Bǐbɛ́mɛ 30 - Genèse 30\nÉe Hlacɛ́li mɔ ɖɔ émí kún ɖo vǐ ji nú Jakɔ́bu wɛ ó ɔ́, é jɛ wǔ hwan nɔví tɔn jí, bó ɖɔ nú Jakɔ́bu ɖɔ: “A ma ji vǐ nú mì ǎ ɔ́, un ná kú.”\nBɔ xomɛ tɔn sin Jakɔ́bu bɔ é ɖɔ: “Nyɛ wɛ ka nyí Mawu e má ná vǐ we ǎ é a?”\nBɔ Hlacɛ́li ɖɔ n'i ɖɔ: “Mɛsɛntɔ́ ce Biluha ɔ́ ɖíe; ɖǒ xó xá ɛ, bónú é ná ji vǐ, bɔ un ná hɛn akɔn, bɔ yě ná nyí vǐ nú nyɛ lɔmɔ̌.”\nÉnɛ́ ɔ́, é sɔ́ mɛsɛntɔ́ tɔn Biluha ɔ́ jó nú Jakɔ́bu, bɔ Jakɔ́bu ɖó xó xá ɛ.\nBɔ Biluha mɔ xo bó ji vǐ súnnu ɖokpó nú Jakɔ́bu,\nbɔ Hlacɛ́li ɖɔ: “Mawu dó hwɛ gbɔ nú mì; é se vosisa ce bó ná vǐ súnnu ɖokpó mì.” Énɛ́ ɔ́ wú wɛ é sun nyǐ vǐ ɔ́ ɖɔ Dan. Dan sín tínmɛ wɛ nyí “Mawu gbo hwɛ”.\nMɛsɛntɔ́ ɔ́ lɛ́ mɔ xo ɖěvo bó ji vǐ súnnu wegɔ́ ɔ́ nú Jakɔ́bu.\nBɔ Hlacɛ́li ɖɔ: “Un li za xá nɔví ce bɔ é vɛ́ jlɛ́, bó ɖu ɖ'é jí.” Bɔ é sun nyǐ vǐ ɔ́ ɖɔ Nɛfutali. Nɛfutali sín tínmɛ wɛ nyí “Un li za”.\nLěya ɔ́, ée é mɔ ɖɔ émí kún sɔ́ ɖo vǐ ji wɛ ó ɔ́, é zé mɛsɛntɔ́ tɔn Zilupa jó nú Jakɔ́bu.\nMɛsɛntɔ́ Lěya tɔn Zilupa ji vǐ súnnu ɖokpó nú Jakɔ́bu,\nbɔ Lěya ɖɔ: “Nyɔ̌ná jɛ́n wá lě a?” Bó sun nyǐ vǐ ɔ́ ɖɔ Gadi. Gadi sín tínmɛ wɛ nyí “Nyɔ̌ná”.\nMɛsɛntɔ́ ɔ́ lɛ́ ji vǐ súnnu wegɔ́ ɔ́ nú Jakɔ́bu.\nBɔ Lěya ɖɔ: “Nǔ nyɔ́ nú mì mɛ nya! Nǔgbó ɔ́, nyɔ̌nu lɛ́ɛ ná nɔ́ ylɔ́ mì ɖɔ nyɔ̌nánɔ.” Bó sun nyǐ vǐ ɔ́ ɖɔ Acɛ́ɛ. Acɛ́ɛ sín tínmɛ wɛ nyí “Nyɔ̌ná”.\nHwlibɛ́ni ka wá tɔ́n yi gle mɛ gbe ɖokpó nǔkún-yiya hwenu, bó mɔ atínsínsɛ́n e è nɔ ylɔ́ ɖɔ atínsínsɛ́n wǎn yíyí tɔn ɔ́, bó ba wá nú nɔ tɔn Lěya, bɔ Hlacɛ́li ɖɔ nú Lěya ɖɔ: “Kɛnklɛ́n bó ná atínsínsɛ́n wǎn yíyí tɔn vǐ towe tɔn ɔ́ ɖě mì.”\nBɔ Lěya yí gbe n'i ɖɔ: “Asú ce e a yǐ ɔ́ kpé we ǎ, bɔ a nǎ lɛ́ yí atínsínsɛ́n wǎn yíyí tɔn vǐ ce tɔn ɔ́ wɛ a?” Bɔ Hlacɛ́li yí gbe n'i ɖɔ: “É nyɔ́! Égbé zǎn mɛ ɔ́, asú towe ná wá xɔ nú we, ɖó atínsínsɛ́n wǎn yíyí tɔn vǐ towe tɔn e a nǎ ná mì ɔ́ nu.”\nÉ jɛ gbadanu, bɔ Jakɔ́bu lɛ́ kɔ sín gle mɛ jǎwe, bɔ Lěya tɔ́n bó yi kpé e, bó ɖɔ n'i ɖɔ: “Xɔ ce mɛ wɛ a nǎ dɔ́ égbé; un ko zé atínsínsɛ́n wǎn yíyí tɔn vǐ ce tɔn ɔ́ jó ɖ'é nu.” Jakɔ́bu ɖó xó xá ɛ zǎn énɛ́ ɔ́ mɛ.\nBɔ Mawu yí Lěya sín ɖɛ, bɔ é mɔ xo bó ji vǐ súnnu atɔ́ɔ́ngɔ́ ɔ́ nú Jakɔ́bu.\nLěya ɖɔ: “Ée un zé mɛsɛntɔ́ ce jó nú asú ce ɔ́, Mawu sú axɔ́ mì, bó ná vǐ élɔ́ mì, bó sun nyǐ vǐ ɔ́ ɖɔ Isakáa.” Isakáa sín tínmɛ wɛ nyí “Le ɖo ajɔ̌ jí”.\nLěya lɛ́ mɔ xo bó ji vǐ súnnu ayizɛ́ngɔ́ ɔ́ nú Jakɔ́bu,\nbó ɖɔ: “Mawu ná nǔ ɖagbe ɖokpó mì; élɔ́ tɔn din ɔ́, asú ce ná nɔ́ wlí yɛ̌yi nú mì, ɖó vǐ súnnu ayizɛ́n nɛ́ un ji n'i nɛ́.” Bó sun nyǐ vǐ ɔ́ ɖɔ Zabulɔ́ɔn. Zabulɔ́ɔn sín tínmɛ wɛ nyí “Asú ce ná nɔ wlí yɛ̌yi nú mì”.\nÉnɛ́ ɔ́ gúdo ɔ́, é ji nyɔ̌nuví ɖokpó, bó sun nyǐ i ɖɔ Dina.\nMawu flín Hlacɛ́li, bó yí ɖɛ tɔn, bó bló bɔ é ná jɛ vǐ ji jí.\nÉ mɔ xo, bó ji vǐ súnnu ɖokpó, bó ɖɔ: “Mawu ɖe winnyá nú mì.”\nÉ sun nyǐ vǐ ɔ́ ɖɔ Jozɛ́fu; Jozɛ́fu sín tínmɛ wɛ nyí “Mawu Mavɔmavɔ ná gɔ́ ná”, bó ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ní ná súnnuví ɖěvo mì gɔ́ ná.”\nHwenu e Hlacɛ́li ji Jozɛ́fu ɔ́, Jakɔ́bu ɖɔ nú Labáan ɖɔ: “Jǒ mì dó má yi xwé, to ce mɛ.\nJǒ asi ce lɛ́ɛ kpó vǐ ce lɛ́ɛ kpó nú mì bónú má yi. Yě wú wɛ un wa azɔ̌ nú we. Hwi ɖésú tunwun azɔ̌ e un wa nú we ɔ́ ganjí.”\nBɔ Labáan ɖɔ n'i ɖɔ: “Kɛnklɛ́n se xó ce! Un kan nǔ, bó se ɖɔ Mawu Mavɔmavɔ xo ɖɛ dó jǐ ce ɖó hwi wú.\nĐɔ axɔ́ e un nǎ sú we ɔ́ bónú má sú we.”\nJakɔ́bu ka ɖɔ n'i ɖɔ: “A tunwun lě e un wa azɔ̌ nú we gbɔn ɔ́; a mɔ lě e kanlin towe lɛ́ɛ wá sukpɔ́ gbɔn ɖó nyɛ wútu é.\nĐó kpɛ e ɖo así towe có nyɛ wá ɔ́, wá ji d'é jí kpɔ́ gégé. Mawu Mavɔmavɔ xo ɖɛ dó jǐ towe sín gbe e gbe un tɛ afɔ xwé towe gbe é. Hwenu su, nú má yi bló nyɛ ɖésúnɔ tɔn ɖě dó hɛn mɛ ce lɛ́ɛ ná ǎ cé?”\nLabáan kanbyɔ́ Jakɔ́bu ɖɔ: “Étɛ́ wɛ un nǎ sú we?” Bɔ Jakɔ́bu yí gbe n'i ɖɔ: “A nǎ sú axɔ́ ɖěbǔ mì ǎ. Nú a yǐ gbe nú xó e ɖɔ nú we gbé un ja ɔ́, un ná lɛ́ nyi gbɔ̌ towe lɛ́ɛ, bó ná kpé nukún yě wú nú we.\nÉgbé ɔ́, un nǎ gbɔn gbɔ̌ towe lɛ́ɛ bǐ jí, bó ná ɖe lɛ̌ngbɔ́ e nǔɖé va dó wǔ tɔn téwún téwún, abǐ gblogblo tɔn lɛ́ɛ ɖó vo; un ná ɖe éé nǔɖé kó va dó wǔ tɔn lɛ́ɛ, kpó gbɔ̌ e nǔɖé kó va dó wǔ tɔn téwún téwún, abǐ gblogblo tɔn lɛ́ɛ bǐ ɖó vo, bɔ é ná nyí axɔ́ e a sú mì é.”\nÉ kó wá yá ɔ́, a nǎ mɔ ɖɔ un kún nɔ́ hízí nǔ ó. Nú a wǎ mɔ gbɔ̌ e nǔɖé má va dó wǔ tɔn ǎ lɛ́ɛ ɖě ɖo gbɔ̌ e un ɖe ɖó vo lɛ́ɛ mɛ hǔn, tunwun ɖɔ ajo wɛ un ja.\nBɔ Labáan ɖɔ n'i ɖɔ: “É nyɔ́! Ní bó nɔ lě e a ɖɔ ɖó é.”\nGbe nɛ́ gbe ɔ́, Labáan gbɔn gǔdo, bɔ gbǎgbá e nǔɖé va dó wǔ yětɔn lɛ́ɛ, gbɔ̌ e nǔɖé va dó wǔ yětɔn lɛ́ɛ, lɛ̌ngbɔ́ e wiwi gbɔn mɛ lɛ́ɛ, ée wěwé gbɔn mɛ lɛ́ɛ ɔ́, é ɖe bǐ ɖó vo bó bɛ́ jó nú vǐ tɔn lɛ́ɛ.\nBó sɛ́ yě dó zɔ nú Jakɔ́bu. Fí e yě ɖe ɔ́, è nǎ ɖi zɔnlin nú azǎn atɔn cóbó yi fí ɔ́. Jakɔ́bu ka ɖo Labáan sín kanlin e kpo lɛ́ɛ wú kpé nukún wɛ.\nÉ ba pepliyée kpó amadi kpó, kpódó platáni kpó sín ala. Atín lɛ́ɛ ɖo mǔ, bɔ é kɔ́n fló sín atín lɛ́ɛ wú gbɔn mɛ gbɔn mɛ, bɔ bǐ wlán, bɔ è mɔ fló ɔ́ ɖo fí ɖé ɔ́, é nɔ mɔ atín ɔ́ ɖésú ɖo fí ɖě.\nÉ to atín e sín wǔtu wlán lɛ́ɛ dó nǔ e mɛ kanlin lɛ́ɛ nɔ́ nu sin ɖe ɔ́ mɛ, bɔ kanlin lɛ́ɛ nɔ́ ɖo mimɔ wɛ. Hwenu e gbɔ̌ lɛ́ɛ wá sin nu gbé ɔ́ wɛ avadídó nɔ́ jló yě.\nBɔ yě nɔ́ dó ava nú yěɖée ɖo fí e atín lɛ́ɛ ɖe é; énɛ́ ɔ́, yě nɔ́ ji vǐ hwɛkannɔ, bó nɔ́ ji vǐ wlanwlan, bɔ Jakɔ́bu nɔ ɖe yě ɖó vo.\nGbɔ̌ e Jakɔ́bu ɖe ɖó vo lɛ́ɛ ɔ́, é nɔ bɛ́ yě ɖó Labáan sín kanlin e ɖó hwɛkan lɛ́ɛ nukɔn. É ɖe kanlin éyɛ́ tɔn lɛ́ɛ ɖó vo, bó nɔ́ lɔn bɔ yě nɔ́ byɔ́ Labáan sín kanlin lɛ́ɛ mɛ ǎ.\nNú avadídó jló gbɔ̌sú e dó ganjí lɛ́ɛ hweɖěbǔnu ɔ́, Jakɔ́bu nɔ to atín lɛ́ɛ dó nǔ e mɛ kanlin lɛ́ɛ nɔ́ nu sin ɖe ɔ́ mɛ, bónú yě ná dó ava ɖo atín lɛ́ɛ kɔn.\nNú é ká nyí ɖɔ gbɔ̌sú gǒxúxú lɛ́ɛ wɛ ɔ́, é nɔ́ bɛ́ atín lɛ́ɛ dó nǔ e mɛ kanlin lɛ́ɛ nɔ́ nu sin ɖe ɔ́ mɛ ǎ. Énɛ́ ɔ́, kanlin e xú gǒ lɛ́ɛ nɔ́ nyí Labáan tɔn, bɔ éé kló lɛ́ɛ nɔ́ nyí Jakɔ́bu tɔn.\nÉnɛ́ ɔ́, Jakɔ́bu jɛ dɔkun ɖésú. É ɖó lɛ̌ngbɔ́ kpódó gbɔ̌ kpó kɔn nyi kpɔ́, bó ɖó mɛsɛntɔ́ nyɔ̌nu kpó súnnu kpó, bó ɖó lǎkúnmí kpó tócí kpó.


“Mi Kpan Akɔ́n, Ðó Un ko Ðu Ðò Gbɛ̀ ɔ Jí” (Jaan 16) | Gbɛzán Jezu Tɔn\n“Mi Kpan Akɔ́n, Ðó Un ko Ðu Ðò Gbɛ̀ ɔ Jí”\nZAANÐÉ DÌN Ɔ, MƐSƐ́DÓ LƐ NA BA JEZU KPÒ\nALUWƐ MƐSƐ́DÓ LƐ TƆN NA HUZU AWǍJIJƐ\nJezu kpo mɛsɛ́dó lɛ kpo ko jló na gosin síngbó e jí ye ɖu Dindinwayixwe ɔ ɖè é. Ee Jezu gb’akpá nú ye dó nǔ gègě wu gudo é ɔ, é ɖɔ gɔ́ na ɖɔ: “Un ɖɔ xó enɛ lɛ bǐ nú mi dìn, bonu nùɖiɖi mitɔn ni ma jɛ ayǐ ó.” Etɛwu akpágbánúmɛ enɛ ka jɛ gan? É ɖɔ nú ye ɖɔ: “È na wá ɖè mi sín kplɔ́ngbasá lɛ. Gan ɔ ko ɖò na xò wɛ lɔ, bɔ mɛɖebǔ hu mi ɔ, mɛ ɔ na vɛdo ɖɔ Mawu sín azɔ̌ wà wɛ emi ɖè nɛ sín.”—Jaan 16:1, 2.\nXó enɛ lɛ sixu ko gbà hǔn dó nú mɛsɛ́dó lɛ. Jezu ko ɖɔ nú ye wá yì ɖɔ gbɛ̀ ɔ na gbɛ́ wǎn nú ye, amɔ̌, é ɖɔ nú ye tlɔlɔ ɖɔ è na hu ye ǎ. Etɛwu? “Un ɖɔ xó enɛ lɛ nú mi sín dò ǎ, ɖó un ɖò kpɔ́ xá mi,” wɛ é ɖɔ. (Jaan 16:4) Dìn ɔ, é ɖò akpá gbà nú ye wɛ cobo na yì. Enɛ sixu d’alɔ ye bɔ ye sɔ́ na j’ayǐ ɖò nukɔnmɛ ǎ.\nJezu kpó ɖò xó ɖɔ wɛ bo ɖɔ: “Un xwè mɛ e sɛ́ mì dó ɔ gɔ́n, bɔ mɛɖebǔ ka ɖò mi mɛ, bo kanbyɔ mì ɖɔ fitɛ a xwè à jí ǎ.” Ye ko kàn nǔ byɔ ɛ wá yì gbadanu enɛ, dó fí e é xwè é wu. (Jaan 13:36; 14:5; 16:5) Amɔ̌ dìn ɔ, ɖó yadonumɛ xó e é ɖɔ é gbà hǔn dó nú ye wutu ɔ, wǔ kú ye. Enɛ wu ɔ, ye sɔ́ kàn nǔ ɖebǔ byɔ ɛ dó susu e ɖò te kpɔ́n ɛ é alǒ lè ɖěɖee nǔ enɛ na hɛn wá nú Mawu sɛntɔ́ nugbǒ lɛ é jí ǎ. Jezu ɖ’ayi wu bo ɖɔ: “Ee un ɖɔ mɔ̌ nú mi ɔ, wǔ jɛn kú mi.”—Jaan 16:6.\nEnɛ gudo ɔ, Jezu tinmɛ ɖɔ: “Yiyi ce na ɖó lè nú mi hú; ɖó enyi un ma yì ǎ ɔ, gbɔdónúmɛtɔ́ [‘alɔdomɛtɔ́,’ NW] ɔ na wá mi gɔ́n ǎ. Un ka yì ɔ, un na sɛ́ ɛ dó mi.” (Jaan 16:7) Kú Jezu tɔn kpo jixwé yiyi tɔn kpo kɛɖɛ jɛn sixu zɔ́n bɔ ahwanvu tɔn lɛ mɔ gbigbɔ mímɛ́ yí, b’ɛ na sɛ́dó togun tɔn ɖò fí ɖebǔ ɖò ayikúngban jí, ɖi alɔdomɛtɔ́ ɖé.\nGbigbɔ mímɛ́ ɔ “na ɖexlɛ́ gbɛtɔ́ lɛ ɖɔ linlin e ye ɖó dó hwɛhuhu wu, bo ɖó dó jlǒ Mawu tɔn kpodo hwɛɖiɖɔ kpan wu ɔ kún sɔgbe ó.” (Jaan 16:8) Nugbǒ ɔ, è na ɖè nǔ e gbɛ̀ ɔ ma ɖi nú Vǐ Mawu Tɔn ɔ ǎ é gbà. Jixwé yiyi Jezu tɔn na na kúnnuɖenú ɖejid’ewu ɖɔ nǔjlɔjlɔwatɔ́ wɛ n’i, bo na lɛ́ ɖè nǔ e wu é jɛxa ɖɔ è ni ɖó hwɛ nú Satáan, “axɔsu gbɛmɛ fí tɔn ɔ” é xlɛ́.—Jaan 16:11.\nJezu lɛ́ ɖɔ: “É kpò nǔ gègě, bɔ un ɖó na ɖɔ nú mi; loɔ, mi sixu mɔ nukúnnú jɛ ye mɛ ǎ.” Hwenu e é na kɔn gbigbɔ mímɛ́ ɔ dó ye jí é ɔ, é na xlɛ́ ali ye bɔ ye na mɔ nukúnnú jɛ “nugbǒ ɔ bǐ” mɛ, bɔ ye na kpéwú bo na zán gbɛ̀ sɔgbe xá nugbǒ enɛ.—Jaan 16:12, 13.\nMɛsɛ́dó lɛ bú vo ɖò xó ɖevo elɔ e Jezu ɖɔ gɔ́ na é mɛ: “Zaanɖé dìn ɔ, mi na ba mì kpò; é ka nɔ zaanɖé ɔ, mi na mɔ mì.” Ye jɛ nǔ e ɖɔ wɛ é ɖè é kanbyɔ yeɖée jí. Jezu ɖ’ayi wu ɖɔ ye jló na kàn nǔ byɔ emi dó xó enɛ wu, enɛ wu ɔ, é tinmɛ ɖɔ: “Ma ɖɔ nugbǒ nú mi: mi na nɔ ɖò avǐ ya wɛ, bo na nɔ ɖò alě na wɛ, bɔ mɛ e nyí gbɛmɛ fí tɔn lɛ ka na nɔ ɖò awǎ jɛ wɛ. Mi na nɔ aluwɛ mɛ, loɔ, aluwɛ mitɔn na wá huzu awǎjijɛ nú mi.” (Jaan 16:16, 20) Hwenu e è hu Jezu ɖò hwelɛkɔ e jɛ finɛ é ɔ, sinsɛngán lɛ j’awǎ, amɔ̌ ahwanvu lɛ nɔ aluwɛ mɛ. Enɛ gudo ɔ, aluwɛ yetɔn huzu awǎjijɛ hwenu e Jezu fɔ́n sín kú é! Awǎjijɛ yetɔn lɛ́vɔ jɛji hwenu e é kɔn gbigbɔ mímɛ́ Mawu tɔn dó ye jí é.\nJezu sɔ́ ninɔmɛ mɛsɛ́dó lɛ tɔn sɔ́ jlɛ́ dó nyɔnu e ɖò ajidonu é ɖé tɔn wu bo ɖɔ: “Nyɔnu ja vǐ jì gbé ɔ, wǔ nɔ kú i, ɖó wuvɛ̌ mimɔ tɔn sín gan wɛ xò; é ka jì vǐ ɔ gudo ɔ, é sɔ́ nɔ flín wuvɛ̌ e é mɔ lɛ ǎ, xomɛ nɔ hun i ɖó vǐ e wá gbɛmɛ ɔ wu.” Jezu dó wusyɛn lanmɛ nú mɛsɛ́dó tɔn lɛ bo ɖɔ: “Mi lɔmɔ̌ ɖò aluwɛ mɛ dìn; loɔ, un na lɛ́ wá mɔ mi, bɔ mi na mɔ awǎjijɛ, bɔ mɛɖebǔ sɔ́ na sixu ɖè awǎjijɛ enɛ sín ayi mitɔn mɛ ǎ.”—Jaan 16:21, 22.\nKaka jɛ hwe enɛ nu ɔ, mɛsɛ́dó lɛ ko byɔ nǔ ɖě kpɔ́n ɖò Jezu nyikɔ mɛ ǎ. Dìn ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ: “Azǎn enɛ gbè ɔ, mi na nɔ ylɔ nyikɔ ce dó byɔ nǔ Tɔ́ ɔ.” Aniwu ye ka ɖó na bló mɔ̌? É nyí Tɔ́ ɔ ɖò nǔxokpɔ́n wɛ dó xósin nina ye wu wutu wɛ ǎ. Nugbǒ ɔ, Jezu ɖɔ: “Éɖesunɔ yí wǎn nú mi, ɖó mi yí wǎn nú mì, bo ka ɖi nǔ ɖɔ Mawu wɛ sɛ́ mì dó.”—Jaan 16:26, 27.\nWusyɛn dó lanmɛ nú mɛ xó e Jezu ɖɔ nú mɛsɛ́dó lɛ é sixu ko zɔ́n bɔ ye ɖɔ kpo akɔnkpinkpan kpo ɖɔ: “Mǐ ɖi nǔ ɖɔ a gosin Mawu gɔ́n nugbǒ.” È na tɛ́n kudeji yetɔn enɛ kpɔ́n malin-malin mɛ. Nugbǒ ɔ, Jezu tinmɛ nǔ e na jɛ zaanɖé é bo ɖɔ: “Hwenu ɖò na sù wɛ; hwe ɔ nu jɛn ka ko ɖíe, bɔ è na gbà mi dó, bɔ mɛ ɖokpo ɖokpo na yì xwé tɔn gbè, bo na jó nyɛɖokponɔ dó.” É ɖò mɔ̌ có, é na ganjɛwu ye ɖɔ: “Un ɖɔ nǔ enɛ lɛ nú mi, bonu mi na ɖó vivo ɖò nyɛ mɛ. Mi na mɔ wuvɛ̌ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ; loɔ, mi kpan akɔ́n, ɖó un ko ɖu ɖò gbɛ̀ ɔ jí.” (Jaan 16:30-33) Eǒ, jijo ye dó wɛ Jezu ɖè ǎ. É kudeji ɖɔ Satáan kpo gbɛ̀ tɔn kpo sixu tɛnkpɔn bo na fɛ́ afɔ nú ye có, ye lɔ hɛn ɔ, ye na ɖu ɖò gbɛ̀ ɔ jí emiɖɔhun, gbɔn jlǒ Mawu tɔn wiwa kpo gbejininɔ kpo gblamɛ.\nAkpá tɛ Jezu ka gbà nú mɛsɛ́dó lɛ b’ɛ gbà hǔn dó nú ye?\nAniwu mɛsɛ́dó lɛ ma ka sɔ́ kàn nǔ ɖevo lɛ byɔ Jezu ǎ?\nNùjlɛdonǔwu tɛ Jezu ka zán bo dó tinmɛ ɖɔ aluwɛ mɛsɛ́dó lɛ tɔn na huzu awǎjijɛ?


Etɛ ka Nyí Sɛ́n Mawu Tɔn Wǒ Lɛ?\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chine-Gbè (Wu Shanghai) Chinese (Sichuanese) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Hiligaynon Hongrie-Gbè Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kannada Kikamba Kikaonde Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luganda Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Mooré Myanmar-Gbè Ndébélé (Zimbabwe) Norvège-Gbè Nzema Ossétie-Gbè Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Shona Sidama Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Swati Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Venda Vietnam-Gbè Xhosa Zapotec-Gbè (Quiatoni Tɔn) Zoulou Îles Féroé-Gbè\nSɛ́n Wǒ lɛ wɛ nyí sɛ́n ɖěɖee Mawu na akɔta Izlayɛli hwexónu tɔn lɛ é. Sɛ́n enɛ lɛ wɛ è nɔ lɛ́ ylɔ́ ɖɔ Xó Wǒ lɛ, lilɛdógbeɖevomɛ tlɔlɔ xógbe Ebléegbe tɔn ʽasèrèth haddevarim wɛ ye nyí. Xógbe enɛ tɔ́n azɔn atɔn ɖò Pɛntateki (Torah) e nyí wema Biblu tɔn atɔ́ɔ́n nukɔntɔn lɛ é mɛ. (Tíntɔ́n 34:28; Sɛ́nflínmɛ 4:13; 10:4) Xógbe Glɛkigbe tɔn e é sɔgbe xá é wɛ nyí déka (wǒ) logous (xó), bɔ xógbe “Décalogue” ɔ wá gosin enɛ mɛ.\nMawu wlan Sɛ́n Wǒ lɛ dó awinnyatɛ we jí, bo sɔ́ ye nú gbeyiɖɔ Mɔyizi ɖò Sinayíi só ɔ jí. (Tíntɔ́n 24:12-18) È slɛ́ Sɛ́n Wǒ lɛ ɖò Tíntɔ́n 20:1-17 kpo Sɛ́nflínmɛ 5:6-21 kpo mɛ.\nSɛ́n Wǒ e è slɛ́ lɛ é\nEtɛwu lee è slɛ́ Sɛ́n Wǒ lɛ gbɔn é ka gbɔn vovo?\nLinlin tɛ wu è ka sɔnǔ nú Sɛ́n Wǒ lɛ?\nKlisanwun lɛ ɖó na nyi Sɛ́n Wǒ lɛ wɛ à?\nSɛ́n Wǒ lɛ ka kpó ɖò taji égbé à?\nNǔgbododó ɖěɖee ɖò Sɛ́n Wǒ lɛ mɛ bɔ è lɛ́ mɔ ɖò Alɛnuwema Yɔyɔ̌ ɔ mɛ lɛ é\nSɛn Jehovah Mawu ɖokponɔ.—Tíntɔ́n 20:3.\nMa sɛn vodun ó.—Tíntɔ́n 20:4-6.\nMa ylɔ́ nyikɔ Mawu towe tɔn dó wuvɔ̌ ó.—Tíntɔ́n 20:7.\nMa wɔn gbɔjɛzán ɔ ó.—Tíntɔ́n 20:8-11.\nSí mɛjitɔ́ towe lɛ.—Tíntɔ́n 20:12.\nMa hu mɛ ó.—Tíntɔ́n 20:13.\nMa lɛ̀ aga ó.—Tíntɔ́n 20:14.\nMa ja ajo ó.—Tíntɔ́n 20:15.\nMa ɖekúnnu agɔ ó.—Tíntɔ́n 20:16.\nMa jló mɛ nú ó.—Tíntɔ́n 20:17.\nBiblu sɔ́ kɛ́n ɖé lě nú sɛ́n lɛ ɖokpo ɖokpo ǎ. Enɛ wu ɔ, linlin lɛ gbɔn vovo dó lee è ɖó na tò sɛ́n lɛ gbɔn é wu. Lee è nɔ slɛ́ sɛ́n enɛ lɛ gbɔn ɖò kpaa mɛ é wɛ ɖò aga. É ɖò mɔ̌ có, mɛ ɖé lɛ slɛ́ sɛ́n wǒ lɛ ɖò alɔkpa vovo mɛ. Vogbingbɔn lɛ kúnkplá sɛ́n nukɔntɔn ɔ, wegɔ́ ɔ, kpo gudo tɔn ɔ kpo. *\nSɛ́n Wǒ lɛ ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ mɛ. Sɛ́n 600 jɛji wɛ ɖò sɛ́nwema enɛ mɛ, bo nyí akɔ e Mawu jɛ xá Izlayɛli hwexónu tɔn é. (Tíntɔ́n 34:27) Mawu d’akpá nú togun Izlayɛli tɔn ɖɔ enyi ye setónú nú Mɔyizisɛ́n ɔ ɔ, nǔ na nyɔ́ nú ye. (Sɛ́nflínmɛ 28:1-14) Amɔ̌, linlin taji e wu è sɔnǔ nú sɛ́n ɔ é wɛ nyí ɖɔ é na zɔ́n bɔ Izlayɛli-ví lɛ na ɖò gbesisɔmɛ nú wiwǎ Mɛsiya, alǒ Klisu e sín akpá è dó é tɔn.—Galatinu lɛ 3:24.\nEǒ. Akɔta Izlayɛli hwexónu tɔn tɔn wɛ Mawu na sɛ́n tɔn kaka jɛ Sɛ́n Wǒ lɛ jí tlɔlɔ. (Sɛ́nflínmɛ 5:2, 3; Ðɛhan 147:19, 20) Klisanwun lɛ sɔ́ ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ kannu ǎ, mɔ̌ jɛn Klisanwun Jwifu lɛ ma sɔ́ ɖò “sɛ́n ɔ sín acɛ mɛ” ǎ é nɛ. (Hlɔmanu lɛ 7:6) * È ko sɔ́ “Klisu sín sɛ́n ɔ” dó ɖyɔ Mɔyizisɛ́n ɔ na. Klisu sín sɛ́n ɔ mɛ wɛ nǔ e é byɔ ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni wà é bǐ ɖè.—Galatinu lɛ 6:2; Matie 28:19, 20.\nSɛ́n Wǒ lɛ ka kpò ɖò taji égbé à?\nGanji. Ðó Sɛ́n Wǒ lɛ ɖè linlin Mawu tɔn xlɛ́, bɔ ye kplɔnkplɔn sixu hɛn lè wá nú mǐ. (2 Timɔtée 3:16, 17) Nǔgbododó ɖejid’ewu ɖěɖee ma na kposájí kpɔ́n gbeɖé ǎ lɛ é jí wɛ Sɛ́n Wǒ lɛ jinjɔn. (Ðɛhan 111:7, 8) Nǔgbo ɔ, nǔgbododó enɛ lɛ gegě jí wɛ nǔkplɔnmɛ ɖěɖee ɖò Alɛnuwema yɔyɔ̌ ɔ mɛ lɛ é jinjɔn.—Kpɔ́n “ Nǔgbododó ɖěɖee ɖò Sɛ́n Wǒ lɛ mɛ bɔ è lɛ́ mɔ ɖò Alɛnuwema Yɔyɔ̌ ɔ mɛ lɛ é.”\nJezu kplɔ́n mɛ ɖɔ Mɔyizisɛ́n ɔ blebu kaka jɛ Sɛ́n Wǒ lɛ jí jinjɔn gbeɖiɖe taji we jí. É ɖɔ: “‘A na yí wǎn nú Aklunɔ Mawu towe kpodo ayi towe bǐ kpo, kpodo lindɔ̌n towe bǐ kpo, kpodo linlin towe bǐ kpo.’ Sɛ́n ɖaxó e jɛ nukɔn nú sɛ́n lɛ bǐ ɔ nɛ. Sɛ́n wegɔ́ ɔ e bɔ d’ewu, bo ɖi nukɔntɔn ɔ ɖíe: ‘A na yí wǎn nú nɔzo towe hwiɖesu ɖɔhun.’ Sɛ́n we enɛ lɛ jí wɛ Mɔyizi Sɛ́n lɛ bǐ, kpodo nǔkplɔnmɛ gbeyiɖɔ Mawu tɔn lɛ tɔn bǐ kpo jinjɔn.” (Matie 22:34-40) Nǔgbo wɛ ɖɔ é kún byɔ dandan ɖɔ Klisanwun lɛ ni nyi Mɔyizisɛ́n ɔ ó, amɔ̌, è ɖegbe nú ye ɖɔ ye ni yí wǎn nú Mawu kpo nɔzo yetɔn lɛ kpo.—Jaan 13:34; 1 Jaan 4:20, 21.\nAlɔdlɛndónǔ Alɛnuwema Yɔyɔ̌ ɔ Tɔn Lɛ\nSɛn Jehovah Mawu ɖokponɔ\nNǔɖexlɛ́mɛ 22:8, 9\nMa sɛn vodun ó\n1 Kɔlɛntinu lɛ 10:14\nÐǒ sísí nú nyikɔ Mawu tɔn\nNɔ sɛn Mawu ɖò gbesisɔmɛ\nSí mɛjitɔ́ towe lɛ\nEfɛzinu lɛ 6:1, 2\nMa hu mɛ ó\n1 Jaan 3:15\nMa lɛ̀ aga ó\nEblée lɛ 13:4\nMa ja ajo ó\nEfɛzinu lɛ 4:28\nMa ɖekúnnu agɔ ó\nEfɛzinu lɛ 4:25\nMa jló mɛ nú ó\n^ akpá. 23 Jwifu hwexónu tɔn lɛ tò nǔ e ɖò Tíntɔ́n mɛ lɛ é bɔ ‘Tíntɔ́n wemata 20 wemafɔ 2 nyí “xó” nukɔntɔn ɔ, bɔ wemafɔ 3-6 sín xokplé nyí wegɔ́ ɔ.’ (The Jewish Encyclopedia) Ðò alɔ ɖevo mɛ ɔ, sinsɛnnɔ Katolika lɛ ɖɔ ɖɔ Tíntɔ́n wemata 20 wemafɔ 1-6 nyí sɛ́n ɖokpo. Hǔn, gbeta e ɖɔ ɖɔ è ma ylɔ́ nyikɔ Mawu tɔn dó wuvɔ̌ ó é wá huzu wegɔ́ ɔ. Bonu sɛ́n lɛ sín kɛ́n na sɔgbe ɔ, ye má gbeta gudo tɔn e ɖɔ ɖɔ è ma jló mɛ nú ó é dó sɛ́n we jí.\n^ akpá. 27 Hlɔmanu lɛ 7:7 zán sɛ́n wǒgɔ́ ɔ dó na kpɔ́ndéwú “Sɛ́n ɔ” tɔn na, bo ɖexlɛ́ ɖɔ Sɛ́n Wǒ lɛ ɖò Mɔyizisɛ́n ɔ mɛ.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Etɛ ka Nyí Sɛ́n Mawu Tɔn Wǒ Lɛ?


Xɔgbigbázɔ́ E Nɔ Sɔ́ Nyikɔ Jehovah Tɔn Sù É | Axɔsuɖuto Mawu Tɔn\nXɔgbigbázɔ́ E Nɔ Sɔ́ Nyikɔ Jehovah Tɔn Sù É\nXɔgbigbá gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ sín azɔ̌ nɔ zɔ́n bɔ nǔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ nɔ yì nukɔn\n1, 2. (a) Nú hwenu línlín ɔ, etɛ Jehovah sɛntɔ́ lɛ ka yí wǎn na bo nɔ bló? (b) Etɛ ka nɔ xɔ akwɛ ɖò Jehovah nukúnmɛ?\nSÍN hwexónu wɛ Jehovah sɛntɔ́ gbejinɔtɔ́ lɛ ko yí wǎn nú xɔ ɖěɖee nɔ kpa susu nú nyikɔ tɔn lɛ é gbigbá. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Izlayɛli-ví lɛ ɖ’alɔ ɖò goxɔ ɔ gbigbá mɛ kpo akpàkpà sɔ́ mɛ kpo, bo lɛ́ hun alɔ dó na nǔ ɖěɖee è na dó gbá na lɛ é.—Tín. 35:30-35; 36:1, 4-7.\n2 É nyí xɔ ɖěɖee è gbà lɛ é wɛ Jehovah nɔ mɔ dó mɔ nǔ taji e na kpa susu n’i é ǎ, ye ka lɛ́ nyí nǔ e xɔ akwɛ ɖò nukún tɔn mɛ hugǎn lɛ é ǎ. (Mat. 23:16, 17) Nǔ e nɔ xɔ akwɛ ɖò nukún Jehovah tɔn mɛ, alǒ nùnina e nɔ sɔ́ ɛ sù hú nǔ bǐ é wɛ nyí sɛ̀n e mɛsɛntɔ́ tɔn lɛ nɔ sɛ̀n ɛ é kaka jɛ jlǒ ɖagbe e ye ɖó ɖò ayi mɛ é kpo lee ye nɔ w’azɔ̌ kpo kanɖodonǔwu kpo gbɔn é kpo jí. (Tín. 35:21; Mak. 12:41-44; 1 Tim. 6:17-19) Nǔ enɛ wɛ nyí nǔ taji. Aniwu? Ðó xɔ ɖěɖee è gbá lɛ é nɔ nɔ ayǐ kaka sɔyi ǎ wutu. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, goxɔ ɔ kpo tɛmpli ɔ kpo sɔ́ tíìn ǎ. Xɔ enɛ lɛ sɔ́ tíìn ǎ, amɔ̌, Jehovah wɔn alɔhundonanǔ mɛsɛntɔ́ tɔn gbejinɔtɔ́ lɛ tɔn kpo tagba e ye jɛ bo nɔ gudo nú gbigbá tɔn é kpo ǎ.—Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 15:58; Eblée lɛ 6:10.\n3. Etɛ lɛ jí mǐ ka na gbɔn ɖò wemata elɔ mɛ?\n3 Jehovah sɛntɔ́ égbé tɔn lɛ lɔ w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo gbá xɔ e mɛ ye na sɛ̀n ɛ ɖè lɛ é. Nǔ ɖěɖee mǐ ko xwedó alixlɛ́mɛ Jezu Klisu Axɔsu ɔ tɔn bo wà lɛ é jiwǔ tawun. É ɖò wɛn ɖɔ Jehovah ko dó nú gǎndido mǐtɔn lɛ. (Ðɛh. 127:1) Ðò wemata elɔ mɛ ɔ, mǐ na gbɔn azɔ̌ ɖěɖee mǐ ko wà ɖò xɔgbigbá linu lɛ é kpo lee ye sɔ́ Mawu sù gbɔn é kpo jí klewun. Mǐ na lɛ́ sè xó sín mɛ ɖěɖee ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ enɛ wiwa mɛ é ɖé lɛ nu.\nKpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ Gbigbá\n4. (a) Etɛwu mǐ ka ɖó hudo nɔtɛn sinsɛn-biblo tɔn gègě? (b) Etɛwu è ka xò alaxɔ gègě kplé ɖó kpɔ́? (Kpɔ́n gbàví “ Alaxɔ Gbigbá: È Huzu Alɔ Bo Na Dó Sɔgbe Xá Hudo Lɛ.”)\n4 Lee mǐ ko ɖɔ gbɔn ɖò Wemata 16gɔ́ ɔ mɛ é ɔ, Jehovah byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ kplé bo sɛ̀n emi. (Ebl. 10:25) É nyí nùɖiɖi mǐtɔn kɛɖɛ wɛ kplé lɛ nɔ hɛn lidǒ ǎ, ye nɔ lɛ́ flɔ́ zo dó glɔ nú akpàkpà e nɔ sɔ́ mǐ dó Mawuxóɖiɖɔzɔ́ ɔ wu é. Ðó azǎn gudogudo tɔn lɛ ko sɛyi wutu ɔ, Jehovah kpò ɖò biblo wɛ bɔ azɔ̌ enɛ ɖò nukɔn yì wɛ kpo wezun kpo. Enɛ wu ɔ, gbɛtɔ́ afatɔ́n donu mɔkpan nɔ wá tutoblonunu tɔn mɛ xwè ɖokpo ɖokpo mɛ. (Eza. 60:22) Ðó toví Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ ɖò kpɔ́ sù d’eji wɛ wutu ɔ, è nɔ ɖó hudo xɔ ɖěɖee sá è na zín wema junjɔn Biblu jí lɛ ɖè é tɔn tawun. Mǐ lɛ́ ɖó hudo fí e mǐ na sɛ̀n Mawu ɖè lɛ é tɔn hugǎn.\n5. Etɛwu nyikɔ ɔ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ka sɔgbe? (Lɛ̌ kpɔ́n gbàví “ Sinsɛn Weziza Yɔyɔ̌ ɔ Tɔn.”)\n5 Ee hwenuxó togun Jehovah tɔn égbé tɔn ɔ bɛ́ tlolo e jɛn Biblu Kplɔntɔ́ lɛ jɛ mimɔ jí ɖɔ emi ɖó hudo fí e emi na nɔ bló kplé ɖè lɛ é emiɖesunɔ tɔn. É cí ɖɔ Gbadahweji Virginie Tɔn ɖò États-Unis wɛ è gbá nɔtɛn sinsɛn-biblo tɔn mǐtɔn nukɔn ɔ ɖó ɖò 1890. Ðò 1930 kpo 1939 kpo vlamɛ ɔ, togun Jehovah tɔn gbá kpléxɔ gègě alǒ vɔ́ ye jlaɖó, amɔ̌, è ko na nyikɔ tawun ɖé kpléxɔ enɛ lɛ ǎ. Ðò 1935 ɔ, Nɔví Rutherford yì Hawaii fí e è gbá kpléxɔ ɖokpo ɖè bɔ é ɖò kpɔ́ kpo alaxɔ yɔyɔ̌ ɖé kpo é. Hwenu e è kanbyɔ ɖɔ nɛ̌ è ka na ylɔ xɔ enɛ ɖɔ à jí é ɔ, Nɔví Rutherford ɖɔ: “Ðó mǐ fɔ́n tɛgbɛ bo ɖò wɛnɖagbe Axɔsuɖuto ɔ tɔn jla wɛ wutu ɔ, mi lin ɖɔ mǐ ɖó na ylɔ ɖɔ ‘Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn’ à cé?” (Mat. 24:14) Zaanɖé kpowun ɔ, è jɛ nyikɔ enɛ e sɔgbe é ɖó nú fí ɖěɖee togun Jehovah tɔn nɔ kplé ɖè gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é jí, é sɔ́ nyí Hawaii tɔn ɔ kɛɖɛ ǎ.\nBiblu Kplɔntɔ́ lɛ ɖò sinsɛnxɔ Weziza Yɔyɔ̌ ɔ tɔn sín nukɔn\nSINSƐN WEZIZA YƆYƆ̌ Ɔ TƆN\nÐÒ ÐIBLA yì 1890 ɔ, agun Baptiste tɔn ɖé sín hagbɛ̌ gègě huzu Biblu Kplɔntɔ́ lɛ ɖò xá Mount Lookout (Gbadahweji Virginie Tɔn) tɔn mɛ. Nú hwenu ɖé ɔ, ye lɛ́ zán sinsɛnxɔ Baptiste tɔn ɔ xá Baptiste hagbɛ̌ yetɔn xóxó lɛ. É cí ɖɔ kplékplé e wá xɔ ɔ mɛ dó nukɔn é wɛ nɔ zán ɖɔhun. Amɔ̌, ɖò 1890 ɔ, nɔví mǐtɔn lɛ ɖó kplé biblo ɖò Baptiste sín sinsɛnxɔ ɔ mɛ te bo gbá kpléxɔ yeɖesunɔ tɔn.\nÉ cí ɖɔ xɔ enɛ nyí ɖokpo ɖò nɔtɛn sinsɛn-biblo tɔn nukɔn e togun Jehovah tɔn azǎn mǐtɔn gbè tɔn lɛ gbá lɛ é mɛ ɖɔhun. È ylɔ ɖɔ sinsɛn Weziza Yɔyɔ̌ ɔ tɔn, ɖó nugbǒ e Biblu Kplɔntɔ́ lɛ nɔ kplɔ́n mɛ lɛ é ɔ, è nɔ sɔ́ dó mɔ weziza yɔyɔ̌ e tá dó Biblu jí é. È zán kpléxɔ ɔ kaka jɛ 1920 kpo 1929 kpo vlamɛ. Nɔví A. H. Macmillan kpo sinsɛnzɔ́watɔ́ tomɛyitɔ́ ɖevo lɛ kpo xwlé xóɖiɖɔ lɛ mɛ ɖò kpléxɔ ɔ mɛ, bɔ è lɛ́ zán dó xlɛ́ “Photo-Drame de la Création” mɛ.\n6, 7. Etɛ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ gbigbá bléblé ka nɔ wà?\n6 Ðò 1970 kpo 1979 kpo vlamɛ ɔ, hudo Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ tɔn jɛji tawun. Enɛ wu ɔ, nɔví ɖěɖee ɖò États-Unis lɛ é bló tuto wlɛnwín ɖagbe e è na zán dó gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn e na nyɔ́ ɖɛkpɛ bo na lɛ́ nyɔ́ zán, bɔ è ka na gbá ɖò azǎn yɔywɛ ɖé vlamɛ kpowun é tɔn. Ðò 1983 ɔ, Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn 200 mɔ̌ wɛ è gbá ɖò États-Unis kpo Canada kpo. Bo na dó w’azɔ̌ ɔ ganji ɔ, nɔví lɛ jɛ tuto wěɖegbɛ́ xɔgbigbá tɔn tokpɔn tɔn lɛ bló jí. Wlɛnwín enɛ w’azɔ̌ sɔmɔ̌ bɔ ɖò 1986 ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ yí gbè na, bɔ ɖò 1987 ɔ, Wěɖegbɛ́ Xɔgbigbá Tɔn Tokpɔn Tɔn 60 wɛ ɖò États-Unis. * Ðò 1992 ɔ, è ɖó wěɖegbɛ́ enɛ ayǐ ɖò Argentine, Australie, France, Allemagne, Japon, Mexique, Afrique du Sud kpo Espagne kpo. É jɛxa ɖɔ mǐ ni nɔ gudo nú azɔ̌syɛnsyɛn e nɔví mǐtɔn ɖěɖee nɔ gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ kpo Kpléɖókpɔ́ Sín Xɔ lɛ kpo é nɔ wà é, ɖó azɔ̌ e wà wɛ ye ɖè é nyí akpáxwé sinsɛnzɔ́ mímɛ́ ɔ tɔn ɖé.\n7 Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn enɛ lɛ ɖěɖee è nɔ gbá bléblé lɛ é nɔ ɖekúnnu nú mɛ e ɖò xá e mɛ è gbá ye ɖè lɛ é tawun. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, xota “Nùɖiɖi Nɔ Sɛ̀ Tɛn nú Só Lɛ” tɔ́n ɖò xójlawema Espagne tɔn lɛ ɖokpo mɛ. É ɖɔ xó dó Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɔhun ɖé gbigbá ɖò toxo Martos tɔn mɛ wu, xójlawema ɔ kanbyɔ ɖɔ: “Nɛ̌ é ka nyɔ́ bló gbɔn bɔ ɖò gbɛ̀ elɔ e mɛ cejɛnnabi sukpɔ́ ɖè é ɔ, mɛɖéezejotɔ́ lɛ gosin xá [Espagne tɔn] vovo lɛ mɛ bo sɛ̀ tɛn wá Martos bo na mɔ tɛn dó gbá xɔ e gbigbá tɔn na yá hú xɔ lɛ bǐ tɔn, na nyɔ́ hú bǐ bo na lɛ́ ɖò tuto jí hú xɔ lɛ bǐ é gbɔn?” Xota ɔ zán xó e Kúnnuɖetɔ́ e zé yeɖée jó lɛ é ɖokpo ɖɔ é dó na xósin nùkanbyɔ ɔ tɔn bo ɖɔ: “Nǔ nyí mɔ̌ ɖó Jehovah wɛ kplɔ́n mǐ wutu.”\nALAXƆ GBIGBÁ: È HUZU ALƆ BO NA DÓ SƆGBE XÁ HUDO LƐ\nWemazínxɔsa mǐtɔn nukɔn nukɔntɔn e è gbá ɖò Brooklyn lɛ é ɖokpo, 1927\nEE AXƆSUÐUTO ɔ jijlazɔ́ ɔ jɛ kàn vlɔ́n jí gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ é ɔ, è jɛ alaxɔ lɛ ɖó ayǐ jí sín tò ɖé mɛ jɛ ɖevo mɛ. È ɖó nukɔntɔn ɔ ayǐ ɖò 1900 ɖò Grande-Bretagne, wegɔ ɔ ɖò 1903 ɖò Allemagne; bo wá ɖó atɔngɔ ɔ ayǐ ɖò 1904 ɖò Australie. Ðó è ɖò wema mǐtɔn lɛ sín hudo ɖó wɛ tawun wutu ɔ, mǐ ɖó hudo wemazínxɔsa lɛ tɔn. Nukɔntɔn e è gbá lɛ é ɖokpo nyí síngbó tantɔnnɔ ɖé ɖò Brooklyn, New York ɖò 1927. Ðò 2013 ɔ, è nɔ zín Biblu lɛ, wema lɛ alǒ xójlawema lɛ ɖò alaxɔ 15 mɛ.\nBetɛli e è gbá ɖò Papouasie-Nouvelle-Guinée bo hun ɖò 2010 é\nBɛ́sín 1975 mɔ̌ jɛ 1993 mɔ̌ ɔ, è gbá alaxɔ yɔyɔ̌ lɛ ɖó tò 60 mɔ̌ mɛ, bo gbló ada nú ɖevo lɛ ɖò fí 30. Amɔ̌, ɖò gudo mɛ dìn ɔ, è dɔn alaxɔ ɖé lɛ kplé ɖó kpɔ́. Annuaire 2013 des Témoins de Jéhovah tinmɛ hwɛjijɔ e wu wɛ é ɖé lɛ, bo ɖɔ: “Nukɔnyiyi ɖěɖee nùnywɛ xwitixwiti ɖó ɖò ɛntɛnɛti kpo wemazínzín kpo linu é zɔ́n bɔ è sɔ́ ɖó hudo mɛ gègě tɔn ɖò alaxɔ ɖaxó lɛ mɛ ǎ. Ðó gbɛtɔ́ kpɛɖé wɛ nɔ w’azɔ̌ ɖò alaxɔ ɖaxó lɛ mɛ dìn wutu ɔ, xɔ tíìn bɔ mɛ e nɔ w’azɔ̌ ɖò alaxɔ kpɛví kpɛví lɛ mɛ ɖò tò ɖevo lɛ mɛ lɛ é sixu wá nɔ fí enɛ lɛ bo w’azɔ̌. Dìn ɔ, Kúnnuɖetɔ́ nǔwukpétɔ́ alɔsɛ́xwi bǔ ɖé sixu nɔ alaxɔ ɖaxó enɛ lɛ mɛ bo [kpé nukún dó] azɔ̌ Biblu kpinkplɔn mɛ tɔn ɔ wu.”\nXɔgbigbazɔ́ Ðò Tò Ðěɖee Ma Ðó Nǔ Kaka ɖé Ǎ lɛ É Mɛ\n8. Ðò 1999 ɔ, tuto yɔyɔ̌ tɛ Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ ka yí gbè na? Etɛwu?\n8 Ee xwè kanweko 20gɔ́ ɔ ɖò vivɔ wɛ é ɔ, gbɛtɔ́ gègě wá tutoblonunu Jehovah tɔn mɛ ɖò tò ɖěɖee mɛ nɔví lɛ ma ɖó nǔ kaka ɖé ǎ lɛ é mɛ. Agun e ɖò xá enɛ lɛ mɛ lɛ é wà nǔ e wu ye kpé lɛ é bǐ bo gbá fí e è na bló kplé ɖè lɛ é. Amɔ̌, ɖò tò ɖé lɛ mɛ ɔ, è nɔ cá nú nɔví mǐtɔn lɛ, ɖó enyi è sɔ́ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn yetɔn lɛ jlɛ́ dó sinsɛnxɔ ɖevo lɛ wu ɔ, é nɔ hwɛ́n nùɖé ǎ wutu. É ɖò mɔ̌ có, bɛ́sín 1999 ɔ, Hagbɛ̌ Alixlɛ́mɛtɔ́ ɔ yí gbè nú tuto e na zɔ́n bɔ è na gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ bléblé ɖò tò e ɖò nukún hun wɛ lɛ é mɛ é ɖé. È nɔ zán akwɛ ɖěɖee è mɔ ɖò tò hun nukún lɛ mɛ é nú tò e ma ɖó nǔ kaka ɖé ǎ lɛ é lɔ bonu agun lɛ na dó nɔ “zɛ̌nzɛ̌n.” (Xà 2 Kɔlɛntinu lɛ 8:13-15.) Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu lɛ kpo nɔ gosin tò ɖevo lɛ mɛ bo nɔ zé yeɖée jó bo nɔ nɔ gudo nú azɔ̌ ɔ.\n9. Azɔ̌ tɛ é ka cí ɖɔ é vɛwǔ ɖò bǐbɛ̌mɛ? Amɔ̌, nɛ̌ è ka wá kpéwú gbɔn?\n9 Ðò bǐbɛ̌mɛ ɔ, azɔ̌ ɔ cí nǔ e è ma sixu bló ǎ é ɖɔhun. Ðò 2001 ɔ, gbeɖiɖó ɖé xlɛ́ ɖɔ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn nǔ hú 18 300 sín hudo wɛ è ɖó ɖò tò ɖěɖee ɖò nukún hun wɛ lɛ é 88 mɛ. Amɔ̌, ɖó Jehovah sín gbigbɔ kpo Axɔsu mǐtɔn Jezu Klisu kpo ɖò gudo nú mǐ wutu ɔ, azɔ̌ ɖebǔ na gló mǐ ǎ. (Mat. 19:26) Ðò xwè 15 gblamɛ (sín 1999 jɛ 2013) ɔ, togun Mawu tɔn ko gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn 26 849. * Jehovah kpò ɖò nyɔna tɔn kɔn dó wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ jí wɛ, enɛ wɛ zɔ́n bɔ ɖò 2013 ɔ, mǐ lɛ́ ɖó hudo Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn 6 500 ɖò tò enɛ lɛ mɛ, lobɔ dìn ɔ, mǐ nɔ ɖó hudo kpléxɔ kanweko mɔkpan tɔn xwewu xwewu.\nKpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ gbigbá ɖò tò e ma ɖó nǔ kaka ɖé sɔmɔ̌ ǎ lɛ é mɛ nɔ ɖó wuvɛ̌ lɛ\n10-12. Nɛ̌ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ gbigbá ka nɔ kpa susu nú nyikɔ Jehovah tɔn gbɔn?\n10 Nɛ̌ Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn yɔyɔ̌ enɛ lɛ gbigbá ka nɔ kpa susu nú nyikɔ Jehovah tɔn gbɔn? Gbeɖiɖó ɖé gosin alaxɔ Zimbabwe tɔn mɛ bo ɖɔ: “Ðò sun e mɛ è ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn yɔyɔ̌ ɖé gbá wɛ é ɔ, mɛ e nɔ wá kplé lɛ é yì mɛ e ko nɔ wá ɖ’ayǐ lɛ é mɔhun donu wè.” Ðò tò gègě mɛ ɔ, é cí ɖɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ xò nǔ kpɔ́n dó gbɛ̌dido xá mǐ wu kaka jɛ hwenu e è gbá kpléxɔ e jɛxa é ɖé dó é. Amɔ̌, nú è gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé lě kpowun ɔ, tlolo jɛn é nɔ gɔ́, bɔ è nɔ lɛ́ ɖó hudo ɖevo tɔn. É ɖò mɔ̌ có, é nyí lee kpléxɔ ɔ cí é kɛɖɛ wɛ nɔ dɔn gbɛtɔ́ lɛ wá Jehovah gɔ́n ǎ. Wanyiyi Klisanwun tɔn nùjɔnǔ tɔn e mɛ ɖěɖee nɔ gbá kpléxɔ enɛ lɛ é nɔ ɖexlɛ́ é lɔ nɔ zɔ́n bɔ lee gbɛtɔ́ lɛ nɔ kpɔ́n tutoblonunu Jehovah tɔn gbɔn é nɔ gbɔn vo. Mǐ ni kpɔ́n kpɔ́ndéwú ɖé lɛ.\n11 Indonésie. Nya ɖé ɖò lee gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé gbɔn wɛ è ɖè é kpɔ́n wɛ, bo wá sè ɖɔ azɔ̌watɔ́ lɛ bǐ wɛ nyí mɛɖéezejotɔ́; ee é sè mɔ̌ é ɔ, é ɖɔ: “È na ɖɔ kpowun ɔ, mi jiwǔ tawun! È nɔ sú akwɛ ɖě mi ǎ có, un mɔ lee ɖokpo ɖokpo mitɔn ɖò azɔ̌ wà wɛ kpo ayi tɔn bǐ kpo kpodo awǎjijɛ kpo gbɔn é. Un lin ɖɔ tutoblonunu sinsɛn tɔn ɖebǔ kún sɔ́ ɖè bo cí mitɔn ɖɔhun ó!”\n12 Ukraine. Nawe ɖé nɔ gbɔn fí e è ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé gbá ɖè wɛ é ayihɔngbe ayihɔngbe tɛgbɛ, bo wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ azɔ̌watɔ́ lɛ ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn wɛ nú ye, bɔ xɔ e gbá wɛ ye ɖè é nyí Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé. É ɖɔ: “Nɔví nyɔnu ce ko ɖɔ xó nú mì dó Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ wu; é lɔmɔ̌ ko nyí Kúnnuɖetɔ́ ɖé. Ee un ɖò xɔgbigbázɔ́ elɔ kpɔ́n wɛ é ɔ, un wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ nyì lɔ ba na nɔ xwédo gbigbɔ tɔn elɔ mɛ. Un mɔ bɔ mi nɔ ɖè wanyiyi xlɛ́ ɖò fí.” Nyɔnu enɛ yí gbè nú Biblu kplɔnkplɔn ɖé bo bló baptɛm ɖò 2010.\n13, 14. (a) Etɛ lee asú kpo asì kpo ɖé wà nǔ gbɔn hwenu e ye kpɔ́n Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé gbigbá gudo é ka kplɔ́n we? (b) Etɛ a ka sixu wà bo na kudeji ɖɔ nɔtɛn sinsɛn-biblo tɔn towe nɔ kpa susu nú nyikɔ Jehovah tɔn?\n13 Argentine. Asú kpo asì kpo ɖé sɛkpɔ nɔví sunnu e ɖò nukún kpé dó Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn ɖé gbigbá wu wɛ é. Asú ɔ ɖɔ: “Mǐ ɖò mi kpɔ́n wɛ bɔ mi ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn gbá wɛ, bɔ . . . mǐ wá gbeta ɔ kɔn ɖɔ mǐ jló na kplɔ́n nǔ dó Mawu jí ɖò fí.” É kanbyɔ ɖɔ: “Etɛ mǐ ka ɖó na bló bɔ è na yí gbè nú mǐ bɔ mǐ na jɛ kplé lɛ wá jí ɖò fí?” Asú kpo asì kpo ɔ yí gbè bo na jɛ Biblu kplɔ́n jí, enyi nɔví lɛ na yí gbè bo na kplɔ́n nǔ xá xwédo yetɔn bǐ ɔ nɛ. Nɔví lɛ yí gbè kpo awǎjijɛ kpo.\n14 Boya Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn e mɛ a nɔ bló kplé ɖè é ɔ, ali hun nú we nú a ɖ’alɔ ɖò gbigbá tɔn mɛ ǎ, é ɖò mɔ̌ có, a sixu wà nǔ gègě, bɔ kpléxɔ ɔ na kpa susu nú nyikɔ Mawu tɔn. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, a sixu ylɔ mɛ e a nɔ kplɔ́n Biblu xá lɛ é, mɛ e a nɔ yì ba kpɔ́n lɛ é alǒ mɛ kpaà ɖevo lɛ bɔ ye na wá bló kplé lɛ xá we ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn mɛ. Ali lɛ́ hun nú we bɔ a na hɛn kpléxɔ ɔ ɖó mimɛ̌ jí bo na lɛ́ jlaɖó. Nú a sɔnǔ ganji ɔ, a sixu na nùnina b’ɛ na d’alɔ bɔ è na wlíbò nú Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn e mɛ a nɔ bló kplé ɖè é alǒ a sixu na nùnina dó nɔ gudo nú tuto xɔgbigbá tɔn lɛ ɖò awa gbɛ̀ ɔ tɔn ɖevo lɛ xwé. (Xà 1 Kɔlɛntinu lɛ 16:2.) Azɔ̌ enɛ lɛ bǐ nɔ kpa susu nú nyikɔ Jehovah tɔn.\nAzɔ̌watɔ́ Ðěɖee Nɔ “Sɔ́ Jlǒ Dó Sɔ́ Yeɖée Jó” lɛ É\n15-17. (a) Mɛ̌ mɛ̌ e ka nɔ wà xɔgbigbázɔ́ lɛ hugǎn? (b) Etɛ xó ɖěɖee asú kpo asì kpo e w’azɔ̌ ɖò tuto xɔgbigbá gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ tɔn mɛ é ɖé ɖɔ é ka kplɔ́n we?\n15 Nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee ɖò xá e mɛ gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ, Kpléɖókpɔ́ Sín Xɔ lɛ kpo alaxɔ lɛ kpo ɖó wɛ è ɖé lɛ é wɛ nɔ ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ ɔ mɛ hugǎn. Amɔ̌ hweɖelɛnu ɔ, nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo ɖěɖee xɔgbigbázɔ́ má alɔ na lɛ é nɔ gosin tò ɖevo lɛ mɛ bo nɔ wá d’alɔ ye. Ðé lɛ ɖò mɛɖéezejotɔ́ enɛ lɛ mɛ nɔ bló tuto nú gbɛ̀ yetɔn, bo na mɔ tɛn dó w’azɔ̌ ɖò fí e gbá xɔ mǐtɔn ɖé ɖó wɛ è ɖè ɖò tò gudo é nú aklunɔzán gblamɛ mɔkpan. Mɛ ɖevo lɛ nɔ sɔ́ yeɖée jó bo nɔ w’azɔ̌ nú xwè gègě, ye gosin xɔgbigbázɔ́ ɖé kɔn ɔ, ye nɔ yì ɖevo kɔn.\nTimo Lappalainen kpo asì tɔn Lina kpo (Kpɔ́n akpáxwé 16gɔ́ ɔ)\n16 Nugbǒ wɛ ɖɔ azɔ̌ xɔgbigbá gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ tɔn ɔ ɖó wuvɛ̌ tɔn lɛ, loɔ, é nɔ hɛn awǎjijɛ gègě wá. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Timo kpo Lina kpo yì Azíi, Elɔpu kpo Tofɔligbé Amɛlika Tɔn kpo bo gbá Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn lɛ, Kpléɖókpɔ́ Sín Xɔ lɛ kpo alaxɔ lɛ kpo. Timo ɖɔ: “Ðò xwè 30 e wá yì lɛ é mɛ ɔ, enyi è má ɖó zɛ̌nzɛ̌n ɔ, è nɔ ɖè azɔ̌ nú mì sɛ́dó fí ɖevo ɖò xwè wè gudo tɛgbɛ.” Lina da Timo é ɔ, é ko bló xwè 25, é ɖɔ: “Un ko wà sinsɛnzɔ́ xá Timo ɖò tò vovo wǒ mɛ. É nɔ byɔ hlɔnhlɔn kpo hwenu kpo tawun cobɔ nùɖuɖu yɔyɔ̌ ɖé, lee ayǐ mɛ nɔ cí ɖò fí e è yì é, gbè yɔyɔ̌ ɖé kpo fí yɔyɔ̌ e è na ɖɔ Mawuxó gbɔn é ɖé kpo nɔ má mɛ, mɔ̌ jɛn é nɔ lɛ́ nyí gbɔn cobɔ è na zun xɔ́ntɔn yɔyɔ̌ lɛ.” * Gǎndido enɛ lɛ ka xɔ akwɛ à? Lina ɖɔ: “Wuvɛ̌ lɛ wá tɔ́n kɔ dó nyɔna ɖaxó hugǎn mɛ nú mǐ. Mǐ ɖu lè wanyiyi Klisanwun tɔn kpo xɔ́ntɔn zunzun kpo tɔn, bɔ mǐ lɛ́ mɔ ɖɔ Jehovah kpé nukún dó mǐ wu kpo wanyiyi kpo. Mǐ lɛ́ mɔ lee akpá e Jezu dó nú ahwanvu tɔn lɛ ɖò Maki 10:29, 30 mɛ é jɛnu gbɔn é. Mǐ mɔ nɔví sunnu, nɔví nyɔnu kpo nɔ gbigbɔ tɔn lɛ kpo kanweko mɔkpan.” Timo ɖɔ: “É nɔ víví nú mǐ tawun ɖɔ mǐ zán nǔwukpikpé mǐtɔn lɛ dó azɔ̌ ɖagbe hugǎn bǐ ɔ mɛ, é wɛ nyí alɔɖiɖo ɖò nukɔnyiyi nǔ Axɔsu ɔ tɔn lɛ tɔn mɛ.”\n17 Darren kpo Sarah kpo ee ɖ’alɔ ɖò azɔ̌ xɔgbigbá tɔn lɛ mɛ ɖò Aflika, Tɛntin Amɛlika Tɔn, Elɔpu, Tofɔligbé Amɛlika Tɔn kpo Tofɔligbé Pacifique Tɔn kpo é mɔ ɖɔ nyɔna e emi mɔ é zɛ vɔ̌ e emi sá é wu. Ye ɖí xwi xá wuvɛ̌ gègě, é ɖò mɔ̌ có, Darren ɖɔ: “Wǔjɔmɛ ɖé wɛ é nyí nú mǐ ɖɔ mǐ w’azɔ̌ xá nɔví ɖěɖee ɖò gbɛ̀ ɔ sín awa vovo xwé lɛ é. Un mɔ ɖɔ wǎn e mǐ yí nú Jehovah é cí kàn ɖɔhun bo dɔn mǐ bǐ ɖó bǔ gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ.” Sarah ɖɔ: “Un kplɔ́n nǔ gègě ɖò nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo e ɖó aca vovo lɛ é gɔ́n! Nú un mɔ vɔ̌ e ye nɔ sá dó sɛ̀n Jehovah lɛ é ɔ, é nɔ sísɛ́ mì bɔ un nɔ fɔ́n bo nɔ ɖò nǔ e wu un kpé é bǐ wà wɛ.”\n18. Nɛ̌ nǔɖɔɖ’ayǐ e ɖò Ðɛhan 110:1-3 mɛ é ka ɖò jijɛnu wɛ gbɔn?\n18 Axɔsu Davidi ɖɔ ɖ’ayǐ ɖɔ enyi toví Axɔsuɖuto Mawu Tɔn tɔn lɛ tlɛ ɖò xwi ɖí xá wuvɛ̌ lɛ wɛ ɔ, ye na “sɔ́ jlǒ dó sɔ́ yeɖée jó” bo na xò nǔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ sín kàn. (Xà Ðɛhan 110:1-3, NWT) Mɛ ɖěɖee ɖò alɔ ɖó ɖò azɔ̌ e nɔ nɔ gudo nú Axɔsuɖuto ɔ é mɛ lɛ é bǐ ɖò biblo wɛ bɔ nǔɖɔɖ’ayǐ enɛ lɛ ɖò jijɛnu wɛ. (1 Kɔ. 3:9) É ko gbá alaxɔ gègě, bo gbá Kpléɖókpɔ́ Sín Xɔ kanweko mɔkpan, gɔ́ nú Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn afatɔ́n donu mɔkpan gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ; nǔ enɛ lɛ nyí kúnnuɖenú taji ɖé ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn nyí nùjɔnǔ bo ɖò acɛ kpa wɛ dìn. Wǔ wɛ è jɔ mǐ bɔ mǐ ɖò devizɔ́ wà nú Axɔsu Jezu Klisu wɛ ɖò azɔ̌ e nɔ kpa susu e Jehovah jɛxa tawun é n’i é mɛ.\n^ akpá. 6 Ðò 2013 ɔ, mɛɖéezejotɔ́ nǔ hú 230 000 wɛ è yí gbè na bonu ye na w’azɔ̌ xá Wěɖegbɛ́ Xɔgbigbá Tɔn Tokpɔn Tɔn 132 ɖò États-Unis. Ðò tò enɛ mɛ ɔ, xwewu xwewu tɛgbɛ ɔ, wěɖegbɛ́ enɛ lɛ nɔ bló tuto Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn 75 gbigbá tɔn bo nɔ lɛ́ d’alɔ bɔ è nɔ huzu nukúnmɛ nú kpléxɔ 900 alǒ jla ye ɖó.\n^ akpá. 9 Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ Tɔn tobutobu e è gbá ɖò tò e ma ɖò tuto ɔ mɛ ǎ lɛ é mɛ é ɖò kɛ́n enɛ mɛ ǎ.\n^ akpá. 16 Mɛ ɖěɖee nɔ wà sinsɛnzɔ́ gbɔn gbɛ̀ ɔ bǐ mɛ lɛ é kpo mɛɖéezejotɔ́ lɛ kpo nɔ zán hwenu yetɔn gègě ɖò fí e è nɔ gbá xɔ lɛ ɖè é, é ɖò mɔ̌ có, ye nɔ lɛ́ nɔ gudo nú agun yetɔn lɛ ɖò wɛnɖagbejijlazɔ́ ɔ mɛ ɖò aklunɔzán gblamɛ fifo lɛ alǒ ɖò gbadanu lɛ.\nEtɛwu mǐ ka nɔ gbá kpléxɔ lɛ kpo alaxɔ lɛ kpo?\nNɛ̌ xɔgbigbázɔ́ mǐtɔn ka nɔ kpa susu nú Jehovah gbɔn?\nNɛ̌ mǐ ka sixu nɔ gudo nú xɔgbigbázɔ́ ɔ, bo lɛ́ kpé nukún dó kpléxɔ lɛ wu gbɔn?


Mɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Mi Sixu Ðó Gbɛzán Awǎjijɛ Tɔn Ðé | Nǔkplɔnkplɔn Tɔn\nAtɔxwɛ: Nǔkplɔnkplɔn Tɔn | Décembre 2018\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Altaï-Gbè Alur Amharique-Gbè Amis-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Arménie-Gbè (Gbadahweji Tɔn) Aymara Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Bachkir Bassa (Cameroun) Belize Kriol Bengali Bikol Boulou Bulgarie-Gbè Cakchiquel Cap-Vert gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitonga (Zimbabwe Tɔn) Chitumbuka Chiyao Chol Cibemba Cinyanja Corée-Gbè Créole Guadeloupe Tɔn Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Damara Danemark-Gbè Dangme Digor Douala Eblegbe Edo Efik Esan Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Garifuna Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Guarani Gujarati Gungbe Haoussa Herero Hiligaynon Hindi Hiri Motu Hongrie-Gbè Ibanag Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Janmagbe (Ee È Cáká É) Japon-Gbè Jula Kabiye Kannada Kekchi Kikamba Kikaonde Kikuyu Kiluba Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kongo Kurde Kurmanji Kurde Kurmanji (Caucase) Kurde Kurmanji (Cyrillique) Kwangali Kwanyama Kyangonde Lettonie-Gbè Lingala Lituanie-Gbè Luganda Lunda Luo Luvale Macédoine-Gbè Madagascar-Gbè Malay Malayalam Mam Mambwé-Lungu Marathi Marshall-Gbè Maya Mazatèque Huautla Tɔn Mbunda Mingrelian Mixe Mixtèque (Guerrero) Mongolie-Gbè Mooré Motu Myanmar-Gbè Nahuatl (Central) Nahuatl (Guerrero) Nahuatl (Huasteca) Nahuatl (Totaligbé Puebla Tɔn) Ndébélé Ndébélé (Zimbabwe) Ndonga Népali Ngabere Norvège-Gbè Nzema Okpe Oromo-Gbè Ossétie-Gbè Otètèla Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Penjabi Persan Pidgin (West Africa) Pologne-Gbè Ponape-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ancash Tɔn) Quechua (Bolivie Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Samoa-Gbè Sango Sepedi Sepulana Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Sesotho (South Africa) Shona Sidama Silozi Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Swahili-Gbè (Rép. dém. du Congo) Swati Tagalog Tajikistan-Gbè Tamoul Tarascan Tatar Tchèque-Gbè Tchouvachie-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tlapanec Tojolabal Tok Pisin Tokunɔgbe Allemagne Tɔn Tokunɔgbe Amelika Tɔn Tokunɔgbe Angola Tɔn Tokunɔgbe Argentine Tɔn Tokunɔgbe Australie Tɔn Tokunɔgbe Bolivie Tɔn Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Chine Tɔn Tokunɔgbe Colombie Tɔn Tokunɔgbe Corée Tɔn Tokunɔgbe Costa Rica Tɔn Tokunɔgbe Cuba Tɔn Tokunɔgbe Espagne Tɔn Tokunɔgbe Équateur Tɔn Tokunɔgbe Finlande Tɔn Tokunɔgbe France Tɔn Tokunɔgbe Grande-Bretagne Tɔn Tokunɔgbe Grèce Tɔn Tokunɔgbe Guatemala Tɔn Tokunɔgbe Honduras Tɔn Tokunɔgbe Hongrie Tɔn Tokunɔgbe Inde Tɔn Tokunɔgbe Indonésie Tɔn Tokunɔgbe Italie Tɔn Tokunɔgbe Japon Tɔn Tokunɔgbe Kenya Tɔn Tokunɔgbe Malawi Tɔn Tokunɔgbe Mexique Tɔn Tokunɔgbe Mozambique Tɔn Tokunɔgbe Nicaragua Tɔn Tokunɔgbe Panama Tɔn Tokunɔgbe Paraguay Tɔn Tokunɔgbe Pérou Tɔn Tokunɔgbe Philippines Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Portugal Tɔn Tokunɔgbe Québec Tɔn Tokunɔgbe Roumanie Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tokunɔgbe Salvador Tɔn Tokunɔgbe Slovaquie Tɔn Tokunɔgbe Taïwan Tɔn Tokunɔgbe Tchèque Tɔn Tokunɔgbe Vénézuéla Tɔn Tokunɔgbe Zambie Tɔn Tokunɔgbe Zimbabwe Tɔn Tonga-Gbè Totonaque Tshiluba Tsonga Tswana Turkménistan-Gbè Turquie-Gbè Tuvalu-Gbè Twi Tzeltal Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Venda Vietnam-Gbè Waray-Waray Wolaitsa Xhosa Zandé Zapotec-Gbè (Isthme Tɔn) Zoulou Île Salomon-Gbè\nMɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Mi Sixu Ðó Gbɛzán Awǎjijɛ Tɔn Ðé\n“A na xlɛ́ gbɛli mì.”—ÐƐH. 16:11.\nHAN LƐ: 133, 89\nNƐ̌ ÐƐHAN 16GƆ́ Ɔ KA SIXU D’ALƆ WE BƆ A NA . . .\nsɔ́ Jehovah dó ɖó “mimǎ” towe gbɔn?\ncyan xɔ́ntɔn ɖagbe lɛ, lobo lɛ́ nya nǔ xɔ akwɛ lɛ gbé gbɔn?\ntɛ́n kpɔ́n bo na nɔ yí wǎn nú nǔ e nyɔ́ é bo ka na gbɛ́ wǎn nú nǔ e nyla é gbɔn?\n1, 2. Lee kpɔ́ndéwú wemaxɔmɛví e ɖò wemaxɔmɛ linsinmɛ tɔn é tɔn xlɛ́ gbɔn é ɔ, huzuhuzu tɛ lɛ ka nyɔ́ bló?\nAZƆ̌MƐVÍ ɖé nɔ nyí Tony bo ɖò wemaxɔmɛ linsinmɛ tɔn, lobo ɖò linlin na gbɛ́ azɔ̌mɛ wɛ. Tɔ́cyɔvǐ ɖé wɛ n’i, bɔ azɔ̌mɛ yiyi sɔ́ nɔ ɖu ayi mɛ n’i dín ǎ, b’ɛ nɔ zán aklunɔzán gblamɛ fifó tɔn lɛ ɖò fímu xɔsa, alǒ kpo xɔ́ntɔn tɔn lɛ kpo. É nɔ xò daka ǎ, é ka nɔ lɛ́ nu gěe ǎ. Nǔ ɔ kpowun wɛ nyí ɖɔ é ɖò nǔɖe gbé nya wɛ ɖò gbɛmɛ ǎ. É nɔ lɛ́ xò nǔ kpɔ́n ɖɔ Mawu ka tíìn à jí. É wá xò gò Kúnnuɖetɔ́ asú kpo asì kpo ɖé, bo ɖɔ xó nú ye dó nǔxokpɔ́n tɔn lɛ kpo nǔkanbyɔ tɔn lɛ kpo wu. Ye na ɛ alɔnuwema we elɔ lɛ: Cinq questions à se poser sur l’origine de la vie kpo La vie a-t-elle été créée? kpo.\n2 Hwenu e asú kpo asì kpo ɔ lɛkɔ yì ba Tony kpɔ́n é ɔ, é ɖyɔ linlin. É ko kplɔ́n alɔnuwema lɛ, kaka bɔ ye ko wló ɖò tó bo gbi bǐ. É ɖɔ: “Mawu ɖé tíìn.” É yí gbè nú Biblu kpinkplɔn, bɔ kpɛɖé kpɛɖé ɔ, linlin e é nɔ ɖó dó gbɛ̀ wu é ɖyɔ. É sɔ́ nyí azɔ̌mɛví fɔnlinnɔ ɖé dìn ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é wá huzu ɖokpo ɖò mɛ e nɔ w’azɔ̌ tawun lɛ é mɛ ɖò azɔ̌ tɔn mɛ. Azɔ̌mɛxwégán ɔ lɔ mɔ nǔ jɛ Tony sín nǔɖiɖi yɔyɔ̌ ɔ mɛ, bɔ é jiwǔ n’i tawun. É ɖɔ: “Linlin towe lɛ kpo nukɔnyiyi towe ɖò wemaxɔmɛ ɔ kpo kpɔ́n te tawun. Gbɛ̌ e dó wɛ a ɖè xá Kúnnuɖetɔ́ Jehovah tɔn lɛ é wɛ ka zɔ́n à?” Tony yí gbè, bɔ enɛ gudo ɔ, é ɖekúnnu ɖò ali ɖagbe ɖé nu. É yì wemaxɔmɛ linsinmɛ tɔn ɔ kpé b’ɛ kpa ɛ, bɔ égbé dìn ɔ, é nyí gbexosin-alijitɔ́ hwebǐnu tɔn ɖé, bo lɛ́ nyí devízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn ɖé. É nɔ lɛ́ víví n’i tawun dìn ɖɔ é ɖó Tɔ́ ɖagbe ɖé, é wɛ nyí Jehovah.—Ðɛh. 68:6.\nSETÓNÚ NÚ JEHOVAH, ENƐ Ɔ, É NA KPA WE\n3. Etɛ Jehovah ka ɖò biba wɛ ɖò mi mɛ mɛ winnyawinnya lɛ sí?\n3 Ninɔmɛ Tony tɔn flín mǐ lě dò mɛ winnyawinnya e ɖò mǐ tɛntin lɛ é sín nǔ nɔ ɖu ayi mɛ nú Jehovah sɔ é. É ba ɖɔ a ni ɖu vivǐ gbɛzán e yì ta bo lɛ́ ɖó awǎjijɛ nǔgbo nǔgbo é ɖé tɔn. Enɛ wu ɔ, é ɖè wě elɔ xá we: “Flín mɛ e ɖó we ɔ ɖò hwenu e a kpò ɖò winnyawinnya mɛ é.” (Nǔt. 12:1) Ðò gbɛ̀ égbé tɔn ɔ mɛ ɔ, mɔ̌ biblo nɔ bɔwǔ hwebǐnu ǎ. Nǔ ɖò mɔ̌ có, é ka lɛ́ gló mɛ ɖò ali ɖebǔ nu ǎ. Kpo alɔdó Mawu tɔn kpo ɔ, é hɛn ɔ, é na kpa we, é na nyí ɖò winnyawinnya towe kɛɖɛ mɛ ǎ, loɔ ɖò gbɛzán towe bǐ mɛ. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ ni kpɔ́n nǔ e lee Izlayɛlinu lɛ yí Akpádídó Yikúngban ɔ gbɔn é kpodo hun e Davidi kpé xá Goliyati é kpo sixu kplɔ́n mǐ é.\n4, 5. Nǔ xɔ akwɛ tɛ lee Izlayɛlinu lɛ yí Akpádídó Yikúngban ɔ gbɔn é kpo hun e Davidi kpé xá Goliyati é kpo ka sixu kplɔ́n mǐ? (Kpɔ́n ɖiɖe e ɖò bǐbɛ̌mɛ lɛ é.)\n4 Hwenu e Izlayɛlinu lɛ sɛkpɔ Akpádídó Yikúngban ɔ é ɔ, Mawu ɖegbe nú ye ɖɔ ye ni bló bonu nǔwukpíkpé ahwanfunfun tɔn yetɔn ni kpɔ́n te d’eji, alǒ ye ni sɔnǔ nú ahwan ǎ. (Sɛ́n. 28:1, 2) É nyɔ́ wà ɔ, é ɖɔ nú ye ɖɔ ye ɖó na setónú nú gbeɖiɖe emitɔn lɛ, bo na ɖeji dó emi wu. (Joz. 1:7-9) Ðò nukún gbɛtɔ́ tɔn mɛ ɔ, wěɖexámɛ enɛ sɔgbe ǎ! Amɔ̌, wěɖexámɛ e nyɔ́ hugǎn tawun é wɛ, ɖó Jehovah na ɖuɖeji ɖě jɛ ɖě gudo lɛ togun tɔn ɖò Kanáanu lɛ jí. (Joz. 24:11-13) Nǔgbo ɔ, tónúsíse nú Mawu nɔ byɔ nǔɖiɖi, amɔ̌, nǔɖiɖi enɛ nɔ na ɖuɖeji mɛ hwebǐnu. Azǎn na bo ɖò jijɛ wɛ ɔ, nǔgbo enɛ nɔ ɖyɔ ǎ. É kpó ɖò te kaka jɛ égbé.\n5 Goliyati nyí ahwanfuntɔ́ akowunká ɖé, bɔ ga tɔn yì mɛtlu atɔn mɔ̌, bɔ é lɛ́ sɔ́ ahwannú tawun. (1 Sam. 17:4-7) Amɔ̌ Davidi ɔ, nǔ we jɛn ɖò así tɔn: klohwán ɖokpo kpo nǔ e é ɖi nú Mawu tɔn Jehovah é kpo. Mɛ e nǔɖiɖi hwedó lɛ é na ko mɔ ɖɔ é cí ɖɔ Davidi hun taɖu wɛ ɖɔhun. Amɔ̌, ye blɛ́ yeɖée! Goliyati wɛ nyí mɛ e hun taɖu é.—1 Sam. 17:48-51.\n6. Etɛ lɛ mǐ ka na lɛ́ gbéjé kpɔ́n yì nukɔn dìn?\n6 Xóta e wá yì é ɖɔ xó dó nǔ e nɔ gɔ́ sò nú awǎjijɛ mǐtɔn, bɔ gbɛ̀ nɔ lɛ́ kpa mǐ é ɛnɛ jí. Nǔ enɛ lɛ wɛ nyí hudo gbigbɔ tɔn mǐtɔn sín dò súsú, xɔ́ntɔn ɖěɖee Mawu na mǐ lɛ é na sù nukún mǐtɔn mɛ, nǔ e xɔ akwɛ lɛ é gbé nyinya kpo bo wliwlí nú mɛɖéekannuninɔ e Mawu na togun tɔn é kpo. Mi nú mǐ ni lɛ́vɔ gbéjé nǔ enɛ lɛ kpɔ́n yì nukɔn; amɔ̌ ɖò dìn tɔn ɔ mɛ ɔ, mǐ na ɖɔ xó dó nǔgbododó ɖěɖee ɖò Ðɛhan 16gɔ́ ɔ mɛ lɛ é ɖé lɛ jí.\nSÚ HUDO GBIGBƆ TƆN TOWE LƐ SÍN DÒ\n7. (a) Tinmɛ tɛ a ka sixu na dó gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖé wu? (b) Etɛ ka nyí “mimǎ” Davidi tɔn? Ðagbe tɛ é ka nɔ wà n’i?\n7 Gbɛtɔ́ gbigbɔ tɔn ɖé nɔ ɖó nǔɖiɖi nú Mawu, bo nɔ lɛ́ ɖó linlin Mawu tɔn dó nǔ lɛ jí. É nɔ ba alixlɛ́mɛ Mawu tɔn, bo nɔ kánɖeji bá setónú na. (1 Kɔ. 2:12, 13) Davidi nyí kpɔ́ndéwú ɖagbe ɖé. É jihan bo ɖɔ: “Jehovah wɛ nyí mimǎ ce, akpáxwé e è ɖè nú mì é kpo kɔ́fu ce kpo.” (Ðɛh. 16:5, nwt) Kancica e ɖò Davidi kpo Mawu e é sɔ́ dó ɖó bibɛtɛn tɔn é kpo tɛntin é ɖò “mimǎ” enɛ ɔ mɛ. (Ðɛh. 16:1) Bɔ lè tɛ ka ɖ’emɛ? É wlan ɖɔ emi nɔ “ɖò awǎ jɛ wɛ.” Nǔgbo ɔ, nǔ ɖebǔ nɔ na awǎjijɛ Davidi sɔ kancica e é ɖó xá Mawu é ǎ.—Xà Ðɛhan 16:9, 11.\n8. Etɛ lɛ mɔ̌ ka nɔ gɔ́ sò nú gbɛzán awǎjijɛ tɔn nǔgbo nǔgbo ɖé?\n8 Mɛ ɖěɖee nɔ sɔ́ gbɛzán yetɔn jinjɔn gbɛɖuɖu kpo dɔkun kpo jí lɛ é sixu mɔ awǎjijɛ e Davidi mɔ é ǎ. (1 Tim. 6:9, 10) Nɔví sunnu ɖé ɖò Canada bo ɖɔ: “Nǔ e mǐ sixu mɔ ɖò gbɛ̀ ɔ mɛ lɛ é wɛ nɔ hɛn awǎjijɛ adodwé wá ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, nǔ e mǐ nɔ na Mɛ e nɔ na nǔ ɖagbeɖagbe lɛ bǐ mǐ é wɛ nɔ hɛn wá, é wɛ nyí Jehovah Mawu.” (Ja. 1:17) Nǔgbo ɔ, tintɛnkpɔn bo ɖó nǔɖiɖi nú Jehovah kpo sinsɛn-biblo sɛ́dó è kpo na zɔ́n bɔ gbɛ̀ towe na ɖó nu, bo hɛn awǎjijɛ wá nú we. Nɛ̌ a ka sixu bló bɔ nǔɖiɖi towe na jɛji gbɔn? Nú è na ɖɔ ɔ a ɖó na zán hwenu xá ɛ, gbɔn Xó tɔn xixa, nǔɖiɖó tɔn lɛ kpinkpɔn kpo tamɛ linlin dó jijɔ tɔn lɛ kaka jɛ wanyiyi e é ɖó nú we é jí kpo gblamɛ.—Hlɔ. 1:20; 5:8.\n9. Nɛ̌ a ka sixu jó Xó Mawu tɔn dó b’ɛ w’azɔ̌ ɖò wǔ we Davidi ɖɔhun gbɔn?\n9 Hweɖelɛnu ɔ, mǐ nɔ mɔ wanyiyi Mawu tɔn gbɔn nǔ e é nɔ gbɛ́ nú mǐ tɔ́ ɖé ɖɔhun é gblamɛ. Davidi yí wěɖexámɛ xomɛnyínyɔ́ tɔn mɔhun. É ɖɔ: ‘Un dókú nú Jehovah, é wɛ nɔ kplɔ́n nǔ mì. Zǎnmɛ ɖesu ɔ, ayi ce nɔ ɖɔ xó nú mì dó nǔkplɔnmɛ tɔn lɛ wu.’ (Ðɛh. 16:7) Nǔgbo ɔ, é nɔ lin tamɛ dó linlin Mawu tɔn lɛ jí, bo nɔ sɔ́ ye dó ɖó étɔn, lobo nɔ yí gbè bɔ ye nɔ w’azɔ̌ ɖò wǔ tɔn. Enyi nǔɖiɖi nɔ sísɛ́ we bɔ a nɔ wà nǔ ɖokpo ɔ ɔ, wanyiyi e hwi lɔ ɖó nú Mawu é na jɛji bɔ jlǒ e a ɖó bo na setónú n’i é lɔ na lɛ́ syɛn d’eji. Mɔ̌ jɛn a na lɛ́ zin ɖò gbigbɔ lixo bo na lɛ́ lidǒ é nɛ. Nɔví nyɔnu ɖé nɔ nyí Christin, bo ɖɔ: “Enyi un ba dò nú nǔ bo lin tamɛ dó nǔ e un xà é jí ɔ, é nɔ cí nú mì ɖɔ nyɛ wɛ Jehovah zɔ́n bɔ è wlan na tlɔlɔ ɖɔhun!”\n10. Lee Ezayíi 26:3 xlɛ́ gbɔn é ɔ, lè tɛ lɛ nukún gbigbɔ tɔn sísɔ́ dó kpɔ́n gbɛ̀ ɔ ka nɔ hɛn wá?\n10 Enyi è ɖɔ ɖɔ nukún gbigbɔ tɔn sísɔ́ dó kpɔ́n gbɛ̀ ɔ na nɔ na nukúnnúmɔjɛnǔmɛ titewungbe mɛ, ɖó é nɔ zɔ́n bɔ è nɔ mɔ gbɛ̀ ɔ kpo sɔgudo tɔn kpo lee Mawu nɔ mɔ gbɔn é wutu ɔ, sin dó xó jí wɛ è ɖè ǎ. Etɛwu Mawu ka nɔ na mɛ nukúnnúmɔjɛnǔmɛ mɔhun? É ba ɖɔ a ni nya nǔjɔnǔ lɛ sín gbě, wá gbeta e nǔnywɛ kpé lɛ é kɔn, bo lɛ́ kpɔ́n sɔgudo sɛ́dó kpo jiɖiɖe kpo! (Xà Ezayíi 26:3.) Nɔví sunnu ɖé nɔ nyí Joshua ɖò États-Unis bo mɔ ɖɔ: “Jehovah sisɛkpɔ nɔ zɔ́n bɔ è nɔ ɖó linlin e sɔgbe é dó nǔ lɛ bǐ wu.” Nǔ enɛ nyí nǔgbo, bo nɔ lɛ́ hɛn awǎjijɛ wá tawun!\nZUN XƆ́NTƆN JƆ XƆ́NTƆN LƐ\n11. Nɛ̌ Davidi ka xlɛ́ nǔ e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ mɔ xɔ́ntɔn jɔ xɔ́ntɔn lɛ é gbɔn?\n11 Xà Ðɛhan 16:3, nwt. Davidi tuùn nǔ e nɔ zɔ́n bɔ è nɔ mɔ xɔ́ntɔn jɔ xɔ́ntɔn lɛ é. É mɔ “awǎjijɛ ɖaxó” gbɔn kpɔ́ninɔ xá mɛ e yí wǎn nú Jehovah lɛ é gblamɛ. Ðó è ylɔ́ ye ɖɔ “mɛ mímɛ́” wutu ɔ, walɔ yetɔn mɛ́ bo lɛ́ jlɔ́. Nǔ cí mɔ̌ nú ɖɛhanwlantɔ́ ɖevo dó xɔ́ntɔn ɖěɖee é zun lɛ é wu. É wlan ɖɔ: “Mɛ e nɔ ɖó sísí nú we, bo nɔ nyi sɛ́n towe lɛ bǐ kpo nyi kpo wɛ nyí xɔ́ntɔn.” (Ðɛh. 119:63) Lee mǐ mɔ gbɔn ɖò xóta e wá yì é mɛ é ɔ, hwi lɔ hɛn ɔ, a na zun xɔ́ntɔn ɖagbe gegě ɖò mɛ e nɔ ɖó sísí nú Jehovah bo nɔ setónú n’i lɛ é tɛntin. É ɖò wɛn ɖɔ mɛ enɛ lɛ sixu ɖó xwè vovo lɛ.\n12. Etɛ ka nyí dodónú xɔ́ntɔn zunzun Davidi kpo Jonatáan kpo tɔn tɔn?\n12 Ðɛhanwlantɔ́ Davidi zun xɔ́ntɔn xá gbɛ̌ tɔn jí lɛ kɛɖɛ ǎ. A flín “mɛ nukúnɖeji” e é zun xɔ́ntɔn vívɛ́ xá é sín nyikɔ à? É nɔ nyí Jonatáan. Nǔgbo ɔ, xɔ́ntɔn zunzun yetɔn nyí ɖokpo ɖò ee nyɔ́ hugǎn bɔ è ɖɔ xó tɔn ɖò Biblu mɛ lɛ é mɛ. A ka tuùn ɖɔ Jonatáan wà ɖaxó Davidi nú xwè 30 à? Enɛ wu ɔ, etɛ ka nyí dodónú xɔ́ntɔn zunzun yetɔn tɔn? Nǔɖiɖi ɖiɖó nú Mawu, sísí ɖiɖó nú yeɖée kpo mɔ e ye mɔ ɖɔ emi bǐ kpankɔ́n, bo ɖò ahwan fun xá kɛntɔ́ Mawu tɔn lɛ wɛ é kpo wɛ.—1 Sam. 13:3; 14:13; 17:48-50; 18:1.\n13. Nɛ̌ a ka sixu gbló ada nú xɔ́ntɔn zunzun towe gbɔn? Nǎ kpɔ́ndéwú ɖokpo.\n13 Davidi kpo Jonatáan kpo ɖɔhun ɔ, mǐ lɔ nɔ mɔ “awǎjijɛ ɖaxó” gbɔn wǎn yí nú mɛ e yí wǎn nú Jehovah, bo nɔ ɖè nǔɖiɖi e ye ɖó n’i é xlɛ́ lɛ é gblamɛ. Kiera e sɛn Mawu nú xwè mɔkpan é ɖɔ: “Un zun xɔ́ntɔn xá mɛ lɛ gbɔn gbɛ̀ ɔ mɛ, mɛ e gosin ninɔmɛ vovo mɛ bo ɖó aca vovo lɛ é.” Enyi a gbló ada nú xɔ́ntɔn zunzun towe gbɔn mɔ̌ ɔ, a na mɔ vaan ɖɔ Xó Mawu tɔn kpo gbigbɔ tɔn kpo ɖó hlɔnhlɔn bo nɔ dɔn mɛ ɖó bǔ.\nNYA NǓ XƆ AKWƐ LƐ GBÉ\n14. (a) Etɛ ka sixu d’alɔ we, bɔ a na nya nǔ gbigbɔ tɔn e xɔ akwɛ lɛ é gbé? (b) Nɛ̌ nǔ ka cí nú mɛ winnyawinnya e wà mɔ̌ lɛ é ɖé lɛ?\n14 Xà Ðɛhan 16:8. Davidi sín gbɛzán jinjɔn Mawu sinsɛn jí. Hwi lɔmɔ̌ na ɖu vivǐ gbɛzán e mɛ awǎjijɛ gɔ́ é ɖé tɔn, enyi a sɔ́ Jehovah sinsɛn ɖó tɛn nukɔntɔn ɔ mɛ, bo nɔ hɛn jlǒ tɔn dó ayi mɛ dó sɔ́ nǔɖe lɛ ɖó nukɔn bo nya gbě yetɔn ɔ nɛ. Nɔví sunnu ɖé nɔ nyí Steven bo ɖɔ: “Nú un dó gǎn bo na kpé nǔ e nya wɛ un ɖè é ɖé wu, bo wá kpé nǔ ɔ wu, lobo kpɔ́n gudo sɛ́dó bo mɔ huzuhuzu ɖěɖee un bló lɛ é ɔ, é nɔ na mì awǎjijɛ tawun.” Nɔví sunnu winnyawinnya ɖé nɔ nɔ Allemagne, bo ɖò sinsɛnzɔ́ wà wɛ dìn ɖò tò ɖevo mɛ, bo ɖɔ: “Hwenu e un na wá kpò é ɔ, un ba bo na kpɔ́n gudo sɛ́dó bo na mɔ ɖɔ nǔ e un wà é bǐ ɔ, nyiɖesu kɛɖɛ wɛ un wà na ǎ.” Mǐ lin ɖɔ nǔ nɔ cí mɔ̌ nú hwiɖesu. Nú mɔ̌ wɛ ɔ, zǎn nǔnina towe lɛ dó kpa susu nú Mawu, bo lɛ́ dó alɔ mɛ ɖevo lɛ. (Ga. 6:10) Nya nǔ gbigbɔ tɔn ɖé lɛ gbé, bo byɔ Jehovah ɖò ɖɛ mɛ ɖɔ é ni d’alɔ we bonu a na kpé ye wu. Sinkɔn nina nú ɖɛ mɔhun lɛ nɔ víví n’i tawun.—1 Jaan 3:22; 5:14, 15.\nNǔ Tawun Tawun E Gbé A Sixu Nya É ɖé Lɛ\nNǔ gegě mimɔ ɖò Biblu xixa towe mɛ\nBlobló bonu xóɖɔɖókpɔ́ xá mɛ ɖò sinsɛnzɔ́ ɔ mɛ ni lɛ́ kpɔ́n te d’eji\nGǎndidó bo zé mɛɖée jó nú Jehovah bo bló baptɛm\nDevízɔ́watɔ́ sinsɛnzɔ́wiwa tɔn nyínyí\nBlobló bonu lee è nɔ kplɔ́n nǔ xá mɛ gbɔn é na kpɔ́n te\nTintɛnkpɔn bá jɛ Biblu kplɔ́n xá mɛɖé jí\nGbexosin-alijitɔ́ alɔgɔtɔ́ tɔn alǒ hwebǐnu tɔn nyínyí\nSinsɛnzɔ́wiwa ɖò Betɛli\nGbè ɖevo kpinkplɔn\nSinsɛnzɔ́wiwa ɖò fí e hudo sukpɔ́ ɖè é\nAlɔɖiɖó ɖò Kpléxɔ Axɔsuɖuto ɔ tɔn lɛ gbigbá alǒ sɔhɛnmɛzɔ́ mɛ\n15. Nǔ tɛ lɛ gbé hwiɖesunɔ ka sixu nya? (Kpɔ́n gbǎví “ Nǔ Tawun Tawun E Gbé A Sixu Nya É ɖé Lɛ.”)\n15 Nǔ tɛ lɛ gbé a ka sixu nya? Ye sixu nyí xósin nina ɖò kplé Klisanwun tɔn lɛ jí dó xógbe hwiɖesunɔ tɔn mɛ, alɔɖiɖó ɖò sinsɛnzɔ́ gbexosin-alijitɔ́ tɔn mɛ, alǒ Betɛli yiyi. A sixu tɛ́n kpɔ́n bá kplɔ́n gbè ɖevo kpodo linlin ɔ kpo ɖɔ emi na wà sinsɛnzɔ́ ɖò fí e è nɔ dó gbè enɛ ɖè é. Barak e nyí mɛ winnyawinnya ɖé bo ɖò sinsɛnzɔ́ hwebǐnu tɔn mɛ é ɖɔ: “Nú un fɔ́n gbè bǐ gbè, bo mɔ ɖɔ un ɖò hlɔnhlɔn ce bǐ sɔ́ dó sɛn Jehovah na wɛ ɔ, lee nǔ nɔ cí nú mì é ɔ, azɔ̌ ɖevo ɖebǔ sixu zɔ́n bonu nǔ cí mɔ̌ nú mì ǎ.”\nWLǏBO NÚ MƐÐÉEKANNUNINƆ E MAWU NA WE É\n16. Nɛ̌ nǔ ka cí nú Davidi dó Jehovah sín nǔgbododó jlɔjlɔ lɛ wu? Etɛwu?\n16 Xà Ðɛhan 16:2, 4, nwt. Lee mǐ mɔ gbɔn ɖò xóta e wá yì é mɛ é ɔ, sɛ́n kpo nǔgbododó kpo jlɔjlɔ Mawu tɔn lɛ nɔ ɖè mǐ sín kannumɔgbenu, gbɔn alɔdidó mǐ bonu mǐ na tɛ́n kpɔ́n bo yí wǎn nú nǔ e nyɔ́ é bo gbɛ́ wǎn nú nǔ e nyla é gblamɛ. (Amɔ. 5:15) Ðɛhanwlantɔ́ Davidi sɔ́ Jehovah dó mɔ “Jɔtɛn ɖagbewiwa tɔn” tɔn. Ðagbewiwa ɔ wɛ nyí walɔ ɖagbe, alǒ zinzan ɖagbe. Davidi w’azɔ̌ syɛnsyɛn bo wà nǔ Mawu tɔn ɖɔhun, bo sɔ́ ɖagbewiwa Mawu tɔn dó ɖó étɔn. Davidi lɛ́vɔ dó gǎn bo gbɛ́ wǎn nú nǔ e nyla ɖò Mawu sín nukúnmɛ lɛ é. Nǔ enɛ lɛ ɖokpo wɛ nyí vodunsinsɛn, nǔwiwa ɖé wɛ bo nɔ ɖè yɛ̌yi sín gbɛtɔ́ wu, bo nɔ lɛ́vɔ xò susu e jɛxa Jehovah é yí.—Eza. 2:8, 9; Nǔɖe. 4:11.\n17, 18. (a) Etɛ Davidi ka ɖó ayi wu dó nǔ e sinsɛn-biblo nǔvú nɔ jì lɛ é wu? (b) Etɛ ka nɔ zɔ́n bɔ mɛ lɛ “nɔ bló bɔ wuvɛ̌ yetɔn lɛ nɔ jɛji” ɖò égbé?\n17 Ðò Biblu sín táan mɛ ɔ, hwɛhwɛ wɛ agalilɛ e xyɔwǔ tawun lɛ é nɔ ɖò vodunsinsɛn mɛ. (Oz. 4:13, 14) È na ɖɔ nǔgbo ɔ, sinsɛn-biblo mɔhun nɔ dɔn hwɛhuhu wá. É nɔ dɔn awǎjijɛ e nɔ nɔ ayǐ é wá ǎ. Flíjɛ tɔn wɛ é nɔ dɔn wá! Davidi ɖɔ: “Mɛ ɖěɖee nɔ kánwezun ɖò nǔmɛsɛn ɖevo lɛ gudo lɛ é nɔ bló bɔ wuvɛ̌ yetɔn lɛ nɔ jɛji.” Ye nɔ lɛ́ dɔn wuvɛ̌ e è ma sixu jlɛ́ ǎ lɛ é wá nú yɔkpɔvu maxamaxa. (Eza. 57:5) Jehovah gbɛ́ wǎn nú dakaxixo mɔhun! (Jel. 7:31) Enyi a nɔ gbɛ̀ ɖò hwe enɛ lɛ nu ɔ, é ɖò wɛn ɖɔ a na dókú nú mɛjitɔ́ towe lɛ tawun, enyi ye ɖi nǔ nú Jehovah bo setónú n’i ɔ nɛ.\n18 Égbé ɖesu ɔ, hwɛhwɛ wɛ sinsɛn nǔvú nɔ yí gbè nú agalilɛ, kaka jɛ mɛ e ɖó mɛ̌ ɖokpo ɔ lɛ é na ɖóxó xá yeɖée jí. Amɔ̌, sín Biblu sín táan mɛ ɔ, nǔ e mɛ mɛɖéekannuninɔ enyíì ɖò walɔ lixo nɔ tɔ́n kɔ dó lɛ é ko huzu ǎ. (1 Kɔ. 6:18, 19) Lee a sixu ko nɔ mɔ gbɔn é ɔ, mɛ lɛ nɔ “bló bɔ wuvɛ̌ yetɔn lɛ nɔ jɛji.” Enɛ wu ɔ, mɛ winnyawinnya lɛ emi, mi nɔ ɖótó Tɔ́ mitɔn jixwé tɔn ɔ. Kúdeji bǐ mlɛ́mlɛ́ ɖɔ tónúsíse n’i na hɛn lè wá nú we hugǎn. Hɛn dó ayi mɛ ɖɔ wǔbla e nǔnyanyawiwa nɔ hɛn wá é hugǎn gbɛɖuɖu hwenu klewun tɔn ɖebǔ flaflá tɔn. (Ga. 6:8) Joshua e xó mǐ ɖɔ wá yì é ɖɔ: “Mǐ sixu zán mɛɖéekannuninɔ mǐtɔn ɖò ali ɖebǔ e nu é jló mǐ ɖè é, amɔ̌, zinzan nyi dò nɔ hɛn awǎjijɛ wá ǎ.”\n19, 20. Mɛ winnyawinnya ɖěɖee ɖó nǔɖiɖi nú Jehovah bo nɔ setónú n’i lɛ é ɔ, nyɔna tɛ lɛ ka ɖò te kpɔ́n ye?\n19 Jezu ɖɔ nú ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ: “Enyi mi sè gbè nú mì ɔ, mi nyí ahwanvu ce lɛ nǔgbo. Mi na tuùn nǔgbo ɔ, bɔ nǔgbo ɔ na ɖè mi sín kannumɔgbenu.” (Jaan 8:31, 32) Nǔ e ɖò mɛɖéekannuninɔ mɔhun mɛ é ɖé lɛ wɛ nyí ɖɔ è nɔ vo sín nǔ elɔ lɛ sí: sinsɛn nǔvú, manywɛ mɛ ninɔ, xɛxó lɛ. É ka ko fó ɖó finɛ ǎ. Lee mǐ ko mɔ gbɔn é ɔ, è na lɛ́ wá ɖu vivǐ “mɛɖéesijijɛ susunɔ e Mawu ví lɛ ɖó ɔ” tɔn. (Hlɔ. 8:21) É na bo tlɛ nyí ɖò dìn ɔ, a sixu ɖɔ́ mɛɖéekannuninɔ mɔhun kpɔ́n, gbɔn ‘gbè sise nú Klisu’ alǒ nǔkplɔnmɛ tɔn lɛ gblamɛ. Mɔ̌ mɛ ɔ, a na “tuùn nǔgbo ɔ,” é ka na nyí gbɔn kplɔnkplɔn gblamɛ kɛɖɛ ǎ, loɔ é na lɛ́ nyí gbɔn gbɛzinzan sɔgbe xá gblamɛ.\n20 Mɛ winnyawinnya lɛ emi, mi wlíbo nú mɛɖéekannuninɔ e Mawu na mi é. Mi zán mɛɖéekannuninɔ enɛ kpo nǔnywɛ kpo, bo gbɔn mɔ̌ mɛ bo sɔnǔ nú dodónú ɖagbe ɖé nú sɔgudo. Nɔví sunnu winnyawinnya ɖé ɖɔ: “Enyi è nyí mɛ winnyawinnya ɖé bo nɔ zán mɛɖéekannuninɔ mɛtɔn kpo nǔnywɛ kpo ɔ, é nɔ d’alɔ mɛ tawun ɖò nukɔnmɛ hwenu e è na wá gbeta taji lɛ kɔn é, ɖi azɔ̌ e jɛxa mɛ é biba, alǒ gbeta ɔ kɔn wiwá bá wlí alɔ kabǐ nɔ tlɛnmɛ nú táan ɖé.”\n21. Nɛ̌ a ka sixu nɔ “gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ ɔ” li jí gbɔn?\n21 Ðò gbɛ̀ xóxó elɔ mɛ ɔ, gbɛzán e tlɛ nyí ɖagbe enyíì é zinzan nyí nǔ e ma ɖó jiɖe sɔmɔ̌ ǎ, bo lɛ́ hwegli é. Mǐ tuùn nǔ e sɔ hɛn nu é ǎ. (Ja. 4:13, 14) Enɛ wu ɔ, nǔnywɛnú wɛ é nyí ɖɔ è ni nɔ ali e nɔ kplá mɛ yì “gbɛ̀ jɔ gbɛ̀ ɔ” alǒ gbɛ̀ mavɔmavɔ mɛ é jí. (1 Tim. 6:19) É ɖò wɛn ɖɔ Mawu kún nɔ sísɛ́ mǐ gannugánnú bɔ mǐ na ɖi zɔnlin gbɔn ali enɛ jí ó. Mǐɖesunɔ wɛ na wá gbeta mǐtɔn kɔn. Sɔ́ Jehovah dó ɖó “mimǎ” towe. “Nǔ [e] nyɔ́” bɔ é na we lɛ é gégé; wlǐbo nú ye. (Ðɛh. 103:5) Kúdeji ɖɔ é sixu na we “awǎjijɛ” bɔ é na “túnflá,” lobɔ a na ɖu “gbɛ̀ . . . kaka sɔyi.”—Ðɛh. 16:11.\n“Mǐ Na Kpé Ðò Palaɖisi Mɛ!”\nÐǒ Sísí nú “Nǔ E Mawu Dɔn Cá É”\n‘Jehovah Wà Nǔ Xá Mǐ kpo Xomɛnyínyɔ́ Kpo’\nMɛ Winnyawinnya lɛ Emi, Gbɛɖotɔ́ Mitɔn Jló Ðɔ Mi Ni Ðó Awǎjijɛ\n‘Nǔjlɔjlɔwatɔ́ lɛ Ni J’awǎ Ðò Jehovah Mɛ’\nAlɔdlɛndónǔ Xóta lɛ Tɔn nú Atɔxwɛ 2018 Tɔn Lɛ\nText Alɔ e jí è sixu yí nǔ e ɖò wema jí lɛ é ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Décembre 2018\nNǔxixo Alɔ e jí è sixu yí xóyidókanji lɛ ɖó lɛ é ATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Décembre 2018\nATƆXWƐ: NǓKPLƆNKPLƆN TƆN Décembre 2018


Lee È Na Xoɖɛ Sɛ́dó Mawu Gbɔn É\nÐɛxixo Nyí Wǔjɔmɛ Sín Nǔ\n“Jixwé kpo ayikúngban kpo ɖó tɔ́ ɔ” jló na sè ɖɛ mǐtɔn lɛ.—Ðɛhan 115:15\n1, 2. Aniwu a ka lin ɖɔ ɖɛxixo nyí nùnina bunɔ ɖé? Etɛwu mǐ ka ɖó na tuùn nǔ e Biblu kplɔ́n mɛ dó ɖɛxixo wu é?\nNÚ È jlɛ́ ayikúngban ɔ dó wɛkɛ ɔ wu ɔ, é sɔ nǔtí ɖò akpá tɔn ǎ. Enyi Jehovah kpɔ́n ayikúngban ɔ sɛ́dó ɔ, togun e ɖò akɔta lɛ bǐ mɛ é nɔ cí lee sìn nɔ kun sín gannu mɛ é ɖɔhun ɖò nukɔn tɔn. (Ðɛhan 115:15; Ezayíi 40:15) Nú è jlɛ́ mǐ dó wɛkɛ ɔ wu ɔ, mǐ sɔ nǔtí ǎ có, Ðɛhan 145:18, 19 ɖɔ: “Mawu Mavɔmavɔ ɖò kpɔ́ xá mɛ e nɔ súxó ylɔ ɛ lɛ bǐ; ye mɛ e nɔ ylɔ ɛ kpo ayi yetɔn bǐ kpo lɛ. Nùɖé jló mɛ e ɖó sísí n’i lɛ ɔ, é nɔ bló nú ye. Ye súxó ɔ, é nɔ sè, bo nɔ hwlɛn ye gán.” Wǔjɔmɛ jiwǔ ɖé nɛ à cé? Jehovah Gbɛɖotɔ́ nǔbǐwukpétɔ́ ɔ, jló ɖɔ mǐ ni sɛkpɔ emi, bɔ é jló na ɖótó ɖɛ mǐtɔn lɛ. Nugbǒ ɔ, ɖɛxixo nyí wǔjɔmɛ ɖé bo lɛ́ nyí nùnina bunɔ ɖé bɔ Jehovah na ɖokpo ɖokpo mǐtɔn.\n2 Amɔ̌, hwenu e mǐ ɖɔ xó lee Jehovah ba gbɔn é kɛɖɛ jɛn é na ɖótó mǐ. Nɛ̌ mǐ ka sixu wà mɔ̌ gbɔn? Mi nú mǐ ni kpɔ́n nǔ e Biblu ɖɔ dó ɖɛxixo wu é.\nANIWU È KA NA XOÐƐ SƐ́DÓ JEHOVAH?\n3. Aniwu a ka ɖó na xoɖɛ sɛ́dó Jehovah?\n3 Jehovah jló ɖɔ a ni xoɖɛ sɛ́dó emi, alǒ ɖɔ xó nú emi. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn enɛ? Kɛnklɛn bo xà Filipunu lɛ 4:6, 7. Lin tamɛ kpɔ́n dó mɛylɔylɔ xomɛnyínyɔ́ tɔn enɛ jí. Nǔ towe nɔ ɖu ayi mɛ nú Gǎn wɛkɛ ɔ tɔn tawun, b’ɛ jló ɖɔ a ni ɖɔ lee nǔ nɔ cí gbɔn nú we é kpo tagba towe lɛ kpo nú emi.\n4. Nɛ̌ ɖɛxixo sɛ́dó Jehovah hwɛhwɛ ka na zɔ́n bɔ xɔ́ntɔn e hwi kpo é kpo zun é na lɛ́ vɛ́ d’eji gbɔn?\n4 Ðɛxixo nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ na zun xɔ́ntɔn vívɛ́ kpo Jehovah kpo. Enyi xɔ́ntɔn xɔ́ntɔn lɛ nɔ ɖɔ xó nú yeɖée dó linlin yetɔn lɛ, nǔ e kpé wɛ ye ɖè lɛ é, kpo lee nǔ nɔ cí nú ye é kpo wu hwɛhwɛ ɔ, xɔ́ntɔn nyínyí yetɔn nɔ vɛ́ d’eji. Nǔ ɖokpo ɔ wɛ ɖɛxixo sɛ́dó Jehovah lɔ nɔ wà. Gbɔn Biblu gblamɛ ɔ, é má linlin tɔn lɛ, kpo lee nǔ nɔ cí n’i é kpo xá we, é lɛ́ ɖɔ nǔ e wà nú we gbé é ja ɖò sɔgudo é. A tlɛ sixu má lee nǔ nɔ cí nú we tawun é xá ɛ gbɔn xóɖiɖɔ n’i hwɛhwɛ gblamɛ. Enyi a ɖò mɔ̌ wà wɛ ɔ, xɔ́ntɔn e hwi kpo Jehovah kpo zun é na lɛ́ vɛ́ d’eji.—Jaki 4:8.\nETƐ MǏ KA ÐÓ NA WÀ BƆ MAWU NA SÈ ÐƐ MǏTƆN?\n5. Nɛ̌ mǐ ka wà gbɔn bo tuùn ɖɔ Jehovah kún nɔ ɖótó ɖɛ lɛ bǐ ó?\n5 Jehovah ka nɔ ɖótó ɖɛ lɛ bǐ wɛ à? Eǒ. Ðò gbeyiɖɔ Ezayíi hwenu ɔ, Jehovah ɖɔ nú Izlayɛli-ví lɛ ɖɔ: “Mi ɖò ɖɛ ɖě ɖò ɖě jí lɛ xò wɛ ɔ, un nɔ ɖótó mi ǎ, ɖó gbɛtɔ́ kanjɔ ɖò alɔ nú mi.” (Ezayíi 1:15) Enɛ wu ɔ, enyi mǐ ma cɔ́ mǐɖée ǎ ɔ, mǐ sixu wà nǔ e Jehovah gbɛ́ wǎn na lɛ é, bɔ enɛ na zɔ́n b’ɛ na ɖè kɔ dó ɖɛ mǐtɔn lɛ.\n6. Aniwu nùɖiɖi ka nyí nǔ taji sɔmɔ̌? Nɛ̌ a ka sixu xlɛ́ ɖɔ emi ɖó nùɖiɖi gbɔn?\n6 Enyi mǐ ba ɖɔ Jehovah ni ɖótó ɖɛ mǐtɔn lɛ ɔ, mǐ ɖó na ɖó nùɖiɖi n’i. (Maki 11:24) Mɛsɛ́dó Pɔlu tinmɛ ɖɔ: “Nú mɛɖé ma ɖó nùɖiɖi ǎ ɔ, nǔ tɔn sixu nyɔ́ Mawu nukúnmɛ ǎ; ɖó mɛ e sɛkpɔ Mawu ɔ ɖó na ɖi nǔ ɖɔ Mawu tíìn, bo nɔ na ajɔ mɛ e ɖò biba ɛ wɛ lɛ.” (Eblée lɛ 11:6) Amɔ̌, mǐ ɖɔ kpowun ɖɔ mǐ ɖó nùɖiɖi ko kpé ǎ. Mǐ ɖó na ɖè nùɖiɖi mǐtɔn xlɛ́ nyì wɛn gbɔn tónúsíse nú Jehovah ayihɔngbe ayihɔngbe gblamɛ.—Xà Jaki 2:17.\n7. (a) Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ sɔ́ mǐɖée hwe bo na nɔ lɛ́ ɖó sísí nú Jehovah hwenu e mǐ ɖò ɖɛ xò sɛ́dó è wɛ é? (b) Nɛ̌ mǐ ka sixu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖò ɖɛ xò kpo ayi bǐ kpo wɛ gbɔn?\n7 Mǐ ɖó na sɔ́ mǐɖée hwe bo lɛ́ ɖó sísí nú Jehovah hwenu e mǐ ɖò ɖɛ xò sɛ́dó è wɛ é. Aniwu? Enyi mǐ jló na ɖɔ xó nú axɔsu ɖé alǒ togán ɖé ɔ, mǐ nɔ wà mɔ̌ kpo sísí kpo. Jehovah nyí Mawu Nǔbǐwukpétɔ́, enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na ɖó sísí kpo mɛɖesɔhwe kpo hú mɔ̌ hwenu e mǐ ɖò xó ɖɔ xá ɛ wɛ é à cé? (Bǐbɛ̌mɛ 17:1; Ðɛhan 138:6) Mǐ ɖó na nɔ lɛ́ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah kpo ayi bǐ kpo, é na nyí xó ɖokpo ɔ lɛ wɛ mǐ na nɔ wlí ɖɔ kpowun ǎ.—Matie 6:7, 8.\n8. Enyi mǐ xoɖɛ bo byɔ nùɖé ɔ, nǔ ɖevo tɛ mǐ ka ɖó na wà?\n8 Gudo mɛ ɔ, hwenu e mǐ xoɖɛ bo byɔ nùɖé é ɔ, mǐ ɖó na wà nǔ e wu mǐ kpé é bǐ bo wà nǔ sɔgbe kpo nǔ e byɔ wɛ mǐ ɖè é kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, nú mǐ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bo byɔ nǔ e sín hudo mǐ nɔ ɖó ayihɔngbe ayihɔngbe lɛ é ɔ, nǔwukpikpé e mǐ na dó xò nǔ ɔ kàn na é na ɖò mǐ sí bonu mǐ na ɖi fɔnlin alǒ gbɛ́ nǔ wà, bo na ɖó nukún ɖɔ é na na nǔ enɛ lɛ mǐ ǎ. Mǐ ɖó na w’azɔ̌ syɛnsyɛn, bo lɛ́ yí gbè nú azɔ̌ ɖebǔ e mǐ mɔ bo ka sixu wà é. (Matie 6:11; 2 Tɛsalonikinu lɛ 3:10) Alǒ enyi mǐ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah bo byɔ ɛ ɖɔ é ni d’alɔ mǐ bonu mǐ na jó walɔ nyanya ɖé dó ɔ, mǐ ɖó na nyì alɔ nú ninɔmɛ ɖebǔ e sixu dɔn mǐ dó nǔ enɛ mɛ é. (Kolosinu lɛ 3:5) Mǐ ni ɖɔ xó dó nǔ e è nɔ yawu kanbyɔ dó ɖɛxixo wu lɛ é ɖé lɛ jí.\nNǓ E È NƆ YAWU KANBYƆ DÓ ÐƐXIXO WU LƐ É\n9. Mɛ̌ mǐ ka ɖó na nɔ xoɖɛ sɛ́dó? Etɛ Jaan 14:6 ka kplɔ́n mǐ dó ɖɛxixo wu?\n9 Mɛ̌ mǐ ka ɖó na nɔ xoɖɛ sɛ́dó? Jezu kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni xoɖɛ sɛ́dó “Tɔ́ mǐtɔn e ɖò [jixwé] ɔ.” (Matie 6:9) É lɛ́ ɖɔ: “Nyɛ wɛ nyí ali ɔ, bo nyí nugbǒ ɔ, bo ka lɛ́ nyí gbɛ̀ ɔ. Mɛɖebǔ sixu yì Tɔ́ ɔ gɔ́n nyɛ mɛvo ǎ.” (Jaan 14:6) Enɛ wu ɔ, mǐ ɖó na nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah kɛɖɛ gbɔn Jezu jí. Etɛ ka nyí tinmɛ ɖɛxixo gbɔn Jezu jí tɔn? Bonu Jehovah na sè ɖɛ mǐtɔn lɛ ɔ, mǐ ɖó na xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó sísí nú azɔ̌ bunɔ e Jehovah sɔ́ d’alɔ mɛ nú Jezu é. Lee mǐ ko kplɔ́n gbɔn é ɔ, Jezu wá ayikúngban jí bo na hwlɛn mǐ sín hwɛ kpo kú kpo sí. (Jaan 3:16; Hlɔmanu lɛ 5:12) Jehovah lɛ́ sɔ́ Jezu bɔ é nyí Vɔsanúxwlémawutɔ́ Ðaxó kpo Hwɛɖɔtɔ́ kpo.—Jaan 5:22; Eblée lɛ 6:20.\nA sixu xoɖɛ hweɖebǔnu\n10. Ðě jɛn mǐ ɖó na nɔ hwenu e mǐ ɖò ɖɛ xò wɛ é à? Tinmɛ.\n10 Ðě jɛn mǐ ɖó na nɔ hwenu e mǐ ɖò ɖɛ xò wɛ é à? Eǒ, Jehovah byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni jɛkpo, jinjɔn ayǐ, alǒ nɔte hwenu e mǐ ɖò ɖɛ xò wɛ é ǎ. Biblu kplɔ́n mǐ ɖɔ mǐ hɛn ɔ mǐ na nɔ ɖebǔ bo ɖɔ xó nú Jehovah, mǐ ni vɛ́ ko bló mɔ̌ kpo sísí kpo kpowun. (Nɛɛmíi 8:6; Daniyɛli 6:11; Maki 11:25) Nǔ e nyí nùjɔnǔ hugǎn nú Jehovah é wɛ nyí lee mǐ nɔ bo xoɖɛ ɔ é ǎ, loɔ, nǔ ɔ wɛ nyí ɖɔ mǐ ni ɖɔ xó n’i kpo linlin ɖagbe kpo. Mǐ hɛn ɔ, mǐ na xoɖɛ d’aga, alǒ xò dó xomɛ ɖò fí ɖebǔ e mǐ ɖè é, gan ɖebǔ mɛ ɖò kéze alǒ zǎnmɛ. Enyi mǐ ɖò ɖɛ xò sɛ́dó Jehovah wɛ ɔ, mǐ sixu ɖeji ɖɔ é na ɖótó mǐ hugǎn lee mɛ ɖevo ɖebǔ sixu wà gbɔn é.—Nɛɛmíi 2:1-6.\n11. Nǔ tɛ lɛ jí mɔ̌ mǐ ka sixu ɖɔ xó dó nú Jehovah?\n11 Etɛ lɛ mǐ ka sixu xoɖɛ bo byɔ? Mi sixu xoɖɛ bo byɔ nǔ ɖebǔ e Jehovah yí gbè na é. Biblu ɖɔ: “Mǐ byɔ nǔ ɖebǔ nú é sɔgbe xá jlǒ tɔn ɔ, é nɔ ɖótó mǐ.” (1 Jaan 5:14) Mǐ hɛn ɔ, mǐ na xoɖɛ bo byɔ nǔ mǐɖesunɔ tɔn lɛ à? Ganji. Ðɛxixo sɛ́dó Jehovah ɖó na cí xóɖiɖɔ xá xɔ́ntɔn vívɛ́ ɖé ɖɔhun. Mǐ hɛn ɔ mǐ na ɖɔ nǔ ɖebǔ e ɖò linlin mǐtɔn kpo ayi mǐtɔn kpo mɛ é nú Jehovah. (Ðɛhan 62:9) Mǐ sixu xoɖɛ sɛ́dó è ɖɔ é ni na mǐ gbigbɔ mímɛ́ tɔn bonu é na d’alɔ mǐ bɔ mǐ na wà nǔ ɖagbe. (Luki 11:13) Mǐ sixu lɛ́ byɔ Jehovah ɖɔ é ni na nùnywɛ mǐ bonu mǐ na site dó nǔ ɖagbe lɛ jí, bo lɛ́ xoɖɛ ɖɔ é ni na mǐ hlɔnhlɔn, bonu mǐ na ɖí xwi xá ninɔmɛ vɛwǔ lɛ. (Jaki 1:5) Mǐ ɖó na byɔ Jehovah ɖɔ é ni sɔ́ hwɛ mǐtɔn lɛ kɛ mǐ. (Efɛzinu lɛ 1:3, 7) Mǐ ɖó na lɛ́ xoɖɛ dó mɛ ɖevo lɛ tamɛ, kaka jɛ xwédo mǐtɔn kpo nɔví sunnu kpo nɔví nyɔnu kpo e ɖò agun ɔ mɛ lɛ é bǐ jí.—Mɛsɛ́dó 12:5; Kolosinu lɛ 4:12.\n12. Etɛ lɛ ka ɖó na nyí nǔ taji hugǎn ɖò ɖɛ mǐtɔn lɛ mɛ?\n12 Etɛ lɛ ka ɖó na nyí nǔ taji hugǎn ɖò ɖɛ mǐtɔn lɛ mɛ? Jehovah kpo jlǒ tɔn kpo. Mǐ ɖó na dokú n’i sín ayi mɛ nú nǔ e é wà nú mǐ lɛ é bǐ. (1 Tan 29:10-13) Mǐ tuùn enɛ ɖó hwenu e Jezu ɖò ayikúngban jí é ɔ, é kplɔ́n lee è na xoɖɛ gbɔn é ahwanvu tɔn lɛ. (Xà Matie 6:9-13.) É ɖɔ ye ɖó na xoɖɛ bo byɔ jɛ nukɔn ɖɔ nyikɔ Mawu tɔn ni nyí nǔ sísí, enɛ wɛ nyí é ni nyí nǔ mímɛ́. Enɛ gudo ɔ, Jezu xlɛ́ ɖɔ mǐ ɖó na xoɖɛ bo byɔ ɖɔ Axɔsuɖuto Mawu Tɔn ni wá, bo lɛ́ byɔ ɖɔ jlǒ tɔn ni nyí wiwa ɖò ayikúngban ɔ bǐ jí. Enyi mǐ byɔ nǔ taji hugǎn enɛ lɛ gudo ɔ kɛɖɛ jɛn mǐ na byɔ nǔ e hudo mǐɖesu lɛ é bɔ Jezu ɖɔ. Enyi mǐ nɔ sɔ́ Jehovah kpo jlǒ tɔn kpo ɖó nukɔn ɖò ɖɛ mǐtɔn lɛ mɛ ɔ, nǔ e ɖò taji nú mǐ hugǎn lɛ é xlɛ́ wɛ mǐ ɖè nɛ.\n13. Nɛ̌ ɖɛ mǐtɔn lɛ ka ɖó na ɖi ga sɔ?\n13 Nɛ̌ ɖɛ mǐtɔn lɛ ka ɖó na ɖi ga sɔ? Biblu ɖɔ ǎ. Ðɛ mǐtɔn lɛ sixu hwe gli alǒ ɖi ga, sɔgbe kpo ninɔmɛ ɔ kpo. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu xoɖɛ klewun ɖé cobo ɖu nǔ, amɔ̌, hwenu e mǐ ɖò kú dó nú Jehovah wɛ é alǒ ɖò linkpɔ́n mǐtɔn lɛ ɖɔ n’i wɛ é ɔ, ɖɛ mǐtɔn sixu ɖi ga. (1 Samuwɛli 1:12, 15) Mǐ jló na xoɖɛ gaga bo dó hu jì nú mɛ ɖevo lɛ lee mɛɖé lɛ wà gbɔn ɖò Jezu sín azǎn gbè é ǎ. (Luki 20:46, 47) Ðɛ mɔhun lɛ nɔ ɖɔ nùɖé nú Jehovah ǎ. Nǔ e nyí nǔ taji nú Jehovah é wɛ nyí ɖɔ mǐ ni xoɖɛ sín ayi mǐtɔn mɛ.\n14. Azɔn nabi mǐ ka ɖó na nɔ xoɖɛ? Etɛ enɛ ka kplɔ́n mǐ dó Jehovah wu?\n14 Azɔn nabi mǐ ka ɖó na nɔ xoɖɛ? Jehovah byɔ mǐ ɖɔ mǐ ni nɔ ɖɔ xó nú emi ɖò gbesisɔmɛ. Biblu ɖɔ nú mǐ ɖɔ mǐ ɖó na “nɔ ɖókan dó ɖɛxixo wu,” bo “nɔ xoɖɛ hwebǐnu,” lobo ‘ma nɔ gɔn ɖɛ xò ó.’ (Hlɔmanu lɛ 12:12; 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:17; 1 Timɔtée 5:5) Jehovah ɖò gbesisɔmɛ hwebǐnu bo na ɖótó ɖɛ mǐtɔn lɛ. Mǐ sixu dokú n’i gbè bǐ gbè nú wanyiyi tɔn kpo alɔhundonanǔmɛ tɔn kpo. Mǐ sixu lɛ́ byɔ ɛ ɖɔ é ni xlɛ́ ali mǐ, na hlɔnhlɔn mǐ, bo lɛ́ dó gbɔ nú mǐ. Enyi wǔ e Jehovah jɔ mǐ bɔ mǐ na xoɖɛ sɛ́dó è é xɔ akwɛ ɖò nukún mǐtɔn mɛ nugbǒ nugbǒ ɔ, mǐ na zán ali e hun nú mǐ lɛ é bǐ dó ɖɔ xó n’i.\n15. Aniwu mǐ ka ɖó na ɖɔ “nicɛ” ɖò fifonu ɖɛ ɖé tɔn?\n15 Aniwu mǐ ka ɖó na ɖɔ “amǐ [alǒ nicɛ]” ɖò fifonu ɖɛ ɖé tɔn? Xókwin “nicɛ” ɔ sín tinmɛ wɛ nyí ɖɔ “é ni cɛ́,” alǒ “é ni nyí mɔ̌.” Enɛ xlɛ́ ɖɔ mǐ mɔ nukúnnú jɛ nǔ e mǐ ɖɔ ɖò ɖɛ ɔ mɛ lɛ é wu, enɛ wɛ nyí ɖɔ mǐ xoɖɛ ɔ kpo ayi bǐ kpo. (Ðɛhan 41:14) Biblu lɛ́ kplɔ́n mǐ ɖɔ é sɔgbe ɖɔ mǐ ni nɔ ɖɔ “nicɛ” dó dò alǒ d’aga ɖò ɖɛ agbawungba tɔn lɛ sín fifonu bo dó xlɛ́ ɖɔ mǐ yí gbè nú nǔ e è ɖɔ lɛ é.—1 Tan 16:36; 1 Kɔlɛntinu lɛ 14:16.\nLEE MAWU NƆ SÈ ÐƐ MǏTƆN LƐ GBƆN É\n16. Jehovah ka nɔ sè ɖɛ mǐtɔn lɛ dóó à? Tinmɛ.\n16 Jehovah ka nɔ sè ɖɛ mǐtɔn lɛ dóó à? Ganji, é nɔ wà mɔ̌. Biblu ɖɔ dó Jehovah wu ɖɔ é “wɛ nɔ sè ɖɛ.” (Ðɛhan 65:3) Jehovah nɔ ɖótó ɖɛ e gbɛtɔ́ livi mɔkpan nɔ xò kpo ayijlɔjlɔ kpo lɛ é, bo nɔ na sìnkɔn na. Ali vovo gègě nu wɛ é ka nɔ wà mɔ̌ ɖè.\n17. Nɛ̌ Jehovah ka nɔ zán wɛnsagun lɛ kpo mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ ɖò ayikúngban jí lɛ é kpo dó na sìnkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ gbɔn?\n17 Jehovah nɔ zán wɛnsagun tɔn lɛ kpo mɛ e nɔ sɛ̀n ɛ ɖò ayikúngban jí lɛ é kpo dó na sìnkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ. (Eblée lɛ 1:13, 14) Mɛ gègě ko xoɖɛ sɛ́dó Jehovah ɖɔ é ni d’alɔ emi bonu emi na mɔ nukúnnú jɛ Biblu mɛ, bɔ ɖɛ ɔ gudo zaan ɔ, Kúnnuɖetɔ́ Jehovah Tɔn lɛ ɖokpo wá xúxú hɔn nú ye. Biblu xlɛ́ ɖɔ wɛnsagun lɛ nɔ ɖó alɔ ɖò “Wɛnɖagbe” ɔ jijla gbɔn ayikúngban ɔ bǐ jí mɛ. (Xà Nǔɖexlɛ́mɛ 14:6.) Gɔ́ na ɔ, gègě mǐtɔn ko xoɖɛ sɛ́dó Jehovah dó tagba tawun ɖé jí alǒ dó hudo tawun ɖé jí, bɔ enɛ gudo ɔ, mǐ mɔ nǔ e sín hudo mǐ ɖó é sín Klisanwun sunnu alǒ nyɔnu ɖé gɔ́n.—Nùnywɛxó 12:25; Jaki 2:16.\nJehovah sixu sè ɖɛ mǐtɔn gbɔn alɔdo e mǐ nɔ mɔ sín Klisanwun ɖevo lɛ gɔ́n é gblamɛ\n18. Nɛ̌ Jehovah ka nɔ zán gbigbɔ mímɛ́ tɔn kpo Biblu kpo dó na sìnkɔn nú ɖɛ lɛ gbɔn?\n18 Jehovah nɔ zán gbigbɔ mímɛ́ tɔn dó na sìnkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ. Enyi mǐ xoɖɛ bo byɔ alɔdo bo na ɖí xwi xá tagba ɖé ɔ, é sixu zán gbigbɔ mímɛ́ tɔn dó na mǐ alixlɛ́mɛ kpo hlɔnhlɔn kpo. (2 Kɔlɛntinu lɛ 4:7) Jehovah nɔ lɛ́ zán Biblu dó na sìnkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ bo nɔ d’alɔ mǐ bɔ mǐ nɔ site dó nǔ e nùnywɛ kpé lɛ é jí. Enyi mǐ ɖò Biblu xà wɛ ɔ, mǐ sixu mɔ wemafɔ ɖěɖee na d’alɔ mǐ lɛ é. Jehovah sixu lɛ́ sísɛ́ nɔví ɖé b’ɛ na na nǔ e sín hudo mǐ ɖò é sín xósin ɖò kplé ɖé jí, alǒ é na bló bɔ mɛxo agun tɔn ɖé na má nùɖé xá mǐ sín Biblu mɛ.—Galatinu lɛ 6:1.\n19. Etɛwu é ka sixu cí nú mǐ ɖɔ Jehovah kún na sìnkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ ó?\n19 Amɔ̌ hweɖelɛnu ɔ, mǐ sixu kanbyɔ mǐɖée ɖɔ: ‘Etɛwu Jehovah ma ka ko na sìnkɔn nú ɖɛ ce lɛ ǎ?’ Flín ɖɔ é tuùn hwenu e é na na sìnkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ é kpo lee é na wà mɔ̌ gbɔn é kpo. É tuùn nǔ e sín hudo mǐ ɖó é. É sixu byɔ ɖɔ mǐ ni ɖókan dó ɖɛxixo wu nú hwenu ɖé, bo dó xlɛ́ ɖɔ nǔ e byɔ wɛ mǐ ɖè é ɖu ayi mɛ nú mǐ tawun, alǒ bo dó xlɛ́ ɛ ɖɔ mǐ ɖó nùɖiɖi n’i nugbǒ nugbǒ. (Luki 11:5-10) Hweɖelɛnu ɔ, Jehovah nɔ na sìnkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ ɖò ali e nu mǐ ma ɖó nukún tɔn ɖè ǎ é. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, mǐ sixu xoɖɛ sɛ́dó Jehovah dó tagba syɛnsyɛn ɖé wu, bɔ é gbɔ tagba ɔ ɖè síìn nú mǐ bo ka na hlɔnhlɔn mǐ bɔ mǐ na dɛ ɖ’enu.—Xà Filipunu lɛ 4:13.\n20. Etɛwu mǐ ka ɖó na nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah hwɛhwɛ?\n20 Wǔ ɖaxó wɛ Jehovah jɔ mǐ bɔ mǐ na xoɖɛ sɛ́dó è! Mǐ sixu ɖeji ɖɔ é na sè ɖɛ mǐtɔn. (Ðɛhan 145:18) Lee mǐ nɔ xoɖɛ sɛ́dó Jehovah sín ayi mɛ hwɛhwɛ sɔ é ɔ, mɔ̌ wɛ xɔ́ntɔn e mǐ zun xá ɛ é na vɛ́ sɔ.\nNUGBǑ 1: JEHOVAH JLÓ NA ÐÓTÓ ÐƐ MǏTƆN LƐ\n“Mawu Mavɔmavɔ ɖò kpɔ́ xá mɛ e nɔ súxó ylɔ ɛ lɛ bǐ; ye mɛ e nɔ ylɔ ɛ kpo ayi yetɔn bǐ kpo lɛ.”—Ðɛhan 145:18\nEnyi mǐ jló ɖɔ Jehovah ni sè ɖɛ mǐtɔn lɛ ɔ, etɛ mǐ ka ɖó na wà?\nEblée lɛ 11:6\nMǐ ɖó na ɖó nùɖiɖi.\nMǐ ɖó na sɔ́ mǐɖée hwe, bo na ɖó sísí.\nNùwalɔ mǐtɔn ɖó na sɔgbe kpo ɖɛ mǐtɔn lɛ kpo.\nMǐ ɖó na nɔ xoɖɛ kpo ayi bǐ kpo bo na nɔ ɖɔ linlin mǐtɔn nyì wɛn. Mǐ ɖó na nɔ wlí xó ɖokpo ɔ lɛ ɖɔ ǎ.\nMǐ ɖó na zán gbɛ̀ sɔgbe kpo jlǒ Mawu tɔn kpo.\nNUGBǑ 2: NǓ E È NƆ YAWU KANBYƆ DÓ ÐƐXIXO WU LƐ É\nMɛ̌ mǐ ka ɖó na nɔ xoɖɛ sɛ́dó?\nMatie 6:9; Jaan 14:6\nÐě jɛn mǐ ɖó na nɔ hwenu e mǐ ɖò ɖɛ xò wɛ é à?\nNɛɛmíi 8:5, 6; Daniyɛli 6:11; Maki 11:25\nJehovah ka nɔ sè ɖɛ e mǐ nɔ xò dó xomɛ lɛ é à?\nNɛ̌ ɖɛ mǐtɔn lɛ ka ɖó na ɖi ga sɔ?\n1 Samuwɛli 1:12, 15; Luki 20:46, 47\nAzɔn nabi mǐ ka ɖó na nɔ xoɖɛ?\nHlɔmanu lɛ 12:12; 1 Tɛsalonikinu lɛ 5:17\nAniwu mǐ ka nɔ ɖɔ “Amǐ [alǒ Nicɛ]” ɖò fifonu ɖɛ ɖé tɔn?\n1 Tan 16:36; 1 Kɔlɛntinu lɛ 14:16\nNUGBǑ 3: NǓ E MǏ SIXU XOÐƐ BO BYƆ LƐ É\n“Mǐ byɔ nǔ ɖebǔ nú é sɔgbe xá jlǒ tɔn ɔ, é nɔ ɖótó mǐ.”—1 Jaan 5:14\nEtɛ lɛ mɔ̌ mǐ ka sixu xoɖɛ bo byɔ?\nXoɖɛ bo byɔ ɖɔ jlǒ Jehovah tɔn ni nyí wiwa.\n1 Tan 29:10-13\nXoɖɛ bo dokú nú Mawu bo lɛ́ kpa susu n’i.\nMǐ na xoɖɛ bo byɔ nǔ e nyí hudo mǐɖesunɔ tɔn lɛ é kpo nǔ e nɔ ɖò linkpɔ́n nyí nú mǐ wɛ lɛ é kpo.\nXoɖɛ bo byɔ gbigbɔ mímɛ́.\nXoɖɛ bo byɔ nùnywɛ bá site dó nǔ ɖagbe lɛ jí.\nFilipunu lɛ 4:13\nXoɖɛ bo byɔ hlɔnhlɔn bá dɛ ɖò mɛtɛnkpɔn lɛ nu.\nEfɛzinu lɛ 1:3, 7\nXoɖɛ bo byɔ sɔkɛ hwɛ mǐtɔn lɛ tɔn.\nXoɖɛ dó xwédo towe kpo mɛ ɖevo lɛ kpo tamɛ.\nNUGBǑ 4: JEHOVAH NƆ SÈ ÐƐ MǏTƆN LƐ\n“Hwi wɛ nɔ sè ɖɛ, enɛ wu ɔ, gbɛtɔ́ lɛ bǐ na wá gɔ̌n towe.”—Ðɛhan 65:3\nNɛ̌ Jehovah ka nɔ na sìnkɔn nú ɖɛ mǐtɔn lɛ gbɔn?\nNùnywɛxó 12:25; Nǔɖexlɛ́mɛ 14:6\nJehovah sixu zán wɛnsagun lɛ alǒ gbɛtɔ́ lɛ dó d’alɔ mǐ.\n2 Kɔlɛntinu lɛ 4:7\nGbigbɔ mímɛ́ tɔn nɔ na alɔdo e sín hudo mǐ ɖó lɛ é mǐ.\nFilipunu lɛ 4:6, 7, 13\nÉ nɔ na mǐ fífá kpo hlɔnhlɔn e sín hudo mǐ ɖó bo na dɛ é kpo.\nGalatinu lɛ 6:1; 2 Timɔtée 3:16, 17\nÉ nɔ na mǐ nùnywɛ gbɔn Biblu kpo agun ɔ kpo gblamɛ.\nSɛ́ dó mɛɖé Sɛ́ dó mɛɖé Ðɛxixo Nyí Wǔjɔmɛ Sín Nǔ


Naamani Ahwangán ɔ Ðótó Nyɔnuví Izlayɛlinu Ðé | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nAhwangán ɖé kpo Nyɔnuví ɔ Kpo\nNyɔnuví Izlayɛlinu ɖé ɖò tò Silíi tɔn mɛ; finɛ lín dó xwé tɔn tawun. Ahwangɔnu Silíi tɔn wɛ kplá ɛ sín xwédo tɔn mɛ, bɔ dìn ɔ, é nyí mɛsɛntɔ́ ahwangán e nɔ nyí Naamani é sín asì tɔn. Mɛ e lɛlɛ̌ dó nyɔnuví ɔ lɛ é nɔ sɛ̀n Jehovah ǎ có, éyɛ ka nɔ wà mɔ̌.\nNaamani bɛ́ wutuzɔn baɖabaɖa ɖé bo nɔ ɖò wuvɛ̌ sè wɛ hwebǐnu. Nyɔnuví ɔ ba tawun bo na d’alɔ ɛ. É ɖɔ nú Naamani sín asì ɖɔ: ‘Un tuùn mɛ ɖokpo b’ɛ hɛn ɔ, é na gbɔ azɔn nú asú mitɔn. Ðò Izlayɛli ɔ, gbeyiɖɔ Mawu tɔn ɖé ɖò finɛ bo nɔ nyí Elizée. É hɛn ɔ, é na gbɔ azɔn nú asú mitɔn.’\nNaamani sín asì ɖɔ nǔ e nyɔnuví ɔ ɖɔ é nú asú tɔn. Naamani ba na tɛ́n nǔ bǐ kpɔ́n bonu azɔn tɔn ni dó gbɔ, enɛ wu ɔ, é yì Elizée xwé ɖò Izlayɛli. Naamani ɖó nukún ɖɔ Elizée na yí emi gbɛtɔ́ nukúnɖeji ɖé ɖɔhun. Loɔ, Elizée ɖesu yì ɖɔ xó n’i tlɔlɔ ǎ, mɛsɛntɔ́ tɔn wɛ é sɛ́dó bɔ é dó gbè nú Naamani bo dó wɛn elɔ ɛ: ‘Yì Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ nu bo lɛ̀ wǔ d’emɛ azɔn tɛnwe. Enɛ ɔ, azɔn towe na gbɔ.’\nÉ vɛ́ nú Naamani tawun. É ɖɔ: ‘Un lin ɖɔ gbeyiɖɔ enɛ na ylɔ Mawu tɔn bo na ɖ’alɔ jǐ ce bɔ azɔn na gbɔ nú mì. Loɔ, é ka ɖɔ nú mì ɖɔ má yì lɛ̀ wǔ dó Izlayɛli sín tɔsisa enɛ mɛ. Mǐ ɖó tɔsisa e nyɔ́ hú mɔ̌ lɛ é ɖò Silíi. Etɛwu un ma ka sixu yì lɛ̀ wǔ dó ye mɛ kpowun ǎ?’ Naamani sìn xomɛ bo tɔ́n sín Elizée xwégbe.\nMɛsɛntɔ́ Naamani tɔn lɛ d’alɔ ɛ b’ɛ lin tamɛ kpɔ́n ganji. Ye ɖɔ n’i ɖɔ: ‘A ba na bló nǔ bǐ bonu azɔn towe na gbɔ à cé? Nǔ e gbeyiɖɔ enɛ ɖɔ nú we ɖɔ a ni bló é ma ka vɛwǔ nɛ. Etɛwu a ma ka na bló kpowun ǎ?’ Naamani ɖótó ye. É yì Judɛ́ɛn Tɔ̀ ɔ mɛ bo nylɔ́ éɖée d’emɛ azɔn tɛnwe. Ee Naamani nylɔ́ éɖée d’emɛ azɔn tɛnwegɔ ɔ bo wá aga é ɔ, azɔn tɔn gbɔ bǐ. É sù nukún tɔn mɛ tawun b’ɛ lɛkɔ bo yì dokú nú Elizée. Naamani ɖɔ: ‘Dìn ɔ, un tuùn ɖɔ Jehovah wɛ nyí Mawu nugbǒ ɔ.’ Nɛ̌ a ka lin ɖɔ nǔ na ko cí nú nyɔnuví Izlayɛlinu ɔ hwenu e Naamani lɛkɔ wá xwé bɔ azɔn tɔn ko gbɔ é?\n“A blǒ bɔ yɔkpɔvu lɛ kpodo vǐ ɖò anɔ̌nu lɛ kpo lɔ kpa susu nú we.”—Matie 21:16\nNùkanbyɔ lɛ: A ka lin ɖɔ é na ko bɔwǔ nú nyɔnuví Izlayɛlinu ɔ b’ɛ na ɖɔ xó nú Naamani sín asì à? Etɛ ka na ko d’alɔ ɛ b’ɛ kpankɔ́n sɔmɔ̌ bɔ a lin?\n2 Axɔsu lɛ 5:1-19; Luki 4:27\nHUZU XƆ́NTƆN JEHOVAH TƆN\nJehovah Na D’alɔ We Bɔ A Na Gbó Adɔ\nEtɛ ka sixu d’alɔ we bɔ a na kpankɔ́n bo ɖɔ xó nú mɛ ɖevo lɛ dó Jehovah wu?


BABILOWN~Mawolè: ACƐ E GBƐTƆ Ɖ KPODO SISI E ƉO NA Ɖ N'I LƐ KPO\n« Adrien Hungbéji, PRD sin Gan, dɔ hô na tô do Gungbé min | Accueil | Je ne vous Présente pas Norberka »\nACƐ E GBƐTƆ ƉÓ KPODO SISI E ƉO NA ƉÓ N'I LƐ KPO\nEe nyi ɖɔ nukumamɔ jɛ numɛ kpodo wangbɛnu sɛn ɖeɖee na zɔn bɔ gbɛtɔ na do tiin nyi lɛ wɛ nɔ dɔn alannuwiwa ɖee nɔ zɔn bɔ gbɛtɔ nɔ fɔn gu e, lo bɔ nu taji ɖee hudo gbɛtɔ ɔ wɛ nyi ɖɔ gbɛ e mɛ gbɛtɔ lɛ ma na nɔ mɛkannu ɖo xoɖiɖɔ sin alinu kpodo nuɖiɖi lo bo na tɔn sin adohuhu kpodo ya kpo mɛ é ɔ,\nEe nyi ɖɔ dandanmɛ wɛ e ɖo na jɛ hun do sɛn ɖee na zɔn bɔ gbɛtɔ na do tiin nyi le gbɔn acɛɖiɖo sin alinu se na zɔn bɔ gbɛtɔ ma na lin ɖɔ emi ɖo na ɖe emiɖee sin mɛkannu kpo yadonumɛ kpo e ɔ,\nEe nyi ɖɔ é ɖo dandanmɛ bɔ e ɖɔ na ɖe alinu wennyinyi ee ɖo na tiin nyi ɖo to ɖokpoɖokpo tɛntin e ɔ,\nEe nyi ɖɔ, ɖo xwedowema elɔ mɛ o wɛkɛ ɔ bi lɛ vɔ mɔ nu jɛ acɛ kpo do sisi dodo e gbɛtɔ ɖo na ɖo e, ɖo mɛɖesunɔnyinyi kpodo susu e do na xɔ nu gbɛtɔ e ɖo acɛ kpodo sisi sunnu kpodo nyɔnu tɔn kpo na nyi ɖokpo ɔ; lo bɔ ye lɛ yalɔ akɔ́n bonu nukɔnyinyi ni tiin lo bo na sɔ gbɛ ɖagbe zinzan gbɔn mɛɖesunɔsi jijɛ taji ze jijɔn ayi e ɔ,\nEe nyi ɖɔ to ɖokpoɖokpo yi gbe bo na ɖo sisi nu acɛ e gbɛtɔ lɛ ɖo kpodo mɛɖesusijijɛ taji kpo ɖó alɔ ɖo alɔmɛ xa to lɛ bi sin kplekple é ɔ,\nEe nyi ɖɔ linlin ɖokpo ɔ ɖuɖo nu acɛ, sisi kpodo mɛdesunɔsi jijɛ gbɛtɔ tɔn le, wɛ nyi nu taji ee na zɔn bɔ mi na nyi sɛn elɔ lɛ e ɔ,\nGbɛtɔ ɔ sin kplekple ɖe gbeta elɔ tɔn bɔ e na ɖɔ xo do acɛ e gbɛtɔ ɖo na ɖo kpo sisi e ɖo na ɖo n'i é kpo wu. Gbeta elɔ na nyi su ɖokpo tawun bɔ gbɛtɔ lɛ kpo to lɛ bi kpo ɖo na nyi bonu mɛ bi kpodo tuto e nyi gbɛtɔ lɛ tɔn lɛ ɖee gbeta elɔ ɖo tamɛ na nugbo lɛ e ni tɛnkpɔn nu sisi ni tiin nu acɛ kpodo mɛɖesunɔsi jijɛ gbɔn nunywɛyiyi li xo. Mɔ ɖokpo ɔ ye ɖo na tuun sɛn enɛ ɔ lɛ bo na zan ye nugbo tɔn gbɔn tuto e do ayi ɖo to ɖokpoɖokpomɛ kpodo gbɛ ɔ bi mɛ e kpo; acɛ enɛ ɔ kpodo susu enɛ kpan sin zinzan ɔ kpo nukun mɔ jɛ yenɛ kpo ɔ ɖo na nyi nu taji ɖokpo nu tovi ee sin to ɖò gbɛta elɔ mɛ e kpodo tovi ɖée sin to lɛ kpo ɖò acɛkpikpa to enɛ ɔ lɛ tɔn glɔ e.\nMɛ ɖokpoɖokpo sixu tuun ɖɔ acɛ, su su kpo sisi ɖee kpo xo e ɖɔ ɖò gbe ta elɔ mɛ ɔ nyi eɖesunɔ sin nu ma ɖe nuɖe kpo ɖi: akɔta, sun nu, nyɔnu, gbɛ e nɔ do e, sinsɛn, nu e lin do toxo wu e, alo linlin ɖevo see b'ɛ nyi to mɛtɔn lɛ alo gbɛ tɔ lɛ tɔn, dɔkunjijɛ, lee e ji mɛ gbɔn e kpodo nu ɖevoɖevo nɛ lɛ kpan.\nMɔ ɖokpo ɔ, e ɖo na kpɔn do tuto ee e ze jijɔn ayi ɖo to e mɛ e gosin e wu ɖo toxoɖiɖo sin alinu, sɛn e ji to ɔ jijɔn e kpodo sɛn gbɛ ɔ tɔn ɖee ɖɔ nu do to ɔ nu e wɛ a, ɖó to enɛ ɔ ko jɛ ɛɖee si alo e kpo ɖo mɛkannu, alo acɛkpikpa tɔn ma yi haɖéji wu a.\nGbɛtɔ ɖokpoɖokpo ɖo na mɔ gbɛ bo nɔ eɖesu si lo bo na lɛ nyi eɖee.\nE sɔ ɖo na hɛn meɖe ɖo mɛkannu alo mɛɖɛ ǎ; mɛkannuninɔ kpodo mɛɖe kpo ɖo alɔ lɛ bi mɛ ɔ sɔ ɖe ǎ.\nGbɛtɔwikukɔn alo ya do nu mɛ kpodo adakacomɛwu kpo sɔ ɖo na ɖe ǎ.\nGbɛtɔ ɔ nusisi wɛ ɖo na nyi ɖo fi bi.\nAcɛ ɖokpo ɔ wɛ mɛ bi na ɖo lo bo na nɔ nyi sɛn ɖokpo ɔ; mɔ ɖokpo ɔ mɛɖe na yi gbe nu walɔ e na ɖe mɛ kpo alo ɖee nyi wuɖozɔnumɛ tɔn kpo e lo bo na wa gba sɛn e do ɖo fi e ǎ.\nEnyi mɛɖe mɔ ɖɔ e yi acɛ e nyi etɔn bɔ sɛn dodo ee ɖoɔ nu do to tɔn nu ɔ n'ɛ ɔ, e hɛn ɔ e na ylɔ hwɛ ɖo to tɔn mɛ.\nE ɖo na ya mɛɖe sin to tɔn mɛ alo e na wli i alo e na su i do ganmɛ ɖo nuɖe kpoun wu ǎ.\nE ɖo dandanmɛ bɔ e na se nu ee mɛɖe wa é ɖo hwɛɖɔxɔsa ɖo togumɛ kpa a kwɛɖɔxɔsa enɛ ɔ wɛ ɖo na ɖɔ acɛ e nyi etɔn lɛ é kpodo nu è ɖe na wa lɛ é kpo; mɔ ɖokpo ɔ fi enɛ ɔ wɛ e na ɖɔ nu e wu e ylɔ hwɛ ɛ é ɖé.\nMɛ e e vɛ nu nyanyaɖe do é na to ɖo yi tɔn yi wɛ hwɛ bɔ e na ba do nu lee nu lɛ yi gbɔn e cobo na ylɔ ɛ ɖo hwɛnukɔn; cobonu e ka na ɖɔ hwɛ do e e ɔ, e ɖo na n'ɛ mɛ e na sixu hwlɛnnɛ ɖɔ hwɛnukɔn e.\nEnyi nu e mɛɖe wa ɖ'ayi é ma nyi nu e na sa sɛn do mɛ ɖo hwe enɛ nu ɖi lee sɛn é ji tɔ ɔ alo gbɛ ɔ jijɔn é ɖɔ gbɔn é a ɔ, é ɖo na sɛn gan tɔn ǎ.\nE ɖo na ba do nu mɛ ɖi lee jlo mɛ gbɔn e gbɔn xo e kun kpla. Gbɛzinzan mɛtɔn, hɛnnu mɛtɔn, xɔ mɛtɔn alo wɛn mɛtɔn lɛ é ǎ. Mo ɖokpo ɔ e ka ɖɔ na dɔ winnya mɛ bo lɛ kɔn wi mɛtɔn ǎ. Acɛ e nyi gbɛtɔ tɔn e ɖó hwlɛn mɛ ɖo ali enɛ ɔ nu.\nFi e jlɔ mɛɖe ɔ we na nɔ gbɔn bo na lɛ ze nɔtɛn e jlo e ɔ ɖɔ toɖemɛ.\nMɛɖe ɖo jlo tɔn ɔ é sixu bɛ agban sin to ɖebu mɛ ɖi to tɔn mɛ ɖohun. E jlo e ɔ, e sixu lɛ lɛ kɔ wá xwé.\nEnyi ɖo e ɖo gbɛya do nu mɛɖe wɛ kaka bɔ ku hwɛn wan ɖ'e mɛ ɔ, é hɛn ɔ é na hɔn yi to ɖevomɛ bɔ e ɖo na yi i ɖo fi enɛ.\nAmɔ enyi e mɔ ɖo mɛ ɔ jɛ sɛnmɛ nugbo alo e tɛ afɔ sɛn e ji gbɛ̌ e to lɛ bi kplekple sɔ jujɔn ayi é ji e ɔ, é sɔ ɖo acɛ bɔ e na yi i dandan ɖo to ɖevomɛ ǎ.\nGbɛtɔ bi ɖo acɛ bo na nyi toɖè sin vi.\nE sixu hugan mɛɖe bo de e sin tovikɛnmɛ ǎ; mɔ ɖokpo ɔ é hɛn ɔ e na zé eɖee zé ji nu to ɖevo.\nEnyi sunnu kpo nyɔnu kpo ɖó wyanwyanxwe ɔ, ye hɛn ɔ, ye na da yeɖee bo dè hɛnnu yetɔn. Akɔta yetɔn, to yetɔn, alo sinsɛn yetɔn ɖo na gbɛ nú ye ǎ. Acɛ ɖokpo lɛ wɛ ye ɖo ɖò yeɖeedida hwenu kpɔnunɔ yetɔn alo yeɖeejodo hwenu.\nCobonu gbɛtɔ ɖè ná dà ɖè ɔ́, jlo yetɔn mɛ nu wɛ é ɖó na nyi.\nHɛnnu wɛ nyi sosyɛn nú gbetɔ sin togun; lobɔ togun enɛ ɔ kpodo acɛkpikpa to ɔ tɔn kpan ka ɖo na jɛ hun do jǐ tɔ.\nGbɛtɔ bì, mɛ e ɖɔ ee ɖokponɔ é alo éé ɖo gbɛ kplekpleɖemɛ e, ɖo na ɖo acɛ do nudeji.\nNǔ é nyi étɔn ɔ mɛɖe sixu tafu i ɖu bo yi ɖo asi tɔn ǎ.\nGbɛtɔ bi ɖo acɛ bo na lɛn nu nu é jlo e kpɔ́n bo d'ayimɛ lobo lɛ sɛ̀n nu e jlo e. Acɛ enɛ ɔ wɛ zɔn bɔ tɔn lɛ lɛ ɖo togunmɛ alo kwɛnkwɛnmɛ gbɔn alɔkpa lɛ bi mɛ ɖi: nunyɛyiyi, walɔ kpo yɛhwɛ sin alinu kpo.\nGbɛtɔ bi ɖo acɛ bo na lin nù é do nuwu bo ka na ɖɔ xo; hǔn mɛɖe ɖo na van nukun dó mɛɖe ǎ. Mɔ dokpo ɔ, mɛ bi ɖo acɛ bo na se bo jlá nù é ɖo jijɛ wɛ ɖo to ɔ mɛ kpo togudo lɛ é kpo. E hɛn wlɛnwin ɖebu ɔ, é na ba bo do se na.\nGbɛtɔ bǐ ɖo acɛ bo na yì kplé. Lobo na lɛ do gbɛ̌ é ma na dɔn hunnyahunnya wa ǎ e.\nE sixu sɔ mɛɖe do gbɛdemɛ gannu gannu ǎ.\nGbɛtɔ bǐ hɛn ɔ, é na gɔ alɔ nu to tɔn bonu é na do yi nukɔn. Eye ɖesu hɛn ɔ é na nɔ nukɔn nu nuwi wa enɛ alo é na ɖe mɛ bɔ é na nɔ do tɔn mɛ.\nAcɛ ɖokpo ɔ wɛ mɛ bi ɖo bo na do wa axɔsuzɔ ɖo to tɔn mɛ.\nJlo to ɔ tɔn wɛ nyi linlin dodo e ji to ɔ sin acɛkpikpa junjɔn e. Jlo enɛ ɔ, e na ze wema na dó xwiji, do sɛnɖéji bɔ ahizi na tɔn ɖ'emɛ ǎ. Mɔ ɖokpo ɔ, nuwiwa enɛ ɔ, e na nɔ blo e do hwe tɔn nu. Wema enɛ ɔ, e sixu nɔ yɛmɛ bo sɔ alo e lɛ sixu sɔ ɖo togunmɛ lee e na blo gbɔn bo ayi na j'ayi nu wemazetɔ lɛ e.\nGbɛtɔ bǐ ɔ, togunɖemɛ wɛ é ɖe. Enɛ ɔ wu o, nuɖe na do tagba n'i ɖo akwɛlinu, lanmɛ na nɔ ganji k kpodo nunywɛ na ɖo kpo sin alinu ǎ; nu enɛ ɔ wɛ na zɔn bɔ é na tɔ́n nyi. Amɔ kan e van wɛ to ɔ ɖe e kpodo nuwaɖokpo e ɖo toɖeetoɖee kpan sin tɛntin gbɔn tuto e ze ɖo te é kpo to ɔ sin dɔkun lɛ kpo wɛ na zɔn bɔ e na mɔ.\nGbɛtɔ bi ɖo na wa azɔ. Azɔ e ja jlo é wɛ é na wa; sɛn ɖokpo ɔ wɛ na ɖo nu do mɛ bi nu lobɔ é ka do na nɔ azɔgba ǎ.\nAzɔ e mɛɖe wa é sin akwɛ wɛ na ɖu.\nMɛɖe wa nuɖe ɔ, é na yi nuɖe ɖ'énu dandan. Enɛ ɔ wɛ na zɔn bɔ e na mɔ nu e na do hɛn hɛnnu tɔn na é. E hwedo e ɔ, gbɛtɔ sin togun ɔ na gɔ alɔ nu i ɖo ali ɖevonu.\nGbɛtɔ bi ɖo acɛ bo na dó azɔjigbɛ alo é hɛn ɔ é na nɔ gbɛ mɔhun ɖee na sixu glɔn nyɔna tɔn lɛ n'i emɛ.\nGbɛtɔ bǐ ɖo acɛ bo na ɖo gbɔjɛhwe nu kpodo ayiɖeɖ'ayi sin hwenu kpan Ganxuxo nabiɖe wɛ é ɖó na wa azɔ na. E ɖo na yi azɔgbɔjɛ hwɛhwɛ bɔ gbɔjɛ enɛ mɛ ɔ, e ka ɖo na nɔ sun akwɛ ɛ.\nGbɛtɔ bǐ ɖo na na ɖó nu e na zɔn bɔ é na hwlɛn eɖee gan ɖo azɔnsi e; lobo na jla nunɔmɛ eɖee tɔn kpo do hɛnnu tɔn kpan ɖó; taji ɔ, ɖo nuɖuɖulinu, avɔdudolinu xɔ e mɛ é na nɔ é sin alinu, azɔn gblegblelinu. Mɔ ɖokpo ɔ, é ɖo na mɔ alɔdo ɖo do azɔmamɔ hwenu, asukuku alo asikuku xɔmɛ nunɔ hwenu, kpukpoxɔmɛ kpodo hwe e nu e ma sɔ sixu wa nǔ bo mɔ nu ǎ é bǐ kpan.\nVijiji kpo yɔkpɔvumɛ nunɔ kpo bǐ ɖo na mɔ kpatakiɖe. Alɔwlivi kpo ɖo vi e ma da asu cobo ji ǎ lɛ e bi wɛ ɖo acɛ ɖokpo ɔ ɖo xɛ nya ɖo yeji sin alinu.\nGbɛtɔ bǐ ɖ'acɛ nú wemakplɔnkplɔn bɔ wemakplɔnkplɔn ka do na byɔ kwɛ zinzan ǎ; hun nuvɔnnu wɛ é ɖo na nyi. E ɖo na ɖo kplɔn kleunɖe vɔvɔ enɛ ɔ dandanmɛ wɛ é ɖè. Alɔlyɛnzɔ kpo alɔnunɔ kpaa kpo ɖo na vun kan kpé to ɔ mɛ. Wemakplɔnyiji nu alɔ vɔ ɔ, mɛ bi nú wɛ é ɖo na nyi, bɔ e kan na xwedo lee e jɛ xa mɛ ɖokpoɖokpo gbɔn e.\nWemakplɔnkplɔn ɔ gbɛtɔ sin nukɔnyiyi wɛ é na ba; bo na dɔn gbɛtɔ sin acɛ lɛ yi nukɔn bo jɛ hun dó yě ji. E ɖó ná zɔn bɔ mɔjɛmɛ kpo nuwaɖokpo kpo hwɛsɔkɛmɛ kpo ná těìn xɔntɔn sin walɔ na tiin, bɔ to e ɖo bu lɛ e sín gbɛ̌ ɔ na yi nukɔn bɔ fifa na tiin nú gbɛ ɔ bǐ.\nVitɔ, vinɔ lɛ wɛ ɖo na ɖè nyǐ kplón e vi yetɔn lɛ na yi é.\nGbɛtɔ bi ɖo acɛ bo ná gɔ alɔ nu tonunywɛ lɛ bi; mɛ bi ɖo na mɔ mɔ ɖagbe e ɖo alɔlyɛnmɛ bo na zan mɔ ɖokpo ɔ, é na sɔ so nú nukɔnyi yi nunyɛ tɔn bo na sixu mɔ nyɔna e ɖ'e mɛ lɛ é ɖě.\nNu e na tɔn sin nu e mɛɖe gba tamɛ bo blo é ɔ, mɛ ɔ tɔn wɛ e ɖo na nyi; b'ɛ na jɛ hun do nu tɔn ji ɖo nujinjanlinu wɛ à, wemawlan wlan sin alinu wɛ à, alo alɔlyɛn zɔwiwa sin alinu.\nGbɛtɔ bǐ ɖo na ba tuto gbɔn nukɔnyiyi hɛnnu e mɛ ɖe e kpodo gbɛ ɔ bǐ kpan sin alinu bonu acɛ, sisi kpo jlokokonunɔ e xó e ɖɔ ɖɔ wema elɔ mɛ ɔ ni nɔ xwiji.\nTogun e mɛ gbɛtɔ ɖe e bɔ nukɔn yiyi tɔn kpo nyɔna tɔn kpo na tɔn sin mɛ é ɔ̀, é ɖo na ɖo nunɔmɛɖè lɛ do wǔ tɔn.\nĐo acɛ e gbɛtɔ ɖo lɛ sin zinzan kpo nunɔ tɔn kpo mɛ ɔ, mɛ ɖokpoɖokpo ɖo na ba jlɛ na bo na nyi sɛn e na zɔn bɔ é ma na tɛ afɔ acɛ nɔzo tɔn tɔn lɛ kpo jlokokonunɔ tɔn tɔn lɛ ji kpo ji ǎ é ɖi lee mɛsisi sin kplɔn byɔ gbɔn é, tuto e ji to ɔ ɖe kpo togun bi kpaa gbɛtɔ lɛ tɔn sin nunɔmɛ byɔ gbɔn e.\nAcɛ, sisi kpo jlokokonunɔ enɛ lɛ ɖo na xwedo su kpodo linlin to ee ɖo bu lɛ tɔn.\nRédigé à 08:18 dans Cont-ext, Essai | Lien permanent


LUZIA SÍN AFƆ AMYƆXWÉ TƆN Ɔ ÐÓ BLƆ̌. Hwenu e é ɖò vǔ é ɔ, é bɛ́ kplíbɔzɔn, azɔn syɛnsyɛn ɖé wɛ bo nɔ tɔ́ dó agbazamɛkan lɛ wu bɔ mɛ ɖevo sixu sɔ́. Hwenu e Luzia ɖó xwè 16 é ɔ, nawe e é nɔ wà azɔ̌ na é ɖé ɖɔ n’i ɖɔ “Mawu dɔn tó nú we bɔ a bɛ́ kplíbɔzɔn ɖó a setónú nú nɔ towe ǎ, bo lɛ́ xò daka wǔ tɔn wutu.” Xwè mɔkpan gudo ɔ, Luzia kpò ɖò lee xó enɛ d’azɔn ɛ gbɔn é flín wɛ.\nHWENU E DAMARIS SÈ ÐƆ EMI BƐ́ KANSƐ́ƐTAGLOMƐ TƆN É Ɔ, tɔ́ tɔn kanbyɔ ɛ ɖɔ: “Etɛ a ka wà bɔ nǔ elɔ dó ɖò gbigbo we wɛ? A na ko wà nǔ e nyla tawun é ɖé dandan. Nǔ e wu Mawu ɖò tó dɔn nú we wɛ é nɛ.” Xó enɛ e tɔ́ tɔn ɖɔ é kú wǔ n’i tawun.\nSín xwè afatɔ́n mɔkpan ɖíe wɛ gbɛtɔ́ lɛ nɔ ko ɖó linlin ɔ ɖɔ Mawu nɔ sɔ́ azɔn dó dɔn tó nú mɛ. Wema Manners and Customs of Bible Lands ɖɔ ɖɔ ɖò Klisu sín hwenu ɔ, mɛ gègě ɖi ɖɔ “azɔn sixu sín hwɛ e mɛ e ɖò azɔn jɛ wɛ é hu lɛ é wu, alǒ ee hɛnnumɔ tɔn lɛ hu lɛ é wu, bɔ è nɔ sɔ́ dó dɔn tó nú mɛ ɔ na.” Xwè kanweko mɔkpan ɖò Klisu gudo ɔ, Medieval Medicine and the Plague ɖɔ “mɛɖé lɛ lin ɖɔ Mawu sɛ́ azɔn baɖabaɖa lɛ dó bo dó dɔn tó nú emi ɖó hwɛhuhu emitɔn lɛ wutu.” Enɛ wu ɔ, hwɛ ɖó nú mɛ nyanya lɛ wɛ Mawu ɖè hwenu e azɔn baɖabaɖa ɖé hu gbɛtɔ́ livi mɔkpan gbɔn Elɔpu gbé ɔ bǐ jí ɖò xwè kanweko 14gɔ́ mɛ é à? Alǒ lee dotóo dobanúnǔtɔ́ lɛ wá mɔ gbɔn é ɔ, miklɔbu lɛ wɛ dó azɔn baɖabaɖa enɛ mɛ à? Mɛɖé lɛ sixu kanbyɔ yeɖée ɖɔ, azɔn jɛn Mawu ka nɔ zán nugbǒ nugbǒ dó bló bɔ gbɛtɔ́ lɛ nɔ sè hwɛ e ye hu lɛ é sín wuvɛ̌ à jí? *\nLIN TAMƐ D’EJI: Enyi azɔn kpo wuvɛ̌ kpo wɛ Mawu nɔ zán dó dɔn tó nú mɛ na ɔ, etɛwu Jezu ka gbɔ azɔn nú mɛ ɖěɖee jɛ azɔn lɛ é lo? Enɛ na kɔn cí dó nǔjlɔjlɔwiwa Mawu tɔn wu à cé? (Matie 4:23, 24) Jezu na wà nǔ bo sɔ́ ta nǔwiwa Mawu tɔn lɛ gbeɖé ǎ. É ɖɔ: “Nǔ e nyɔ́ nukún tɔn mɛ ɔ wɛ un nɔ bló tɛgbɛ” bo nɔ “wà nǔ lee Tɔ́ ɔ zɔ́n mì gbɔn é.”—Jaan 8:29; 14:31.\nNǔ e Biblu ɖɔ é ɖò wɛn. Jehovah Mawu “nɔ wà nǔ agɔ gbeɖé ǎ.” (Sɛ́nflínmɛ 32:4, nwt) Ði kpɔ́ndéwú ɔ, Mawu na zɔ́n gbeɖé bonu jɔmɛhun ɖé na gbà, bɔ xomɛvɔnɔ kanweko mɔkpan e ɖ’emɛ lɛ é na kú, ɖó é jló na dɔn tó nú mɛ ɖokpo ɖ’emɛ wutu ǎ! Sɔgbe kpo nǔjlɔjlɔwiwa Mawu tɔn kpo ɔ, Ablaxamu e nyí mɛsɛntɔ́ Mawu tɔn gbejinɔtɔ́ ɖé é ɖɔ dó wǔ tɔn ɖɔ é kún na “sú mɛ ɖagbe kpo mɛ nyanya kpo sín kún dó ɖó kpɔ́” gbeɖé kpɔ́n ó. É na “wà nǔ gbɔn mɔ̌” ǎ wɛ é ɖɔ. (Bǐbɛ̌mɛ 18:23, 25) Biblu lɛ́vɔ ɖɔ ɖɔ “Mawu kún nɔ wà nǔ nyanya” ó; lé é kún nɔ “wà nǔ agɔ” ó.—Jɔbu 34:10-12.\nNǓ E BIBLU KPLƆ́N MǏ DÓ WUVƐ̌ MIMƆ WU É\nWuvɛ̌ e mǐ nɔ mɔ lɛ é nyí tódɔnnúmɛ Mawu tɔn ɖó hwɛ ɖé wu ǎ. Jezu ɖesunɔ kɔ́n sɛ̀ sín xó enɛ jí tawun hwenu e é kpo ahwanvu tɔn lɛ kpo mɔ nya e ko tɔ́n nukún sín hwenu e è jì é ɖé é. “Jezu sín ahwanvu lɛ kanbyɔ Jezu ɖɔ: ‘Mɛ̌si, mɛ̌ wɛ hu hwɛ bɔ è ka jì nya elɔ nukúntíntɔ́nnɔ tɔn mɔ̌? Éɖesu wɛ hu hwɛ à, abǐ mɛ e jì i lɛ ɖě wɛ hu hwɛ?’ Jezu ka yí gbè nú ye ɖɔ: ‘Éɖesunɔ ɔ hu hwɛ wu wɛ ǎ, mɛ e jì i lɛ ɖě ka hu hwɛ wu wɛ ǎ; é tɔ́n nukún, bonu Mawu na dó ɖè hlɔnhlɔn tɔn xlɛ́ dó wutu tɔn.’”—Jaan 9:1-3.\nKpo linlin masɔgbe e mɛ lɛ nɔ ɖó é kpo ɔ, nǔ ɖó na ko kpaca ahwanvu Jezu tɔn lɛ hwenu e é ɖɔ nú ye ɖɔ é kún nyí hwɛ ɖé wɛ nya ɔ ɖesunɔ, alǒ mɛjitɔ́ tɔn lɛ hu wɛ zɔ́n bɔ nǔ dó nyí mɔ̌ ó é. É nyí azɔn kɛɖɛ wɛ Jezu gbɔ nú nya nukúntíntɔ́nnɔ ɔ ǎ, loɔ, nǔ enɛ e é bló é zɔ́n bɔ é jla linlin agɔ e mɛ lɛ ɖó ɖɔ tódɔnnúmɛ Mawu tɔn wɛ wuvɛ̌ mimɔ lɛ nyí é ɖó. (Jaan 9:6, 7) Enyi mɛ ɖěɖee ɖò azɔn syɛnsyɛn jɛ wɛ ɖò égbé lɛ é tuùn ɖɔ é kún nyí Mawu wu wɛ wuvɛ̌ mimɔ lɛ nɔ sín ó ɔ, é sixu dó gbɔ nú ye.\nEnyi Mawu nɔ dɔn tó nú gbɛtɔ́ lɛ ɖó nǔnyanyawiwa yetɔn wutu wɛ ɔ, etɛwu Jezu ka gbɔ azɔn nú ye lo?\n“Nǔ nyanya sixu tɛ́n Mawu kpɔ́n ǎ; Mawu ɖesu ka nɔ tɛ́n mɛɖebǔ kpɔ́n ǎ.” (JAKI 1:13) Enɛ wu ɔ, è na sú “nǔ nyanya” ɖěɖee ko wà nǔ dó gbɛtɔ́ lɛ wu sín xwè kanweko mɔkpan ɖíe lɛ é sín kún dó zaanɖé, kaka jɛ azɔn, wuvɛ̌ mimɔ kpo kú kpo jí.\nJezu Klisu “gbɔ azɔn nú azinzɔnnɔ lɛ bǐ.” (MATIE 8:16) Azɔn e Mawu sín Vǐ gbɔ nú mɛ e wá gɔ̌n tɔn lɛ é bǐ é ɖè nǔ e Axɔsuɖuto Mawu tɔn na wá wà gbɔn gbɛ́ ɔ bǐ mɛ é xlɛ́.\n“[Mawu] na súnsún ɖasin bǐ sín nukún yetɔn mɛ; kú sɔ́ na tíìn ǎ, aluwɛ sɔ́ na tíìn ǎ, alěnina sɔ́ na tíìn ǎ, wuvɛ̌ mimɔ sɔ́ na tíìn ǎ; nǔ xóxó lɛ ko bú.”—NǓÐEXLƐ́MƐ 21:3-5.\nEtɛwu gbɛtɔ́ lɛ ka ɖò wuvɛ̌ mɔ wɛ bo lɛ́ ɖò ya jì wɛ sɔmɔ̌ lo? Gbɛtɔ́ lɛ ko ɖò tamɛ lin dó nùkanbyɔ enɛ lɛ jí wɛ sín xwè kanweko mɔkpan ɖíe. Enyi é ma nyí Mawu wɛ mǐ na dóhwɛ ǎ ɔ, mɛ̌ wu é ka sín lo? È na na xósin nú nùkanbyɔ enɛ lɛ ɖò xota e bɔ d’ewu é mɛ.\n^ akpá. 4 Mawu dɔn tó nú gbɛtɔ́ lɛ ɖó hwɛhuhu tawun tawun ɖé lɛ wu ɖò hwexónu có, Biblu ka ɖexlɛ́ ɖɔ Jehovah ɖò nǔ mɔhun lɛ zán wɛ dìn ɖi azɔn alǒ awě lɛ dó ɖò tó dɔn nú gbɛtɔ́ lɛ wɛ ɖó hwɛ yetɔn lɛ wutu ǎ.\nBiblu ɖè hwɛjijɔ ɖěɖee wu gbɛtɔ́ lɛ ɖò ya jì wɛ é taji atɔn xlɛ́.


Flín Asì Lɔti Tɔn ɔ kpo Jɛgǒ ɔ Kpo | Yɔkpɔvu lɛ Sín Nùkplɔnmɛ Biblu Tɔn Lɛ\nFlín Asì Lɔti Tɔn\nLɔti nɔ nɔ fí ɖokpo ɔ xá Ablaxamu e nyí ataví tɔn é ɖò Kanáa yikúngban jí. Ablaxamu kpo Lɔti kpo sín kanlin lɛ wá sukpɔ́ kaka bɔ ayikúngban ɔ sɔ́ kpé ye bǐ ǎ. Ablaxamu ɖɔ nú Lɔti ɖɔ: ‘Mǐ sɔ́ sixu nɔ kpɔ́ ɖò fí ɖokpo ɔ ǎ. Kɛnklɛn sɔ́ akpá e xwé jló we bɔ a na yì é, bonu nyɛ na yì wegɔ ɔ xwé.’ Enɛ xlɛ́ ɖɔ Ablaxamu kún nyí cejɛnnabinɔ ó, kabǐ?\nLɔti mɔ akpáxwé ayikúngban ɔ tɔn ɖɛkpɛɖɛkpɛ ɖé ɖò malin-malin dó toxo e nɔ nyí Sodɔmu é. Sìn kpo gbehan mú kpo ɖò finɛ bo sukpɔ́. Enɛ wu ɔ, é sɔ́ fí enɛ, bɔ é kpo xwédo tɔn kpo jɛ finɛ.\nMɛ e ɖò Sodɔmu lɛ é kpo mɛ ɖěɖee ɖò Gomɔ́ɔ e nyí toxo ɖé bo yá dó è lɛ é kpo mɛ é nyí mɛ nyanya tawun. Ye nyla sɔmɔ̌ bɔ Jehovah ɖɔ ɖɔ emi na sú kún dó nú toxo enɛ lɛ. Amɔ̌, Mawu jló na hwlɛn Lɔti kpo xwédo tɔn kpo, enɛ wu ɔ, é sɛ́ wɛnsagun wè dó ɖɔ ye ni yì gb’akpá nú ye ɖɔ: ‘Mi yawu tɔ́n sín toxo elɔ mɛ! Jehovah jló na sú kún tɔn dó.’\nLɔti ka tɔ́n sín finɛ tlolo ǎ. É kpó ɖò lɛjɛlɛjɛ dán wɛ. Enɛ wu ɔ, wɛnsagun lɛ hɛn Lɔti, asì tɔn kpo vǐ nyɔnu tɔn wè lɛ kpo sín alɔ bo dɔn ye sín toxo ɔ mɛ bo ɖɔ nú ye ɖɔ: ‘Mi yawu! Mi hɔn dó gbɛ̀ mitɔn jí, mi ma ka kpɔ́n gudo ó. Enyi mi kpɔ́n gudo ɔ, mi na kú!’\nEe ye wá toxo e è nɔ ylɔ ɖɔ Sowáa é mɛ é ɔ, Jehovah bló bɔ myɔ kpo hwemí kpo ja kɔn nyì Sodɔmu kpo Gomɔ́ɔ kpo jí. Toxo wè enɛ lɛ bǐ wɛ è sú kún dó na mlɛ́mlɛ́. Ee Lɔti sín asì tlitó nú Jehovah bo kpɔ́n gudo é ɔ, é huzu jɛgǒ dó te! Amɔ̌, è hwlɛn Lɔti kpo vǐ nyɔnu tɔn lɛ kpo ɖó ye setónú nú Jehovah wutu. É ɖó na ko vɛ́ nú ye tawun ɖɔ Lɔti sín asì tlitó nú Jehovah. Amɔ̌, é víví nú ye ɖɔ ye ɖótó alixlɛ́mɛ Jehovah tɔn lɛ.\n“Mi flín Lɔti sín asì ɔ.”—Luki 17:32\nNùkanbyɔ lɛ: Etɛwu Jehovah ka sú kún dó nú Sodɔmu kpo Gomɔ́ɔ kpo? Etɛwu Lɔti sín asì ka huzu jɛgǒ dó te?\nBǐbɛ̌mɛ 13:1-13; 19:1-26; Luki 17:28, 29, 32; 2 Piyɛ́ɛ 2:6-9


Etɛ Biblu ka Ðɔ Dó Wǎn Yí nú Hwiɖée Jí?—Tinmɛ “Yǐ Wǎn nú Hwiɖée” Tɔn\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Abkhaze Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Bachkir Baoulé Batak (Toba) Bichlamar Bulgarie-Gbè Catalogne-Gbè Cebuano Chavacano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Chitumbuka Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Créole Seychelles Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Ga Galles-Gbè Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hmong (White) Hongrie-Gbè Iban Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Kazakh Kikaonde Kikuyu Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kiribati-Gbè Kirundi Kisonge Kwanyama Kyangonde Lingala Lituanie-Gbè Luganda Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mambwé-Lungu Mongolie-Gbè Mooré Myanmar-Gbè Ndau Ndébélé (Zimbabwe) Népali Norvège-Gbè Nzema Ossétie-Gbè Ouzbékistan-Gbè Ouzbékistan-Gbè (Romain) Pangasinan Papiamento (Curaçao Tɔn) Pays-Bas-Gbè Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Quechua (Ayacucho Tɔn) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sango Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (South Africa) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Suède-Gbè Sunda Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tokunɔgbe Russie Tɔn Tsonga Tswana Turquie-Gbè Twi Tzotzil Ukraine-Gbè Urhobo Uruund Valencian Venda Vietnam-Gbè Xhosa Zoulou Îles Féroé-Gbè\nEtɛ Biblu ka Ðɔ Dó Wǎn Yí nú Hwiɖée Jí?\nBiblu xlɛ́ ɖɔ é sɔgbe, bo tlɛ lɛ́ ɖò dandan ɖɔ a ni yí wǎn nú hwiɖée ɖó bǎ e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé mɛ. Wanyiyi mɔhun nɔ byɔ ɖɔ a ni nɔ kpé nukún dó hwiɖée wu, ɖó sísí nú hwiɖée, bo nɔ mɔ ɖɔ emi xɔ akwɛ. (Matie 10:31) Biblu sɔ́ cejɛnnabi sù ǎ, é nyɔ́ wà ɔ, é sɔ́ wǎn yí nú mɛɖée ɖó tɛn e jɛxa ɛ é mɛ.\nMɛ̌ ɖětɛ lɛ mǐ ka ɖó na yí wǎn na jɛ nukɔn?\nWǎn yí nú Mawu wɛ ɖó na jɛ nukɔn ɖò ayi mǐtɔn mɛ. Biblu kplɔ́n mɛ ɖɔ sɛ́n e hugǎn sɛ́n lɛ bǐ é wɛ nyí: “A na yí wǎn nú Aklunɔ Mawu towe kpodo ayi towe bǐ kpo.”—Maki 12:28-30; Sɛ́nflínmɛ 6:5.\nSɛ́n wegɔ e hugǎn bǐ é wɛ nyí: “A na yí wǎn nú nɔzo towe hwiɖesunɔ ɖɔhun.”—Maki 12:31; Levíi ví lɛ 19:18.\nBiblu ɖɔ tlɔlɔ ɖɔ a ni yí wǎn nú hwiɖée ǎ có, gbeɖiɖe e ɖɔ ɖɔ a ni “yí wǎn nú nɔzo towe hwiɖesunɔ ɖɔhun” é xlɛ́ ɖɔ wǎn yí nú mɛɖesunɔ kpo sísí ɖiɖó nú mɛɖesunɔ kpo ɖó bǎ e ɖò jlɛ̌ jí é ɖé mɛ sɔgbe, bo nɔ lɛ́ hɛn lè wá.\nMɛ̌ ɖětɛ lɛ Jezu ka yí wǎn na jɛ nukɔn?\nJezu ɖè lee è na yí wǎn nú Mawu, yí wǎn nú nɔzo mɛtɔn, bo lɛ́ yí wǎn nú mɛɖée gbɔn é xlɛ́, lobo kplɔ́n ahwanvu tɔn lɛ ɖɔ ye ni xwedó kpɔ́ndéwú emitɔn.—Jaan 13:34, 35.\nÉ yí wǎn nú Jehovah Mawu jɛ nukɔn, lobo zé éɖée bǐ jó bo wà jlǒ Tɔn. É ɖɔ: “Nú gbɛtɔ́ lɛ na dó tuùn ɖɔ un yí wǎn nú Tɔ́ ɔ, un na wà nǔ lee Tɔ́ ɔ zɔ́n mì gbɔn é.”—Jaan 14:31.\nJezu yí wǎn nú nɔzo tɔn lɛ, é ɖè enɛ xlɛ́ gbɔn nukúnkpikpe dó hudo mɛ ɖevo lɛ tɔn wu, kaka bo tlɛ zé gbɛ̀ tɔn jó dó ta yetɔn mɛ gblamɛ.—Matie 20:28.\nÉ yí wǎn nú éɖée ɖó jlɛ̌ jí gbɔn hwenu zinzan dó gbɔjɛ, ɖu nǔ, bo nɔ kpɔ́ xá ahwanvu tɔn lɛ kpo mɛ e sixu wá nyí ahwanvu tɔn lɛ é kpo gblamɛ.—Maki 6:31, 32; Luki 5:29; Jaan 2:1, 2; 12:2.\nWǎn yí nú mɛ ɖevo lɛ jɛ nukɔn nú hwiɖée na ɖè awǎjijɛ alǒ sísí mɛɖesunɔ tɔn towe kpò wɛ à?\nEǒ, ɖó Mawu dá mǐ ɖò akpajlɛ tɔn mɛ, bɔ jijɔ éyɛtɔn taji ɔ wɛ ka nyí wanyiyi e ma ɖó cejɛnnabi ǎ é. (Bǐbɛ̌mɛ 1:27; 1 Jaan 4:8) Tinmɛ enɛ tɔn wɛ nyí ɖɔ è bló mǐ bɔ mǐ sixu yí wǎn nú mɛ ɖevo lɛ. É nyla ɖɔ mǐ ni yí wǎn nú mǐɖesunɔ ǎ, amɔ̌, enyi mǐ yí wǎn nú Mawu hugǎn nǔ bǐ, lobo sɔ́ ayi ɖó nǔɖagbewiwa nú mɛ ɖevo lɛ jí ɔ, mǐ nɔ ɖó awǎjijɛ hugǎn. Lee Biblu ɖɔ gbɔn é ɔ, “nùnamɛ nɔ dó xomɛhunhun nú mɛ hú nǔyiɖòmɛsí.”—Mɛsɛ́dó 20:35.\nÉgbé ɔ, mɛ gègě nɔ ɖɔ ɖɔ nǔ e na wà ɖagbe nú mɛɖesunɔ lɛ é gbé nyinya wɛ nɔ hɛn awǎjijɛ wá nú mɛ. Ye nɔ lin ɖɔ, “yǐ wǎn nú hwiɖée” ko jɛ “yǐ wǎn nú nɔzo” tɛnmɛ. É ɖò mɔ̌ có, nǔ e ko jɛ hwe mǐtɔn lɛ é dó zǒgbe jí ɖɔ mɛ ɖěɖee nɔ xwedó wěɖexámɛ Biblu tɔn elɔ lɛ é nɔ ɖó lanmɛ syɛn hunsin ɖagbe: “Mɛɖebǔ ni ma nɔ ba ɖagbe éɖesunɔ tɔn ó; loɔ, ni nɔ ba ɖagbe mɛ ɖevo lɛ tɔn.”—1 Kɔlɛntinu lɛ 10:24.\nBiblu Nǔkanbyɔ Biblu Tɔn lɛ Sín Xósin\nÐu Vivǐ Lè E Nùnamɛ Nɔ Hɛn Wá lɛ É Tɔn\nNùnamɛ nɔ wà ɖagbe nú hwi kpo mɛ ɖevo lɛ kpo. É nɔ hun ali nú nǔwaɖókpɔ́ kpo xɔ́ntɔn zunzun kpo. Nɛ̌ a ka sixu nyí mɛ e nɔ na nǔ mɛ kpodo xomɛhunhun kpo é ɖé gbɔn?


Levíi ví 20 - Lévitique 20\né ní ɖɔ nú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ ɖɔ: “Nú Izlayɛ́li ví abǐ jǒnɔ e ɖo Izlayɛ́li lɛ́ɛ ɖě sɔ́ vǐ tɔn lɛ́ɛ ɖě dó sá vɔ̌ nú vodún Mɔlɛ́ki ɔ́, è nǎ ɖó kúhwɛ n'i; togun ɔ́ ná nyi hwǎn dó hu i.\nNyɛ ɖésú ná húzú kpan nukɔn ɛ; un ná ɖe e sín Izlayɛ́li togun ɔ́ mɛ, ɖó é ná vǐ tɔn lɛ́ɛ ɖě vodún Mɔlɛ́ki. Nǔ énɛ́ ɔ́ hɛn goxɔ ce blí, bó zé nyǐkɔ ce xo kɔ́.\nNú Izlayɛ́li ví lɛ́ɛ myɔ́ nukún dó nǔ énɛ́ lɛ́ɛ, bó má hu mɛ ɔ́ ǎ ɔ́,\nnyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ́ ɖésú ná sí te dó mɛ ɔ́ jí, bó ná sí te dó xwédo tɔn jí. Un ná ɖe e sín Izlayɛ́li togun ɔ́ mɛ; un ná ɖe mɛ e kpó é kpó nɔ́ sɛn vodún Mɔlɛ́ki lɛ́ɛ bǐ sín Izlayɛ́li togun ɔ́ mɛ.\n“Nú mɛɖé nɔ́ kan bo, abǐ nɔ́ kan nǔ ɔ́, nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ́, un ná húzú kpan nukɔn mɛ ɔ́; un ná ɖe e sín Izlayɛ́li togun ɔ́ mɛ; ɖó mɛ e nɔ wa nǔ gbɔn mɔ̌ ɔ́, ɖo gbejí nú mì ǎ.\n“Mi sɔ́ miɖée ɖó vo bó ná nyí ce, ɖó Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn wɛ un nyí.”\n“Mi kpé nukún dó sɛ́n ce lɛ́ɛ wú bó nyi ganjí. Nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ e sɔ́ mi ɖó vo, bɔ mi ná nyí togun ce é.\n“Nú mɛɖé dó nu tɔ́ tɔn abǐ nɔ tɔn ɔ́, è ɖǒ ná hu i dandan. É ɖésúnɔ wɛ kú tɔn kan, ɖó é dó nu mɛjitɔ́ tɔn lɛ́ɛ.\n“Nú súnnu ɖé ba mɛsi ɔ́, nú súnnu ɖé ba nɔzo tɔn sín asi mɔ̌ ɔ́, è nǎ hu súnnu e ba mɛsi ɔ́ kpódó nyɔ̌nu e dó afɔ gbě ɔ́ kpó dandan.\n“Nú súnnu ɖé ba tɔ́ tɔn sín asi ɔ́, wi wɛ é kɔ́n nú tɔ́ tɔn. È ɖǒ ná hu súnnu ɔ́ kpó nyɔ̌nu ɔ́ kpó dandan. Yě ɖésúnɔ kɔ wɛ kú yětɔn ná nɔ.\n“Nú súnnu ɖé ba vǐ tɔn sín asi ɔ́, è nǎ hu súnnu ɔ́ kpódó nyɔ̌nu ɔ́ kpó dandan, ɖó hɛ̌nnú wɛ yě wa. Yě ɖésúnɔ kɔ wɛ kú yětɔn ná nɔ.\n“Nú súnnu súnnu ɖó xó xá yěɖée ɔ́, su wɛ yě ɖu. È nǎ hu yě mɛ we lɛ́ɛ dandan. Yě nyí súnnu kpó nyɔ̌nu kpó ǎ. Yě ɖésúnɔ kɔ wɛ kú yětɔn ná nɔ.\n“Nú súnnu ɖé da vǐ kpódó nɔ kpó ɔ́, hɛ̌nnú wɛ yě wa; è ɖǒ ná dó súnnu ɔ́ kpó nyɔ̌nu we lɛ́ɛ bǐ kpó zo gbɛɖe gbɛɖe, bónú walɔ énɛ́ ɖě má sɔ́ tíin ɖo tɛ́ntin mitɔn ó.\n“Nú súnnu ɖé ɖó xó xá kanlin ɔ́, è ɖǒ ná hu i dandan, bó ná hu kanlin ɔ́ lɔmɔ̌ dandan.\n“Nú nyɔ̌nu ɖé jó éɖée nú kanlin bɔ é ɖó xó xá ɛ ɔ́, è nǎ hu nyɔ̌nu ɔ́ kpódó kanlin ɔ́ kpó. È ɖǒ ná hu yě dandan; yě ɖésúnɔ kɔ wɛ kú yětɔn ná nɔ.\n“Nú súnnu ɖé da tɔ́ ví, abǐ nɔ tɔn ví, bó ɖó xó xá ɛ ɔ́, wunhínhɔ́nnú wɛ yě wa. È nǎ ɖe yě sín togun ɔ́ mɛ, ɖo mɛ bǐ nukún mɛ; xó wɛ é ɖó xá nɔví tɔn, hwɛ tɔn ná nɔ kɔ n'i.\n“Nú súnnu ɖé ɖó xó xá nyɔ̌nu e jɛ glegbe ɔ́, è nǎ ɖe yě mɛ we lɛ́ɛ bǐ tɔ́n sín Izlayɛ́li togun ɔ́ mɛ; ɖó yě ɖó gbe kpɔ́, bó mɔ fí e hun nɔ tɔ́n sín é.\n“Mi ɖó ná ɖó xó xá daányɔ̌nu mitɔn ǎ, mi ka ɖó ná ɖó xó xá nafí abǐ nagán mitɔn ǎ. Nú súnnu ɖé ɖó xó xá hɛ̌nnumɔ tɔn e sɛkpɔ́ ɛ mɔ̌ ɔ́, hwɛ yě mɛ we lɛ́ɛ tɔn ná nɔ kɔ nú yě.\n“Nú súnnu ɖé ɖó xó xá atagán tɔn, ataví tɔn, abǐ nylɔ tɔn sín asi ɔ́, wi wɛ é kɔ́n nú mɛ e sín asi é ɖó xó xá é; hwɛ súnnu ɔ́ tɔn kpó nyɔ̌nu ɔ́ tɔn kpó ná nɔ kɔ nú yě, bɔ yě ná kú ma ɖó vǐ.\n“Nú súnnu ɖé yí nɔví tɔn sín asi ɔ́, winnyánú wɛ yě mɛ we lɛ́ɛ wa; yě ná ɖó vǐ ǎ, ɖó súnnu ɔ́ kɔ́n nɔví tɔn sín wi.\n“Mi kpé nukún dó sɛ́n ce lɛ́ɛ wú bó nyi ganjí, bó kpé nukún dó nǔ e un zɔ́n lɛ́ɛ wú, bó bló gbɔn jí, bónú to e mɛ ná kplá mi yi wɛ un ɖe ɔ́ má wá slú mi sín kɔ ó.\nMi ma xwedó togun e nya sín to lɛ́ɛ mɛ gbé wɛ un ja lɛ́ɛ sín walɔ lɛ́ɛ ó. Nǔ énɛ́ e yě wa nyi do ɔ́ wú wɛ un gbɛ́ wǎn nú yě.\nBó ɖɔ nú yě ɖɔ: ‘Mitɔn wɛ ayǐkúngban yětɔn ná nyí; to énɛ́ e mɛ anɔ̌sin kpódó wǐin kpó gɔ́ ɔ́, nyɛ wɛ ná mi.’ Nyɛ wɛ nyí Mawu Mavɔmavɔ, Mawu mitɔn e ɖe mi ɖó vo nú togun ɖě lɛ́ɛ é.\nÉnɛ́ ɔ́ wú wɛ mi ɖó ná tunwun kanlin e vɛ́ mi lɛ́ɛ kpódó éé má vɛ́ mi ǎ lɛ́ɛ kpó; mi ɖó ná tunwun xɛ e vɛ́ mi lɛ́ɛ, kpódó éé má vɛ́ mi ǎ lɛ́ɛ kpó; mi ɖó ná ɖ'alɔ kanlin énɛ́ lɛ́ɛ, xɛ énɛ́ lɛ́ɛ, abǐ nǔvínúví énɛ́ lɛ́ɛ e vɛ́ mi lɛ́ɛ wú, bó dó hɛn miɖée blí ǎ. Un ɖe ɖě ɖó vo nú ɖě bónú mi ná tunwun éé vɛ́ mi lɛ́ɛ.\n“Mi nyí nyɛ ɖokpónɔ géé tɔn, bó ná nyí mɛ mímɛ́, ɖó nyɛ Mawu Mavɔmavɔ ɔ́, mǐmɛ́ wɛ un nyí. Un ɖe mi ɖó vo nú akɔta ɖě lɛ́ɛ, bónú mi ná nyí ce.\n“Nú súnnu ɖé, abǐ nyɔ̌nu ɖé, nɔ́ kan bo, bó nɔ́ kan nǔ byɔ́ mɛkúkú lɛ́ɛ nú mɛ ɔ́, è ɖǒ ná hu yě; hwǎn wɛ è nǎ nyi dó hu yě ná. Yě ɖésúnɔ kɔ wɛ kú yětɔn ná nɔ.”


Nɛ̌ Un ka Nɔ Sɔnǔ Gbɔn? | Nǔ E Mɛ Winnyawinnya lɛ Nɔ Kanbyɔ lɛ É\nGBÈ E MƐ A SIXU XÀ DÓ É Afrikaans Albanie-Gbè Amharique-Gbè Arabe-Gbè Arabe-Gbè (Liban Tɔn) Arménie-Gbè Ayɔgbe Azerbaïjan-Gbè Azerbaïjan-Gbè (Cyrillique) Batak (Toba) Bichlamar Bulgarie-Gbè Cebuano Chichewa Chine-Gbè (Cantonais) Chine-Gbè (Dòdó Ɔ) Chine-Gbè (Ee Bɔkun É) Chinese Cantonese (Simplified) Chitonga Chitonga (Malawi Tɔn) Cibemba Corée-Gbè Créole Haïti Tɔn Croatie-Gbè Danemark-Gbè Dangme Eblegbe Espagne-Gbè Estonie-Gbè Fidji-Gbè Finlande-Gbè Flansegbe Fɔngbe Géorgie-Gbè Glɛkigbe Glɛnsigbe Gungbe Haoussa Hiligaynon Hindi Hongrie-Gbè Iban Ibo Iloko Indonésie-Gbè Islande-Gbè Isoko Italie-Gbè Janmagbe Japon-Gbè Javan-Gbè Kazakh Kazakh (Arabe) Kinyarwanda Kirghistan-Gbè Kirundi Kwanyama Lingala Lituanie-Gbè Luo Madagascar-Gbè Malay Malayalam Malte-Gbè Mapudungun Myanmar-Gbè Norvège-Gbè Oromo-Gbè Ourdou Pays-Bas-Gbè Penjabi Penjabi (Nastaliq) Persan Pologne-Gbè Portugal-Gbè Portugal-Gbè (Portugal) Roumanie-Gbè Russie-Gbè Sepedi Serbie-Gbè Serbie-Gbè (Romain) Sesotho (Lesotho) Shona Sinhala Slovaquie-Gbè Slovénie-Gbè Sranan tongo Suède-Gbè Swahili-Gbè Tagalog Tatar Tchèque-Gbè Tetun Dili Télougou Thaï Tigrinya Tiv Tokunɔgbe Brésil Tɔn Tokunɔgbe Chili Tɔn Tokunɔgbe Pologne Tɔn Tokunɔgbe Russie Tɔn Tsonga Tswana Turquie-Gbè Ukraine-Gbè Urhobo Vegbe Vietnam-Gbè Xhosa Zoulou\nEtɛwu a ka ɖó na sɔ́ ayi ɖó nǔ e a nɔ dó lɛ é jí? Ðó nǔ e a nɔ dó lɛ é nɔ ɖɔ xó. Xó alɔkpa tɛ ɖɔ wɛ nǔ e a nɔ dó lɛ é ka ɖè?\nFɛ́ca atɔn kpo lee è na nyì alɔ nú ye gbɔn é kpo\nFɛ́ca #1: Televiziɔn nɔ xlɛ́ lee è ɖó na nɔ sɔnǔ gbɔn é mɛ.\nTheresa e nyí mɛ winnyawinnya ɖé é ɖɔ: “Hweɖelɛnu ɔ, nǔ e ɖò zo jí é ɖé nɔ dɔn mì, ɖó un mɔ bɔ è jla ajɔ̌ tɔn azɔn mɔkpan wutu. Enyi nǔ alɔkpa e mɛ lɛ nɔ dó é ɖé cí ayi towe mɛ ɔ, é sixu vɛwǔ ɖɔ a ni gɔn nǔ wà ye ɖɔhun.”\nÐyɔvǐ lɛ kɛɖɛ wɛ ajɔ̌jlajla lɛ nɔ dɔn ǎ. Wema The Everything Guide to Raising Adolescent Boys ɖɔ: “Nǔzinzan e ɖò zo jí lɛ é nɔ dɔn sunnu lɛ lɔmɔ̌. Ye tlɛ nɔ kpò ɖò vǔ tawun có, ajɔ̌jlatɔ́ lɛ nɔ ko jɛ ye dɔn jí.”\nGbeta ɖagbe ɖé: Biblu ɖɔ: “Gbɛtɔ́ e ayivɔ vún ɔ nɔ ɖi nǔ nú nǔ e è ɖɔ n’i lɛ bǐ; mɛ e ayi tɔn ka ɖò te ɔ nɔ lin tamɛ cobo nɔ wà nǔ.” (Nùnywɛxó 14:15) Sɔgbe xá nugbodòdó enɛ ɔ, kplɔ́n bo nɔ gbéjé ajɔ̌jlajla e nɔ dín lɛ é kpɔ́n ganji. Ði kpɔ́ndéwú ɔ, enyi a mɔ bɔ è jla nǔzinzan ɖé bɔ é fyɔ́n mɛ dín, mɔ nukúnnú, alǒ ɖè mɛ̌ xlɛ́ hǔn, kanbyɔ hwiɖée ɖɔ:\n‘Enyi un jɛ nǔ sɔ́ jí gbɔn mɔ̌ ɔ, mɛ̌ wɛ ka na ɖu lè tɔn?’\n‘Gbɛzán alɔkpa tɛ è ka na mɔ ɖɔ un nɔ zán?’\n‘Gbɛzán enɛ ka sɔgbe xá mì, bo lɛ́ sɔgbe xá nǔ e un ɖi nǔ na lɛ é tawun à?’\nWěɖexámɛ dó nǔsisɔ wu: Sɔ́ aklunɔzán gbla ɖokpo ɖó te, bo kpɔ́n nǔzinzan ɖěɖee sín ajɔ̌ è nɔ jla ɖò kpaà mɛ lɛ é kpo ee nɔ dín ɖò televiziɔn jí lɛ é kpo ganji. Gbɛzinzan alɔkpa tɛ ye ka nɔ sɔ́ ɖó ajo? Ye ka hɛn wɛn alɔkpa ɖé nu b’ɛ na zɔ́n bɔ a na mɔ ɖɔ é byɔ ɖɔ emi ni nɔ sɔnǔ gbɔn alɔkpa ɖě wɛ à? Mɛ winnyawinnya e nɔ nyí Karen é ɖɔ: “È nɔ gbidi kɔ nú mɛ tawun ɖɔ è ni sɔnǔ bo b’acɔ́ bonu nǔ vɔ ɖ’ewu, lobo xlɛ́ ‘agbaza mɛtɔn e nyɔ́ kpɔ́n bɔ nǔ vɔ ɖ’ewu é.’ Ajɔ̌jlatɔ́ ɖěɖee tuùn enɛ lɛ é nɔ yawu dɔn mɛ winnyawinnya lɛ tawun.”\nFɛ́ca #2: Nɔ sɔnǔ mɛ bǐ ɖɔhun bo na cí ye ɖɔhun.\nMɛ winnyawinnya e nɔ nyí Manuel é ɖɔ: “Enyi nǔzinzan ɖé ɖò zo jí ɔ, mɛ bǐ nɔ jló na dó. Enyi hwɛ ma dó ǎ ɔ, ye na mɔ xó ɖɔ dó wǔ we.” Mɛ winnyawinnya e nɔ nyí Anna é yí gbè nú xó enɛ bo ɖɔ: “É nyí è ni dó nǔ e ɖò zo jí é sín xó wɛ ǎ, è ni wà nǔ mɛ lɛ bǐ ɖɔhun wɛ nyí xó ɔ.”\nGbeta ɖagbe ɖé: Biblu ɖɔ: “Mi ma nɔ wà nǔ lee gbɛ̀ ɔ nɔ wà gbɔn é ó.” (Hlɔmanu lɛ 12:2) Sɔgbe xá wěɖexámɛ enɛ ɔ, kpɔ́n nǔ e mɛ nǔzinzan towe lɛ ɖè é bo kanbyɔ hwiɖée ɖɔ:\n‘Nǔ taji tɛ lɛ ka nɔ sísɛ́ mì bɔ un nɔ cyan nǔzinzan ce lɛ?’\n‘Nǔzinzan e azɔ̌xwé nukúnɖeji lɛ bló é didó ka nɔ ɖò taji nú mì wɛ à?’\n‘Un ka nɔ tɛ́n kpɔ́n bo na sɔ́ nǔzinzan ce lɛ dó hu jì nú mɛ ɖevo lɛ wɛ à?’\nWěɖexámɛ dó nǔsisɔ wu: Ma nɔ kpɔ́n nǔ e ɖò zo jí (bɔ mɛ lɛ nɔ yí gbè na lɛ é) alǒ nǔ e ko cá (bɔ mɛ lɛ ma sɔ́ nɔ kpɔ́n jɛ tɔn jí ǎ lɛ é) kpowun ó, loɔ, nɔ ɖeji dó hwiɖée wu ganji, bonu linlin mɛ ɖevo lɛ tɔn ni ma wà nǔ dó wǔ towe ó. Enyi a nɔ vo ɖò hwiɖée mɛ ganji ɔ, a sɔ́ na nɔ ba ɖɔ emi na nɔ wà nǔ mɛ ɖevo lɛ ɖɔhun ǎ.\nFɛ́ca #3: Enyi nǔsisɔ ɔ ɖè mɛ̌ xlɛ́ ganji ɔ, é nɔ nyɔ́ tawun.\nÐyɔvǐ e nyí Jennifer é yí gbè ɖɔ: “È na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, é nɔ wá sù hweɖelɛnu bɔ nǔzinzan e na ylɔ axi lɛ é didó nɔ jló mɛ, ɖi nǔzinzan e hwegli tawun é, ee fyɔ́n mɛ dingan é, alǒ ee ma kpé mɛ ganji ǎ é.”\nGbeta ɖagbe ɖé: Biblu ɖɔ: “Mi ma nú acɔ́ɖónú wěxo tɔn lɛ . . . wɛ mi na nɔ dó ba acɔ́ na ó. Loɔ, acɔ́ xomɛ tɔn wɛ mi na nɔ ba.” (1 Piyɛ́ɛ 3:3, 4) Sɔgbe xá wěɖexámɛ enɛ ɔ, lin tamɛ dó nǔ e na dɔn mɛ hugǎn é jí: ɖɛkpɛ wěxo tɔn, alǒ ɖɛkpɛ xomɛ tɔn.\nWěɖexámɛ dó nǔsisɔ wu: Acɔ́ e na jɛ we hugǎn é wɛ nyí jlɛjininɔ. Nugbǒ wɛ ɖɔ mɛ sukpɔ́ ɖó jijɔ enɛ égbé ǎ. Amɔ̌, lin tamɛ dó nǔ elɔ jí:\nA ka ko ɖɔ xó xá mɛɖé, bɔ éyɛ ɖesu kɛɖɛ wu ɖɔ xó dó wɛ jɛn é ɖè kpowun kpɔ́n à? Nǔ e nyla é wɛ nyí ɖɔ bɔya mɛ ɔ tlɛ ɖ’ayi wu ɖɔ emi ko ɖ’afɔ ɖɛ̌ jí nú we bǐ mlɛ́mlɛ́ à!\nXóɖɔɖókpɔ́ ɖé ɖɔhun ɔ, nǔzinzan towe sixu dɔn ayi wá hwiɖesunɔ kɛɖɛ jí, bo na vɛ́ kpɔ́n nú mɛ e lɛlɛ̌ dó we lɛ é\nEnyi a ma sɔnǔ ɖó jlɛ̌ jí ǎ ɔ, a na cí mɛ enɛ ɔ ɖɔhun. Nǔsisɔ towe na ɖò ɖiɖɔ wɛ ɖɔ ‘mi kpɔ́n mì,’ bɔ enɛ sixu zɔ́n bɔ a na vo ɖò hwiɖée mɛ ǎ, alǒ, a na nɔ mɔ hwiɖée, alǒ wè lɛ bǐ. É sixu lɛ́ zɔ́n bɔ è na sɔ́ nukún alɔkpa lɛ bǐ dó kpɔ́n we.\nMa jla nǔ e a ma ɖò sisa wɛ ǎ é ó, loɔ, tɛ́n kpɔ́n bo nɔ jlɛ̌ jí. Ðyɔvǐ e nɔ nyí Monica é ɖɔ: “Jlɛjininɔ wɛ nyí ɖɔ a ɖó na sɔnǔ gǎn’máa towe ɖɔhun ǎ. Nǔ ɔ kpowun wɛ nyí ɖɔ a ni ɖó sísí nú hwiɖesu kpo mɛ ɖevo e lɛlɛ̌ dó we lɛ é kpo.”\nNǓ E GBƐ̌ TOWE LƐ NƆ ÐƆ É\n“Un xɔ jipu e hugǎn mì kpɛɖé lɛ é, é ka nyí ɖó un kló wutu wɛ ǎ, loɔ, un jló na kudeji ɖɔ nǔzinzan ce lɛ kún fyɔ́n mì ó wutu wɛ. Mi tuùn à? Mɛ lɛ kanbyɔ mì ɖɔ nyì ɖekpo wɛ à jí! Nǔsisɔ ɖó jlɛ̌ jí nɔ zɔ́n bɔ è nɔ nyɔ́ kpɔ́n hugǎn.”—Breanna.\n“Nú na ɖɔ xó jɔ xó ɔ, un nɔ vo ɖò nǔzinzan e ɖò jlɛ̌ jí é mɛ hugǎn. É ka nyí é sɔgbe xá mì wutu wɛ ǎ, loɔ, un nɔ vo bo nɔ tuùn ɖɔ un sixu yì fí ɖebǔ, un sixu ɖɔ nú mɛ bǐ ɖɔ Klisanwun ɖé wɛ nú mì, bɔ ado ka na hu mì ɖó nǔ e un dó lɛ é sɔgbe xá nǔ e un ɖi nǔ na lɛ é ǎ wutu ǎ.”—Keren.\nSɛ́dó Mɛɖé Sɛ́dó Mɛɖé Nɛ̌ Un ka Nɔ Sɔnǔ Gbɔn?\nijwyp xota 48