Paweł Czarnecki GŁÓWNE PROBLEMY EDUKACJI I\nROCZNIK NAUKOWY WYDZIAŁU ZARZĄDZANIA W CIECHANOWIE 1-4 (VI) 2012\nGŁÓWNE PROBLEMY EDUKACJI\nI KSZTAŁCENIA PRACOWNIKÓW SOCJALNYCH\n[słowa kluczowe: edukacja, praca socjalna, Deklaracja Bolońska]\nKształcenie pracowników socjalnych zmierza do wyposażenia osób pragnących podjąć pracę w tym zawodzie w określony zestaw kompetencji, tak aby z\njednej strony możliwe było rozwiązywanie problemów społecznych zgodnie z polityką społeczną realizowaną przez państwo, a z drugiej by absolwenci wchodzący na rynek pracy byli na tym rynku konkurencyjni. Kwestia rodzaju i zakresu\nwiedzy i umiejętności, które w toku kształcenia powinni przyswoić sobie studenci\nkierunku „praca socjalna” wiąże się z dyskusją na temat istoty i funkcji pracy\nsocjalnej w nowoczesnym społeczeństwie. W przypadku pracy socjalnej problem\nten komplikuje się dodatkowo ze względu na wspomnianą dwuwymiarowość tej\ndziedziny jako dyscypliny teoretycznej i jako zbioru umiejętności praktycznych.\nPodstawą kształcenia w wymiarze teoretycznym powinna być usystematyzowana\nwiedza naukowa, ponieważ jednak praca socjalna jest dziedziną interdyscyplinarną, powstaje problem opracowania „kanonu” informacji z różnych dziedzin, które\npowinien przyswoić sobie każdy adept pracy socjalnej bez względu na wybraną\nprzez siebie specjalizację. Podobny problem powstaje zresztą w obszarze umiejętności praktycznych, ponieważ i tutaj można wyróżnić umiejętności uniwersalne,\nniezbędne wszystkim pracownikom socjalnym (np. umiejętność funkcjonowania\nw określonym otoczeniu prawno – instytucjonalnym) oraz umiejętności specjalistyczne, dostosowane do określonej grupy adresatów pracy socjalnej. Praca socjalna jest dziedziną interdyscyplinarną, toteż absolwenci studiów o tej specjalności powinni posiadać wiedzę podstawową wiedzę z takich dziedzin, jak ﬁlozoﬁa,\npsychologia, biologia i medycyna (pomoc osobom niepełnosprawnym), ekonomia\ni prawo (rozumienie funkcjonowania systemu pomocy społecznej, zrozumienie\nzjawisk mikroekonomicznych), a także rzecz jasna pedagogika społeczna i teoria\nPa w e ł C z a r n e c k i\npracy socjalnej. Pracownik socjalny rozpoczynający pracę w zawodzie powinien\ntakże dysponować odpowiednimi umiejętnościami praktycznymi: umiejętnością oceny trudnych sytuacji, stosowania metod i technik interwencyjnych, pozyskiwania środków materialnych i niematerialnych, a także radzenia sobie\nw sytuacjach specjalnych, takich jak niepełnosprawność, bezdomność, przemoc\nw rodzinie itd.\nCelem kształcenia zawodowego jest wyposażenie przyszłych pracowników\nw kompetencje niezbędne do wykonywania danej profesji. Również kształcenie\npracowników socjalnych zmierza do wyposażenia osób pragnących podjąć pracę\nw tym zawodzie w określony zestaw kompetencji, tak aby z jednej strony możliwe\nbyło rozwiązywanie problemów społecznych zgodnie z polityką społeczną realizowaną przez państwo, a z drugiej by absolwenci wchodzący na rynek pracy byli na\ntym rynku konkurencyjni1.\nPrzez kompetencję należy rozumieć zarówno wiedzę teoretyczną i umiejętności praktyczne, lub też, innymi słowy, wiedzę deklaratywną, czyli wiedzę o faktach\ni sądach, oraz wiedzę proceduralną, czyli wiedzę o sposobach osiągania określonego rodzaju celów. Informacje tworzące pierwszy rodzaj wiedzy można potraktować jako odpowiedzi na pytanie „co?”, a informacje tworzące wiedzę proceduralną jako odpowiedzi na pytanie „jak?”. Z punktu widzenia dydaktyki różnica\npomiędzy tymi dwoma rodzajami wiedzy sprowadza się do sposobu nauczania:\nw pierwszym przypadku wystarczy sam opis faktów, sadów, opinii itd., w drugim\npodstawowa metodą nauczania jest powtarzanie określonych czynności. Uczenie\nsię bardziej złożonych umiejętności nie jest jednak możliwe jedynie drogą naśladowania demonstrowanych przez instruktora działań, ponieważ umiejętności te z\nreguły składają się też w dużym stopniu z wiedzy deklaratywnej2. Rozstrzygnięcia\nwymaga zatem nie kwestia, czy kształcenie do pracy socjalnej ma być przygotowaniem teoretycznym czy praktycznym, lecz pytanie o wzajemne proporcje tych\ndwóch składników na poszczególnych etapach edukacji.\nZe względu na grupę osób, do których kształcenie jest adresowane, wyróżnić można edukację przygotowującą do zawodu, szkolenia specjalistyczne oraz\nJ. Piekarski, Problem wiedzy w instytucjonalnej pracy socjalnej, w: E. Marynowicz Hetka, A. Wagner, J. Piekarski, Profesje społeczne w Europie, BPS, Katowice 2001,\nJ. Kozielecki, Koncepcje psychologiczne człowieka, Wydawnictwo „Żak”, Warszawa\nG ł ó w n e p r o b l e m y e d u k a c j i i k s z t a ł c e n i a p r a c o w n i k ó w. . .\ndoskonalenie zawodowe (kształcenie ustawiczne)3. Przygotowanie do zwodu jest\nadresowane przede wszystkim do młodzieży pragnącej w przyszłości podjąć pracę\nw sektorze pomocy społecznej i podlega określonym regulacjom prawnym. Szkolenia specjalistyczne przeznaczone są zarówno dla studentów, jak i dla pracowników\nsocjalnych, którzy z różnych przyczyn chcą zdobyć dodatkową specjalizację zawodową. Z kolei kursy doszkalające powinny obejmować wszystkich pracowników\nsocjalnych, ich celem jest bowiem aktualizacja i uzupełnianie wiedzy niezbędnej\ndo wykonywania zawodu (np. wiedzy o zmieniających się przepisach prawa)4.\nKwestia rodzaju i zakresu wiedzy i umiejętności, które w toku kształcenia\npowinni przyswoić sobie studenci kierunku „praca socjalna” wiąże się z dyskusją\nna temat istoty i funkcji pracy socjalnej w nowoczesnym społeczeństwie. W przypadku pracy socjalnej problem ten komplikuje się dodatkowo ze względu na wspomnianą dwuwymiarowość tej dziedziny jako dyscypliny teoretycznej i jako zbioru\numiejętności praktycznych5. Podstawą kształcenia w wymiarze teoretycznym powinna być usystematyzowana wiedza naukowa, ponieważ jednak praca socjalna\njest dziedziną interdyscyplinarną, powstaje problem opracowania „kanonu” informacji z różnych dziedzin, które powinien przyswoić sobie każdy adept pracy\nsocjalnej bez względu na wybraną przez siebie specjalizację. Podobny problem\npowstaje zresztą w obszarze umiejętności praktycznych, ponieważ i tutaj można\nwyróżnić umiejętności uniwersalne, niezbędne wszystkim pracownikom socjalnym (np. umiejętność funkcjonowania w określonym otoczeniu prawno – instytucjonalnym) oraz umiejętności specjalistyczne, dostosowane do określonej grupy\nadresatów pracy socjalnej.\nW jednym i drugim przypadku najważniejszym kryterium doboru treści przekazywanych adeptom pracy socjalnej wydaje się być kryterium użyteczności, z\nczego z kolei wynika, że programy kształcenia pracowników socjalnych muszą\newoluować zgodnie ze zmieniającymi się potrzebami rynku pracy. Istotne znaczenie wydaje się mieć także kryterium spójności oraz weryﬁkowalności wiedzy. Jednakże wbrew pozorom spełnienie tych dwóch kryteriów nie wydaje się być łatwe,\njak bowiem zauważa A. Olubiński w praktyce pracownicy socjalni posługują się\nPor. I. Dąbrowska-Jabłońska, Kształcenie i doskonalenie zawodowe pracowników\nsocjalnych, w: Pracownik socjalny. Wybrane problemy zawodu w okresie transformacji społecznej, Uniwersytet Opolski, Opole 2002.\nPor. T. Kaźmierczak, System dokształcania pracowników służb społecznych w Polsce,\nw: Kształcenie pracowników socjalnych.\nB. Dewe zwraca uwagę na potrzebę zachowania odpowiednich proporcji pomiędzy\nwiedzą teoretyczną a umiejętnościami jej praktycznego stosowania. Por. tenże, Wiedza i\numiejętności w pracy socjalnej, w: E. Marynowicz-Hetke, J. Piekarski, D. Zając-Urbaniak,\nPedagogika społeczna i praca socjalna. Przegląd stanowisk i komentarze, Wydawnictwo\nNaukowe „Śląsk”, Katowice 1998, s. 95 i nast.\nczęsto wiedzą niepełną, fragmentaryczną, a przy tym niedostatecznie zweryﬁkowaną, operują więc raczej hipotezami niż potwierdzonymi teoriami naukowymi.\nZdaniem tego autora, stosowanie przez pracowników wiedzy hipotetycznej jest\njednak korzystniejsze z punktu widzenia dobra podopiecznych niż posługiwanie\nsię twierdzeniami akceptowanymi na zasadzie dogmatów, ponieważ pracownicy\nodwołujący się do wiedzy, która nie została całkowicie zweryﬁkowana, są bardziej\nkrytyczni wobec rozstrzygnięć teoretycznych, dążąc raczej do przetestowania ich\npraktycznej skuteczności niż do potwierdzenia za wszelką cenę słuszności własnych przekonań6.\nPraca socjalna jest dziedziną interdyscyplinarną, toteż absolwenci studiów\no tej specjalności powinni posiadać podstawową wiedzę z takich dziedzin, jak ﬁlozoﬁa, psychologia, biologia i medycyna (pomoc osobom niepełnosprawnym), ekonomii\ni prawa (rozumienie funkcjonowania systemu pomocy społecznej, zrozumienie zjawisk mikroekonomicznych) a także rzecz jasna pedagogiki społecznej i teorii pracy\nsocjalnej. Pracownik socjalny rozpoczynający pracę w zawodzie powinien także dysponować odpowiednimi umiejętnościami praktycznymi: umiejętnością oceny trudnych sytuacji, stosowania metod i technik interwencyjnych, pozyskiwania środków\nmaterialnych i niematerialnych, a także radzenia sobie w sytuacjach specjalnych,\ntakich jak niepełnosprawność, bezdomność, przemoc w rodzinie itd.\nW edukacji do pracy socjalnej szczególnie ważną funkcję pełnią dziedziny wiedzy, których opanowanie jest warunkiem rozumienia problemów klientów pracy\nsocjalnej, takie jak socjologia, psychologia i pedagogika. Celem kształcenia w dziedzinie socjologii jest przekazanie wiedzy o funkcjonowaniu społeczeństwa, wiedza\nta bowiem jest warunkiem zrozumienia zjawisk społecznych a także narzędziem\npozwalającym poddawać te zjawiska analizie i ocenie oraz umiejscowić pracę socjalną. Dlatego studenci pracy socjalnej powinni zapoznać się z celem i metodami\nsocjologii oraz poznać główne teorie socjologiczne, takie jak funkcjonalizm, strukturalizm, interakcjonizm, teoria systemów, marksizm itd7.\nPracownicy socjalni powinni rzecz jasna rozumieć psychologiczne mechanizmy funkcjonowania jednostki, dlatego drugą dziedziną ogólnego przygotowania\ndo zawodu jest psychologia. W psychologii nie istnieje tak wiele odrębnych od\nsiebie teorii jak w socjologii, a teorie, które traktuje się jako niezależne od siebie,\nmożna sprowadzić bądź do nurtu psychoanalitycznego, bądź behawiorystyczne-\nA. Olubiński, Znaczenie wiedzy w praktyce pracy socjalnej, w: Działanie społeczne w\npracy socjalnej na progu XXI wieku, pod red. E. Kantowicz i A. Olubińskiego, Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń 2003, s. 48.\nM. Davies, Socjologia a praca socjalna: niezrozumiałe powinowactwo, w: Socjologia\npracy socjalnej, pod red. M. Daviesa, Wydawnictwo Naukowe Śląsk, Katowice 1999.\ngo8. Kurs w zakresie psychologii obejmować powinien przegląd podstawowych\nkoncepcji psychologicznych, wiedzę o procesach poznawczych, psychologicznych\naspektach komunikowania się, wiedzę o emocjach, znajomość procesów rozwojowych, rozwoju i typów osobowości itd. Szczególnie ważna jest znajomość podstawowych odkryć psychologii społecznej, a więc dziedziny psychologii badającej\nzjawiska psychiczne powstające w interakcjach pomiędzy jednostką a jej społecznym otoczeniem.\nKurs pedagogiki powinien obejmować m. in. historię przedmiotu, subdyscyplin pedagogicznych ze szczególnym uwzględnieniem subdyscyplin przydatnych\nw pracy socjalnej (pedagogika społeczna, specjalna, rehabilitacja, resocjalizacja,\nwspółczesne zadania pedagogiki, wiedzę o wybranych środowiskach społecznych\ni ich problemach, wiedzę o społeczeństwie obywatelskim, związkach pedagogiki\nspołecznej z praca socjalną itp.).\nPsychologia wraz z pedagogiką pełnią w pracy socjalnej rolę szczególną ze\nwzględu na fakt, iż obowiązki pracowników socjalnych często graniczą a niekiedy\nnawet pokrywają się z obowiązkami psychologów i pedagogów. Różnica pomiędzy\npsychologiem a pracownikiem socjalnym, nawet jeżeli obydwaj pracują w tym samym zespole, polega na tym, iż psycholog bierze pod uwagę przede wszystkim\ncechy indywidualne, wewnętrzny świat przeżyć jednostki, podczas gdy pracownik\nsocjalny interesuje się w pierwszym rzędzie społecznym funkcjonowaniem swoich\npodopiecznych oraz możliwościami wykorzystania zasobów społecznych do rozwiązania ich problemów9.\nIstotną rolę odgrywa też ogólna wiedza humanistyczna, a także znajomość\nﬁlozoﬁi, w tym przede wszystkim takich jej działów, jak etyka, aksjologia czy\nﬁlozoﬁa polityki. Pewne kompetencje w dziedzinie ﬁlozoﬁi są niezbędne chociażby\npo to, aby rozumieć sens norm etycznych ujętych w kodeksach etyki zawodowej\ni dostrzegać potrzebę stosowania ich w praktyce. Z kolei znajomość problemów\nﬁlozoﬁi polityki pozwala podejmować samodzielną reﬂeksję nad znaczeniem pracy socjalnej jako narzędzia polityki społecznej i rozwoju społecznego.\nOdrębną płaszczyzną przygotowania do zawodu jest formowanie tożsamości\nzawodowej, czyli kształtowanie swoistego ethosu pracownika socjalnego. Studia\nsą okresem, w którym młodzi ludzie poszukują odpowiedzi na pytanie, czy podjęte\nprzez nich decyzje dotyczące kariery zawodowej są właściwe, dążą do zrozumienia\nsamych siebie, odkrywają wartości właściwe dla wybranej profesji, słowem, kształtują obraz samych siebie jako pracowników socjalnych. W tym przypadku problePor. C. de Robertis, Metodyka działania w pracy socjalnej, Wydawnictwo Naukowe\n„Śląsk”, Katowice 1998, s.61.\nPor. R.A. Skidmore, M.G. Thackeray, Wprowadzenie do pracy socjalnej, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 1998, s. 30.\nmów nie sprawia określenie, czym jest ethos pracownika socjalnego i jakie cechy\nosobowości powinien pracownik socjalny posiadać, lecz wypracowanie metod formowania tożsamości zawodowej. Wydaje się, że dużą rolę w kształtowaniu ethosu\npracownika socjalnego odgrywa bezpośredni kontakt z autorytetami w dziedzinie\npracy socjalnej, a więc przede wszystkim z doświadczonymi pracownikami, którzy\nów ethos realizują w praktyce. Podkreślić też należy znaczenie zajęć z przedmiotów\nhumanistycznych, w tym przede wszystkim ﬁlozoﬁi i etyki. Celem tych zajęć jest\nnie tylko przekazanie informacji o normach etyki zawodowej, lecz także wyposażenie studentów w zdolność posługiwania się językiem etycznym w interpretowaniu\ni ocenianiu zjawisk i sytuacji, przede wszystkim zaś własnych działań i postaw.\nWarto przy okazji zaznaczyć, że w procesie kształcenia pracowników socjalnych dużą wagę należy przywiązywać do nauczania umiejętności prawidłowego\nkomunikowania się. Umiejętność ta w pracy socjalnej ma wyjątkowe znaczenie,\nponieważ pracownicy socjalni posługują się w praktyce wieloma różnymi językami, poczynając od języka potocznego swoich klientów, poprzez żargon właściwy\ndla środowiska zawodowego, aż po język naukowy z kilku różnych dziedzin.\nA. Kamiński był zdania, że przygotowanie do pracy socjalnej powinno przebiegać\nw dwóch płaszczyznach: ogólnej oraz specjalistycznej. Celem kształcenia na poziomie ogólnym powinno być przekazanie wiedzy i umiejętności niezbędnych wszystkim pracownikom socjalnym, bez względu na specjalizację. Oprócz wykształcenia\nogólnego pod koniec edukacji powinno się oferować studentom kilka specjalizacji do\nwyboru. Podstawą kształcenia do pracy socjalnej pozostaje jednak, według Kamińskiego, przygotowanie ogólne. Postulat ten A. Kamiński uzasadniał szczególnym\nposłannictwem pracy socjalnej, wymagającej „wewnętrznego nastawienia na pracę\nz innymi, zdolności rozumienia potrzeb drugiego człowieka, tendencji do udzielania\npomocy, wyrozumiałości itd.”. Stąd konieczny jest ścisły związek pomiędzy ogólną\nwiedzą z zakresu nauk humanistycznych i społecznych, a przygotowaniem specjalistycznym. Minusem takiego modelu kształcenia jest natomiast stosunkowo niski\npoziom specjalizacji, co w warunkach intensywnych przemian społecznych prowadzić może do sytuacji, w której absolwenci kierunku „praca socjalna” są niewystarczająco przygotowani do podejmowania coraz bardziej różnorodnych i złożonych\nzadań, których wykonywania oczekuje się od pracowników socjalnych.\nWarto podkreślić, że nawet w krajach, w których kładzie się nacisk na przygotowanie specjalistyczne, w programach kształcenia do pracy socjalnej obecne są\ntreści z takich dziedzin, jak pedagogika, psychologia, socjologia, polityka społeczna itd., co wynika po prostu z interdyscyplinarności pracy socjalnej. Różnice pomiędzy systemem kształcenia w Polsce i w pozostałych krajach postkomunistycznych oraz systemem kształcenia w rozwiniętych krajach europejskich wynikają\nrównież z faktu, iż w tej drugiej grupie państw istnieje kilkudziesięcioletnia tra-\ndycja kształcenia do pracy w profesjach społecznych. Państwa te nie przechodziły\nponadto tak głębokich przemian, jakich doświadczyły kraje postkomunistyczne\nw okresie transformacji, toteż ich systemy kształcenia do pracy socjalnej mogły\newoluować wraz z całym społeczeństwem10.\nW okresie transformacji ustrojowej trudno jednak byłoby w Polsce wprowadzić\njednolity system kształcenia, który promowałby specjalizację kosztem ogólnego\nprzygotowania do zawodu. Transformacja ustrojowa była okresem intensywnych\nprzemian obejmujących wszystkie dziedziny życia społecznego, toteż generowała\nona problemy, z którymi służby społeczne w powojennej historii Polski nie miały\nnigdy do czynienia. Ani istniejący w Polsce system pomocy społecznej, ani tym\nbardziej programy kształcenia pracowników socjalnych nie były przygotowane do\nradzenia sobie z tymi problemami, ponieważ przygotowane być nie mogły. Można\nzatem uznać, że kształcenie dające adeptom pracy socjalnej z jednej strony ogólną\nwiedzę o problemach socjalnych i sposobach ich rozwiązywania, a z drugiej promujący pewną otwartość, samodzielność i zdolność twórczego myślenia był w tych\nwarunkach systemem optymalnym.\nZ uwagi na wzrastającą złożoność problemów, z jakimi w nowych warunkach\nmusieli zmagać się pracownicy socjalni, niewystarczające okazało się kształcenie\nna poziomie licealnym. Przez pierwszych kilkanaście lat transformacji nie istniał samodzielny kierunek o nazwie „praca socjalna”. Uczelnie kształciły jednak\nna kierunkach pokrewnych, oferowały również kursy dla osób pragnących podjąć\nzatrudnienie w ośrodkach pomocy społecznej w ramach kierunku „socjologia”.11\nSytuację tą zmieniło rozporządzenie ministra nauki i szkolnictwo wyższego z dnia\n13 czerwca 2006 r. w sprawie nazw kierunków studiów (Dz. U. z dnia 7 lipca\n2006 r.), wprowadzające samodzielny kierunek studiów o nazwie „praca socjalna”.\nUstanowienie formalnych warunków, których spełnienie daje dostęp do zawodu pracownika socjalnego, jest spowodowane m. in. wzrastającym zapotrzebowaniem rynków pracy na specjalistów w tym zawodzie. Z kolei przyczyną tego\nzapotrzebowania są różnego rodzaju czynniki społeczne, ekonomiczne i demograﬁczne, które w dającej się przewidzieć przyszłości nie tylko nie znikną, lecz prawdopodobnie będą się nasilać. Zwiększają się zatem wymagania stawiane pracy socjalnej oraz ilość i stopień skomplikowania zadań, jakie stoją przed pracownikami\nPrzypomnijmy, że w Polsce kształcenie pracowników socjalnych zostało zapoczątkowane przez Helenę Radlińską w 1925 r. przy współudziale socjologów m. in. (L. Krzywicki,\nS. Czarnowski, J. Chałasiński) i psychologów (m. in. A. Dryjski i M. Librachowa), jednak\ntradycje te nie były kontynuowane w okresie PRL.\nJuż jednak w latach siedemdziesiątych wdrożono kształcenie na kierunkach zbliżonych do pracy socjalnej, takich jak polityka społeczna, pedagogika opiekuńcza i pedagogika\nspecjalna. Por. E. Kantowicz, Praca socjalna w Europie. Inspiracje teoretyczne i standardy\nkształcenia, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn 2008, s. 263.\nsocjalnymi. Wszystko to sprawia, że zawód pracownika socjalnego są w stanie\nskutecznie wykonywać jedynie osoby, które zdobyły odpowiednie kwaliﬁkacje.\nZgodnie z polskim prawem pracownik socjalny musi posiadać dyplom ukończenia studiów wyższych w zakresie pracy socjalnej lub być absolwentem któregoś z następujących kierunków studiów: praca socjalna, resocjalizacja, polityka\nspołeczna, pedagogika, socjologia, psychologia. Absolwenci innych kierunków studiów mogą podjąć pracę w zawodzie dopiero po ukończeniu dodatkowego kursu\nw zakresie pracy socjalnej lub organizacji pomocy społecznej. Te uzupełniające\nkursy stwarzają szansę na znalezienie zatrudnienia osobom, które pierwotnie\nwybrały inną karierę zawodową i ukończyły studia nie związane z pracą socjalną,\njednak w różnych względów nie znalazły zatrudnienia w wybranych przez siebie specjalnościach i podjęły decyzje o przekwaliﬁkowaniu się. Dopuszczenie do\nzawodu osób, dla których praca socjalna jest drugą profesją, należy ocenić pozytywnie ze względu na różnorodność zadań, jakie w praktyce stoją przed pracownikami socjalnymi. Pracownicy o różnorodnych kwaliﬁkacjach są w stanie lepiej\npodołać różnorodnym obowiązkom niż pracownicy o jednolitym przygotowaniu.\nUjemną stroną tego rozwiązania jest natomiast poziom kształcenia na kursach\nuzupełniających (chociażby z uwagi na zmniejszoną w porównaniu ze zwykłymi\nstudiami ilość godzin), a także niższy poziom identyﬁkacji z zawodem. Ponadto\nzawód pracownika socjalnego często wybierają jednostki, dla których niedostępne\nokazały się inne profesje, to zaś oznacza, że do zawodu traﬁać mogą osoby o nieodpowiednich predyspozycjach i o niskim poziomie identyﬁkacji z zawodem. Jak zaś\nwskazywała H. Radlińska, predyspozycje do pracy socjalnej są nawet ważniejsze\nniż kompetencje. „Specjaliści w zawodzie to niekoniecznie zawodowcy całkowicie\n(z punktu widzenia zarobkowego) zatrudnieni w określonym fachu. To przede\nwszystkim ludzie o wyraźnych zamiłowaniach, nadający się specjalnie do danego\nrodzaju pracy, posiadający odpowiednie przygotowanie”12.\nKształcenie na kierunku „praca socjalna” jest uregulowane odpowiednimi,\nprzywołanymi już wyżej przepisami. Przepisy te oparte są zarówno na polskich\ndoświadczeniach w edukacji pracowników socjalnych, jak i na regułach wyznaczonych przez instytucje międzynarodowe (np. Proces Boloński). Określają one predyspozycje, jakimi powinni odznaczać się kandydaci do zawodu, wskazują rodzaj\ni zakres wiadomości przyswajanych przez studentów na poszczególnych etapach\nkształcenia oraz precyzują kompetencje wymagane do uzyskania dyplomu.\nWarto zwrócić uwagę, że przepisy prawa regulujące standardy edukacji do\npracy socjalnej narzucają szkołom wyższym pewne ograniczenia, przy czym ogra-\nH. Radlińska, Kształcenie pracowników socjalnych, w: Problemy kształcenia pracowników społecznych, pod red. I. Lepaczyk, Warszawa 1981, s. 23.\nniczenia te są tym mniejsze, im skromniejszy jest zakres tych przepisów. W Polsce\nprzepisy te nie są ani zbyt restrykcyjne, ani nadmiernie szczegółowe, toteż pomimo ustanowienia minimum programowego, które muszą realizować wszystkie\nuczelnie publiczne i niepubliczne kształcące na kierunku „praca socjalna”, programy nauczania są w praktyce bardzo różnorodne. Poszczególne uczelnie przygotowują własne programy kształcenia, w których kładzie się nacisk na różne\naspekty pracy socjalnej, tak w wymiarze teoretycznym, jak i praktycznym.\nW kształceniu pracowników socjalnych w Polsce uwidacznia się tendencja do\nujednolicania wymagań dotyczących zarówno zawodu pracownika socjalnego jako\ntakiego, jak i poszczególnych specjalności. Z drugiej strony istnieją wciąż obszary,\nw których rola pracownika socjalnego nie została wystarczająco sprecyzowana. Za\nprzykład posłużyć może problem motywowania osób, które z różnych powodów\nnie podejmują pracy zarobkowej. Istnienie ścisłych wymogów formalnych obowiązujących wszystkie szkoły wyższe i określających zarówno kompetencje absolwentów kierunku „praca socjalna”, jak i zawartość programów nauczania, w praktyce\noznaczałaby, że uczelnie nie byłyby w stanie dostosowywać swoich programów,\ntak aby programy te brały pod uwagę również te nowe, „niezagospodarowane”\nobszary pracy socjalnej. Mimo więc, iż w Polsce pracownicy socjalni zatrudniani\nsą na ogół w instytucjach państwowych13, państwo nie może zbyt głęboko ingerować w proces przygotowania do pracy socjalnej.\nZdaniem E. Kantowicz, w Polsce dominuje obecnie kształcenie promujące\nrozwojowy model pracy socjalnej, co odróżnia nasz kraj od większości krajów europejskich, w których dominuje przygotowanie do wdrażania modelu kompetencyjno-rozwojowego. Model rozwojowy charakteryzuje się przywiązywaniem dużej wagi do ogólnego rozwoju studenta, rozwijania jego zdolności samodzielnego\nmyślenia, krytycznej reﬂeksji nad własnym zawodem, oceny stanu faktycznego\ni projektowania alternatywnych rozwiązań14.\nSprawą o zasadniczym znaczeniu w edukacji pracowników socjalnych jest\ndobór odpowiedniej kadry dydaktycznej. W Polsce kierunek „praca socjalna”\nzostał utworzony stosunkowo niedawno, brak jest zatem nauczycieli akademickich będących absolwentami pracy socjalnej, a zajęcia ze studentami prowadzą\nZ kolei instytucje te są zobowiązane do realizowania polityki społecznej państwa,\nbowiem w rozumieniu ustawy o pomocy społecznej z 2004 „pomoc społeczna jest instytucja\npolityki społecznej państwa” (art. 2, pkt. 1).\nNa temat różnic pomiędzy tymi modelami por. Pedagogika społeczna i praca socjalna.\nPrzegląd stanowisk i komentarze, Pod red. E. Marynowicz-Hetki, J. Piekarskiego i D. Urbaniak-Zając, Wydawnictwo Interart, Warszawa 1996. Por też K. Frysztacki, Nauczanie\nogólnych nauk społecznych – nauczanie pracy socjalnej: podobieństwa i różnice, w: Profesje\nspołeczne w Europie. Z problemów kształcenia i działania, pod red. E. Marynowicz-Hetki,\nA. Wagnera i J. Piekarskiego, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 2001, s. 107.\nspecjaliści, którzy pracą socjalną zajęli się po ukończeniu innych studiów, przede\nwszystkim pedagogiki, psychologii i socjologii15. Mimo więc, iż praca socjalna jest\nobecnie samodzielną dyscypliną teoretyczną, to na sposób jej uprawiania oraz nauczania duży wpływ wywiera bez wątpienia proﬁl wykształcenia poszczególnych\nNauczyciele pracy socjalnej powinni więc zdawać sobie sprawę, że ich własne\nwcześniejsze doświadczenia nie pozostają bez wpływu na wybór metody kształcenia oraz stosunek do nauczanego przedmiotu, a także informować o tym fakcie\nstudentów. Ponadto na sposób kształcenia do pracy socjalnej (a zatem pośrednio\ntakże na stosunek przyszłych absolwentów do zawodu) wpływ mają te same czynniki, które oddziałują na proces edukacji do wszystkich zawodów związanych z\npomaganiem. Dla przykładu, relacja pomiędzy nauczycielem a studentami przypomina w pewnym stopniu relację pomiędzy przełożonym a podwładnym: w jednym i drugim przypadku jeden z podmiotów dysponuje władzą w stosunku do\ndrugiego, zatem styl nauczania i oceniania studentów zależeć będzie od preferowanego przez danego nauczyciela stylu przywództwa itd.\nPonieważ celem pracy socjalnej jest niesienie pomocy w rozwiązywaniu problemów, dużą rolę w kształceniu przyszłych pracowników odgrywają zajęcia praktyczne. Dają one studentom możliwość odniesienia wiedzy teoretycznej do problemów praktycznych, zdobywania nowych umiejętności poprzez praktyczne działanie, poznania mechanizmów działania instytucji pracy socjalnej a także rozpoznania własnych reakcji emocjonalnych na problemy podopiecznych oraz rozwijanie\numiejętności radzenia sobie z nimi. Studenci zapoznają się z różnymi metodami\npracy socjalnej, mają także okazję nawiązania kontaktu z grupami społecznymi\ni problemami, z którymi dotychczas się nie zetknęli. Warto zwrócić uwagę, że\npraktyki zawodowe nie uczą wyłącznie umiejętności praktycznych, bowiem dają\none również możliwość zdobycia wiedzy teoretycznej (np. wiedzy o funkcjonowaniu systemu opieki społecznej, znajomość struktur instytucji pomocowych,\nW tej sytuacji dużą pomocą są przekłady podręczników zagranicznych pracy socjalnej. Por. np. J. Lishman, Podręcznik teorii dla nauczycieli praktyki w pracy socjalnej, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 1998.\nPor. K. Frysztacki, Nauczanie ogólnych nauk społecznych – nauczanie pracy socjalnej: podobieństwa i różnice, w: Profesje społeczne w Europie. Z problemów kształcenia i\ndziałania, pod red. Marynowicz-Hetki E., Wagnera A., Piekarskiego J., Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice 2001. Obecnie kształcenie na kierunku „praca socjalna” opiera\nsię na dwóch dyscyplinach: socjologii (m. in. Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Śląski,\nUniwersytet Adama Mickiewicza) oraz pedagogice (m. in. Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski). Por. E. Kantowicz, Praca socjalna w\nEuropie, s. 264.\npodziału obowiązków w obrębie instytucji itd.). Ponadto są one okazją do zweryﬁkowania nabytej wcześniej wiedzy i przetestowania stopnia jej opanowania17.\nFormą kształcenia pośrednią pomiędzy przekazem wiedzy teoretycznej, a ćwiczeniem praktycznych umiejętności są symulacje. „Istotą technik symulacyjnych\njest naśladowanie rzeczywistych sytuacji wymagających stosowania nabytych\numiejętności”18. W nauce pracy socjalnej symulacje można stosować do opanowania różnych rodzajów umiejętności, poczynając od prostych umiejętności administracyjnych, takich jak wypełnianie formularzy czy pisanie wniosków, poprzez\nnaukę obsługiwania urządzeń technicznych (np. sprzętu służącego do pielęgnacji osób niepełnosprawnych), aż po opanowywanie technik rozmowy z klientem i\nuczenia się właściwych reakcji emocjonalnych.\nZnaczenie praktyk zawodowych nie ogranicza się jednak jedynie do wymiaru\ndydaktycznego. Praktyki te dają studentom możliwość oceny własnej przydatności do zawodu, przekonania się, czy praca socjalna w rzeczywistości jest tym zajęciem, jakie wyobrażali sobie, podejmując studia. Dla wielu studentów praktyki\nstwarzają okazję do poznania „od wewnątrz” instytucji pracy socjalnej19.\nW trakcie zajęć studenci obserwują działania pracowników socjalnych, uczestniczą w tych działaniach jako pomocnicy, biorą udział w spotkaniach poświęconych\nomawianiu konkretnych przypadków, wreszcie pod okiem doświadczonych pracowników sami świadczą pomoc podopiecznym. Jak zwracają uwagę autorzy opracowania poświęconego praktycznej nauce pracy socjalnej, z punktu widzenia dydaktyki\nsprawą najważniejszą jest właściwy dobór obowiązków dla studentów. Błędem jest\nzarówno zbyt małe, jak i zbyt duże obciążanie studentów obowiązkami.\nSformułowanie uniwersalnych wskazówek nie jest jednak możliwe ze względu na różny typ obowiązków w poszczególnych instytucjach. Opiekun zajęć praktycznych powinien w każdym przypadku starać się maksymalnie wykorzystać\nmożliwości danej placówki. Obowiązują też rzecz jasna zasady odnoszące się do\nnauczania jako takiego, a więc np. reguła, zgodnie z którą nie należy przydzielać\nstudentom zadań, w których czuliby się oni nie w pełni kompetentni, oraz takich, które powodowałyby poczucie braku kontroli i paniki, ponieważ w jednym\ni drugim przypadku stopień przyswojenia sobie nowych umiejętności jest znikomy. Poziom trudności zadań przydzielanych studentom powinien być dostosowany do etapu kształcenia i wzrastać z etapu na etap. Zajęcia przydzielane studen-\nH. Burgess, Uczenie się przez rozwiązywanie problemów w kształceniu pracowników\nsocjalnych, „Interart”, Warszawa 1996.\nA. W. Nocuń, J. Szmagalski, Podstawowe umiejętności w pracy socjalnej i ich kształcenie, Wydawnictwo Naukowe “Śląsk”, Katowice 1998, s. 150.\nN. Thompson, M. Osada, B. Anderson, Praktyczna nauka pracy socjalnej, Wydawnictwo Naukowe “Śląsk”, Katowice 1999, 7 i nast.\ntom powinny być w miarę różnorodne, jednocześnie jednak powinny stanowić\nw miarę spójną całość. Spełnienie tego ostatniego warunku może okazać się trudne ze względów praktycznych, ponieważ instytucje pomocy społecznej, w których\nstudenci odbywają praktyki, często traktują praktykantów jako dodatkową pomoc w wykonywaniu doraźnych zadań, przydzielając studentom po prostu to, co\nw danym momencie jest do zrobienia20.\nCelem zajęć praktycznych jest z jednej strony nauczenie studenta stosowania wiedzy teoretycznej w działaniu, a z drugiej zmniejszenie dystansu pomiędzy\nteorią a przyziemną i nieraz zniechęcającą do działania codziennością. W trakcie\nzajęć praktycznych student poznaje warunki, w jakich w rzeczywistości żyją niektórzy podopieczni, także dzieci, a więc niejako „uodparnia” się na niezawinione\ncierpienie, rzecz jasna nie w sensie utraty wrażliwości, lecz zdolności zachowania\ndystansu niezbędnego w przyszłości do skutecznego niesienia pomocy. Student\nma też okazję przekonać się, że podopieczni okazują się często „mniej prostolinijni i bezbronni, niż można by tego oczekiwać”, a kontakty z nimi pozwalają\nprzyszłemu pracownikowi wyzbyć się naiwności i łatwowierności21. Ponadto dzięki zajęciom praktycznym, a potem stażom zawodowym młodzi pracownicy łatwiej\nadaptują się w nowym środowisku pracy, mniejsze jest ich poczucie bezradności\ni osamotnienia, łatwiej przebiega identyﬁkacja z zawodem.\nProces poznawania podopiecznych i uczenia się dystansu wobec ludzkich\nproblemów zostaje jedynie zapoczątkowany podczas praktyk studenckich. Właściwy etap gromadzenia doświadczeń i określania własnego, indywidualnego stosunku do podopiecznych, współpracowników i samego zawodu rozpoczyna się dopiero\npo studiach. U poszczególnych pracowników etap ten przebiega w różny sposób,\na adaptacja do nowej pracy bywa łatwiejsza lub trudniejsza w zależności od instytucji, do której traﬁa młody pracownik. Niemniej jednak w tym pierwszym okresie pracy zawodowej pojawiają się pewne typowe dla pracy socjalnej problemy,\nktóre rozwiązać musi każdy pracownik rozpoczynający karierę zawodową.\nProblemem tym jest przede wszystkim rozdźwięk pomiędzy założeniami teoretycznymi, a praktyką pracy socjalnej. Wprawdzie w trakcie studiów przyszli\npracownicy socjalni mają okazję zetknąć się z praktycznym wymiarem pomagania, jednak nie są oni jeszcze wówczas samodzielnymi pracownikami, toteż z realiami pracy socjalnej stykają się bardziej jako obserwatorzy niż jako osoby osobiście zaangażowane w problemy podopiecznych.\nW pierwszym okresie młodzi pracownicy emanują entuzjazmem, co prowadzić może do nadmiernego angażowania się w problemy podopiecznych i wczesTamże, s. 32 i nast.\nPor. M. Granosik, Profesjonalny wymiar pracy socjalnej, Wydawnictwo Naukowe\n„Śląsk”, Katowice 2006, s. 163.\nnego wypalenia zawodowego. Młodzi pracownicy socjalni są często przekonani,\nże problemy podopiecznych mogą zostać rozwiązane tylko dzięki ich osobistemu\nzaangażowaniu, co prowadzi do traktowania podopiecznych jako ludzi niezaradnych i całkowicie zależnych, to zaś jest przyczyną przekonania, że winę za każdy\nnierozwiązany problem i każdą porażkę podopiecznego ponosi wyłącznie pracownik socjalny. U młodych pracowników prędzej czy później przychodzi moment\nkryzysu, zniechęcenia do pracy i utraty sensu pomagania. Proces ten może być\npowolny i trwać latami, może też mieć postać nagłego załamania. Tego rodzaju\nkryzys bywa na ogół momentem zwrotnym w karierze zawodowej, prowadzi on\nbowiem albo do odejścia z zawodu, albo do zmiany stosunku do pracy i zasadniczej\nrewizji dotychczasowych wyobrażeń o zadaniach pracowników socjalnych.\nDodatkowym obciążeniem psychicznym jest świadomość odpowiedzialności\nza własne decyzje. Pracownicy socjalni działają zwykle w warunkach niepewności\nspowodowanych przez niedostateczną ilość informacji o sytuacji podopiecznego.\nDla wielu pracowników poważnym problemem może być podejmowanie decyzji\ndotyczących najistotniejszych obszarów życia swoich podopiecznych, często decyzji, których skutków nie da się cofnąć, w takich właśnie warunkach. Najtrudniejsze są zawsze decyzje dotyczące dzieci, a więc występowanie z wnioskami o odebranie lub ograniczenie opieki rodzicielskiej i umieszczenie dziecka w instytucji\nopiekuńczej. Pracownik socjalny nigdy nie ma całkowitej pewności, czy postąpił\nsłusznie i czy swoją decyzją nie skrzywdził dziecka.\nDla wielu młodych pracowników problemem może okazać się pokonanie własnych uprzedzeń i zahamowań. Problem ten dotyczy sytuacji, które nie wzbudzają\nwspółczucia, powodować zaś mogą uczucie niechęci, a nawet odrazy. Młodzi pracownicy muszą nauczyć się kontrolować ten rodzaj emocji, co dla wielu z nich\nmoże być równie trudne jak powstrzymywanie się od nadmiernego zaangażowania w sprawy podopiecznych.\nWszystkich pracowników socjalnych w mniejszym lub większym stopniu dotyka też problem stresu. Wprawdzie indywidualna odporność na stres jest różna,\nw pracy socjalnej nie sposób jednak tego stresu uniknąć. Należy się zgodzić z opinią K. Wódz i E. Leśniak-Borek, że „podstawowym źródłem stresu w pracy socjalnej są czynniki zewnętrzne wobec pracownika (...)”22. Wśród tych zewnętrznych\nczynników stresu autorki wymieniają jednak również przyczyny, które można\nwyeliminować, takie jak zła atmosfera w pracy, nadmierne wymagania ze strony\nprzełożonych, zła organizacja pracy, niedostateczne zasoby, braki kadrowe, obarczanie pracowników winą za brak skuteczności działania, niskie płace, brak auto22\nK. Wódz, E. Leśniak-Berek, Superwizja w pomocy społecznej – ważne źródło wsparcia w pracy profesjonalisty, w: pod red. Pawlas-Czyż S., Leśniak-Berek E., w: W kręgu\nzagadnień profesjonalizacji zawodu pracownika socjalnego, Katowice 2010, s. 41.\nnomii działania itp. Czynniki te są niewątpliwie źródłem stresu, jednak nie należą\none do istoty pracy socjalnej i występują w większości zawodów.\nJeżeli mówimy o stresie związanym z pracą socjalną jako taką, powinniśmy\nwziąć pod uwagę jedynie te czynniki, które wiążą się z wykonywaniem obowiązków pracownika socjalnego i nie mają związku z organizacją sytemu pomocy społecznej czy też problemami występującymi w danym miejscu pracy. Do czynników\ntych należy zaliczyć w pierwszym rzędzie kontakty z klientami. Jak wspomniałem, dla wielu pracowników socjalnych już samo zetknięcie się z problemami podopiecznych staje się źródłem stresu. Do innych czynników stresogennych (choć\nnie dotyczy to w tym samym stopniu wszystkich pracowników) zaliczyć należy\nagresję ze strony części podopiecznych lub ich otoczenia społecznego (werbalną\ni ﬁzyczną), próby wyłudzania świadczeń socjalnych, nieokazywanie wdzięczności\nza otrzymaną pomoc itp.\nWydaje się, że przygotowanie przyszłych pracowników socjalnych do przejścia\nprzez ten początkowy okres pracy zawodowej jest równie ważne jak przekazanie\nwiedzy i umiejętności technicznych. Ponadto w początkowym okresie pracy młodzi pracownicy socjalni powinni otrzymywać dodatkowe wsparcie, które pomagałoby przezwyciężyć typowe dla tego okresu trudności. Wsparcie starszych stażem\nwspółpracowników nie zawsze jest możliwe, ponieważ współpracownicy mają do\nwykonania swoje własne zadania.\nZ kolei pracownikom socjalnym z dłuższym stażem, jak zresztą wszystkim\nosobom trudniącym się zawodowo pomaganiem innym, zagraża rutyna zawodowa. Jak zauważa M. Stepulak, „człowiek w sytuacji nadmiaru relacji traci z pola\nswojej świadomości istnienie faktu, iż przedmiotem jego odniesień jest osoba”23.\nPracownik, który popadł w rutynę zawodową, przestaje dostrzegać zasadniczy\nsens swojej pracy, podopiecznych traktuje przedmiotowo, dostrzega w nich kolejne „przypadki”, relacje z podopiecznymi ogranicza do niezbędnego minimum,\nnie angażuje się emocjonalnie, pozostaje obojętny zarówno wobec sukcesów, jak\ni porażek zawodowych, a swoje obowiązki wykonuje mechanicznie, traktując je\nwyłącznie jako sposób zarabiania na życie.\nRytynizacji pracy socjalnej sprzyja także tendencja do „menedżeryzmu”, czyli do wprowadzania do pomocy społecznej mechanizmów rynkowych. Tendencja\nta może towarzyszyć przesuwaniu pomocy społecznej do sektora prywatnego, z\nczym mamy do czynienia w niektórych krajach (np. Wielkiej Brytanii24), jest ona\nM. Stepulak, Psycholog jako zawód zaufania społecznego, Katolicki Uniwersytet\nLubelski, Lublin 2007, s. 134.\nJ. Kearney, Edukacja w zakresie pracy socjalnej w Wielkiej Brytanii: historia, uwarunkowania pracy socjalnej, praktyka i kształcenie, w: Kształcenie pracowników socjalnych\nw przeddzień rozszerzenia Unii Europejskiej..., s. 69.\nwidoczna także w instytucjach państwowych. Mechanizmy te sprawiają, że kluczowe dla oceny pracy socjalnej stają się kryteria ilościowe, nie zaś jakościowe25.\nW tej sytuacji najlepszym rozwiązaniem wydaje się superwizja, a więc rodzaj\nnadzoru nad pracownikami, którego celem jest podniesienie jakości pracy. Superwizją mogą być objęci zarówno studenci26, jak i początkujący pracownicy, a jeżeli\nwarunki na to pozwalają także pracownicy z długim stażem pracy. Wyróżnić można superwizję „kontrolną”, zmierzającą do eliminacji błędów czy też rozwiązania\nproblemów emocjonalnych związanych z pracą zawodową, oraz superwizję, której\ngłównym celem jest podniesienie kwaliﬁkacji pracownika.\nNajprostszą metodą superwizji w pracy socjalnej jest rozmowa superwizera z\npracownikiem, w trakcie której ten ostatni przedstawia relację z podjętych przez\nsiebie działań. Inną formą są relacje pisemne, sporządzane bądź w formie wypełnionych formularzy, bądź też w formie luźnej wypowiedzi27. Tematem rozmów\ni relacji pisemnych powinny być w pierwszym rzędzie problemy, z których rozwiązywaniem pracownik ma szczególne trudności (np. stosowanie nowej metody\npracy socjalnej). Warunkiem udanej superwizji jest otwartość ze strony osób jej\npodlegających, a więc gotowość ujawnienia superwizerowi problemów związanych z wykonywaną pracą, własnymi reakcjami emocjonalnymi, zahamowaniami,\nuprzedzeniami, lękami, motywacjami itd.\nZe względu na ilość uczestników można wyróżnić superwizję indywidualną i\ngrupową. Superwizję indywidualną stosuje się często w przypadkach wymagających\nzaufania i poufności, a także w rozwiązywaniu problemów nietypowych, trudnych\ndo przezwyciężenia drogą zwykłych konsultacji. Zaletą superwizji grupowej jest\nmożliwość wymiany doświadczeń również pomiędzy członkami grupy, natomiast jej\ngłówna wada polega na trudności wypracowania klimatu otwartości i zaufania.\nW kształceniu do pracy socjalnej często wykorzystywana jest także superwizja\nbezpośrednia, polegająca na bezpośredniej obserwacji. Osoba poddawana superwizji może sama obserwować działania superwizera (uczenie się przez naśladowanie), może też sama być obserwowana przez superwizera i wówczas jej postępowanie stanowi przedmiot krytycznej analizy.\nSuperwizja, której głównym celem jest podnoszenie kwaliﬁkacji, ma szansę\npowodzenia pod warunkiem trafnej identyﬁkacji słabych punktów w wyszkoleniu\npracowników. Identyﬁkacja słabych stron jest względnie łatwa u studentów, wynika ona bowiem z programu szkolenia, jeśli natomiast superwizji poddawani są\nPor. K. Wódz, E. Leśniak-Berek, Superwizja w pomocy społecznej..., s. 33.\nW przypadku praktyk studenckich funkcję superwizera pełni opiekun praktyk\na także pracownicy ośrodka, w których odbywają się praktyki.\nNiektórzy autorzy rozróżniają superwizję i konsultację. Por. K. Wódz, E. LeśniakBerek, Superwizja w pracy socjalnej, s. 37 i nast.\npracownicy, identyﬁkacja braków w wyszkoleniu wymaga zastosowania specjalnych metod (np. konfrontacji posiadanej wiedzy z trudnymi sytuacjami).\nNależy jednak pamiętać, że superwizja w pracy socjalnej jest postulatem, którego zrealizowanie w wielu instytucjach pomocy społecznej może nie być możliwe.\nPrzyczyną tego stanu rzeczy jest fakt, że instytucje te są na ogól przeładowane\npracą, toteż przeznaczanie nawet kilku godzin w tygodniu na superwizję pracowników musiałoby się odbywać kosztem czasu przeznaczonego dla podopiecznych.\nPracownik socjalny zmaga się z problemami społeczeństwa, które podlega\nustawicznym, dynamicznym zmianom. Zmieniają się zarówno rodzaje problemów, jak i sposoby oraz możliwości ich rozwiązywania. Oznacza to, że pracownik\nsocjalny nie może zakończyć edukacji wraz z otrzymaniem dyplomu licencjata lub\nmagistra, lecz powinien przez cały okres swojej pracy zawodowej pogłębiać i uaktualniać wiedzę. Drugim czynnikiem, dla którego konieczne jest ciągłe podnoszenie kwaliﬁkacji, jest wzrastająca złożoność ekonomicznego i prawnego otoczenia\npracy socjalnej. Rzeczywistość społeczna staje się coraz bardziej skomplikowaną\nsiecią instytucjonalnych i pozainstytucjonalnych zależności, w obrębie której ścierają się interesy rozmaitych grup społecznych. Bez znajomości ekonomicznych\ni prawnych uwarunkowań rządzących społeczeństwem pracownik socjalny nie będzie w stanie zrozumieć problemów egzystencji swoich podopiecznych, nie będzie\nteż równym partnerem dla urzędników i polityków mających bezpośredni wpływ\nJednym z celów kształcenia ustawicznego jest zwalczanie stereotypów wśród\npracowników socjalnych. Stereotypy te utrzymują się niezależnie od wiedzy teoretycznej, dlatego czysty przekaz o charakterze informacyjnym może okazać\nsię niewystarczający. Na utrzymywanie się stereotypów wśród pracowników socjalnych, pomimo posiadania przez nich teoretycznej wiedzy o zjawisku, którego\nte stereotypy dotyczą, zwraca uwagę A. Olubiński. Autor ten zwrócił uwagę, że\nzgodnie z wynikami badań na agresywne zachowania dzieci duży wpływ wywiera negatywny klimat w rodzinie. Pracownicy socjalni znają wyniki tych badań,\nmimo to niektórzy są nadal przekonani, iż najlepszą metodą wychowawczą jest\nOznacza to, że sama wiedza z różnych dziedzin naukowych nie zawsze przekłada się w prosty sposób na podniesienie jakości pracy socjalnej. Dlatego kształcenie ustawiczne powinno zarówno obejmować przekaz informacji o najnowszych\nodkryciach w takich dziedzinach, jak psychologia, socjologia czy pedagogika, jak i\nzawierać pewien instruktaż dotyczący obszarów, w których wiedza naukowa po28\nA. Olubiński, Znaczenie wiedzy w praktyce pracy socjalnej, w: Działanie społeczne\nw pracy socjalnej na progu XXI wieku, pod red. E. Kantowicz i A. Olubińskiego, Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń 2003, s. 47.\nwinna znaleźć zastosowanie , zastępując dotychczasowe, bezreﬂeksyjne i stereotypowe myślenie. Natomiast identyﬁkacja, pokutujących w środowisku pracowników socjalnych, stereotypów jest zadaniem teorii pracy socjalnej.\nNależy zdawać sobie sprawę, że już samo wykonywanie zawodu pracownika\nsocjalnego jest rodzajem edukacji. Pracownicy socjalni zdobywają doświadczenie,\ndzięki któremu wzrasta poziom ich kompetencji, a jednocześnie przedeﬁniowaniu\nulegają ich początkowe wyobrażenia o pracy socjalnej. Poza tym każdy pracownik\npodlega oddziaływaniu swego środowiska pracy, oddziaływanie to zaś prowadzi do\npewnych zmian w sposobie myślenia i postępowania. Zjawisko to można porównać do procesu socjalizacji, który M. Porębska określa jako całość zmian zachodzących w jednostce w związku z tym, że przebywa ona w określonym otoczeniu\nspołecznym29. W przypadku absolwentów rozpoczynających pracę zawodową oddziaływanie to może okazać się szczególnie silne, dlatego wydaje się, że szkolenie do pracy socjalnej powinno przygotowywać przyszłych pracowników również\ndo radzenia sobie z presją środowiska. Rzecz jasna problemem nie jest tu sama\nakceptacja panujących w środowisku pracowników socjalnych poglądów, postaw\ni wartości, lecz nabywanie przez młodych pracowników poglądów, nawyków (takich jak wspomniane właśnie stereotypy), które współczesna teoria pracy socjalnej uważa za szkodliwe.\nPraca socjalna polega na niesieniu pomocy jednostkom i grupom, dlatego niezwykle ważny jest etyczny wymiar zawodu pracownika socjalnego. Warunkiem\nrealizowania wartości etycznych w pracy socjalnej jest zaś świadomość etyczna,\nktórą pracownik socjalny powinien pogłębiać poprzez reﬂeksję nad własną profesją oraz ciągłą pracą nad sobą. Świadomość etyczną można wprawdzie do pewnego stopnia ukształtować lub przynajmniej rozbudzić u przyszłych pracowników\nsocjalnych w czasie studiów, jednak w późniejszym okresie jedyną drogą moralnego rozwoju jest samokształcenie i samowychowanie. O jakości pracy socjalnej\ndecyduje nie tylko umiejętność wyznaczania sobie celów i ich osiągania, lecz także\nduchowy rozwój, bez którego niemożliwe okazuje się intelektualno – emocjonalne\notwarcie na innych30. Dlatego pracownik socjalny powinien we własnym zakresie\npogłębiać ogólną wiedzę o świecie i dążyć do coraz pełniejszego zrozumienia sa-\nPor. M. Porębska, Rozwój społeczny dzieci i młodzieży, w: Encyklopedia psychologii,\npod red. W. Szewczuka, Fundacja Innowacja, Warszawa 1998, s. 756 i nast. Można też mówić o socjalizacji w sensie szerszym, czyli o nabywaniu umiejętności niezbędnych do życia\nw grupie społecznej jako takiej i o socjalizacji w sensie węższym, czyli przyswajaniu sobie\numiejętności życia w ściśle określonej grupie (subkulturze). Por. W. Skorny, Proces socjalizacji dzieci i młodzieży, WSiP, Warszawa 1987, s. 10 i nast.\nPor. W. Mikołajewicz, Praca socjalna jako działanie wychowawcze, Wydawnictwo\nNaukowe „Śląsk”, Katowice 1999, s. 198.\nmego siebie, swoich relacji z podopiecznymi, własnego zawodu i sensu niesienia\nJedną z metod podnoszenia jakości pracy socjalnej jest międzynarodowa wymiana doświadczeń. Na potrzebę nawiązywania kontaktów przez pracowników\nsocjalnych z różnych krajów zwracano wprawdzie uwagę już od początku istnienia pracy socjalnej (w Polsce mówiła o tym m. in. H. Radlińska31), jednak dla polskich pracowników socjalnych możliwość taka powstała na dobrą sprawę dopiero\nw momencie wstąpienia Polski do Unii Europejskiej.\nTendencja do ujednolicania standardów prawnych dotyczących pracy socjalnej\nw Europie występujące w sferze edukacji. Fakt ten wiąże się z postępującą uniﬁkacją systemów kształcenia na poziomie wyższym, będącą przejawem postępującej\nintegracji w obrębie Unii Europejskiej. Momentem przełomowym było spotkanie\neuropejskich ministrów spraw zagranicznych w Bolonii w 1999 r. i ogłoszenie tzw.\nDeklaracji Bolońskiej, w której wskazywano m. in. na konieczność utworzenia\njednolitych kryteriów oceny jakości kształcenia.\nRegulacje dotyczące standardów kształcenia do pracy socjalnej istnieją też w\npozostałych krajach europejskich. W żadnym z krajów członkowskich Unii Europejskiej regulacje te nie są wprawdzie w pełni zgodne z unormowaniami międzynarodowymi (w szczególności z Deklaracją Bolońską), jednocześnie jednak rozwiązania te stanowią realizację panujących w poszczególnych krajach poglądów\ndotyczących społecznej roli pomocy społecznej i pracy socjalnej. Za przykład może\ntutaj posłużyć Hiszpania, w której, jak zauważa E. Kantowicz, „programy edukacji do pracy socjalnej pozostają pod wpływem nauki Kościoła katolickiego”32.\nZ pewnością zatem dążenie do standaryzacji kształcenia do pracy socjalnej w\nEuropie nie oznacza utraty z pola widzenia lokalnych odmienności, w tym także\nodmiennych światopoglądów i systemów wartości. Z formalnego punktu widzenia standaryzacja kształcenia do pracy socjalnej w Unii Europejskiej wymagałaby\njedynie opracowania i wdrożenia odpowiednich przepisów. Samo ujednolicenie\nprogramów kształcenia mogłoby jednak w praktyce przynieść więcej szkód niż\nkorzyści, ponieważ narzucone odgórnie rozwiązania formalne nie uwzględniałyby\nlokalnych, politycznych, społecznych, ekonomicznych i kulturowych uwarunkowań w poszczególnych krajach. Problemem nie jest więc standaryzacja jako taka,\nlecz wypracowanie takiego jej modelu, który brałby pod uwagę te właśnie lokalne\nróżnice. Mówiąc o standaryzacji kształcenia, uniﬁkacji kryteriów uznawania kwa-\nA. Kurcz, Europejskie wymiary kształcenia do zawodu pracownika socjalnego, w:\nPracownik socjalny. Wybrane problemy w okresie transformacji społecznej, Uniwersytet\nOpolski, Opole 2002, s. 13.\nPor. E. Kantowicz, Praca socjalna w Europie..., s. 262. Stwierdzenie to odnosi się do\nokresu sprzed dojścia do władzy hiszpańskich socjalistów.\nliﬁkacji itd., powinniśmy zatem pamiętać, że standaryzacja kształcenia nie jest\nrównoznaczna z ujednoliceniem treści kształcenia. Główny nacisk kładzie się na\nposzukiwanie zarówno elementów wspólnych, jak i różnic, wychodząc z założenia,\niż nawet jeżeli metody kształcenia do pracy socjalnej w poszczególnych krajach\nnie są w pełni porównywalne, to mimo wszystko powinny one spełniać określone\nW Unii Europejskiej działa kilka organizacji promujących wprowadzanie do\nprogramów kształcenia elementów wspólnych. Standaryzację kształcenia do pracy socjalnej na poziomie europejskim wspiera Europejskie Stowarzyszenie Szkół\nPracy Socjalnej (EASSW), skupiające 330 szkół różnego typu. Stowarzyszenie\norganizuje liczne konferencje i seminaria poświęcone możliwościom wdrażania\nwspólnych celów i zasad kształcenia, wspiera także wspólne badania w dziedzinie pracy socjalnej. W 1985 roku utworzono Europejskie Centrum Edukacji Społecznej (European Centre for Community Education), do którego zadań należy\nporównywanie modeli kształcenia m. in. w dziedzinie pracy socjalnej. W 1989 r.\npowstała prywatna organizacja o nazwie Europejskie Stowarzyszenie Centrów\nKształcenia Pracy Socjalno – Wychowawczej i Opiekuńczej (European Association\nfor Training Centres for Socio – Educational Care Work), podejmujące współpracę\nze szkołami kształcącymi na poziome wyższym w zakresie pedagogiki społecznej.\nW połowie lat dziewięćdziesiątych utworzono w Maastricht pod auspicjami Rady\nEuropy wspólną instytucję zajmującą się kształceniem pracowników socjalnych\nna poziomie magisterium, tzw. MACESS (MA Comparative Social Studies). W\ndziałalność tej instytucji zaangażowały się 32 uniwersytety z różnych państw\neuropejskich. Instytucją koordynującą badania nad pracą socjalną jest European\nResourse Centre for Social Work Research. Do jej zadań należy tworzenie bazy\nprac naukowych poświęconych pracy socjalnej, w tym w szczególności prac specjalistów z różnych dziedzin podejmujących badania nad pracą socjalną. Projekt ten\nma zatem nie tylko wymiar międzynarodowy, lecz także interdyscyplinarny33.\nWspomnieć też należy o współpracy między uczelniami z różnych państw europejskich, realizowanej w ramach programów Tempus/ Erasmus/ Sokrates, obejmującej wszystkie kierunki kształcenia na poziomie licencjackim i magisterskim,\na zatem także kształcenie do pracy socjalnej. Przykładem projektu realizowanego\nw ramach współpracy międzyuczelnianej był projekt „Europejska praca socjalna\n– różnice i podobieństwa” przewidziany na lata 2002 – 2005, w którym wzięły\nudział dwie uczelnie w Polsce (Uniwersytet Warmińsko – Mazurski i Uniwersytet\nWarszawski). Owocem tej współpracy są różnego rodzaju publikacje poświęcone\neuropejskiej pracy socjalnej. Wspomnieć tu należy o dwóch podręcznikach pra33\nPor. E. Kantowicz, Praca socjalna w Europie. Inspiracje teoretyczne i standardy\nkształcenia, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn 2008, s. 241 i nast.\ncy socjalnej: European Social Work. Commonalities and Differences (2004) oraz\nChildren, Young People and Families – Examining Social Work Practice (2005).\nWstąpienie Polski do Unii Europejskiej oznaczało konieczność dostosowania\n– tak w sensie formalnym, jak i nieformalnym – programów kształcenia do standardów unijnych, co rodzić może obawy o przyszłość pracy socjalnej w Polsce.\nDążenie do ujednolicenia standardów kształcenia w krajach Unii Europejskiej\nniesie ze sobą zarówno korzyści, jak i pewne niebezpieczeństwa. Z pewnością\nwprowadzenie jednolitych zasad ułatwi przepływ pracowników z rejonów, w których istnieje stosunkowo niewielkie zapotrzebowanie na pracę socjalną, do rejonów, gdzie takie zapotrzebowanie jest wysokie. Porównywalność kwaliﬁkacji,\njakimi dysponują pracownicy z poszczególnych krajów, z pewnością ułatwi ich\nweryﬁkację oraz dostosowywanie programów kształcenia do zmian społecznych,\na ostatecznie przyczyni się do podniesienia jakości kształcenia.\nIstnieją też pewne zagrożenia dla pracy socjalnej w Polsce związane z integracja z Unią Europejską. Głównym niebezpieczeństwem jest możliwość odpływu\nczęści absolwentów do bardziej zamożnych krajów34. Jednakże nawet emigracja\nczęści pracowników nie musi być na dłuższą metę szkodliwa i może przynieść\npewne korzyści. Zdaniem R. Pachocińskiego, w dłuższej perspektywie czasowej\nmigracja pracowników przyczyni się do podniesienia ogólnego poziomu wykształcenia. Zdaniem tego autora, „nawet jeśli negatywnie postrzegany tzw. drenaż\nmózgów stanowi składowy element systemu międzynarodowej wiedzy, umożliwiając krążenie idei i utrwalanie hegemonii – w dziedzinie badań – krajów najbardziej rozwiniętych, to masowa cyrkulacja wykształconych ludzi ma duży wpływ na\ntransfer wiedzy i ogólny postęp”35. Część pracowników socjalnych, którzy obecnie\npracują w różnych krajach Unii Europejskiej, w przyszłości zapewne powróci do\nPolski, przywożąc ze sobą nową wiedzę i doświadczenie, które będzie można spożytkować, gdy w naszym kraju pojawią się te same problemy, z którymi obecnie\nborykają się kraje bardziej rozwinięte (np. problem imigracji).\nPraca socjalna podlega stałej ewolucji wraz ze zmianami dokonującymi się w\nspołeczeństwie. Fakt ten każe zastanowić się nad kierunkami kształcenia pracowników socjalnych w najbliższej przyszłości. Praca socjalna podlega tym samym\nmechanizmom rynkowym, którym podlegają wszystkie inne zawody, toteż należy\nsię spodziewać, że w przyszłości wystąpią w niej te same tendencje, które występują w większości współczesnych zawodów. W najbliższych latach prawdopodobW. Anioł, Polityka socjalna i rynek pracy w Unii Europejskiej – implikacje dla Polski, w: Wymiar społeczny członkostwa Polski w Unii Europejskiej, pod red. T. Mołdawii,\nK. A. Wojtaszczyka i A. Szamańskiego, Warszawa 2003.\nR. Pachociński, Kierunki reform szkolnictwa wyższego na świecie, Wydawnictwo\nIBE, Warszawa 2004, s. 8 i nast.\nnie narastać będzie tendencja do specjalizacji, można się tez spodziewać, że coraz\nwiększą rolę będzie odgrywać kształcenie ustawiczne. Edukacja do pracy socjalnej\nbędzie musiała wyjść naprzeciw wszystkim tym wyzwaniom, nie tracąc jednocześnie z pola widzenia tych podstawowych wartości, z których sama wyrasta i które\nnie zmieniają się wraz ze zmianami społecznymi i wymaganiami rynku pracy.\nOkreślenie, w jakich kierunkach rozwijać się będzie edukacja w sektorze pracy socjalnej w najbliższych latach wymaga prowadzenia systematycznych badań\nnad zmianami społecznymi, tylko bowiem takie badania stanowią wiarygodną\npodstawę formułowania hipotez dotyczących społecznego zapotrzebowania na\npracę socjalną. Prognozowanie takie spełnia zresztą podwójną rolę, ponieważ\nw Polsce i w większości krajów rozwiniętych praca socjalna jest narzędziem realizowania polityki społecznej państwa. Prognozowanie kierunków rozwoju zmian\nspołecznych ma więc na celu z jednej strony dostosowanie do tych zmian polityki\nspołecznej, a z drugiej umożliwia szkołom kształcącym do pracy socjalnej wdrażanie optymalnych programów nauczania.\nAnioł W. (2003); Polityka socjalna i rynek pracy w Unii Europejskiej – implikacje dla Polski, w: Wymiar społeczny członkostwa Polski w Unii Europejskiej, pod red. Mołdawii\nT., Wojtaszczyka A. K. i Szamańskiego A., Warszawa.\nBurgess H. (1996); Uczenie się przez rozwiązywanie problemów w kształceniu pracowników\nsocjalnych, „Interart”, Warszawa.\nDavies M. (1999); Socjologia a praca socjalna: niezrozumiałe powinowactwo, w: Socjologia\npracy socjalnej, pod red. M. Daviesa, Wydawnictwo Naukowe Śląsk, Katowice.\nDąbrowska-Jabłońska I. (2002); Kształcenie i doskonalenie zawodowe pracowników socjalnych, w: Pracownik socjalny. Wybrane problemy zawodu w okresie transformacji społecznej, Uniwersytet Opolski, Opole.\nDewe B. (1998); Wiedza i umiejętności w pracy socjalnej, w: pod red. Marynowicz-Hetke\nE., Piekarski J., Zając-Urbaniak D., Pedagogika społeczna i praca socjalna. Przegląd\nstanowisk i komentarze, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice.\nFrysztacki K. (2001); Nauczanie ogólnych nauk społecznych – nauczanie pracy socjalnej:\npodobieństwa i różnice, w: Profesje społeczne w Europie. Z problemów kształcenia i\ndziałania, pod red. Marynowicz-Hetki E., Wagnera A., Piekarskiego J., Wydawnictwo\nNaukowe „Śląsk”, Katowice.\nGranosik M. (2006); Profesjonalny wymiar pracy socjalnej, Wydawnictwo Naukowe\nKantowicz E. (2008); Praca socjalna w Europie. Inspiracje teoretyczne i standardy kształcenia, Uniwersytet Warmińsko-Mazurski, Olsztyn.\nKozielecki J. (1995); Koncepcje psychologiczne człowieka, Wydawnictwo „Żak”, Warszawa.\nKurcz A. (2002); Europejskie wymiary kształcenia do zawodu pracownika socjalnego, w:\nPracownik socjalny. Wybrane problemy zawodu w okresie transformacji społecznej,\nUniwersytet Opolski, Opole.\nLishman J. (1998); Podręcznik teorii dla nauczycieli praktyki w pracy socjalnej, Wydawnictwo Naukowe „Śląsk”, Katowice.\nMikołajewicz W. (1999); Praca socjalna jako działanie wychowawcze, Wydawnictwo\nNocuń W. A., Szmagalski J. (1998); Podstawowe umiejętności w pracy socjalnej i ich kształcenie, Wydawnictwo Naukowe “Śląsk”, Katowice.\nOlubiński A. (2003); Znaczenie wiedzy w praktyce pracy socjalnej, w: Działanie społeczne\nw pracy socjalnej na progu XXI wieku, pod red. Kantowicz E. i Olubińskiego A., Wydawnictwo Edukacyjne Akapit, Toruń.\nPachociński R. (2004); Kierunki reform szkolnictwa wyższego na świecie, Wydawnictwo\nPiekarski J. (2001); Problem wiedzy w profesjonalnej pracy socjalnej, w: E. Marynowicz\nHetka, A. Wagner, J. Piekarski, Profesje społeczne w Europie, BPS, Katowice.\nPorębska M. (1998); Rozwój społeczny dzieci i młodzieży, w: Encyklopedia psychologii, pod\nred. Szewczuka W., Fundacja Innowacja, Warszawa.\nRadlińska H. (1981); Kształcenie pracowników socjalnych, w: Problemy kształcenia pracowników społecznych, pod red. I. Lepaczyk, Warszawa.\nRobertis de C. (1998); Metodyka działania w pracy socjalnej, Wydawnictwo Naukowe\nSkidmore A. R., Thackeray G. M. (1998); Wprowadzenie do pracy socjalnej, Wydawnictwo\nSkorny W. (1987);, Proces socjalizacji dzieci i młodzieży, WSiP, Warszawa.\nStepulak M. (2007); Psycholog jako zawód zaufania społecznego, Katolicki Uniwersytet\nThompson N., Osada M., Anderson B. (1999); Praktyczna nauka pracy socjalnej, Wydawnictwo Naukowe “Śląsk”, Katowice.\nWódz K., Leśniak-Berek E. (2010); Superwizja w pracy socjalnej – ważne źródło wsparcia\nw pracy profesjonalisty, w: pod red. Pawlas-Czyż S., Leśniak-Berek E., w: W kręgu zagadnień profesjonalizacji zawodu pracownika socjalnego, Katowice.\nZagadnienia do egzaminu magisterskiego dla studiów


sx screenagers.pl - recenzja: Comets On Fire - Avatar\n[Sub Pop; 8 sierpnia 2006]\nComets On Fire to kolesie jakby z bocznego toru, którzy na dzień dzisiejszy mogą ścigać się z zespołami pokroju Black Mountain czy Dead Meadow. Nie rzucają się w oczy jak wielki wóz czy gwiazda północna. Od strony stylistycznej wpasowują się w rejony wyżej wymienionych, ale za sprawą większej wyobraźni, szerszego wachlarza inspiracji (do quasi hard-prog rockowych konotacji w wersji garażowej trzeba dodać fascynacje noise rockiem) mają chyba więcej do powiedzenia. „Blue Cathedral” było surowe, ciężkie i konkretne w swojej formie i w pewnym sensie zmiotło „Feathers”, jak i „Black Mountain” kolegów po fachu. Wielu słuchaczy zapewne też nie dało rady, co wydaje się zrozumiałe. Comets On Fire na początku głównie przytłaczają.\nWydaje ich Sub Pop i nawet czasami to słychać ze względu na echa dokonań Mudhoney. Pozorne niedbalstwo udziela się grupie Ethana Millera prawie na każdym kroku, ale nie mają problemów z długimi formami, w których swobodnie zarzucają nowymi wątkami. Tym razem nawałnica ustąpiła miejsca większemu zróżnicowaniu. „Hatched Upon The Age” to prawie ballada rockowa, gdyby nie jazgotliwy atak gdzieś na wysokości 5:10, a „Lucifer’s Memory” z ciekawym wykorzystaniem partii fortepianowych na taki tytuł pracuje od początku do samego końca. Po tych fragmentach, zwolennicy bezkompromisowego hałasowania z poprzednich płyt mogą poczuć się mocno dotknięci, ale Comets On Fire pomyśleli i o nich. Świetnie wypada opener, czyli „Dogwood Rust”, kręcący od początku do końca kosmicznymi przesterami. „Holy Teeth” bardzo przypomina to co się działo na „Blue Cathedral”. Panowie zapodają naprawdę szybki rytm, wgniatając w ziemię po niecałych dwóch minutach. Comets On Fire zaskakują też nieszablonowością i tajemniczością, uwieńczoną gitarowym hałasowaniem („The Swallow’s Eye”).\nMoże jestem mięczakiem, że Comets On Fire robią na mnie wrażenie także w wersji spokojniejszej. Może za zaskakujące ciągoty do nagrywania rockowych ballad powinni dostać z glana, ale nic na to nie poradzę, że i tym razem wypadają naprawdę przekonująco. „Avatar”, choć odrobinę słabsze od „Blue Cathedral”, nadrabia większym zróżnicowaniem i wykwintnością materiału. Śmiem spieszyć, że te komety wcale nie przygasły. Nadal zioną ogniem, tylko trochę innej barwy.\nA póki co, z niecierpliwością czekamy na dalsze, dobre wieści z gwiezdnych rejonów Santa Cruz.\nPiotr Wojdat (6 grudnia 2006)\nPrzemysław Nowak: 7/10\nŚrednia z 3 ocen: 7,33/10\nSisters - The Mono\nIntryga snuta przez DJ Lenara i Rogińskiego fascynuje, ale ostatecznie sprowadza słuchacza na manowce.\nkIRk - Msza święta w Brąswałdzie\nByć może tak brzmieliby obecnie Supersilent, gdyby zechcieli dalej poszukiwać nowych środków wyrazu.\nUndivided - Moves Between Clouds\nWacława Zimpla problem nie dotyczy.\nProfesjonalizm - Chopin Chopin Chopin\nTo już kolejna tegoroczna polska płyta jazzowa, która nawiązuje stylistycznie i brzmieniowo do muzyki sprzed kilkudziesięciu lat.\nKode 9 & The Spaceape - Black Sun\nPo kilkuletniej przerwie, która w przypadku brytyjskiego dubstepu powinna być liczona w dekadach, z zaskoczenia otrzymujemy suplement do poprzedniego albumu. Jak zatem ma się „Black Sun” do „Memories Of The Future”


Pilot: elektroniczny tłumacz ukryty w zestawie słuchawkowym | Gadżetomania.pl\nGrupa entuzjastów postanowiła stworzyć wygodnego i stylowego tłumacza elektronicznego. O ich projekcie napisał m.in. Forbes, a kampania na Indiegogo przyniosła 3000% kwoty docelowej. Na czym polega fenomen słuchawek Pilot?\nTłumaczenie których języków obsługuje Pilot?\nJak długo słuchawki pracują na baterii?\nKiedy trafią do pierwszych nabywców?\nTłumacz o wyglądzie nanosłuchawek bluetooth\nTemat elektronicznych translatorów powraca regularnie, zwykle za sprawą przeciętnie wykonanych urządzeń, których funkcjonalność niestety nie zachwyca. W przypadku słuchawek Pilot ma się to trwale zmienić. Współpracując z dedykowaną aplikacją na smartfona mają one zapewnić sprawne tłumaczenie symultaniczne z wielu języków.\nForma słuchawek przypomina coraz popularniejsze bezprzewodowe zestawy Bluetooth pokroju Samsunga Gear IconX, a więc połączenie niewielkich gabarytów i kształtu anatomicznie dopasowanego do ucha. Będą produkowane w 3 kolorach: czarnym, białym oraz czerwonym, a w skład fabrycznego kompletu wejdzie jeszcze ładowarka i aplikacja.\nWygoda użytkowania i ścisła współpraca ze smartfonem\nPrawdziwa rewolucja dokonała się w samym tłumaczeniu: w czasie rzeczywistym wypowiedzi naszego rozmówcy są przekładane na wybrany język. O jakość nagrania dbają dwa wbudowane mikrofony z funkcją wytłumiania hałasu, a pracą urządzenia zarządza procesor ARM (modelu nie sprecyzowano).\nPilot będzie tłumaczył wyłącznie wypowiedzi osoby wyposażonej w drugą słuchawkę, chociaż w przyszłości ma przekładać wszystkie wypowiedzi w naszym bezpośrednim otoczeniu. Przewidziano także możliwość tłumaczeń konferencyjnych (z zastosowaniem smartfona), a także klasycznych głośnomówiących (na podobnej zasadzie).\nSłuchawki współpracują z urządzeniami opartymi o system Android lub iOS, a ich bateria ma zapewnić od 4 do 6 godzin czynnej pracy. Do działania wymagają połączenia z siecią, choć na jesień – zimę 2017 jest planowane przejście w tryb offline. Nie zabrakło funkcji odtwarzania muzyki, ale w deszczu trzeba będzie uważać – Piloty nie będą wodoodporne.\nProjekt w toku, aplikacja we wczesnej wersji\nPakiety językowe podzielono na etapy: wraz z pierwszymi urządzeniami, w maju 2017 nabywcy otrzymają oprogramowanie z językiem angielskim, hiszpańskim, francuskim, włoskim oraz portugalskim. Do końca jesieni dołączą do nich języki germańskie, arabskie, rosyjskie, słowackie, słowiańskie, wschodnioazjatyckie i afrykańskie.\nWczesna wersja aplikacji jest już testowana, a dostawca sprzętu wyłoniony. Wspierającym pozostaje uzbroić się w cierpliwość i oczekiwać na przyszłoroczne wysyłki. Realizację śmiałej wizji uwiarygadniają ogromne kompetencje załogi, jaką skompletował CEO startupu.\nJeśli Pilot spełni złożone przez nich obietnice, zburzy granice językowe i zrewolucjonizuje komunikację na świecie. Gdyby zawiódł, pogrzebie jedną z najciekawszych koncepcji na swobodne porozumiewanie się w niemal dowolnym języku. Chętni do przekonania się na własne uszy mogą jeszcze kupić premierowe egzemplarze w cenie 199 dol.\nŹródło: materiały prasowe, Waverly Labs\nZasilacz 1200W od Topower W tym pokoju zawsze wiesz, która jest godzina Rosjanie chcą wydać 2 mld dolarów na budowę kosmicznej śmieciarki Sony VAIO F 3D - i dla gracza, i dla kinomaniaka Odporny na trzęsienia ziemi dom ze słomy WD My Book Mirror Edition, RAID na twoim biurku Lady Gaga szykuje najdziwniejszy zapach świata? 8 rdzeni w jednym Maku – nowy Apple MacPro Fascynująca podróż po wnętrznościach Boeinga 747 Moto-Messerschmitt domowej roboty! Core i5 750 zauważony i sfotografowany Flagowy produkt firmy Nullsoft doczekał się aktualizacji


strona głównaATRAKCJE TURYSTYCZNE Zabytkowe kościoły\nKościół pw. św. Jakuba Apostoła w Brzesku sięga początków miasta Brzeska (XIV w.)\nPodobno pierwszy kościół został wzniesiony około 1400 r., o czym wspomina Jan Długosz w swych kronikach. Prawdopodobnie pierwszy kościół murowany powstał w 1447 r. jako fundacja wnuka Spytka z Melsztyna – Jaśka. W XVII w. za sprawą rodziny Czernych sprawujących wtedy patronat nad miastem w 1678 r. Powstała wieża przy kościele, która obecnie znajduje się po południowej stronie nawy. Wieża ta powstała podczas odbudowy kościoła po pożarze w 1655 r. W 1854 r. kościół gruntownie odnowiono. W 1863 r. budowle zniszczył kolejny pożar, ale odbudowa miała miejsce dopiero w 1900 r., by w 1904 r. ponownie spłonąć w pożarze miasta. Na nowo stanął w 1905 r., a ozdobiły go trzy dzwony ufundowane przez rodzinę Goetzów Okocimskich, poświęcone przez bp Leona Wałęgę i zarekwirowane w 1915 roku przez władzę austriacką. W 1924 r. parafianie ufundowali nowe dzwony, jednak i one nie biły długo – w czasie okupacji przepadły na rzecz Niemców. Wyposażenie kościoła pochodzi z XVIII-XX w. Ołtarz z początku XX, wykonany z drewna.\nNa bocheńszczyźnie znajduje się wiele wspaniałych, zabytkowych budowli kościelnych. Na szczególną uwagę zasługuje tu okazała (58 m długości, 24.5 m szerokości) bocheńska fara pod wezwaniem św. Mikołaja. Ta piętnastowieczna bazylika nie miała niestety szczęścia. Już siedem lat po zakończeniu budowy (co miało miejsce w 1440 roku) uległa spaleniu w tragicznym pożarze miasta. Potem odbudowano ją w stylu późnego gotyku, co podkreśla gotycki szczyt zachodni z piękną trójstrefową dekoracją. W roku 1655 kościół spłonął ponownie, tym razem w pożarze wznieconym przez wojska szwedzkie, które zajęły wówczas Bochnię. Po pożodze świątynię odbudowywano kilkanaście lat przy wydatnej pomocy króla Jana Kazimierza. Podczas wspomnianej odbudowy dokonano wielu zasadniczych przekształceń. Zachowując gotycką architekturę zewnętrzną, wnętrze ukształtowano jednocześnie w panującym wówczas stylu barokowym. Takie właśnie jest sklepienie z dekoracją stiukową, osiemnastowieczne ołtarze - główny i siedem bocznych (autorstwa snycerza Piotra Korneckiego z Gdowa) oraz cały bogaty barokowo-rokokowy wystrój. Szczególną uwagę radzimy zwrócić m.in. na siedemnastowieczną marmurową chrzcielnicę, stalle po obu stronach prezbiterium, osiemnastowieczną ambonę, kaplicę patronki górników - św. Kingi oraz Kaplicę Matki Bożej Różańcowej z umieszczonym w ołtarzu z czarnego marmuru szesnastowiecznym, słynącym cudami obrazem Maryi z Dzieciątkiem.\nNajstarsze kamienne kościoły gminy Bochnia znajdują się w Łapczycy i Chełmie. Pierwszy z nich gotycki kościół pw. Narodzenia NMP wzniesiony został z fundacji króla Kazimierza Wielkiego w 1340 r. Uwagę zwraca XVI-wieczny krucyfiks nad łukiem tęczowym. Od ponad 150 lat w połowie lipca do kościoła tego pielgrzymują bochnianie. Dzieje się to na pamiątkę cudownego ocalenia miasta od zarazy cholery.\nBarokowy kościół p.w. Narodzenia J. Chrzciciela w Chełmie\nBarokowy kościół pw. Narodzenia Jana Chrzciciela w Chełmie budowano w latach 1738-1749. W ołtarzu głównym znajduje się obraz Matki Bożej Niepokalanego Poczęcia z herbem zakonu Bożogrobców, pochodzący z XVIII w. Z XVII w. pochodzi kamienna chrzcielnica. W znajdującej się obok kościoła dzwonnicy umieszczono 4 dzwony. Najstarszy z 1678 r.\nNajcenniejszym lipnickim kościołem jest szesnastowieczna drewniana świątynia p.w. św. Leonarda - wpisana w 2003 roku na listę Światowego Dziedzictwa Kulturowego i Naturalnego UNESCO. Jednonawowa świątynia posiada konstrukcję zrębową. Strzeliste dachy, zadaszenia i ściany elewacji bocznych i wschodniej pokryte są gontem. W wejściu południowym zachowany jest gotycki portal z nadprożem wyciętym w trój liść z oślim grzbietem. Na uwagę zasługuje barokowa ambona z 1711 r, oraz rzeźby grupy Ukrzyżowania umieszczone na belce tęczowej. Cennymi elementami wyposażenia są również barokowe obrazy z XVIII w., barokowo-ludowe świeczniki oraz grający do dzisiaj XVII -wieczny pozytyw szkatulny, czyli przenośne organy.


Pracuj z nami — Firma Invena S.A. – producent i dystrybutor armatury łazienkowej\nStart » O nas » Kariera » Pracuj z nami\nINVENA S.A. to godny zaufania Pracodawca, który stwarza realne szanse rozwoju i oferuje możliwości dalszego doskonalenia się w pracy. Nasz dynamiczny zespół pracuje w trzech oddziałach w Polsce. Ponadto prężnie rozwijamy działalność eksportową.\nW trakcie rekrutacji staramy się nie tylko zbadać kompetencje i doświadczenie kandydatów, ale przede wszystkim wzajemnie się poznać. Wiemy, że zgrany zespół to efektywny zespół. W trakcie pierwszego spotkania przedstawiamy firmę – tym samym oczekując od kandydatów przekazania nam informacji o sobie. Po pierwszym - zapoznawczym etapie poprosimy Cię o wykonanie zadań, które są zgodne z profilem stanowiska. Ostatni etap to ustalenie zakresu współpracy z przyszłym przełożonym.\nINVENA S.A. to godny zaufania partner biznesowy, który w chwili obecnej nawiąże współpracę z osobami w charakterze:\nSpecialista ds. Social Media i Realizacji Projektów\nJeśli nie lubisz siedzieć cały dzień za biurkiem, a praca ma być Twoją pasją, kochasz wyzwania, dzięki którym czas mija szybko i jesteś zafiksowany/ -a na punkcie nowinek w różnych sferach codziennego życia, to szukamy właśnie Ciebie!\nPrzygotowanie contentu na SM oraz bloga o tematyce związanej z rozwojem osobistym, lifestylem, motywacją, podróżami, gotowaniem w języku polskim i angielskim\nUdział i samodzielne przygotowanie strategii komunikacji poprzez profile SM\nOpieka nad kanłami SM (FB, Instagram, Pinterest, Twitter, LinkedIn)\nTworzenie i planowanie kampanii\nOptymalizacja pod kątem ROI\nUtrzymywanie współczynnika konwersji na założonym poziomie\nWspółudział w kreowaniu nowych produktów\nNawiązywanie partnerstwa i utrzymywanie stałych relacji z partnerami/klientami\nDoświadczenie w prowadzeniu mediów społecznościowych i tworzeniu kampanii\nZnajomość narzędzi analitycznych\nPodstawowa znajomość prostych programów graficznych\nZainteresowanie marketingiem, nowymi formami reklamy, trendami w Internecie\nZainteresowanie tematyką lifestylową i coachingową, designem i nowymi technologiami / produktami przyszłości\nKreatywność i chęć szukania nieszablonowych rozwiązań\nDobra organizacja czasu pracy i nastawienie na realizację celów biznesowych\nZnajomość zagadnień związanych z optymalizacją kampanii internetowych\nZnajomość narzędzi niezbędnych do tworzenia reklam\nMożliwość rozwoju i dodatkowe szkolenia\nPakiet świadczeń socjalnych w tym kartę Multisport\nZainteresowane osoby prosimy o przesyłanie dokumentów (CV ze zdjęciem i list motywacyjny) pocztą elektroniczną lub tradycyjną, w terminie 2 tygodni od ukazania się ogłoszenia na adres: grazyna.sawicka@invena.pl.


10 najdroższych przejęć firm technologicznych przez Google - Rankingi24 - twórz, czytaj oraz komentuj rankingi i sondy\n1. Motorola Mobility: 12,5 miliarda dolarów.\nNajdroższego przejęcia firmy technologicznej Google dokonało 15 sierpnia 2011 wraz z kupnem firmy Motorola Mobility za 12,5 miliarda dolarów. Google przejęło tą firmę w celu zwiększenia znaczenia systemu Android OS i przejęcia patentów należących do Motorola Mobility. Niestety poza wniesieniem patentów Motorola Mobility nigdy nie zarobiła dla Google pieniędzy, wiec wyszukiwarka sprzedała firmę za 3 miliardy dolarów chińskiemu Lenovo.\n2. Double Click: 3,1 miliarda dolarów.\nAktualnie firma Google czerpie największe zarobki dzięki systemom Google AdSense i Google AdWords, które pozwalają wyświetlać reklamy na stronach internetowych i wyszukiwarce. Rozwój obu systemów był możliwy dzięki przejęciu firmy Double Click w 2008 roku za 3,1 miliarda dolarów. Double Click dysponował technologią wyświetlania bannerów na różnych stronach internetowych, zbierającą informacje o użytkownikach odwiedzających te strony, w celu dokładniejszego dopasowania wyświetlanych reklam do profilu użytkownika.\n3. YouTube: 1,65 miliarda dolarów.\nGoogle przejęło YouTube w 2006 roku za 1,65 miliarda dolarów z kapitałem akcyjnym. Zakup tej platformy, umożliwiającej bezpłatne umieszczanie i oglądanie filmików, był wówczas największą co do wielkości transakcją firmy Google. Była to jedna z najlepszych inwestycji wyszukiwarki, bowiem dziś YouTube jest drugą najpopularniejszą wyszukiwarką świata, zaraz po Google. Tak więc firma kontroluje dziś dużą wyszukiwarkę internetową i wyszukiwarkę filmów – w obu serwując reklamy.\n4. AdMob: 750 milionów dolarów.\nJako, że Google czerpie bardzo duże pieniądze z reklam, nikogo nie powinno dziwić, że największe inwestycje firmy miały związek z tą dziedziną. Nie inaczej było w 2009 roku, kiedy Google za 750 milionów dolarów wykupiło firmę AdMob specjalizującą się w segmencie reklam na urządzenia mobilne. Jako, że w ostatnich latach mamy do czynienia z pokaźnym wzrostem popularności urządzeń mobilnych, w tym tabletów i smartfonów, zakup AdMob można uznać za znakomitą inwestycję.\n5. ITA Software: 700 milionów dolarów.\nZakup ITA Software to jeden z niedawnych zakupów firmy Google, dokonany w połowie 2010 roku za 700 milionów dolarów. ITA Software to firma powstała w 1996 roku, specjalizująca się w dostarczaniu technologii dla linii lotniczych i biur podróży. Z jej systemu korzystają między innymi Orbitz, Bing Travel, Kayak.com, CheapTickets, United Airlines, US Airways itd. Dzięki temu przejęciu wyszukiwarka Google może szczegółowo odpowiadać na zapytania dotyczące podróży samolotami.\n6. Postini: 625 miliardów dolarów.\nGoogle przejęło Postini w 2007 roku za kwotę 625 miliardów dolarów. Postini specjalizowało się w takich dziedzinach jak e-mail, bezpieczeństwo stron www i usługi archiwizacji. Przejęcie zostało wykorzystane między innymi do rozwoju usługi GMail świadczonej przez wyszukiwarkę. Jeżeli masz pocztę w Google musisz wiedzieć, że to Postini odpowiada za filtrowanie spamu na poczcie e-mail oraz wychwytywanie złośliwego oprogramowania.\n7. Admeld: 400 milionów dolarów.\nJeżeli chcesz by Google się tobą zainteresowało i przeprowadziło wielomilionowe przejęcie twojej firmy załóż przedsiębiorstwo zajmujące się technologią reklamową. Google często wykupuje firmy z tej branży, przejmując tym samym wszystkie patenty wybranego przedsiębiorstwa. Nie inaczej było w 2011 roku, kiedy gigant z Mountain View zakupił za 400 milionów dolarów firmę Admled, w celu optymalizacji reklam i zwiększenia własnych przychodów.\n8. Slide: 180 milionów dolarów.\nSlide Inc. – operator strony Slide.com – była firmą założoną w celu tworzenia oprogramowania umożliwiającego współdzielenie się zdjęciami w sieciach społecznościowych. Firma osiągnęła znaczny sukces jako deweloper aplikacji na Facebooku, dzięki czemu w sierpniu 2010 roku została przejęta przez Google. Google chciało wykorzystać patenty i doświadczenie pracowników Slide przy tworzeniu własnej sieci społecznościowej. Niestety w 2012 firma Slide została zamknięta.\n9. On2 Technologies: 125 milionów dolarów.\nOn2 Technologies, wcześniej znana jako The Duck Corporation była firmą z siedzibą w Clifton Park, zajmująca się tworzeniem kodeków wideo. Google przejęło firmę w 2010 roku za kwotę 125 milionów dolarów. Po co było to przejęcie? Jako, że On2 Technologies zajmowało się tworzeniem kodeków wideo, Google mogło wykorzystać jej doświadczenie do kompresji filmów na prężnie rozwijającym się YouTube. Dzięki temu filmy nie traciły na jakości, zaś firma mogła oszczędzić dużo transferu i miejsca na serwerach.\n10. dMarc Broadcasting: 102 miliony dolarów.\nChociaż Google specjalizuje się w reklamie w Internecie, to w 2006 roku wyszukiwarkowy gigant przejął radiową firmę reklamową dMarc Broadcasting za 102 miliony dolarów. Wyszukiwarka zrobiła to bowiem zamierzała zintegrować technologię dMarc z własnymi rozwiązaniami, by umożliwić własnym klientom reklamowanie się w radiu. Dzięki temu zakupowi Google mogło dywersyfikować swoje źródła dochodu.


Oberon Brąz 3xE14 Lampa wisząca Rabalux 5339 ( na stanie 1szt. Wysyłka 24H.) - RABALUX - NOXBOX\n» Oberon Brąz 3xE14 Lampa wisząca Rabalux 5339 ( na stanie 1szt. Wysyłka 24H.)\nKod produktu: R5339\nLampa wisząca Oberon Brąz 3xE14\nNasz niesamowity asortyment produktów Oberon polecamy przede wszystkim miłośnikom stylu przemysłowego. Ta potrójna lampa wisząca z metalu w odcieniu kawy został uzupełniony kloszami z bursztynowego szkła. Dzięki zabarwionemu szkłu nawet źródła światła o zimniejszej temperaturze barwowej zamienią się w przyjemną poświatę wewnątrz lamp. Żyrandol Oberon z pewnością okaże się wspaniałym dodatkiem do salonu lub nawet jadalni. Potrójny żyrandol Oberon ma kabel pokryty tkaniną. Jego maksymalna odległość od ściany to 120 mm, a średnica jego dekoracyjnej podstawy wynosi 30 cm. Pasują do niego żarówki z gniazdem E-14 o maksymalnej mocy 40 W każda. Lampa dostarczana jest bez żarówek. Asortyment Oberon składa się z kilku elementów; sprawdź powiązane produkty!


Renault Megane II Cabrio - silniki, dane, testy • AutoCentrum.pl\nInformacje o Renault Megane II Cabrio\nLata produkcji: 2003 - 2008 (2003, 2004, 2005, 2006, 2007, 2008)\nWprowadzona na rynek w roku 2002, druga generacja modelu (tak jak Megane I, najpierw jako hatchback). Sukces Renault Megane I popchnął szefów francuskiego koncernu, by wykorzystać tę nazwę przy wyprodukowaniu nowego kompaktowego modelu. Mimo że nowa, awangardowa stylistka Megane II generacji, która wzorowana była na modelu Avantime, wzbudziła spore kontrowersje, to auto otrzymało nagrodę „Samochodu Roku” (w roku 2003) i do dnia dzisiejszego jest jeszcze bardziej popularne niż jego poprzednik. Model poddano lekkiemu faceliftingowi w roku 2006. Na tej samej płycie podłogowej co Renault Megane II powstaje także nowy Nissan Sentra.\nJuż facelifting poprzedniej generacji Megane zwiastował nową jakość stylistyki Renault. Ale Megane w wydaniu numer 4 to poezja kompaktowego designu. Renault idzie po władzę w tym segmencie.\nZdążyłem przyzwyczaić się, że Megane to auto tak brzydkie, że jak twarz Dartha Vadera bez hełmu. Dziś oswajam się z myślą, że oto Megane jest najładniejsze w swojej historii. Francuzi chyba tak muszą – ze skrajności w skrajność.\nRenault Megane II Cabrio – wybierz silnik\nBenzynowe 1.6 i 16V 110KM 81kW (2003-2008) 2.0 i 16V 135KM 99kW (2003-2008) 2.0 i 16V T 163KM 120kW (2004-2008)\nDiesla 1.9 dCi 130KM 96kW (2003-2008) 2.0 dCI 150KM 110kW (2003-2008)\nOgłoszenia Renault Megane (360)\nRenault Megane Renault Megane - VIP GWARANCJA!\nCena 7 000 PLN\nRenault Megane RENAULT MEGANE LIFT*KLIMATRONIC*NAVI*SUPER STAN*\nCena 10 900 PLN\nRenault Megane 2,0 16V Klimatyzacja Alus Opłacony GWARANCJA 327\nCena 6 900 PLN\nRenault Megane 1.9Dci 131Km Zarejestrowana 2.Właściciel w Kraju K\nCena 9 990 PLN\nRenault Megane samochody osobowe renault\nCena 8 000 PLN\nOceny Renault Megane II Cabrio\nŚrednia dla segmentu 4,07\nZALETY + Silnik + Ergonomia + Całokształt\nWADY - Koszty utrzymania - Wyciszenie - Drobne usterki\n1.6 i 16V 110KM 81kW (2003-2008) 4,08\nPosiadam auto od ponad roku i jest to mój pierwszy francus i jestem miło zaskoczony. Kupiłem megankę cc gdyż chciałem mieć cabrio, a tylko ta była w moim przedziale gotówki. Auto jest nietypowe i pomimo wszystkiemu bardzo pakowne. Bagażnik wręcz jest ogromny, zgoda po złożeniu dachu prawie go niema, ale i tak wtedy jest większy od bagażnika micry, polówki i tp. Ceny części nawet oryginalnych są do przetrawienia, bo podróby zdecydowanie...\ndodano 3 lata temu przez Gayzer\n1.6 i 16V 110KM 81kW (2003-2008) 4,00\nTen samochód to prezent od żony, jeździdło do pracy. Zdecydowałem się na CC bo zdawałem sobie sprawę, że kupuję samochód który nie był jedynym samochodem w rodzinie (raczej zabawką) więc będzie miał nieco niższy przebieg. Potrzebowałem samochodu ekonomicznego (dlatego LPG) bo robię 40 tys km. rocznie. Jazda bez dachu super (niestety tylko po równych drogach). Z dachem jest to normalne auto, nawet okazjonalnie można kogoś przewieść z tyłu....\ndodano 4 lata temu przez Angel\n2.0 i 16V T 163KM 120kW (2004-2008) 4,54\nBardzo udany samochód , łądny ,nie stary rocznikowo,ładna prezencja,schludne wnętrze.Megane to dobre auto , nie wygórowana cena za fajny samochód,wyposażenie dobre. Polecam , wyciszony,dobre silniki benzynowe,spalanie przy 163KM na poziomie toledo 1.8i , audi a4 1.8 (średnie Bydgoszcz 8,4L)\ndodano 4 lata temu przez bobibmw\nDane techniczne Renault Megane II Cabrio\nPodstawowe parametry Renault Megane II Cabrio\nWymiary zewnętrzne Renault Megane II Cabrio\nDługość 4355 mm\nWysokość 1420 mm\nRozstaw osi 2522 mm\nWymiary bagażnika Renault Megane II Cabrio\nMaksymalna pojemność bagażnika (siedzenia złożone) 490 l\nMinimalna pojemność bagażnika (siedzenia rozłożone) 190 l\nStatystyki dzienników dla aut Renault Megane II Cabrio\nŚredni koszt na 100 km Liczba wpisów: 148\nKoszt ogólny 22,73 PLN\nWydatki serwisowe 3,07 PLN Pozostałe wydatki 18,65 PLN\nUsterki Renault Megane II\nLiczba wpisów: 71\nkomunikat : sprawdź wtrysk - ma jakiś związek z klimą ?\nSilnik - zimny, odpala bez problemu, Silnik - ciepły, gaśnie i klekocze\nPocące się kratki wentylacyjne.\nRenault Megane II – wystepowanie usterek w zależności od przebiegu\nRenault Mégane 1.5dCi, LHD\nPublikacje o Renault Megane\nZ czego słynie Francja? Paryż, a wraz z nim Wieża Eiffla. Do tego bogata historia alkoholi, wykwintna kuchnia oraz moda. Wszystko to robi mniejsze lub większe wrażenie, podobnie jak motoryzacja wywodząca się z tamtych stron. W naszych kręgach utarło się przekonanie o co najmniej wątpliwej bezawaryjności francuskich marek, a co za tym idzie – stawianie ich niżej od chociażby niemieckiej konkurencji. Jak te opinie mają się do rzeczywistości? Renault Megane GrandCoupe powinno pomóc nam odpowiedzieć na to pytanie.\nRenault Megane GT - inna, ale czy lepsza?\nMegane już od premiery pierwszej generacji uznawany był za samochód o bardzo udanej stylistyce. Projektanci Renault nie chodzą utartymi szlakami i często poszukują innej, indywidualnej koncepcji dla swoich samochodów. Jak wyszło tym razem?\nRenault Megane Cabrio - trochę zimy, trochę lata\nW Wielkiej Brytanii jest ciągle wilgotno, stosunkowo często pada deszcz, a pojęcie tropikalnego lata jest dla Wyspiarzy tak tajemnicze, jak polski bigos dla Azjatów. W takim razie jakim cudem auta bez dachu są tam tak popularne? Bo Brytyjczycy już dawno zrozumieli, że nie ma sensu się ich bać. A Renault Megane Cabrio pozwala momentami zapomnieć, że jest kabrioletem. Czy warto je kupić na rynku wtórnym?\nRenault Megane Coupe GT 220 - z wyczuciem\nMyśląc o sportowym coupe od Renault, od razu do głowy przychodzi nam model Megane R.S. Nie zapominajmy jednak, że obok niej w ofercie dostępna jest też nieco mniej radykalna wersja, choć również stworzona przez dział Renault Sport. Megane Coupe GT.\nZ czego słynie Francja? Paryż, a wraz z nim Wieża Eiffla. Do tego bogata historia alkoholi, wykwintna kuchnia oraz moda. Wszystko to robi mniejsze...\nMegane już od premiery pierwszej generacji uznawany był za samochód o bardzo udanej stylistyce. Projektanci Renault nie chodzą utartymi szlakami i...\nW Wielkiej Brytanii jest ciągle wilgotno, stosunkowo często pada deszcz, a pojęcie tropikalnego lata jest dla Wyspiarzy tak tajemnicze, jak polski...\nMyśląc o sportowym coupe od Renault, od razu do głowy przychodzi nam model Megane R.S. Nie zapominajmy jednak, że obok niej w ofercie dostępna...\nWięcej publikacji o Renault Megane\nWideo z Renault Megane\nRenault Megane Coupe - Wasze auta - Test #20 - Dawid\nNewsy o Renault Megane\nRenault Megane R.S. Trophy kosztuje...\nMocniejsza o 20 KM wersja Trophy francuskiego hot-hatcha trafiła właśnie do sprzedaży na polskim rynku, wprowadzając jednocześnie kompaktowe Renault do ligi 300-konnych modeli. Tym samym Renault Megane R.S. Trophy w końcu będzie mogło, jak równy z równym, rywalizować ze swoimi bezpośrednimi konkurentami.\nTrophy, czyli mocniejsze Renault Megane RS\nInżynierowie działu Renault Sport również przy okazji najnowszej generacji Megane RS otrzymali zielone światło na stworzenie jeszcze mocniejszej i ostrzejszej odmiany tego modelu o nazwie Trophy.\nRenault Megane RS (w końcu) wjeżdża do Polski\nPonad pół roku musieli czekać fani sportowej odmiany Renault Megane na jej pojawienie się na rynku od momentu oficjalnej premiery na zeszłorocznej wystawie samochodowej we Frankfurcie. W końcu jednak doczekali się i jeśli dysponują kwotą 125 tys. zł mogą ustawiać się w kolejce w salonach francuskiej marki.\nNowe Renault Megane RS podnosi poprzeczkę\nOficjalnie zaprezentowany został we wrześniu podczas wystawy samochodowej we Frankfurcie, ale wciąż fani sportowej odmiany Renault Megane muszą na niego czekać. Postanowiliśmy osłodzić nieco tę gorycz oczekiwania, przypominając najważniejsze szczegóły najnowszej generacji Megane RS wraz z porcją nowych zdjęć z jazd testowych tym modelem.\nMocniejsza o 20 KM wersja Trophy francuskiego hot-hatcha trafiła właśnie do sprzedaży na polskim rynku, wprowadzając jednocześnie kompaktowe...\nInżynierowie działu Renault Sport również przy okazji najnowszej generacji Megane RS otrzymali zielone światło na stworzenie jeszcze...\nPonad pół roku musieli czekać fani sportowej odmiany Renault Megane na jej pojawienie się na rynku od momentu oficjalnej premiery na...\nOficjalnie zaprezentowany został we wrześniu podczas wystawy samochodowej we Frankfurcie, ale wciąż fani sportowej odmiany Renault Megane muszą na...\nWięcej newsów o Renault Megane\nRaporty spalania Renault Megane II Cabrio\nNa podstawie 16 raportów spalania\n7,2 – 11,0\nNa podstawie 11 raportów spalania\n5,7 – 7,9\n7,7 – 10,7\nRenault Megane II Cabrio 2.0 dCI 150KM 110kW 2003-2008 2003-2008\nJedyny silnik do tego samochodu, moc i osiągi przy dobrym spalaniu. Silnik jak na diesla w miare cichy najbardziej słychać na postoju. Trasa Warszawa - Władysławowo tylko autostrada prędkość 140...\ndodano 11 miesięcy temu przez Rafał\nRenault Megane II Cabrio 1.6 i 16V 110KM 81kW 2003-2008 2003-2008\nSpokojna jazda po mieście, w którym jest średnie natężeniu ruchu. Pali około 10l/100km\ndodano 2 lata temu przez Jakub\nMiałem wiele samochodów i powiem tak, spali tyle ile mu się wleje, popsuje się tyle ile zaliczysz kraterów w polskich drogach. Ale stosunkowo niski koszt części powoduje że dam ocenę dobrą.\nOpinie o instalacjach LPG Renault Megane II Cabrio\nRenault Megane II Cabrio 1.6 i 16V 110KM 81kW 2003-2008\ndodano ponad rok temu przez Adam\nZobacz wszystkie opinie LPG\nWybierz silnik 1.6 i 16V 110 KM 1.9 dCi 130 KM 2.0 dCI 150 KM 2.0 i 16V 135 KM 2.0 i 16V T 163 KM\nRaporty zużycia paliwa Renault Megane II Cabrio\nOpinie Renault Megane II Cabrio\nUsterki Renault Megane II Cabrio\nDziennik kosztów Renault Megane II Cabrio\nUżywane Renault Megane!\n1.4 benzynowy 1KM\nBędą nowe tablice rejestracyjne. Ale nie dla wszystkich\nDwa nowe V6 w Audi Q8. Przedsmak SQ8\nOto nowy Ford Focus ST. Czy ma jeszcze sens czekanie na Focusa RS?\nAktualnie przeglądasz Renault Megane II Cabrio\n24 opinie użytkowników\n372 ogłoszenia używanych


Produktywność - porada 2 - plan | Rozwój osobisty u Ludmiły motywacja\nProduktywność – porada 2 – plan\nPosted on 1 czerwca 2014 19 września 2014 by Ludmiła Malicka\nDobry plan to połowa sukcesu. Pokaże Wam jak ja podchodzę do tworzenia planu i sądzę, że będziesz mógł go przenieść do siebie i dobrze zaplanować dzień, aby Twoja produktywnośc była na wysokim poziomie.\n1. Burza mózgu\nZaczynam w niedzielę i polega to na tym, że spisuję wszystko co mam do zrobienia w danym tygodniu. Wszystko dzielę na dwie duże grupy z podtematami. Przykładowe zadania mogą wyglądać następująco:\nTechniczne – dowiedzieć się jaka wtyczka umożliwia …\nTechniczne – nagranie filmu\nMarketing – przygotowanie darmowych materiałów\nMarketing – przygotowanie reklamy\nProdukt – znaleźć ciekawy materiał\nSpotkania – środa, 10.00, spotkanie w sprawie sali\nSzkoła – zebranie rodziców , czwartek 17.00\nRodzina – odwiedzic mamę\nZdrowie – rozeznać możliwości basenu\nCos w tym stylu. To oczywiście tylko przykład, tych zadań na tydzień jest duuużo więcej. Spisuję wszystko.\nKolejnym krokiem jest przypisanie priorytetów, czyli ustalenie, co jest najważniejsze do zrobienia w danym tygodniu. Możesz przypisać liczby lub litery.\nW moim systemie wygląda to następując:\nA – musi być zrobione\nB – Powinno być zrobione\nC – Dobrze byłoby zrobić\nPriorytet A musi być zrobiony bezwzględnie w danym tygodniu bez żadnych wymówek. Inaczej mówiąc zaczynam realizować najpierw A, potem przechodzę do B, a następnie ewentualnie do C. Jeśli dane zadanie jest przewidziane na konkretny termin, to jest on zablokowany na to zadanie i nie można tego zastępować zadaniem z niższym priorytetem. Dzięki temu będziesz mieć pewność, że zajmujesz się najważniejszymi rzeczami dla Ciebie i nie pozwolisz robić coś łatwiejszego zamiast ważniejszego.\nOczywiście w ramach każdego priorytetu jest kolejność A1, A2, A3 itd.\n3. Wpisz do kalendarza\nTrzecią rzeczą jest wprowadzenie wszystkiego do kalendarza. Możesz używać zwykłego kalendarza lub elektronicznego. Ja używam elektronicznego, ponieważ większość mojej pracy skupia się przy komputerze, więc tak jest mi wygodniej, zwłaszcza, ze łatwiej mi przesuwać zadania niższego priorytetu, jeśli czegoś nie zdążę zrobić. Pracuję z programem ToDoList, który jest wygodny, przenośny i po polsku.\nW niedzielę wieczorem ustawiam przypomnienia i w ten sposób mam wolną głowę I nie musze pamiętać ,a nie zastanawiać się co mam zrobić.\nPamiętaj, aby nie planować swojego czasu na 100%, bo zawsze coś wypadnie i niewykonane zadania będą Ci się piętrzyć i obniżać motywację. Ja zwykle planuje na 60% mocy, tak abym mogła spokojnie reagować, na niespodziewane wydarzenia.


Któż nie marzy o własnym domku w lesie czy nad jeziorem, do którego mógłby udać się w ciepły, letni weekend? Dzisiaj realizacja takiego marzenia jest prostsza niż kiedykolwiek wcześniej. Przedstawiamy Państwu domy letniskowe drewniane, które zapewnią komfort i wypoczynek, a to wszystko wyjątkowo niskim kosztem i niewielkim nakładem sił. Jednak nasza oferta domków drewnianych to nie tylko konstrukcje na wypoczynek okresowy, ale także gotowe domki drewniane przystosowane do całorocznego użytku.\nPragniemy podkreślić, że przygotowaliśmy bardzo różnorodną ofertę, aby spełnić oczekiwania każdego, kto rozważa zakup domku drewnianego. Czego dotyczą różnice pomiędzy poszczególnymi projektami dostępnymi w naszym asortymencie? Oferowane przez nas domki drewniane to obiekty o zróżnicowanym metrażu oraz układzie pomieszczeń. Oferujemy małe domki drewniane oferujące przestrzeń zbliżoną do przestrzeni kawalerki, jak również duże obiekty, które zapewnią komfortowe mieszkanie całej rodzinie, przez cały rok. Jeżeli chodzi o układ pomieszczeń w domkach drewnianych z naszej oferty, mają Państwo do wyboru wiele różnych opcji. Ponadto, możecie Państwo również zdecydować się na domek z drewna bez ścianek działowych, aby samodzielnie zdecydować o wielkości i układzie poszczególnych pomieszczeń.


Wlać nadzieję w serca kibiców. Idealny moment na przełamanie złej passy - Sport WP SportoweFakty\nTrybuny pełne biało-czerwonych kibiców, dobrze znana skocznia, rosnąca powoli dyspozycja - polscy skoczkowie lepszej okazji na przełamanie złej passy mogą już nie mieć. Ich dotychczasowe skoki w Wiśle dały nadzieję.\nMateusz Kozanecki 04 Grudnia 2021, 06:00\nJuż po raz piąty w historii drużynowe zmagania odbędą się na skoczni w Wiśle. Dotychczasowy bilans Polaków jest bardzo okazały. Biało-Czerwoni za każdym razem stawali na podium zespołowej rywalizacji.\nW 2017 roku, kiedy przeprowadzono pierwszą drużynówkę, zajęli ex aequo drugie miejsce wraz z Austriakami, rok później zwyciężyli w wielkim stylu. Do tego dołożyli jeszcze dwa trzecie miejsca w kolejnych edycjach.\nO powtórzenie tamtych wyników będzie Biało-Czerwonym niezwykle trudno. Początek sezonu w wykonaniu podopiecznych Michala Doleżala nie należał do udanych. Najwyżej sklasyfikowanym Polakiem w Pucharze Świata po konkursach w Niżnym Tagile i Ruce jest jak na razie zajmujący 13. miejsce Kamil Stoch.\nNieco optymizmu wlały piątkowe skoki Polaków, choć do ideału wciąż jest daleko. Najlepiej spisywał się Stoch, który wygrał w pierwszym treningu, a w kwalifikacjach zajął 10. miejsce. Nieźle, a przede wszystkim równo, skakał także Piotr Żyła. Pozostali mieli przebłyski.\nBiorąc pod uwagę dotychczasową formę polskich skoczków w Pucharze Świata, pewniakami do składu wydawali się właśnie wspomniani Stoch i Żyła. Niewiadomą pozostawała natomiast obsada pozostałych dwóch miejsc.\nTuż po zakończeniu kwalifikacji do konkursu indywidualnego wszelkie wątpliwości rozwiał trener Michal Doleżal. Ogłosił, że zawody otworzy Piotr Żyła, a w kolejnych grupach zaprezentują się Andrzej Stękała, Dawid Kubacki i Kamil Stoch. - Nie było lekko - skwitował szkoleniowiec.\nWedług wyników z kwalifikacji Polacy zajęliby w drużynówce czwarte miejsce za Niemcami, Austriakami i Norwegami, a tuż przed Słoweńcami. Bardzo słaby skok zaliczył jednak Timi Zajc i trudno przewidywać, aby w konkursie doszło do powtórki. Oznacza to, że Słowenia w zawodach również powalczy o wysokie cele.\nNie ma dla reprezentacji Polski lepszego momentu na przełamanie niż właśnie w sobotę. Biało-Czerwoni skakać będą na wypełnionym po brzegi polskimi kibicami obiekcie. W dodatku piątkowe próby wypadły przyzwoicie. Przeszkodą może okazać się jednak silny wiatr - prognozy są niekorzystne i przewidują podmuchy nawet 7-8 m/s.\nKonkurs drużynowy w Wiśle rozpocznie się w sobotę, 4 grudnia o godz. 16:30. Wcześniej (o 15:30) przeprowadzona zostanie seria próbna. Transmisję z zawodów pokażą stacje TVP 1, TVP Sport i Eurosport 1, a także platformy WP Pilot, Player i Eurosport Player oraz serwis sport.tvp.pl. Tekstową relację live przeprowadzi portal WP SportoweFakty.\n- W Wiśle cisza przed burzą. To zobaczysz wjeżdżając do miasta\n- Policzyliśmy kwalifikacje jako drużynówkę. Jasny wniosek\nyes 04-12 15:59 Zgłoś komentarz\n"Trybuny pełne biało-czerwonych kibiców" - wykorzystują okazję, póki są zdrowi i jeszcze żyją ;) Polscy skoczkowie są słabi, może jednak na skoczni nie będzie\ncałkiem źle i słabo?\nPan wszystkich Panów 04-12 15:19 Zgłoś komentarz\nWlać to dzisiaj trzeba coś mocniejszego do dużej szklanki oglądając drużynówkę.\nNie zaszczepię się 04-12 08:45 Zgłoś komentarz\nWisła Skocznia narciarska im. Adama Małysza (HS 134) Skoki narciarskie Sporty zimowe Polska Dawid Kubacki Kamil Stoch Piotr Żyła PŚ w skokach narciarskich Andrzej Stękała