Nɛ̌ Un ka Sixu Nyi Alɔ nú Linlin Masɔgbe lɛ Ðiɖó Gbɔn? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abkhaze Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Belize Kriol Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hindi (Roman) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kannada Kazakh Kazakh (Arabe) Kikamba Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luo Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Maya Mongolie-Gbè Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Népali Niue-Gbè Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Tagalog Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Télougou Thaï Tigrinya Tojolabal Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Valencian Vegbe Vietnam-Gbè Waray-Waray Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nEtɛ a ka nɔ lin dó hwiɖée wu?\nEtɛwu é ka ɖò taji?\nXà nǔ dó lee a sixu ɖó linlin e sɔgbe é gbɔn é jí\nNukúnɖiɖó Nǔ Ðagbe Hwebǐnu\n“Un nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ ɖó awǎjijɛ bo lɛ́ vo lee un kpéwú gbɔn é. Un nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na nɔ ko nǔ bo lɛ́ ɖó awǎjijɛ gbè bǐ gbè.”—Valérie.\nLinlin Nyanya Ðiɖó Dó Sɔgudo Wu\n“Enyi nǔ ɖagbe ɖé jɛ hweɖebǔnu ɔ, nǔ nukɔntɔn e un nɔ lin é wɛ nyí ɖɔ nǔ sixu nyí mɔ̌ ǎ.”—Rebecca.\n“Nukúnɖiɖó nǔ ɖagbe hwebǐnu nɔ zɔ́n bɔ enyi nǔ ɖagbe ma jɛ ǎ ɔ, è nɔ flú, bɔ enyi è ka nɔ lɛ́ ɖó linlin nyanya dó sɔgudo wu ɔ, è nɔ ɖó awǎjijɛ ǎ. Jlɛ̌jininɔ nɔ zɔ́n bɔ un nɔ mɔ nǔ lɛ lee ye ɖè gbɔn nǔgbo nǔgbo é.”—Anna.\nBiblu ɖɔ ɖɔ “mɛ e awǎjijɛ gɔ́ ayi mɛ na é nɔ ɖò agɔ̌ ɖu wɛ hwebǐnu.” (Nǔnywɛxó 15:15, nwt) Nǔgbo ɔ, mɛ ɖěɖee nɔ nyi alɔ nú linlin masɔgbe e ma ɖò dandan ǎ lɛ é, bo nɔ tɛ́n kpɔ́n bá mɔ nǔ ɖagbe e ɖò nǔ lɛ mɛ é nɔ ɖó awǎjijɛ hwɛhwɛ. Ye nɔ lɛ́ ɖibla ɖó xɔ́ntɔn gegě. È na ɖɔ ɔ, enyi mɛɖé nɔ blawǔ bɔ linlin masɔgbe lɛ ɖó wɛ jɛn é nɔ ɖè hwebǐnu ɔ, é na mɔ mɛ nabi ɖé dó éɖée wǔ ǎ.\nAmɔ̌, enyi a na bo tlɛ nɔ ɖó nukún nǔ ɖagbe hwebǐnu ɔ, gbɛmɛ tagba ɖé lɛ tíìn bɔ a sixu xógló ǎ. Kpɔ́ndéwú ɖé lɛ ɖíe:\nA sixu sè ahwan, wɔ̌nxixogbɛwu, dǎnúwiwa sín xó lɛ ɖò ɖɔnúese lɛ mɛ.\nÉ sixu byɔ ɖɔ a ni ɖí xwi xá tagba xwédo tɔn lɛ.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ a ɖó gǎnmaɖó hwiɖesunɔ tɔn lɛ bo ɖó na ɖu ɖò ye jí.\nXɔ́ntɔn ɖé sixu wà nǔɖe alǒ ɖɔ nǔɖe b’ɛ vɛ́ nú we.\nMa ɖɔ emi na myɔ nukún dó tagba enɛ lɛ, alǒ sɔ́ ayi towe bǐ dó ye jǐ kaka bo blawǔ bǐ ó, é nyɔ́ wà hǔn, tɛ́n kpɔ́n bo nɔ ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é dó ye wu. Linlin e ɖò jlɛ̌ jí é ɖiɖó na d’alɔ we bɔ a na nyi alɔ nú linlin masɔgbe lɛ, bɔ a na lɛ́ yí gbè nú gbɛmɛ tagba lɛ cobɔ awakanmɛ ka na kú we zɛ xwé wu ǎ.\nA sixu ɖí xwi xá gbɛmɛ tagba e cí jɔhɔn syɛnsyɛn ɖɔhun lɛ é, bo ɖeji ɖɔ hwesivɔ na lɛ́vɔ wá hun\nNɔ ɖó linlin e sɔgbe é dó gǎnmaɖó towe lɛ wu.\nBiblu ɖɔ: “Gbɛtɔ́ hwɛjijɔnɔ e nɔ wà ɖagbe bo ma nɔ hu hwɛ ǎ é ɖokpo géé tíìn ɖò ayikúngban jí fí ǎ.” (Nǔnywɛtɔ́xó 7:20) Nǔwanyido towe lɛ nɔ xlɛ́ ɖɔ a kún xɔ akwɛ ó ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ xlɛ́ kpowun ɖɔ gbɛtɔ́ wɛ nú we.\nLee a sixu ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é gbɔn é: Tɛ́n kpɔ́n bo nɔ jla nǔwanyido towe lɛ ɖó, amɔ̌, ma ɖó nukún ɖɔ emi na huzu mɛ maɖóblɔ̌ ó. Dɔnkpɛvu e nɔ nyí Caleb é ɖɔ: “Un nɔ lɔn bonu ayi sísɔ́ dó nǔwanyido ce lɛ jí zɛ xwé wu ni gbɔjɔ awakanmɛ nú mì ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, un nɔ tɛ́n kpɔ́n bɔ nǔwanyido ce lɛ nɔ kplɔ́n nǔ mì, bɔ mɔ̌ mɛ ɔ, un nɔ ba ali ɖěɖee nu un sixu kpɔ́n te d’eji ɖè lɛ é.”\nMa nɔ jlɛ́ hwiɖée dó mɛ ɖevo lɛ wu ó.\nBiblu ɖɔ: “Mǐ ni ma nyí goyitɔ́ ó; mǐ ni ma nɔ dó xomɛsin xomɛ nú mǐɖée ó; mǐɖée nú ni ma nɔ sù mǐɖée nukúnmɛ ó.” (Galatinu lɛ 5:26) Enyi a mɔ fɔtóo ɖěɖee xɔ́ntɔn towe lɛ ɖè ɖò nǔwiwa ɖé lɛ tɛnmɛ, bɔ ye ma ka ylɔ́ we dó tɛn yetɔn mɛ ǎ lɛ é ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè lɛ é jí ɔ, é sixu zɔ́n bɔ akpɔ ɖó we, bɔ a lɛ́ flú. Enɛ sixu zɔ́n bɔ a na sɔ́ xɔ́ntɔn vívɛ́ towe lɛ dó mɔ kɛntɔ́ towe gudogudo tɔn lɛ na.\nLee a sixu ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é gbɔn é: Tuùn ɖɔ è kún sixu ylɔ́ we dó mɛkplékpɔ́mɛ núwiwa lɛ bǐ tɛnmɛ ó. Gɔ́ na ɔ, fɔtóo e a mɔ ɖò tɛn ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè lɛ é nɔ ɖɔ doyidoslɔ́ nǔ e jɛ lɛ é bǐ tɔn ǎ. Alexis ee nyí mɛ winnyawinnya ɖé é ɖɔ: “Nǔ ɖěɖee nyɔ́ hugǎn ɖò mɛ lɛ sín gbɛzán mɛ é kɛɖɛ wɛ ye nɔ sɔ́ ɖó tɛn ɛntɛnɛti tɔn e jí è nɔ zun xɔ́ntɔn ɖè lɛ é jí hwɛhwɛ. Hwɛhwɛ ɔ, ye nɔ sɔ́ nǔ e ma nɔ sɔ́ akpakpa mɛ sɔmɔ̌ ǎ lɛ é dó ye jí ǎ.”\nNɔ xò fífá kan, taji ɔ, ɖò xwédo towe mɛ.\nBiblu ɖɔ: “Enyi mi kpéwú hǔn, mi tɛ́n kpɔ́n gbɔn alɔkpa bǐ mɛ lee mi kpéwú gbɔn é, bo nɔ fífá mɛ.” (Hlɔmanu lɛ 12:18) A sixu ɖ’acɛ dó nǔ e mɛ ɖevo lɛ nɔ wà é bǐ jí mlɛ́mlɛ́ ǎ, loɔ, a sixu ɖ’acɛ dó nǔ e hwiɖesunɔ nɔ wà lɛ é jí. A sixu jló bo nɔ nɔ fífá mɛ xá mɛ lɛ.\nLee a sixu ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é gbɔn é: Kánɖeji bo ma nɔ gɔ́ sò nú tagba e ɖò xwédo ɔ mɛ lɛ é ó, loɔ, tɛ́n kpɔ́n bo nɔ xò fífá kan ɖò xwédo ɔ mɛ lee a nɔ bló gbɔn xá xɔ́ntɔn towe lɛ é ɖɔhun. Melinda ee nyí mɛ winnyawinnya ɖé é ɖɔ: “Mɛɖebǔ nyí mɛ maɖóblɔ̌ ǎ, é lín oo, é yá oo ɔ, è na wà nǔɖe b’ɛ na vɛ́ nú mɛ jɛn wɛ. Enyi nǔ mɔhun jɛ ɔ, mǐ na xò fífá kan alǒ gbɔ ɔ, é kpó ɖò mǐ sí.”\nNǔ ni nɔ sù nukún towe mɛ.\nBiblu ɖɔ: “Mi tuùn nǔ e Mawu wà nú mi ɔ n’i.” (Kolosinu lɛ 3:15) Enyi nǔ nɔ sù nukún towe mɛ ɔ, é na d’alɔ we bɔ a na nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ ɖagbe lɛ jí ɖò gbɛzán towe mɛ, é na nyí dó nǔ ɖěɖee é cí ɖɔ ye kún nyɔ́ ganji ó lɛ é jǐ ǎ.\nLee a sixu ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é gbɔn é: Nɔ ɖ’ayi tagba towe lɛ wu, amɔ̌, ma nɔ wà nǔ cí ɖɔ nǔ ɖagbe ɖebǔ kún nɔ jɛ ɖò gbɛzán towe mɛ ó ɖɔhun ó. Rebecca ee nyí mɛ winnyawinnya ɖé é ɖɔ: “Un nɔ wlan nǔ ɖagbe e jɛ ɖò gbɛzán ce mɛ é ɖé dó wema kpɛví e mɛ un nɔ wlan kpáxó ce lɛ dó é ɖé mɛ gbè bǐ gbè. É nɔ flín mì ɖɔ enyi nǔ lɛ na bo ma ɖò yiyi wɛ ganji ǎ ɔ, un nɔ ɖó nǔ ɖagbe e jí un na lin tamɛ dó lɛ é hwebǐnu.”\nKpɔ́n xɔ́ntɔn towe lɛ bo cyan.\nBiblu ɖɔ: “Gbɛ̌ nyanya lɛ ɔ, walɔ ɖagbe e è ɖó ɔ wɛ ye nɔ hɛn gblé.” (1 Kɔlɛntinu lɛ 15:33) Enyi a nɔ zán hwenu xá mɛ ɖěɖee nɔ ɖɔ slamɛ mɛ wu lɛ é ɔ, linlin masɔgbe yetɔn lɛ na wà nǔ dó wǔ we.\nLee a sixu ɖó linlin e ɖò jlɛ̌ jí é gbɔn é: Enyi xɔ́ntɔn towe lɛ ɖò wuvɛ̌ syɛnsyɛn lɛ mɔ wɛ ɔ, ye sixu blawǔ alǒ nɔ linkpɔ́n mɛ nú táan ɖé. Nɔ gudo nú ye, amɔ̌, ma lɔn nú wuvɛ̌ yetɔn lɛ d’azɔn hwi lɔ ó. Ðyɔvǐ e nɔ nyí Michelle é ɖɔ: “Mǐ ɖó na nɔ dó gbɛ̌ xá mɛ ɖěɖee nǔɖe ma nɔ nyɔ́ ɖò nukún yetɔn mɛ gbeɖé ǎ lɛ é kɛɖɛ ǎ.”\nMǐ ɖò gbɛ̀ nɔ wɛ ɖò hwenu e Biblu ylɔ́ ɖɔ “hwenu vɛwǔ lɛ” é mɛ. (2 Timɔtée 3:1) Ðó tagba sukpɔ́ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ wutu ɔ, é nɔ vɛwǔ nú we nú a na ɖó linlin e sɔgbe é wɛ à? Xà “Etɛwu Wuvɛ̌ Mimɔ ka Sukpɔ́ Sɔmɔ̌?”\n“Enyi linlin masɔgbe lɛ wá ayi mɛ nú mì hweɖelɛnu ɔ, un nɔ wlan nǔ ɖagbe kpo nǔ nyanya kpo e ɖò ninɔmɛ ɔ mɛ lɛ é ɖ’ayǐ. Enɛ nɔ d’alɔ mì bɔ un nɔ ɖó linlin e sɔgbe é dó ninɔmɛ ɔ wu, un nɔ sɔ́ lee nǔ cí nú mì é dó kpɔ́n na ǎ. Ninɔmɛ e è tlɛ mɔ ɖɔ é nyla é ɖé sixu ɖó nǔ ɖagbe ɖevo lɛ.”—Emma.\n“Enyi un ɖó linlin masɔgbe lɛ ɔ, un nɔ ba ali e nu un sixu d’alɔ mɛɖé alǒ wà nǔɖe nú mɛ ɖevo lɛ ɖè é. Jezu ɖɔ ɖɔ nǔnamɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mɛ, bɔ enyi un na nǔ mɛ ɖevo lɛ hweɖebǔnu ɔ, un sɔ́ nɔ sɔ́ ayi ɖó linlin masɔgbe ce lɛ jí sɔmɔ̌ ǎ.”—Jesse.\nVɔ̌gbɔnji: Nɛ̌ un ka sixu nyi alɔ nú linlin masɔgbe lɛ ɖiɖó gbɔn?\nNɔ ɖó linlin e sɔgbe é dó gǎnmaɖó towe lɛ wu. Tɛ́n kpɔ́n bo nɔ jla nǔwanyido towe lɛ ɖó, amɔ̌, ma ɖó nukún ɖɔ emi na huzu mɛ maɖóblɔ̌ ó.\nMa nɔ jlɛ́ hwiɖée dó mɛ ɖevo lɛ wu ó. Enyi è ma ylɔ́ we nú mɛkplékpɔ́mɛ núwiwa ɖé ǎ hǔn, ma ɖɔ è ɖè emi kpò ó.\nNɔ xò fífá kan, taji ɔ, ɖò xwédo towe mɛ. Ma gɔ́ sò nú tagba e ko ɖò ayǐ lɛ é ó, é nyɔ́ wà hǔn, wà nǔ e wu a kpé é bǐ bo xò fífá kan.\nNǔ ni nɔ sù nukún towe mɛ. Nɔ ɖ’ayi tagba towe lɛ wu, amɔ̌, ma nɔ wà nǔ cí ɖɔ nǔ ɖagbe ɖebǔ kún nɔ jɛ ɖò gbɛzán towe mɛ ó ɖɔhun ó.\nKpɔ́n xɔ́ntɔn towe lɛ bo cyan. Zun xɔ́ntɔn xá mɛ e ma nɔ jó yeɖée dó bɔ tagba lɛ nɔ gbɔjɔ awakanmɛ nú ye ǎ lɛ é.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nɛ̌ Un ka Sixu Nyi Alɔ nú Linlin Masɔgbe lɛ Ðiɖó Gbɔn?\nijwyp xota 90


Biblu Kplɔntɔ́ lɛ Jla Wɛnɖagbe ɔ Ðò Wɛkɛ Hwan I hwenu\nJohannes Rauthe ɖò kúnnuɖegbe ɖò xwè 1920 lɛ mɛ mɔ̌\n“Un Ðò Atín Sínsɛ́n lɛ Gbɛ̀ Dó Kpa Susu nú Jehovah Na Wɛ”\n“KPLÉKPLÉ ahwan e è fun wá yì lɛ é bǐ tɔn hwɛ́n nǔtí ǎ ɖɔhun, enyi é sɔ jlɛ́ dó ahwan ɖaxó e fun wɛ è ɖè ɖò Elɔpu dìn é wu ɔ nɛ.” Mɔjɛmɛ e Atɔxwɛ (Glɛnsigbe) Zǒsun 1, 1915 tɔn na dó wɛkɛ hwan nukɔntɔn, ee wá ɖí bú tò 30 ɖò gudo mɛ é wu é nɛ. Ðó ahwan ɔ wutu ɔ, Atɔxwɛ ɖó gbè ɖɔ: “Sinsɛnzɔ́ [Axɔsuɖuto] ɔ tɔn sín nukɔnyiyi ko ɖekpo ɖó bǎ ɖé mɛ, ɖò taji ɔ, ɖò Allemagne kpo France kpo.”\nÐó ahwan baɖabaɖa e kpé gbɛ̀ ɔ mɛ bǐ é wutu ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ lɛ mɔ nukúnnú jɛ nugbodòdó e ɖɔ Klisanwun lɛ ni ma nyí gbɛ̀ ɔ tɔn ó é mɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ. É ɖò mɔ̌ có, ye kudeji bo na jla wɛnɖagbe ɔ. Wilhelm Hildebrandt jló na wà sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn, bo zɔ́n xójlawema e nɔ tɔ́n sunmɛ sunmɛ, bɔ è nɔ ylɔ ɖɔ L’Étudiant de la Bible é nabi ɖé dó Flansegbe mɛ. É wá France bo na nyí wɛnjlatɔ́ hwebǐnu tɔn wɛ ǎ, loɔ, sɔja Allemagne tɔn wɛ n’i. Mɛ enɛ e ɖò sɔja sín awu ɖé mɛ, bɔ è lin ɖɔ kɛntɔ́ ɖé wɛ n’i é jla wɛn fífá tɔn ɖé aligbɔntɔ́ France tɔn lɛ.\nWema-sɛ́dó-mɛ e è ɖetɔ́n dó Atɔxwɛ mɛ lɛ é xlɛ́ ɖɔ Biblu Kplɔntɔ́ Allemagne-nu gègě ɖevo lɛ ɖó jló bo jla wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn, hwenu e ye nyí sɔja é. Nɔví sunnu Lemke e nyí ahwanfuntɔ́ tɔ̀ jí tɔn é ɖó gbè ɖɔ emi mɔ jlǒɖotɔ́ atɔ́ɔ́n ɖò azɔ̌gbɛ́ emitɔn lɛ mɛ. É wlan ɖɔ: “É na bo tlɛ nyí ɖò tɔjihun elɔ mɛ ɔ, un ɖò atín sínsɛ́n lɛ gbɛ̀ dó kpa susu nú Jehovah na wɛ.”\nSɔja ɖé wɛ Georg Kayser nyí bo yì ahwangbenu, amɔ̌, é lɛkɔ wá é ɔ, é ko huzu Mawu nugbǒ ɔ sɛntɔ́ ɖé. Etɛ ka jɛ? É xò gò Biblu Kplɔntɔ́ lɛ sín wema ɖokpo, bo zunfan nugbǒ Axɔsuɖuto ɔ tɔn kpo ayi tɔn bǐ kpo, lobo ɖó ahwanfunfun te. Enɛ gudo ɔ, é wà azɔ̌ e ma na byɔ ɖɔ é ni zán ahwanfunnu ǎ é. Ðò ahwan ɔ gudo ɔ, é nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖé bo wà azɔ̌ enɛ kpo kanɖodonǔwu kpo nú xwè mɔkpan.\nBiblu Kplɔntɔ́ lɛ ko mɔ nukúnnú jɛ wǔ ɖiɖó zɔ nú gbɛ̀ ɔ sín xó wu mlɛ́mlɛ́ ǎ có, linlin yetɔn kpo walɔ yetɔn kpo gbɔn vo tawun dó mɛ ɖěɖee yí gbè nú ahwan lɛ é tɔn lɛ. Hwenu e toxóɖɔtɔ́ lɛ kpo sinsɛngán lɛ kpo ɖò hun jɛ dó tuto ahwanfunfun tɔn lɛ jí wɛ é ɔ, Biblu Kplɔntɔ́ lɛ jó “Gǎn fífánɔ” ɔ dó ǎ.” (Eza. 9:5) Ye mɛ ɖé lɛ nɔ zɔ nú ahwan bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ có, ye ka zunfan nùkplɔnmɛ taji e xó Biblu Kplɔntɔ́ Konrad Mörtter ɖɔ é: “Xó Mawu Tɔn zɔ́n bɔ un mɔ nǔ jɛ wu céɖécéɖé ɖɔ Klisanwun ɖé kún ɖó na hu mɛ ó.”—Tín. 20:13. *\nHans Hölterhoff zán kɛkɛví elɔ dó jla L’Âge d’Or na\nÐò Allemagne ɔ, enyi ayixa mɛɖé tɔn gbɛ́ nùɖé n’i ɔ, sɛ́n tò ɔ tɔn ɖɔ nǔ e mɛ ɔ na wà ɖó tɛn tɔn mɛ é ǎ; é ɖò mɔ̌ có, Biblu Kplɔntɔ́ 20 jɛji gbɛ́ ɖɔ emi kún na ɖ’alɔ ɖò ahwan mɛ ɖò ali ɖebǔ nu ó. Mɛɖé lɛ ɖò ye mɛ bɔ è xwè ye dó taɖunɔ lɛ hwanmɛ, ɖi Gustav Kujath; éyɛ ɔ, è sɔ́ ɛ ɖó taɖunɔxwé ɖé bo ɖó atinkɛ́n kɔ jí n’i. Hans Hölterhoff lɔmɔ̌ gbɛ́ ɖɔ emi kún na fun ahwan ó, bɔ è sɔ́ ɛ yì ganxó; ɖò finɛ ɔ, é gbɛ́ azɔ̌ e kúnkplá ahwan lɛ é bǐ. Gantɔ́cɔ́tɔ́ lɛ blá ɛ dó awu e è nɔ dó blá taɖunɔ lɛ na é mɛ, b’ɛ nɔ mɛ kaka bɔ afɔ tɔn lɛ kpo alɔ tɔn lɛ kpo bǐ kúyɛ. Hwenu e gantɔ́cɔ́tɔ́ lɛ mɔ ɖɔ enɛ kún zɔ́n bonu é lɛkɔ wá gbeta tɔn jí ó é ɔ, ye bló nǔ ɖi ye jló na hu i wɛ ɖɔhun. É ɖò mɔ̌ có, Hans nɔ gbeji kaka bɔ ahwan ɔ fó.\nNɔví ɖevo e yì ahwan ɔ lɛ é gbɛ́ ɖɔ emi kún na zán ahwanfunnu ó, lobo byɔ ɖɔ è ni ɖè azɔ̌ e ma na byɔ ahwanfunfun ǎ lɛ é nú emi. * Johannes Rauthe ɖò ye mɛ e ɖɔ mɔ̌ lɛ é mɛ, bɔ è ɖè pipángan sín azɔ̌ n’i. È ɖè dotóozɔ́ nú Konrad Mörtter kpo Reinhold Weber kpo. August Krafzig dokú ɖɔ azɔ̌ e è ɖè nú emi lɛ é kún zɔ́n bonu emi yì fí e è nɔ fun ahwan ɔ ɖè é ó. Biblu Kplɔntɔ́ enɛ lɛ kpo ɖevo lɛ kpo kudeji bo na sɛ̀n Jehovah sɔgbe xá nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e ye ɖó dó wanyiyi kpo gbejininɔ kpo wu é.\nLee Biblu Kplɔntɔ́ lɛ wà nǔ gbɔn ɖò ahwan ɔ hwenu é zɔ́n bɔ acɛkpikpa ɔ jɛ ye cɔ́ jí. Ðò xwè e bɔ d’ewu lɛ é mɛ ɔ, è dɔn Biblu Kplɔntɔ́ e ɖò Allemagne lɛ é yì hwɛ nukɔn azɔn mɔkpan, ɖó Mawuxóɖiɖɔzɔ́ yetɔn wu. Bo na dó d’alɔ ye ɔ, alaxɔ e ɖò Allemagne é ɖó azɔxɔsa e nɔ kpé nukún dó hwɛɖiɖɔ sín xó lɛ wu é ɖé ayǐ ɖò Betɛli Magdeburg tɔn.\nKpɛɖé kpɛɖé ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ jla nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e ye ɖó dó zɔ ninɔ nú gbɛ̀ ɔ wu é ɖó. Hwenu e wɛkɛ hwan wegɔ ɔ bɛ́ é ɔ, ye nɔ zɔ bǐ gbídígbídí nú ahwanxó. Enɛ wu ɔ, Acɛkpikpa Allemagne Tɔn sɔ́ ye dó ɖó kɛntɔ́, bo doya nú ye syɛnsyɛn. Amɔ̌, mǐ na ɖɔ xó dó enɛ jí ɖò xota ɖebɔdoɖewu elɔ ɖevo e na wá tɔ́n é mɛ: “Dɔkun E Ðò Nǔ Xóxó Sɛxwetɛn Mǐtɔn lɛ É”: Nǔ Xóxó Sɛxwetɛn Mǐtɔn Europe Centrale Tɔn.\n^ akpá. 7 Kpɔ́n Biblu Kplɔntɔ́ Grande-Bretagne tɔn lɛ sín tan Wɛkɛ Hwan I ɔ tɔn ɖò xota “Sọn Onú Hoho Sẹdotẹn Mítọn—Yé Nọtegli to ‘Ojlẹ Mẹtẹnpọn Tọn’ Mẹ” ɖò Atɔxwɛ (Gungbe) Nùxwásun 15, 2013 tɔn mɛ.\n^ akpá. 9 L’Aurore du Millénium (1904) Volume VI kpo Le Phare de la Tour de Sion (Janmagbe) Avivɔsun 1906 tɔn kpo ɖɔ ɖɔ è sixu wà mɔ̌. Le Phare de la Tour de Sion Zǒsun 1915 tɔn jla linlin mǐtɔn ɖó, bo ɖɔ ɖɔ Biblu Kplɔntɔ́ lɛ kún ɖó na wà ahwanzɔ́ ó. Amɔ̌, xota enɛ tɔ́n dó Janmagbe mɛ ǎ.


Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Gbɛ̀ Ninɔ Ðò Kú Gudo Wu?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Batak (Karo) Batak (Toba) Biak Bichlamar Bikol Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngangela Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tojolabal Tok Pisin Tonga-Gbè Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Zandé Zoulou Île Salomon-Gbè\nNǔ E Biblu Ðɔ Dó Gbɛ̀ kpo Kú kpo Wu É\nEe mǐ xà nùɖíɖó lɛ sín tan ɖò wema Biblu tɔn e nyí Bǐbɛ̌mɛ é mɛ é ɔ, mǐ mɔ ɖɔ Mawu ɖɔ nú sunnu nukɔntɔn, Adamu, ɖɔ: “A sixu ɖu atín e ɖò jikpá ɔ mɛ ɔ bǐ sín sínsɛ́n. Amɔ̌, atín e sín sínsɛ́n è nɔ ɖu bo nɔ tuùn nǔ ɖagbe kpodo nǔ nyanya kpo ɔ kɛɖɛ jɛn a ma na ɖu ǎ, ɖó gbè e gbè a na ɖu ɔ, a na kú.” (Bǐbɛ̌mɛ 2:16, 17) Xó enɛ e zawě bo ma gɛ́dɛ́ ǎ é xlɛ́ ɖɔ nú Adamu setónú nú gbeɖiɖe Mawu tɔn wɛ ɔ, é na kú ǎ, loɔ, é na ɖò gbɛ̀ tɛgbɛ ɖò jikpá Edɛni tɔn mɛ.\nÉ blawu ɖɔ Adamu kún setónú bá nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ó, é nyɔ́ wà ɔ, é sɔ́ jlǒ dó xò gbeɖiɖe Mawu tɔn nyì kɛ́n, bo ɖu atín sínsɛ́n e sín sɛ́n è dó é, hwenu e asì tɔn Ɛvu na ɛ é. (Bǐbɛ̌mɛ 3:1-6) Nǔ e mɛ tó tlítlí enɛ tɔ́n kɔ dó é kpó ɖò nǔ wà dó mǐ wu wɛ kaka jɛ égbé. Mɛsɛ́dó Pɔlu tinmɛ xó ɔ gbɔn lě: “Hwɛhuhu ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo géé jí wɛ é gbɔn bo wá gbɛ̀ ɔ mɛ; mɛ enɛ wɛ nyí Adamu; hwɛhuhu ɔ ka dɔn kú wá. Enɛ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú, ɖó mɛ bǐ wɛ hu hwɛ.” (Hlɔmanu lɛ 5:12) Amɔ̌, etɛ ka nyí hwɛhuhu ɔ? Etɛwu é ka dɔn kú wá?\nNǔ e Adamu wà, bo sɔ́ jlǒ dó tlitó alǒ gbà sɛ́n Mawu tɔn é wɛ nyí hwɛhuhu. (1 Jaan 3:4) Nǔ e mɛ hwɛhuhu ɔ tɔ́n kɔ dó é wɛ nyí kú, lee Mawu ko ɖɔ gbɔn nú Adamu é. Nú Adamu kpo kúnkan tɔn e na wá jɔ lɛ é kpo kpó ɖò tónú sè nú gbeɖiɖe Mawu tɔn wɛ ɔ, ye na ɖó hwɛ ɖě kɔ ǎ, ye ka na kú gbeɖé ǎ. Mawu bló gbɛtɔ́ nú é na kú ǎ, loɔ, é na nɔ gbɛ̀ wu wɛ, bo tlɛ na nɔ kaka sɔyi.\nÉ ɖò wɛn ɖɔ “gbɛtɔ́ lɛ bǐ nɔ kú” lee Biblu ko ɖɔ gbɔn é. Amɔ̌, nùɖé ɖò gbɛtɔ́ mɛ bo nɔ kpó ɖò gbɛ̀ ɖò kú gudo wɛ à? Mɛ gègě na ɖɔ ɛɛn, ɖɔ nùɖé ɖò gbɛtɔ́ mɛ bo nɔ nyí lindɔ̌n, bo kún nɔ kú ó. Enyi mɔ̌ hǔn, adingban wɛ Mawu ɖó nú Adamu nɛ. Gbɔn nɛ̌ é? Ðó, enyi nùɖé nɔ tɔ́n sín gbɛtɔ́ mɛ bo nɔ yí nɔ gbɛ̀ ɖò fí ɖevo, ɖò kú gudo hǔn, kú sɔ́ nyí bǎ e hwɛhuhu dɔn wá lee Mawu ko ɖɔ gbɔn é ǎ nɛ. Biblu ɖɔ: “Mawu sixu ɖó adingban ǎ.” (Eblée lɛ 6:18) È na ɖɔ xó nugbǒ ɔ, Satáan wɛ ɖ’adingban hwenu e é ɖɔ xó elɔ nú Ɛvu é: “Mi na kú ɖě ǎ.”—Bǐbɛ̌mɛ 3:4.\nEnɛ wɛ dɔn nùkanbyɔ elɔ wá: Enyi adingban jí wɛ nùkplɔnmɛ lindɔ̌n jɔmakú tɔn ɔ jinjɔn ɔ, etɛ ka nɔ jɛ ɖò kú gudo tawun?\nBIBLU TÍN NǓ LƐ MƐ CÉÐÉCÉÐÉ\nNùɖíɖó lɛ sín tan e ɖò Bǐbɛ̌mɛ mɛ é ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ kán kɔ́ dó mɛ gbɛtɔ́, bo fún funfún e nɔ na gbɛ̀ mɛ ɔ dó awɔntín tɔn mɛ, bɔ gbɛtɔ́ ɔ huzu mɛ gbɛɖe.” Xókwin Ebléegbe tɔn ne’phesh wɛ è lilɛ dó “mɛ gbɛɖe.”—Bǐbɛ̌mɛ 2:7.\nEnɛ wu ɔ, Biblu xlɛ́ céɖécéɖé ɖɔ è kún dá gbɛtɔ́ bɔ é ɖó lindɔ̌n jɔmakú ɖé ó. É nyɔ́ wà ɔ, gbɛtɔ́ ɖokpo ɖokpo wɛ nyí “mɛ gbɛɖe.” Enɛ wu ɔ, a sixu ba gbɔn ɖebǔ, a na mɔ xógbe “lindɔ̌n jɔmakú” ɔ ɖò wemafɔ Biblu tɔn ɖebǔ mɛ ǎ.\nBiblu ɖɔ ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ ɖó nǔ e mɛɖé lɛ nɔ ylɔ ɖɔ lindɔ̌n jɔmakú é ǎ có, etɛwu sinsɛn gègě ka nɔ kplɔ́n enɛ mɛ? Xósin ɔ kplá mǐ yì Ejipu hwexónu tɔn mɛ.\nNÙKPLƆNMƐ PAGÁWÙN TƆN ÐÉ VUN KÀN\nHérodote e nyí hwenuxó-wlantɔ́ Grèce tɔn ɖé ɖò xwè kanweko atɔ́ɔ́ngɔ J.H.M. é ɖɔ ɖɔ Ejipunu lɛ wɛ nyí “mɛ nukɔntɔn ɖěɖee jɛhun dó lindɔ̌n jɔmakú xó ɔ jí é.” È mɔ linlin lindɔ̌n jɔmakú tɔn ɔ ɖò aca Babilɔnunu hwexónu tɔn lɛ tɔn lɔmɔ̌ mɛ. Táan e mɛ Alexandre Ðaxó ɔ ɖu ɖò Gbadahweji Azíi tɔn jí ɖò 332 J.H.M. é ɔ, tamɛnukplɔnmɛtɔ́ Grèce tɔn lɛ fúnfún nùkplɔnmɛ ɔ, bɔ tlolo jɛn é gbakpé Axɔsuɖuto Grèce tɔn ɔ bǐ mɛ.\nA na mɔ xógbe “lindɔ̌n jɔmakú” ɔ ɖò wemafɔ Biblu tɔn ɖebǔ mɛ ǎ\nÐò xwè kanweko nukɔntɔn H.M. tɔn ɔ, sinsɛngbɛ́ta Jwifu lɛ tɔn nukúnɖeji wè, Essénien lɛ kpo Falizyɛn lɛ kpo kplɔ́n mɛ ɖɔ lindɔ̌n nɔ kpó ɖò gbɛ̀ hwenu e agbaza ko kú é. Jewish Encyclopedia ɖɔ: “Nùkplɔnmɛ lindɔ̌n jɔmakú tɔn ɔ, nùkplɔnmɛ Grèce-nu lɛ tɔn mɛ wɛ Jwifu lɛ sɔ́ sín, ɖò taji ɔ, gbɔn tamɛnukplɔnmɛ Platon tɔn lɛ gblamɛ.” Mɔ̌ ɖokpo ɔ, hwenuxó-wlantɔ́ Jwifu Josèphe e nɔ gbɛ̀ ɖò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ é ɖɔ ɖɔ nùkplɔnmɛ ɔ kún gosin Mawuxówema ɔ mɛ ó, loɔ, “Grèce-nu lɛ wɛ ɖi nǔ na”; é mɔ ɖɔ xɛxó e xɛxóɖɔtɔ́ yetɔn lɛ xokplé lɛ é mɛ wɛ é ɖè.\nEe aca Grèce tɔn ɖò gbigbakpé wɛ é ɔ, Klisanwun-Nyijɛtɔ́ lɛ lɔ wá sɔ́ nùkplɔnmɛ pagáwùn lɛ tɔn enɛ. Sɔgbe kpo xó e hwenuxó-wlantɔ́ Jona Lendering ɖɔ é kpo ɔ, “nùkplɔnmɛ Platon tɔn e ɖɔ ɖɔ lindɔ̌n mǐtɔn ko nɔ fí ɖagbe ɖé ɖ’ayǐ cobo wá ɖò gbɛ̀ gblègblé ɖé mɛ dìn é zɔ́n bɔ tamɛnukplɔnmɛ Platon tɔn yawǔ byɔ sinsɛn Klisanwun tɔn lɛ mɛ.” Enɛ wu ɔ, sinsɛn-núkplɔnmɛ pagáwùn tɔn e ɖɔ ɖɔ lindɔ̌n kún nɔ kú ó é byɔ sinsɛn Klisanwun-Nyijɛtɔ́ lɛ tɔn mɛ, bo wá huzu ɖokpo ɖò nǔ taji e ye ɖi nǔ na lɛ é mɛ.\n“NUGBǑ Ɔ NA ÐÈ MI SÍN KANNUMƆGBENU”\nÐò xwè kanweko nukɔntɔn ɔ mɛ ɔ, mɛsɛ́dó Pɔlu gb’akpá elɔ nú mɛ: “[Gbigbɔ ɔ] ɖesu ko ɖɔ céɖécéɖé ɖɔ azǎn gudogudo tɔn lɛ mɛ ɔ, mɛɖé lɛ na jó nùɖiɖi dó, bo na ɖótó [gbigbɔ] e nɔ flú mɛ lɛ kpodo yɛ nyanya lɛ sín nùkplɔnmɛ kpo.” (1 Timɔtée 4:1) Kpɔ́n lee xó enɛ lɛ nyí nugbǒ sɔ́ é! Kpɔ́ndéwú “yɛ nyanya lɛ sín nùkplɔnmɛ” tɔn ɖé wɛ lindɔ̌n jɔmakú xó ɔ nyí. Biblu yí gbè na ǎ, bɔ azinkan tɔn gosin sinsɛn pagáwùn hwexónu tɔn lɛ kpo tamɛnukplɔnmɛ lɛ kpo mɛ.\nÉ víví nú mǐ bɔ Jezu ɖɔ: “Mi na tuùn nugbǒ ɔ, bɔ nugbǒ ɔ na ɖè mi sín kannumɔgbenu.” (Jaan 8:32) Nukúnnúmɔjɛnǔmɛ e sɔgbe é ɖiɖó dó nugbǒ Biblu tɔn wu nɔ ɖè mǐ sín kannumɔgbenu nùkplɔnmɛ kpo nùwalɔ ɖěɖee ma wlí yɛ̌yi nú Mawu ǎ, bɔ sinsɛn gègě nɔ kplɔ́n mɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é kpo tɔn. Hú mɔ̌ ɔ, nugbǒ e ɖò Xó Mawu tɔn mɛ é nɔ hwlɛn mǐ sín aca kpo xɛxó ɖěɖee kúnkplá kú lɛ é kpo sín fɛ́ca mɛ.—Kpɔ́n gbàví “ Fitɛ Mɛkúkú lɛ ka Ðè?”\nGbɛɖotɔ́ mǐtɔn dó gbɛtɔ́ lɛ jí bonu ye na nɔ gbɛ̀ nú xwè 70 alǒ 80 kpowun ɖò ayikúngban jí, lobo wá yì nɔ fí ɖevo kaka sɔyi ǎ. Linlin e é ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ ɖò bǐbɛ̌mɛ é wɛ nyí ɖɔ ye na nɔ gbɛ̀ ɖò ayikúngban jí fí kaka sɔyi bo na nyí vǐ tɔn tónúsétɔ́ lɛ. Wanyiyi e Mawu ɖó nú gbɛtɔ́ lɛ é sín xlɛ̌ ɖokpo wɛ linlin ɖaxó enɛ nyí, bɔ nǔ ɖě ka sixu d’avaja mɛ ǎ. (Malacíi 3:6) Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú Ðɛhan wlantɔ́ ɔ b’ɛ na jiɖe mǐ ɖɔ: ‘Ayikúngban ɔ na nyí hwɛjijɔnɔ lɛ tɔn, bɔ ye na nɔ jí kaka sɔyi.’—Ðɛhan 37:29.\nGbɛtɔ́ ka Sixu Nɔ Gbɛ̀ Kaka Sɔyi À?\nXwè ɖé lɛ ɖíe ɔ, dobanúnǔtɔ́ lɛ ɖɔ ɖɔ emi mɔ gbehan ɖé lɛ ɖò sìn glɔ, bɔ ye ɖi ɖɔ gbehan enɛ lɛ ko ɖó xwè afatɔ́n mɔkpan, vlafo tlɛ nyí mɛxo nú nǔɖògbɛ e ɖò ayikúngban jí é bǐ. Posidonia oceanica wɛ è nɔ ylɔ ye ɖɔ, gbehan xù mɛ tɔn alɔkpa ɖé wɛ, bo cyɔn Mɛditɛlanɛ́ɛ xù ɔ sín azan jí bǐ ɖò Espagne kpo Chypre kpo tɛntin.\nEnyi gbehan lɛ sixu dɔ́ji sɔmɔ̌ ɔ, gbɛtɔ́ lɛ ka lo? Dobanúnǔtɔ́ ɖěɖee nɔ ba dò nú nǔ e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ kpò lɛ é ɖé lɛ ɖò nukún ɖó wɛ ɖɔ gbɛtɔ́ sixu dɔ́ji hú lee é nɔ dɔ́ gbɔn dìn é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, è ɖɔ ɖɔ wema e ɖɔ xó dó nǔ enɛ wu é ɖé gbéjé “nǔ taji tobutobu e nùnywɛ xwitixwiti ba dò na” ɖò ali enɛ nu lɛ é bǐ kpɔ́n. Nukɔnyiyi e tíìn ɖò nùnywɛ xwitixwiti linu é tó na zɔ́n bonu jidɔ́ gbɛtɔ́ tɔn na jɛji alǒ gbɔ ɔ, ayǐ jɛn mǐ na ɖè bo na wá kpɔ́n.\nAmɔ̌, nukúnɖiɖo gbɛ̀ ninɔ kaka sɔyi tɔn nugbǒ ɔ na sín nùnywɛ xwitixwiti égbé tɔn wu ǎ. Biblu dó gesí Gbɛɖotɔ́ mǐtɔn, Jehovah Mawu, bo ɖɔ: “Hwi gɔ́n wɛ gbɛ̀ ɔ jɔ sín.” (Ðɛhan 36:10) Jezu Klisu xoɖɛ sɛ́dó è bo ɖɔ: “Gbɛ̀ mavɔmavɔ ɔ wɛ nyí ɖɔ ye ni tuùn we, bo tuùn ɖɔ hwi wɛ nyí Mawu nugbǒ ɖokpo e tíìn é, bo lɛ́ tuùn Jezu Klisu e a sɛ́dó gbɛ̀ ɔ mɛ é.” (Jaan 17:3) Nugbǒ ɔ, gǎn ɖěɖee mǐ dó bo na tuùn Jehovah Mawu kpo Vǐ tɔn Jezu Klisu kpo lobo na lɛ́ hɛn xomɛ yetɔn hun lɛ é ɔ, è na sɔ́ nyɔna mavɔmavɔ lɛ dó d’ajɔ tɔn mǐ.\nDobanúnǔtɔ́ lɛ lin ɖɔ gbehan xù mɛ tɔn alɔkpa elɔ ɖé lɛ dɔ́ji nú xwè afatɔ́n mɔkpan\nFITƐ MƐKÚKÚ LƐ KA ÐÈ?\nÐò klewun mɛ ɔ, Biblu ɖɔ ɖɔ mɛkúkú lɛ ɖò yɔdo mɛ, bo ɖò te kpɔ́n fínfɔ́n sín kú. (Jaan 5:28, 29) Ye ɖò ya jì wɛ alǒ ɖò wuvɛ̌ ɖebǔ mɛ ǎ, ɖó “mɛ e ko kú lɛ sɔ́ tuùn nùɖé ǎ.” (Nùnywɛtɔ́xó 9:5) Ðò nùkplɔnmɛ Jezu tɔn lɛ mɛ ɔ, é sɔ́ kú jlɛ dó amlɔ wu. (Jaan 11:11-14) Enɛ wu ɔ, é byɔ ɖɔ mǐ ni ɖi xɛsi nú mɛ ɖěɖee kú lɛ é alǒ fá xomɛ nú ye gbɔn vɔsisa nú ye gblamɛ ǎ. Ye sixu d’alɔ mǐ alǒ hɛn nǔ gblé dó mǐ wu ǎ, ɖó ‘tamɛ linlin, nùtuùntuùn, kpo nùnywɛ kpo ɖě ɖò yɔdo mɛ ǎ.’ (Nùnywɛtɔ́xó 9:10) Amɔ̌, gbɔn fínfɔ́n sín kú gblamɛ ɔ, Mawu na sú kún dó nú kú kaka sɔyi.—1 Kɔlɛntinu lɛ 15:26, 55; Nǔɖexlɛ́mɛ 21:4.\nNǔ E Wu A Sixu Ðeji Dó Nǔ E Biblu Ðɔ É Wu É\nMǐ sixu ɖeji mlɛ́mlɛ́ ɖɔ é jɛxa ɖɔ mǐ ni ganjɛ nǔ e Biblu ɖɔ é wu. Etɛwu? Lin tamɛ dó nǔ elɔ lɛ jí:\nDowatɔ́ Ðokpo Géé: Wema 66 wɛ ɖò Biblu ɔ mɛ bɔ mɛ 40 mɔ̌ wlan ɖò xwè kanweko donu 16 jɛji vlamɛ, sín 1513 J.H.M. wá 98 H.M. mɔ̌. É ɖò mɔ̌ có, nǔ e ɖ’emɛ lɛ é xò nǔ dó akpà ɖokpo ɔ mɛ bo lɛ́ sɔgbe. Enɛ xlɛ́ ɖɔ Mawu nǔbǐwukpétɔ́ ɔ wɛ nyí Dowatɔ́ tɔn. É ɖè xó lɛ xlɛ́ mɛ ɖěɖee wlan lɛ é.\nGbesisɔ Ðò Hwenuxó Linu: Nǔ ɖěɖee è wlan dó Biblu mɛ lɛ é sɔgbe bǐ mlɛ́mlɛ́ xá kúnnuɖenú nǔ e jɛ ɖò hwenuxó mɛ lɛ é tɔn. Wema ɖé ɖɔ ɖɔ: “Hwenu e tan lɛ, xɛxó lɛ kpo kúnnuɖiɖe agɔ sín wema lɛ kpo nɔ ɖɔ ɖɔ nǔ lɛ jɛ ɖò fí línlín ɖé alǒ ɖò hwenu línlín ɖé ɖíe é ɔ, . . . tan Biblu tɔn lɛ nɔ ɖɔ fí e nǔ lɛ jɛ ɖè é kpo azǎn e gbè ye jɛ é kpo pɛ́pɛ́pɛ́.” (A Lawyer Examines the Bible)\nGbesisɔ Ðò Nùnywɛ Xwitixwiti Linu: Biblu nyí nùnywɛ xwitixwiti sín wema ɖé ǎ, amɔ̌, enyi é ɖò nǔ e kàn nùnywɛ xwitixwiti lɛ é xó ɖɔ wɛ ɔ, é nɔ ɖè lee nǔ lɛ ɖè gbɔn nugbǒ nugbǒ é xlɛ́ cobɔ nùnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ nɔ wá mɔ nukúnnú jɛ wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò wema Levíi ví lɛ tɔn sín wemata 13 kpo 14 kpo mɛ ɔ, è na sɛ́n Izlayɛli-ví lɛ dó wufifɛ kpo jɛmɛji kpo wu b’ɛ ko lín tawun cobɔ è wá mɔ nukúnnú jɛ azɔnkwín lɛ kpo lee ye nɔ d’azɔn mɛ gbɔn é kpo wu. Biblu lɛ́vɔ ɖɔ xó dó lee ayikúngban ɔ ɖò toboo gbɔn é, kpo lee é ɖò gblolo mɛ gbɔn é kpo wu; xwè kanweko mɔkpan gudo wɛ nùnywɛ xwitixwiti wá mɔ nukúnnú jɛ nǔ enɛ lɛ wu ganji.—Jɔbu 26:7; Ezayíi 40:22.\nKpɔ́ndéwú e ɖexlɛ́ ɖɔ Biblu ɔ nyí wema ɖejid’ewu ɖé bo sɔgbe nugbǒ é klewun ɖé wɛ nyí enɛ lɛ; éɖesunɔ ɖɔ: “Nǔ e è wlan dó Mawuxówema ɔ mɛ ɔ, Mawu wɛ sɔ́ bǐ dó ayi mɛ nú mɛ lɛ; é nyɔ́ nú è na sɔ́ dó kplɔ́n nǔ mɛ, bo na dó ɖè mɛ dó ali jí, bo na dó ɖè nùwanyido lɛ xlɛ́.”—2 Timɔtée 3:16.


La Bible en Fongbe - Exode 11 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Exode 11\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Exode 11\nExode 11 - Tíntɔ́n 11\nMawu Mavɔmavɔ ko ɖɔ nú Mɔyízi ɖ'ayǐ ɖɔ: “Un ná ɖɔ bɔ nǔ nyanya ɖokpó ná lɛ́ jɛ dó axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ kpó Ejípu to ɔ́ kpó jí; énɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ná jó mi dó bɔ mi ná gosín fí. Nya wɛ é ná nya mi sín fí bǐ gbídígbídí lɔ.\nĐɔ xó nú togun ɔ́, bónú súnnu ɖokpó ɖokpó ní byɔ́ nǔ e è sɔ́ kpatágan dó bló ná lɛ́ɛ kpó sikánú lɛ́ɛ kpó súnnu e ɖo xwé tɔn kpá lɛ́ɛ. Nyɔ̌nu ɖokpó ɖokpó ní byɔ́ nǔ énɛ́ lɛ́ɛ nyɔ̌nu e ɖo xwé tɔn kpá é.”\nMawu Mavɔmavɔ bló bɔ Ejípunu lɛ́ɛ yí wǎn nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ káká bɔ Mɔyízi ɖésúnɔ ɔ́, è nɔ ɖó sísí n'i ɖésú ɖo Ejípu to ɔ́ mɛ: axɔ́sú ɔ́ sín gǎn hɔn-yitɔ́ lɛ́ɛ kpó togun ɔ́ bǐ kpó wɛ nɔ́ ɖó sísí n'i.\nCóbónú Mɔyízi ná gosín axɔ́sú ɔ́ gɔ́n ɔ́, Mɔyízi ɖɔ: “Đǒtó xó e Mawu Mavɔmavɔ ɖɔ é, é ɖɔ: ‘Zǎnvlɔ́ɖówe mɔ̌ ɔ́, un ná gbɔn Ejípu to ɔ́ mɛ,\nbɔ nukɔngbéví lɛ́ɛ bǐ ná kú ɖo to ɔ́ mɛ; axɔ́sú Ejípu tɔn e ɖo zinkpo jí ɔ́ sín nukɔngbéví ɔ́ ná kú; mɛsɛntɔ́ nyɔ̌nu e ɖo sé kɔn ɔ́ sín nukɔngbéví ná kú, kanlin lɛ́ɛ sín nukɔngbéví ná kú.


2 Tan 21 - 2 Chroniques 21\nJozafáti zán wá kú, bɔ è sɔ́ ɛ yi ɖó tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ sín yɔdo mɛ, ɖo Davídi Toxo mɛ, bɔ vǐ tɔn Yexolámu ɖu axɔ́sú ɖó tɛn tɔn mɛ.\nYexolámu ɖó nɔví súnnu gěgé; yě bǐ wɛ nyí axɔ́sú Jozafáti ví. Yě wɛ nyí Azalya, Yexiyɛ́li, Zekaliyahu, Azalyahu, Mikaɛli kpódó Cefátiyahu kpó.\n21.2 Joram avait des frères, fils de Josaphat: Azaria, Jehiel, Zacharie, Azaria, Micaël et Schephathia, tous fils de Josaphat, roi d'Israël.\nTɔ́ yětɔn ná nǔjɔnǔ yě. É ná yě kpatágan, siká kpó nǔ xɔ akwɛ́ tɛnmɛ tɛnmɛ lɛ́ɛ kpó, bó sɔ́ yě gǎn ɖó toxo e ɖo Judáa bɔ è mɛ ahohó lɛ́ lɛ̌ dó lɛ́ɛ gěgé nu. Lo ɔ́, Yexolámu wɛ é ɖe, bɔ é ná nɔ tɛn tɔn mɛ, ɖó é wɛ nyí vǐɖaxó tɔn.\nÉe Yexolámu yi zinkpo jí, bó zé acɛkpikpa tɔn jínjɔ́n ayǐ ganjí ɔ́, é zɔ́n bɔ è hu nɔví tɔn súnnu lɛ́ɛ bǐ kpódó gǎn e ɖo axɔ́súɖuto tɔn mɛ lɛ́ɛ ɖěe kpó.\nXwe gban-nukún-we (32) ɖó wɛ Yexolámu ɖe bó yi zinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ɖu axɔ́sú nú xwe tántɔn.\nÉ lɔmɔ̌ wa nǔ nyanya Izlayɛ́li xɔ́sú lɛ́ɛ ɖɔhun. É wa nǔ e ma nyɔ́ Mawu Mavɔmavɔ nukún mɛ ǎ é, lě e Akábu hɛ́nnu ɔ́ bló gbɔn é, ɖó é da Akábu sín vǐ ɖokpó.\nLo ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ jló ná vívá kún nú Davídi xwédo ɔ́ ǎ. É jló ná sú kún tɔn dó ǎ, ɖó akpá e é dó nú mɛsɛntɔ́ tɔn Davídi ɖɔ kúnkan tɔn ná ɖu axɔ́sú káká sɔ́yi é wú.\nHwenu e axɔ́sú Yexolámu ɖo zinkpo jí ɔ́, Edɔ́mu sín togun ɔ́ fɔ́n gǔ dó acɛkpikpa Judáa tɔn jí, bó sɔ́ axɔ́sú ɖokpó ɖó Edɔ́mu to ɔ́ nu.\nÉe Yexolámu se mɔ̌ ɔ́, é bɛ́ ahwankɛkɛ́ví tɔn lɛ́ɛ bɔ é kpó ahwangán tɔn lɛ́ɛ bǐ kpó jɛ ali; Edɔ́munu lɛ́ɛ ká xá yě, bɔ zǎn xóxó mɛ ɔ́, Yexolámu kpó ahwangán e kpa acɛ dó ahwankɛkɛ́ví tɔn lɛ́ɛ nu lɛ́ɛ kpó tɛ́nkpɔ́n, bó ba ali bó gbɔn Edɔ́munu lɛ́ɛ tɛ́ntin.\nSín gbe énɛ́ ɔ́ gbe ɔ́, Edɔ́mu to ɔ́ gosín acɛ Judáa tɔn mɛ, bó kpo ɖo mɔ̌ káká jɛ égbé. Hwenɛ́nu ɖokpó ɔ́, Livuna toxo ɔ́ lɔmɔ̌ fɔ́n gǔ dó acɛkpikpa Yexolámu tɔn jí, ɖó é jó Mawu Mavɔmavɔ, Mawu e tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ sɛn é dó.\nYexolámu tlɛ mɛ vodúnkpe lɛ́ɛ ɖó Judáa sín só lɛ́ɛ ta. É bló mɔ̌ dó dɔn Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpódó Judáanu lɛ́ɛ kpó bɔ yě sɔ́ nɔ́ nɔ gbejí nú Mawu Mavɔmavɔ ǎ.\nGbeyíɖɔ Mawu tɔn Elíi bló wěma sɛ́ dó e gbe ɖokpó, bɔ wěma ɔ́ ɖo ɖiɖɔ wɛ ɖɔ: “Xó e Mawu Mavɔmavɔ, Mawu tɔ́gbó towe Davídi tɔn ɔ́ ɖɔ ɔ́ ɖíe: ‘A wa nǔ tɔ́ towe Jozafáti ɖɔhun ǎ; a ka wa nǔ axɔ́sú Judáa tɔn Asa ɖɔhun ǎ.\nIzlayɛ́li xɔ́sú lɛ́ɛ ɖɔhun wɛ a wa nǔ. A wa nǔ yě ɖɔhun ɖó a dɔn Jeluzalɛ́munu lɛ́ɛ kpó Judáanu ɖě lɛ́ɛ kpó, bɔ yě jɛ vodún sɛn jí Akábu hɛ́nnu ɔ́ ɖɔhun. É víví hwe, bɔ a hu nɔví hwi ɖésúnɔ tɔn súnnu e nyɔ́ hú we lɛ́ɛ.\n21.13 mais que tu as marché dans la voie des rois d'Israël; parce que tu as entraîné à la prostitution Juda et les habitants de Jérusalem, comme l'a fait la maison d'Achab à l'égard d'Israël; et parce que tu as fait mourir tes frères, meilleurs que toi, la maison même de ton père;\nÉnɛ́ ɔ́ wú wɛ Mawu Mavɔmavɔ ná sɛ́ awě ɖaxó ɖokpó dó togun towe, bó ná sɛ́ dó vǐ towe lɛ́ɛ kpó asi towe lɛ́ɛ kpó; mɔ̌ ɖokpó ɔ́, é ná hɛn dɔkun towe lɛ́ɛ bǐ gblé.\nHwi ɖésú ɔ́, é ná sɛ́ azɔn tɛnmɛ tɛnmɛ dó we, xomɛzɔn ɖé ná bɛ́ nú we bó fɔ́n ɔ́, é ná nɔ́ ɖo syɛ́nsyɛ́n d'é jí wɛ káká bɔ adɔ e ɖo xo towe mɛ lɛ́ɛ ná tɔ́n jɛ wěxo.’ ”\nÉnɛ́ ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ fɔ́n Filisitɛ́ɛn lɛ́ɛ kpódó Alabíinu e ɖo Etiopíinu lɛ́ɛ kpá lɛ́ɛ kpó dó Yexolámu jí.\nYě wǎ tɔ́n ahwan axɔ́súɖuto Judáa tɔn ɔ́, bó nyi ahwan byɔ́ to ɔ́ mɛ, bó bɛ́ dɔkun e ɖo hɔnmɛ lɛ́ɛ bǐ, bó wlí axɔ́sú ɔ́ sín vǐ lɛ́ɛ kpó asi tɔn lɛ́ɛ kpó. Kpodé tɔn Akaziasi kɛ́ɖɛ́ wɛ yě jó dó n'i.\nÉe nǔ énɛ́ lɛ́ɛ bǐ jɛ wá yi ɔ́, Mawu Mavɔmavɔ sɛ́ xomɛzɔn e ma ná gbɔ gbeɖé ǎ ɔ́ dó Yexolámu.\nAzɔn ɔ́ fɔ́n ɔ́, é nɔ́ ɖo syɛ́nsyɛ́n d'é jí wɛ, káká bó bló xwe we kpíkpé, bɔ adɔ tɔn lɛ́ɛ tɔ́n jɛ wěxo. É ɖo wǔvɛ́ ɖaxó ɖé mɔ wɛ mɔ̌ káká bó kú. Ée é kú ɔ́, toví tɔn lɛ́ɛ flɔ́ myɔ dó wlí yɛ̌yi n'i, lě e yě bló gbɔn nú tɔ́gbó tɔn lɛ́ɛ é ǎ.\nXwe gban-nukún-we (32) ɖó wɛ Yexolámu ɖe, bó yi zinkpo jí ɖo Jeluzalɛ́mu, bó ɖu axɔ́sú nú xwe tántɔn. Ée Yexolámu zán kú ɔ́, kú tɔn vɛ́ nú mɛ ɖěbǔ ǎ. È ɖi i ɖó Davídi Toxo mɛ. Amɔ̌, è sɔ́ ɛ yi ɖó yɔdo e mɛ è nɔ ɖi axɔ́sú lɛ́ɛ dó ɔ́ mɛ ǎ.


Hanjiji, Akpáxwé Taji Sinsɛn-Biblo Nugbǒ ɔ Tɔn Ðé | Nùkplɔnkplɔn\n“É nyɔ́ bɔ mǐ na jihan mlá Mawu mǐtɔn.”—ÐƐH. 147:1.\nHAN LƐ: 10, 2\nEtɛ hanjiji ka nɔ wà ɖò sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ mɛ?\nNɛ̌ a ka sixu ɖu ɖò afɔklɛ́nnú lɛ jí, bo jihan dó kpa susu nú Jehovah dó ɖè lee nǔ cí nú we é xlɛ́ gbɔn?\nHuzuhuzu tɛ lɛ è ka bló ɖò hanwema yɔyɔ̌ ɔ mɛ? Nɛ̌ a ka sixu zán ganji hugǎn gbɔn?\n1. Etɛ hanjiji ka nɔ zɔ́n bɔ mǐ nɔ wà?\nHANKPATƆ́ e mɛ gègě tuùn é ɖé ɖɔ: “Nú è ɖò xó ɖótó wɛ ɔ, é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ lin tamɛ. Nú è ɖò nùxixo ɖótó wɛ ɔ, é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖè lee nǔ cí nú mɛ é xlɛ́. Amɔ̌, nú è ɖò han jì wɛ ɔ, xógbe han ɔ tɔn lɛ nɔ byɔ ayi mɛ nú mɛ.” Linlin ɖagbe hugǎn tɛ lɛ ka sixu lɛ́ byɔ ayi mɛ nú mɛ hú ɖěɖee kpa susu nú Tɔ́ mǐtɔn jixwé tɔn ɔ Jehovah bo lɛ́ ɖè wanyiyi xlɛ́ ɛ é? É sɔ́ nyí nǔkpacamɛ ɖé ǎ ɖɔ hanjiji nyí akpáxwé taji ɖé ɖò sinsɛn-biblo mímɛ́ ɔ mɛ, é sixu nyí hwenu e mǐɖokponɔ ɖò jiji wɛ é alǒ hwenu e mǐ ɖò jiji xá agun ɔ wɛ é.\n2, 3. (a) Linlin tɛ mɛɖé lɛ ka nɔ ɖó dó gbè zízé dó jǐ dó jihan ɖò agun mɛ wu? (b) Nùkanbyɔ tɛ lɛ jí mǐ ka na ɖɔ xó dó?\n2 Amɔ̌, linlin tɛ a ka nɔ ɖó dó gbè zízé dó jǐ bo jihan xá agun ɔ wu? Winnya nɔ hu we d’ewu wɛ à? Ðò aca ɖé lɛ mɛ ɔ, sunnu lɛ nɔ sixu vo bo nɔ jihan ɖò agbawungba ǎ. Linlin enɛ sixu wà nǔ dó agun ɔ bǐ wu, ɖò taji ɔ, enyi mɛ ɖěɖee nɔ kpé nukún dó nǔ wu lɛ é nɔ ba hwɛjijɔ bo nɔ gbɔ alɔ ɖó ɖ’emɛ alǒ bo nɔ ɖò nǔ ɖevo lɛ wà wɛ hwenu e agun ɔ ɖò han jì wɛ é ɔ nɛ.—Ðɛh. 30:13.\n3 Enyi mǐ mɔ tawun ɖɔ hanjiji nyí akpáxwé sinsɛn-biblo mǐtɔn tɔn ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ mǐ kún na gbɔ han jì, alǒ, gɔn akpáxwé kplé mǐtɔn lɛ tɔn enɛ sín tɛnmɛ ó. Enɛ wu ɔ, mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo ɖó na kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Linlin tɛ un ka nɔ ɖó dó hanjiji ɖò kplé mǐtɔn lɛ jí wu? Nɛ̌ un ka sixu ɖu ɖò nǔxokpɔ́n ɖebǔ e sixu dó afɔgblɛ̌gblɛ̌ afɔ mɛ nú mì bɔ un na gɔn han jì kpo awǎjijɛ kpo é jí gbɔn? Etɛ un ka sixu wà bo na ɖè nǔ e jí ɖɔ xó dó wɛ han ɔ ɖè é tɔ́n bǐ mlɛ́mlɛ́?’\nHANJIJI NYÍ AKPÁXWÉ TAJI ÐÉ ÐÒ SINSƐN-BIBLO NUGBǑ Ɔ MƐ\n4, 5. Nɛ̌ tuto ɖěɖee è bló nú hanjiji nú sinsɛn-biblo ɖò Izlayɛli hwexónu tɔn é ka gbló ada sɔ?\n4 Sín hwexónu wɛ Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ ko nɔ zán nùxixo dó kpa susu nú Jehovah. É jɛxa ɖɔ è ni tuùn ɖɔ hwenu e Izlayɛli-ví hwexónu tɔn lɛ ɖò Jehovah sɛ̀n wɛ kpo gbejininɔ kpo é ɔ, hanjiji nyí nǔ taji ɖé ɖò sinsɛn-biblo yetɔn mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, hwenu e Axɔsu Davidi ɖò tuto bló wɛ bonu è na wà sinsɛnzɔ́ ɖò tɛmpli ɔ mɛ é ɔ, é ɖè Levíi ví 4 000 bonu ye na xò nǔ dó kpa Mawu. Gbɛtɔ́ 288 ‘nyɔ́ han jì ganji dó kpa Jehovah’ ɖò ye mɛ enɛ lɛ mɛ.—1 Tan 23:5; 25:7.\n5 Ðò tɛmpli ɔ hunhun sín hwenu ɔ, nùxixo kpo hanjiji kpo wà nǔ taji ɖé. Tan ɔ ɖɔ: ‘Kpɛnkúntɔ́ lɛ kpo nùxotó lɛ kpo bǐ ɖò kpɔ́, bo ɖò han jì dó kpa susu nú Jehovah wɛ, bo ɖò nyikɔ tɔn sɔ́ sù wɛ. Ye ɖò kpɛn kún wɛ, bo ɖò hǔn kpo nùxonú ɖevo lɛ kpo xò wɛ; ye ɖò susu kpa nú Jehovah wɛ. Hwenɛnu ɔ, susu Jehovah tɔn gɔ́ xwé ɔ.’ Kpɔ́n lee nǔ e jɛ hwenɛnu é na ko hɛn nùɖiɖi mɛ lɛ tɔn lidǒ sɔ́ é!—2 Tan 5:13, 14; 7:6.\n6. Tinmɛ tuto hanjiji tɔn bunɔ e è bló hwenu e Nɛɛmíi tokpɔngán ɔ kp’acɛ ɖò Jeluzalɛmu é.\n6 Hwenu e Nɛɛmíi ɖò nu nú Izlayɛli-ví gbejinɔtɔ́ lɛ bɔ ye ɖò dǒ Jeluzalɛmu tɔn lɛ gbá wɛ é ɔ, é lɔ bló tuto nú Levíi ví hanjitɔ́ lɛ, bɔ ye ɖó nùxonú kɔn nyì kpɔ́. Hwenu e ye sɔ́ dǒ lɛ d’alɔ mɛ nú Mawu é ɔ, tuto nùxixo tɔn bunɔ e ye bló é gɔ́ sò nú awǎjijɛ nǔwiwa ɔ tɔn tawun. Hwenɛnu ɔ, ye ɖó “hanjigbɛ́ ɖaxó wè.” Hanjigbɛ́ wè lɛ ɖi zɔnlin kpan ta fí vovo bo wá kpé yeɖée ɖò dǒ e sɛkpɔ tɛmpli ɔ é kpá, bo jɛ xó sú jí, bɔ è sixu sè sɛ́dó ɖò kaka zɔ. (Nɛɛ. 12:27, 28, 31, 38, 40, 43) É ɖò wɛn ɖɔ xomɛ hun Jehovah hwenu e é sè bɔ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ ɖò han jì kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo dó kpa susu n’i wɛ é.\n7. Nɛ̌ Jezu ka xlɛ́ ɖɔ hanjiji nyí nǔ taji ɖò sinsɛn-biblo Klisanwun tɔn mɛ gbɔn?\n7 Hwenu e è ɖó agun Klisanwun tɔn ayǐ é ɔ, nùxixo kpó ɖò nǔ taji ɖé nyí wɛ ɖò sinsɛn-biblo nugbǒ ɔ mɛ. Ðò zǎn e nyí taji hugǎn ɖò hwenuxó gbɛtɔ́ tɔn mɛ é mɛ ɔ, Jezu kpo mɛsɛ́dó tɔn lɛ kpo jihan hwenu e é ɖó Aklunɔ Sín Nùɖuɖu ɔ ayǐ gudo é.—Xà Matie 26:30.\n8. Nɛ̌ Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ ka zé kpɔ́ndéwú ɖé ɖ’ayǐ ɖò hanjiji ɖò sinsɛn-biblo lixo gbɔn?\n8 Klisanwun xwè kanweko nukɔntɔn ɔ tɔn lɛ zé kpɔ́ninɔ bo kpa susu nú Mawu dó han mɛ sín kpɔ́ndéwú ɖé ɖ’ayǐ. Hwɛhwɛ ɔ, xwé mɛɖesunɔ tɔn e ma hwɛ́n nǔ kaka ɖé ǎ lɛ é gbè wɛ ye nɔ kplé ɖè bo na sɛ̀n Mawu có, ye ka lɔn nú enɛ vɔ́da nú akpàkpà e nɔ sɔ́ ye dó hanjiji nú Jehovah wu é ǎ. Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú mɛsɛ́dó Pɔlu bɔ é ɖɔ nú nɔví tɔn Klisanwun lɛ ɖɔ: “Mi nɔ ɖò nǔ kplɔ́n miɖée wɛ, bo nɔ lɛ́ ɖò wusyɛn dó lanmɛ nú miɖée wɛ gbɔn ɖɛhan lɛ, susu kpikpa nú Mawu, gɔ́ nú han gbigbɔ tɔn lɛ jiji kpo nùsumɛnukúnmɛ kpo gblamɛ, bo nɔ ɖò han jì wɛ ɖò ayi mitɔn mɛ nú Jehovah.” (Kolo. 3:16; nwt) Han ɖěɖee ɖò hanwema mǐtɔn mɛ lɛ é nyí “han gbigbɔ tɔn lɛ [bɔ è na jì] kpo nùsumɛnukúnmɛ kpo.” Ye ɖò nùɖuɖu gbigbɔ tɔn ɖěɖee “[deví] gbejinɔtɔ́, ayiɖotenanɔ” ɔ nɔ na mǐ lɛ é mɛ.—Mat. 24:45.\nÐU ÐÒ NǓXOKPƆ́N E KÚNKPLÁ HANJIJI LƐ É JÍ\n9. (a) Etɛ ka nɔ glɔ́n ali nú mɛɖé lɛ bɔ ye ma nɔ jihan kpo awǎjijɛ kpo ɖò kplé mǐtɔn lɛ kpo kpléɖókpɔ́ lɛ kpo jí ǎ? (b) Nɛ̌ mǐ ka ɖó na jihan nú Jehovah gbɔn? Mɛ̌ mɛ̌ e ka ɖó na nɔ nukɔn na? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n9 Enyi a ma jɔ ɖò hankúnmɛ ǎ, alǒ è ma nɔ jihan gbɔn mɔ̌ ɖò xá towe mɛ ǎ ɔ ka ló? Ðó nùnywɛ xwitixwiti sín nǔ e tíìn ɖò égbé lɛ é wu ɔ, a sixu ko nɔ ɖótó hanjitɔ́ azɔ̌tuùntɔ́ lɛ. Amɔ̌, enyi a sɔ́ gbè towe jlɛ́ dó hangbe mɛ ɖěɖee nɔ jihan dó ɖè ayi ɖ’ayǐ nú gbɛ̀ ɔ lɛ é tɔn wu ɔ, winnya sixu nɔ hu we, alǒ, akpɔ̀ sixu nɔ ɖó we. Loɔ, enɛ ɖó na dó afɔgblɛ̌gblɛ̌ afɔ mɛ nú we ɖò azɔ̌ e a ɖó bo na jihan dó kpa susu nú Jehovah é kɔn ǎ. É nyɔ́ wà hǔn, sɔ́ hanwema towe d’aga, bo zé ta dó jǐ, lobo jihan kpo ayi towe bǐ kpo! (Ɛsid. 3:11; xà Ðɛhan 147:1.) Ðò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn gègě mɛ ɖò égbé ɔ, è nɔ xlɛ́ han lɛ sín xógbe lɛ ɖò televiziɔn jí bɔ enɛ sixu d’alɔ mǐ, bɔ mǐ na jihan d’aga. É lɛ́ nyí nǔ ɖagbe ɖɔ è sɔ́ han Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ jiji dó tito Wemaxɔmɛ Sinsɛnzɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn mɛxo lɛ tɔn tɔn mɛ. Enɛ xlɛ́ ɖɔ é ɖò dandan ɖɔ mɛxo lɛ na nɔ nukɔn nú hanjiji ɖò agun ɔ mɛ.\n10. Enyi xɛsi nɔ d’afɔgblɛ̌gblɛ̌ afɔ mɛ nú mǐ ɖò hanjiji kɔn ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na nɔ flín?\n10 Nǔ ɖevo e nɔ zɔ́n bɔ mɛ gègě ma nɔ zé gbè d’aga bo jihan ǎ é wɛ nyí xɛsi. É sixu nyí xɛsiɖiɖi ɖɔ mɛ lɛ na ɖ’ayi mɛ wu alǒ vlafo è nɔ lin ɖɔ hangbe mɛtɔn na cí ɖě nú ye. Amɔ̌, mǐ ɖó na hɛn dó ayi mɛ ɖɔ enyi mǐ ɖò xó ɖɔ wɛ ɔ, “mǐ mɛ bǐ wɛ nɔ wà nǔ nyì dò gbɔn alɔkpa gègě mɛ.” (Ja. 3:2) É ɖò mɔ̌ có, mǐ ka nɔ gɔn xó ɖɔ ǎ. Enɛ wu ɔ, etɛwu mǐ ka ɖó na lɔn, bɔ hangbe mǐtɔn e ma nyɔ́ ǎ é na zɔ́n bɔ mǐ na gɔn han jì dó kpa susu nú Jehovah?\n11, 12. Ðɔ alixlɛ́mɛ e na d’alɔ bɔ hanjiji mǐtɔn na kpɔ́n te é ɖé lɛ.\n11 Mǐ sixu nɔ xò nǔ kpɔ́n vlafo ɖó mǐ ganjɛ lee è nɔ jì han ɔ gbɔn é wu ǎ wutu. Amɔ̌, mǐ hɛn ɔ mǐ na bló bɔ hanjiji mǐtɔn na kpɔ́n te gbɔn alixlɛ́mɛ taji elɔ lɛ xwixwedó gblamɛ. *\n12 A sixu kplɔ́n bo na nɔ jihan kpo hlɔnhlɔn kpo bo na nɔ lɛ́ sɔ́ gbè dó jǐ gbɔn agbɔ̌n yíyí ganji gblamɛ. Lee kuláan nɔ na hlɔnhlɔn anpulu bɔ é nɔ tá gbɔn é ɔ, mɔ̌ wɛ agbɔ̌n nɔ na hlɔnhlɔn gbè mǐtɔn hwenu e mǐ ɖò xó ɖɔ wɛ alǒ ɖò han jì wɛ é gbɔn. A ɖó na zé gbè towe dó jǐ tawun bo jihan lee a nɔ zé gbè dó jǐ bo ɖɔ xó gbɔn é ɖɔhun, alǒ, tlɛ zé dó jǐ hugǎn mɔ̌. (Kpɔ́n alixlɛ́mɛ ɖěɖee ɖò Mọaleyi sọn Wehọmẹ Lizọnyizọn Yẹwhehọluduta Tọn Mẹ mɛ é, wexwɛ 181-184 ɖò xotalá “Deanana Agbọ́ Yíyí Towe Ganji” glɔ.) Nugbǒ ɔ, nú Biblu ɖò hanjiji dó kpa susu nú Mawu xó ɖɔ wɛ ɔ, é nɔ byɔ Jehovah sɛntɔ́ lɛ hweɖelɛnu ɖɔ ye ni ‘súxó kpo awǎjijɛ kpo.’—Ðɛh. 33:1-3.\n13. Tinmɛ lee mǐ sixu bló gbɔn bɔ hanjiji mǐtɔn na jinjɔn ayǐ ganji é.\n13 Ðò sinsɛn-biblo xwédo tɔn alǒ nùkpinkplɔn mɛɖesunɔ tɔn hwenu hǔn, tɛ́n nǔ elɔ kpɔ́n: Sɔ́ han e a yí wǎn na ɖò hanwema mǐtɔn mɛ é ɖokpo. Zě gbè dó jǐ bo xà nukɛgbe lɛ ɖokpo kpo gbè e wu agbɔ̌n ɖè bo jinjɔn ayǐ é ɖé kpo. Enɛ gudo hǔn, sɔ́ gbè dó jǐ gbɔn mɔ̌, bo xà nukɛgbe han ɔ tɔn enɛ bǐ agbɔ̌n bǔ. Gudo mɛ ɔ, agbɔ̌n na ɖò gbè towe wu mɔ̌, bɔ a na jì nukɛgbe enɛ ɔ. (Eza. 24:14) Azǎn ɖò jijɛ wɛ ɔ, hlɔnhlɔn na wá hangbe towe wu bǐ, nǔ ɖagbe ɔ ka nɛ. Ma lɔn nú ado alǒ winnya ni hu we dó enɛ wu ó.\n14. (a) Nɛ̌ nu mǐtɔn hunhun ganji ka na d’alɔ mǐ ɖò hanjiji kɔn gbɔn? (Kpɔ́n gbàví “ Blǒ Bonu Hanjiji Towe Ni Kpɔ́n Te D’eji.”) (b) Enyi è na ɖu ɖò wuvɛ̌ ɖěɖee kúnkplá hangbe lɛ é jí ɔ, alixlɛ́mɛ tɛ lɛ a ka mɔ ɖɔ ye nyɔ́ zán?\n14 Enyi a ma bló bonu tɛn nɔ nu towe mɛ ǎ ɔ, gbè towe sixu nyɔ́ han ǎ. Enɛ wu ɔ, alixlɛ́mɛ ɖevo wɛ nyí ɖɔ a ni nɔ hun nu towe ganji hú lee a nɔ bló gbɔn hwenu e a nɔ ɖò xó ɖɔ wɛ é. Enyi a mɔ ɖɔ gbè towe kún nɔ yì jǐ ó alǒ gbè towe xwíɖí dín ɔ, etɛ a ka ɖó na wà? Alixlɛ́mɛ tawun tawun ɖěɖee ɖò Mọaleyi, wexwɛ 184, gbàví “Dùdù To Nuhahun Tangan Delẹ Ji” mɛ é na d’alɔ we ɖò ali enɛ lɛ nu.\nBLǑ BONU HANJIJI TOWE NI KPƆ́N TE D’EJI\n(Kpɔ́n akpáxwé 11-14)\nNɔte ganji ɖò afɔ towe lɛ jí\nYǐ agbɔ̌n ganji\nHun nu towe bo kɛ vɛ̌go towe ganji\nJIHAN DÓ KPA MAWU SÍN AYI MƐ\n15. (a) Nǔ tɛ è ka ɖɔ ɖɔ é na tɔ́n ɖò kplé xwewu xwewu tɔn 2016 tɔn hwenu? (b) Ðɔ linlin e wu è ɖè hanwema yɔyɔ̌ ɔ tɔ́n é ɖé lɛ.\n15 Akpàkpà sɔ́ mɛ bǐ ɖò kplé xwewu xwewu tɔn Watch Tower Bible and Tract Society of Pennsylvania tɔn 2016 tɔn hwenu, hwenu e Nɔví Stephen Lett e ɖò Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ mɛ é ɖɔ ɖɔ è na ɖè hanwema yɔyɔ̌ e xota tɔn nyí Jihan nú Jehovah kpo Awǎjijɛ Kpo é tɔ́n ɖò malin-malin mɛ, bɔ è na nɔ zán ɖò kplé lɛ jí é é. Nɔví Lett tinmɛ ɖɔ nǔ e wu è vɔ́ hanwema ɔ jlaɖó é wɛ nyí ɖɔ è na bló bɔ han lɛ na sɔgbe xá Les Saintes Écritures. Traduction du monde nouveau e è vɔ́ jlaɖó é. Enɛ byɔ ɖɔ è na ɖè xókwin e è ma sɔ́ nɔ mɔ ɖò Traduction du monde nouveau ɔ mɛ ǎ, ɖó è vɔ́ jlaɖó ɖò 2013 wutu lɛ é sín mɛ alǒ vɔ́ ye jlaɖó. Gɔ́ na ɔ, è sɔ́ han yɔyɔ̌ e ɖɔ xó dó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ wu lɛ é kpo ɖěɖee xlɛ́ ɖɔ gbɛxixɔ ɔ sù nukún mǐtɔn mɛ lɛ é kpo gɔ́ na. Hú mɔ̌ ɔ, ɖó hanjiji nyí akpáxwé taji ɖé ɖò sinsɛn-biblo mǐtɔn mɛ wutu ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ jló na bló hanwema e hwɛ́n nǔ hugǎn bɔ akpà tɔn sɔgbe xá Traduction du monde nouveau e è jlaɖó é sín akpà é ɖé.\n16, 17. Huzuhuzu tɛ lɛ è ka bló ɖò hanwema yɔyɔ̌ ɔ mɛ?\n16 Bonu Jihan nú Jehovah kpo Awǎjijɛ Kpo ɔ na dó nyɔ́ zán hugǎn ɔ, è tò han lɛ sɔgbe xá xota lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, han 12 nukɔntɔn lɛ ɖɔ xó dó Jehovah wu, bɔ 8 e bɔ d’ewu lɛ é ɖɔ xó dó Jezu kpo gbɛxixɔ ɔ kpo wu, mɔ̌ wɛ è tò ɖevo lɛ lɔ gbɔn. Alɔdlɛndonǔ xota lɛ tɔn ɖé tíìn, bo na nyɔ́ zán tawun, ɖi kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò hwenu e è na ɖò xóɖiɖɔ nú mɛ lɛ bǐ sín han ɖé ba wɛ é.\n17 Bo na dó d’alɔ mɛ lɛ bǐ bonu ye na jihan sín ayixa mɛ ɔ, è vɔ́ xókwin ɖé lɛ jlaɖó, bonu è na dó sixu mɔ nǔ jɛ nǔ lɛ mɛ ganji. È vɔ́ han ɖé lɛ jlaɖó bɔ ye ɖɔ xó dó xota ɖěɖee kúnkplá kplé mǐtɔn lɛ kpo wɛnjijlazɔ́ mǐtɔn kpo é jí. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, han e xota tɔn nyí “Nunina Jiwheyẹwhe Tọn lẹ Nọ Na Mí Pekọ” é ɔ, è vɔ́ blóɖó bɔ é wá huzu “Nɔ Ðò Mawuxó Kplɔ́n Mɛ lɛ Wɛ.”\nNɔ kplɔ́n hanjiji ɖò sinsɛn-biblo xwédo tɔn hwenu (Kpɔ́n akpáxwé 18)\n18. Etɛwu mǐ ka ɖó na tɛ́n kpɔ́n bɔ han e ɖò hanwema mǐtɔn yɔyɔ̌ ɔ mɛ lɛ é na má mǐ? (Kpɔ́n tinmɛ e ɖò dò é.)\n18 È kpa han e ɖò Jihan nú Jehovah kpo Awǎjijɛ Kpo mɛ lɛ é gègě bɔ ye cí ɖɛ ɖé ɖɔhun. Han enɛ lɛ ɔ, a sixu jì ye dó ɖè lee nǔ cí nú hwiɖesu é xlɛ́ Jehovah. Han ɖevo lɛ na d’alɔ bɔ è ‘na nɔ flɔ́ wanyiyi kpo ɖagbe wiwa kpo sín zo dó lanmɛ nú mǐ.’ (Ebl. 10:24) É ɖò wɛn ɖɔ mǐ jló na bló bɔ nùxixo lɛ, hangbe lɛ kpo xókwin han mǐtɔn lɛ tɔn kpo na má mǐ. A sixu wà mɔ̌ gbɔn tó ɖiɖó han ɖěɖee è jì kpo nu kpo bɔ ye ɖò jw.org jí lɛ é gblamɛ. Enyi a nɔ kplɔ́n han lɛ ɖò xwégbe hǔn, kplɔ́n bo na nɔ jì ye kpo gbè e jinjɔn ayǐ é ɖé kpo, kpodo ayi bǐ kpan. *\n19. Nɛ̌ mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é bǐ ka sixu ɖ’alɔ ɖò Jehovah sinsɛn tlɔlɔ mɛ gbɔn?\n19 Flín ɖɔ hanjiji nyí akpáxwé taji ɖé ɖò sinsɛn-biblo mǐtɔn mɛ. Ali taji ɖé wɛ enɛ nyí bɔ mǐ na gbɔn dó xlɛ́ Jehovah ɖɔ mǐ yí wǎn n’i bɔ nǔ tɔn lɛ́ sù nukún mǐtɔn mɛ. (Xà Ezayíi 12:5.) Enyi mǐ nɔ jihan kpo awǎjijɛ kpo ɔ, mǐ na lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖevo lɛ ɖɔ ye ni jihan kpo jiɖiɖe kpo. Nugbǒ ɔ, mɛ e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é bǐ, mɛ winnyawinnya, mɛxomɔ lɛ kpo jlǒɖotɔ́ lɛ kpo sixu ɖ’alɔ ɖò Jehovah sinsɛn tlɔlɔ enɛ mɛ. Enɛ wu ɔ, ma gɔn alɔ ɖó ɖò lee nǔ cí nú we é ɖiɖɔ dó han mɛ mɛ ó. É nyɔ́ wà hǔn, setónú nú alixlɛ́mɛ elɔ e zawě bɔ Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú ɖɛhanwlantɔ́ ɔ é: ‘Jihan nú Jehovah!’ Hǔn, bo jihan kpo awǎjijɛ kpo!—Ðɛh. 96:1.\n^ akpá. 11 Nú a na mɔ alixlɛ́mɛ ɖevo lɛ dó lee hangbe towe na kpɔ́n te d’eji gbɔn é wu hǔn, yì Televiziɔn JW Tɔn jí dó Flansegbe mɛ, zǐn Vidéo à la demande, bo zín Depuis notre studio lobo ba xota “David Splane: Préparons-nous à chanter les nouveaux cantiques” ɖò Discours glɔ.\n^ akpá. 18 Bo na dó d’alɔ mǐ bonu mǐ na mɔ nukúnnú jɛ linlin hanjiji tɔn wu ɔ, è bló bɔ nùxixo cɛju wǒnɔ ɖé nɔ hun nǔ sín akpáxwé kpléɖókpɔ́ ɖaxó lɛ kpo kpléɖókpɔ́ lɛ kpo tɔn ɖokpo ɖokpo nu. È sɔnǔ nú tuto nùxixo tɔn enɛ lɛ ɖó alɔkpa ɖé bonu ye na sɔ́ ayi mǐtɔn ɖó nǔ e na dín lɛ é jí. Enɛ wu ɔ, è dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ jinjɔn ayǐ ɖò tɛn mǐtɔn lɛ mɛ, sín bǐbɛ̌mɛ nùxixo enɛ lɛ tɔn bo nɔ ɖótó ganji.


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Basque-Gbè Bassa (Cameroun) Batak (Toba) Bichlamar Bosnie-Gbè Boulou Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Chol Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galice-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kachin Karen (S'gaw) Kazakh Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kongo Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Ourdou Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Ouïghour (Cyrillique) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Cuzco Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tiv Tojolabal Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tonga-Gbè Tswana Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Valencian Vegbe Venda Vezo Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Xhosa Zoulou Île Salomon-Gbè Îles Féroé-Gbè\nKúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ nɔ xwedó wěɖexámɛ Biblu tɔn e ɖɔ ɖɔ è ni ma nɔ kɛnu dó hwɛ e è nɔ dó mɛ lɛ é kpo cá e è nɔ cá nú mɛ lɛ é kpo bǐ wu ó é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nǔnywɛxó Biblu tɔn ɖé ɖɔ: “Mɛ e nɔ kɛnu dó nǔ wu nú mɛ e nɔ yí gò ɔ, wǎn wɛ è nɔ gbɛ́ n’i.” (Nǔnywɛxó 9:7, 8; 26:4) Mǐ nɔ lɔn nú hwɛ agɔ e è nɔ dó mǐ lɛ é nɔ zɔ́n bonu mǐ nɔ ɖò tagba vɔ̌tɔ́ jɛ wɛ ɖò xó gudo ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, mǐ nɔ sɔ́ ayi ɖó nǔ e nɔ hɛn xomɛ Mawu tɔn hun lɛ é jí.—Ðɛhan 119:69\nAmɔ̌, “hwenu e è na nɔ abwɛ dó ɔ ɖè, bɔ hwenu e è na ɖɔ xó dó é ɖè.” (Nǔnywɛtɔ́xó 3:7) Mǐ nɔ na xósin gbɛtɔ́ ayijlɔjlɔnɔ ɖěɖee ɖò nǔgbo ɔ ba wɛ lɛ é, amɔ̌, mǐ nɔ nyi alɔ nú xó e ma xwè ali ǎ lɛ é. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ nɔ xwedó nǔkplɔnmɛ Jezu kpo Klisanwun nukɔntɔn lɛ kpo tɔn lɛ, bo nɔ lɛ́ xwedó kpɔ́ndéwú yetɔn.\nJezu ɖɔ xó tí hwenu e è dóhwɛ agɔ ɛ ɖò Pilatu nukɔn é ǎ. (Matie 27:11-14; 1 Piyɛ́ɛ 2:21-23) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, hwenu e è dóhwɛ Jezu ɖɔ é nyí ahannumunɔ kpo adɔtɔ́nɔ kpo é ɔ, é kɛnu ǎ. É nyɔ́ wà ɔ, é jó mɛ ɖevo dó bɔ ye zɔn dó walɔ tɔn lɛ wu bo wá gbeta ɖagbe ɔ kɔn, b’ɛ sɔgbe xá nǔgbododó elɔ: “Nǔnywɛ Mawu tɔn ɖè hwɛjijɔ éɖesunɔ tɔn xlɛ́ gbɔn nǔwiwa tɔn lɛ mɛ.” (Matie 11:19) Amɔ̌, hwenu e é wá byɔ ɖɔ Jezu ni kɛnu é ɔ, é ɖɔ xó nú mɛ ɖěɖee kɔn mǎsin dó wǔ tɔn lɛ é kpo adɔgbigbo kpo.—Matie 15:1-3; Maki 3:22-30.\nJezu kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ hwɛ agɔ e dó ye wɛ è ɖè lɛ é ni ma kú awakanmɛ nú ye ó. É ɖɔ: “Nǔ nyɔ́ nú mi, hwenu e è wá ɖò mi zun wɛ, bo ɖò mi ɖedó wɛ, bo ɖò nǔvú bǐ ɖó dó mi nu wɛ, ɖó nyɛ wutu é.” (Matie 5:11, 12) É ɖò mɔ̌ có, Jezu lɛ́ ɖɔ ɖɔ hwenu e hwɛdómɛ mɔhun lɛ na hun ali nú ahwanvu emitɔn lɛ bɔ ye na ɖekúnnu é ɔ, emi na bló bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ emitɔn elɔ na jɛnu: “Un na sɔ́ xó e mi na ɖɔ é kpodo nǔnywɛ e mi na zán é kpan bǐ dó ayi mɛ nú mi, bɔ kɛntɔ́ mitɔn lɛ ɖebǔ na sixu mɔ xó ɖé, bo dó gbà mitɔn ɔ na ǎ.”—Luki 21:12-15.\nMɛsɛ́dó Pɔlu ɖè wě xá Klisanwun lɛ ɖɔ ye ni nyi alɔ nú nǔdindɔn xá gbeklánxámɛtɔ́ lɛ, bo ɖɔ ɖɔ nǔdindɔn mɔhun lɛ kún “nyí nǔɖewanú [ó]; nǔ nyanya wɛ ye nyí.”—Titu 3:9; Hlɔmanu lɛ 16:17, 18.\nMɛsɛ́dó Piyɛ́ɛ dó wusyɛn lanmɛ nú Klisanwun lɛ ɖɔ nú é nyɔ́ bló hǔn, ye ni jɛhun dó nǔɖiɖi yetɔn jí. (1 Piyɛ́ɛ 3:15, 16a) Amɔ̌, é tuùn ɖɔ walɔ ɖagbe mɛtɔn lɛ wɛ nɔ zɔ́n bɔ enɛ nɔ yawǔ kpa mɛ ganji, é kún nyí xó mɛtɔn lɛ kpowun ó. É wlan ɖɔ: “Mi ni nɔ wà nǔ ɖagbe, bo na dó xwè ye mɛ e ma tuùn nǔɖe ǎ lɛ kpo xlonɔ lɛ kpo sín nu dó xɔ.”—1 Piyɛ́ɛ 2:12-15.


Ðuɖeji Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Lɛ | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nAmyɔxwé: È wlí nɔví sunnu ɖé ɖó é ɖò wɛnɖagbe jla wɛ ɖò Eindhoven, Pays-Bas, ɖò 1945; aɖisixwé: Sɛ́n ka jɛ ahwan acɛ e mi ɖó bo na jla wɛnɖagbe ɔ é jí ɖò fí e a nɔ nɔ é à?\nÐuɖeji Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Lɛ: È Jɛ Ahwan Wɛnɖagbe ɔ Jí Bo Sɔ́ Jinjɔn Ayǐ\nHWENU E a ɖò wɛnɖagbe jla wɛ sín xwé ɖé gbè jɛ xwé ɖé gbè é ɔ, a sè kpɛn ɖé ɖò nǔ ɖɔ wɛ sín zɔ. Kpɛn ɔ sín gbè ɖò syɛnsyɛn d’eji wɛ. Ee a jɛ kúnnu ɖè nú xwétɔ́ e bɔ d’ewu é jí é ɔ, mɛ e kpo hwi kpo zɔn é sín ayi gbà dó hwenu e kponɔ lɛ sín mɔ̌to ɖé wá glin é. Kponɔ ɖé jɛte bo sɛkpɔ mi, bo kanbyɔ ɖɔ: “É ma nyí mi mɛ wè elɔ lɛ wɛ ɖò xwégbe xwégbe gbɔn wɛ bo ɖò xó ɖɔ dó Biblu jí wɛ à? È ko wá jɛ hwɛ mitɔn nú mǐ!” Mi na xósin kpo sísí kpo bo ɖɔ ɖɔ Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wɛ nú emi. Etɛ ka na jɛ bɔ d’ewu?\nLee acɛkpikpa lɛ ko nɔ wà nú xá mi gbɔn ɖ’ayǐ é wɛ na xlɛ́. Xwè lɛ gblamɛ ɔ, nɛ̌ acɛkpikpa e ɖò xá towe mɛ é ka nɔ wà nǔ xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ gbɔn? É ka nɔ na vivo mi ɖò Mawu sinsɛn linu ɖó bǎ ɖé mɛ à? É ka nyí mɔ̌ hǔn, lee nɔví sunnu towe Klisanwun lɛ kpo nɔví nyɔnu towe Klisanwun lɛ kpo jɛ tagba ɖò xwè lɛ ɖíe dó “jɛ ahwan Wɛnɖagbe ɔ jí, bo sɔ́ jinjɔn ayǐ, bɔ é lidǒ” gbɔn é wu wɛ é sín tawun. (Fili. 1:7) A na bo nɔ nɔ fí ɖebǔ ɔ, tamɛ linlin dó hwɛɖiɖɔ ɖěɖee jí Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖu ɖè é wu sixu hɛn nùɖiɖi towe lidǒ tawun. Ðò akpáxwé elɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó hwɛɖiɖɔ nukúnɖeji enɛ lɛ ɖé lɛ jí. Ðuɖeji mǐtɔn enɛ lɛ xlɛ́ tawun ɖɔ Axɔsuɖuto ɔ nyí nùjɔnǔ, ɖó mǐɖesunɔ sixu kpéwú bo ɖó ɖuɖeji tobutobu enɛ lɛ gbeɖé ǎ!\nWɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ Nɔ Jɛ Ahwan Yeɖée Jí Ðò Hwɛ Nukɔn\nHwɛɖɔtɔ́ égbé tɔn e nɔ w’azɔ̌ ɖò hwɛɖɔxɔsa ɖaxó lɛ é ɖé lɛ ko ɖó linlin ɖokpo ɔ e Sɛnkplɔnmɛtɔ́ hwexónu tɔn Gamaliyɛli ɖó é\nHunjijɛ Dó Axɔsuɖuto Mawu Tɔn Jí kpo Gbejininɔ kpo, É Nyí Dó Nǔ Ðevo Ðebǔ Jí Ǎ\n“Tɔsisa” yadonumɛ tɔn e wá ɖi bú Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ, ɖó wǔ e ye ɖó zɔ nú gbɛ̀ ɔ ɖò toxóɖiɖɔ linu wu é ɔ, nǔ e è ma ɖó nukún tɔn ǎ é ɖé wá sɔ́ nu.\nÈ Fun Ahwan Bo Na Dó Ðó Vivo Bo Sɛ̀n Mawu\nTogun Mawu tɔn fun ahwan dó acɛ e ye ɖó bo na setónú nú sɛ́n Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn lɛ é takún mɛ.


Nǔ E Gbigbɔ Mímɛ́ Mawu Tɔn Nɔ Na Mɛ É: Xomɛnyínyɔ́\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Afrique du Sud Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nKPƆ́N lee xomɛnyínyɔ́ núwiwa ɖokpo sixu vɔ́ jiɖe na mɛ, bo lɛ́ dó gbɔ nú mɛ sɔ é! Enyi mǐ mɔ ɖɔ mɛɖé kéya nú mǐ ɔ, é nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ. Ðó enyi è wà nǔ xá mǐ mɛ ɖokpo ɖokpo kpo xomɛnyínyɔ́ kpo ɔ, é nɔ sù nukún mǐtɔn mɛ wu ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu sɔnǔ nú jijɔ ɖagbeɖagbe enɛ gbɔn?\nXomɛnyínyɔ́ nɔ byɔ ɖɔ nǔ mɛ ɖevo lɛ tɔn ni nɔ ɖu ayi mɛ nú mɛ dó nǔjɔnǔ mɛ bɔ è nɔ ɖexlɛ́ gbɔn xóɖiɖɔ kpo nǔwiwa kpo ee nɔ d’alɔ mɛ lɛ é gblamɛ. Ðó xomɛnyínyɔ́ nyí jijɔ e nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ gblamɛ é ɖé wutu ɔ, é hugǎn sísí nukúnta tɔn ɖiɖexlɛ́. Wanyiyi e gɔ́ngɔ́n é kpo wuvɛ̌sexámɛ e gɔ́ngɔ́n é kpo wɛ nɔ sísɛ́ mɛ bɔ è nɔ ɖè xomɛnyínyɔ́ adodwé ɔ xlɛ́. Nǔ e lɛ́ hú mɔ̌ é wɛ nyí ɖɔ xomɛnyínyɔ́ mɔhun nyí akpáxwé nǔ e gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn nɔ na mɛ é tɔn, bɔ è byɔ Klisanwun lɛ ɖɔ ye ni sɔnǔ na. (Ga. 5:22, 23) Mǐ ɖó na sɔnǔ nú xomɛnyínyɔ́, enɛ wu ɔ, mi nú mǐ ni gbéjé lee Jehovah kpo Vǐ tɔn kpo ɖè jijɔ enɛ xlɛ́ gbɔn é kpo lee mǐ sixu wà nǔ ye ɖɔhun gbɔn é kpo kpɔ́n.\nJEHOVAH NƆ NYƆ́ XOMƐ DÓ MǏ BǏ WU\nJehovah nɔ nyɔ́ xomɛ dó mɛ lɛ bǐ wu, bo nɔ lɛ́ mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ mɛ bǐ tɔn mɛ, kaka jɛ “alɔgudokpɛ́dónúmɛtɔ́ lɛ kpo mɛ nyanya lɛ kpan” jí. (Luk. 6:35) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Jehovah “nɔ zɔ́n, bɔ hwesivɔ tɔn nɔ hun dó mɛ nyanya kpodo mɛ ɖagbe lɛ kpan jí; é nɔ bló bɔ jǐ nɔ ja nú mɛ e nɔ wà nǔ jlɔjlɔ lɛ kpodo mɛ e nɔ wà nǔ agɔ lɛ kpan.” (Mat. 5:45) Enɛ wu ɔ, mɛ ɖěɖee ma tlɛ tuùn Jehovah ɖɔ é nyí Gbɛɖotɔ́ yetɔn ǎ lɛ é lɔ nɔ ɖu lè xomɛnyínyɔ́ sín nǔ ɖěɖee é nɔ na mɛ, bonu è na dó nɔ gbɛ̀ lɛ é tɔn, nú ye ni dó ɖu awǎjijɛ sín vivǐ ɖó bǎ ɖé mɛ.\nMǐ mɔ xomɛnyínyɔ́ sín kpɔ́ndéwú nukúnɖeji ɖé ɖò nǔ e Jehovah wà nú Adamu kpo Ɛvu kpo é mɛ. Ðò hwɛhuhu yetɔn gudo tlolo ɔ, ye “ba fígima bo sin ɖě dó ɖě wu, lobo sɔ́ sin dó alin avɔ ɖɔhun.” Amɔ̌, Jehovah tuùn ɖɔ ye ɖó hudo avɔ e sɔgbe é ɖé tɔn, cobo na sixu nɔ gbɛ̀ ɖò jikpá Edɛni tɔn gudo, ɖò ayikúngban e é ko dónu, bɔ “wunkan lɛ kpodo gbehan kpo” wu ɖè é jí. Enɛ wu ɔ, xomɛnyínyɔ́ sísɛ́ Jehovah bɔ é sú hudo yetɔn sín dò, bo “sɔ́ anyǔ dó bló avɔ” nú ye.—Bǐb. 3:7, 17, 18, 21.\nJehovah nɔ nyɔ́ xomɛ dó “mɛ nyanya kpodo mɛ ɖagbe lɛ kpan” wu, amɔ̌, é nɔ jló è hugǎn bonu é na ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ɖò gbeyiɖɔ Zakalíi hwenu ɔ, é vɛ́ nú wɛnsagun ɖé hwenu e é mɔ bɔ togun ɔ ɖó tɛmpli Jeluzalɛmu tɔn ɔ vívɔ́ gbá te é. Jehovah ɖótó nǔ e ɖu ayi mɛ nú wɛnsagun ɔ é, bo “ɖɔ xó ɖagbe, xó e nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɔ” n’i. (Zak. 1:12, 13) Jehovah lɛ́ wà nǔ gbɔn alɔkpa ɖokpo ɔ xá gbeyiɖɔ Elíi. É wá jɛ hweɖenu bɔ gbeyiɖɔ ɔ flú bǐ, bo byɔ Jehovah ɖɔ é ni hu emi. Jehovah ɖó ayi lee nǔ cí nú Elíi é wu, bo sɛ́ wɛnsagun ɖé d’è, bonu é na dó wusyɛn lanmɛ n’i. Gɔ́ na ɔ, é na jiɖe gbeyiɖɔ ɔ ɖɔ é kún ɖò éɖokpo ó. Ee è ɖɔ xomɛnyínyɔ́xó enɛ lɛ nú Elíi bo d’alɔ e sín hudo é ɖó é è gudo é ɔ, é kpéwú bo wà azɔ̌ e è zɔ́n ɛ é. (1 Axɔ. 19:1-18) Ðò mɛsɛntɔ́ Jehovah tɔn lɛ mɛ ɔ, mɛ̌ ka nyí mɛ e ɖè jijɔ tɔn nukúnɖeji e nyí xomɛnyínyɔ́ é xlɛ́ hugǎn?\nJEZU: NYA XOMƐNYƆ́TƆ́ ÐAXÓ ÐÉ\nÐò sinsɛnzɔ́ ayikúngban jí tɔn Jezu tɔn hwenu ɔ, è tuùn i ɖi mɛ e nɔ nyɔ́ xomɛ, bɔ nǔ mɛtɔn nɔ lɛ́ ɖu ayi mɛ n’i é. É syɛn nukún gbeɖé alǒ kp’acɛ gannaganna nú mɛ gbeɖé ǎ. Kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo ɔ, é ɖɔ: ‘Mi wá gɔ̌n ce; mi mɛ e agban kpinkpɛn hinhɛn cikɔ na lɛ é bǐ, bonu má na gbɔjɛ mi. Ðó xomɛnyɔtɔ́ wɛ un nyí.’ (Mat. 11:28-30) É sín xomɛnyínyɔ́ tɔn wu bɔ mɛ lɛ nɔ xwedó è yì fí ɖebǔ e é yì é. “Nǔ yetɔn blawǔ” nú Jezu bɔ é na nǔɖuɖu ye, gbɔ azɔn nú azinzɔnnɔ lɛ kpo wɔ̌nɖowǔnanɔ lɛ kpo, bo kplɔ́n “nǔ gegě” ye dó Tɔ́ tɔn wu.—Mak. 6:34; Mat. 14:14; 15:32-38.\nÐó xomɛnyínyɔ́ ɖaxó Jezu tɔn wu ɔ, é nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ emi mɔ nukúnnú jɛ ninɔmɛ mɛ ɖevo lɛ tɔn mɛ, hwenu e é nɔ ɖò nǔ wà xá ye wɛ é. Nǔgbo ɔ, ye na bo byɔ nǔ i ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ ɔ, é nɔ yí mɛ ɖěɖee ba ɛ kpo ayi yetɔn bǐ kpo lɛ é “ganji.” (Luk. 9:10, 11) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nawe e xɛsi jɛ jǐ tɔn ɖó é nyí mɛbliblí bo ma ɖó na ɖ’alɔ ɖò nǔwiwa sinsɛn tɔn lɛ mɛ ǎ, bo ka ɖ’alɔ awu Jezu tɔn aga tɔn ɔ wu kpo nukúnɖiɖó ɔ kpo ɖɔ hun e ɖi wɛ emi ɖè é na nɔte é ɔ, Jezu gbɛ́ nǔ n’i ǎ. (Lev. 15:25-28) Jezu sè wuvɛ̌ xá nawe enɛ e ko sè wuvɛ̌ nú xwè 12 é, bo ɖɔ n’i ɖɔ: “Vǐ ce, nǔɖiɖi towe zɔ́n, bɔ azɔn towe gbɔ. Yì dó fífá mɛ; azɔn towe ni gbɔ nú we bǐ.” (Mak. 5:25-34) Xomɛnyínyɔ́ núwiwa jiwǔ tɛ ɖíe!\nXOMƐNYÍNYƆ́ NƆ BYƆ ÐƆ È NI WÀ NǓ ÐAGBE LƐ\nÐò kpɔ́ndéwú e mǐ mɔ ɖò aga lɛ é mɛ ɔ, mǐ mɔ ɖɔ xomɛnyínyɔ́ adodwé ɔ nɔ ɖè éɖée xlɛ́ gbɔn nǔwiwa lɛ mɛ. Jezu xlɛ́ ɖɔ nǔwiwa ɖó na zɔn kpɔ́ xá xomɛnyínyɔ́, bo na nǔjlɛdonǔwu e kúnkplá Samalíinu nɔzo ɖagbe ɔ é. Kɛn ɖò Samalíinu lɛ kpo Jwifu lɛ kpo tɛntin có, nya Samalíinu e xó Jezu ɖɔ ɖò lǒ tɔn mɛ é kú nǔblawu nú nya e è j’ajo dó, xò, bo jó dó nyi beɖebeɖe ɖò ali ɔ xò é. Xomɛnyínyɔ́ sísɛ́ Samalíinu ɔ, bɔ é wà nǔɖe. É bla akpa nya ɔ tɔn lɛ, bo kplá ɛ yì fí e alitanu lɛ nɔ nɔ é. Samalíinu ɔ sú akwɛ mɛ e nɔ kpé nukún dó fí ɔ wu é bo ɖɔ é ni kpé nukún dó nya ɔ wu, bo tlɛ ɖɔ ɖɔ nú é zán akwɛ ɖě hú mɔ̌ ɔ, emi na sú.—Luk. 10:29-37.\nNǔgbo wɛ ɖɔ nǔwiwa mɛtɔn lɛ mɛ wɛ è nɔ ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ ɖè hugǎn, amɔ̌, è sixu lɛ́ ɖexlɛ́ gbɔn xógbe e xlɛ́ ɖɔ è mɔ nǔ jɛ ninɔmɛ mɛtɔn mɛ lɛ é mɛ. Enɛ wu ɔ, Biblu ɖɔ ɖɔ “linkpɔ́n ɖò ayi mɛ nú mɛ ɔ, kanmɛ nɔ gbɔjɔ mɛ,” bo ka lɛ́ ɖɔ gɔ́ na ɖɔ “è ka ɖɔ xó ɖagbe nú mɛ ɔ, wǔ nɔ yá mɛ.” (Nǔx. 12:25) Enyi mǐ nɔ nyɔ́ xomɛ, bo nɔ lɛ́ wà ɖagbe nú mɛ e kanmɛ gbɔjɔ na lɛ é ɔ, mǐ sixu d’alɔ ye, bɔ ye na mɔ hlɔnhlɔn. * Xógbe xomɛnyínyɔ́ tɔn mǐtɔn lɛ na xlɛ́ ɖɔ mǐ nɔ kéya nú ye. Wusyɛn didó lanmɛ nú ye gbɔn mɔ̌ na d’alɔ ye bɔ ye na ɖí xwi xá mɛtɛnkpɔn e kpannukɔn ye lɛ é hugǎn.—Nǔx. 16:24.\nNǓSISƆ NÚ XOMƐNYÍNYƆ́\nÐó è dá gbɛtɔ́ “ɖó akpajlɛ [Mawu] tɔn mɛ” wutu ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ hɛn ɔ, ye na sɔnǔ nú xomɛnyínyɔ́. (Bǐb. 1:27) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Juliwusi e nyí ahwangán Hlɔma tɔn ɖé, bɔ è sɔ́ mɛsɛ́dó Pɔlu d’alɔ mɛ n’i, bɔ é na kplá ɛ yì Hlɔma é “nyɔ́ xomɛ dó Pɔlu wu, bo na ɛ gbè ɖɔ ni yì kpɔ́n xɔ́ntɔn tɔn lɛ, bonu ye gɔ́ alɔ n’i ɖò nǔ e hudo è lɛ mɛ” ɖò toxo Sidɔ́ɔn tɔn mɛ. (Mɛ. 27:3) Ðò nukɔnmɛ ɔ, mɛ e nɔ nɔ Maluti lɛ é “nyɔ́ xomɛ dó” Pɔlu kpo mɛ ɖevo ɖěɖee tɔjihun gba dó bɔ é ma lín ǎ lɛ é kpo wu “tlala.” Tɔtɛntinto ɔ mɛ nu lɛ tlɛ bɔ myɔ ɖé nú mɛ e jí nǔ ɔ jɛ dó lɛ é. (Mɛ. 28:1, 2) Nǔgbo wɛ ɖɔ susu jɛxa nǔwiwa yetɔn lɛ, amɔ̌, xomɛnyínyɔ́ byɔ nǔ hú xomɛnyínyɔ́nú wiwa ɖò hweɖelɛnu.\nBonu nǔ mǐtɔn na dó nyɔ́ Mawu nukúnmɛ bǐ mlɛ́mlɛ́ ɔ, mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n, bɔ xomɛnyínyɔ́ na huzu jijɔ mǐtɔn, bɔ mǐ na nɔ zán gbɛ̀ gbɔn mɔ̌ hwebǐnu. Enɛ wu wɛ Jehovah ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ni “sɔ́” xomɛnyínyɔ́ “dó awu ɖɔhun.” (Kolo. 3:12) È na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, é nɔ bɔwǔ hwebǐnu, bonu mǐ na sɔ́ jijɔ Mawu tɔn enɛ dó ɖó mǐtɔn bǐ mlɛ́mlɛ́ ǎ. Aniwu? Mǐ sixu gbɔ xomɛnyínyɔ́ ɖexlɛ́ ɖó winnya, jiɖiɖe ma ɖó, gbeklánxámɛ, alǒ cejɛnnabi sín jijɔ e ma ko vɔ ɖò mǐ sí bǐ ǎ é wu. Amɔ̌, mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖu ɖò nǔ enɛ lɛ jí gbɔn gbigbɔ mímɛ́ wu ginganjɛ kpo kpɔ́ndéwú xomɛnyínyɔ́ tɔn Jehovah tɔn xwixwedó kpo gblamɛ.—1 Kɔ. 2:12.\nMǐ ka sixu ɖó kɛ́n ali ɖěɖee nu mǐ ɖó na bló bɔ xomɛnyínyɔ́ ɖiɖexlɛ́ mǐtɔn na kpɔ́n te d’eji ɖè lɛ é jí à? Mǐ ɖó na kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Un ka nɔ ɖótó mɛ kpo wuvɛ̌sexámɛ kpo à? Un ka nɔ ɖó ayi hudo mɛ ɖevo lɛ tɔn wu à? Hwetɛnu ka nyí azɔn gudo tɔn e un nyɔ́ xomɛ dó mɛ e ma nyí hagbɛ̌ xwédo ce tɔn ǎ, alǒ xɔ́ntɔn vívɛ́ ce ǎ é ɖé wu?’ Enɛ gudo ɔ, mǐ sixu sɔ́ gǎndidó, bo na tuùn mɛ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é, ɖò taji ɔ, mɛ e ɖò agun Klisanwun tɔn mɛ lɛ é dó ɖó nǔ e gbé mǐ na nya é. Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ sixu ɖò acéjí, bo na tuùn ninɔmɛ e mɛ ye ɖè é kpo hudo yetɔn lɛ kpo. Enɛ gudo ɔ, mǐ ɖó na tɛ́n kpɔ́n, bo ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ mɛ ɖevo lɛ lee mǐ na ba ɖɔ ye ni ɖexlɛ́ mǐ gbɔn é, enyi mǐ ɖò ninɔmɛ yetɔn mɛ ɔ nɛ. (Mat. 7:12) Gudo mɛ ɔ, enyi mǐ nɔ byɔ Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ mǐ ɔ, é na dó nú gǎn e dó wɛ mǐ ɖè, bo na sɔnǔ nú xomɛnyínyɔ́ é.—Luk. 11:13.\nXOMƐNYÍNYƆ́ NƆ DƆN MƐ ÐEVO LƐ\nHwenu e Pɔlu slɛ́ nǔ e zɔ́n bɔ enyi azɔ̌watɔ́ Mawu tɔn e gbɔn vo é ɖé é ɔ, é kɛnu dó “xomɛnyínyɔ́” lɔ wu. (2 Kɔ. 6:3-6) Mɛ lɛ nɔ sɛkpɔ Pɔlu ɖó nǔ yetɔn e nɔ ɖu ayi mɛ n’i, bɔ é nɔ ɖexlɛ́ gbɔn xomɛnyínyɔ́ núwiwa kpo xomɛnyínyɔ́xó lɛ kpo gblamɛ é wutu. (Mɛ. 28:30, 31) Mɔ̌ ɖokpo ɔ, xomɛnyínyɔ́ núwiwa mǐtɔn sixu dɔn mɛ lɛ wá nǔgbo ɔ mɛ. Enyi mǐ nɔ ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ mɛ lɛ bǐ kaka jɛ mɛ ɖěɖee klán gbè xá mǐ lɛ é jí ɔ, enɛ sixu zɔ́n bɔ xomɛsin yetɔn ɖekpo, bɔ hunnylanylá yetɔn na bú. (Hlɔ. 12:20) É wá yá ɔ, wɛn Biblu tɔn tlɛ sixu dɔn ye.\nÐò Palaɖisi ayikúngban jí tɔn e ja é mɛ ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ akpakpa na sɔ́ mɛ maxamaxa e na fɔ́n sín kú lɛ é bɔ ye na ɖu vivǐ xomɛnyínyɔ́ adodwé ɔ tɔn, vlafo é sixu nyí azɔn nukɔntɔn ɔ nɛ. Nǔsumɛnukúnmɛ sixu sísɛ́ ye, bɔ ye lɔ na nyɔ́ xomɛ dó mɛ ɖevo lɛ wu. È na yí gbè bonu mɛɖebǔ e na gbɛ́ ɖɔ emi kún na nyɔ́ xomɛ dó mɛ ɖevo lɛ wu, bo na d’alɔ ye ó é na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi ɖò Axɔsuɖuto Mawu tɔn glɔ́ ǎ. Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, mɛ ɖěɖee Mawu na yí gbè bɔ ye na nɔ gbɛ̀ kaka sɔyi lɛ é na nɔ wà nǔ xá yeɖée ɖò wanyiyi kpo xomɛnyínyɔ́ kpo mɛ. (Ðɛh. 37:9-11) Gbɛ̀ e mɛ ayijayǐ kpo fífá kpo ɖè é ɖé wɛ é na nyí! Amɔ̌, cobonu hwenu jiwǔ enɛ na wá ɔ, nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu lè xomɛnyínyɔ́ ɖiɖexlɛ́ tɔn gbɔn?\nÐU LÈ XOMƐNYÍNYƆ́ ÐIÐEXLƐ́ TƆN\nBiblu ɖɔ: “Mɛ e nɔ nyɔ́ xomɛ dó mɛ wu ɔ, éɖée wɛ é wà ɖagbe na.” (Nǔx. 11:17) Gbɛtɔ́ lɛ nɔ sɛkpɔ mɛ e nyí xomɛnyɔtɔ́ é, bo nɔ ba na nyɔ́ xomɛ dó wutu tɔn lɔ. Jezu ɖɔ: “Nǔ e mi dó jlɛ́ nǔ nú mɛ ɔ wɛ Mawu na dó jlɛ́ nú mi lɔmɔ̌.” (Luk. 6:38) Mɔ̌ mɛ ɔ, é nɔ bɔwǔ bɔ xomɛnyɔtɔ́ ɖé nɔ mɔ xɔ́ntɔn, bɔ xɔ́ntɔn ɖagbe e é zun lɛ é nɔ gblé ǎ.\nMɛsɛ́dó Pɔlu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛ ɖěɖee ɖò agun Efɛzi tɔn mɛ lɛ é ɖɔ ye ni nɔ “nyɔ́ xomɛ dó [ye]ɖée wu, bo nɔ sɔ́ hwɛ kɛ [ye]ɖée.” (Efɛ. 4:32) Enyi Klisanwun wuvɛ̌sexámɛtɔ́ e nɔ ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́, bo nɔ ba na d’alɔ yeɖée lɛ é ɖò agun ɖé mɛ ɔ, agun ɔ nɔ ɖu lè tɔn tawun. Mɛ mɔhun lɛ nɔ dó gbè vɛ́sin, mɔ xó ɖɔ dó mɛ wu syɛnsyɛn, alǒ nɔ dó xógbe nyanya e nɔ gblewǔ mɛ lɛ é gbeɖé ǎ. Ye nɔ fúnfún mɛnúɖiɖɔxó lɛ kpé ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, ye nɔ tɛ́n kpɔ́n bo nɔ zán ɖɛ̌ yetɔn dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ. (Nǔx. 12:18) Wǎgbɔ tɔn ɔ, agun ɔ nɔ yì nukɔn ɖò gbigbɔ lixo.\nNǔgbo ɔ, xomɛnyínyɔ́ nyí jijɔ ɖé, bɔ è nɔ ɖexlɛ́ ɖò xóɖiɖɔ kpo nǔwiwa kpo mɛ. Enyi mǐ nɔ nyɔ́ xomɛ ɔ, mǐ ɖò jijɔ e Mawu mǐtɔn Jehovah ɖó, bo nyí mɛɖé bo nyɔ́ kpɔ́jɛji, bo nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ é ɖexlɛ́ wɛ nɛ. (Efɛ. 5:1) Mɔ̌ mɛ ɔ, mǐ na na hlɔnhlɔn agun mǐtɔn bo na dɔn mɛ ɖevo lɛ wá sinsɛn-biblo mimɛ̌ ɔ mɛ. Mi nú è ni tuùn mǐ hwebǐnu ɖɔ mǐ nyí mɛ e nɔ ɖè xomɛnyínyɔ́ xlɛ́ é.\n^ akpá. 13 Mǐ na ɖɔ xó dó ɖagbewiwa jí ɖò nukɔnmɛ, ɖò xóta ɖebɔdoɖewu elɔ e ɖɔ xó dó nǔ e gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn nɔ na mɛ é jí é mɛ.


La Bible en Fongbe - Genèse 47 | BéninLangues, les langues Béninoises au clic\nLa Bible en Fongbe - Genèse 47\nRetrouvez les versets en fongbe du chapitre Genèse 47\nGenèse 47 - Bǐbɛ́mɛ 47\nÉnɛ́ ɔ́, Jozɛ́fu yi axɔ́sú Ejípu tɔn ɔ́ gɔ́n, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Nɔví ce lɛ́ɛ kpó tɔ́ ce kpó gosín Kanáa bó wá gɔ̌n ce kpó lɛ̌ngbɔ́ yětɔn lɛ́ɛ kpó gbɔ̌ yětɔn lɛ́ɛ kpó nyibú yětɔn lɛ́ɛ kpó, kpó nǔ e yě ɖó lɛ́ɛ bǐ kpó. Gocɛ́ni wɛ yě jɛ.”\nJozɛ́fu kplá nɔví tɔn atɔ́ɔ́n, bó zé yě xlɛ́ axɔ́sú ɔ́.\nAxɔ́sú ɔ́ kanbyɔ́ yě ɖɔ: “Azɔ̌ tɛ́ wɛ mi nɔ wa?” Yě yí gbe n'i ɖɔ: “Mǐ mɛsɛntɔ́ towe lɛ́ɛ ɔ́, gbɔ̌ wɛ mǐ nɔ́ nyi tɔ́gbó mǐtɔn lɛ́ɛ ɖɔhun.”\nYě lɛ́ ɖɔ nú axɔ́sú ɔ́ ɖɔ: “Mǐ wá bó ná nɔ to mɛ fí ɖó nǔɖuɖu sɔ́ tíin nú mǐ mɛsɛntɔ́ towe lɛ́ɛ sín lɛ̌ngbɔ́ lɛ́ɛ ǎ, ɖó adɔ e tɔ́n ɖo Kanáa ɔ́ syɛ́n ɖésú. Kɛnklɛ́n bó ná gbe mǐ mɛsɛntɔ́ towe lɛ́ɛ, nú mǐ ná nɔ Gocɛ́ni.”\nAxɔ́sú ɔ́ ɖɔ nú Jozɛ́fu ɖɔ: “Tɔ́ towe kpó nɔví towe lɛ́ɛ kpó wá gɔ̌n towe.


Nɔ W’azɔ̌ Ðó Kpɔ́ Xá Jehovah Gbè Bǐ Gbè | Nùkplɔnkplɔn Tɔn\n“Azɔ̌ wà ɖó kpɔ́ wɛ mǐ ɖè [xá] Mawu.”—1 KƆ. 3:9.\nHAN LƐ: 64, 111\nALI TƐ LƐ KA HUN NÚ WE BƆ A NA W’AZƆ̌ ÐÓ KPƆ́ XÁ JEHOVAH . . .\ngbɔn alɔdido xwédo towe kpo Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ lɛ kpo gblamɛ?\ngbɔn mɛ yíyí gblamɛ?\ngbɔn hwiɖée zízé jó kpo ada gbigbló nú sinsɛnzɔ́ towe kpo gblamɛ?\n1. Ðɔ ali e nu mǐ sixu w’azɔ̌ xá Jehovah ɖè é ɖé lɛ.\nGBƐÐOTƆ́ ɔ sín tito wɛ nyí ɖɔ gbɛtɔ́ maɖóblɔ̌ lɛ na wà nǔ ɖó kpɔ́ xá ɛ, bonu linlin tɔn na dó jɛ jlɔ́. Gbɛtɔ́ lɛ nyí hwɛhutɔ́ dìn có, gbejinɔtɔ́ lɛ ka sixu kpó ɖò azɔ̌ wà ɖó kpɔ́ xá Jehovah wɛ gbè bǐ gbè. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ɖò ‘azɔ̌ wà ɖó kpɔ́ xá Mawu wɛ’ gbɔn wɛnɖagbe Axɔsuɖuto tɔn tɔn jijla kpo nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu kpo gblamɛ. (1 Kɔ. 3:5-9) È jɔwu mǐ, bo mɔ ɖɔ mǐ jɛxa bo na wà nǔ ɖó kpɔ́ xá Nǔbǐwukpétɔ́ e nyí Gbɛɖotɔ́ wɛkɛ ɔ tɔn é ɖò azɔ̌ e é nɔ kpɔ́n dó mɔ nǔ taji é mɛ; wǔjɔmɛ ɖaxó ɖé wɛ nyí enɛ! Amɔ̌, wɛnjijla kpo nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye ni huzu ahwanvu kpo kɛɖɛ wɛ nyí ali e nu mǐ nɔ w’azɔ̌ xá Jehovah ɖè é ǎ. Xota elɔ na gbéjé ali ɖevo ɖěɖee nu mǐ sixu wà mɔ̌ ɖè é ɖé lɛ kpɔ́n, ye wɛ nyí alɔdido xwédo mǐtɔn kpo Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ mǐtɔn lɛ kpo, mɛ yíyí, mɛɖée zízé jó nú tuto yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ kpo ada gbigbló nú sinsɛnzɔ́ mímɛ́ ɔ kpo.—Kolo. 3:23.\n2. Enyi nǔ e a nɔ wà dó nukɔnyiyi linlin Jehovah tɔn tɔn takúnmɛ é ɔ, a nɔ sɔ́ jlɛ́ dó mɛ ɖevo lɛ tɔn wu ɔ, etɛwu é ma ka nyí nùnywɛnú ǎ?\n2 Hwenu e mǐ na ɖò xota elɔ gbéjé kpɔ́n wɛ é ɔ, ma sɔ́ nǔ e a sixu wà nú Jehovah lɛ é jlɛ́ dó nǔ e mɛ ɖevo lɛ sixu wà é wu ó. Flín ɖɔ mɛ lɛ bǐ sín xwè kún nyí ɖokpo ɔ ó, lanmɛ ma ɖò ganji, ninɔmɛ ɖevo lɛ kpo nǔwukpikpé lɛ kpo ka lɛ́ gbɔn vovo. Mawu sɔ́ d’ayi mɛ nú mɛsɛ́dó Pɔlu bɔ é ɖɔ: “Mɛ ɖokpo ɖokpo ni byɔ éɖée mɛ, bo kpɔ́n nǔ e wà wɛ é ɖè lɛ; enyi nǔ e wà wɛ é ɖè lɛ sixu nyí xomɛhunhun nú n’i ɔ, é ni hun xomɛ ɖò éɖée mɛ; é ma jlɛ́ éɖée dó mɛ ɖě lɛ wu ó.”—Ga. 6:4.\nNƆ D’ALƆ XWÉDO TOWE KPO MAWU SƐNTƆ́ HÀTƆ́ LƐ KPO\n3. Etɛwu è ka sixu ɖɔ ɖɔ mɛɖebǔ e nɔ kpé nukún dó xwédo tɔn wu é ɖò nǔ wà ɖó kpɔ́ xá Jehovah wɛ?\n3 Jehovah nɔ ɖó nukún ɖɔ mɛsɛntɔ́ emitɔn lɛ ni nɔ kpé nukún dó xwédo yetɔn wu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a ɖó na w’azɔ̌ dó mɔ akwɛ nú mɛvívɛ́ towe lɛ. Nɔ gègě nɔ nɔ xwégbe bo nɔ kpé nukún dó vǐ yetɔn lɛ wu. Vǐ e ko nyí mɛxo é ɖé lɛ ɖó na kpé nukún dó mɛjitɔ́ yetɔn azinzɔnnɔ lɛ wu. Azɔ̌ dandan tɔn ɖé wɛ nyí azɔ̌ enɛ lɛ. Xó Mawu tɔn ɖɔ: “Enyi mɛɖé ma nɔ kpé nukún dó mɛ tɔn lɛ wu ǎ ɔ, ɖò taji ɔ, mɛ e ɖò hɛ̌n tɔn nu lɛ wu ǎ ɔ, mɛ enɛ ɔ gbɛ́ nùɖiɖi, lobo nyla hú nùmaɖitɔ́.” (1 Tim. 5:8) Enyi azɔ̌ mɔhun lɛ ɖò kɔ jí nú we ɔ, a sixu nɔ ma kpéwú bo nɔ ɖè hwenu gègě ɖó vo nú yɛhwexɔsuɖuto ɔ sín azɔ̌ lɛ lee a jló gbɔn é. Amɔ̌, ɖeji! Nú a ɖò nukún kpé dó xwédo towe wu wɛ ɔ, é nɔ víví nú Jehovah.—1 Kɔ. 10:31.\n4. Nɛ̌ mɛjitɔ́ lɛ ka sixu bló bɔ nǔ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ jɛ nukɔn nú nǔ yeɖesunɔ tɔn lɛ gbɔn? Lè tɛ lɛ ka nɔ tɔ́n sín mɛ?\n4 Mɛjitɔ́ Klisanwun lɛ nɔ wà nǔ ɖó kpɔ́ xá Jehovah, enyi ye nɔ d’alɔ vǐ yetɔn lɛ bɔ ye nɔ nya nǔ gbigbɔ tɔn lɛ gbé ɔ nɛ. Ye mɛ ɖěɖee ko wà mɔ̌ lɛ é gègě wá mɔ ɖò nukɔnmɛ ɖɔ vǐ sunnu yetɔn lɛ kpo vǐ nyɔnu yetɔn lɛ kpo ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn wà wɛ ɖò fí e ɖò zɔ tawun dó ye é. Ye mɛ ɖé lɛ nyí mɛsɛ́dó; mɛ ɖevo lɛ nyí gbexosin-alijitɔ́ ɖò fí e hudo wɛnjlatɔ́ tɔn sukpɔ́ ɖè é; bɔ mɛ ɖevo lɛ ka ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ ɖò Betɛli. Zɔ e ye ɖè dó xwédo ɔ é sixu xlɛ́ ɖɔ yeɖée mimɔ hwɛhwɛ lee ye na jló gbɔn é na vɛwǔ. Amɔ̌, mɛjitɔ́ e nɔ sɔ́ yeɖée dó savɔ̌ lɛ é nɔ dó wusyɛn lanmɛ nú vǐ yetɔn lɛ ɖɔ ye ni yì nukɔn ɖò sinsɛnzɔ́ yetɔn mɛ. Aniwu? Nú ye tuùn ɖɔ vǐ yetɔn lɛ ɖò nǔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ sɔ́ ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ wɛ ɔ, ye nɔ ɖó awǎjijɛ kpo xomɛhunhun ɖaxó kpo. (3 Jaan 4) Vlafo lee nǔ cí nú Ana e ɖɔ ɖɔ emi sɔ́ vǐ sunnu emitɔn Samuwɛli “na” Jehovah é ɖɔhun wɛ é nɔ cí nú gègě mɛjitɔ́ enɛ lɛ tɔn. Mɛjitɔ́ enɛ lɛ nɔ kpɔ́n nǔwaɖókpɔ́ mɔhun dó mɔ wǔjɔmɛ xɔ akwɛ ɖé, bɔ é ka sɔgbe. Ye sɔ́ nɔ ba nǔ ɖevo hú mɔ̌ ǎ.—1 Sam. 1:28.\n5. Nɛ̌ a ka sixu kpéwú bo d’alɔ tawun tawun ɖé lɛ hagbɛ̌ agun towe tɔn lɛ gbɔn? (Kpɔ́n fɔtóo e ɖò bǐbɛ̌mɛ é.)\n5 Enyi xwédo sín azɔ̌ lɛ ma kpɛn hwɛ ǎ ɔ, a ka sixu d’alɔ Mawu sɛntɔ́ hàtɔ́ e nyí nukúnkpémɛwutɔ́ é, alǒ mɛ ɖěɖee nyí azinzɔnnɔ, mɛxomɔ, alǒ mɛ ɖěɖee ɖò hudo ɖevo mɛ lɛ é à? Etɛwu a ma ka na kpɔ́n mɛ ɖěɖee ɖò agun towe mɛ lɛ é, bo ɖó ayi mɛ ɖěɖee ɖò hudo mɛ lɛ é wu ǎ? Vlafo a sixu zán hwenu ɖó kpɔ́ xá mɛjitɔ́ mɛxomɔ nɔví nyɔnu Klisanwun ɖé tɔn, hwenu e nɔví nyɔnu ɔ yì nukún kpé dó nǔ ɖevo lɛ wu gbé é. Alǒ, a sixu d’alɔ mɛ ɖěɖee ɖó hudo alɔdo tɔn lɛ é gbɔn hwiɖée zízé jó bo na zé ye yì kplé lɛ, xwlé axi nú ye, alǒ yì kpɔ́n mɛ e ɖò dotóoxwé é ɖé gblamɛ. Enyi a ɖò mɔ̌ wà wɛ ɔ, a sixu wà nǔ ɖó kpɔ́ xá Jehovah bɔ é na na sìnkɔn nú ɖɛ ɖé.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 10:24.\nNƆ YÍ MƐ\n6. Etɛ mɛ yíyí ka nɔ byɔ?\n6 Nǔ e è nɔ sɔ́ dó tuùn azɔ̌gbɛ́ Mawu tɔn lɛ é ɖokpo wɛ nyí mɛ yíyí. (Ebl. 13:2) Xó Mawu tɔn kpi tan ɖé lɛ bɔ ye kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ ɖè wanyiyi mɔhun xlɛ́. (Bǐb. 18:1-5) Mǐ sixu zán ali e hun nú mǐ lɛ é dó d’alɔ mɛ ɖevo lɛ ɖò gbesisɔmɛ, enyi ye nyí “nɔví ɖò nùɖiɖi mɛ lɛ” alǒ gbɔ ɔ nɛ.—Ga. 6:10.\n7. Etɛwu a ka sixu lin tamɛ dó mɛ e ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ lɛ é yíyí wu?\n7 A ka sixu w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ xá Mawu gbɔn sinsɛnzɔ́watɔ́ hwebǐnu tɔn e nɔ wá ba mǐ kpɔ́n lɛ é yíyí gblamɛ à? (Xà 3 Jaan 5, 8, nwt.) Táan mɔhun lɛ nɔ hun ali nú ‘akɔnkpinkpan nina mɛɖée’ hwɛhwɛ. (Hlɔ. 1:11, 12) Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú Olaf tɔn. É flín ɖɔ ɖò xwè nabi ɖé ɖíe ɔ, mɛɖebǔ kún ɖò agun emitɔn mɛ bo kpéwú bo nɔ yí nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn yetɔn e nyí tlɛnnɔ ɖé é dó xwégbe ó. Olaf e nyí dɔnkpɛvu ɖé é byɔ mɛjitɔ́ tɔn e ma nyí Kúnnuɖetɔ́ ǎ lɛ é ɖɔ nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɔ sixu nɔ akpá yetɔn à jí. Ye yí gbè amɔ̌ ye ɖɔ nú Olaf ɖɔ ɖɔ éyɛ na nɔ dɔ́ zinkpo ganjɛmɛ mɛ. Huzuhuzu enɛ xɔ akwɛ tawun. Olaf flín nǔ lɛ gbɔn lě: “Aklunɔzán gblamɛ jiwǔ ɖé wɛ. Nukúnkpénuwutɔ́ lɛdo tɔn ɔ nɔ fɔ́n zǎnzǎn tɛɛn tɛgbɛ bo nɔ ɖɔ xó dó xota e dɔn mɛ lɛ é gègě jí ɖò nùɖuɖu hwenu. Wusyɛn e é dó lanmɛ nú mì é flɔ́ zo dó glɔ̌ nú jlǒ ce bɔ un bɛ́ sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn.” Ðò xwè 40 e wá yì lɛ é gblamɛ ɔ, Olaf ko wà mɛsɛ́dózɔ́ ɖò fí vovo.\n8. Enyi é cí ɖɔ xomɛnyínyɔ́ mǐtɔn na bo ma tlɛ sù mɛ lɛ nukúnmɛ tlolo ǎ ɔ, hwɛjijɔ tɛ lɛ mǐ ka ɖó bo na nɔ wà mɔ̌? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n8 A sixu nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ jonɔ lɛ ɖò ali gègě nu, enyi è na bo ma tlɛ tuùn gǎn e dó wɛ a ɖè lɛ é nú we tlolo ǎ ɔ nɛ. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú elɔ. Hwenu e wɛnjlatɔ́ ɖé ɖò nukún kpé dó Biblu kplɔnkplɔn ɖé wu wɛ ɖò Espagne é ɔ, é ɖó ayi wu ɖɔ Yesica e nyí nùkplɔntɔ́ tɔn, bo nɔ nɔ Équateur é nɔ ɖò avǐ ya wɛ magbokɔ. Wɛnjlatɔ́ ɔ kàn nǔ e wu wɛ é byɔ ɛ. Yesica ɖɔ hwenu e emi na wá tò ɔ mɛ é ɔ, é gbɛ́ dó emi bǐ kaka bɔ gbè ɖokpo ɔ, emi kún ɖó nǔtí bo na ɖu ó. Sìn kɛɖɛ jɛn é ɖó bo na na vǐ tɔn. Yesica ɖò tintɛnkpɔn wɛ bo na bló bɔ vǐ ɔ na d’amlɔ lobo xoɖɛ bo byɔ alɔdo. Enɛ gudo zaan ɔ, Kúnnuɖetɔ́ wè wá ba ɛ kpɔ́n, amɔ̌, Yesica nyɔ́ xomɛ dó ye wu ǎ, bo vún wema e ye xwlé è é. É kanbyɔ ye ɖɔ: “Nùɖuɖu e mi jló ɖɔ má na vǐ nyɔnu ce é ɖíe à?” Nɔví nyɔnu lɛ tɛ́n kpɔ́n bo na dó gbɔ n’i, amɔ̌, gǎn e ye dó lɛ é bǐ nyí vɔ̌. Nukɔnmɛ ɔ, ye jó xasun e mɛ nùɖuɖu ɖè é ɖé dó nyì hɔn tɔn jí. Xomɛ e ye nyɔ́ dó Yesica wu é byɔ ayi mɛ n’i, bɔ nú é flín ɖɔ emi kún ɖó ayi xósin e Mawu na nú ɖɛ emitɔn é wu ó ɔ, é nɔ vɛ́ n’i. Dìn ɔ, é kanɖeji bo na sɛ̀n Jehovah. Kpɔ́n ɖagbe e alɔhundonanǔmɛ nɔví lɛ tɔn wà é!—Nùt. 11:1, 6.\nNƆ ZÉ HWIÐÉE JÓ NÚ TUTO YƐHWEXƆSUÐUTO Ɔ TƆN LƐ\n9, 10. (a) Ðɔ ninɔmɛ Biblu sín táan mɛ tɔn e xlɛ́ ɖɔ è ɖó hudo mɛɖéezejotɔ́ lɛ tɔn ɖò togun Mawu tɔn mɛ é ɖé lɛ. (b) Hudo tɛ lɛ mɔ̌ sunnu e sɔ́ yeɖée jó lɛ é ka nɔ sú dò tɔn ɖò agun ɔ mɛ ɖò égbé?\n9 Ðò ninɔmɛ gègě mɛ ɖò hwenuxó Izlayɛli hwexónu tɔn ɔ mɛ ɔ, è ɖó hudo mɛɖéezejotɔ́ lɛ tɔn. (Tín. 36:2; 1 Tan. 29:5; Nɛɛ. 11:2) Égbé ɔ, ali gègě hun nú hwi lɔ, bɔ a na zán hwenu towe, nǔɖokan towe lɛ kpo nǔwukpikpé towe lɛ kpo dó d’alɔ nɔví sunnu towe lɛ kpo nɔví nyɔnu towe lɛ kpo. Enyi a ɖò gbesisɔmɛ, bo zé hwiɖée jó ɔ, a na mɔ awǎjijɛ ɖaxó kpo nyɔna gègě kpo.\n10 Xó Mawu tɔn dó wusyɛn lanmɛ nú sunnu e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é ɖɔ, ye ni w’azɔ̌ ɖó kpɔ́ xá Jehovah gbɔn gǎndido bo ɖó wǔjɔmɛ sinsɛnzɔ́ tɔn lɛ, kpo nukúnkpénǔwu kpo tɔn. (1 Tim. 3:1, 8, 9; 1 Pi. 5:2, 3) Mɛ ɖěɖee nɔ wà mɔ̌ lɛ é nɔ jló na d’alɔ mɛ ɖevo lɛ ɖò ali tawun tawun ɖé lɛ nu kpo gbigbɔ sín nǔ lɛ kpo mɛ. (Mɛ. 6:1-4) Mɛxo agun tɔn lɛ kanbyɔ we ɖɔ hwi ɖò gbesisɔmɛ bo na wà tɛnmɛnamɛtɔ́zɔ́, alǒ kpé nukún dó wema lɛ, fí e è na ɖekúnnu ɖè lɛ é, nǔ lɛ jijlaɖó, alǒ nǔ ɖevo lɛ wu à jí wɛ à? Mɛ ɖěɖee nɔ kpé nukún dó azɔ̌ mɔhun wu lɛ é na ɖɔ nú we ɖɔ alɔdido mɛ ɖevo lɛ nɔ na awǎjijɛ mɛ hugǎn.\nMɛɖée zízé jó nú tuto yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ nɔ hun ali gègě bonu è na zun xɔ́ntɔn yɔyɔ̌ lɛ (Kpɔ́n akpáxwé 11gɔ́ ɔ)\n11. Nɛ̌ nɔví nyɔnu ɖé ka ɖu lè xɔ́ntɔn e é zun ɖò tuto xɔgbigbá tɔn yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ mɛ é tɔn gbɔn?\n11 Hwɛhwɛ wɛ mɛ ɖěɖee zé yeɖée jó nú tuto yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ é nɔ zun xɔ́ntɔn yɔyɔ̌ lɛ. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú Margie tɔn. Nɔví nyɔnu ɖé wɛ, bo ko w’azɔ̌ ɖò tuto Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ gbigbá tɔn mɛ nú xwè 18. Ðò xwè lɛ vlamɛ ɔ, é dɔn nɔví nyɔnu winnyawinnya gègě dó wǔ, bo kplɔ́n azɔ̌ ye. É mɔ ɖɔ ali ɖagbe ɖé wɛ hun bɔ emi kpo xɔ́ntɔn enɛ lɛ kpo dó wusyɛn lanmɛ nú emiɖée ɖò gbigbɔ lixo. (Hlɔ. 1:12) Hwenu e Margie mɔ mɛtɛnkpɔn lɛ ɖò gbɛzán tɔn mɛ é ɔ, mɛ ɖěɖee é zun xɔ́ntɔn xá ɖò tuto xɔgbigbá tɔn mɛ lɛ é dó wusyɛn lanmɛ n’i. A ka ko sɔ́ hwiɖée jó nú tuto xɔgbigbá tɔn mɔhun lɛ kpɔ́n à? Nú a tuùn azɔ̌ kpo a gbɔ kpo ɔ, a ka sixu sɔ́ hwiɖée jó à?\n12. Nɛ̌ a ka sixu kpéwú bo d’alɔ ɖò adla j’ayǐ ɖé hwenu gbɔn?\n12 Nú adla lɛ j’ayǐ ɔ, ali gègě nɔ hun nú togun Mawu tɔn, bɔ é nɔ w’azɔ̌ xá Mawu gbɔn alɔdido nɔví lɛ ɖò ali tawun tawun lɛ nu gblamɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, ye nɔ na akwɛ dó d’alɔ mɛ ɖěɖee awě xò lɛ é. (Jaan 13:34, 35; Mɛ. 11:27-30) Ali tawun tawun ɖevo e nu è sixu d’alɔ ɖè é wɛ nyí nǔ lɛ jijlaɖó alǒ xɔ lɛ vívɔ́ gbá. Gabriela ee nyí nɔví nyɔnu Pologne nu ɖé bɔ xɔ tɔn ɖibla kija bǐ ɖó singbamɛ ɖé wutu é ɔ, hwenu e nɔví e ɖò agun e sɛkpɔ ɛ lɛ é mɛ é wá d’alɔ ɛ é ɔ, é hun xomɛ n’i tawun. É ɖɔ: “Un jló na ɖɔ xó dó nǔ e gblé dó mì lɛ é wu ǎ; nǔ agbaza tɔn lɛ kpowun wɛ ye nyí. É nyɔ́ wà ɔ, un jló na ɖɔ xó dó nǔ tobutobu e un mɔ lɛ é wu. Nǔ enɛ e jɛ é na mì jiɖe ɖɔ agun Klisanwun tɔn e mɛ un ɖè é nyí wǔjɔmɛ bunɔ ɖé, bo lɛ́ nyí jɔtɛn awǎjijɛ ɖaxó tɔn.” Mɛ e è d’alɔ ɖò adla j’ayǐ ɖé gudo lɛ é ɖɔ ɖɔ nǔ enɛ e jɛ é zɔ́n bɔ emi mɔ ɖɔ emi mɔ nyɔna hugǎn. Mɛ ɖěɖee nɔ w’azɔ̌ xá Jehovah bo nɔ d’alɔ bɔ è nɔ sú hudo enɛ lɛ sín dò é ɖesunɔ nɔ ɖu vivǐ awǎjijɛ ɖaxó tɔn.—Xà Mɛsɛ́dó 20:35; 2 Kɔlɛntinu lɛ 9:6, 7.\n13. Nɛ̌ mɛɖée zízé jó ka sixu na hlɔnhlɔn kancica e ɖò mǐ kpo Jehovah kpo tɛntin é gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖé.\n13 Stephanie kpo wɛnjlatɔ́ ɖevo lɛ kpo mɔ awǎjijɛ ɖò azɔ̌wiwa xá Mawu mɛ, gbɔn alɔdido Kúnnuɖetɔ́ ɖěɖee ɖò bibɛtɛn ba wɛ bo wá États-Unis lɛ é gblamɛ. Ye d’alɔ xwédo ɖěɖee gosin fí e ahwan gbà nǔ ɖè lɛ é, bɔ ye mɔ xɔ e mɛ ye na nɔ é. Stephanie ɖɔ: “Ee ye mɔ wanyiyi e kplékplé nɔví lɛ tɔn yetɔn e gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é ɖexlɛ́ é ɔ, é hun xomɛ nú ye, bo lɛ́ sù nukún yetɔn mɛ, nǔ enɛ sísɛ́ mǐ.” É ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Xwédo lɛ lin ɖɔ mǐ d’alɔ emi, amɔ̌, è na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, yedɛɛ lɛ wɛ d’alɔ mǐ hugǎn. Wanyiyi, bǔninɔ, nùɖiɖi kpo jiɖe e ye ɖó dó Jehovah wu bɔ mǐ mɔ é kpo na hlɔnhlɔn wanyiyi e mǐ ɖó nú Jehovah é tawun, bɔ enɛ zɔ́n bɔ nǔ e mǐ nɔ mɔ gbɔn tutoblonunu tɔn gblamɛ lɛ é bǐ lɛ́ sù nukún mǐtɔn mɛ d’eji.”\nGBLǑ ADA NÚ SINSƐNZƆ́ TOWE\n14, 15. (a) Jijɔ tɛ gbeyiɖɔ Ezayíi ka ɖexlɛ́? (b) Nɛ̌ wɛnjlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ ka sixu ɖó linlin Ezayíi tɔn ɖɔhun gbɔn?\n14 A ka jló na w’azɔ̌ xá Jehovah hugǎn à? A ka ɖò gbesisɔmɛ bo na sɛ̀ tɛn bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e tutoblonunu ɔ ɖó hudo azɔ̌watɔ́ tɔn ɖè hugǎn é à? É ɖò wɛn ɖɔ é kún ɖò dandan ɖɔ Mawu sɛntɔ́ lɛ ni sɛ̀ tɛn yì fí e ɖò zɔ dó xwé yetɔn é cobo hun alɔ dó na nǔ mɛ ó. Amɔ̌, ninɔmɛ nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖé lɛ tɔn yí gbè nú ye, bɔ ye na sɛ̀ tɛn yì fí e ɖò zɔ é. Nǔwiwa yetɔn cí gbeyiɖɔ Ezayíi tɔn ɖɔhun. Hwenu e Jehovah kanbyɔ ɖɔ “Mɛ̌ un ka na sɛ́dó? Mɛ̌ ka na nyí gbeyiɖɔ mǐtɔn?” à jí é ɔ, é yí gbè ɖɔ: “Nyɛ na yì, sɛ́ mì dó.” (Eza. 6:8) A ka ɖó jlǒ ɔ, bɔ ninɔmɛ towe lɛ lɛ́ sɔgbe, bɔ a na yí gbè gbɔn mɔ̌ nú hudo nǔ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ tɔn à? Hudo tɛ lɛ ka ɖè?\n15 Nú nǔ e kàn wɛnjijlazɔ́ ɔ kpo nǔ kplɔnkplɔn mɛ lɛ bonu ye na huzu ahwanvu sín azɔ̌ ɔ kpo é ɔ, Jezu ɖɔ: “Nǔkún ɖò kpɔ́ gégé ɖò gle mɛ; nǔkún-yatɔ́ lɛ ka nyí kpɛɖé. Mi bo savo nú jinukúnnɔ ɔ, nú é sɛ́ azɔ̌watɔ́ dó jinukúngbo tɔn mɛ.” (Mat. 9:37, 38) A ka sixu wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè é, vlafo bo na nyí gbexosin-alijitɔ́ à? Alǒ, a sixu d’alɔ mɛɖé b’ɛ na wà mɔ̌ à? Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo gègě ko mɔ ɖɔ ali ɖagbe hugǎn e nu è na ɖè wanyiyi xlɛ́ Mawu kpo nɔzo mɛtɔn kpo ɖè é wɛ nyí gbexosin-alijitɔ́ nyínyí ɖò fí e mɛ e na w’azɔ̌ ɖò jinukúngbo ɔ mɛ é sín hudo sukpɔ́ ɖè é. A ka sixu lin tamɛ dó ali ɖevo ɖěɖee nu a na gbló ada nú sinsɛnzɔ́ towe ɖè é jí à? Awǎjijɛ gègě wɛ nɔ tɔ́n sín mɔ̌ wiwa mɛ.\n16, 17. Enyi a jló na gbló ada nú azɔ̌ e wà nú Jehovah wɛ a ɖè é ɔ, ali ɖevo tɛ lɛ ka hun?\n16 A ka na ɖò gbesisɔmɛ bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò Betɛli, alǒ d’alɔ ɖò yɛhwexɔsuɖuto ɔ sín xɔ ɖé gbigbá mɛ à? É sixu nyí nú hwenu klewun ɖé, alǒ a na nɔ gosin zɔ bo na nɔ wá w’azɔ̌ ɖò finɛ. Hwebǐnu wɛ è nɔ ɖó hudo mɛ ɖěɖee sixu sɛ̀n Jehovah ɖò fí ɖebǔ e è na sɛ́ ye dó é kpo azɔ̌ ɖebǔ e è na zɔ́n ye é kpo tɔn. Enɛ sixu byɔ ɖɔ ye ni w’azɔ̌ ɖò xá e mɛ hudo tawun ɖé tíìn ɖè é, é na bo tlɛ nyí ɖɔ ye ko ɖó nǔwukpikpé bo tlɛ ko mɔ nǔ kpɔ́n ɖò ali ɖevo nu ɔ nɛ. Amɔ̌, mɛ ɖěɖee nɔ zé yeɖée jó bo na wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí ɖebǔ e hudo tɔn tíìn ɖè lɛ é ɔ, yeɖesunɔ e ye nɔ sɔ́ dó savɔ̌ é nɔ sù nukún Jehovah tɔn mɛ.—Ðɛh. 110:3.\n17 A ka jló ɖɔ è ni lɛ́ kplɔ́n azɔ̌ we gɔ́ na bonu a na kpé nǔ wu hugǎn, bo na wà sinsɛnzɔ́ mímɛ́ towe à? Enyi mɔ̌ ɔ, a sixu tɛ́n kpɔ́n bo jɛxa bá yì Wemaxɔmɛ nú Wɛnɖagbejlatɔ́ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn Lɛ. Wemaxɔmɛ enɛ nɔ kplɔ́n azɔ̌ sunnu kpo nyɔnu kpo gbigbɔ tɔn e ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ lɛ é, bonu ye na dó sixu gbló ada nú nǔ yɛhwexɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ. Mɛ ɖěɖee nɔ na nyikɔ nú wemaxɔmɛ enɛ lɛ é ɖó na ɖò gbesisɔmɛ bá yí gbè nú azɔ̌ ɖebǔ e è na zɔ́n ye ɖò kúnnuɖewema yetɔn yíyí gudo lɛ é. A ka na ɖò gbesisɔmɛ, bo na dó gǎn bá ɖó wǔjɔmɛ sinsɛnzɔ́ tɔn ɖevo lɛ gbɔn wemaxɔmɛ enɛ yiyi gblamɛ à?—1 Kɔ. 9:23.\n18. Etɛ a ka sixu ɖó nukún na mɔ gbɔn azɔ̌wiwa xá Jehovah ayihɔngbe ayihɔngbe gblamɛ?\n18 Ðó mǐ nyí togun Jehovah tɔn wutu ɔ, è dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ hun alɔ dó na nǔ mɛ; wuntun ɖagbewiwa, xomɛnyínyɔ́ kpo wanyiyi kpo tɔn ɖé wɛ enɛ nyí; è lɛ́ byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ kpé nukún dó mɛ ɖevo lɛ wu gbè bǐ gbè. Enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, mǐ na mɔ xomɛhunhun, fífá, kpo vivo mimɔ kpo. (Ga. 5:22, 23) A na bo ɖò ninɔmɛ ɖebǔ mɛ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ ɔ, a sixu ɖó awǎjijɛ gbɔn nùnamɛ sín jijɔ e Jehovah ɖó é xwixwedó kpo azɔ̌gbɛ́ xɔ akwɛ tɔn nyínyí kpo gblamɛ.—Nùx. 3:9, 10.


Abigayilu: Mawu Ni Dó nú Ayi E A Ðó Te É\nXÓ ENƐ lɛ ɔ, Davidi e nɔ Izlayɛli hwexónu tɔn é wɛ ɖɔ dó kpa nyɔnu e wá kpé è é. Nyɔnu ɔ nɔ nyí Abigayilu. Etɛ ka sísɛ́ Davidi bɔ é kpa ɛ? Nɛ̌ mǐ ka sixu ɖu kpɔ́ndéwú tɔn sín lè gbɔn?\nDavidi kpé nyɔnu xwési enɛ hwenu e é ɖò hinhɔn nú Axɔsu Sawulu wɛ é. Abigayilu nyí Nabalu e jɛ dɔkun bo nɔ nyì lɛngbɔ̌ tɔn tobutobu lɛ ɖò sókan e ɖò tofɔligbé Judáa tɔn é mɛ é sín asì. Davidi kpo mɛ tɔn lɛ kpo “cí ahohó ɖɔhun” nú lɛngbɔnyitɔ́ Nabalu tɔn lɛ kpo lɛngbɔkpó tɔn lɛ kpo. Davidi wá sɛ́ mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ dó Nabalu ɖɔ “é ɖó nùɖé ɖò finɛ” bɔ é nyí nùɖuɖu hǔn, é ni na emi. (1 Sam. 25:8, 15, 16) Nú è kpɔ́n ali e nu Davidi ko nya xɛ ɖò nǔɖokan Nabalu tɔn lɛ jí ɖè é ɔ, é ko byɔ nǔ nyì dò ǎ.\nAmɔ̌ Nabalu e nyikɔ tɔn sín tinmɛ nyí “Xlonɔ,” alǒ “Gɔgɔnɔ” é wà nǔ sɔgbe kpo nyikɔ tɔn kpo. É dó gbè vɛ́sin nú Davidi, bo zun i lobo gbɛ́ nǔ e é byɔ lɛ é. Enɛ wu ɔ, Davidi sɔnǔ bo na yì dɔn tó nú Nabalu, ɖó xósin nyanya, xósin masɔgbe e é na sɛ́dó è é wu. Nabalu kpo xwédo tɔn kpo na sún sìn nǔ enɛ e é wà é tɔn.—1 Sam. 25:2-13, 21, 22.\nEe Abigayilu ɖó ayi nǔ e mɛ tamɛ ma lin kpɔ́n núwiwa asú tɔn tɔn na tɔ́n kɔ dó é wu é ɔ, é kpankɔ́n bo yawu d’afɔ xó ɔ mɛ. É byɔ Davidi kpo sísí kpo ɖɔ é ni kpɔ́n dó kancica e ɖò é kpo Jehovah kpo tɛntin é wu bo jó xó dó. É hɛn nùɖuɖu yì jó nú Davidi e na wá nyí axɔsu bɔ d’ewu é, kpo sunnu tɔn lɛ kpo kɔ́n nyì kpɔ́. Davidi wá dokú nú Jehovah ɖɔ é zán nyɔnu enɛ, b’ɛ zɔ́n bɔ emi kún wà nǔ e na zɔ́n bɔ emi na nyí hwɛhutɔ́ ɖò nukɔntɔn é ó. Davidi ɖɔ nú Abigayilu ɖɔ emi dokú nú Mawu, ɖó ayi e éyɛ Abigayilu ɔ ɖó te, bo hɛn emi ɖó te, bɔ emi ma kɔn hun kɔn nyì ayǐ ǎ é wu.—1 Sam. 25:18, 19, 23-35.\nMǐ mɛ ɖě na ba bo na cí Nabalu ɖɔhun bo na gɔn ɖagbe e mɛ ɖevo lɛ nɔ wà nú mǐ é tuùn nú ye gbeɖé ǎ. Gɔ́ na ɔ, enyi mǐ mɔ ninɔmɛ nyanya ɖé ɖò kàn vun wɛ ɔ, é na nyɔ́ ɖɔ mǐ ni wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo ɖeɖɛ. Nugbǒ ɔ, lee nǔ cí nú ɖɛhanwlantɔ́ e ɖɔ xó elɔ nú Mawu é sixu cí mɔ̌ nú mǐ lɔ: “Kplɔ́n ayi ɖò te kpo nùtuùntuùn kpo mì.”—Ðɛh. 119:66, nwt.\nMɛ ɖevo lɛ sixu ɖó ayi nùnywɛ alǒ ayi mǐtɔn e nɔ ɖò te ɖò nǔwiwa mǐtɔn lɛ mɛ é wu. Enyi ye na bo ɖɔ tɔ́n alǒ gbɔ ɔ, lee nǔ cí nú Davidi é ɔ, é sixu cí mɔ̌ nú ye, é ɖɔ: ‘Mawu ni dó nú ayi e a ɖó te é.’


GBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Acoli Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aukan Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Baoulé Bassa (Cameroun) Batak (Karo) Batak (Toba) Belize Kriol Bengali Biak Bichlamar Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cambodge-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Changana (Mozambique Tɔn) Chichewa Chin Hakha Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chokwe Chol Chopi Chuuk-Gbè Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Maurice Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Efik Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Groenland-Gbè Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Javan-Gbè Kabiye Kannada Karen (S'gaw) Kazakh Kekchi Kikamba Kikaonde Kikongo Kikuyu Kiluba Kimbundu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Lettonie-Gbè Lhukonzo Lifu Lingala Lituanie-Gbè Lomwe Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Makua Malay Malayalam Malte-Gbè Mam Mambwé-Lungu Mapudungun Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mizo Mooré Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Navajo Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Nias Niue-Gbè Norvège-Gbè Nyaneka Nyungwe Nzema Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Aruba Tɔn) Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Ayacucho Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Quechua (Cuzco Tɔn) Quichua (Chimborazo Tɔn) Quichua (Imbabura Tɔn) Rarotonga-Gbè Roumanie-Gbè Runyankore Russie-Gbè Rutooro Samoa-Gbè Sango Saramacca-Gbè Sena Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tahiti-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tshwa Tsonga Tswana Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Umbundu Urhobo Uruund Vegbe Venda Vietnam-Gbè Wallis-Gbè Waray-Waray Wayuunaiki Wolaitsa Xhosa Yap-Gbè Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zapotec-Gbè (Lachiguiri Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nEnyi a ba na tuùn mɛɖé ɔ, nǔ nukɔntɔn e a sixu ba na wà é wɛ nyí ɖɔ a na kan nǔ elɔ byɔ ɛ, “Nɛ̌ a ka nɔ nyí?” Enyi a kan nǔ enɛ byɔ Mawu ɔ, etɛ é na ɖɔ?\n‘Nyi wɛ nyí Jehovah; mɔ̌ wɛ nyikɔ ce nyí.’—Ezayíi 42:8.\nNyikɔ yɔyɔ̌ ɖé wɛ é ka nyí nú we à? É sixu nyí mɔ̌ ganji, ɖó lilɛdógbeɖevomɛtɔ́ Biblu tɔn gegě nɔ yawǔ zán nyikɔ Mawu tɔn ǎ, alǒ tlɛ nɔ zán lɔ ǎ. Hwɛhwɛ wɛ ye nɔ sɔ́ tɛnmɛ nyikɔ “AKLUNƆ” dó ɖyɔ nyikɔ enɛ na. Ðò Biblu Fɔngbe tɔn MAWUXÓWEMA mɛ ɔ, è ɖyɔ nyikɔ Jehovah ɔ kpo tɛnmɛ-nyikɔ “Mawu Mavɔmavɔ” kpo. * Amɔ̌, nǔgbo ɔ wɛ nyí ɖɔ nyikɔ Mawu tɔn tɔ́n ɖò wema dodó Biblu tɔn mɛ azɔn 7 000 mɔ̌. Wekwín Eblée tɔn asú ɛnɛ wɛ kplé bo nyí nyikɔ enɛ, ye sɔgbe xá YHWH alǒ JHVH, bɔ è lilɛ dó “Jehovah” ɖò Fɔngbe mɛ.\nNyikɔ Mawu tɔn tɔ́n ɖò nǔwlanwlán Ebléegbe tɔn dodó ɔ mɛ, bɔ è lɛ́ mɔ ɖò lilɛdógbeɖevomɛ gegě mɛ\nÐɛhanwema Xù Kúkú Tɔn Ɔ xwè kanweko 1tɔn H.M., EBLÉEGBE\nLilɛdógbeɖevomɛ Tyndale tɔn 1530, GLƐNSIGBE\nLilɛdógbeɖevomɛ Reina-Valera tɔn 1602, ESPAGNE-GBÈ\nLilɛdógbeɖevomɛ Union Tɔn 1919, CHINE-GBÈ\nNǓ E WU NYIKƆ MAWU TƆN ÐÒ TAJI É\nNyikɔ ɔ ɖò taji nú Mawu ɖesunɔ. Mɛɖebǔ na nyikɔ Mawu ǎ; éɖesu wɛ sɔ́ nyikɔ enɛ. Jehovah ɖɔ: “Nyikɔ ce nɛ kaka sɔyi; nyikɔ ce nɛ nú hwelɛbǐnu.” (Tíntɔ́n 3:15) Ðò Biblu mɛ ɔ, nyikɔ Mawu tɔn Jehovah ɔ, è zán hugǎn tɛnmɛ-nyikɔ tɔn lɛ bǐ, ɖi elɔ lɛ: Nǔbǐwukpétɔ́, Tɔ́, Aklunɔ, Mawu, alǒ Mawu Mavɔmavɔ; gɔ́ na ɔ, è lɛ́ zán hugǎn nyikɔ ɖevo lɛ bǐ, ɖi Ablaxamu, Mɔyizi, Davidi, alǒ Jezu. Jlǒ Jehovah tɔn wɛ lɛ́ nyí ɖɔ è ni tuùn nyikɔ tɔn. Biblu ɖɔ: ‘Ye ni tuùn ɖɔ hwiɖokponɔ géé sín nyikɔ wɛ nyí Jehovah, hwi wɛ nyí Mawu Ajalɔnlɔn ɖò ayikúngban ɔ bǐ jí.’—Ðɛhan 83:19.\nNyikɔ ɔ ɖò taji nú Jezu. Ðò ɖɛ e sín kpɔ́ndéwú Jezu sɔ́ ɖ’ayǐ é mɛ ɔ, é kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni nɔ savo nú Mawu kpo xógbe elɔ lɛ kpo: “Nyikɔ towe ni nyí nǔ sísí.” (Matie 6:9) Jezu ɖesu xoɖɛ sɛ́dó Mawu bo ɖɔ: “Daa, bo sɔ́ nyikɔ towe sù.” (Jaan 12:28) Jezu sɔ́ susu kpikpa nú nyikɔ Mawu tɔn dó ɖó nǔ e mya nukún n’i ɖò gbɛzán tɔn mɛ é, enɛ wɛ na ko zɔ́n bɔ é ɖɔ ɖò ɖɛ mɛ ɖɔ: “Un ɖè nyikɔ towe xlɛ́ ye bo na lɛ́ ɖexlɛ́.”—Jaan 17:26, nwt.\nNyikɔ ɔ ɖò taji nú mɛ ɖěɖee tuùn Mawu lɛ é. Togun Mawu tɔn hwexónu tɔn ɔ tuùn ɖɔ alɔcyɔnmɛji yetɔn kpo hwlɛngán yetɔn kpo cá kan xá nyikɔ bǔnɔ Mawu tɔn. ‘Jehovah ɔ, ahohó wɛ é nyí; hwɛjijɔnɔ nɔ bɛ ta ɖò glɔ̌ tɔn, bo nɔ gló nǔ.’ (Nǔnywɛxó 18:10) ‘Mɛɖebǔ ylɔ́ nyɛ Jehovah sín nyikɔ ɔ, mɛ ɔ na gán.’ (Jowɛli 3:5) Biblu xlɛ́ ɖɔ nyikɔ Mawu tɔn na ɖè mɛ e nɔ sɛn ɛ lɛ é ɖó vo. ‘Togun ɖě lɛ ɖokpo ɖokpo nɔ wà nǔ, bo na nyɔ́ ɖò vodun yetɔn lɛ gɔ́n. Amɔ̌, mǐdɛɛ lɛ ɔ, mǐ jló na wà nǔ bo na nyɔ́ ɖò Jehovah, Mawu mǐtɔn gɔ́n kaka sɔyi.’—Micée 4:5; Mɛsɛ́dó 15:14.\nNǓ E NYIKƆ Ɔ NƆ ÐEXLƐ́ É\nNyikɔ ɔ nɔ dó gesí Mawu kɛɖɛ. Akɔwé gegě wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ nyikɔ Jehovah ɔ sín tinmɛ wɛ nyí “É Nɔ Bló B’ɛ Nɔ Jɛ.” Hwenu e Jehovah Mawu ɖɔ xó dó éɖée wu nú Mɔyizi é ɔ, é tá weziza dó tinmɛ nyikɔ tɔn tɔn jí kpo xógbe elɔ lɛ kpo: “Un Na Huzu Nǔ E Jló Mì Bɔ Un Na Huzu É.” (Tíntɔ́n 3:14, nwt) Enɛ wu ɔ, nǔ e xlɛ́ wɛ nyikɔ Mawu tɔn ɖè é hugǎn Gbɛɖotɔ́ e é nyí bo bló nǔ bǐ ɖò wɛkɛ ɔ mɛ é. Nyikɔ tɔn nɔ ɖè nǔwukpíkpé e é ɖó bo na bló bɔ éɖesunɔ alǒ nǔɖiɖó tɔn lɛ na huzu nǔ ɖebǔ e é byɔ, bonu linlin tɔn na jɛnu é xlɛ́. Nǔgbo wɛ ɖɔ tɛnmɛ-nyikɔ lɛ sixu dó gesí tɛn e mɛ Mawu ɖè é, acɛ tɔn, alǒ hlɔnhlɔn tɔn, amɔ̌, nyikɔ tɔn Jehovah kɛɖɛ wɛ nɔ ɖè mɛ e é nyí é kpo nǔ e é sixu huzu é kpo bǐ xlɛ́.\nNyikɔ ɔ nɔ ɖexlɛ́ ɖɔ nǔ mǐtɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú Mawu. Tinmɛ nyikɔ Mawu tɔn tɔn xlɛ́ ɖɔ é ɖó wanyiyi nú nǔɖiɖó tɔn lɛ kaka jɛ mǐ lɔ jí. Gɔ́ na ɔ, ɖó Mawu bló bɔ è tuùn nyikɔ tɔn wutu ɔ, é xlɛ́ ɖɔ é jló ɖɔ mǐ ni tuùn emi. È na ɖɔ ɔ, é wɛ ɖɔ nyikɔ tɔn nú mǐ jɛ nukɔn cobɔ mǐdɛɛ lɛ tlɛ wá mɔ ɖɔ mǐ sixu kanbyɔ. É ɖò wɛn ɖɔ Mawu ba ɖɔ mǐ ni nɔ kpɔ́n emi dó mɔ Mawu e bú dò alǒ lín dó mɛ é ǎ, loɔ, mǐ ni kpɔ́n emi dó mɔ Mɛ nǔjɔnǔ tɔn e è sixu sɛkpɔ é ɖé.—Ðɛhan 73:28.\nNyikɔ Mawu tɔn zinzan nɔ xlɛ́ ɖɔ nǔ Mawu tɔn nɔ ɖu ayi mɛ nú mǐ. Bo na dó jlɛ́ dó nǔɖe wu ɔ, a sixu byɔ mɛ e a ba na zun xɔ́ntɔn kpo é kpo é ɖé ɖɔ é ni nɔ sɔ́ nyikɔ towe dó ylɔ́ we. Enyi mɛ enɛ gbɛ́ bǐ gbídígbídí ɖɔ emi kún na zán nyikɔ towe ó ɔ, nɛ̌ é ka na cí nú we? A sixu wá kanbyɔ hwiɖée ɖɔ mɛ enɛ ɔ ka jló na vɛ́ kpo emi kpo nǔgbo nǔgbo à jí. Mɔ̌ ɖokpo ɔ wɛ é nɔ nyí gbɔn nú Mawu. Jehovah ɖɔ nyikɔ tɔn nú mǐ mɛ gbɛtɔ́ lɛ, bo lɛ́ dó wusyɛn lanmɛ nú mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ zán. Enyi mǐ wà mɔ̌ ɔ, mǐ nɔ ɖexlɛ́ Jehovah ɖɔ mǐ jló na sɛkpɔ ɛ. Nǔ e wu é tlɛ nɔ ɖó ayi “mɛ ɖěɖee nɔ lin tamɛ dó nyikɔ tɔn jí [alǒ, ‘tuùn ɖɔ é xɔ akwɛ,’ tinmɛ e ɖò dò é] lɛ é” wu é nɛ.—Malacíi 3:16, nwt.\nBonu mǐ jló na tuùn Mawu ɔ, afɔ taji nukɔntɔn e mǐ na ɖè é wɛ nyí ɖɔ mǐ na kplɔ́n nǔ dó nyikɔ tɔn wu. Amɔ̌, mǐ ɖó na nɔte ɖó finɛ ǎ. Mǐ ɖó na kplɔ́n nǔ dó Mɛ e ɖó nyikɔ ɔ é wu. Mǐ ɖó na kplɔ́n nǔ dó mɛ alɔkpa e é nyí é wu.\nNƐ̌ MAWU KA NƆ NYÍ? Nyikɔ Mawu tɔn nɔ nyí Jehovah. Nyikɔ enɛ nɔ dó gesí Mawu kɛɖɛ ɖɔ é nyí Mɛ nǔjɔnǔ tɔn e sixu bló bɔ linlin tɔn na jɛnu é ɖé\nFITƐ MAWU KA GOSIN?\nMɛ gegě ko kan nǔ enɛ byɔ yeɖée. Bɔya hwi lɔ ko kanbyɔ. È sixu lɛ́ kanbyɔ gbɔn lě: Enyi Mawu jɛn ɖó wɛkɛ ɔ kpo nǔ e ɖ’emɛ lɛ é bǐ kpo ɔ, fitɛ éɖesunɔ ka gosin lo?\nÐò kpaa mɛ ɔ, nǔnywɛ xwitixwitizɔ́watɔ́ lɛ yí gbè ɖɔ wɛkɛ ɔ ɖó bǐbɛ̌mɛ. Sɔgbe kpo xó enɛ kpo ɔ, wemafɔ nukɔntɔn Biblu tɔn ɖɔ: “Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, . . . Mawu Mavɔmavɔ ɖó wɛkɛ ɔ.”—Bǐbɛ̌mɛ 1:1.\nSunví lɛ kpo planɛti lɛ kpo bǐ sixu tíìn nú yeɖée mɔ̌ kpowun ǎ. Nú nǔɖe na tíìn ɔ, mɛɖé jɛn na dá nǔ ɔ. Gbɛɖotɔ́ ɖé mɛvo ɔ, nǔ e lɛlɛ̌ dó mǐ lɛ é ɖě kaka jɛ mǐɖesunɔ jí na tíìn ǎ. Ɛɛn, nú nǔɖe ma ɖó bǐbɛ̌ ǎ ɔ, é na wá fó bo na nǔɖe ǎ. Enɛ wu ɔ, gbɛɖotɔ́ ɖé ɖó na tíìn! É nyí gbigbɔ e ɖó hlɔnhlɔn tawun é ɖé bɔ nyikɔ tɔn nɔ nyí Jehovah.—Jaan 4:24.\nBiblu ɖɔ dó Mawu wu ɖɔ: “Cobonu só lɛ na jɔ ɔ, cobonu a na ɖó ayikúngban ɔ, bo na ɖó gbɛ̀ ɔ, a ko nyí Mawu, bo na nyí Mawu kaka sɔyi.” (Ðɛhan 90:2) Nǔgbo ɔ, Mawu ko tíìn tɛgbɛ. Enɛ wu ɔ, “ɖò bǐbɛ̌mɛ ɔ,” é dá wɛkɛ e nukún nɔ mɔ é.—Nǔɖexlɛ́mɛ 4:11.\n^ akpá. 4 Kpɔ́n Xónusɔ́ɖóte MAWUXÓWEMA tɔn mɛ.\nNùɖiɖi Ðiɖó nú Mawu Nùɖiɖi Ðiɖó nú Mawu Mawu Nǔkanbyɔ Biblu Tɔn lɛ Sín Xósin\nJijɔ taji tɛ lɛ Mawu ka ɖó?\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ Mɛ̌ ka Nyí Mawu?\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ Mɛ̌ ka Nyí Mawu?\nATƆXWƐ Mɛ̌ ka Nyí Mawu?