɔ́n mǐ? Nɛ̌ a ka sixu na akɔnkpinkpan mɛ b’ɛ na wà ɖagbe gbɔn?


Etɛ ka Nɔ Nyí Baptɛm?\nNɛ̌ è ka ɖó na bló baptɛm nú mɛɖé gbɔn? Hwetɛnu è ka ɖó na bló n’i? Baptɛm nɔ súnsún hwɛ lɛ síìn wɛ à? Vogbingbɔn tɛ ka ɖò baptɛm kpo baptɛm vǐ yɛyɛ̌ lɛ tɔn kpo tɛntin?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Huzu Mɛsiya Ɔ\nlfb nùkplɔnkplɔn 74 wex. 176-177


Nú È Ðè Mì D’ali Jí ɔ, Nɛ̌ Un ka Ðó Na Wà Nǔ Gbɔn? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Belize Kriol Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Corée-Gbè Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kannada Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwanyama Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Oromo-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tswana Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè Îles Féroé-Gbè\nTɛ́n hwiɖée kpɔ́n\nEtɛwu é ka byɔ ɖɔ è ni ɖè mì d’ali jí?\nNú è ɖè mì d’ali jí ɔ, nɛ̌ un ka sixu wà nǔ gbɔn?\nHweɖelɛnu ɔ, é nɔ byɔ ɖɔ è ni ɖè mǐ mɛ bǐ d’ali jí, tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ è ni ɖè wě e sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na bló huzuhuzu ɖò azɔ̌ mǐtɔn alǒ nǔwalɔ mǐtɔn kɔn lɛ é xá mǐ. Kpo enɛ kpo ɔ, mǐ ni gbéjé ninɔmɛ elɔ lɛ kpɔ́n.\n● Mɛ̌si towe ɖɔ nú we ɖɔ a kún sɔ́ ɖò bo wlí nú azɔ̌ wɛ ɖò azǎnví elɔ lɛ mɛ ó. É ɖɔ: “A ɖó na lɛ́ wlíbo nú nǔkplɔnkplɔn vo.”\nNɛ̌ a ka na wà nǔ gbɔn?\nGbɛ̌. (‘Mɛ̌si enɛ yí wǎn nú mì ɖě ǎ.’)\nYǐ gbè. (‘Na xwedó nǔ e é ɖɔ é.’)\n● Zaanɖé dìn jɛn a sɛ̀ xɔ towe mɛ xwè, bɔ nɔ towe ka lɛ́ ɖɔ nú we ɖɔ é ɖò hannyaa.\nGbɛ̌. (‘Nǔ ɖě nɔ jɛji n’i gbeɖé ǎ.’)\nYǐ gbè. (‘Un mɔ ɖɔ un sixu lɛ́ bló b’ɛ na kpɔ́n te hú mɔ̌.’)\n● Nɔví nyɔnu towe kpɛví ɔ ɖɔ nú we ɖɔ emi kún yí wǎn nú gǎn e bló nú emi wɛ hwi ɖè é ó.\nGbɛ̌. (‘Mɛ̌ éyɛ ka nyí bo na ɖɔ nyi ɖò gǎn bló nú emi wɛ?’)\nYǐ gbè. (‘Un mɔ ɖɔ un sixu lɛ́ wà nǔ xá ɛ kpo xomɛnyínyɔ́ kpo hugǎn.’)\nÈ ko kɛ́ vǐ ɖé lɛ sín vǔ kaka bɔ nú è ɖè ye dó ali jí kpɛví títí ɖé kpowun ɔ, xomɛ nɔ sin ye gbadó. Vǐ mɔhun wɛ nú we à? Enyi mɔ̌ hǔn, nǔ ɖagbe ɖé wɛ ɖò yiyi tɛ we wɛ ɖò gbɛ̀ mɛ. Etɛwu? Ðó nú a kplɔ́n bo nɔ yí gbè bɔ è nɔ ɖè we dó ali jí ɔ, nǔwukpíkpé taji ɖé wɛ é nyí, bo na d’alɔ we dìn, lobo na lɛ́ d’alɔ we hwenu e a na nyí mɛxo é.\nMa dó tókúse nǔ e a ɖó na sè é mɛ ɖó sise tɔn jló we ǎ kpowun wutu ó\nÐó hwɛhutɔ́ wɛ nú we. Biblu ɖɔ: “Mǐ mɛ bǐ wɛ nɔ wà nǔ nyi dò gbɔn alɔkpa gegě mɛ.” (Jaki 3:2) Enɛ wu ɔ, é byɔ ɖɔ è ni ɖè mǐ mɛ bǐ dó ali jí.\n“Un nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ flín ɖɔ mǐ mɛ bǐ wɛ nyí hwɛhutɔ́, bɔ nú mǐ fɔ́n ɔ, mǐ na nɔ wà nǔ nyi dò jɛn wɛ. Enɛ wu ɔ, nú è gbɛ́ nǔ nú mì ɔ, un nɔ jó nyiɖée dó b’ɛ nɔ kplɔ́n nǔ mì, bɔ un sɔ́ nɔ wà nǔ ɖokpo ɔ nyi dò ǎ.”—David.\nÐó a sixu wà nǔ e kpɔ́n te hú mɔ̌ é. Biblu ɖɔ: “Ðɔ xó nú nǔnywɛtɔ́, enɛ ɔ, é na lɛ́ nyɔ̌nǔi d’eji.” (Nǔnywɛxó 9:9) Nú a yí gbè bonu è ɖè we dó ali jí ɔ, a sixu ɖu lè tɔn.\n“Nú è ɖè mì dó ali jí ɔ, un nɔ yawǔ ɖó linlin agɔ d’ewu. Un nɔ lin ɖ’ayǐ ɖɔ nyi jɛn gbɛ́gba. Amɔ̌ dìn ɔ, un nɔ yí gbè ɖɔ è ni ɖè mì d’ali jí, kaka bo tlɛ nɔ byɔ. Un nɔ ba na tuùn lee un sixu wà nǔ gbɔn b’ɛ na kpɔ́n te d’eji é.”—Selena.\nÈ na ɖɔ ɔ, nǔ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ è ni ba ɖɔ mɛ ɖevo ni ɖè mɛ d’ali jí. Amɔ̌, nú è ma ɖó nukún tɔn ǎ bonu è ɖè mɛ d’ali jí ɔ, nǔ vo sésé wɛ nyí enɛ. Natalie ɖɔ: “Un flín ɖɔ è sɛ́ wema ɖé dó mì, bɔ wěɖexámɛ e un ma ɖó nukún tɔn ǎ é wɛ ɖ’emɛ, é zɔ́n bɔ xomɛ sin mì, bɔ awakanmɛ lɛ́ kú mì. Un ɖò gǎn dó wɛ syɛnsyɛn, amɔ̌, nǔ e un wá mɔ é wɛ nyí ɖɔ wěɖexámɛ kɛɖɛ wɛ gɔ́!”\nNǔ mɔhun ka ko gbò we kpɔ́n à? Enyi mɔ̌ wɛ ɔ, nɛ̌ a ka sixu ɖí xwi xà gbɔn?\nNɔ ɖótó mɛ.\nBiblu ɖɔ: “Mɛ e tuùn nǔ ɔ nɔ ɖɔ xó dín ǎ; mɛ e sín ayi ɖò te ɔ nɔ yì agbɔ̌n jí.” (Nǔnywɛxó 17:27) Ma gbò xó dó nu nú mɛ e ɖò xó ɖɔ nú we wɛ é ó. Ma ka lɛ́ ba nǔɖe ɖɔ, bo wá ɖɔ ‘un ko nywɛ ɔ’ ó.\n“Nú è ɖè mì d’ali jí ɔ, un nɔ ba na ba hwɛjijɔ. Nǔ ɖò ganji ɔ, nǔgbɛnúmɛ ɔ ɖó na kplɔ́n nǔ mì wɛ, bɔ na wà nǔ lɛ ganji hweɖevonu.”—Sara.\nMa sɔ́ ayi ɖó mɛ ɔ jí ó, sɔ́ ɖó nǔ e ɖɔ nú we wɛ é ɖè é jí.\nA sixu tɛ́n kpɔ́n bo na sɔ́ ayi ɖó nǔwanyido mɛ e ɖò ɖiɖe we dó ali jí wɛ é tɔn lɛ jí. Amɔ̌, é na nyɔ́ hugǎn ɖɔ a ni xwedó wěɖexámɛ Biblu tɔn elɔ e ɖɔ ɖɔ è ni “ɖò gbesisɔmɛ bo na nɔ ɖótó mɛ, na nɔ zɔn xó jí ǎ, na nɔ yawǔ sin xomɛ ǎ” é. (Jaki 1:19, nwt) Hwɛhwɛ ɔ, enyi è ɖè mɛ dó ali jí ɔ, nǔgbo nɔ ɖ’emɛ jɛn wɛ. Ma dó tókúse nǔ e a ɖó na sè é mɛ ɖó sise tɔn jló we ǎ kpowun wutu ó.\n“Nú mɛjitɔ́ ce lɛ gbɛ́ nǔ nú mì ɔ, un nɔ yawǔ sin xomɛ, bo nɔ ɖɔ, ‘Un ko mɔ nǔ jɛ mɛ, un ko mɔ nǔ jɛ mɛ.’ Amɔ̌, enyi un ɖótó ye ganji, bo lɛ́ xwedó wěɖexámɛ yetɔn ɔ, lè ɖagbe gegě wɛ é nɔ hɛn wá.”—Edward.\nNɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó hwiɖée wu.\nÐè e è nɔ ɖè we dó ali jí é xlɛ́ ɖɔ hwi jɛn nyí nǔwanyidotɔ́ hú mɛ bǐ ǎ. Nǔ ɔ kpowun wɛ nyí ɖɔ a nɔ wà nǔ nyi dò mɛ bǐ ɖɔhun. Mɛ e ɖò nǔ gbɛ́ nú we wɛ é lɔ tlɛ nɔ ɖó hudo mɛ ɖè dó ali jí tɔn hweɖelɛnu. Nǔgbo ɔ, Biblu ɖɔ: “Gbɛtɔ́ hwɛjijɔnɔ e nɔ wà ɖagbe bo ma nɔ hu hwɛ ǎ é ɖokpo géé tíìn ɖò ayikúngban jí fí ǎ.”—Nǔnywɛtɔ́xó 7:20.\n“Xɔ́ntɔn ɖé ɖè mì dó ali jí bɔ un lin ɖɔ un kún ɖó hudo tɔn ó. Un dókú n’i nú xó jɔ xó e é ɖɔ nú mì é, akpɔ ka ɖó mì. Amɔ̌, nukɔnmɛ ɔ, un wá mɔ ɖɔ nǔgbo ɖò xó tɔn mɛ. Wěɖexámɛ tɔn zɔ́n bɔ un kpéwú bo ɖ’ayi nǔ e wu un ɖó na w’azɔ̌ ɖè é wu; nǔɖe wɛ bɔ nú é ma ɖɔ xó ɖebǔ nú mì d’ewu ǎ ɔ, na ɖ’ayi wu ǎ.”—Sophia.\nNya huzuhuzu lɛ biblo gbé.\nBiblu ɖɔ ɖɔ “vǐ e è gbɛ́ nǔ na ɔ, é nɔ sè ɔ, vǐ ayiɖotenanɔ nɛ.” (Nǔnywɛxó 15:5) Nú a nɔ yí gbè nú nǔ e gbɛ́ nú we wɛ è ɖè é ɔ, a na kpéwú bo na wɔn linlin agɔ ɖebǔ e a na ɖó é, bo na ɖeɖɛ nǔjɛdo e jí è sɔ́ ayi towe ɖó é. Blǒ tuto ɖé bo na dó kpé enɛ wu, lobo ɖ’ayi nukɔnyiyi towe wu ɖò sun yɔywɛ e na bɔ d’ewu lɛ é mɛ.\n“Gbeyiyi nú mɛ ɖè d’ali jí ɖó kancica xá nǔgboɖiɖɔ ɖó a ɖó na tó ɖɔ nǔgbo nú hwiɖée hwɛ̌, cobo yí gbè nú nǔwanyido towe lɛ, dó kɛnklɛn, bo lɛ́ kplɔ́n lee a na bló huzuhuzu lɛ gbɔn é.”—Emma.\nNǔ taji ɔ: Biblu ɖɔ: “Alyannú ɖě wɛ nɔ gan ɖě; mɔ̌ ɖokpo ɔ, gbɛtɔ́ ɖě wɛ nɔ yì dó ɖě wu bo nɔ dó nyɔ́nǔi.” (Nǔnywɛxó 27:17) Mɛ ɖiɖe dó ali jí nyí alyannú ɖé bo sixu bló bɔ a na kpɔ́n te d’eji dìn, bɔ nǔ na lɛ́ nyí mɔ̌ hwenu e a na nyí mɛxo é.\n“Mɛ e nyí mɛxo é kɛɖɛ wɛ nɔ ɖè mɛ dó ali jí hwebǐnu ǎ. Gbɛ̌ towe ɖé alǒ mɛ winnyawinnya ɖé sixu ɖè we dó ali jí, amɔ̌, enɛ xlɛ́ ɖɔ é kún sixu kplɔ́n nǔ we ó ǎ. É sixu nyí ɖɔ é mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ towe mɛ, bo ɖò ɖagbe towe ba wɛ. Yǐ gbè nú nǔ ɖebǔ e é na kplɔ́n we é, lobo zán.”—Renato.\n“Mɛ ɖè d’ali jí nɔ cí ɖě nú mɛ gegě ɖò égbé tawun, bɔ ye nɔ ba ɖɔ mɛ ɖevo lɛ ni nɔ cɔ́ yeɖée bo ma d’akpɔ nú emi ó. Jijɔ enɛ sixu zɔ́n bɔ ye na nɔ mɔ yeɖée, bo na nɔ gbɛ́ ɖè e è na ɖè ye dó ali jí ɖò alɔkpa ɖebǔ mɛ é. Un mɔ ɖɔ bǎ e mɛ è nɔ yí gbè nú mɛ ɖè d’ali jí lɛ ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ nǔ lɛ nɔ yì ganji nú mɛ kpo mɛ e ɖò xá mɛtɔn mɛ lɛ é kpo ɖó.”—Shae.\nVɔ̌gbɔnji: Nú è ɖè mì d’ali jí ɔ, nɛ̌ un ka sixu wà nǔ gbɔn?\nNɔ ɖótó mɛ. Ma gbò xó dó nu nú mɛ e ɖò xó ɖɔ nú we wɛ é ó. Ma ka lɛ́ ba nǔɖe ɖɔ, bo wá ɖɔ ‘un ko nywɛ ɔ’ ó.\nMa sɔ́ ayi ɖó mɛ ɔ jí ó, sɔ́ ɖó nǔ e ɖɔ nú we wɛ é ɖè é jí. Ðò gbesisɔmɛ bo na nɔ ɖótó mɛ, ma nɔ yawǔ ba hwɛjijɔ ó. Mɛ ɖè dó ali jí sixu d’alɔ we bɔ a bló huzuhuzu.\nNɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó hwiɖée wu. Ðè e è nɔ ɖè we dó ali jí é xlɛ́ ɖɔ hwi jɛn nyí nǔwanyidotɔ́ hú mɛ bǐ ǎ. Nǔ ɔ kpowun wɛ nyí ɖɔ a nɔ wà nǔ nyi dò mɛ bǐ ɖɔhun.\nNya huzuhuzu lɛ biblo gbé. Kánɖeji bá w’azɔ̌ dó nǔjɛdo e jí è sɔ́ ayi towe ɖó lɛ é jí. Blǒ tuto ɖé bo na dó kpé enɛ wu, lobo ɖ’ayi nukɔnyiyi towe wu.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nú È Ðè Mì D’ali Jí ɔ, Nɛ̌ Un ka Ðó Na Wà Nǔ Gbɔn?\nijwyp xota 94


2 Tan 4 - 2 Chroniques 4\nÈ zě ganvɔ dó bló vɔ̌sákpe ɖokpó ná, bɔ ga tɔn nyí mɛ̌tlu wǒ, gblǒ tɔn lɔ ɔ́ nyí mɛ̌tlu wǒ, jǐ yiyi tɔn nyí mɛ̌tlu atɔ́ɔ́n.\nÈ zě ganvɔ dó bló basya ɖaxó tobotobo ɖokpó ná. Gblǒ tɔn nyí mɛ̌tlu atɔ́ɔ́n, jǐ yiyi tɔn nyí mɛ̌tlu we adaɖé, bɔ goto tɔn nyí mɛ̌tlu afɔtɔn.\nNyibú sín ɖiɖe gbɔn tó tɔn lɛ́ dó. È to yě ko ko ɖó mɛ̌tlu ɖokpó jí lɛ́ dó, bó to hǎ we. Nyibú lɛ́ɛ kpó basya ɖaxó ɔ́ kpó wɛ è kɔn ɖó kpɔ́.\nNyibúsú ganvɔ tɔn wěwe jí wɛ basya ɔ́ jínjɔ́n. Nyibúsú ɔ́ atɔn kpan nukɔn totaligbé, atɔn kpan nukɔn gbadahwe jí, atɔn kpan nukɔn tofɔligbé, bɔ atɔn kpan nukɔn zǎnzǎnhwe jí.\nYonu yětɔn ka lílɛ́ byɔ́ xomɛ ɖo basya ɖaxó ɔ́ glɔ́. Basya ɖaxó ɔ́ sín tlitli yi santimɛ́tlu tántɔn; è blǒ tó tɔn, bɔ é cí kɔ́fu sín tó ɖɔhun, bó kɛ folówa ɖɔhun. É nɔ́ hɛn sin lǐtli adɔ̌kpo ayizɛ́n (120.000).\nÈ zě ganvɔ dó bló basya wǒ ná, bó bɛ́ atɔ́ɔ́n ɖó xwé ɔ́ sín ɖisíxwé, bó bɛ́ atɔ́ɔ́n ɖó amyɔ tɔn xwé, bɔ è nǎ nɔ slá wǔ ɖ'é mɛ. È nɔ lɛ́ klɔ́ kanlin e è hu bó ná dó sá vɔ̌ e è nɔ dó zo ɔ́ ná lɛ́ɛ ɖ'é mɛ. Vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ wɛ nɔ zé sin e ɖo basya ɖaxó ɔ́ mɛ ɔ́ dó slá wǔ ná.\nÈ zě siká dó kɔn zogbɛ́nhɛnnú wǒ ná, bɔ é sɔgbe xá jlɛ̌ e è nǎ ɔ́, bɔ è bɛ̌ yě ɖó xɔ ɖaxó ɔ́ mɛ. Atɔ́ɔ́n ɖo ɖisíxwé, bɔ atɔ́ɔ́n ɖo amyɔxwé.\nÈ blǒ távo wǒ, bó bɛ́ dó xɔ ɖaxó ɔ́ mɛ; atɔ́ɔ́n ɖo ɖisíxwé, bɔ atɔ́ɔ́n ɖo amyɔxwé. È zě siká dó kɔn gannú kanwe ko (100) ná.\nÈ blǒ kɔ́xota ɖokpó nú vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ lɛ́ɛ, bó lɛ́ bló kɔ́xota ɖaxó ɖěvo; è dǒ hɔn bǐ nu, bó kɔn ganvɔ dó.\nÈ zě basya ɖaxó tobotobo ɔ́ ɖó xwé ɔ́ sín ɖisíxwé, ɖo zwe e ɖo afɔligbé zǎnzǎnhwe jí ɔ́ kpá.\nIlámu bló basya lɛ́ɛ, bó bló afínbɛ́nú lɛ́ɛ, lobo bló gannú lɛ́ɛ. Ilámu bló nǔ e axɔ́sú Salomɔ́ɔ zɔ́n ɛ nú Mawu xwé ɔ́ é bǐ.\nÉ bló dotín we, ata tobotobo we, bɔ è nǎ bɛ́ yě ɖó dotín lɛ́ɛ ta. È bló nǔ ɖɔ ɖɔhun we, bɔ è nǎ bɛ́ yě cyɔ́n dó ata tobotobo lɛ́ɛ ɖo dotín lɛ́ɛ jí.\nÉ bló atínsínsɛ́n e è nɔ ylɔ́ ɖɔ glenádi ɔ́ afɔwe (400) ɖó ɖɔ we e è cyɔ́n dó ata lɛ́ɛ wú. É to glenádi lɛ́ɛ hǎ we we dó ɖɔ ɖokpó ɖokpó wú dó ata lɛ́ɛ ɖokpó ɖokpó wú.\nÉ lɛ́ bló kɛkɛ́ví lɛ́ɛ, bó bló basya ɖó yě jí.\nÉ bló basya ɖaxó tobotobo ɖokpó, bó bló nyibúsú wěwe; basya ɔ́ ɖo nyibúsú lɛ́ɛ jí.\nÉ bló afíngannú lɛ́ɛ, pɛ́li lɛ́ɛ, kpódó gǎfu lɛ́ɛ kpó. Nǔ énɛ́ lɛ́ɛ e axɔ́sú Salomɔ́ɔ ɖɔ nú Ilámu-Abíi bɔ é bló nú Mawu Mavɔmavɔ xwé ɔ́ lɛ́ɛ ɔ́, ganvɔ wɛ è dǒ bló bǐ ná, bó ɖíɖí wǔ ná.\nKɔ́kpe mɛ wɛ é kɔn nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ ɖe, ɖo Judɛ́ɛn tɔdo mɛ, ɖo Sukɔ́tu kpódó Seledata kpó sín gletoxo lɛ́ɛ tɛ́ntin.\nSalomɔ́ɔ zɔ́n bɔ è blǒ nǔ énɛ́ lɛ́ɛ, bɔ yě sukpɔ́ káká, bɔ è sɔ́ ba ná tunwun ganvɔ kilóo nabí e è zǎn ɔ́ ǎ.\nSalomɔ́ɔ ɖɔ bɔ è lɛ̌ bló sikánú e è nǎ nɔ́ zán ɖo Mawu xwé gbe lɛ́ɛ bǐ: vɔ̌sákpe e jí è nɔ dó zǎlínkpɔ́n zo ɖe é; siká akú wɛ è dǒ bló ná;\ntávo e jí è nɔ bɛ́ wɔ̌xúxú e è nɔ xwlé Mawu lɛ́ɛ ɖó lɛ́ɛ.\nÉ zé siká akú dó bló zogbɛ́nhɛnnú lɛ́ɛ, zogbɛ́n yětɔn e è ɖǒ ná tá ɖó tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́ nukɔn, lě e sɛ́n ɔ́ zɔ́n gbɔn é.\nÉ zé siká akú dó bló távo e jí è nɔ bɛ́ wɔ̌xúxú e è nɔ xwlé Mawu lɛ́ɛ ɖó lɛ́ɛ. Siká mímɛ́, siká akú wɛ è dǒ bló folówa lɛ́ɛ, zogbɛ́n lɛ́ɛ, kpódó nǔ e è nɔ dó bló myɔ ɖó ná lɛ́ɛ kpó nú zogbɛ́nhɛnnú lɛ́ɛ. Jǐví lɛ́ɛ, gannú lɛ́ɛ, kɔ́fu lɛ́ɛ, zǎlínkpɔ́nfyɔ́nú lɛ́ɛ ɔ́, siká akú wɛ è dǒ bló yě ná; hɔn e ɖo xwé ɔ́ nu lɛ́ɛ, tɛn mímɛ́ bǐ ɔ́ kpódó tɛn mímɛ́ ɔ́ kpó sín hɔn lɛ́ɛ ɔ́, siká wɛ è dǒ bló yě ná.