Mawu Nɔ Na Ajɔ Mɛ E Nɔ Ba ɛ Nugbǒ Nugbǒ lɛ É | Nùkplɔnkplɔn\n“Mɛ e sɛkpɔ Mawu ɔ ɖó na ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn, bo nɔ na ajɔ mɛ e ɖò biba ɛ wɛ lɛ.”—EBL. 11:6.\nHAN LƐ: 85, 134\nEtɛwu mǐ ka ɖeji ɖɔ Jehovah nɔ d’ajɔ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ?\nNɛ̌ Jehovah ka dó nú mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ ɖò hwexónu gbɔn?\nAjɔ tɛ lɛ Jehovah ka nɔ na mǐ?\n1, 2. (a) Nɛ̌ wanyiyi ka cá kàn xá nùɖiɖi gbɔn? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ mǐ ka na ba dò na?\nMǏ YÍ wǎn nú Jehovah “ɖó é wɛ yí wǎn nú mǐ jɛ nukɔn.” (1 Jaan 4:19) Wanyiyi ɖaxó e Jehovah ɖó nú mǐ é sín xlɛ̌ ɖokpo wɛ nyí ɖɔ éɖesunɔ ɖɔ ɖɔ emi na dó nú mɛsɛntɔ́ emitɔn gbejinɔtɔ́ lɛ. Bǎ e mɛ mǐ yí wǎn nú Mawu ɖó é wɛ nùɖiɖi mǐtɔn nɔ lidǒ ɖó; mǐ ka ɖi nǔ ɖɔ é tíìn kɛɖɛ wɛ ǎ, loɔ, mǐ lɛ́ ɖi nǔ ɖɔ é nɔ d’ajɔ mɛ e é yí wǎn na lɛ é jɛn wɛ.—Xà Eblée lɛ 11:6.\n2 Ajɔ didó mɛ nyí akpáxwé taji ɖé ɖò mɛ alɔkpa e Jehovah nyí é kpo nǔ e é nɔ wà lɛ é kpo mɛ. Hwenu e mǐ kudeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ Mawu nɔ d’ajɔ mɛ e nɔ ba ɛ nugbǒ nugbǒ lɛ é jɛn nùɖiɖi mǐtɔn nɔ ɖò blebu, ɖó “nùɖiɖi ɖiɖó wɛ nyí è ni ɖeji dó nǔ e ɖó nukún wɛ è ɖè ɔ wu.” (Ebl. 11:1) Nugbǒ ɔ, nùɖiɖi ɖiɖó nɔ byɔ ɖɔ è ni ɖó nukún nyɔna e sín akpá Mawu dó lɛ é syɛnsyɛn. Amɔ̌, nɛ̌ nukún ɖiɖó ajɔ ɖé ka nɔ hɛn lè wá nú mǐ gbɔn? Nɛ̌ Jehovah ka d’ajɔ mɛsɛntɔ́ tɔn hwexónu tɔn lɛ kpo égbé tɔn lɛ kpo gbɔn? Mǐ ni kpɔ́n.\nJEHOVAH D’AKPÁ ÐƆ EMI NA DÓ NÚ MƐSƐNTƆ́ EMITƆN LƐ\n3. Akpá tɛ ka ɖò Malacíi 3:10 mɛ?\n3 Jehovah Mawu ko ɖɔ nú éɖée ɖɔ emi ɖó na d’ajɔ mɛsɛntɔ́ emitɔn gbejinɔtɔ́ lɛ, enɛ wu wɛ é byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni ba nyɔna emitɔn. Mǐ xà ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ Nǔbǐwukpétɔ́ ɔ ɖɔ: ‘Mi . . . tɛ́n mì kpɔ́n, bo na kpɔ́n ɖɔ un ma na hun [jixwé] hɔn lɛ ɖó nuvo nú mi à jí; un ma na kɔn nyɔna dó mi jí bɔ é na túnflá à jí.’” (Mal. 3:10) Enyi mǐ yí gbè nú nǔ enɛ e Jehovah byɔ mǐ é ɔ, mǐ nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ é sù nukún mǐtɔn mɛ tawun bɔ mǐ dokú tɔn n’i.\n4. Etɛwu mǐ ka sixu ɖeji dó ganjɛwu e Jezu na mɛ ɖò Matie 6:33 mɛ é wu?\n4 Jezu na jiɖe ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ enyi ye sɔ́ Axɔsuɖuto ɔ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, Mawu na nɔ gudo yetɔn. (Xà Matie 6:33.) Mɛ ɖejid’ewu e Jehovah nyí bo ko ɖexlɛ́ ɖò nǔ gègě mɛ é wɛ zɔ́n bɔ mǐ sixu ɖeji dó akpá Jezu tɔn enɛ ɔ wu. Jezu tuùn ɖɔ akpá Mawu tɔn lɛ kún nɔ gblá gbeɖé ó. (Eza. 55:11) Mǐ lɔ hɛn ɔ, mǐ na ɖeji ɖɔ enyi mǐ ɖó nùɖiɖi jɔ nùɖiɖi nú Jehovah ɔ, é na ɖè akpá elɔ e é dó é: “Un na jó we dó gbeɖé ǎ; un na ɖè alɔ sín kàn towe mɛ gbeɖé ǎ.” (Ebl. 13:5) Mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖɔ ɖɔ xó enɛ e Mawu ɖɔ é kpo xó e Jezu ɖɔ dó Axɔsuɖuto ɔ kpo jlǒ Mawu tɔn kpo biba jɛ nukɔn wu é kpan nyí nǔ ɖokpo ɔ.\nJezu ɖexlɛ́ ɖɔ è na d’ajɔ ahwanvu emitɔn lɛ nú nǔ e ye sɔ́ dó savɔ̌ lɛ é (Kpɔ́n akpáxwé 5gɔ́ ɔ)\n5. Aniwu xósin e Jezu na Piyɛ́ɛ é ka hɛn nùɖiɖi mɛtɔn lidǒ?\n5 Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ kanbyɔ Jezu gbè ɖokpo ɖɔ: “Mǐdɛɛ lɛ ɖíe ka jó nǔ bǐ dó, bo xwedó we è; nɛ̌ wɛ é ka na wá cí gbɔn nú mǐ? (Mat. 19:27) Jezu gbɛ́ nǔ nú Piyɛ́ɛ ɖó nǔ enɛ e é kanbyɔ é wu ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye na mɔ nǔ e ye sɔ́ dó savɔ̌ na lɛ é sín ajɔ yí. Mɛsɛ́dó e nɔ gbeji lɛ é kpo mɛ ɖevo lɛ kpo na ɖu axɔsu xá ɛ ɖò jixwé. Amɔ̌, ajɔ ɖé lɛ tlɛ ɖè bɔ è na mɔ dìn. Jezu ɖɔ: “Mɛɖebǔ e na jó xwé tɔn dó, bo na jó nɔví tɔn sunnu lɛ, abǐ nyɔnu lɛ dó, bo na jó tɔ́ tɔn kpodo nɔ tɔn kpo dó, abǐ vǐ tɔn lɛ dó, bo na jó ayikúngban tɔn lɛ dó, ɖó nyɛ wutu ɔ, Mawu na na ɛ nǔ e hú mɔ̌ ɔ donu kanweko (100), bo na lɛ́ na ɛ gbɛ̀ mavɔmavɔ.” (Mat. 19:29) Nyɔna ɖěɖee ahwanvu tɔn lɛ na mɔ é na hugǎn nǔ ɖebǔ e ye sixu sɔ́ dó savɔ̌ na lɛ é flaflá tɔn. Tɔ́, nɔ, nɔví sunnu, nɔví nyɔnu, kpo vǐ Klisanwun kpo e mǐ na mɔ lɛ é xɔ akwɛ hugǎn nǔ ɖebǔ e mǐ na jó dó ɖó Axɔsuɖuto ɔ wu lɛ é à cé?\nGANDOTƆNU ÐÉ NÚ LINDƆ̌N\n6. Etɛwu Jehovah ka dó ajɔ ɖé sín akpá nú mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ?\n6 Gbɔn akpá e Jehovah dó ɖɔ emi na d’ajɔ mɛsɛntɔ́ emitɔn lɛ é gblamɛ ɔ, é nɔ d’alɔ ye bɔ ye nɔ dɛ ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ nu. Gbɔn vo nú nyɔna gbigbɔ tɔn ɖagbeɖagbe ɖěɖee sín lè ɖu wɛ mɛsɛntɔ́ Jehovah Mawu tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ ɖè dìn é ɔ, ye ɖò nukún ɖó wɛ kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo bá mɔ nyɔna e tlɛ hugǎn mɔ̌ lɛ é ɖò sɔgudo. (1 Tim. 4:8) Nugbǒ ɔ, kú e mǐ kudeji syɛnsyɛn ɖɔ Jehovah “nɔ na ajɔ mɛ e ɖò biba ɛ wɛ lɛ” é na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na lidǒ ɖò nùɖiɖi mɛ.—Ebl. 11:6.\n7. Nɛ̌ nukúnɖiɖo ka sixu nyí gandotɔnu ɖé gbɔn?\n7 Ðò Mawuxó e Jezu ɖɔ ɖò só jí é mɛ ɔ, é ɖɔ: “Mi j’awǎ, bo hun xomɛ, ɖó ajɔ ɖaxó ɖò te kpɔ́n mi ɖò [jixwé]. Ðó, mɔ̌ wɛ è ko doya nú gbeyiɖɔ Mawu tɔn e jɛ nukɔn nú mi lɛ gbɔn ɔ nɛ.” (Mat. 5:12) Gɔ́ nú mɛ ɖěɖee na mɔ ajɔ ɖé yí ɖò jixwé lɛ é ɔ, è ɖó na “j’awǎ, bo hun xomɛ” ɖó nukúnɖiɖo gbɛ̀ mavɔmavɔ ɖò palaɖisi ayikúngban jí tɔn ɖé mɛ wutu nugbǒ. (Ðɛh. 37:11; Luk. 18:30) Enyi nukúnɖiɖo mǐtɔn nyí jixwé tɔn alǒ ayikúngban jí tɔn ɔ, é sixu “hɛn lindɔ̌n mǐtɔn syɛnsyɛn, lee gandotɔnu nɔ hɛn tɔjihun syɛnsyɛn ɖé ɖó te gbɔn é. Nukúnɖiɖo enɛ ɔ wɛ nyí ganjɛwu; é lidǒ.” (Ebl. 6:17-20) Ði lee gandotɔnu ɖé nɔ hɛn tɔjihun ɖé ɖó te ɖò jɔhɔn ɖaxó ɖé hwenu gbɔn é ɖɔhun ɔ, nukún ɖiɖó ajɔ ɖé syɛnsyɛn sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na gbí dɔn ɖò taglomɛ, lee nǔ nɔ cí nú mǐ é kpo gbigbɔ kpo lixo. É sixu d’alɔ mǐ bɔ mǐ na mɔ hlɔnhlɔn bo syɛnlǐn ɖò wuvɛ̌ lɛ mɛ.\n8. Nɛ̌ nukúnɖiɖo ka ɖó hlɔnhlɔn bo na ɖè linkpɔ́n kpò gbɔn?\n8 Nukúnɖiɖo mǐtɔn e jinjɔn Biblu jí é ɖó hlɔnhlɔn bo na ɖè linkpɔ́n e mǐ nɔ ɖó égbé lɛ é kpò. Akpá e Mawu dó lɛ é nɔ xò hwìhwɛ́ ayi mǐtɔn hwenu e mǐ ɖò linkpɔ́n mɛ é. Tuùn e mi tuùn ɖɔ enyi mǐ ‘sɔ́ nǔ linlin mǐtɔn dó alɔ mɛ nú Jehovah’ ɔ, ‘é na hɛn mǐ ɖó te’ é nɔ dó gbɔ nú mǐ tawun! (Ðɛh. 55:23) Mǐ hɛn ɔ, mǐ na ɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ Mawu kpéwú bo na “wà nǔ nú mǐ hú nǔ e mǐ byɔ ɛ ɔ, abǐ ee lin wɛ mǐ tlɛ ɖè ɔ.”—Efɛ. 3:20.\n9. Etɛ mǐ ka ɖó na wà bá mɔ nyɔna Jehovah tɔn?\n9 Bo na dó sixu mɔ ajɔ ɔ yí ɔ, mǐ ɖó na ɖi nǔ nú Jehovah bǐ mlɛ́mlɛ́ lobo nɔ setónú nú alixlɛ́mɛ tɔn lɛ. Mɔyizi ɖɔ nú akɔta Izlayɛli tɔn ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn na na dɔkun bǐ mi ɖò tò e na na mi wɛ é ɖè bɔ é na nyí mitɔn ɔ mɛ. Mi vɛ́ ko ɖò tónú sè n’i wɛ, bo ɖò sɛ́n tɔn e xà nú mi wɛ un ɖè égbé lɛ é nyì wɛ ganji ɔ, é na dó dɔkun nú mi. . . . Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn na dó dɔkun nú mi lee é ɖɔ gbɔn ɔ.” (Sɛ́n. 15:4-6) A ka ɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ enyi emi ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ zɔn mǐ yì kpo gbejininɔ kpo ɔ, é na dó nú emi à? Hwɛ towe jɔ ɖɔ a ni ɖó jiɖiɖe mɔhun.\nJEHOVAH D’AJƆ YE\n10, 11. Ajɔ tɛ lɛ Jehovah ka dó Jozɛfu?\n10 Ðagbe mǐtɔn wutu wɛ è wlan Biblu ɔ. Lee Mawu d’ajɔ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ gbɔn é sín tan gègě wɛ ɖ’emɛ. (Hlɔ. 15:4) Jozɛfu nyí kpɔ́ndéwú nukúnɖeji ɖé. Ðó nɔví sunnu tɔn lɛ bla gbě tɔn, bɔ gǎn tɔn sín asì wá zán ayi hizihízí ɖò nukɔnmɛ wutu ɔ, é mɔ éɖée ɖò gankpa Ejipunu lɛ tɔn ɖé mɛ. È nya ɛ dó zɔ nú Mawu tɔn ɖó enɛ wu wɛ à? Cɛ́nnyícɛ́nnyí ɖé lɔ ǎ! “Mawu Mavɔmavɔ ɖò kpɔ́ xá ɛ, bo kɔn nyɔna tɔn dó jǐ tɔn. . . . Mawu Mavɔmavɔ ɖò kpɔ́ xá Jozɛfu, bo nɔ bló, bɔ nǔ e é nɔ wà lɛ bǐ nɔ ɖò yiyi n’i wɛ.” (Bǐb. 39:21-23) Jozɛfu ɖó suúlu bo nɔte kpɔ́n Mawu tɔn ɖò mɛtɛnkpɔn enɛ lɛ mɛ.\n11 Xwè mɔkpan gudo ɔ, Falawɔ́ɔn ɖè Jozɛfu nyite, bo sɔ́ kannumɔ mɛɖesɔhwetɔ́ enɛ bɔ é nyí gǎn wegɔ ɔ ɖò Ejipu. (Bǐb. 41:1, 37-43) Hwenu e Jozɛfu sín asì jì vǐ sunnu wè n’i é ɔ, é “sun nyǐ nukɔngbeví ɔ ɖɔ Manasée bo ɖɔ: ‘Mawu bló bɔ un wɔn ya e un jì lɛ bǐ, bo wɔn ɖɔ un ɖò zɔ nú mɛ ce lɛ.’ É sun nyǐ vǐ wegɔ ɖɔ Eflayimu bo ɖɔ: ‘Mawu bló bɔ un jì vǐ ɖò tò e mɛ è ko doya nú mì ɖè ɔ mɛ.’” (Bǐb. 41:51, 52) Ðó Jozɛfu nɔ gbeji nú Mawu wutu ɔ, è sɔ́ nyɔna gègě dó d’ajɔ ɛ, b’ɛ sín enɛ wu bɔ Izlayɛli-ví lɛ kpo Ejipunu lɛ kpo gán. Nǔ taji ɔ wɛ nyí ɖɔ Jozɛfu mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ Jehovah wɛ d’ajɔ emi bo xoɖɛ dó emi jí.—Bǐb. 45:5-9.\n12. Nɛ̌ Jezu ka nɔ gbeji ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ mɛ gbɔn?\n12 Jezu Klisu lɔmɔ̌ nɔ gbeji ɖò nǔ tɛnmɛ tɛnmɛ e tɛ́n nùɖiɖi tɔn kpɔ́n lɛ é mɛ, bɔ è d’ajɔ ɛ. Etɛ ka d’alɔ ɛ b’ɛ ɖu ɖeji? Xó Mawu Tɔn tinmɛ ɖɔ: “É yí gbè bɔ è hu i ɖó [yatín] jí; é kpɔ́n winnya e è nɔ mɔ ɖò kú mɔhunkɔtɔn mɛ ɔ ǎ, ɖó é ɖò awǎjijɛ e è sɔ́ ɖó te n’i ɔ flín wɛ.” (Ebl. 12:2) É ɖò wɛn ɖɔ kpé e Jezu kpéwú bo klɔ́ nyikɔ Mawu tɔn é hɛn awǎjijɛ wá n’i. Hú mɔ̌ ɔ, nǔ tɔn nyɔ́ Tɔ́ tɔn nukúnmɛ, bɔ é lɛ́ mɔ wǔjɔmɛ gègě ɖevo lɛ sín ajɔ. Biblu ɖɔ ɖɔ “é ɖò ayijinjɔn ɖò axɔsuzinkpo Mawu tɔn kpá ɖò ɖisixwé.” Mǐ lɛ́ xà ɖò fí ɖevo ɖɔ: “Mawu sɔ́ ɛ sù, bo sɔ́ ɛ ɖó tɛn e nyí ɖaxó bǐ ɔ mɛ, lobo na ɛ nyikɔ e hugǎn nyikɔ ɖě lɛ bǐ é.”—Fili. 2:9.\nJEHOVAH NƆ WƆN NǓ E MǏ WÀ LƐ É Ǎ\n13, 14. Nɛ̌ nǔ e mǐ wà nú Jehovah lɛ é ka nɔ cí n’i?\n13 Mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖeji ɖɔ gǎn ɖěɖee mǐ nɔ dó dó sɛ̀n Jehovah lɛ é bǐ wɛ nɔ sù nukún tɔn mɛ. É mɔ nukúnnú jɛ linkpɔ́n ɖebǔ e mǐ sixu ɖó é wu. Enyi akwɛyózó ɖò mǐ fyɔn wɛ alǒ lanmɛ mǐtɔn zɔ́n bɔ sinsɛnzɔ́ mímɛ́ e mǐ nɔ wà é ɖó dógbó ɔ, é nɔ sè wuvɛ̌ xá mǐ. Mǐ sixu ɖeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ Jehovah nɔ ɖ’ayi nǔ e mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ nɔ wà bo na nɔ gbeji n’i lɛ é wu.—Xà Eblée lɛ 6:10, 11.\n14 Lɛ̌vɔ hɛn d’ayi mɛ ɖɔ mǐ hɛn ɔ, mǐ na sɛkpɔ Mɛ e “nɔ sè ɖɛ” é, lobo ɖeji ɖɔ é na ɖótó nǔ e ɖò ayi mɛ ɖu nú mǐ wɛ é. (Ðɛh. 65:3) “Tɔ́ nùblawukúnúmɛtɔ́ . . . Mawu e nɔ dó gbɔ nú mɛ ɖò ali bǐ nu é” na na mǐ alɔdo e sín hudo mǐ ɖó ɖò lee nǔ nɔ cí nú mɛ é kpo gbigbɔ kpo lixo é jɛn wɛ, vlafo é sixu wà mɔ̌ gbɔn Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ gblamɛ. (2 Kɔ. 1:3) É nɔ byɔ lanmɛ nú Jehovah tawun hwenu e mǐ sè wuvɛ̌ xá mɛ ɖevo lɛ é. “Mɛ e nɔ na nǔ wamamɔnɔ ɔ, nǔ wɛ é nya nú Mawu Mavɔmavɔ; Mawu na na ajɔ tɔn ɛ.” (Nùx. 19:17; Mat. 6:3, 4) Enɛ wu ɔ, enyi mǐ sɔ́ jlǒ dó d’alɔ mɛ e ɖò wuvɛ̌ mɛ lɛ é ɔ, Jehovah nɔ kpɔ́n ɖagbe e mǐ wà é dó mɔ ɖɔ Emi wɛ mǐ nya nǔ na. Bɔ é d’akpá ɖɔ emi na dó xomɛnyínyɔ́ enɛ sín ajɔ mǐ.\nAJƆ DÌN TƆN LƐ KPO SƆGUDO TƆN LƐ KPO\n15. Ajɔ tɛ lɛ ɖó nukún wɛ a ka ɖè? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n15 Nukúnɖiɖo “hwɛjijɔ sín ɖuɖejigbakún e Aklunɔ e nɔ ɖɔ hwɛjijɔ ɔ na na . . . azǎn enɛ gbè é” tɔn wɛ nɔ na hlɔnhlɔn Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ é. (2 Tim. 4:7, 8) É ɖò mɔ̌ có, é na lá we ɖɔ Mawu ni na nukúnɖiɖo ɖevo we ǎ. Akpàkpà ɖò “lɛngbɔ̌ ɖevo” Jezu tɔn livi mɔkpan lɛ sɔ́ wɛ dó gbɛ̀ ninɔ kaka sɔyi ɖò palaɖisi mɛ ɖò ayikúngban jí sín ajɔ sɔgudo tɔn ɔ wu wɛ. Ðò finɛ ɔ, “fífá ma ɖó dogbó e ye na mɔ ɔ wɛ na nyí nǔ e na nɔ víví nú ye é.”—Jaan 10:16; Ðɛh. 37:11.\n16. Gbɔdónúmɛ tɛ mǐ ka mɔ ɖò 1 Jaan 3:19, 20 mɛ?\n16 Hweɖelɛnu ɔ, mǐ sixu mɔ ɖɔ mǐ kún ɖò nǔ nabi ɖé wà wɛ ó, alǒ mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ gǎn e mǐ nɔ dó lɛ é ka nɔ hun xomɛ nú Jehovah à jí. Mǐ tlɛ sixu xò nǔ kpɔ́n ɖɔ mǐ ka jɛxa bá mɔ ajɔ ɖě yí à jí. Amɔ̌, mi nú mǐ ni ma wɔn gbeɖé ɖɔ “Mawu hugǎn ayi mǐtɔn, lobo tuùn nǔ bǐ” ó. (Xà 1 Jaan 3:19, 20.) É nɔ d’ajɔ mɛ nú sinsɛnzɔ́ mímɛ́ ɖebǔ e nùɖiɖi kpo wanyiyi kpo sísɛ́ mɛ bɔ è wà kpo ayi mɛtɔn bǐ kpo é, enyi sinsɛnzɔ́ ɔ na bo ma tlɛ hwɛ́n nùɖé ɖò mɛ e wà é nukúnmɛ ǎ ɔ nɛ.—Mak. 12:41-44.\n17. Ðɔ ajɔ e sín vivǐ ɖu wɛ mǐ ɖè dìn é ɖé lɛ.\n17 É na bo tlɛ nyí ɖò gbɛ̀ Satáan tɔn sín azǎn gudogudo tɔn nyanya elɔ lɛ mɛ ɔ, Jehovah ɖò didó nú togun tɔn wɛ. É nɔ bló bɔ mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ nugbǒ nugbǒ lɛ é nɔ yì nukɔn tawun ɖò palaɖisi gbigbɔ tɔn e mɛ ye ɖè é, bɔ nǔ gbigbɔ tɔn e sín vivǐ ye nɔ ɖu lɛ é nɔ fɔ́n bo nɔ ɖò jijɛji wɛ. (Eza. 54:13) Ði lee Jezu ko d’akpá tɔn gbɔn é ɔ, Jehovah nɔ d’ajɔ mǐ dìn, ɖó é yí gbè bɔ mǐ ɖò xwédo gbigbɔ tɔn e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é ɖé mɛ, xwédo ɖé wɛ bɔ nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo nɔ yí wǎn nú yeɖée lɛ ɖ’emɛ. (Mak. 10:29, 30) Hú mɔ̌ ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ ba Mawu nugbǒ nugbǒ lɛ é nɔ mɔ fífá ayi mɛ tɔn, vivo, kpo awǎjijɛ kpo sín ajɔ yí; nyɔna ɖé wɛ nyí enɛ lɛ bɔ è sixu jlɛ́ ǎ.—Fili. 4:4-7.\n18, 19. Nɛ̌ ajɔ e Jehovah sɛntɔ́ lɛ nɔ mɔ lɛ é ka nɔ cí nú ye?\n18 Jehovah sɛntɔ́ e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é hɛn ɔ, ye na ɖekúnnu ajɔ jiwǔ e é nɔ dó ye lɛ é tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Bianca e nɔ nɔ Allemagne é ɖɔ: “Na ɖò kú dó nú Jehovah wɛ kpowun, ɖó é nɔ d’alɔ mì ɖò nǔ e nɔ ɖó adohu adohu nú mì lɛ é mɛ, lobo nɔ ɖò akpá ce gbè bǐ gbè. Gbɛ̀ ɔ ko hánnyá bo kwé bǐ. Amɔ̌, ɖó un ɖò azɔ̌ wà kpo Jehovah kpo wɛ wutu ɔ, un nɔ mɔ nyiɖée ɖò ayijayǐ mɛ ɖò awa tɔn lɛ glɔ. Hweɖebǔnu e un sɔ́ nùɖé lɛ dó savɔ̌ na é ɔ, é nɔ kɔn nyɔna nǔ e un sɔ́ dó savɔ̌ na lɛ é tɔn donu kanweko dó jǐ ce.”\n19 Lɛ̌vɔ lin tamɛ kpɔ́n dó Paula e ɖó xwè 70 bo nɔ nɔ Canada, lobɔ kplibɔzɔn ɖò ya dó na wɛ syɛnsyɛn é sín kpɔ́ndéwú jí. É ɖɔ: “Tɛnsisɛ ɖekpo nú mɛ ɔ wɛ xlɛ́ dandan ɖɔ sinsɛnzɔ́ mɛtɔn na ɖekpo ǎ. Un nɔ ɖu vivǐ sinsɛnzɔ́ ɔ sín akpáxwé vovo tɔn, ɖi kúnnuɖiɖe gbɔn alokan jí kpo ee ma nyí aca tɔn ǎ é kpo. Bo na dó sixu nɔ na akɔnkpinkpan nyiɖée ɔ, un nɔ wlan wemafɔ kpo xó e ɖò wema mǐtɔn lɛ mɛ bɔ un sixu nyì kɔ kpɔ́n sín hweɖenu jɛ hweɖenu lɛ é kpo dó wema ɖé mɛ. Un nɔ ylɔ wema ɔ ɖɔ ‘Hwlɛngán Wema Ce.’ Enyi mǐ sɔ́ ayi mǐtɔn bǐ ɖó akpá e Jehovah dó lɛ é jí ɔ, awakanmɛ mǐtɔn e gbɔjɔ é nɔ yawu bú. Jehovah ɖò finɛ hwebǐnu bo na d’alɔ mǐ, enyi mǐ na bo ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ ɔ nɛ.” Ninɔmɛ towe sixu gbɔn vo nú Bianca alǒ Paula tɔn. É ɖò mɔ̌ có, a sixu lin tamɛ kpɔ́n dó ali ɖěɖee nu Jehovah d’ajɔ hwi kpo mɛ e lɛlɛ̌ dó we lɛ é kpo ɖè é jí. Nǔ ɖagbe tawun wɛ é nyí ɖɔ a ni dó nukún lee Jehovah ɖò ajɔ dó we wɛ dìn gbɔn é, kpo lee é na wá d’ajɔ we ɖò sɔgudo gbɔn é kpo mɛ kpɔ́n!\n20. Enyi mǐ ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ zɔn mǐ yì kpo ayi bǐ kpo ɔ, etɛ mǐ ka sixu ɖó nukún?\n20 Ma wɔn gbeɖé ɖɔ emi na mɔ “ajɔ ɖaxó” ɖɛ vívɛ́ emitɔn lɛ tɔn ó. A hɛn ɔ, a na kudeji ɖɔ enyi a “dɛ, bo . . . wà jlǒ Mawu tɔn” ɔ, a na “mɔ akpá e é dó ɔ yí.” (Ebl. 10:35, 36) Enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni ɖò nùɖiɖi mǐtɔn hɛn lidǒ wɛ zɔn mǐ yì, lobo wà azɔ̌ kpo ayi mǐtɔn bǐ kpan, Jehovah wà na wɛ mǐ ɖè ɖɔhun. Mǐ sixu bló mɔ̌, bo tuùn ɖɔ ɖɔ Jehovah wɛ na na mǐ ajɔ e mǐ jɛxa é.—Xà Kolosinu lɛ 3:23, 24.


Nǔ E Ðò Ahwanvu Klisu Tɔn Nyínyí Mɛ É | Gbɛzán Jezu Tɔn\nNǔ E Ðò Ahwanvu Klisu Tɔn Nyínyí Mɛ É\nNǓ E AHWANVU NYÍNYÍ BYƆ É\nJezu kplɔ́n nǔ xɔ akwɛ gègě mɛ hwenu e é ɖò nǔ ɖu wɛ ɖò Falizyɛn lɛ sín gǎn ɔ xwé é. Ee Jezu wlí ali ɖido Jeluzalɛmu é ɔ, mɛ gègě nyì ahwan xwedó è. Etɛwu? Enyi é na bo byɔ nǔ ɖebǔ ɖò ye sí ɔ, ye ka na nyí ahwanvu tɔn lɛ dóó à?\nEe ye ɖò yiyi wɛ ɖò ali ɔ jí é ɔ, Jezu ɖɔ xó ɖé b’ɛ sixu vɛ́ yí nú ye mɛ ɖé lɛ: “Enyi mɛɖé jló na xwedó mì, bo ma ka yí wǎn nú mì hú tɔ́ tɔn, nɔ tɔn, asì tɔn, vǐ tɔn lɛ, nɔví tɔn sunnu lɛ kpodo nɔví tɔn nyɔnu lɛ kpo, kaka jɛ gbɛ̀ éɖesunɔ tɔn jí ǎ ɔ, mɛ enɛ sixu nyí ahwanvu ce ǎ.” (Luki 14:26) Amɔ̌, etɛ ɖɔ gbé é ka ja bo ɖɔ xó enɛ?\nÉ nyí ɖiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ mɛ e huzu ahwanvu tɔn lɛ é bǐ ɖó na gɔn wǎn yí nú hɛnnumɔ yetɔn lɛ ǎ. Loɔ, ɖiɖɔ wɛ é ɖè ɖɔ ye ɖó na yí wǎn n’i hú hɛnnumɔ yetɔn lɛ. É ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, ye na cí nya e wu é dó lǒ dó bo ɖɔ ɖɔ é gbɛ́ ylɔ̌ e è ylɔ ɛ dó gbada nùɖuɖu domɛ é ɖɔhun. (Luki 14:20) È ɖɔ ɖɔ Jwifu lɛ sín tɔ́gbó Jakɔbu “kún yí wǎn nú” Leya “ó” bo ka yí wǎn nú Hlacɛli; tinmɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ wǎn e é yí nú Leya é kún sɔ nɔví tɔn Hlacɛli tɔn ó.—Bǐbɛ̌mɛ 29:31.\nÐǒ ayi wu ɖɔ Jezu ɖɔ ɖɔ ahwanvu ɖé tlɛ ɖó na yí wǎn nú emi hú “gbɛ̀ éɖesunɔ tɔn,” alǒ lindɔ̌n éɖesunɔ tɔn. Enɛ xlɛ́ ɖɔ ahwanvu nugbǒ ɖé tlɛ ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ gbɛ̀ tɔn jó, enyi é byɔ ɖó mɔ̌ ɔ nɛ. É ɖò wɛn ɖɔ ahwanvu Klisu tɔn nyínyí byɔ azɔ̌ ɖesu. É nyí nǔ vlɛkɛsɛ́ɛ ɖé kpowun bɔ è na gɔn tamɛ lin d’eji ǎ.\nAhwanvu Klisu tɔn nyínyí sixu byɔ ɖɔ è ni jiya alǒ è na doya nú mɛ, ɖó Jezu ɖɔ: “Mɛ e ma ɖiɖa [yatin] tɔn, bo xwedó mì ǎ ɔ, mɛ enɛ sixu nyí ahwanvu ce ǎ.” (Luki 14:27) Nugbǒ ɔ, ahwanvu Jezu tɔn nugbǒ ɖé ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na dɛ ɖò xómɔɖɔdómɛwu lɛ nu Jezu ɖɔhun. Jezu tlɛ ɖɔ ɖɔ emi na kú ɖò kɛntɔ́ emitɔn lɛ sín alɔ mɛ.\nEnɛ wu ɔ, ahwan e ɖò xwixwedó Jezu wɛ é ɖó na gbéjé nǔ e ahwanvu Klisu tɔn nyínyí byɔ é kpɔ́n ganji. Jezu dó lǒ ɖé dó tɛɖɛ̌ enɛ jí. “Enyi mɛɖé ɖò mi mɛ, bo ɖò síngbó na gbá wɛ ɔ, ayǐ wɛ é na tó jinjɔn, bo na lɛ́n akwɛ nabi e é na zán d’ewu ɔ kpɔ́n hwɛ̌, bo na kpɔ́n ɖɔ emi ɖó akwɛ e na sixu wà azɔ̌ ɔ yì fó ɔ à jí. É ma nyí mɔ̌ ǎ ɔ, é sixu wá dó xɔ ɔ dò, bo ka sɔ́ na wá kpéwú, bo gbá yì fó ǎ.” (Luki 14:28, 29) Enɛ wu ɔ, cobonu mɛ e xwedó Jezu xwè Jeluzalɛmu lɛ é na huzu ahwanvu tɔn ɔ, ye ɖó na kanɖeji bo na wà azɔ̌ e ahwanvu nyínyí byɔ lɛ é mlɛ́mlɛ́. É dó lǒ ɖevo dó tɛɖɛ̌ linlin enɛ jí:\n“Axɔsu e ɖó ahwanfuntɔ́ děgba wè afɔwó (10 000), bo ja ahwan fun xá axɔsu ɖevo e ɖó ahwanfuntɔ́ adɔ̌kpo ɖokpo (20 000) gbé ɔ, é na tó jinjɔn ayǐ hwɛ̌, bo na lin tamɛ kpɔ́n ɖɔ emi na sixu kpé ahwan ɔ xá ɛ à jí. Nú é mɔ ɖɔ emi kún sixu kpéwú ó ɔ, hwenu e mɛ ɖě ɔ kpó ɖò zɔga ɔ, é na sɛ́ wɛn dó è ɖɔ nɛ̌ wɛ emi na bló gbɔn bɔ fífá na tíìn à jí.” Bo na dó tɛɖɛ̌ xó enɛ jí ɔ, Jezu ɖɔ: “Mɔ̌ ɖokpo ɔ, mɛ e na ɖò mi mɛ, bo ma na jó dɔkun tɔn lɛ bǐ dó ǎ ɔ, mɛ enɛ sixu nyí ahwanvu ce ǎ.”—Luki 14:31-33.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ é kún nyí ahwan e xwedó Jezu ɖò ali ɔ xò lɛ é kɛɖɛ ɖɔ xó na wɛ Jezu ɖè ó. Mɛ e ɖò nǔ kplɔ́n dó Klisu wu wɛ lɛ é bǐ wɛ ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na wà nǔ e ɖɔ wɛ é ɖè ɖò fí é. Enɛ wɛ nyí ɖɔ ye ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ nǔ ɖebǔ e ye ɖó é dó savɔ̌ na, ɖi nǔɖokan yetɔn lɛ, kaka jɛ gbɛ̀ yeɖesunɔ tɔn jí, enyi ye jló na nyí ahwanvu tɔn ɔ nɛ. Nùɖé wɛ bɔ è ɖó na lin nǔ kpɔ́n d’eji bo na lɛ́ xoɖɛ d’eji.\nDìn ɔ, Jezu lɛ́vɔ sɔ́ xó e é ko ɖɔ ɖò Mawuxó e é ɖɔ ɖò Só jí bo ɖɔ ɖɔ “jɛ wɛ [ahwanvu emitɔn lɛ] nyí nú gbɛ̀” ɔ é wá atɛ mɛ. (Matie 5:13) É sixu ko ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ, ɖi lee jɛ e mǐ nɔ ɖu é nɔ zɔn bɔ nǔ ma nɔ gblé ǎ gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ ahwanvu emitɔn lɛ cí nú mɛ lɛ, bo nɔ cyɔn alɔ ye jí ɖò gbigbɔ kpo walɔ kpo lixo bonu nùɖé ma jɛ dó ye wu ó. Dìn ɔ, ee sinsɛnzɔ́ tɔn ɖò vivɔnu wá wɛ é ɔ, é ɖɔ: “Jɛ ɔ, nǔ ɖagbe wɛ é nyí; enyi é ka gblé ɔ, nɛ̌ wɛ è na lɛ́ wà gbɔn n’i bɔ é na lɛ́ nyɔ́?” (Luki 14:34) Tóɖóétɔ́ lɛ tuùn ɖɔ jɛ e tíìn lɛ é ɖé lɛ ko blí, ɖó ayikúngban ɔ sín nùɖé lɛ ko byɔ mɛ, bɔ ye kún sɔ́ nyɔ́ zán sɔmɔ̌ ó.\nEnɛ wu ɔ, Jezu ɖò xixlɛ́ wɛ ɖɔ mɛ e tlɛ ko nyí ahwanvu emitɔn sín hwenu línlín ɖíe lɛ é kún ɖó na lɔn bonu awakanmɛ na túntún ye bɔ kán e ye kanɖeji bo na nyí ahwanvu emitɔn lɛ é na vɔ́da ó. Enyi ye lɔn nú nǔ mɔhun jɛ ɔ, ye sɔ́ na nyɔ́ nú nùɖé ǎ, lee é nɔ nyí gbɔn nú jɛ e gblé é gbɔn é. Gbɛ̀ ɔ sixu cá ye ko. Ee lɛ́ nyla hú mɔ̌ é wɛ nyí ɖɔ ye sɔ́ na nyí mɛ bo jɛxa Mawu ǎ, ye tlɛ sixu kɔn cí dó nyikɔ tɔn wu. Jezu tɛɖɛ̌ jí ɖɔ nǔ taji wɛ é nyí ɖɔ è ni nyì alɔ nú nǔ enɛ, bo ɖɔ: “Mɛ e ɖó tó bo na dó sè nǔ na ɔ ni bo ɖótó bo sè.”—Luki 14:35.\nEtɛ ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè bo ɖɔ ɖɔ ahwanvu ɖé ɖó na “yí wǎn nú [emi] hú” hɛnnumɔ tɔn lɛ kaka jɛ “gbɛ̀ éɖesunɔ tɔn jí”?\nEtɛ kplɔ́n mɛ wɛ Jezu ka ɖè bo dó lǒ dó síngbó ɖé gbigbá kpo axɔsu ɖé kpo ahwanfuntɔ́ lɛ kpo kpo wu?\nNùkplɔnmɛ tɛ ka ɖò xó e Jezu ɖɔ dó jɛ wu é mɛ?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Nǔ E Ðò Ahwanvu Klisu Tɔn Nyínyí Mɛ É


Jehovah Nɔ Xlɛ́ Ali Togun Tɔn Ðò Gbɛ̀ Li ɔ Jí | Ee È Nɔ Kplɔ́n Ðò Kplé Jí É\n“Ali ɔ ɖíe, wlǐ bo ɖido.”—EZAYÍI 30:21.\nHAN LƐ: 65, 48\nAlixlɛ́mɛ tɛ Jehovah ka na ɖò Nɔwée kpo Mɔyizi kpo hwenu?\nAlixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ tɛ Mawu ka na Klisanwun lɛ?\nNɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò alixlɛ́mɛ Mawu tɔn ba wɛ gbɔn?\n1, 2. (a) Akpágbánúmɛ tɛ ka ko hwlɛn gbɛ̀ gègě gán? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.) (b) Alixlɛ́mɛ tɛ togun Mawu tɔn ka ɖó, b’ɛ sixu hwlɛn gbɛ̀ tɔn?\n“NƆTE, KPƆ́N, ÐǑTÓ.” Xókwin enɛ lɛ nɔ kpanuxwɛ ɖé jí ɖò pinpangan e xò ali ɖé zlɛ́ é kpá ɖò Gbadahweji Amɛlika Tɔn nú xwè 100 jɛji. Etɛwu? Bonu mɔ̌to lɛ ni ma can xá pinpan e na ɖò wezun jí é ɖě ó wutu wɛ. Ayi ɖiɖó akpágbánúmɛ enɛ wu ko hwlɛn gbɛ̀ mɛ gègě tɔn gán.\n2 Jehovah nɔ wà nǔ zɛ wuntun ayijayǐ tɔn lɛ nina mǐ wu. É nɔ xlɛ́ ali togun tɔn bonu é na dó sixu mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ, bo lɛ́ nɔ zɔ nú awovinu lɛ. Jehovah cí lɛngbɔnyitɔ́ wanyiyinɔ e nɔ xlɛ́ ali lɛngbɔ̌ tɔn lɛ, bo nɔ lɛ́ gb’akpá nú ye bonu ye na dó sixu nyì alɔ nú ali nyanya lɛ é ɖɔhun.—Xà Ezayíi 30:20, 21.\nJEHOVAH XLƐ́ ALI TOGUN TƆN HWEBǏNU\n3. Nɛ̌ gbɛtɔ́ lɛ ka tɔ́n ɖò ali e yì kú é ɖé jí gbɔn?\n3 Sín bǐbɛ̌mɛ hwenuxó gbɛtɔ́ tɔn tɔn ɖokpoo wɛ Jehovah ko nɔ kplɔ́n nǔ tawun tawun ɖé lɛ gbɛtɔ́ lɛ, alǒ xlɛ́ ali ye. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ ɔ, Jehovah na alixlɛ́mɛ e zawě é gbɛtɔ́ lɛ bonu é na d’alɔ ye bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi, bo na lɛ́ ɖó awǎjijɛ. (Bǐbɛ̌mɛ 2:15-17) Amɔ̌, Adamu kpo Ɛvu kpo gbɛ́ alixlɛ́mɛ Tɔ́ yetɔn wanyiyinɔ ɔ tɔn. Ɛvu ɖótó nǔ e Satáan ɖɔ n’i gbɔn dan ɖé jí é, bɔ enɛ gudo ɔ, Adamu ɖótó asì tɔn. Fitɛ enɛ ka tɔ́n kɔ dó? Ye mɛ wè lɛ bǐ jiya, bo kú bo sɔ́ ɖó nukúnɖiɖo ɖě ǎ. Gɔ́ na ɔ, ɖó tónúmase yetɔn wutu ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ ɖò ali e yì kú é ɖé jí.\n4. (a) Etɛwu è ka ɖó hudo alixlɛ́mɛ ɖevo lɛ tɔn ɖò Sìnvɔgbɛ ɔ gudo? (b) Nɛ̌ ninɔmɛ yɔyɔ̌ lɛ ka xlɛ́ linlin Mawu tɔn gbɔn?\n4 Mawu na alixlɛ́mɛ ɖěɖee hwlɛn gbɛ̀ gán lɛ é Nɔwée. Ðò Sìnvɔgbɛ ɔ gudo ɔ, Jehovah ɖegbe nú gbɛtɔ́ lɛ ɖɔ ye ni ma ɖu hun alǒ nu ó. Etɛwu? Jehovah jló na na gbè gbɛtɔ́ lɛ dìn ɖɔ ye ni ɖu lan. Ðó ninɔmɛ yɔyɔ̌ enɛ wutu ɔ, ye ɖó hudo alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ lɛ tɔn: “Mi ɖó na ɖu lan e mɛ hun kpò ɖè ɔ ǎ.” (Bǐbɛ̌mɛ 9:1-4) Gbeɖiɖe enɛ d’alɔ mǐ bɔ mǐ tuùn linlin Mawu tɔn dó gbɛ̀ e nyí nùnina tɔn é wu. É wɛ nyí Gbɛɖotɔ́ ɔ, bo na mǐ gbɛ̀, enɛ wu ɔ, é ɖ’acɛ bo na na sɛ́n lɛ dó gbɛ̀ wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é ɖegbe ɖɔ è kún ɖó na hu mɛ ó. Mawu nɔ kpɔ́n gbɛ̀ kpo hun kpo dó mɔ nǔ mímɛ́. É na dɔn tó nú mɛɖebǔ e zán ye nyì dò é.—Bǐbɛ̌mɛ 9:5, 6.\n5. Etɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n dìn? Aniwu?\n5 Nɔwée nɔ gbɛ̀ wá yì gudo é ɔ, Mawu kpó ɖò ali xlɛ́ togun tɔn wɛ. Ðò xota elɔ mɛ ɔ, mǐ na mɔ lee é nɔ xlɛ́ ali ye gbɔn é sín kpɔ́ndéwú ɖé lɛ. Kpɔ́ndéwú enɛ lɛ na zɔ́n bɔ gbeta e kɔn mǐ wà ɖɔ mǐ na xwedó alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn kaka yì gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ é na lidǒ.\nAKƆTA YƆYƆ̌, ALIXLƐ́MƐ YƆYƆ̌ LƐ\n6. Etɛwu é ka ɖò dandan ɖɔ togun Mawu tɔn ni setónú nú sɛ́n ɖěɖee é na gbɔn Mɔyizi jí é? Etɛ Izlayɛli-ví lɛ ka ɖó na wà?\n6 Mɔyizi hwenu ɔ, Jehovah na alixlɛ́mɛ ɖěɖee zawě lɛ é togun tɔn dó walɔ yetɔn kpo sinsɛn-biblo yetɔn kpo wu. Etɛwu? Ðó ninɔmɛ lɛ lɛ́vɔ huzu wutu wɛ. Izlayɛli-ví lɛ nyí kannumɔ ɖò Ejipu nú xwè 200 jɛji. Ðò finɛ ɔ, mɛ lɛ nɔ sɛ̀n mɛkúkú lɛ, vodun lɛ, bo nɔ lɛ́ wà nǔ ɖevo e nɔ ɖè yɛ̌yi sín Mawu wu lɛ é gègě. Hwenu e togun Mawu tɔn gosin kannumɔgbenu ɖò Ejipu é ɔ, ye ɖó alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ ɖevo lɛ sín hudo. Ye na huzu akɔta e na xwedó Sɛ́n Jehovah tɔn lɛ kɛɖɛ é ɖé. Wema alɔdlɛndonǔ tɔn ɖé lɛ ɖɔ ɖɔ xókwin Ebléegbe tɔn e è lilɛ dó “sɛ́n” é cá kàn xá xókwin ɖé, bɔ tinmɛ tɔn nɔ nyí “xlɛ́ ali mɛ, kplɔ́n nǔ mɛ.” Sɛ́n ɔ cyɔn alɔ Izlayɛli-ví lɛ jí sín nùblibliwiwa kpo sinsɛn nùvú kpo e è nɔ mɔ ɖò akɔta e lɛlɛ̌ dó ye lɛ é mɛ é sí. Enyi Izlayɛli-ví lɛ setónú nú Mawu ɔ, é nɔ kɔn nyɔna tɔn dó ye jí. Enyi ye ma ka ɖó kɔ wutu tɔn ǎ ɔ, ye nɔ jiya tɔn ɖesu.—Xà Sɛ́nflínmɛ 28:1, 2, 15.\n7. (a) Tinmɛ nǔ e wu Jehovah na alixlɛ́mɛ lɛ togun tɔn é. (b) Nɛ̌ Sɛ́n ɔ ka cí alixlɛ́mɛ hwenu klewun tɔn ɖɔhun nú Izlayɛli-ví lɛ gbɔn?\n7 È lɛ́ ɖó hudo alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ lɛ tɔn ɖó hwɛjijɔ ɖevo wu. Sɛ́n ɔ ɖò nǔ sɔ́ nú Izlayɛli-ví lɛ wɛ nú nǔ taji ɖé ɖò linlin Jehovah tɔn mɛ, é wɛ nyí wìwá Jezu Klisu e nyí Mɛsiya ɔ é tɔn. Sɛ́n ɔ nɔ flín Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ ye nyí hwɛhutɔ́. É nɔ lɛ́ d’alɔ ye bɔ ye nɔ tuùn ɖɔ emi ɖó hudo gbɛxixɔ ɖé tɔn, enɛ wɛ nyí vɔsisa maɖóblɔ̌ e na ɖè hwɛ yetɔn lɛ síìn bǐ kpátákpátá é. (Galatinu lɛ 3:19; Eblée lɛ 10:1-10) Gɔ́ na ɔ, Sɛ́n ɔ lɛ́ cyɔn alɔ kúnkan e mɛ Mɛsiya ɔ tɔ́n sín é jí, bo lɛ́ d’alɔ Izlayɛli-ví lɛ bonu ye na tuùn i hwenu e é na jɛ wě é. Nugbǒ ɔ, Sɛ́n ɔ cí alixlɛ́mɛ hwenu klewun tɔn ɖé ɖɔhun, bo na kplá mɛ bɔ è na tuùn Klisu ɔ.—Galatinu lɛ 3:23, 24.\n8. Etɛwu mǐ ka ɖó na xwedó nugbodòdó e ɖò Mɔyizi Sɛ́n ɔ mɛ lɛ é?\n8 Mǐ mɛ Klisanwun lɛ lɔ sixu ɖu lè alixlɛ́mɛ e Jehovah na ɖò Sɛ́n ɔ mɛ lɛ é tɔn. Ali tɛ nu? Mǐ sixu nɔte bo kpɔ́n nugbodòdó e jí Sɛ́n ɔ junjɔn lɛ é. Mǐ sɔ́ ɖò sɛ́n enɛ lɛ glɔ ǎ có, mǐ ka hɛn ɔ, mǐ na kpó ɖò jiɖe ɖó dó gègě yetɔn wu wɛ ɖɔ ye na xlɛ́ ali mǐ ɖò gbɛzinzan mǐtɔn ayihɔngbe ayihɔngbe tɔn kpo Jehovah sinsɛn mǐtɔn kpo mɛ. É zɔ́n bɔ è wlan sɛ́n enɛ lɛ dó Biblu mɛ bonu ye na dó sixu kplɔ́n nǔ mǐ, bɔ nugbodòdó e ɖò ye mɛ lɛ é na xlɛ́ ali mǐ. É lɛ́ sù nukún mǐtɔn mɛ ɖɔ Jezu kplɔ́n nùɖé mǐ b’ɛ zɛ Sɛ́n ɔ wu. Ðǒtó nǔ e Jezu ɖɔ é: “Mi . . . sè ɖɔ: ‘Ma lɛ̀ aga ó.’ Loɔ, nyɛ ɖò ɖiɖɔ nú mi wɛ ɖɔ: mɛɖé kpɔ́n nyɔnu ɖé bo ɖò linlin wɛ na ɖóxó xá ɛ ɔ, é ko lɛ̀ aga xá nyɔnu enɛ ɖò ayi mɛ xóxó.” Enɛ wu ɔ, enyi alɔ kɛɖɛ wɛ mǐ ɖó na nyì nú walɔ agalilɛ tɔn ǎ, loɔ, mǐ ɖó na gbɛ́ linlin blíblí kpo jlǒ blíblí lɛ kpo.—Matie 5:27, 28.\n9. Ninɔmɛ yɔyɔ̌ ɖevo tɛ lɛ ka lɛ́ zɔ́n bɔ alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ ɖevo ɖò dandan?\n9 Ee Jezu wá bo nyí Mɛsiya ɔ gudo é ɔ, Jehovah na alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ lɛ, bo lɛ́ ɖè nǔ ɖevo lɛ xlɛ́ dó linlin tɔn wu. Etɛwu enɛ ka ɖò dandan? Ðò xwè 33 H.M. mɛ ɔ, Jehovah gbɛ́ akɔta Izlayɛli tɔn bo sɔ́ agun Klisanwun tɔn, b’ɛ na nyí togun tɔn. Enɛ wu ɔ, ninɔmɛ togun Mawu tɔn tɔn lɛ́vɔ nyí ninɔmɛ yɔyɔ̌ ɖevo.\nALIXLƐ́MƐ NÚ IZLAYƐLI GBIGBƆ TƆN\n10. Etɛwu è ka na sɛ́n yɔyɔ̌ ɖevo lɛ agun Klisanwun tɔn? Nɛ̌ sɛ́n enɛ lɛ ka gbɔn vo nú ɖěɖee è na Izlayɛli-ví lɛ é gbɔn?\n10 Jehovah na Mɔyizi Sɛ́n ɔ Izlayɛli-ví lɛ bonu é na kplɔ́n lee ye na zán gbɛ̀ gbɔn é kpo lee ye na sɛ̀n ɛ gbɔn é kpo ye. Bɛ́sín xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, é sɔ́ nyí akɔta ɖokpo mɛ wɛ togun Mawu tɔn gosin ǎ, loɔ, akɔta gègě kpo xá gègě kpo mɛ wɛ ye gosin, bɔ è nɔ ylɔ ye dìn ɖɔ Izlayɛli gbigbɔ tɔn. Ye kplé bo nyí agun Klisanwun tɔn bo ɖò akɔjijɛ yɔyɔ̌ ɖé mɛ. Jehovah na alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ lɛ ye dó lee ye na zán gbɛ̀ gbɔn bo lɛ́ sɛ̀n ɛ gbɔn é jí, alǒ gbló ada nú alixlɛ́mɛ e ko ɖè ɖò ali enɛ nu lɛ é. Nugbǒ ɔ, “Mawu . . . nɔ ɖè mɛɖé ɖó vo ɖò mɛɖé mɛ [ǎ]. Loɔ, ɖò akɔta ɖebǔ mɛ ɔ, mɛ e nɔ ɖó sísí n’i, bo nɔ xwedó hwɛjijɔ ɔ, mɛ enɛ sín nǔ nɔ nyɔ́ nukún tɔn mɛ.” (Mɛsɛ́dó 10:34, 35) Ye nɔ xwedó “Klisu sín sɛ́n ɔ”; ɖò taji ɔ, nugbodòdó e è wlan dó ayixa yetɔn mɛ b’ɛ ma nyí dó awinnya jí ǎ é jí wɛ sɛ́n enɛ jinjɔn. Sɛ́n enɛ na xlɛ́ ali Klisanwun lɛ bɔ ye na ɖu lè tɔn ɖò fí ɖebǔ e ye nɔ nɔ é.—Galatinu lɛ 6:2.\n11. Gbɛzán Klisanwun tɔn sín akpáxwé wè tɛ lɛ “Klisu sín sɛ́n ɔ” ka kàn?\n11 Izlayɛli gbigbɔ tɔn nɔ ɖu lè alixlɛ́mɛ e Jehovah na gbɔn Jezu jí é tɔn tawun. Cobonu Jezu na ɖó akɔjijɛ yɔyɔ̌ ɔ ayǐ ɔ, é ɖegbe taji wè. Ðokpo kúnkplá wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ. Bɔ wegɔ ɔ ɖɔ xó dó lee Klisanwun lɛ ɖó na wà nǔ xá yeɖée gbɔn é jí. Alixlɛ́mɛ enɛ lɛ ɖè nú Klisanwun lɛ bǐ, enɛ wu ɔ, ye kàn mǐ bǐ ɖò égbé, enyi mǐ na bo ɖó nukúnɖiɖo bo na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò ayikúngban jí alǒ jixwé ɔ nɛ.\n12. Etɛ ka nyí nǔ yɔyɔ̌ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ?\n12 Ðò hwexónu ɔ, gbɛtɔ́ lɛ ɖó na gosin akɔta ɖevo lɛ mɛ bo na wá Izlayɛli bo sɛ̀n Jehovah. (1 Axɔsu lɛ 8:41-43) Amɔ̌, Jezu wá ɖegbe e mǐ mɔ ɖò Matie 28:19, 20 mɛ é. (Xà.) Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni “yì” mɛ lɛ bǐ gɔ́n. Ðò Pantekotu xwè 33 H.M. tɔn ɔ, Jehovah xlɛ́ ɖɔ emi ba ɖɔ è ni jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ. Gbè enɛ gbè ɔ, agun yɔyɔ̌ ɔ sín hagbɛ̌ 120 mɔ̌ mɔ gbigbɔ mímɛ́ yí, bo jɛ xó ɖɔ dó gbè vovo mɛ jí nú Jwifu lɛ kpo mɛ e huzu Jwifu lɛ é kpo. (Mɛsɛ́dó 2:4-11) Enɛ gudo ɔ, è gbló ada nú wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ jɛ Samalíinu lɛ jí. Bɔ ɖò xwè 36 H.M. tɔn ɔ, wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ lɛ́ vlɔ́n kàn kaka jɛ Kosi e ma gb’ada ǎ lɛ é jí. Enɛ xlɛ́ ɖɔ Klisanwun lɛ ɖó na jla wɛnɖagbe ɔ mɛ bǐ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ!\n13, 14. (a) Etɛ Jezu sín “sɛ́n yɔyɔ̌” ɔ ka byɔ? (b) Etɛ kpɔ́ndéwú e Jezu sɔ́ ɖ’ayǐ é ka kplɔ́n mǐ?\n13 Jezu lɛ́vɔ na “sɛ́n yɔyɔ̌ ɖokpo” dó lee mǐ na wà nǔ xá nɔví sunnu lɛ kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo gbɔn é wu. (Xà Jaan 13:34, 35.) Mǐ ɖó na nɔ ɖè wanyiyi mǐtɔn xlɛ́ ye gbè bǐ gbè, amɔ̌, mǐ ɖó na lɛ́ ɖò gbesisɔmɛ bo na sɔ́ gbɛ̀ mǐtɔn jó dó ta yetɔn mɛ. Nùɖé wɛ bɔ Mɔyizi Sɛ́n ɔ byɔ ǎ.—Matie 22:39; 1 Jaan 3:16.\n14 Jezu wɛ nyí kpɔ́ndéwú ɖaxó hugǎn mɛ e ɖè wanyiyi ma ɖó cejɛnnabi mɔhun xlɛ́ é tɔn. É yí wǎn nú ahwanvu tɔn lɛ kaka bo ɖò gbesisɔmɛ bo kú dó takún yetɔn mɛ. É ba ɖɔ ahwanvu emitɔn lɛ bǐ ni bló nǔ ɖokpo ɔ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bo na mɔ wuvɛ̌ xá nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu mǐtɔn lɛ kpo bo tlɛ na kú dó takún yetɔn mɛ.—1 Tɛsalonikinu lɛ 2:8.\nALIXLƐ́MƐ LƐ NÚ ÉGBÉ KPO SƆGUDO KPO\n15, 16. Ninɔmɛ yɔyɔ̌ tɛ lɛ mǐ ka ɖó dìn? Nɛ̌ Mawu ka nɔ xlɛ́ ali mǐ gbɔn?\n15 Jezu sɔ́ “[deví] gbejinɔtɔ́ ayiɖotenanɔ ɔ” bonu é na nɔ na “nùɖuɖu” gbigbɔ tɔn ahwanvu tɔn lɛ “dó hwetɔnnu.” (Matie 24:45-47) Alixlɛ́mɛ taji ɖěɖee togun Mawu tɔn nɔ mɔ hwenu e ninɔmɛ lɛ nɔ ɖyɔ é ɖò nùɖuɖu enɛ mɛ. Nɛ̌ ninɔmɛ mǐtɔn lɛ ka nyí ninɔmɛ yɔyɔ̌ gbɔn?\n16 Mǐ ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò “azǎn gudogudo tɔn lɛ” mɛ bɔ zaanɖé dìn ɔ, mǐ na gbɔn ya ɖaxó e è ma ko mɔ mɔhunkɔtɔn kpɔ́n ǎ é ɖé mɛ. (2 Timɔtée 3:1; Maki 13:19) Gɔ́ na ɔ, è nya Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo sín jixwé sɛ́dó ayikúngban ɔ jí, bɔ ye ɖò wuvɛ̌ gègě dɔn wá nú gbɛtɔ́ lɛ wɛ. (Nǔɖexlɛ́mɛ 12:9, 12) Mǐ lɛ́vɔ ɖò tó nú sè nú gbeɖiɖe Jezu tɔn wɛ, bo nɔ jla wɛnɖagbe ɔ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ nú gbɛtɔ́ gègě ɖò gbè gègě mɛ hugǎn ɖ’ayǐ tɔn.\n17, 18. Nɛ̌ mǐ ka ɖó na wà nǔ gbɔn nú alixlɛ́mɛ e na mǐ wɛ è ɖè lɛ é?\n17 Tutoblonunu Mawu tɔn na azɔwanú gègě mǐ bonu mǐ na dó sixu wà wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ. A ka nɔ zán ye à? Mǐ nɔ mɔ alixlɛ́mɛ lɛ dó lee mǐ na zán azɔwanú enɛ lɛ gbɔn ganji é jí ɖò kplé mǐtɔn lɛ jí. A ka nɔ mɔ ɖɔ alixlɛ́mɛ enɛ lɛ gosin Mawu gɔ́n à?\n18 Enyi mǐ na mɔ nyɔna Mawu tɔn ɔ, mǐ ɖó na xwedó alixlɛ́mɛ ɖěɖee é nɔ na mǐ gbɔn agun Klisanwun tɔn gblamɛ lɛ é bǐ. Enyi mǐ nɔ setónú dìn ɔ, é na bɔwǔ nú mǐ bɔ mǐ na xwedó alixlɛ́mɛ lɛ ɖò ya ɖaxó ɔ hwenu, hwenu e è na sú kún dó nú Satáan sín gbɛ̀ nyanya ɔ bǐ é. (Matie 24:21) Enɛ gudo ɔ, mǐ na ɖó hudo alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ ɖevo lɛ tɔn ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ e mɛ e na wà nǔ kpodo hwɛjijɔ kpo ɖè, bɔ Satáan ma na ɖ’acɛ ɖebǔ d’enu ǎ é.\nÐò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ ɔ, è na hun wema ɖé lɛ bɔ alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ ɖěɖee kúnkplá gbɛ̀ ɖò Palaɖisi mɛ é na ɖò ye mɛ (Kpɔ́n akpáxwé 19gɔ́ ɔ kpo 20gɔ́ ɔ kpo)\n19, 20. Wema tɛ lɛ è ka na hun? Etɛ mɛ é ka na tɔ́n kɔ dó?\n19 Ðò Mɔyizi hwenu ɔ, akɔta Izlayɛli tɔn ɖó hudo alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ lɛ tɔn, enɛ wu ɔ, Mawu na Sɛ́n ɔ ye. Nukɔnmɛ ɔ, agun Klisanwun tɔn wá xwedó “Klisu sín sɛ́n ɔ.” Mɔ̌ ɖokpo ɔ, Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ ɖò gbɛ̀ yɔyɔ̌ ɔ mɛ ɔ, è na hun wema ɖé lɛ bɔ alixlɛ́mɛ yɔyɔ̌ lɛ na ɖò ye mɛ nú mǐ. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 20:12.) Wema enɛ lɛ na ɖibla tinmɛ nǔ e Jehovah na ba ɖò gbɛtɔ́ lɛ sí hwenɛnu é. Enyi mɛ lɛ bǐ kaka jɛ mɛ e è na fɔ́n sín kú lɛ é jí kplɔ́n nǔ enɛ lɛ ɔ, ye na tuùn nǔ e Mawu ba ɖɔ ye ni wà é. Wema enɛ lɛ na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na kplɔ́n nǔ gègě dó lee Jehovah nɔ lin nǔ gbɔn é jí. Mǐ na lɛ́ mɔ nukúnnú jɛ Biblu mɛ d’eji, enɛ wu ɔ, mǐ bǐ na nɔ wà nǔ xá mǐɖée kpo wanyiyi kpo, kpo sísí kpo, kpodo yɛ̌yi kpan ɖò Palaɖisi mɛ. (Ezayíi 26:9) Dǒ nukún mɛ bo kpɔ́n nǔ tobutobu e mǐɖesunɔ na kplɔ́n, bo na lɛ́ kplɔ́n mɛ ɖevo lɛ ɖò alixlɛ́mɛ Axɔsu mǐtɔn Jezu Klisu tɔn glɔ é!\n20 Enyi mǐ xwedó “nǔ e . . . è wlan dó wema lɛ mɛ é,” bo nɔ gbeji nú Jehovah ɖò mɛtɛnkpɔn gudo tɔn ɔ hwenu ɔ, é na wlan nyikɔ mǐtɔn dó ‘gbɛ̀ wema ɔ’ mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́. Mǐ sixu mɔ gbɛ̀ mavɔmavɔ! Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na NƆTE bo xà nǔ e Biblu ɖɔ é, KPƆ́N bo mɔ nukúnnú jɛ tinmɛ e é ɖó nú mǐ é mɛ, lobo na ÐÓTÓ gbɔn tónúsíse nú alixlɛ́mɛ Mawu tɔn gblamɛ dìn. Enyi mǐ bló nǔ enɛ lɛ ɔ, mǐ sixu xò ya ɖaxó ɔ zlɛ, bo na ɖò nǔ kplɔ́n dó Mawu mǐtɔn wanyiyinɔ kpo nùnywɛtɔ́ ɔ kpo wu wɛ kaka sɔyi.—Nùnywɛtɔ́xó 3:11; Hlɔmanu lɛ 11:33.


Kúnnuɖetɔ́ E Ðò Italie lɛ É D’alɔ Nɔzo Yetɔn Lɛ\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Basque-Gbè Batak (Toba) Bichlamar Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Hongrie-Gbè Iloko Indonésie-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kongo Lingala Lituanie-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Nahuatl (Huasteca) Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tarascan Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tswana Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Valencian Vietnam-Gbè\nÐò jǐ syɛnsyɛn ɖěɖee ja ɖò totaligbé Italie tɔn ɖò vivɔnu novembre 2016 tɔn lɛ é gudo ɔ, sìn gbà gletoxo ɖé lɛ ɖò tofɔligbé toxo Moncalieri tɔn. Sìn ɔ yì jǐ wá mɛtlu ɖokpo adaɖé ɖò fí ɖé lɛ. Xójlawema ɖé ɖɔ: “Sìn ɔ xásá mɛɖé alǒ nùɖé ɖó ǎ.” Gbɛtɔ́ 1500 mɔ̌ wɛ gǎn xá ɔ mɛ tɔn lɛ yawu sɛ̀ tɛn na, bɔ ɖó gbɛ̌ta e ɖò sɔ hɛn mɛ lɛ wɛ é yawu d’alɔ wutu ɔ, mɛɖé kú ǎ. É ɖò mɔ̌ có, xwédo gègě hɛn nǔɖokan yetɔn lɛ bú.\nGbɛ̌ta Sɔhɛnmɛ Tɔn Lɛ\nGbɛ̌ta ɖěɖee mɛ Kúnnuɖetɔ́ xá ɔ mɛ tɔn lɛ ɖè lɛ é jɛ azɔ̌ jí tlolo. Ye d’alɔ xwédo ɖěɖee nǔ wà lɛ é, bo bɛ́ adu kpo zunkɔ́ lɛ kpo sín xwé yetɔn lɛ gbè lobo jla nǔ lɛ ɖó. Hwenu e gbɛ̌ta ɖé hɛn sɔhɛnmɛ sín nǔ lɛ kpo nùɖuɖu zozo kpo bo jɛ fí e è sú ali lɛ ɖè é ɖokpo é ɔ, gǎn lɛ jó ye dó bɔ ye dín, bonu ye na dó sixu d’alɔ xwédo e ɖò hudo mɛ é ɖé. Mɛɖéezejotɔ́ lɛ d’alɔ Kúnnuɖetɔ́ hàtɔ́ yetɔn lɛ, bo lɛ́ d’alɔ nɔzo yetɔn e ɖò sinsɛn ɖevo lɛ mɛ lɛ é.\nÐi kpɔ́ndéwú ɔ, xwé ɖaxó ɖokpo tíìn bo ɖó xɔ dò glɔ́ tɔn lɛ bɔ sìn ɔ gɔ́ xɔ enɛ lɛ bǐ mlɛ́mlɛ́. Ee azɔ̌xwé sɔhɛnmɛ tɔn lɛ gbɔ́n sìn ɔ gudo é ɔ, gbɛ̌ta e mɛ Kúnnuɖetɔ́ gègě ɖè é ɖé d’alɔ Kúnnuɖetɔ́ hàtɔ́ e nɔ nyí Antonio é kpo xwédo tɔn kpo bonu ye na bɛ́ zunkɔ́ lɛ sín xɔ dò glɔ́ tɔn yetɔn mɛ. Enɛ gudo ɔ, mɛɖéezejotɔ́ lɛ d’alɔ mɛ ɖevo e ɖò xwé ɔ gbè lɛ é. Ye sò gbɛ̌ ɖé, bɔ ɖò ganxixo yɔywɛ ɖé mɛ kpowun ɔ, ye ɖeɖɛ xɔ lɛ bǐ mɛ. Alɔdo yetɔn sù mɛ lɛ bǐ nukúnmɛ tawun. Viviana e nyí ɖokpo ɖò mɛ e nɔ nɔ xwé ɔ gbè lɛ é mɛ é sɛkpɔ Antonio sín asì, bo ɖɔ n’i kpo ɖasin kpo, kpo nùsumɛnukúnmɛ kpo ɖɔ: “Kɛnklɛn dokú nú nɔví towe lɛ dó ta mǐtɔn mɛ, nǔwiwa mitɔn jiwǔ tawun!”\nÐò gletoxo e mɛ sìn ɔ gbà nǔ ɖè tawun lɛ é ɖé mɛ ɔ, mɛ e ɖò finɛ lɛ é ɖ’ayi lee gbɛ̌ta Kúnnuɖetɔ́ lɛ tɔn lɛ ɖò alɔ dó mɛ ɖěɖee jí adla ɔ jɛ lɛ é wɛ gbɔn é wu. Nǔ e ye mɛ e ɖò gletoxo ɔ mɛ é ɖé lɛ mɔ lɛ é sísɛ́ ye bɔ ye sɔ́ yeɖée jó, bo d’alɔ sɔhɛnmɛzɔ́watɔ́ lɛ, lobo lɛ́ xwedó alixlɛ́mɛ e mɛ e ɖò gbɛ̌ta ɔ nu é na lɛ é kpo xomɛhunhun kpo.\n“Alɔdo E Xɔ Akwɛ Bɔ È Ma Sixu Jlɛ́ Ǎ É” Sù Mɛ Nukúnmɛ\nNya ɖé sín xwé gblé tawun, bɔ fí e é nɔ gán mɔ̌to ɖó é bǐ nyí adu. É kpaca ɛ ɖɔ kúnnuɖetɔ́ tantɔn w’azɔ̌ ma ɖó alɔ te nú ganxixo ɛnɛ, bo ɖè zunkɔ́ lɛ sín fí e é nɔ gán mɔ̌to ɖó é. Bo na dó ɖè lee é sù nukún tɔn mɛ gbɔn é xlɛ́ ɔ, é sɔ́ fɔtóo e mɛ é kpl’así kɔ nú azɔ̌watɔ́ ɖé lɛ ɖè é ɖó tɛn ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè é jí, bo wlan nùɖé dó dokú nú ye nú “alɔdo [yetɔn] e xɔ akwɛ bɔ è ma sixu jlɛ́ ǎ é.”\nKúnnuɖetɔ́ ɖé ɖɔ: “Mǐ d’alɔ nɔzo mǐtɔn e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ é gègě, bɔ ye mɛ gègě ko ɖó hú xwè 80. Ðasin wá nukún jí nú ye mɛ ɖé lɛ hwenu e ye ɖò nǔ e mǐ wà lɛ é sín kú dó nú mǐ wɛ é. Sinsɛn Katolika tɔn xá ɔ mɛ tɔn sín hagbɛ̌ nukúnɖeji ɖé ɖɔ nú Kúnnuɖetɔ́ lɛ ɖɔ alɔdo yetɔn sù nukún emitɔn mɛ tawun, bo ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “É jiwǔ ɖɔ mǐ kún tlɛ ɖò sinsɛn ɖokpo ɔ mɛ ó có, mǐ d’alɔ mǐɖée lɛ.” Nya ɖevo ɖɔ: “É vɛ́ nú mì ɖɔ hɔn mɛ lɛ tɔn e mi nɔ xúxú dimanche zǎnzǎn lɛ é kɛɖɛ wɛ è dó tuùn mi na, bɔ è tuùn mi nú sɔhɛnmɛzɔ́ mitɔn ǎ.”\nEtɛ Biblu ka Ðɔ Dó Adla lɛ Wu?\nTódɔnnúmɛ Mawu tɔn wɛ à? Mawu ka nɔ d’alɔ mɛ e wu adla wà nǔ dó lɛ é à?\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ka Nɔ Hɛn Sɔ Mɛ Ðò Adla Hwenu À?\nKplɔ́n nǔ dó lee mǐ nɔ hɛn sɔ nǔɖitɔ́ hatɔ́ lɛ kpo mɛ ɖevo e awě xò lɛ é kpo gbɔn ɖò ali tawun tawun ɖé lɛ nu é wu.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Kúnnuɖetɔ́ E Ðò Italie lɛ É D’alɔ Nɔzo Yetɔn Lɛ


Jezu Sín Nùjiwǔ Nukɔntɔn | Gbɛzán Jezu Tɔn\nJezu Bló Nùjiwǔ Tɔn Nukɔntɔn Ɔ\nALƆWLIWLI ÐÒ KANA\nJEZU SƆ́ SÌN DÓ HUZU VƐƐN NA\nNatanayɛli huzu ɖokpo ɖò ahwanvu Jezu tɔn nukɔntɔn lɛ mɛ dìn é ɔ, azǎn atɔn bló wɛ é ɖè. Jezu kpo ahwanvu tɔn nukɔntɔn lɛ ɖé lɛ kpo tunta totaligbé bo xwè Galilée yikúngban jí. Finɛ wɛ nyí jɔtɛn yetɔn. Kana fí e Natanayɛli nɔ nɔ é wɛ ye xwè. Sókan e ɖò totaligbé Nazalɛti tɔn lɛ é mɛ wɛ Kana ɔ ɖè. Nazalɛti ɔ wɛ Jezu sù ɖè. È ylɔ ye dó alɔwliwlixwe ɖé sín tɛnmɛ ɖò Kana.\nJezu sín nɔ lɔ yì alɔwliwli ɔ sín tɛnmɛ. Ðó Mali nyí xɔ́ntɔn mɛ e ɖò alɔ wlí wɛ lɛ é tɔn wutu ɔ, é sixu ko ɖò alɔ ɖó ɖò mɛ tobutobu e wá lɛ é sín jonɔyiyi mɛ wɛ. Enɛ wu ɔ, é yawu ɖ’ayi wu ɖɔ vɛɛn vɔ, bo yì ɖɔ nú Jezu ɖɔ: “Ye sɔ́ ɖó vɛɛn ɖě ǎ.”—Jaan 2:3.\nMali ba ɖɔ Jezu ni bló nùɖé bonu vɛɛn ni tíìn. Amɔ̌ Jezu ɖɔ: “Nyɔnu, é ma ka nyí hwi wɛ na ɖɔ nǔ e un na wà ɔ nú mì nɛ.” (Jaan 2:4) Ðó Mawu wɛ sɔ́ Jezu Axɔsu wutu ɔ, Jezu ɖó na wà nǔ bǐ sɔgbe kpo Tɔ́ tɔn jixwé tɔn ɔ sín jlǒ kpo, é na nyí sɔgbe kpo xwédo alǒ xɔ́ntɔn tɔn lɛ tɔn kpo ǎ. Mali sɔ́ nùnywɛ dó jó xó ɔ dó nyì alɔ mɛ nú vǐ sunnu tɔn, bo ɖɔ nú nùɖuɖumatɔ́ lɛ kpowun ɖɔ: “Mi bló nǔ e é na zɔ́n mi lɛ bǐ.”—Jaan 2:5.\nDozɛ́n ayizɛ́n wɛ ɖò finɛ; bɔ ɖokpo ɖokpo yetɔn nɔ hɛn sìn litli mɔkpan. Jezu ɖɔ nú nùɖuɖumatɔ́ lɛ ɖɔ: “Mi dun sìn gɔ́ dozɛ́n elɔ lɛ!” Enɛ gudo ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Mi bo wún yì jó nú nùɖuɖumatɔ́ lɛ sín gǎn.”—Jaan 2:7, 8.\nLee vɛɛn ɔ nyɔ́ sɔ́ é kpaca nùɖuɖumatɔ́ lɛ sín gǎn, amɔ̌, é tuùn ɖɔ nùjiwǔ wɛ è bló b’ɛ dó tíìn ǎ. É ylɔ asisúnɔ ɔ bo ɖɔ n’i ɖɔ: “Vɛɛn ɖagbe ɔ wɛ mɛ lɛ bǐ nɔ na mɛ jɛ nukɔn, bɔ hwenu e ahan wá ɖò mɛ jí yì wɛ ɔ, é nɔ wá zán vɛɛn e ma nyɔ́ sɔmɔ̌ ǎ é; bɔ hwɛ ka zé vɛɛn ɖagbe ɔ ɖ’ayǐ kaka jɛ dìn.”—Jaan 2:10.\nNùjiwǔ nukɔntɔn e Jezu bló é nɛ. Ee ahwanvu tɔn yɔyɔ̌ lɛ mɔ nùjiwǔ enɛ é ɔ, nǔ e ye ɖi n’i é syɛn d’eji. Enɛ gudo ɔ, Jezu kpo nɔ tɔn kpo kpodo nɔví tɔn lɛ kpan wá yì Kafaanawumu ɖò Galilée Xù ɔ sín taligbé ɖò gbadahweji.\nÐò sinsɛnzɔ́ Jezu tɔn sín hwenu ɔ, hwetɛnu è ka wlí alɔ ɖò Kana?\nNɛ̌ Jezu ka yí gbè nú nɔ tɔn gbɔn hwenu e é ɖɔ xó dó vɛɛn wu é?\nNùjiwǔ tɛ Jezu ka bló? Nɛ̌ nùjiwǔ enɛ ka dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ gbɛn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Jezu Bló Nùjiwǔ Tɔn Nukɔntɔn Ɔ


Kpè Titus Tɔn ɖò Hlɔma: Kúnnuɖenú Nǔɖɔɖ’ayǐ E Sɔgbe É Ðé Tɔn\nÈ MƐ̀ KPÈ ÐUÐEJI TƆN ÐÉ ÐÓ TƐNTIN HLƆMA TƆN ÐÒ ITALIE, BƆ JONƆ E GOSIN AWA VOVO GBƐ̀ Ɔ TƆN XWÉ LƐ É BǏ NƆ YÌ KPƆ́N. KPÈ Ɔ NƆ WLÍ YƐ̌YI NÚ DADA HLƆMA TƆN E MƐ LƐ YÍ WǍN NA LƐ É ÐOKPO: É WƐ NYÍ TITUS.\nKpè Titus Tɔn ɖó dotín ɖaxó wè, bo dó ɖè nǔ taji e jɛ ɖò hwexónu bɔ è tuùn ganji é ɖé xlɛ́. É ɖò mɔ̌ có, nǔ e mɛ lɛ ma tuùn ganji ǎ é wɛ nyí ɖɔ kancica e dɔn mɛ é ɖé ɖò kpè ɔ kpo Biblu kpo tɛntin: Kpè Titus Tɔn nɔ gudo nú gbesisɔ jiwǔ nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ tɔn ma kɛnu.\nÈ DÓNU TOXO ÐÉ\nÐò xwè kanweko nukɔntɔn H.M. tɔn sín bǐbɛ̌mɛ ɔ, Axɔsuɖuto Hlɔma tɔn bɛ́sín Bretagne kpo Gaule kpo (dìn ɔ France) bo yì Ejipu, bɔ ye ɖu ayijayǐ kpo nukɔnyiyi kpo bunɔ ɖé sín vivǐ ɖò gbě ɔ jí. Amɔ̌, xá ɖé ɖò zɔ bo nɔ d’akpɔ̀ nú Hlɔma hwɛhwɛ, é wɛ nyí tokpɔn hunnyahunnya tɔn Judée tɔn.\nEncyclopedia of Ancient Rome ɖɔ: “Ðò tò e ɖò Hlɔma sín acɛ glɔ́ lɛ é mɛ ɔ, kpɛɖé jɛn ye gbɛ́ wǎn na syɛnsyɛn mɔ̌ Judée ɖɔhun. Jwifu lɛ gbɛ́ wǎn nú gǎn tò ɖevo mɛ tɔn ɖěɖee ma nɔ keya nú aca yetɔn lɛ ǎ é, bɔ Hlɔmanu lɛ mɔ ta syɛnsyɛn Jwifu lɛ tɔn dó mɔ mɛmasí ɖaxó ɖé na.” Jwifu gègě ɖó nukún ɖɔ gǎn ɖé sixu wá hwlɛn ye bo ɖè Hlɔmanu e gbɛ́ wǎn nú ye lɛ é síìn, bo vɔ́ susu e Izlayɛli ko ɖó ɖ’ayǐ ɔ xɔ n’i. Amɔ̌, ɖò 33 H.M. tɔn ɔ, Jezu Klisu ɖɔ ɖɔ awě ɖé na wá xò Jeluzalɛmu.\nJezu ɖɔ: “Ayǐ ɖé lɛ ka na wá hɔ́n nú mi, bɔ kɛntɔ́ mitɔn lɛ na tɔ́n ahwan mi; ye na xá toxo ɔ, lobo na ján mi gbɔn fí bǐ. Ye na vɔ mi bǐ, bo na gbà toxo ɔ, bɔ awinnya e è dó mɛ xɔ lɛ na ɔ, ɖě sɔ́ na kpó ɖò ɖě jí ǎ; ɖó hwenu e Mawu wá ba jonɔ mi ɔ, mi tuùn ǎ.”—Luki 19:43, 44.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ xó Jezu tɔn lɛ na ko gbà hǔn dó nú ahwanvu tɔn lɛ. Ee ahwanvu lɛ mɔ tɛmpli Jeluzalɛmu tɔn ɖò azǎn tɔn atɔn gbè é ɔ, mɛ ɖokpo ɖò ye mɛ súxó bo ɖɔ: “Mɛ̌si, kpɔ́n awinnya ɖagbeɖagbe elɔ lɛ, bo kpɔ́n lee xɔ ɔ sávɔ gbɔn é.” Nugbǒ ɔ, tɛmpli ɔ sín awinnya ɖé lɛ ɖiga nú mɛtlu 11 mɔ̌, gbló nú mɛtlu 5 mɔ̌, bo yì jǐ nú mɛtlu 3 mɔ̌! É ɖò mɔ̌ có, Jezu ɖɔ: “Nǔ enɛ lɛ e mɔ wɛ mi ɖè dìn ɔ, hweɖenu na wá sù, bɔ awinnya lɛ ɖě sɔ́ na kpò ɖò ɖě jí ǎ; bǐ wɛ è na mu.”—Maki 13:1; Luki 21:6.\nJezu lɛ́vɔ ɖɔ nú ye ɖɔ: “Hwenu e mi ka na wá mɔ kɛntɔ́ lɛ nyì ahwan, bo ján Jeluzalɛmu toxo ɔ, mi nywɛ ɖɔ hwenu e è na gbà dó ɔ ko sɛya. Enɛ ɔ, mɛ e na ɖò Judée gbéjí lɛ ni hɔn yì só lɛ jí; mɛ e na ɖò toxo ɔ mɛ lɛ ni hɔn tɔ́n, bonu mɛ e na ɖò gleta lɛ ni ma sɔ́ lɛkɔ wá toxo ɔ mɛ ó.” (Luki 21:20, 21) Xó Jezu tɔn ka jɛnu à?\nÈ SÚ KÚN DÓ NÚ TOXO ÐÉ\nXwè gban nukún atɔn ko wá yì, bɔ Judée kpó ɖò wǎn gbɛ́ nú Hlɔmanu lɛ sín acɛ e glɔ́ é ɖè é wɛ. Amɔ̌, ɖò 66 H.M tɔn, hwenu e tokpɔngán Hlɔma tɔn Gessius Florus, ee kp’acɛ dó Judée nu é wá bɛ́ akwɛ ɖò tɛmpli mímɛ́ ɔ sín akwɛgbá mɛ é ɔ, xomɛ sìn Jwifu lɛ tawun. Zaanɖé kpowun ɔ, ahwanfuntɔ́ Jwifu lɛ tɔn lɛ ján gò dó Jeluzalɛmu, bo hu ahwanfuntɔ́ e ɖò ahwankpá Hlɔma tɔn mɛ ɖò finɛ lɛ é, lobo ɖɔ ɖɔ emi jɛ emiɖesunɔ sí sín Hlɔma lɔ mɛ.\nSun atɔn mɔ̌ gudo ɔ, Cestius Gallus nɔ nukɔn nú ahwanfuntɔ́ Hlɔma tɔn 30 000 jɛji bɔ ye wá Jeluzalɛmu bo na sú kún dó nú gǔfínfɔ́n. Hlɔmanu lɛ yawu byɔ toxo ɔ mɛ bo wɔ dǒ e ɖò tɛmpli ɔ gudo lɛ é. Enɛ gudo ɔ, ɖó hwɛjijɔ e ma zawě ǎ é ɖé wu ɔ, ye dó gudo fɔ. Nǔ víví nú Jwifu gǔfɔntɔ́ lɛ bɔ ye zun dó ye jí tlolo. Hwenu e ahwanfuntɔ́ Hlɔma tɔn lɛ kpo Jwifu gǔfɔntɔ́ lɛ kpo jó toxo ɔ dó é ɔ, Klisanwun ɖěɖee hɛn akpágbánúmɛ Jezu tɔn ayi mɛ lɛ é hɔn sín Jeluzalɛmu bo tunta só lɛ jí ɖò Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ gudo.—Matie 24:15, 16.\nXwè e bɔ d’ewu é mɛ ɔ, Hlɔma lɛ́vɔ sɔnǔ nú ahwankpá tɔn, bo sɔ́ Ahwangán sunvínɔ Vespasien kpo vǐ tɔn Titus kpo ɖ’enu, bɔ ye huzu kpannukɔn Judée. É ɖò mɔ̌ có, ee Dada Hlɔma Tɔn Néron kú ɖò 68 H.M. tɔn gudo tlolo é ɔ, Vespasien lɛkɔ yì Hlɔma bo na jɛ tɛn tɔn mɛ, bo jó ahwan e fún xá Judée wɛ ye ɖè é kpo ahwanfuntɔ́ 60 000 mɔ̌ kpo dó nyì vǐ tɔn Titus lɔ mɛ.\nÐò juin 70 H.M. tɔn ɔ, Titus ɖegbe nú ahwanfuntɔ́ tɔn lɛ ɖɔ ye ni gbò atín ɖěɖee ɖò Judée gbéjí lɛ é, bɔ ye sɔ́ dó xá dǒ Jeluzalɛmu tɔn lɛ na nú kilomɛtlu 7 lɛlɛ̌ dó. Septembre mɛ mɔ̌ ɔ, Hlɔmanu lɛ bɛ́ nǔ e ɖò toxo ɔ mɛ lɛ é bo dó toxo ɔ kpo tɛmpli tɔn kpo zo, lobo gbà dǒ lɛ tɛnwin lɛnwin lee Jezu ko ɖɔ ɖ’ayǐ gbɔn jɛ nukɔn é. (Luki 19:43, 44) Sɔgbe kpo nǔlinlɛn e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé kpo ɔ, “gbɛtɔ́ 250 000 jɛ 500 000 wɛ kú ɖò Jeluzalɛmu kpo xá e kpó ɖò toxo ɔ mɛ lɛ é kpo mɛ.”\nÐUÐEJI ÐAXÓ ÐÉ\nÐò 71 H.M. tɔn ɔ, Titus lɛkɔ yì Italie bɔ toví Hlɔma tɔn lɛ xɔ susu ɖaxó ɖé n’i. Toxo ɔ bǐ zin ɖuɖeji ɖaxó enɛ sín zɔnlin gbɔn azinkan tò ɔ tɔn. È ko mɔ nǔ mɔhun kpɔ́n ǎ.\nEe ahwan ɔ mɔ dɔkun tobutobu enɛ lɛ é ɔ, ye j’awǎ tawun gbɔn ali Hlɔma tɔn lɛ jí. Ee ye ɖò batóo e è yí lɛ é, ahwanfunnu ɖaxó ɖaxó e gosin ahwangbenu lɛ é, kpo nǔ e è bɛ́ sín tɛmpli Jeluzalɛmu tɔn mɛ lɛ é kpo mɔ wɛ é ɔ, é víví nú ye tawun.\nTitus jɛ tɔ́ tɔn Vespasien sín tɛnmɛ ɖò 79 H.M. tɔn bo nyí dada. Amɔ̌, Titus kú ajijimɛ kpowun ɖò xwè wè gudo. Nɔví tɔn kpɛví Domitien jɛ tɛn tɔn mɛ, bo yawu mɛ̀ ɖuɖeji kpè ɖé ɖó Titus nyikɔ mɛ dó xɔ susu n’i.\nKPÈ Ɔ ÐÒ ÉGBÉ\nKpè Titus Tɔn ɖò Hlɔma ɖò égbé\nÉgbé ɔ, gbɛtɔ́ kanweko mɔkpan wɛ nɔ yì kpɔ́n Kpè Titus Tɔn xwewu xwewu ɖò Hlɔma, b’ɛ nɔ dɔn ye tawun. Mɛɖé lɛ nɔ mɔ kpè enɛ dó mɔ alɔlyɛnzɔ́ e jiwǔ é ɖé, mɛ ɖevo lɛ nɔ mɔ ɖɔ é nɔte nú hlɔnhlɔn e Hlɔma ɖó é, cobɔ nú mɛ ɖevo lɛ ɔ, é nɔte nú wuntun e xlɛ́ ɖɔ è sú kún dó nú Jeluzalɛmu kpo tɛmpli tɔn kpo é.\nÉ ɖò mɔ̌ có, mɛ e nɔ xwè sɔ bo nɔ xà Biblu ɔ lɛ é nɔ mɔ ɖɔ Kpè Titus Tɔn ɖó tinmɛ taji ɖé. Kúnnuɖenú e xlɛ́ ɖɔ Mawu gɔ́n wɛ nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn lɛ gosin, bo sɔgbe bɔ è sixu lɛ́ ɖeji dó ye wu lɛ é ɖé wɛ.—2 Piyɛ́ɛ 1:19-21.


Etɛwu È ka Ðó Na Xà Biblu?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Bengali Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cakchiquel (Tɛntin tɔn) Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lamba Lettonie-Gbè Lifu Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mbunda Mizo Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ourdou Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (Cameroon) Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tshiluba Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\n“Un nɔ lin ɖɔ é na vɛwǔ tawun ɖɔ è ni mɔ nukúnnú jɛ Biblu ɔ mɛ.”—Jovy\n“Un nɔ mɔ ɖɔ xixa tɔn kún na víví ó.”—Queennie\n“Nú un mɔ lee Biblu ɔ d’agba sɔ é ɔ, xixa tɔn sɔ́ nɔ jló mì ɖebǔ ǎ.”—Ezekiel\nA ka ko lin bo na xà Biblu ɔ lobo ka sɔ́ wà mɔ̌ ǎ, ɖó lee nǔ cí nú mɛ enɛ lɛ é cí mɔ̌ nú hwi lɔ wutu à? Biblu xixa nɔ dó xɛsi mɛ gègě. Amɔ̌, enyi è ɖɔ nú we ɖɔ Biblu sixu d’alɔ we bɔ a na zán gbɛ̀ ɖagbe ɖé b’ɛ na lɛ́ jɛmɛ nú we, alǒ enyi a mɔ nǔ jɛ wu ɖɔ è sixu zán wlɛnwín ɖé lɛ bɔ xixa tɔn na víví nú mɛ hugǎn ɔ, a ka na ɖò gbesisɔmɛ bo na kpɔ́n nǔ e a sixu mɔ ɖò Biblu xixa mɛ é à?\nLin tamɛ kpɔ́n dó nǔ e mɛ e ko mɔ lè ɖò Biblu ɔ xixa mɛ lɛ é ɖɔ é ɖé lɛ jí.\nEzekiel e ko ɖó xwè 20 jɛji é ɖɔ: “Ð’ayǐ ɔ, un cí mɛ e ɖò mɔ̌to kun wɛ bo ma ka tuùn fí e é xwè tawun é ǎ é ɖɔhun. Amɔ̌, Biblu xixa zɔ́n bɔ gbɛ̀ ce ɖó nu. Un nɔ mɔ wěɖexámɛ ɖagbe lɛ ɖ’emɛ bo nɔ zán ayihɔngbe ayihɔngbe.”\nFrieda e ko ɖó hú xwè 20 é lɔmɔ̌ tinmɛ ɖɔ: “Un nɔ lin tamɛ cobo nɔ wà nǔ ǎ. Amɔ̌, Biblu e un jɛ xixa jí é zɔ́n bɔ un kplɔ́n lee un na ɖu ɖò nyiɖée jí gbɔn é. Enɛ ɔ zɔ́n bɔ un nyɔ́ kpɔ́jɛji, bo ɖó xɔ́ntɔn gègě dìn.”\nNawe e nɔ nyí Eunice bo ɖó hú xwè 50 é ɖɔ dó Biblu ɔ wu ɖɔ, “É ɖò alɔ dó mì wɛ bɔ un ɖò te kpɔ́n d’eji wɛ, bo ɖò jijɔ ce nyanya lɛ ɖyɔ wɛ.”\nÐi lee nǔxatɔ́ enɛ lɛ kpo livi mɔkpan ɖevo lɛ kpo mɔ gbɔn é ɔ, Biblu xixa sixu d’alɔ we bɔ a na ɖu vivǐ gbɛ̀ tɔn hugǎn. (Ezayíi 48:17, 18) Biblu sixu d’alɔ we bɔ (1) a na nɔ wá gbeta ɖagbe lɛ kɔn, (2) a na ɖó xɔ́ntɔn jɔ xɔ́ntɔn lɛ, (3) a na ɖí xwi xá adohu adohu, bɔ (4) ee nyɔ́ hú bǐ é ɔ, a na tuùn nugbǒ ɔ dó Mawu wu. Mawu gɔ́n wɛ wěɖexámɛ Biblu tɔn lɛ gosin, enɛ wu ɔ, enyi a zán ye jɛn wɛ ɔ, a na bú ali kpɔ́n gbeɖé ǎ. Mawu nɔ ɖè wě nyanya xá mɛ gbeɖé ǎ.\nNǔ taji ɔ wɛ nyí ɖɔ a ni bɛ́. Wlɛnwín tɛ lɛ ka na d’alɔ we bɔ bǐbɛ̌ tɔn na bɔkun nú we bɔ a na lɛ́ ɖu vivǐ tɔn hugǎn?


Lee Mawu Cyɔn Alɔ Jezu Jí Gbɔn É | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nJehovah Cyɔn Alɔ Jezu Jí\nMɛɖé lɛ ɖò tò ɖé mɛ ɖò zǎnzǎnhweji Izlayɛli tɔn bo ɖi nǔ ɖɔ sunví lɛ hɛn ɔ, ye na xlɛ́ ali emi. Zǎnmɛ gbè ɖokpo ɔ, sunnu ɖé lɛ ɖò Zǎnzǎnhweji bo mɔ nǔ e cí sunví e ɖò kínkɔ́n wɛ ɖɔhun é ɖé ɖò tɛn sɛ̀ wɛ ɖò jinukúnsin bo xwedó è. Nǔ sunví ɖɔhun ɔ kplá ye wá Jeluzalɛmu. Dawe lɛ jɛ kinkanbyɔ jí ɖɔ: ‘Fitɛ vǐ e na wá nyí axɔsu Jwifu lɛ tɔn é ka ɖè? Mǐ wá bo na ɖèkɔ́ n’i.’\nHwenu e axɔsu Jeluzalɛmu tɔn Elodu, sè bɔ è ɖɔ axɔsu yɔyɔ̌ ɖé xó é ɔ, adohu i tawun. É kanbyɔ vɔsanúxwlémawutɔ́gán lɛ ɖɔ: ‘Fitɛ è ka na jì axɔsu enɛ ɖè bɔ è ɖɔ?’ Ye ɖɔ n’i ɖɔ: ‘Gbeyiɖɔ lɛ ɖɔ ɖɔ è na jì i ɖò Bɛteleyɛmu.’ Enɛ wu ɔ, Elodu ylɔ dawe e gosin Zǎnzǎnhweji lɛ é bo ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Mi yì Bɛteleyɛmu bo ba vǐ enɛ mɔ. Enɛ gudo hǔn, mi lɛkɔ wá bo ɖɔ fí e é ɖè é nú mì. Nyì lɔ jló na ɖèkɔ́ n’i.’ Adingban ɖó wɛ é ka ɖè.\nSunví ɔ lɛ́ jɛ tɛn sɛ̀ jí. Dawe lɛ xwedó è yì Bɛteleyɛmu. Sunví ɔ wá nɔte ɖò xwé ɖé ta nu, bɔ dawe lɛ byɔ xwé ɔ gbè. Ye mɔ Jezu kpo nɔ tɔn Mali kpo. Ye ɖèkɔ́ nú vǐ ɔ bo na ɛ sikánú lɛ, zalinkpɔ́n kpo mǐla kpo. Jehovah jɛn ka sɛ́ dawe enɛ lɛ dó Jezu gɔ́n nugbǒ à? Eǒ.\nZǎn enɛ mɛ ɔ, Jehovah xò dlɔ̌ Jozɛfu ɖɔ: ‘Elodu ɖò biba na hu Jezu wɛ. Kplá asì towe kpo vǐ sunnu ɔ kpo bonu mi hɔn yì Ejipu. Mi nɔ finɛ kaka jɛ hwenu e un na ɖɔ nú we ɖɔ mi ni lɛkɔ é.’ Tlolo jɛn Jozɛfu kpo xwédo tɔn kpo yì Ejipu.\nJehovah ko ɖɔ nú dawe e gosin Zǎnzǎnhweji lɛ é ɖɔ ye kún sɔ́ ɖó na lɛkɔ yì Elodu gɔ́n ó. Hwenu e Elodu wá mɔ ɖɔ ye kún sɔ́ ɖò kɔ lɛ́ wɛ ó é ɔ, é sìn xomɛ tawun. Ðó é sɔ́ sixu mɔ Jezu ǎ wutu ɔ, é na gbè ɖɔ è ni hu sunnuví kpɛví ɖěɖee ɖó xwè Jezu tɔn bo ɖò Bɛteleyɛmu lɛ é bǐ. Amɔ̌, Jezu ko ɖò ayijayǐ mɛ ɖò kaka Ejipu nɛ.\nÉ wá yá é ɔ, Elodu kú. Jehovah ɖɔ nú Jozɛfu ɖɔ: ‘Dìn ɔ, a hɛn ɔ a na lɛkɔ yì xwé.’ Jozɛfu, Mali kpo Jezu kpo lɛkɔ yì Izlayɛli, bo cí toxo Nazalɛti tɔn mɛ.\n“Xó e nɔ tɔ́n sín nu ce mɛ ɔ . . . nɔ bló nǔ e un lɛ́n é, é nɔ bló nǔ e gbé un sɛ̀ ɛ dó é.”—Ezayíi 55:11\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu gbɛ̀ Jezu tɔn ka ɖò axɔ nu? Nɛ̌ Jehovah ka cyɔn alɔ jǐ tɔn gbɔn?\nMatie 2:1-23; Micée 5:1\nEtɛwu sunví e ye mɔ ɖò Zǎnzǎnhweji é ma ka kplá ye hɛn yì Jezu gɔ́n hwɛ̌ ǎ, lobo kplá ye hɛn yì Axɔsu Elodu mɛhutɔ́ ɔ gɔ́n?\nNǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn e kúnkplá Mɛsiya ɔ é atɔn jɛ ɖò gbɛzán Jezu tɔn mɛ hwenu e é ɖò kpɛví é.


Ðɛ́ Jɛ̀hóvà Zàse ɓěɛ̀ ɖúú-kɔ̃-pà mɔ̀à JW.ORG kɛɛ ɓéɖé kɛ́\nJízɛ̀ cɛ̃ɛ ma ɔ ɖeín-sí-nyɔ̀ ɓěɔ̀ gbo, ké ɔ ɖá, “Kà dyúáɖòɔ̀ kǎà ɓěɛ̀ ceɔ̀ mɛ fã ɖé nyɔǔn dyéɖéín, ɓɛ́ wa ké ɖɛ nɔ̀mɔ̀ kɔ̃in ɓě ɓɛ́ ɓě nyuɛɛ dyé, ɓɛ́ wa ké ɓě Ɓǎ nìà ɖé dyɔún wɛ̃ɛ ɓàìn.” (Máfíò 5:16) Ɔ jèɛɛ, à nì nɛɛ̀-kpà-ɖɛ̀ ɖìè ɓě kè nɛɛ̀-kpà-ɖúúɔ̀ kũ̀à mú nyùɛ̀n nɔ̀mɔ̀ dyíin. À ɖúú-kɔ̃-pà mɔ̀à jw.org kɛɛ mɔ̀ pá jɛ́ɛ́ ɓɛ́ ɔ ɓéɖé bɔ̃̌ ɓě ɓá ɖɛ ɓě ɓɛ́ Jɛ̀hóvà Zàse ɓě po jǎà, kè kũ̀à ɓě ɓɛ́ wa nyuɛ jè dyíɛ. Ðɛ́ ɓě nì ɔ kɔ̃ kɛ́?\nBáɓòɔ̀ gɔ̃̌-jǔ-wùɖù ɓě ɓó dyi-diè-ɖɛ̀ ɓě bìì. M̀ ɓɛ́ìn ɖé gɔ̃̌-jǔ-wùɖù ɓě ɓó dyi-diè-ɖɛ̀ kpa ɖɛ ɓě ɓɛ́ nyɔ ɖíɛ́ ɓě ɖǎ dyi dièɛɛ dyéɛ. Ɔ hwɔìn kà ɖíféɖè mɔ̀à Gǎ-Dyé-Dyé Mú Náá Mánáín Hwɛ̀ìnǹ? nyɛ ɔ kè Nyɔ Ɓě Ðǎà Mɛ́ɛ Ɓɛ́ìn Cĩ́ɛ Ðe Jǎà? kɛɛ nì ɖúú kɔ̃ ɖé wuɖu-dù 600 zi kɔ̃ ɓě mú. M̀ ɓɛ́ìn ɖé Báɓò mɔ̀à New World Translation ɓɛ́ ɔ nì wuɖu-dù 130 zi kɔ̃ ɓě múɛ kè Báɓò-cɛ̃́ìn-cèè-ɖɛ̀ ɓě ɔ kè céè-ɖɛ̀ mɔ̀à Ðɛ́ Báɓòɔ̀ Ɓɛ́ìn À Tɛ̀mɛ̀ìn Nyɛ́? kɛɛ dyéɛ ɖekè. Ké ɖeɛɛ, m̀ ɓɛ́ìn ɖé The Watchtower kè Awake! mákázĩ̀ìn ɖie ɓě dyéɛ. M̀ ɓɛ́ìn céè-ɖɛ̀ ɓě nìà kɛ pàɖǎ wuɖuún zàà mɔɔ ɖùǔ gbo tòɛ̀ mɔɔ ɖúú kɔ̃ zàà ɖé nɛɛ̀-kpà-ɖúúɔ̀ kɔ̃. Wa ɖíɛ́ ɓě mɔ̀ MP3 kè PDF mɔɔ EPUB ɓɛ́ nyɔ pàɖǎ dyuò jè dyíɛ. M̀ ɓɛ́ìn ɖò ɖúúɔ̀ kɔ̃ zàà ɓɛ́ m̀ kéɛ nyɔ ɓě mɔ́ Báɓòɔ̀ cɛ̃́ɛ dyiɛɛ nyí ɖé wa mìɔùn nììn ɓíɖí-wùɖù mú! Víɖò pàɖǎ ɓě nì ɖé ɓoo-ɓoo-wùɖù kò-kò ɓě mú. M̀ ɓɛ́ìn Báɓòɔ̀ wuɖuún-zà-zà kà ɖɛ ɓě nyu kpáa kɛ kè Báɓò dyí-tɛ̀mɛ̀ìn-ɖɛ̀ ɓě ɔ kè wɛ́ɖɛ́ nɔ̀mɔ̀ kɔ̃in ɓě ɖé zàà ɓɛ́ m̀ ké wa ɖùǔ gbo tò.\nJǎà bɔ̃̌ ɓá Jɛ̀hóvà Zàse ɓě jè dyíɛ. Ké ɖɛ ɓě m̀ ɓɛ́ìn ɖé dyéɛ ɖekèɛɛ mɔ̀, bɔ̃̌ ɖìè ɓě kè víɖò ɓě ɓá à kũ̀àɔ̀ jè dyí, kè ɖɛ ɓě nì Jɛ̀hóvà Zàse ɓě gbo kpáuń ɖé ɓóɖó-kpàà dà séín nyɛ, ɔ kè nyɔ ɓě ɓɛ́ gǎ-ɖɛ̀ ɓě kpá gboɛɛ gbo-kpá-kpá. M̀ ɓɛ́ìn ɖé bɔ̃̌ ɓě ɓá à dyí-poìn-poìn vɛ̀nɛ̀ ɓě muà dyiìn nyɛɛ kè kà m̀ ké à Bɛ́fèò ɖɔ́ɔ́ ɓěɔ̀ zɔ̃̀ ɖá kɛɛ dyéɛ.\nDyììn ɖé ɖɛ ɓě nìà kɛ múɛɛ, jǎà cèɔ̀ nì fãuń ɖé ɓóɖó-kpàà dà vɛ̃in. Nyɔ ɓě sɔ̀à ɓóɖó-kpàà dà séín kè ɔ dà zi pɛɛ̌n kɔ̃̀ nyɛ́nɛ́ mɔ̀à Antarctica kɛɛ nì kpáná dyéɛń. À nì ɓaàǔn ɓɛ́ “[Jɛ̀hóvà] wuɖuɔ̀ ké dyi ɓèìn wàɖà” ɖé ɓóɖó-kpàà dà séín ɓɛ́ ɔ ké ɓàìn-ɓàìn ɓéɖé.—2 Tɛ̀sàɖónìà 3:1.\nXwɛ̌ jw.org nì nyɔ pàɖǎ gbo kpáuń ɓɛ́ wa ké Báɓòɔ̀ jǎà-wùɖù cɛ̃́ kɛ́?\nÐɛ́ nì mu mɔ́ùn ɓɛ́ m̀ ké dyi mɔ́ ɖé à páɔ̀ kɔ̃ kɛ́?\nGbo-vɔ̃-nyɔ̀ ɓě ɖǎ ɖúú-kɔ̃-pà ɖíɛ́ ɓě dyi dè ɓɛ́ wa ké bɔ̃̌ ɓě se jǎà kɛɛ dyi ɓèìn ɓá à dyí-poìn-kpòòɔ̀ jè dyí. Wa mɔ́ ɓɛ́ nyɔ ɓě ní kɔ̃̀ ɖà Jɛ̀hóvà ɓiè. À mɛ ɓɔ́ pá ɓěa kɔ̃ muɛ.—Wɛ́ɖɛ́ 1:1; 26:4; Wóɖómà 16:17.


La Bible en Fongbe - Exode 28 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Exode 28\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Exode 28\nExode 28 - Tíntɔ́n 28\nMawu Mavɔmavɔ lɛ́ ɖɔ nú Mɔyízi ɖɔ: “Mɔyízi, ylɔ̌ nɔví towe Aalɔ́ɔn ní wá gɔ̌n towe, é kpódó vǐ tɔn Nadavu, Avihu, Eleazáa kpódó Itamáa kpó. A nǎ ɖe yě ɖó vo nú Izlayɛ́li ví ɖě lɛ́ɛ, bɔ yě ná nɔ wa vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́zɔ́ nú mì.\nA nǎ tɔ vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́ sín awu nú nɔví towe Aalɔ́ɔn, bó ná dó ɖe tɛn e mɛ é ɖe ɔ́ kpó susu e é ɖó ɔ́ kpó xlɛ́.\nA nǎ ɖɔ nú avɔlɔntɔ́ e un bló bɔ alɔnu yětɔn mɛ́ ganjí lɛ́ɛ bǐ, bɔ yě ná tɔ awu lɛ́ɛ nú Aalɔ́ɔn; è nǎ sɔ́ ɛ ɖó vo nú mì, bɔ é ná nɔ́ wa vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́zɔ́ nú mì.\nNǔ e yě ná tɔ nú nɔví towe Aalɔ́ɔn kpó vǐ tɔn lɛ́ɛ kpó, bɔ yě ná nɔ́ nɔ mɛ, bó ná nɔ́ wa vɔ̌sánú-xwlémawutɔ́zɔ́ yětɔn lɛ́ɛ é ɖíe: akɔ́ntakpo, efódu, awu ɖaxó, dowu gaga bɔ è nǎ kó, tablá kpó gǒjíblánú kpó.\nYě ná nɔ́ zán kan gansinnɔ, bó ná nɔ́ zán avɔ fɛ́sinnɔ, vɔvɔ, vɔvɔ cɛ́cɛ́, kpódó lɛ̌ɛnkanvɔ ɖagbe ɖagbe kpó.”


Daniyɛli Ðò Dò ɖé Mɛ kpo Kinnikinni lɛ Kpo | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nDaniyɛli Ðò Kinnikinni lɛ Sín Dò Mɛ\nAxɔsu Babilɔnu tɔn ɖevo wɛ nyí Daliwusi Mɛdinu ɔ. Daliwusi mɔ ɖɔ Daniyɛli nyí mɛ bunɔ ɖé. É sɔ́ ɛ ɖó mɛ nukúnɖeji hugǎn e ɖò tò ɔ mɛ lɛ é nu. Sunnu enɛ lɛ jɛ wǔ hwan Daniyɛli jí bo jló na hu i. Ye tuùn ɖɔ Daniyɛli nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah azɔn atɔn gbè ɖokpo, enɛ wu ɔ, ye ɖɔ nú Daliwusi ɖɔ: ‘Axɔsu è, è ɖó na ɖè sɛ́n ɖé tɔ́n ɖɔ hwi ɖokpo géé wɛ mɛ bǐ ɖó na nɔ xoɖɛ sɛ́dó. Mɛɖebǔ e na tlitó nú sɛ́n ɔ é ɔ, è ɖó na sɔ́ ɛ nyì dó kinnikinni lɛ sín dò mɛ.’ Xó ɔ nyɔ́ Daliwusi nukúnmɛ bɔ é d’alɔ sɛ́n ɔ mɛ.\nEe Daniyɛli sè sɛ́n yɔyɔ̌ e è dó é sín xó tlolo é ɔ, é yì xwé tɔn gbè. É jɛkpo ɖò flɛtɛli tɔn e ɖò nuvo é kɔn bo xoɖɛ sɛ́dó Jehovah. Mɛ e ɖò wǔ hwan ɛ wɛ lɛ é byɔ xwé tɔn gbè bo mɔ ɛ bɔ é ɖò ɖɛ xò wɛ. Ye kanwezun yì Daliwusi gɔ́n bo ɖɔ: ‘Daniyɛli tlitó nú we. É nɔ xoɖɛ sɛ́dó Mawu tɔn azɔn atɔn gbè ɖokpo.’ Daliwusi yí wǎn nú Daniyɛli bo ba ɖɔ é ni kú ǎ. Ðò kéze ɔ bǐ mɛ ɔ, é lin tamɛ dó lee é sixu hwlɛn Daniyɛli gbɔn é jí. Amɔ̌, axɔsu ɔ ɖesu tlɛ sɔ́ sixu lɛ́ gbɛ́ sɛ́n e mɛ é ko d’alɔ é ǎ. É gbɔ bo na gbè mɛ lɛ ɖɔ ye ni sɔ́ Daniyɛli dó kinnikinni hunnylamɔnɔ lɛ sín dò mɛ.\nZǎn enɛ mɛ ɔ, nǔ Daniyɛli tɔn ɖò ayi mɛ ɖu nú Daliwusi wɛ sɔmɔ̌ bɔ é sixu d’amlɔ ǎ. Ayihɔngbe tɔn zǎnzǎn ɔ, é kanwezun yì dò ɔ kɔn bo súxó ylɔ Daniyɛli bo ɖɔ: ‘Mawu towe ka hwlɛn we à?’\nDaliwusi sè gbè ɖé. Daniyɛli sín gbè wɛ! É ylɔ Daliwusi bo ɖɔ: ‘Wɛnsagun Jehovah tɔn bɔ kinnikinni lɛ sín nu dó. Ye wà nǔ ɖebǔ nú mì ǎ.’ É víví nú Daliwusi tawun! É ɖegbe ɖɔ è ni ɖè Daniyɛli sín dò ɔ mɛ. Akpà ɖokpo vɔ́vɔ́ ɖò Daniyɛli wu ǎ. Enɛ gudo ɔ, axɔsu ɔ ɖegbe ɖɔ: ‘Mi bɛ́ mɛ ɖěɖee dóhwɛ Daniyɛli lɛ é dó dò ɔ mɛ.’ Ee è bɛ́ ye dó dò ɔ mɛ é ɔ, kinnikinni lɛ tlɛ́n ye ɖu.\nDaliwusi sɛ́ wɛn elɔ dó togun tɔn: ‘Mɛ lɛ bǐ ɖó na nɔ sí Mawu Daniyɛli tɔn. É hwlɛn Daniyɛli sín kinnikinni lɛ lɔ mɛ.’\nA ka nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah gbè bǐ gbè Daniyɛli ɖɔhun à?\n“Aklunɔ tuùn lee é nɔ hwlɛn mɛ e nɔ ɖó sísí n’i lɛ gán sín adǎngbomɛ lɛ mɛ gbɔn é.”—2 Piyɛ́ɛ 2:9\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛ Daniyɛli ka nɔ wà azɔn atɔn ɖò kéze ɖokpo ɖokpo mɛ? Nɛ̌ Jehovah ka hwlɛn Daniyɛli gbɔn?\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Daniyɛli Ðò Kinnikinni lɛ Sín Dò Mɛ\nlfb nùkplɔnkplɔn 64 wex. 152-153


È Ðè Kɛntɔ́ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn Tɔn lɛ Síìn | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nNǔ ɖěɖee na jɛ cobɔ ahwan Haamagedɔni tɔn na bɛ́ é\n1, 2. (a) Kúnnuɖenú tɛ lɛ ka xlɛ́ ɖɔ Axɔsu mǐtɔn ko jɛ acɛ kpa jí sín 1914? (b) Etɛ mǐ ka na gbéjé kpɔ́n ɖò wemata elɔ mɛ?\nNǓ ÐĚÐEE Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ko bló ɖò kɛntɔ́ tɔn lɛ tɛntin bɔ mǐ gbɔn jí lɛ é hɛn nùɖiɖi mǐtɔn lidǒ. (Ðɛh. 110:2) Axɔsu mǐtɔn xò wɛnjlatɔ́ jlǒɖotɔ́ wɔbuwɔbu lɛ kplé. É ɖè nǔ kwiji sín ahwanvu tɔn lɛ wu ɖò gbigbɔ kpo walɔ kpo lixo. Kɛntɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ ɖò gǎn e wu ye kpé lɛ é bǐ dó wɛ bo na klán mǐ có, mǐ nɔ ɖu vivǐ bǔninɔ tɔn gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ égbé. Nǔ enɛ lɛ kpo nǔ gègě ɖevo ɖěɖee Axɔsuɖuto ɔ wà bɔ mǐ ɖɔ xó d’eji lɛ é kpo nyí kúnnuɖenú jiwǔ ɖɔ sín 1914 ɔ, Axɔsu mǐtɔn ko ɖò acɛ kpa wɛ ɖò kɛntɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ tɛntin.\n2 Axɔsuɖuto ɔ tlɛ na lɛ́ wà nǔ e jiwǔ hugǎn mɔ̌ lɛ é ɖò malin-malin mɛ. É na “wá” “gbà [kɛntɔ́ tɔn] lɛ bǐ, bo na hu acɛ nú ye, bɔ ye sɔ́ na tíìn nyǐ ǎ.” (Mat. 6:10; Dan. 2:44) Amɔ̌, cobonu táan enɛ na wá ɔ, nǔ taji ɖevo lɛ na tó jɛ hwɛ̌. Nǔ tɛ lɛ ka wɛ? Nǔɖɔɖ’ayǐ Biblu tɔn gègě na xósin nú nùkanbyɔ enɛ. Mi nú mǐ ni gbéjé nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ ɖé lɛ kpɔ́n, bo kpɔ́n nǔ ɖěɖee kpó ɖò nukɔn ja lɛ é.\nNǔ Ðěɖee Na Jɛ Cobɔ Nǔ E Na “Viva Kún Yetɔn . . . Ajijimɛ” É Na Wá É\n3. Etɛ ka nyí nǔ nukɔntɔn e mǐ ɖò te kpɔ́n jijɛ tɔn é?\n3 Fífá jijla. Ðò wema e mɛsɛ́dó Pɔlu wlan sɛ́dó Tɛsalonikinu lɛ é mɛ ɔ, é ɖɔ nǔ nukɔntɔn e na jɛ bɔ mǐ ɖò te kpɔ́n é. (Xà 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:2, 3.) Ðò wema-sɛ́dó-mɛ Pɔlu tɔn mɛ ɔ, é ɖɔ xó dó “Aklunɔzán” ɔ wu, é na bɛ́ hwenu e “Babilɔnu ɖaxó ɔ” na tɔ́n ahwan togun tɔn é. (Nǔɖe. 17:5) Amɔ̌, hwenu kpɛɖé jɛ nukɔn nú Aklunɔzán ɔ sín bǐbɛ̌ ɔ, akɔta lɛ na ɖɔ “Fífá tíìn, bɔ ayi jɛ ayǐ.” É sixu nyí nǔ bunɔ ɖé bɔ è na jla azɔn ɖokpo géé alǒ é na nyí nǔ nukúnɖeji ɖé bɔ è na jla ɖebɔdoɖewu. Sinsɛngán lɛ ka na ɖ’alɔ ɖ’emɛ wɛ à? Ðó ye nyí gbɛ̀ ɔ tɔn wutu ɔ, ye na ɖibla gɔ́ nú akɔta lɛ bo na ɖɔ: “Nǔ bǐ ɖò yiyi wɛ [alǒ ‘Fífá tíìn,’ NWT].” (Jel. 6:14; 23:16, 17; Nǔɖe. 17:1, 2) Fífá kpo ayijayǐ kpo enɛ e è na jla é na nyí xlɛ̌ ɖé ɖɔ azǎn Jehovah tɔn ko ɖò kɛnnɛkɛnnɛ. Kɛntɔ́ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn lɛ “na gán ɖ’emɛ ǎ.”\n4. Nɛ̌ nukúnnú mimɔ jɛ nǔɖɔɖ’ayǐ Pɔlu tɔn e kúnkplá fífá kpo ayijayǐ kpo jijla é mɛ ka hɛn lè wá nú mǐ gbɔn?\n4 Nɛ̌ nukúnnú mimɔ jɛ nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ mɛ ka hɛn lè wá nú mǐ gbɔn? Pɔlu ɖɔ: “Midɛɛ lɛ ɔ, mi ɖò ablu mɛ, bonu azǎn enɛ ɔ na wá fyán mi ajotɔ́ ɖɔhun ǎ.” (1 Tɛ. 5:3, 4) Mǐdɛɛ lɛ gbɔn vo nú gbɛtɔ́ lɛ bǐ kpaà, ɖó mǐ tuùn fí e nǔ enɛ lɛ sín jijɛ na tɔ́n kɔ dó é. Nɛ̌ nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ e kúnkplá fífá kpo ayijayǐ kpo é ka na jɛ gbɔn tawun? Mǐ ɖó na nɔte bo na kpɔ́n lee é na jɛ gbɔn é. Enɛ wu ɔ, “mǐ ɖó na nɔ wunzɛn; ayi mǐtɔn ni ɖò te.”—1 Tɛ. 5:6; Sof. 3:8.\nYa Ðaxó ɔ Bɛ́\n5. Etɛ ka na hun nǔ sín ya ɖaxó ɔ nu?\n5 Ahwan tíntɔ́n sinsɛn lɛ. Flín ɖɔ Pɔlu wlan ɖɔ: “Hwenu e gbɛtɔ́ lɛ na ɖɔ: ‘Fífá tíìn, bɔ ayi jɛ ayǐ’ ɔ, hwe enɛ ɔ nu wɛ nǔ e na viva kún yetɔn ɔ na zɔn ye jí ajijimɛ.” Lee jǐ kɛwun ɔ, xɛbyoso nɔ nyì awǎn bɔ d’ewu tlolo é ɔ, mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ hwenu e mɛ lɛ na ɖɔ “Fífá tíìn, bɔ ayi jɛ ayǐ” é ɔ, “nǔ e na viva kún yetɔn” é na jɛ gudo azɔn ɖokpo. Etɛ sín kún è ka na viva? Nukɔntɔn ɔ wɛ nyí kplékplé sinsɛn nùvú lɛ tɔn e nɔ nyí “Babilɔnu ɖaxó ɔ” bo nɔ lɛ́ nyí “agalɛtɔ́” ɔ é. (Nǔɖe. 17:5, 6, 15) Klisanwun-nyijɛtɔ́ enɛ lɛ kpo tutoblonunu sinsɛn nùvú tɔn ɖevo lɛ bǐ kpo e è na viva é na hun nǔ sín ya ɖaxó ɔ nu. (Mat. 24:21; 2 Tɛ. 2:8) Nǔ enɛ e na jɛ é na kpaca mɛ gègě. Etɛwu? Ðó kaka jɛ hwenɛnu ɔ, agalɛtɔ́ ɔ na lin ɖɔ emi nyí “axɔsu nyɔnu” ɖé bo kún na “nɔ aluwɛ mɛ gbeɖé [ó].” Amɔ̌, é na mɔ ajijimɛ ɖɔ emi blɛ́ emiɖée. È na sú kún tɔn dó vawun cí nǔ ɖɔ “kéze ɖokpo géé mɛ” wɛ ɖɔhun.—Nǔɖe. 18:7, 8.\n6. Mɛ̌ alǒ etɛ ka na huzu kpannukɔn “Babilɔnu ɖaxó ɔ”?\n6 Mɛ̌ alǒ etɛ ka na huzu kpannukɔn “Babilɔnu ɖaxó ɔ” gbɔn mɔ̌? “Kanlin” e ɖó “zo wǒ” é ɖé wɛ. Wema Nǔɖexlɛ́mɛ tɔn xlɛ́ ɖɔ Nations unies (ONU) dó gesí wɛ kanlin ɔ ɖé. Zo wǒ lɛ nɔte nú acɛkpikpa toxóɖiɖɔ tɔn ɖěɖee nɔ nɔ gudo nú “kanlin vɔvɔ cɛ́cɛ́” ɔ lɛ é bǐ. (Nǔɖe. 17:3, 5, 11, 12) Bǎ tɛ mɛ é ka na wà nǔ tɔn ɖó? Akɔta ɖěɖee ɖò ONU mɛ lɛ é na fɔ nǔ e agalɛtɔ́ ɔ ɖó lɛ é bǐ, bo na ɖu lan tɔn lobo na “zé myɔ dó fyɔ ɛ.”—Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 17:16. *\n7. Nɛ̌ xó Jezu tɔn e ɖò Matie 24:21, 22 mɛ lɛ é ka jɛnu ɖò xwè kanweko nukɔntɔn H.M. tɔn mɛ gbɔn? Nɛ̌ ye ka na jɛnu gbɔn ɖò sɔgudo?\n7 È ɖè azǎn ɔ kpò. Axɔsu mǐtɔn ɖè nǔ e na jɛ ɖò ya ɖaxó ɔ sín táan enɛ mɛ é xlɛ́. Jezu ɖɔ: “Mawu . . . ɖè azǎn ɔ kpò ɖó mɛ tɔn e é cyan lɛ wu.” (Xà Matie 24:21, 22.) Xógbe Jezu tɔn lɛ jɛnu akpá bǔ ɖò 66 H.M. hwenu e Jehovah “ɖè azǎn” ahwan e Hlɔmanu lɛ tɔ́n Jeluzalɛmu é tɔn “kpò” é. (Mak. 13:20) Mɔ̌ wiwa zɔ́n bɔ Klisanwun e ɖò Jeluzalɛmu kpo Judée kpo lɛ é sixu gán. Etɛ ka na jɛ hwenu e nǔɖɔɖ’ayǐ Jezu tɔn na jɛnu bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖò ya ɖaxó ɔ hwenu é? Jehovah na gbɔn Axɔsu mǐtɔn jí bo na “ɖè” ahwan e Nations unies na tɔ́n sinsɛn lɛ é sín “azǎn ɔ kpò” bɔ enɛ na zɔ́n bɔ è na viva sinsɛn nugbǒ ɔ kpo sinsɛn nùvú lɛ kpo ɖó kpɔ́ ǎ. Enɛ wu ɔ, hwenu e è na ko sú kún dó nú tutoblonunu sinsɛn nùvú tɔn lɛ bǐ gudo é ɔ, sinsɛn nugbǒ ɖokpo géé ɔ na kpó ɖò te. (Ðɛh. 96:5) Dìn ɔ, mi nú mǐ ni kpɔ́n nǔ ɖěɖee na jɛ hwenu e akpáxwé ya ɖaxó ɔ tɔn enɛ na ko wá yì gudo é.\nNǔ Ðěɖee Na Jɛ Cobɔ Haamagedɔni Na Wá lɛ É\n8, 9. Nǔdabaɖa tɛ Jezu ka sixu ko dó gesí? Nɛ̌ gbɛtɔ́ lɛ ka na wà nǔ gbɔn hwenu e ye na mɔ é?\n8 Nǔ ɖěɖee Jezu ɖɔ ɖ’ayǐ dó azǎn gudogudo tɔn lɛ wu é xlɛ́ ɖɔ nǔ taji gègě na jɛ hwenu e Haamagedɔni na ɖò sisɛkpɔ wɛ é. Nǔ wè nukɔntɔn ɖěɖee mǐ na gbéjé kpɔ́n lɛ é ɖò Wɛnɖagbe-Wema atɔn elɔ lɛ bǐ mɛ: Matie, Maki kpo Luki kpo.—Xà Matie 24:29-31; Mak. 13:23-27; Luk. 21:25-28.\n9 Nǔdabaɖa jixwé tɔn lɛ. Jezu ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ: “Hwe na dó zinflú, sun sɔ́ na na weziza tɔn ǎ; sunví lɛ na jɛ ayǐ sín jixwé.” É ɖò wɛn ɖɔ è kún sɔ́ na nɔ kpɔ́n sinsɛngán lɛ dó mɔ weziza alǒ fí e è nɔ mɔ alixlɛ́mɛ ɖè é ɖě ó. Ðiɖɔ wɛ Jezu ɖè ɖɔ nǔdabaɖa lɛ na jɛ ɖò jixwé gannaganna à? Nǔ sixu nyí mɔ̌. (Eza. 13:9-11; Jowɛ. 2:1; 3:3, 4) Hwenu e mɛ lɛ na mɔ mɔ̌ é ɔ, nɛ̌ ye ka na wà nǔ gbɔn? Ye na ɖò “adohu adohu jí” ɖó ye na tuùn fí e ye na hɔn gbɔn é ǎ. (Luk. 21:25; Sof. 1:17) Nugbǒ ɔ, kɛntɔ́ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn lɛ bɛ́sín ‘axɔsu lɛ jí kaka jɛ kannumɔ lɛ jí’ “ɖò nǔ e na jɛ dó gbɛ̀ ɔ wu ɔ kpɔ́n sɛ́dó wɛ ɔ, xɛsi na ɖi ye, bɔ ye na kú dó te,” lobo na hɔn bo ba bibɛtɛn. Amɔ̌, ye na mɔ fí ɖagbe ɖebǔ bo na hɔn bɛ́ ɖó, bo na gán ɖò xomɛsin Axɔsu mǐtɔn tɔn nukɔn ǎ.—Luk. 21:26; 23:30; Nǔɖe. 6:15-17.\n10. Hwɛ tɛ Jezu ka na ɖɔ? Nɛ̌ mɛ e nɔ nɔ gudo nú Axɔsuɖuto Mawu Tɔn lɛ é kpo mɛ e nɔ klán gbè xá ɛ lɛ é kpo ka na wà nǔ gbɔn dó hwɛɖiɖɔ enɛ wu?\n10 Lɛngbɔ̌ lɛ kínklán ɖó vo nú gbɔ̌ lɛ. È na hɛn kɛntɔ́ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn lɛ bǐ gannugánnú bɔ ye na mɔ nǔ ɖevo e na lɛ́ zɔ́n bɔ adohu adohu yetɔn na jɛji é. Jezu ɖɔ: “È na mɔ Gbɛtɔ́ví ɔ ɖò akpɔ́kpɔ́ jí jǎwe, kpodo hlɔnhlɔn ɖaxó kpo, kpodo susu kpo.” (Mak. 13:26) Nǔdabaɖa enɛ e na jɛ é na xlɛ́ ɖɔ Jezu wá bo na ɖɔ hwɛ xá gbɛtɔ́ lɛ. Ðò nǔɖɔɖ’ayǐ ɖokpo enɛ e kúnkplá azǎn gudogudo tɔn lɛ é mɛ ɔ, Jezu tín nǔ ɖevo lɛ mɛ dó hwɛ e è na ɖɔ ɖò hwenɛnu é wu. Mǐ mɔ tinmɛ enɛ lɛ ɖò lǒ e é dó dó lɛngbɔ̌ lɛ kpo gbɔ̌ lɛ kpo wu é mɛ. (Xà Matie 25:31-33; Ðɛhan 37:9-11.) Mɛ ɖěɖee nɔ nɔ gudo nú Axɔsuɖuto Mawu Tɔn kpo gbejininɔ kpo lɛ é ɔ, è na dá hwɛ nú ye ɖɔ ye nyí “lɛngbɔ̌ lɛ,” lobɔ ye na “jlɔ́, bo kpɔ́n jǐ” lobo na mɔ ɖɔ “hwenu e Mawu na hwlɛn [ye] é ko sɛya.” (Luk. 21:28) Amɔ̌, mɛ ɖěɖee klán gbè xá Axɔsuɖuto ɔ lɛ é ɔ, è na dá hwɛ nú ye ɖɔ ye nyí “gbɔ̌ lɛ,” bɔ ye na “jɛ alě na jí” lobo na mɔ ɖɔ kú wɛ ɖò te kpɔ́n emi.—Mat. 24:30; Nǔɖe. 1:7.\n11. Etɛ mǐ ka ɖó na hɛn dó ayi mɛ hwenu e mǐ na ɖò nǔ e na jɛ lɛ é gbéjé kpɔ́n wɛ é?\n11 Ee Jezu na ɖɔ hwɛ xá “akɔta lɛ bǐ” gudo é ɔ, nǔ taji gègě ɖevo lɛ na lɛ́ jɛ cobɔ ahwan Haamagedɔni tɔn ɔ na bɛ́. (Mat. 25:32) Mǐ na kpɔ́n wè ɖò nǔ lɛ mɛ: Gɔgu na tɔ́n ahwan togun Mawu tɔn, bɔ è na xò mɛ yí ami dó ɖè lɛ kplé. Hwenu e mǐ na ɖò nǔ wè enɛ lɛ gbéjé kpɔ́n wɛ é ɔ, mǐ ɖó na hɛn dó ayi mɛ ɖɔ Xó Mawu Tɔn kún ɖè hwenu e nǔ enɛ lɛ na jɛ dó pɛ́pɛ́pɛ́ é xlɛ́ ó. É cí ɖɔ hwenu e ɖě na ɖò jijɛ wɛ é ɔ, wegɔ ɔ lɔ na ɖò jijɛ wɛ azɔn ɖokpo ɖɔhun.\n12. Ahwan ɖaxó bǐ tɛ Satáan ka na tɔ́n Axɔsuɖuto ɔ?\n12 Ahwantɔ́nmɛ ɖaxó bǐ ɔ. Gɔgu Magɔgi tɔn na tɔ́n ahwan mɛ yí ami dó ɖè e kpò lɛ é kpo lɛngbɔ̌ ɖevo ɖěɖee nyí hagbɛ̌ yetɔn lɛ é kpo. (Xà Ezekiyɛli 38:2, 11.) Ahwan enɛ e è na tɔ́n Axɔsuɖuto e è ko ɖó ayǐ b’ɛ ɖò acɛ kpa wɛ é wɛ na nyí ahwan gudogudo tɔn e Satáan na fun xá mɛ yí ami dó ɖè ɖěɖee kpò lɛ é sín hwenu e è nya ɛ sín jixwé é. (Nǔɖe. 12:7-9, 17) Ðò taji ɔ, sín hwenu e è jɛ mɛ yí ami dó ɖè lɛ xokplé dó agun Klisanwun tɔn e è vɔ́ ɖó ayǐ é mɛ é jí é ɔ, Satáan ko tɛnkpɔn bo na hɛn nǔɖokan yetɔn gbigbɔ tɔn lɛ gblé, amɔ̌, é ka kpéwú ǎ. (Mat. 13:30) Amɔ̌, hwenu e tutoblonunu sinsɛn nùvú tɔn lɛ bǐ na ko sú dó gudo é ɔ, é na cí ɖɔ togun Mawu tɔn ɖò “tò e è ma mɛ̀ ahohó lɛlɛ̌ dó toxo tɔn lɛ bo dó hɔn nu, bo nɔ dó gan mɛ ǎ lɛ” é mɛ ɖɔhun. É sín enɛ wu ɔ, Satáan na mɔ ɖɔ ali ɖagbe ɖé hun nú emi. É na sísɛ́ acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ bɔ ye na tɔ́n ahwan ɖaxó bǐ ɔ mɛ ɖěɖee nɔ nɔ gudo nú Axɔsuɖuto ɔ lɛ é.\n13. Nɛ̌ Jehovah ka na jɛ ahwan togun tɔn jí gbɔn?\n13 Ezekiyɛli tín nǔ e na jɛ é mɛ. Nǔɖɔɖ’ayǐ tɔn ɖɔ dó Gɔgu wu ɖɔ: “A na sɔnǔ, bo gosin tò towe mɛ ɖò totaligbé aga dɔ̌n, bo na zɔn sɔjahwangbɛ́ wɔbuwɔbu ɖé nu. Tò lɛ gègě mɛ wɛ sɔja enɛ lɛ na gosin, bo na xá sɔ. A na tɔ́n ahwan togun ce . . . , bo na cyɔn tò ɔ ahǔn ɖɔhun.” (Ezek. 38:15, 16) Nɛ̌ Jehovah ka na wà nǔ gbɔn hwenu e é na cí ɖɔ nǔ ɖě kún sixu ɖó ahwantɔ́nmɛ enɛ te ó ɖɔhun é? Jehovah ɖɔ: “Xomɛsin ce na jɛte dó jǐ towe.” “Un na sɛ́ ahwan dó.” (Ezek. 38:18, 21; xà Zakalíi 2:12.) Jehovah na jɛ ahwan mɛsɛntɔ́ tɔn e ɖò ayikúngban jí lɛ é jí. Enɛ wɛ na dɔn ahwan e nɔ nyí Haamagedɔni é wá.\n14, 15. Nǔ ɖevo tɛ ka na jɛ hweɖenu ɖò hwenu e Satáan na bɛ́ ahwan ɖaxó bǐ ɔ xá togun Mawu tɔn gudo é?\n14 Cobonu mǐ na gbéjé lee Jehovah na jɛ ahwan togun tɔn jí ɖò ahwan Haamagedɔni tɔn hwenu gbɔn é kpɔ́n ɔ, mi nú mǐ ni tó gbéjé nǔ taji ɖevo kpɔ́n hwɛ̌. Nǔ enɛ na jɛ ɖò bǐbɛ̌mɛ ahwantɔ́nmɛ ɖaxó Satáan tɔn tɔn kpo bǐbɛ̌mɛ ahwan e Jehovah na jɛ togun tɔn jí ɖò Haamagedɔni hwenu é kpo tɔn tɛntin. Lee mǐ ko mɔ gbɔn ɖò akpáxwé 11gɔ́ ɔ mɛ é ɔ, nǔ wegɔ enɛ e na jɛ é wɛ nyí mɛ yí ami dó ɖè ɖěɖee kpò lɛ é xixo kplé.\n15 Mɛ yí ami dó ɖè lɛ xixo kplé. Matie kpo Maki kpo bǐ wɛ wlan xó e Jezu ɖɔ dó “mɛ e Mawu cyan lɛ” (Klisanwun e gbigbɔ ɖè lɛ) é wu é; xó enɛ nyí akpáxwé ɖé ɖò nǔ ɖebɔdoɖewu ɖěɖee na jɛ cobɔ Haamagedɔni na bɛ́ é mɛ. (Kpɔ́n akpáxwé 7gɔ́ ɔ.) Jezu ɖɔ ɖ’ayǐ dó éɖesunɔ Axɔsu ɔ wu ɖɔ: “É na sɛ́ wɛnsagun tɔn lɛ dó, bɔ ye na kplé mɛ e é cyan lɛ gbɔn wɛkɛzo ɛnɛ lɛ mɛ, sín fí e ayikúngban ɔ kponu ɖó é, kaka yì jɛ fí e jinukúnsin kponu ɖó é.” (Mak. 13:27; Mat. 24:31) Mɛ xixo kplé tɛ xó ɖɔ wɛ Jezu ka ɖè ɖò fí? É nyí wuntun gudogudo tɔn e è na ɖó mɛ yí ami dó ɖè e kpò lɛ, ɖò hwenu kpɛɖé jɛ nukɔn nú ya ɖaxó ɔ sín bǐbɛ̌ é xó ɖɔ wɛ Jezu ɖè ǎ. (Nǔɖe. 7:1-3) Loɔ, nǔ e na jɛ ɖò ya ɖaxó e ja é hwenu é wɛ. Hǔn, é cí ɖɔ hweɖenu ɖò hwenu e Satáan na bɛ́ ahwan ɖaxó bǐ ɔ xá togun Mawu tɔn gudo é wɛ è na xò mɛ yí ami dó ɖè e kpó ɖò ayikúngban jí lɛ é kplé dó jixwé.\n16. Etɛ mɛ yí ami dó ɖè ɖěɖee è fɔ́n sín kú lɛ é ka na wà ɖò ahwan Haamagedɔni tɔn ɔ mɛ?\n16 Nɛ̌ mɛ yí ami dó ɖè lɛ xixo kplé enɛ ka cá kàn xá nǔ e na jɛ bɔ d’ewu bo nyí Haamagedɔni é gbɔn? Hwenu mɛ xixo kplé tɔn ɔ xlɛ́ ɖɔ mɛ yí ami dó ɖè lɛ bǐ na ɖò jixwé cobɔ ahwan Mawu tɔn e nyí Haamagedɔni é na bɛ́. Ðò jixwé ɔ, gbɛtɔ́ 144 000 e na ɖu gǎn xá Jezu lɛ é na mɔ acɛ yí bo na zán “gankpo” ɖé xá Jezu dó sú kún dó nú kɛntɔ́ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn lɛ. (Nǔɖe. 2:26, 27) Enɛ ɔ, wɛnsagun hlɔnhlɔnnɔ lɛ kpo mɛ yí ami dó ɖè ɖěɖee è fɔ́n sín kú lɛ é kpo na nɔ bǔ bo xwedó Klisu e nyí Axɔsu Ahwangán ɔ é, hwenu e é na site bo na kpé ahwan xá “sɔjahwangbɛ́ wɔbuwɔbu” e ɖibla súbɔ́ togun Jehovah tɔn é. (Ezek. 38:15) Hwenu ahwangbɛ́ wè enɛ lɛ na kplé é ɔ, Haamagedɔni jɛn ko bɛ́ nɛ!—Nǔɖe. 16:16.\nYa Ðaxó ɔ Sín Akpáxwé Gudogudo Tɔn Bǐ Ɔ\nAhwan Haamagedɔni tɔn bɛ́!\n17. Etɛ ka na jɛ dó “gbɔ̌ lɛ” wu ɖò Haamagedɔni hwenu?\n17 Kún susu dó nú mɛ nyanya lɛ. Ahwan Haamagedɔni tɔn wɛ na nyí akpáxwé gudogudo tɔn ya ɖaxó ɔ tɔn. Ðò hwe enɛ nu ɔ, Jezu na lɛ́ wà nǔ ɖevo. Gɔ́ nú Hwɛɖɔtɔ́ “akɔta lɛ bǐ” tɔn e é nyí é ɔ, é na lɛ́ hu akɔta lɛ, é nɛ wɛ nyí ɖɔ é na sú kún dó nú mɛ ɖěɖee é ko dá hwɛ na ɖɔ ye nyí “gbɔ̌ lɛ” é. (Mat. 25:32, 33) Kpo “hwǐ ɖiɖá ɖé” kpo ɔ, Axɔsu mǐtɔn na “xò tò lɛ.” Nugbǒ ɔ, mɛ ɖěɖee cí gbɔ ɖɔhun lɛ é, sín “axɔsu lɛ” jí kaka jɛ “kannumɔ lɛ” jí ɔ, è ‘na sú kún yetɔn dó.’—Nǔɖe. 19:15, 18; Ðɛh. 37:9-11.\n18. (a) Nɛ̌ ninɔmɛ lɛ ka na ɖyɔ nú “lɛngbɔ̌ lɛ” gbɔn? (b) Nɛ̌ Jezu ka na ɖu ɖò ahwan ɔ jí bǐ mlɛ́mlɛ́ gbɔn?\n18 Kpɔ́n lee ninɔmɛ lɛ na ɖyɔ gbɔn nú mɛ ɖěɖee Jezu na dá hwɛ ɖɔ ye nyí “lɛngbɔ̌ lɛ” é! Sɔjahwangbɛ́ Satáan tɔn ɔ ko ɖibla gbidi “mɛ wɔbuwɔbu” e cí “lɛngbɔ̌” ɖěɖee nǔ ɖě ma ɖò alɔ cyɔn jǐ yetɔn wɛ ǎ ɖɔhun lɛ é dó afɔ wu, amɔ̌, ye na xò ahwan e kɛntɔ́ lɛ na tɔ́n ye é zlɛ bo na gán ɖò “ya ɖaxó ɔ” mɛ. (Nǔɖe. 7:9, 14) Hwenu e Jezu na ɖu ɖ’eji bo na ko ɖè gbɛtɔ́ e nyí Axɔsuɖuto ɔ sín kɛntɔ́ lɛ é bǐ síìn gudo é ɔ, é na wlí Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo dó domaɖó-azan ɔ mɛ. Ðò finɛ ɔ, é na cí kú wɛ ye kú ɖɔhun, ye sɔ́ na sixu wà nǔ ɖě ǎ kaka nú xwè afatɔ́n.—Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 6:2; 20:1-3.\nLee Mǐ Na Sɔnǔ nú Mǐɖée Gbɔn É\n19, 20. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà nǔ sɔgbe xá nùkplɔnmɛ e ɖò Ezayíi 26:20 kpo 30:21 kpo mɛ lɛ é gbɔn?\n19 Nɛ̌ mǐ ka sixu sɔnǔ nú mǐɖée, bo na xò nǔdóxɛsi enɛ lɛ e ja é zlɛ gbɔn? Atɔxwɛ ɖɔ wá yì xwè ɖé lɛ ɖíe ɖɔ: “Tónúsíse wɛ na zɔ́n bɔ è na gán.” Etɛwu nǔ ka nyí mɔ̌? È mɔ xósin ɔ ɖò akpá e Jehovah gbò nú Jwifu e nɔ kannumɔgbenu ɖò Babilɔnu hwexónu tɔn lɛ é mɛ. Jehovah ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ è na ɖu ɖò Babilɔnu jí, amɔ̌, etɛ togun Mawu tɔn ka na wà dó sɔnǔ nú éɖée nú nǔ enɛ e na jɛ é? Jehovah ɖɔ: “Togun ce emi, mi yì xɔ mitɔn lɛ mɛ, mi dɔn hɔn mitɔn sú dó ta, bo nɔ finɛ kpɛɖé, bonu xomɛsin [ce] ni wá yì.” (Eza. 26:20) Ðǒ ayi xókwin ɖěɖee ɖò wemafɔ ɔ mɛ lɛ é wu: “yì,” “dɔn . . . sú” kpo “nɔ” kpo; xókwin enɛ lɛ bǐ xlɛ́ ɖɔ gbè wɛ è ɖè nú ye. Jwifu ɖěɖee wà nǔ sɔgbe kpo gbeɖiɖe ɔ kpo lɛ é nɔ xɔ yetɔn lɛ mɛ, bo lín dó ahwanfuntɔ́ ɖěɖee tɔ́n ahwan ye bo ɖò ali lɛ jí lɛ é. Enɛ wu ɔ, lee ye setónú nú alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ gbɔn é wɛ na zɔ́n bɔ ye na gán. *\n20 Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ? Lee é nyí gbɔn ɖò ninɔmɛ Mawu sɛntɔ́ hwexónu tɔn lɛ tɔn mɛ é ɖɔhun ɔ, tónú e mǐ na sè nú alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ é wɛ na zɔ́n bɔ mǐ na gán ɖò nǔ ɖěɖee ja jijɛ gbé lɛ é mɛ. (Eza. 30:21) É na gbɔn agun ɔ jí bo na na mǐ alixlɛ́mɛ mɔhun lɛ. Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na tɛnkpɔn bo ɖó ayixa e na setónú nú alixlɛ́mɛ e mǐ na mɔ lɛ é é. (1 Jaan 5:3) Enyi mǐ nɔ wà mɔ̌ égbé dìn ɔ, é na bɔkun nú mǐ bɔ mǐ na nɔ sɔ́ jlǒ dó setónú ɖò nukɔnmɛ, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, Tɔ́ mǐtɔn Jehovah kpo Axɔsu mǐtɔn Jezu kpo na nya xɛ ɖò mǐ jí. (Sof. 2:3) Xɛnyaɖomɛji enɛ na zɔ́n bɔ mǐ na mɔ lee Axɔsuɖuto Mawu Tɔn na za kɛntɔ́ tɔn lɛ síìn bǐ mlɛ́mlɛ́ gbɔn é céɖécéɖé. Nǔ manawɔn ɖé wɛ é na nyí.\n^ akpá. 6 É sɔgbe ɖɔ è ni lin ɖɔ kún susu dó nú “Babilɔnu ɖaxó ɔ” ɔ, sinsɛn nùvú lɛ susu dó dó gesí wɛ é ɖè tawun, é nyí gbɛtɔ́ e ɖò sinsɛn enɛ lɛ mɛ lɛ é bǐ huhu xó ɖɔ wɛ è ɖè ǎ. Enɛ wu ɔ, mɛ ɖěɖee ko nɔ Babilɔnu ɔ mɛ ɖ’ayǐ lɛ é gègě na gán ɖò hwenɛnu, bɔ Zakalíi 13:4-6 xlɛ́ ɖɔ ye na tɛnkpɔn bo na ɖó wǔ zɔ nú sinsɛn lɛ ɖò nukún ta.\n^ akpá. 19 Nú a na mɔ nǔ jɛ nǔ mɛ d’eji hǔn, kpɔ́n Dọdai Isaia Tọn—Hinhọ́n de na Gbẹtọvi Lẹpo, Akpáxwé 2, wexwɛ 282-283.\nNǔ ɖěɖee Axɔsuɖuto ɔ ko wà bɔ mǐ ɖɔ xó d’eji ɖò wema elɔ mɛ é ɖětɛ ka hɛn nùɖiɖi towe lidǒ?\nÐɔ nǔ e ɖò nukɔn bo ja jijɛ gbé é ɖé lɛ.\nNɛ̌ Axɔsu mǐtɔn ka na cyɔn alɔ mǐ jí jɛ nukɔn nú Haamagedɔni, bo na lɛ́ bló mɔ̌ ɖò Haamagedɔni hwenu gbɔn?\nNɛ̌ mǐ ka sixu sɔnǔ nú mǐɖée, bo na xò nǔ e ja jijɛ gbé lɛ é zlɛ gbɔn?\nNǓ ÐĚÐEE JA JIJƐ GBÉ ÐÒ MALIN- MALIN MƐ LƐ É\nCobonu Axɔsuɖuto ɔ na ɖè kɛntɔ́ tɔn lɛ síìn ɔ, nǔ taji gègě na jɛ. Xó Mawu Tɔn ɖè nǔ ɖěɖee ja jijɛ gbé lɛ é xlɛ́\n(Kpɔ́n akpáxwé 2gɔ́ ɔ)\nBǏBƐ̌MƐ TÁAN E SÍN FIFONU È MA TUÙN Ǎ É ÐÉ TƆN\nNǔ Ðěɖee Na Jɛ Cobɔ Ya Ðaxó ɔ Na Bɛ́ É\nFífá kpo ayijayǐ kpo jlajla\n(1 Tɛ. 5:2, 3)\n(Kpɔ́n akpáxwé 3gɔ́ ɔ kpo 4gɔ́ ɔ kpo)\nWuntun gudogudo tɔn ɔ ɖiɖó Klisanwun yí ami dó ɖè lɛ\n(Kpɔ́n akpáxwé 15gɔ́ ɔ)\nAhwan tíntɔ́n sinsɛn lɛ\n(Kpɔ́n akpáxwé 5gɔ́ ɔ kpo 6gɔ́ ɔ kpo)\nÈ na ɖè azǎn ahwan tíntɔ́n sinsɛn lɛ tɔn ɔ kpò\n(Kpɔ́n akpáxwé 7gɔ́ ɔ)\nNǔ Ðěɖee Na Jɛ Cobɔ Haamagedɔni Na Bɛ́ É\nNǔdabaɖa jixwé tɔn lɛ\n(Kpɔ́n akpáxwé 9gɔ́ ɔ)\nLɛngbɔ̌ lɛ kínklán ɖó vo nú gbɔ̌ lɛ\n(Kpɔ́n akpáxwé 10gɔ́ ɔ)\nAhwantɔ́nmɛ Gɔgu Magɔgi tɔn tɔn\n(Kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ jɛ 14gɔ́ ɔ)\nMɛ yí ami dó ɖè e kpò lɛ é xixo kplé dó jixwé\nYa Ðaxó ɔ Sín Akpáxwé Gudogudo Tɔn Ɔ\nJehovah sɛ́ Axɔsu tɔn dó ɖɔ é ni jɛ ahwan gbejinɔtɔ́ lɛ bǐ jí\n(Kpɔ́n akpáxwé 13gɔ́ ɔ, 16gɔ́ ɔ jɛ 18gɔ́ ɔ)\n(Ðɛh. 37:9-11; Nǔɖe. 16:16)\n(Kpɔ́n akpáxwé 16gɔ́ ɔ kpo 17gɔ́ ɔ kpo)


Nǔ Ðebǔ Yì Gbě Ǎ (Jaan 6:12)\nNǔ Ðebǔ Yì Gbě Ǎ\nEe Jezu gbɔn nùjiwǔ gblamɛ bo na nùɖuɖu sunnu 5 000 gɔ́ nú nyɔnu lɛ kpo yɔkpɔvu lɛ kpo gudo é ɔ, é ɖegbe nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Mi bɛ́ nǔ e ye ɖu kpò lɛ bǐ, bonu ɖě ma yì gbě ó.” (Jn 6:12) Nǔ e Jehovah na é sù Jezu nukúnmɛ, b’ɛ hɛn ɖebǔ gú ǎ.\nÉgbé ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ nɔ dó gǎn bo nɔ wà nǔ Jezu ɖɔhun, bo nɔ zán nǔɖokan e è sɔ́ jó dó Mawu takúnmɛ lɛ é kpo nùnywɛ kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e è ɖò hɔnkàn gbɛ̀ ɔ tɔn mǐtɔn gbá wɛ ɖò Warwick, New York é ɔ, nɔví lɛ xwedó tuto xɔgbigbá tɔn e na zɔ́n bɔ è na zán nùnina lɛ ganji é ɖé.\nNƐ̌ MǏ KA SIXU NYÌ ALƆ NÚ NǓHƐNGU . . .\nhwenu e mǐ ɖò kplé Klisanwun tɔn lɛ jí é gbɔn?\nhwenu e mǐ ɖò wema ɖěɖee mǐ na zán mǐɖesunɔ lɛ é yí wɛ é gbɔn? (km-EG 5/09 3 akpá. 4)\nhwenu e mǐ ɖò wema ɖěɖee mǐ na zán ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ lɛ é yí wɛ é gbɔn? (mwb17.02 “Zǎn Wema Jinjɔn Biblu Jí lɛ kpo Nùnywɛ Kpo” akpá. 1)\nhwenu e mǐ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ é gbɔn? (mwb17.02 “Zǎn Wema Jinjɔn Biblu Jí lɛ kpo Nùnywɛ Kpo” akpá. 2, gbàví)


Bǐbɛ́mɛ 36 - Genèse 36\nEsawu e è nɔ lɛ́ ylɔ́ ɖɔ Edɔ́mu ɔ́ sín vǐ lɛ́ɛ ɖíe:\nÉ da asi tɔn lɛ́ɛ ɖo Kanáanu lɛ́ɛ mɛ: é da Ada, Elɔ́ni Hitíti ɔ́ sín vǐ, bó da Oxoliváma Ana ví ɔ́. Ana ɔ́, Siveɔ́ni Hivíti ɔ́ sín vǐ wɛ.\nÉ lɛ́ da Basimáti, Isimayɛ́li ví ɔ́; Basimáti ɔ́, Nɛbayɔ́ti nɔví wɛ.\nAda ɔ́ ji Elifázi; Basimáti ɔ́ ji Hlewuyɛ́li.\nOxoliváma ɔ́ ka ji Yewúci, Yaelámu, kpódó Koláxi kpó. Vǐ súnnu e è ji nú Esawu ɖo Kanáa lɛ́ɛ nɛ́.\nÉ su gbe ɖokpó bɔ Esawu kplá asi tɔn lɛ́ɛ, bó kplá vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ kpó nyɔ̌nu lɛ́ɛ kpó, kpódó mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó. É bɛ́ gbɔ̌hwan tɔn lɛ́ɛ kpódó kanlin tɔn lɛ́ɛ kpó, kpódó dɔkun e é jɛ ɖo Kanáa ɔ́ bǐ kpó, bó yi to ɖěvo mɛ, bó lín dó nɔví tɔn Jakɔ́bu.\nĐó dɔkun e yě jɛ lɛ́ɛ sukpɔ́ káká, bɔ yě sixú nɔ kpɔ́ ǎ. Ayǐkúngban e jí yě ɖe ɔ́ sɔ́ kpé bónú kanlin yětɔn lɛ́ɛ ná mɔ nǔ ɖu ǎ.\nÉnɛ́ ɔ́, Esawu jɛ agban nyi sókan mɛ ɖo Eyíi. Esawu wɛ nɔ lɛ́ nyí Edɔ́mu.\nEsawu ví lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: è nɔ lɛ́ ylɔ́ yě ɖɔ Edɔ́munu lɛ́ɛ; yě nɔ́ nɔ sókan mɛ ɖo Seyíi.\nVǐ tɔn we sín nyǐkɔ ɖíe: Elifázi, asi tɔn Ada ví ɔ́, Hlewuyɛ́li, asi tɔn Basimáti ví ɔ́.\nElifázi ɔ́, vǐ tɔn lɛ́ɛ wɛ nyí Temani, Omáa, Sefóo, Gayetámu kpódó Kenázi kpó.\nElifázi lɛ́ ɖó asi ɖokpó, bɔ é nɔ́ nyí Timuna; éyɛ́ ji vǐ súnnu ɖokpó n'i, bɔ vǐ ɔ́ nɔ́ nyí Amalɛ́ki. Esawu kpó asi tɔn Ada kpó sín vǐvú lɛ́ɛ nɛ́.\nHlewuyɛ́li sín vǐ súnnu lɛ́ɛ wɛ nyí Naxáti, Zeláxi, Camúma kpódó Miziza kpó. Esawu kpódó asi tɔn Basimáti kpó sín vǐvú lɛ́ɛ nɛ́.\nEsawu sín asi Oxoliváma e nyí Ana ví, bó nyí Siveɔ́ni sín vǐvú ɔ́ ji Yewúci, Yaelámu kpódó Koláxi kpó.\nMɛ e jɔ ɖo Esawu kún mɛ, bó nyí gǎn ɖo akɔta lɛ́ɛ nu lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Nukɔngbéví Esawu tɔn Elifázi ɔ́, vǐ tɔn e nyí gǎn lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Temani, Omáa, Sefóo, Kenázi,\n36.15 Voici les chefs de tribus issues des fils d'Ésaü. Voici les fils d'Éliphaz, premier-né d'Ésaü: le chef Théman, le chef Omar, le chef Tsepho, le chef Kenaz,\nKoláxi, Gayetámu, Amalɛ́ki. Elifázi sín vǐ e nyí gǎn ɖo Edɔ́mu lɛ́ɛ nɛ́. Ada wɛ nyí nɔ yětɔn.\nHlewuyɛ́li Esawu ví ɔ́ sín vǐ e nyí gǎn lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Naxáti, Zeláxi, Camúma, Miziza. Hlewuyɛ́li sín vǐ e nyí gǎn ɖo Edɔ́mu lɛ́ɛ nɛ́. Esawu sín asi Basimáti ɔ́ sín vǐvú lɛ́ɛ wɛ.\nEsawu sín vǐ e nyí gǎn lɛ́ɛ ɖíe: Yewúci, Yaelámu, Koláxi. Asi tɔn Oxoliváma, Ana ví ɔ́ wɛ ji yě n'i.\nHǔn Esawu vívú e nyí gǎn ɖo akɔta lɛ́ɛ nu ɖo Edɔ́mu lɛ́ɛ sín nyǐkɔ nɛ́.\nSeyíi Holiti ɔ́ sín vǐ e nyí gǎn lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: yě wɛ kó ɖo Edɔ́mu to ɔ́ mɛ cóbɔ Esawu wá; yě wɛ nyí Lotáni, Covalu, Siveɔ́ni, Ana,\nDicɔ́ni, Esɛ́ɛ kpódó Dicáni kpó; Seyíi sín vǐ wɛ yě nyǐ, bɔ è ji yě ɖo Edɔ́mu.\nLotáni ɔ́, vǐ tɔn lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Holi kpódó Hemamu kpó; Lotáni ɖó nɔví nyɔ̌nu ɖokpó, bɔ è nɔ ylɔ́ ɛ ɖɔ Timuna.\nCovalu ɔ́, vǐ tɔn lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Aluwáni, Manaxáti, Evalu, Cefó kpódó Ɔnámu kpó.\nSiveɔ́ni ɔ́, vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Aya kpódó Ana kpó. Ana ɔ́ wɛ mɔ sin zozo sín jɔtɛn ɖo gbětótló mɛ, hwenu e é ɖo tɔ́ tɔn sín tócí lɛ́ɛ nyi wɛ é.\nAna ɔ́, vǐ tɔn súnnu ɔ́ nɔ́ nyí Dicɔ́ni, bɔ nyɔ̌nu ɔ́ nɔ́ nyí Oxoliváma.\nDicáni ɔ́, vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Hɛmudani, Ɛcibáni, Yitlani kpódó Keláni kpó.\nEsɛ́ɛ ɔ́, vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Biluháni, Zaawani kpódó Akáni kpó.\nDicáni ɔ́, vǐ tɔn súnnu lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Wúsi kpó Alani kpó.\nHoliti lɛ́ɛ sín akɔtagán lɛ́ɛ ɖíe: Lotáni, Covalu, Siveɔ́ni, Ana,\nDicɔ́ni, Esɛ́ɛ kpó Dicáni kpó. Holiti lɛ́ɛ sín gǎn lɛ́ɛ nɛ́. Yě wɛ nyí gǎn e nɔ Seyíi é.\nAxɔ́sú e kpa acɛ ɖo Edɔ́mu ɖě jɛ ɖě gúdo cóbɔ axɔ́sú ɖokpó wá ɖu gǎn ɖo Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ nu ɔ́, nyǐkɔ yětɔn ɖíe:\nBɛ́la, Beɔ́ɔ ví ɔ́; toxo e mɛ é nɔ ɔ́ nɔ́ nyí Dinava.\nBɛ́la wá kú, bɔ Yovavu Zeláxi ví Boslanu ɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo tɛn tɔn mɛ.\nYovavu kú bɔ Hucámu Temaninu ɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo tɛn tɔn mɛ.\nHucámu kú, bɔ Hadádi, Bedádi ví ɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo tɛn tɔn mɛ. É wɛ ɖu ɖo Madiáani ví lɛ́ɛ jí ɖo Mɔwabu gbé jí. Toxo e mɛ é jɔ ɖe ɔ́ nɔ́ nyí Awíti.\nHadádi kú, bɔ Samula, Maslekanu ɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo tɛn tɔn mɛ.\nSamula kú, bɔ Cawúlu Hlexɔvɔ́tinu ɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo tɛn tɔn mɛ. Hlexɔvɔ́ti ɔ́ ɖo Efláti tɔ ɔ́ kpá.\nCawúlu kú, bɔ Baalu-Hanáni Akubɔ́ɔ ví ɔ́ ɖu axɔ́sú ɖo tɛn tɔn mɛ.\nBaalu-Hanáni ɔ́ kú, bɔ Hadáa ɖu axɔ́sú ɖo tɛn tɔn mɛ. Toxo e mɛ é jɔ ɖe ɔ́ nɔ́ nyí Pawu. Asi tɔn nɔ nyí Mɛxetaveyɛ́li. Asi tɔn ɔ́, Matlɛ́di ví wɛ; Matlɛ́di ɔ́ ká nyí Mɛ-Zahavu vívú.\nEsawu ví e nyí gǎn ɖo akɔta yětɔn yětɔn mɛ, ɖo to yětɔn yětɔn mɛ lɛ́ɛ sín nyǐkɔ ɖíe: Timuna, Aluwa, Yetɛ́ti,\nOxoliváma, Ela, Pinɔ́nu,\nKenázi, Temani, Mivusáa,\nMagidiɛ́li kpó Ilamu kpó. Hǔn Esawu ví e nyí gǎn ɖo Edɔ́mu lɛ́ɛ nɛ́. Yě ɖǒ xwé yětɔn yětɔn ɖo to yětɔn yětɔn mɛ. Esawu wɛ nyí Edɔ́munu lɛ́ɛ sín tɔ́gbó.


Tuùn Kɛntɔ́ Towe | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“Mǐ tuùn linlin [Satáan] tɔn lɛ ganji.”—2 KƆ. 2:11.\nHAN LƐ: 150, 32\nBǎ tɛ mɛ Satáan ka sixu wà nǔ dó mǐ wu yì jɛ?\nNɛ̌ Satáan ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na wà nǔ dó gbɛtɔ́ lɛ wu gbɔn?\nEtɛ a ka kplɔ́n dó kɛntɔ́ mǐtɔn wu?\n1. Ðò Edɛni mɛ ɔ, etɛ Jehovah ka ɖexlɛ́ dó kɛntɔ́ mǐtɔn wu?\nÉ ÐÒ wɛn ɖɔ Adamu tuùn ɖɔ dan lɛ kún sixu ɖɔ xó ó. É sixu ko lin ɖɔ nùɖíɖó gbigbɔ tɔn ɖé wɛ na ko ɖɔ xó nú Ɛvu gbɔn dan ɔ jí. (Bǐb. 3:1-6) Adamu kpo Ɛvu kpo tuùn nǔ kaka ɖé dó nùɖíɖó gbigbɔ tɔn enɛ wu ǎ. Nǔ ɖò mɔ̌ có, Adamu tuùn ganji bo wá gbeta ɔ kɔn bo dó gudo Tɔ́ tɔn jixwé tɔn wanyiyinɔ ɔ, lobo xò kpóɖó nú mɛ enɛ e é ma tuùn ǎ é bo huzu kpannukɔn jlǒ Mawu tɔn. (1 Tim. 2:14) Tlolo jɛn Jehovah jɛ nùɖé lɛ ɖexlɛ́ dó kɛntɔ́ enɛ e blɛ́ Adamu kpo Ɛvu kpo é wu jí, bo dó akpá ɖɔ è na sú kún dó nú nǔnyanyawatɔ́ enɛ ɖò gudo mɛ. Amɔ̌, Jehovah lɛ́vɔ gb’akpá nú mɛ ɖɔ nùɖíɖó gbigbɔ tɔn enɛ e gbɔn dan ɔ jí bo ɖɔ xó é na ɖó hlɔnhlɔn, bo na klán gbè xá mɛ ɖěɖee yí wǎn nú Mawu lɛ é nú táan ɖé.—Bǐb. 3:15.\n2, 3. Etɛwu é ka cí ɖɔ è kún ɖɔ xó gègě dó Satáan wu cobɔ Mɛsiya ɔ wá ó?\n2 Ðó Jehovah nyí nùnywɛtɔ́ wutu ɔ, é ɖɔ wɛnsagun nyikɔ vǐ tɔn e fɔ́n gǔ dó jǐ tɔn é tɔn nú mǐ gbeɖé ǎ. * Jehovah tlɛ wá gbeta ɔ kɔn bɔ ɖò gǔfínfɔ́n ɔ gudo ɔ, é tó nɔte nú xwè 2 500 hwɛ̌ cobo wá ɖè nyikɔ e dó gesí kɛntɔ́ enɛ é xlɛ́. (Jɔb. 1:6) È nɔ ylɔ ɛ ɖɔ “Satáan,” bɔ tinmɛ tɔn nyí “Gbeklanxamɛtɔ́.” Ðò Ebléegbe dòdó ɔ mɛ ɔ, wema atɔn géé jɛn ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ, bo ylɔ kɛntɔ́ enɛ sín nyikɔ, ye wɛ nyí: 1 Tan, Jɔbu kpo Zakalíi kpo. Etɛwu è ma ka ɖɔ xó gègě dó wutu tɔn cobɔ Mɛsiya ɔ wá ǎ?\n3 É cí ɖɔ Jehovah kún ba bo na xɔ susu nú Satáan dín gbɔn xó gègě ɖiɖɔ dó é kpo nǔwiwa tɔn lɛ kpo wu ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É gblamɛ ó ɖɔhun. Linlin nukɔntɔn e wu Jehovah sɔ́ xó dó ayi mɛ nú mɛ lɛ bɔ ye wlan akpáxwé Biblu tɔn enɛ ɔ wɛ nyí ɖɔ é na xlɛ́ mɛ alɔkpa e Mɛsiya ɔ nyí é, bo na bló bɔ togun Mawu tɔn na tuùn i. (Luk. 24:44; Ga. 3:24) Hwenu e nǔ ko nyí mɔ̌, bɔ Mɛsiya ɔ wá é ɔ, Jehovah zán Jezu kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo dó ɖè nǔ e mǐ tuùn égbé lɛ é gègě xlɛ́ dó Satáan kpo wɛnsagun e xò kpóɖó n’i lɛ é kpo wu. * Enɛ sɔgbe, ɖó Jezu kpo mɛ yí ami dó ɖè lɛ kpo wɛ Jehovah na zán dó nyínyɛ́ ta nú Satáan kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo.—Hlɔ. 16:20; Nǔɖe. 17:14; 20:10.\n4. Etɛwu ado ma ka ɖó na hu mǐ zɛ xwé wu dó Awovi wu ǎ?\n4 Mɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ tín mɛ alɔkpa e Satáan Awovi nyí é mɛ, bo ɖɔ ɖɔ é cí “kinnikinni e ɖò adǎn jí é” ɖɔhun, bɔ Jaan ylɔ ɛ ɖɔ “dan” alǒ “Dlagɔ́ɔn.” (1 Pi. 5:8; Nǔɖe. 12:9) Amɔ̌, ado ɖó na hu mǐ dó Awovi wu zɛ xwé wu ǎ, ɖó hlɔnhlɔn tɔn ɖó dogbó. (Xà Jaki 4:7.) Jehovah, Jezu kpo wɛnsagun gbejinɔtɔ́ lɛ kpo ɖò gudo nú mǐ. Kpo alɔdo yetɔn kpo ɔ, mǐ sixu gbí dɔn ɖò kɛntɔ́ mǐtɔn nukɔn. Amɔ̌ mǐ ɖó na tuùn nùkanbyɔ taji atɔn elɔ lɛ sín xósin: Bǎ tɛ mɛ Satáan ka sixu wà nǔ dó mǐ wu yì jɛ? Nɛ̌ é ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na wà nǔ dó gbɛtɔ́ lɛ wu gbɔn? Dogbó tɛ lɛ hlɔnhlɔn tɔn ka ɖó? Ee mǐ na ɖò xó ɖɔ dó nùkanbyɔ enɛ lɛ jí wɛ é ɔ, mǐ na lɛ́ ɖɔ xó dó nǔ e ye kplɔ́n mǐ lɛ é jí.\nBǍ TƐ MƐ SATÁAN KA SIXU WÀ NǓ DÓ MǏ WU YÌ JƐ?\n5, 6. Etɛwu acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ ma ka sixu sú hudo taji hugǎn gbɛtɔ́ lɛ tɔn lɛ sín dò ǎ?\n5 Wɛnsagun habǔ xò kpóɖó nú Satáan ɖò gǔfínfɔ́n tɔn mɛ. Jɛ nukɔn nú Sinvɔgbɛ ɔ ɔ, Satáan blɛ́ ɖé lɛ ɖò ye mɛ bɔ ye ɖóxó xá nyɔnu lɛ. Biblu xlɛ́ enɛ bo ɖɔ ɖò nùjlɛdonǔwu linu ɖɔ dlagɔ́ɔn ɔ kplɔ́ sunví e ɖò jixwé lɛ é atɔnvlɔ́ɖó wá dò. (Bǐb. 6:1-4, nwt; Ju. 6; Nǔɖe. 12:3, 4) Hwenu e wɛnsagun enɛ lɛ jó xwédo Mawu tɔn dó é ɔ, ye huzu jɛ Satáan sín acɛ mɛ. Amɔ̌, é nyí hunnyahunnya dɔn nyì ayǐ tɔ́ kɛɖɛ wɛ gǔfɔntɔ́ enɛ lɛ nyí ǎ. Satáan sɔ́ Axɔsuɖuto Mawu tɔn sín nùvlɛnǔ ɖé ɖ’ayǐ, bo sɔ́ éɖée dó ɖó axɔsu na. Ðò nùɖoyɛswímɛ lɛ tɛntin ɔ, Satáan má awovi lɛ dó acɛkpikpa lɛ mɛ, bo na ye acɛ, bɔ ye nyí gǎn gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ.—Efɛ. 6:12.\n6 Satáan kp’acɛ dó acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn lɛ bǐ nu, gbɔn tutoblonunu tɔn e nukún ma nɔ mɔ ǎ é gblamɛ. Nǔ enɛ jɛ wě vaàn hwenu e Satáan xlɛ́ “axɔsuɖuto gbɛmɛ fí tɔn lɛ bǐ” Jezu, bo ɖɔ xó elɔ n’i é: “Un na na we tò enɛ lɛ, kpodo dɔkun yetɔn lɛ bǐ kpo, ɖó alɔ ce mɛ wɛ è sɔ́ nǔ lɛ bǐ dó, bɔ un nɔ na mɛ e jló mì é.” (Luk. 4:5, 6) Satáan nɔ dó jɔ nú acɛkpikpa lɛ có, gègě yetɔn ka nɔ wà ɖagbe nú toví yetɔn lɛ ɖó bǎ ɖé mɛ. Acɛkpatɔ́ ɖé lɛ sixu ɖó linlin ɖagbe lɛ. Acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn ɖebǔ, alǒ, acɛkpatɔ́ ɖebǔ sixu kpéwú bo sú hudo taji hugǎn gbɛtɔ́ lɛ tɔn lɛ sín dò ǎ.—Ðɛh. 146:3, 4; Nǔɖe. 12:12.\n7. Nɛ̌ Satáan ka nɔ zán acɛkpikpa lɛ kpo sinsɛn nùvú kpo, gɔ́ nú tutoblonunu ajɔ̌wiwa tɔn kpo gbɔn? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n7 É nyí acɛkpikpa lɛ kɛɖɛ wɛ Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo nɔ zán ǎ, loɔ, ye nɔ lɛ́ zán sinsɛn nùvú kpo tutoblonunu ajɔ̌wiwa tɔn kpo dó flú “gbɛ̀ ɔ bǐ.” (Nǔɖe. 12:9) Satáan nɔ gbɔn sinsɛn nùvú jí dó ɖó adingban dó Jehovah nu. Gɔ́ na ɔ, é cí ɖɔ Awovi kanɖeji bo na bló bɔ gbɛtɔ́ gègě na wɔn nyikɔ Jehovah tɔn ɖɔhun. (Jel. 23:26, 27) Wǎgbɔ tɔn ɔ, gbɛtɔ́ ayijlɔjlɔnɔ gègě nɔ vɛdo ɖɔ Mawu sɛ̀n wɛ emi ɖè sín, amɔ̌, awovi lɛ sɛ̀n wɛ ye ɖè. (1 Kɔ. 10:20; 2 Kɔ. 11:13-15) Satáan nɔ lɛ́ xò adingban kàn gbɔn tutoblonunu ajɔ̌wiwa tɔn gblamɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwɛhwɛ wɛ tutoblonunu enɛ nɔ kplɔ́n gbɛtɔ́ lɛ ɖɔ, ali ɖagbe hugǎn e nu è na ɖó awǎjijɛ ɖè é wɛ nyí ɖɔ, è ni nya akwɛ gbé, lobo xò nǔɖokan gègě kplé. (Nùx. 18:11) Mɛ ɖěɖee ɖi nǔ nú adingban enɛ lɛ é nɔ zán gbɛzán yetɔn bǐ dó sɛ̀n “dɔkun” bo nɔ jó Mawu dó. (Mat. 6:24) Wǎgbɔ tɔn ɔ, wanyiyi e ye ɖó nú nǔ agbaza tɔn lɛ é sixu fyɔ́n wanyiyi e ye ɖó nú Mawu é hu.—Mat. 13:22; 1 Jaan 2:15, 16.\n8, 9. (a) Nǔ wè tɛ lɛ tan Adamu, Ɛvu kpo wɛnsagun e fɔ́n gǔ lɛ é kpo tɔn ka sixu kplɔ́n mǐ? (b) Enyi mǐ tuùn bǎ e mɛ Satáan sixu wà nǔ dó mǐ wu yì jɛ é ɔ, lè tɛ ka ɖ’emɛ nú mǐ?\n8 É hwe bǐ ɔ, kpɔ́ndéwú Adamu, Ɛvu kpo wɛnsagun e fɔ́n gǔ lɛ é kpo tɔn kplɔ́n nǔ taji wè mǐ. Nukɔntɔn ɔ, akpáxwé wè wɛ ɖè bɔ mǐ ɖó na sɔ́ ɖokpo. Mǐ na nɔ gbeji nú Jehovah, alǒ mǐ na xò kpóɖó nú Satáan. (Mat. 7:13) Wegɔ ɔ, lè e ɖó dogbó lɛ é jɛn mɛ ɖěɖee xò kpóɖó nú Satáan lɛ é nɔ mɔ. Ali ɔ hun nú Adamu kpo Ɛvu kpo bɔ yeɖesu na sɔ́ nugbodòdó nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo tɔn ɖ’ayǐ nú yeɖée, bɔ awovi lɛ kpéwú bo na ɖó nu ɖò acɛkpikpa gbɛtɔ́ lɛ tɔn mɛ ɖó bǎ ɖé mɛ. (Bǐb. 3:22) Amɔ̌, hwebǐnu wɛ nǔ e é nɔ jì lɛ é nɔ zɛ nǔ ɖěɖee vlɛ́ lè bɔ Satáan sixu xwlé mɛ é wu.—Jɔb. 21:7-17; Ga. 6:7, 8.\n9 Enyi mǐ tuùn bǎ e mɛ Satáan sixu wà nǔ dó mǐ wu yì jɛ é ɔ, lè tɛ ka ɖ’emɛ nú mǐ? É nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó acɛkpikpa gbɛ̀ ɔ tɔn lɛ wu, bo nɔ lɛ́ zɔ́n bɔ akpàkpà nɔ sɔ́ mǐ dó kúnnuɖiɖezɔ́ mǐtɔn wu. Mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ Jehovah ba ɖɔ mǐ ni nɔ ɖó sísí nú acɛkpikpa tò tɔn lɛ. (1 Pi. 2:17) Bɔ é nɔ ɖó nukún ɖɔ mǐ ni setónú nú sɛ́n e acɛkpikpa gbɛtɔ́ tɔn dó lɛ é bǐ, enyi ye ma t’afɔ nugbodòdó tɔn lɛ jí ǎ ɔ nɛ. (Hlɔ. 13:1-4) Amɔ̌, mǐ mɔ nukúnnú jɛ wu ɖɔ mǐ ɖó na ɖó wǔ zɔ nú gbɛ̀ ɔ, bo kún na xlɛ́ ɖɔ toxóɖɔgbɛ́ ɖě, alǒ acɛkpatɔ́ ɖě nyɔ́ nukún mǐtɔn mɛ hú ɖevo gbeɖé ó. (Jaan 17:15, 16; 18:36) Ðó mǐ tuùn nǔ e Satáan ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na sɔ́ nyikɔ ɖagbe e Jehovah ɖó é dó wà na é wutu ɔ, enɛ nɔ sísɛ́ mǐ hugǎn bɔ mǐ nɔ kplɔ́n nǔ mɛ ɖevo lɛ dó nugbǒ ɖěɖee kúnkplá Mawu mǐtɔn é wu. Mǐ nɔ gó ɖɔ nyikɔ enɛ ɖò ta mǐtɔn, bo nɔ lɛ́ zán nyikɔ ɔ, lobo nɔ tuùn ɖɔ ajɔ e é na dó mǐ ɖó wanyiyi e mǐ ɖó n’i é wutu é na hugǎn wanyiyi e è sixu ɖó nú akwɛ, alǒ nǔɖokan lɛ é flàflá tɔn.—Eza. 43:10; 1 Tim. 6:6-10.\n10-12. (a) Nɛ̌ Satáan ka sixu ko ɖó mɔ dó wlí nɔví tɔn wɛnsagun lɛ gbɔn? (b) Etɛ mɔ mɛ e wɛnsagun gègě jɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ?\n10 Satáan nɔ zán wlɛnwín e nɔ w’azɔ̌ tawun lɛ é dó wà nǔ dó gbɛtɔ́ lɛ wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é nɔ ɖó mɔ dó blɛ́ gbɛtɔ́ lɛ bonu ye ni wà nǔ lee é ba gbɔn é. Gɔ́ na ɔ, é nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na dó xɛsi ye bɔ ye na nɔ acɛ tɔn glɔ.\n11 Mǐ ni kpɔ́n lee mɔ e Satáan zán dó wlí nɔví tɔn wɛnsagun lɛ gègě na é w’azɔ̌ sɔ́ é. É ɖó na ko zán hwenu gègě bo ba dò nú ye ganji, cobo blɛ́ ye bo dɔn ye dó ahwan tɔn mɛ. Hwenu e ɖé lɛ ɖò wɛnsagun enɛ lɛ mɛ, bo jɛ mɔ ɔ mɛ lobo ɖóxó xá nyɔnu lɛ é ɔ, ye jì vǐ e nyí gbɛtɔ́ adaɖé wɛnsagun adaɖé lɛ é, bɔ ye kp’acɛ dó gbɛtɔ́ lɛ jí. (Bǐb. 6:1-4, nwt) Vlafo é nyí ali e hun nú wɛnsagun gbejimanɔtɔ́ enɛ lɛ, bɔ ye na ɖóxó xá nyɔnu lɛ é kɛɖɛ wɛ Satáan zán dó tɛ́n ye kpɔ́n ǎ, loɔ, é lɛ́ d’akpá nú ye ɖɔ ye na kp’acɛ dó gbɛtɔ́ lɛ jí. Linlin tɔn sixu ko nyí ɖɔ é na sú ali dó ‘kúnkan nyɔnu ɔ tɔn’ sín akpá e è dó é sín wìwá. (Bǐb. 3:15) Ðebǔ wɛ é na bo tlɛ nyí ɔ, Jehovah ɖó nǔ wlɛnwín enɛ lɛ bǐ nu, bɔ sìn vɔ gbɛ̀ ɔ. Enɛ sú ali dó gǎn e Satáan kpo wɛnsagun gǔfɔntɔ́ lɛ kpo dó ɖò hwenɛnu é.\nSatáan nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na ɖó mɔ nú mǐ gbɔn nǔ elɔ lɛ gblamɛ: nùblibliwiwa, è na gó lee é ma jɛxa gbɔn ǎ é kpo awovinúwiwa kpo (kpɔ́n akpáxwé 12gɔ́ ɔ kpo 13gɔ́ ɔ kpo)\n12 Etɛ lɛ nǔ enɛ e jɛ é ka sixu kplɔ́n mǐ? Ma sɔ́ nukún kpɛví dó kpɔ́n mɔ nùblibliwiwa tɔn, alǒ awovinú e ɖò cejɛnnabi mɛ é gbeɖé ó. Wɛnsagun ɖěɖee xò kpóɖó nú Satáan lɛ é ko wà sinsɛnzɔ́ ɖó kpɔ́ xá Mawu nú xwè mɔkpan. Ye ɖò ninɔmɛ ɖagbe enɛ mɛ có, gègě yetɔn ka na tɛn jlǒ nyanya lɛ bɔ ye dó ɖɔ dò. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, mǐ sixu ko sɛ̀n Mawu nú xwè gègě ɖò tutoblonunu Mawu tɔn sín akpáxwé ayikúngban jí tɔn ɔ mɛ. Amɔ̌, è sixu ɖò ninɔmɛ gbigbɔ tɔn enɛ e mɛ́ é mɛ fɛɛ cobɔ jlǒ nyanya lɛ ka na dó ɖɔ dò ɖò ayi mɛtɔn mɛ. (1 Kɔ. 10:12) É ɖò taji tawun ɖɔ mǐ ni nɔ gbéjé ayi mǐtɔn mɛ kpɔ́n hwɛhwɛ, bo nyì alɔ nú linlin blíblí lɛ lobo ma nɔ gó lee é ma jɛxa gbɔn ǎ é ó!—Ga. 5:26; xà Kolosinu lɛ 3:5.\n13. Mɔ e nɔ w’azɔ̌ tawun é tɛ Satáan ka nɔ zán? Nɛ̌ mǐ ka sixu nyì alɔ na gbɔn?\n13 Mɔ ɖevo e Satáan nɔ zán b’ɛ nɔ kpa ɛ é wɛ nyí nǔdobiba dó nùɖoyɛswímɛ lɛ wu. Égbé ɔ, é nyí sinsɛn nùvú lɛ kɛɖɛ jí wɛ é nɔ gbɔn, bo nɔ sɔ́ nǔdobiba dó awovi lɛ wu sín jlǒ dó lanmɛ nú gbɛtɔ́ lɛ ǎ, é nɔ lɛ́ gbɔn azɔ̌xwé e nɔ sɔnǔ nú ayiɖeɖayi lɛ é jí. Fímu lɛ, ayihundida video jí tɔn lɛ kpo xójlajla sín nǔ ɖevo lɛ kpo nɔ bló bɔ awovinúwiwa nɔ cí nǔ e sɔ́ akpàkpà mɛ é ɖɔhun. Nɛ̌ mǐ ka sixu nyì alɔ nú mɔ mɔhun mɛ jijɛ gbɔn? Mǐ ɖó na ɖó nukún ɖɔ tutoblonunu Mawu tɔn na slɛ́ ayiɖeɖayi e sɔgbe é kpo ee ma sɔgbe ǎ lɛ é kpo nú mǐ ǎ. Mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ɖó na kplɔ́n ayixa mǐtɔn, b’ɛ na sɔgbe xá nugbodòdó Mawu tɔn lɛ. (Ebl. 5:14) É ɖò mɔ̌ có, mǐ na wá gbeta e nùnywɛ kpé lɛ é kɔn, enyi mǐ zán wěɖexámɛ mɛsɛ́dó Pɔlu tɔn e ɖɔ ɖɔ wanyiyi e mǐ ɖó nú Mawu é ni “yì xomɛ ganji” é ɔ nɛ. (Hlɔ. 12:9) Mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Ayiɖeɖayi e un nɔ cyan lɛ é ka nɔ xlɛ́ ɖɔ un nyí yɛmɛnúwatɔ́ wɛ à? Enyi mɛ e un nɔ kplɔ́n Biblu xá, alǒ mɛ e un nɔ yì ba kpɔ́n lɛ é mɔ ayiɖeɖayi e un nɔ cyan lɛ é ɔ, ye ka na lin ɖɔ un nɔ wà nǔ e un nɔ kplɔ́n mɛ lɛ é à?’ Bǎ e mɛ mǐ nɔ wà nǔ sɔgbe xá xó e mǐ nɔ ɖɔ lɛ é ɖó é ɔ, bǎ enɛ mɛ wɛ é na vɛwǔ nú Satáan b’ɛ na wlí mǐ dó mɔ tɔn lɛ mɛ ɖó.—1 Jaan 3:18.\nSatáan nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na dó xɛsi mǐ, gbɔn azɔ̌ mǐtɔn e acɛkpikpa lɛ nɔ gbɛ́ é, kɔgbidinúmɛ azɔ̌mɛvigbɛ́ lɛ tɔn kpo gbeklanxamɛ xwédo tɔn lɛ kpo gblamɛ (kpɔ́n akpáxwé 14gɔ́ ɔ)\n14. Nɛ̌ Satáan ka sixu tɛ́n kpɔ́n bo dó xɛsi mǐ gbɔn? Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖí xwi xá gbɔn?\n14 Gɔ́ nú mɔ ɖiɖó nú mɛ ɔ, Satáan nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na dó xɛsi mǐ bonu mǐ na gɔn gbeji nɔ nú Jehovah. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, é sixu zán acɛkpikpa lɛ bɔ ye na gbɛ́ wɛnɖagbejijlazɔ́ mǐtɔn. Alǒ é sixu lɛ́ sísɛ́ gbɛ̌ mǐtɔn lɛ ɖò azɔ̌ mǐtɔn jí, abǐ wemaxɔ mǐtɔn mɛ bɔ ye na cá nú mǐ, ɖó jlǒ e mǐ ɖó bo na zán gbɛ̀ sɔgbe xá nugbodòdó walɔ ɖagbe tɔn Biblu tɔn lɛ é wu. (1 Pi. 4:4) É sixu lɛ́ zán hagbɛ̌ xwédo mǐtɔn tɔn e ɖó linlin ɖagbe lɛ é, bɔ ye na dó kpò awakanmɛ nú mǐ dó kplé lɛ yiyi wu. (Mat. 10:36) Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖí xwi xá gbɔn? Nukɔntɔn ɔ, mǐ ɖó na ɖó nukún ɖɔ è na tɔ́n ahwan mǐ tlɔlɔ; Satáan ɖò ahwan fun xá mǐ wɛ. (Nǔɖe. 2:10; 12:17) Enɛ gudo ɔ, mǐ ɖó na kpɔ́n xó ɖaxó e ɖò atɛ jí é: Satáan ɖɔ ɖɔ hwenu e gbɛ̀ bɔkun nú mǐ é jɛn mǐ nɔ sɛ̀n Jehovah. É ɖɔ ɖɔ enyi è gbidi kɔ nú mǐ ɔ, mǐ na lɛkɔ sín Mawu gudo. (Jɔb. 1:9-11; 2:4, 5) Gudo tɔn ɔ, mǐ ɖó na ganjɛ Jehovah wu, bo na mɔ hlɔnhlɔn dó xó taji e ɖò atɛ jí é wu. Flín ɖɔ é kún na jó mǐ dó gbeɖé ó.—Ebl. 13:5.\nDOGBÓ TƐ LƐ HLƆNHLƆN SATÁAN TƆN KA ÐÓ?\n15. Satáan sixu hɛn mǐ gannugánnú bɔ mǐ na wà nǔ e ma jló mǐ ǎ é wɛ à? Tinmɛ.\n15 Satáan sixu hɛn gbɛtɔ́ lɛ gannugánnú bonu ye na wà nǔ e ma jló ye ǎ lɛ é ǎ. (Ja. 1:14) Mɛ gègě nɔ nɔ vi mɛ bo nɔ wà nǔ sɔgbe xá linlin Satáan tɔn. Amɔ̌, enyi ye kplɔ́n nugbǒ ɔ gudo ɔ, ye mɛ ɖokpo ɖokpo nɔ sɔ́ mɛ e ye na sɛ̀n é. (Mɛ. 3:17; 17:30) Enyi mǐ kanɖeji bo na wà jlǒ Mawu tɔn ɔ, Satáan sixu wà nǔ ɖebǔ bo xò gbeji e mǐ ɖè nú Mawu é yí ǎ.—Jɔb. 2:3; 27:5, nwt.\n16, 17. (a) Dogbó ɖevo tɛ lɛ Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo ka ɖó? (b) Etɛwu mǐ ma ka ɖó na ɖi xɛsi bo gɔn ɖɛ xò dó jǐ sɛ́dó Jehovah ǎ?\n16 Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo lɛ́ ɖó dogbó ɖevo lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, fí ɖebǔ ɖò Biblu mɛ bo xlɛ́ ɖɔ ye sixu tuùn nǔ e ɖò linlin alǒ ayi mɛɖé tɔn mɛ é ǎ. Jehovah kpo Jezu kpo kɛɖɛ wɛ ɖó nǔwukpikpé enɛ bɔ Biblu xlɛ́. (1 Sam. 16:7; Mak. 2:8) Bɔ enyi mǐ ɖɔ xó dó jǐ alǒ xoɖɛ dó jǐ ɔ ka ló? Mǐ ɖó na ɖi xɛsi ɖɔ Satáan kpo awovi tɔn lɛ kpo sixu sè ɖɛ mǐtɔn bo sɔ́ dó wà nǔ na wɛ à? Xósin ɔ wɛ nyí eǒ. Etɛwu? Mǐ nɔ ɖi xɛsi bo nɔ gɔn azɔ̌ ɖagbe lɛ wà ɖò sinsɛnzɔ́ Jehovah tɔn mɛ, ɖó Awovi sixu mɔ mǐ kpowun wutu ǎ. Ðò ali ɖokpo ɔ nu ɔ, mǐ na ɖi xɛsi bo gɔn ɖɛ xò dó jǐ ɖó Awovi táa sè wutu ǎ. Nugbǒ ɔ, kpɔ́ndéwú mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn e xoɖɛ dó jǐ lɛ é tɔn gègě ɖò Biblu mɛ, nǔ ɖě ka xlɛ́ ɖɔ mɛ enɛ lɛ ɖi xɛsi ɖɔ Awovi táa sè ɖɛ yetɔn lɛ ǎ. (1 Axɔ. 8:22, 23; Jaan 11:41, 42; Mɛ. 4:23, 24) Enyi mǐ wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo ɖɔ xó, lobo lɛ́ wà nǔ sɔgbe xá jlǒ Mawu tɔn ɔ, mǐ sixu kudeji ɖɔ Jehovah kún na na tɛn Awovi b’ɛ na wà nǔ e na hɛn nǔ gblé dó mǐ wu sɔyi é ɖě ó.—Xà Ðɛhan 34:8.\n17 É byɔ ɖɔ mǐ ni tuùn kɛntɔ́ mǐtɔn, amɔ̌, xɛsi ɖó na ɖi mǐ dó wǔ tɔn ǎ. Kpo alɔdo Jehovah tɔn kpo ɔ, gbɛtɔ́ hwɛhutɔ́ lɛ sixu ɖu ɖò Satáan jí. (1 Jaan 2:14) Enyi mǐ huzu kpannukɔn ɛ ɔ, é na hɔn yì zɔ nú mǐ. (Ja. 4:7; 1 Pi. 5:9) É cí ɖɔ mɛ winnyawinnya lɛ gbé nya wɛ Satáan ɖè hugǎn ɖɔhun. Etɛ ye ka sixu bló tawun bo gbí dɔn ɖò Awovi nukɔn? Xota e bɔ d’ewu é na na xósin nú nùkanbyɔ enɛ.\n^ akpá. 2 Biblu ɖɔ wɛnsagun ɖé lɛ sín nyikɔ. (Hwɛ. 13:18; Dan. 8:16; Luk. 1:19; Nǔɖe. 12:7) Ðó Jehovah na nyikɔ sunví lɛ ɖokpo ɖokpo wutu ɔ (Ðɛh. 147:4), é sɔgbe bɔ è na ɖɔ ɖɔ wɛnsagun lɛ bǐ kaka jɛ ee wá huzu Satáan é jí ɖó nyikɔ yeɖesunɔ tɔn lɛ.\n^ akpá. 3 Ðò gbè dòdó lɛ mɛ ɔ, azɔn 18 géé jɛn è mɔ tɛnmɛ-nyikɔ Satáan ɔ ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Ebléegbe Mɛ É mɛ, bo ka mɔ ɖò Akpáxwé Biblu Tɔn E È Wlan Dó Glɛkigbe Mɛ É mɛ azɔn 30 jɛji.


Nylɔ-Ylɔ-Ví Pɔlu Tɔn Nyí Akɔnkpantɔ́ | Kplɔ́n Vǐ Towe Lɛ\nDɔnkpɛvu ɖé hwlɛn nylɔ tɔn gán, bɔ mǐ na kplɔ́n nǔ dó wutu tɔn. Pɔlu wɛ nyí nylɔ ɔ. Mǐ tuùn dɔnkpɛvu ɔ sín nyikɔ ǎ, amɔ̌, é wà akɔnkpinkpan sín nǔ ɖaxó ɖé. A ka jló na sè nǔ e é wà é à?—\nPɔlu ɖò ganmɛ ɖò Jeluzalɛmu. È wlí i, ɖó é ɖò nǔ kplɔ́n mɛ dó Jezu wu wɛ. Mɛ nyanya ɖé lɛ gbɛ́ wǎn nú Pɔlu, enɛ wu ɔ, ye bla gbě tɔn. Ye ɖɔ: ‘Mǐ ni byɔ ahwangán ɖaxó ɔ ɖɔ é ni ɖɔ nú sɔja tɔn lɛ, bonu ye ni kplá Pɔlu wá hwɛ nukɔn. Mǐ na hwla mǐɖee dó ali ɔ kpá, bɔ enyi Pɔlu jɛ finɛ ɔ, mǐ na hu i!’\nNylɔ-ylɔ-ví Pɔlu tɔn ɖɔ gbě e è bla dó Pɔlu wu é nú é kpo ahwangán ɖaxó ɔ kpo\nNylɔ-ylɔ-ví Pɔlu tɔn sè gbě e ye bla é. Etɛ é ka bló? É yì gankpa ɔ mɛ bo ɖɔ nú Pɔlu. Tlolo ɔ, Pɔlu ɖɔ n’i ɖɔ é ni yì ɖɔ nú ahwangán ɖaxó ɔ. É ka na bɔwǔ nú nylɔ-ylɔ-ví Pɔlu tɔn, bɔ é na ɖɔ xó ɔ nú ahwangán ɖaxó ɔ à?— Eǒ, ɖó ahwangán ɖaxó ɔ nyí mɛ nukúnɖeji ɖé. Amɔ̌, Pɔlu sín nylɔ-ylɔ-ví ɔ kpàn akɔ́n bo ɖɔ xó ɔ nú ahwangán ɖaxó ɔ.\nAhwangán ɖaxó ɔ tuùn nǔ e é ɖó na wà é. É fɔ sɔja 500 mɔ̌, bo ɖɔ nú ye ɖɔ ye ni kplá Pɔlu sɔyi Sezalee zǎn enɛ ɔ mɛ. Pɔlu ka gán à?— Ɛɛn, mɛ nyanya lɛ kpéwú bo hu i ǎ! Gbě e ye bla é wà azɔ̌ ǎ.\nEtɛ tàn enɛ ɔ ka kplɔ́n we?— Hwiɖesu hɛn ɔ, a na kpàn akɔ́n Pɔlu sín nylɔ-ylɔ-ví ɖɔhun. Mǐ ɖó na kpàn akɔ́n hwenu e mǐ ɖò xó Jehovah tɔn ɖɔ nú mɛ ɖevo lɛ wɛ é. A ka na ɖó akɔnkpinkpan, bo na kpó ɖò xó Jehovah tɔn ɖɔ wɛ à?— Enyi a bló mɔ̌ ɔ, a sixu hwlɛn mɛɖé lɛ gán.\nMatie 24:14; 28:18-20\n1 Timɔtée 4:16\nGbě tɛ mɛ nyanya ɖé lɛ ka bla dó Pɔlu wu?\nEtɛ nylɔ-ylɔ-ví Pɔlu tɔn ka wà? Etɛwu é ka nyí akɔnkpinkpan sín nǔ?\nNɛ̌ a ka sixu kpàn akɔ́n nylɔ-ylɔ-ví Pɔlu tɔn ɖɔhun gbɔn?


Etɛ Un ka Ðó Na Tuùn Dó Fɔtóo Mímá Gbɔn Ɛntɛnɛti Jí Wu? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Kazakh Kazakh (Arabe) Kikamba Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndau Népali Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tsonga Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tzotzil Ukraine-Gbè Vegbe Vietnam-Gbè Xhosa Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nMǐ ni ɖɔ ɖɔ a yí gbɔjɛ, bo ɖò vivǐ tɔn ɖu wɛ tawun, lobo jló na ɖɔ xó nú xɔ́ntɔn towe lɛ d’ewu! Nɛ̌ a ka na bló gbɔn? A na\nsɛ́ wema dó ye mɛ ɖokpo ɖokpo gbɔn pósu wɛ à?\nwlan nǔ gbɔn Ɛntɛnɛti jí sɛ́dó xɔ́ntɔn towe lɛ bǐ wɛ à?\nbɛ́ fɔtóo lɛ ɖó Ɛntɛnɛti jí wɛ à?\nHwenu e gǎn’páa towe lɛ ɖó xwè towe é ɔ, “A” ɔ wɛ na ko nyí ali ɖokpo e ɖè é.\nHwenu e mɛjitɔ́ towe lɛ ɖó xwè towe é ɔ, “B” ɔ wɛ na ko nyɔ́ zán.\nÉgbé ɔ, “C” ɔ wɛ mɛ winnyawinnya e ali hun na bɔ ye na zé fɔtóo lɛ ɖó Ɛntɛnɛti jí lɛ é gegě nɔ zé. Kabǐ? Enyi mɔ̌ ɔ, xóta elɔ na d’alɔ we bɔ a na nyi alɔ nú mɔ ɖé lɛ.\nÐagbe tɛ lɛ ka ɖ’emɛ?\nNyanya tɛ lɛ ka ɖ’emɛ?\nÉ nɔ ɖu táan ǎ. “Enyi un yì ɖisa bǔnɔ ɖé alǒ un zán hwenu taji ɖé kpo xɔ́ntɔn lɛ kpo ɔ, akpakpa nɔ sɔ́ mì dó fɔtóo ɖěɖee mǐ ɖè lɛ é mímá wu.”—Melanie.\nÉ sɔgbe. “É bɔwǔ tawun ɖɔ má kpɔ́n fɔtóo ɖěɖee xɔ́ntɔn ce lɛ zé ɖó Ɛntɛnɛti jí lɛ é hú ɖɔ má sɛ́ wema dó ye gbɔn Ɛntɛnɛti jí dó tuùn lee nǔ lɛ ɖò yiyi gbɔn wɛ nú ye é.”—Jordan.\nÉ nɔ d’alɔ mɛ bɔ è nɔ ɖò kpɔ́. “Xɔ́ntɔn ce kpo hɛ̌nnumɔ ce ɖé lɛ kpo ɖò zɔ tawun dó mì. Nú ye zé fɔtóo yetɔn lɛ ɖó Ɛntɛnɛti jí ɔ, un nɔ kpɔ́n hwɛhwɛ, b’ɛ nɔ cí ɖɔ un ɖò ye mɔ wɛ gbè bǐ gbè ɖɔhun.”—Karen.\nA sixu zé ayijayǐmɛninɔ towe ɖó axɔ́ nu. Enyi kameláa towe ɖó nǔ e nɔ dó gesí fí e è ɖè tlɔlɔ é ɔ, fɔtóo ɖěɖee a zé ɖó Ɛntɛnɛti jí lɛ é sixu lɛ́vɔ ɖè nǔ ɖevo lɛ xlɛ́ hú nǔ e a lin é. Tɛn Ɛntɛnɛti tɔn Digital Trends ɖɔ: “Enyi è sɔ́ fɔtóo kpo nǔ ɖevo kpo e nɔ dó gesí fí e è ɖè pɛ́pɛ́pɛ́ lɛ é ɖó Ɛntɛnɛti jí ɔ, gbɛtɔ́ ayi baɖabaɖanɔ ɖěɖee ɖó nǔnywɛ xwitixwiti sín azɔ̌wanú agbɔ̌nnɔ ɖé lɛ é sixu tuùn fí e mǐ ɖè é.”\nNǔgbo ɔ, nǔ e nɔ ɖu ayi mɛ nú alǎnnúwatɔ́ ɖé lɛ hugǎn é wɛ nyí ɖɔ a ni ma ɖò xwégbe ó. Digital Trends ɖɔ ɖò gbeɖiɖó tɔn ɖevo mɛ ɖɔ jaguda atɔn gbà xwé 18, hwenu e mɛɖebǔ ma ɖò xwégbe ǎ é. Nɛ̌ ye ka nɔ wà gbɔn bo nɔ tuùn ɖɔ mɛɖebǔ kún ɖò xwégbe ó? Ye nɔ yì Ɛntɛnɛti jí bo nɔ cɔ́ nǔwiwa mɛ e ɖò xwè lɛ gbè lɛ é tɔn, wlɛnwín ɖé wɛ bɔ è nɔ ylɔ́ ɖɔ cybercasing; é wɛ ye zán bo fin nǔ e akwɛ tɔn hú ɖɔ̌la Amɛlika tɔn 100 000 é na.\nA sixu wá yì tɔ́n jɛ nǔ gblégblé jí. Mɛɖé lɛ tíìn bo ɖó winnya ɖebǔ ǎ, bo nɔ sɔ́ nǔ e ye vɛ́ ko mɔ lɛ é bǐ ɖó Ɛntɛnɛti jí bonu gbɛ̀ ɔ na kpɔ́n. Ðyɔvǐ ɖé nɔ nyí Sarah bo ɖɔ: “Nú a ɖisa gbɔn mɛ e a ma tuùn ǎ é sín kɔ́ntu mɛ ɔ, tagba nɔ wá. É nɔ cí ɖɔ è ɖò sà ɖi gbɔn toxo e ma má mɛ ǎ é ɖé mɛ wɛ, ɖiɖe tò tɔn ɖé mɛvo ɖɔhun. A na ɖibla wá xwetɔ́n ɖò fí e ma jló we ǎ é jɛn wɛ.”\nA sixu gú hwenu towe. Ðyɔvǐ e nɔ nyí Yolanda é ɖɔ: “É bɔwǔ ɖɔ è ni ɖò fɔtóo yaɖeyaɖe e mɛ ɖevo lɛ sɔ́ ɖó Ɛntɛnɛti jí lɛ é kpɔ́n wɛ. É sixu wá jɛ bɔ a na nɔ ɖè alokan towe tɔ́n bléblé, bo na dó kpɔ́n nǔ yɔyɔ̌ e ye má lɛ é kpowun.”\nEnyi a ɖó kɔ́ntu e nɔ má fɔtóo kpé é ɖé ɔ, a ɖó na nɔ cɔ́ hwiɖée\nMɛ winnyawinnya e nɔ nyí Samantha é dó zǒgbe jí. É ɖɔ: “Un ɖó na ɖè kan kpò nú táan nabi e un nɔ zán ɖò nɔtɛn enɛ lɛ jí é. Enyi a ɖó kɔ́ntu e nɔ má fɔtóo kpé é ɖé ɔ, a ɖó na nɔ cɔ́ hwiɖée tawun.”\nKánɖeji bá hɔn nú nǔ ɖěɖee na wà nǔ dó wǔ towe lɛ é. Biblu ɖɔ: “Un jló na ɖó alɔ ɖò nǔ e ma nyɔ́ ǎ é ɖě mɛ gbeɖé ǎ.”—Ðɛhan 101:3.\n“Un nɔ kpɔ́n fɔtóo mɛ ɖěɖee nyí xɔ́ntɔn ce lɛ é tɔn hwɛhwɛ, enyi un wá ɖ’ayi wu ɖɔ nǔ e sɔ́ ɖ’eji wɛ ye ɖè lɛ é kún sɔ́ ɖò gbè sɔ wɛ ó ɔ, un nɔ lɛkɔ sín ye gudo.”—Steven.\nNyi alɔ nú nǔwaɖókpɔ́ xá mɛ e kpo hwi kpo ma ɖi nǔ nú nǔ ɖokpo ɔ ǎ lɛ é é, ɖó ye sixu wà nǔ dó walɔ ɖagbe towe lɛ wu. Biblu ɖɔ: “Mi ma blɛ́ miɖée ó: “Gbɛ̌ nyanya lɛ ɔ, walɔ ɖagbe e è ɖó ɔ wɛ ye nɔ hɛn gblé.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:33.\n“Ma nɔ na nyikɔ nú fɔtóo ɖěɖee è má lɛ é kpowun ɖó mɛ gegě yí wǎn na wutu ó. Hwɛhwɛ ɔ, finɛ wɛ a sixu xò gò xó gblégblé lɛ, fɔtóo e nɔ ɖè mɛ̌ xlɛ́ é, kpodo nǔmasɔgbe ɖevo lɛ kpo ɖè.”—Jessica.\nNɔ ɖó dogbó nú táan nabi e a na zán dó kpɔ́n fɔtóo lɛ ɖò Ɛntɛnɛti jí é kpo hwenu e a na nɔ zé fɔtóo lɛ ɖó Ɛntɛnɛti jí é kpo. Biblu ɖɔ: “Hǔn mi bo cɔ́ miɖée ganji dó gbɛ̀ e zán wɛ mi ɖè ɔ wu. Mi ma zán gbɛ̀ mitɔn xlonɔ ɖɔhun ó; loɔ, mi zán gbɛ̀ mitɔn nǔnywɛtɔ́ ɖɔhun. Mi hwlɛndo hwenu lɛ, bo wà nǔ.”—Efɛzinu lɛ 5:15, 16.\n“Un nɔ xwedó mɛ ɖěɖee nɔ zé fɔtóo ɖó Ɛntɛnɛti jí kɔn nyi kpɔ́ lɛ é ǎ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mɛɖé yì xuta, bo sɔ́ fɔtóo hǔnmɛ ɖokpo ɔ 20 mɔ̌ ɖó Ɛntɛnɛti jí. Aní ò! É nɔ byɔ táan gegě cobɔ è na kpɔ́n fɔtóo enɛ lɛ bǐ!”—Rebekah.\nMɔ nǔ jɛ wu ɖɔ fɔtóo ɖěɖee a nɔ zé ɖó Ɛntɛnɛti jí lɛ é kún na ɖexlɛ́ ɖɔ hwi wɛ sɔ lě ó. Biblu wlantɔ́ Pɔlu ɖɔ: “Un ɖò ɖiɖɔ nú mi mɛ ɖokpo ɖokpo wɛ ɖɔ mɛɖé ni ma nɔ mɔ éɖée zɛ nǔ e é nyí ɔ wu ɖò linlin éɖesunɔ tɔn mɛ ó.” (Hlɔmanu lɛ 12:3) Ma lin ɖɔ fɔtóo towe lɛ kpo nǔ e a nɔ wà bo nɔ zé ɖó Ɛntɛnɛti jí lɛ é kpo na dɔn xɔ́ntɔn towe lɛ ó.\n“Mɛ gegě nɔ ɖò fɔtóo e mɛɖesunɔ nɔ ɖè nú mɛɖée é sɔ́ ɖó Ɛntɛnɛti jí wɛ magbokɔ. Nú xɔ́ntɔn jɛn mǐ nyí hǔn, un ko tuùn lee a cí é, é sɔ́ byɔ ɖɔ ma ɖò fɔtóo towe mɔ wɛ sɔmɔ̌ ǎ!”—Allison.\n“Un zé kɔ́ntu ce ɖó alɔkpa ɖé bɔ mɛɖebǔ sixu kpɔ́n nǔ ce lɛ kpowun ǎ. Cobonu mɛɖebǔ na kpɔ́n nǔ ce lɛ ɔ, un ɖó na tuùn i ganji hwɛ̌, bo na nɔ vo dó ɖɔ xó xá ɛ tlɔlɔ.”—Cheyenne.\n“Cobonu un na má fɔtóo lɛ ɔ, un nɔ kanbyɔ nyiɖée hwɛhwɛ ɖɔ: ‘Mɛ lɛ bǐ ka sixu kpɔ́n à? É ka na wà nǔ dó mɛ wu ɖò ali ɖé lɛ nu wɛ à? É ka na wá vɛ́ nú mì ɖɔ un má fɔtóo elɔ wɛ à?’”—Eliana.\nZun Xɔ́ntɔn Ðò Ɛntɛnɛti Jí kpo Nǔnywɛ Kpo\nÐè ayi ɖ’ayǐ bo lɛ́ nɔ ayijayǐ mɛ hwenu e a ɖò kannu xá xɔ́ntɔn towe lɛ ɖò Ɛntɛnɛti jí é.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Etɛ Un ka Ðó Na Tuùn Dó Fɔtóo Mímá Gbɔn Ɛntɛnɛti Jí Wu?\nijwyp xota 67