SPIS TREŚCI GINĄCE GATUNKI W SIECI, POLSKA RAPORT PDF\nDownload "SPIS TREŚCI GINĄCE GATUNKI W SIECI, POLSKA RAPORT 2004"\nIzabela Judyta Chrzanowska\n3 SPIS TREŚCI 1. WSTĘP CELE METODY Czas Zakres Sposób wyszukiwania aukcji Weryfikacja legalności Analiza ilościowa Ujawnienie monitoringu Zachowania instytucji i osób WYNIKI Nielegalne oferty Korekta wyników Liczebność ofert Przynależność taksonomiczna oferowanych okazów Pochodzenie okazów Inne nielegalne oferty Zachowania instytucji i osób Policja Prokuratura Sądy Starostwa powiatowe Administracja wojewódzka Ministerstwo Środowiska Służby weterynaryjne Serwisy aukcyjne Media Reakcje osób handlujących zwierzętami PODSUMOWANIE I WNIOSKI ZAŁĄCZNIK 1 lista gatunków występujących w nielegalnych ofertach, na które natrafiono w trakcie monitorowania handlu w Internecie Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra 3\n4 1. WSTĘP Handel jedna z przyczyn, przejawów i skutków rozwoju cywilizacji. Sam w sobie ani zły ani dobry, może być źródłem dobrobytu lub powodem upadku całych narodów, może rozniecać wojny lub łagodzić konflikty i zbliżać. W szczególnych przypadkach może też stanowić zagrożenie dla przyrody przyczyniać się do wymierania gatunków lub dewastacji unikatowych siedlisk. Dlatego ta forma działalności człowieka podlega wielu regulacjom. Aby zmniejszyć jej negatywny wpływ na przyrodę, od dawna wprowadza się zakazy sprzedaży okazów zagrożonych gatunków objętych ochroną prawną. Od ok. 30 lat międzynarodowy handel roślinami i zwierzętami jest ograniczony postanowieniami tzw. Konwencji Waszyngtońskiej, a od 7 lat przepisy Wspólnoty Europejskiej ustalają zasady handlu wybranymi gatunkami na jej terenie. Od początku lat 90. XX w. rozwija się w Polsce nowa forma handlu detaliczna i hurtowa sprzedaż za pomocą Internetu. Początkowo miała ona przede wszystkim charakter ogłoszeń reklamowych wspomagających sprzedaż tradycyjną, pojawiających się na stronach producentów i firm handlowych. Stopniowo przybierała coraz bardziej zróżnicowane formy. Pojawiły się pierwsze sklepy internetowe, oferujące produkty wyłącznie za pośrednictwem sieci. Sprzedaż pojedynczych przedmiotów przez osoby fizyczne początkowo odbywała się głównie za pomocą ogłoszeń na stronach prywatnych. Na świecie w połowie lat 90. a w Polsce w roku 1999 zaczęły pojawiać się pierwsze serwisy aukcyjne umożliwiające wystawianie na sprzedaż drogą elektroniczną dowolnych przedmiotów czy usług. W związku z upowszechnianiem się Internetu oraz internetowych usług bankowych, ta forma sprzedaży zaczęła się błyskawicznie upowszechniać. Obecnie (październik 2004 r.) w Polsce w każdej chwili odbywa się znacznie ponad 500 tys. aukcji. W najpopularniejszym międzynarodowym serwisie ebay odbywa się równolegle ok. 15 mln. aukcji. Dodatkowo rozwijają się inne formy sprzedaży za pośrednictwem serwisów ogłoszeniowych (np. w elektronicznych wersjach gazet czy na stronach miejskich), w specjalnych działach tematycznych forów dyskusyjnych oraz za pośrednictwem innych, coraz to nowych internetowych sposobów komunikacji. Jak można się było spodziewać, wraz z upowszechnieniem się Internetu coraz częściej jest on wykorzystywany także do działań sprzecznych z prawem. Jednym z przejawów takiej aktywności jest międzynarodowy i krajowy handel gatunkami roślin, grzybów i zwierząt objętych różnymi formami ochrony prawnej (krajowej lub międzynarodowej). Fakt ten jest znany organizacjom i specjalistom zajmującym się ochroną zagrożonych gatunków. Zwracają na niego uwagę w swoich raportach i publikacjach między innymi IFAW (International Fund for Animal Welfare), WWF (World Wild Found for Nature) oraz OFI (Orangutan Foundation International). Problem ten dotyczy także Polski. Jednak ze względu na specyfikę medium, jakim jest Internet, szczegółowa skala tego zjawiska pozostawała do tej pory nieznana. 4 Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra\n5 2. CELE 1 maja 2004 r. zaczęła w Polsce obowiązywać nowa ustawa o ochronie przyrody z dnia 16 kwietnia 2004 r. Tego samego dnia kraj nasz stał się członkiem Wspólnoty Europejskiej i zaczęła w nim obwiązywać większość przepisów wspólnotowych, w tym wszystkie rozporządzenia regulujące zasady handlu zagrożonymi gatunkami. Przepisy krajowe i europejskie mają się wzajemnie uzupełniać i stanowić spójny i szczelny system zabezpieczający zagrożone gatunki przed niebezpieczeństwami związanymi z handlem. Już w trakcie prac nad nową ustawą o ochronie przyrody ujawniły się różnice w ocenie potrzeb i optymalnych sposobów prawnego uregulowania tej dziedziny. Pierwotny projekt ustawy traktował to zagadnienie bardzo pobieżnie, a proponowane zapisy rażąco nie przystawały do uregulowań europejskich. W trakcie parlamentarnych prac nad ustawą udało się wprowadzić część ulepszeń proponowanych przez organizacje przyrodnicze (głównie PTOP Salamandra i WWF), dzięki czemu brak obecnie istotniejszych sprzeczności między przepisami krajowymi i europejskimi. Jednak wiele zagadnień szczegółowych nadal pozostało nieuregulowanych lub istniejące przepisy są niejednoznaczne. Wynika to m.in. z różnic w ocenie wagi tego zagadnienia. Dyskusja nad ustawą wykazała, że nikt nie wie dokładnie, jaka jest rzeczywista i potencjalna skala problemu. Czy nielegalny handel zagrożonymi gatunkami odbywa się u nas jedynie incydentalnie, czy też ma charakter masowy? Jakie są tendencje zmian w jego natężeniu? Jakich gatunków dotyczy w największym stopniu? Odpowiedzi na te pytania są kluczowe dla planowania właściwych działań organów odpowiedzialnych za egzekwowanie przepisów i ochronę przyrody oraz dla ewentualnych przyszłych zmian przepisów. Przemyt i nielegalny handel zagrożonymi gatunkami są zjawiskiem złożonym i ulegającym dynamicznym przemianom. Niektóre formy tej działalności są łatwiejsze, inne trudniejsze do zdiagnozowania. W przypadku przemytu, cennych danych mogą dostarczać raporty służb celnych, które przywiązują do tego problemu coraz większą wagę. Należy jednak pamiętać, że wykazują one jedynie skalę przemytu ujawnionego, a ona zależy nie tylko od wielkości przemytu rzeczywistego, ale jest wypadkową wielu innych czynników, jak stopień przeszkolenia celników, dostępność i sposób stosowania środków technicznych oraz ich skuteczność w wykrywaniu różnych rodzajów okazów, częstotliwość kontroli itp. Dlatego ważnym uzupełnieniem monitoringu skali przemytu powinna być kontrola handlu krajowego. Handel ten także przybiera bardzo różne formy, z których handel internetowy jest do tej pory najsłabiej rozpoznany i uchodzi za najtrudniejszy do kontrolowania i opanowania. Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra rozpoczęło w roku 2003 działania na rzecz ograniczenia nielegalnego handlu ginącymi gatunkami, uznając, że jest to jedno z istotniejszych, a jednocześnie niedocenianych zagrożeń. Prawidłowe planowanie i realizacja wszelkich długofalowych programów wymaga rozpoznania początkowej skali problemu oraz monitorowania zmian, zachodzących m.in. w wyniku podejmowanych prac. Dlatego jednym w pierwszych przedsięwzięć, które postanowiliśmy zrealizować w tej dziedzinie, jest właśnie zaplanowanie i rozpoczęcie monitoringu. Planując ów monitoring zakładaliśmy, że powinien on dostarczyć danych potrzebnych wszystkim zainteresowanym Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra 5\n6 instytucjom, będąc jednocześnie pomocny w ewaluacji skuteczności naszych własnych działań. Uznaliśmy, że dziedziną, która może dać stosunkowo najpełniejszy obraz sytuacji, jest właśnie handel internetowy. Przemawiają za tym przede wszystkim trzy przesłanki: handel internetowy może obejmować wszystkie grupy systematyczne organizmów oraz wszystkie rodzaje produktów; Internet wykorzystywany jest do obrotu w każdej skali od hurtowej, przez drobną detaliczną, po sprzedaż pojedynczych okazów poza działalnością gospodarczą; przy zastosowaniu stosunkowo niewielkich środków i prostych, łatwo powtarzalnych metod, możliwe jest monitorowanie znaczącej części handlu odbywającego się za pomocą tego medium, co sprawia, że wyniki monitoringu mogą w najpełniejszym stopniu obrazować rzeczywistą skalę problemu. Biorąc pod uwagę wymienione wyżej potrzeby, przygotowując monitoring staraliśmy się tak dobrać metody, aby umożliwił on osiągnięcie następujących celów: poznanie skali nielegalnego handlu zwierzętami w polskim Internecie; poznanie metod stosowanych w tym handlu, ze szczególnym uwzględnieniem sposobów stosowanych w celu uniknięcia konsekwencji karnych; zbadanie reakcji organów i instytucji na ujawniane przypadki łamania prawa; zbadanie reakcji handlarzy na informacje o prowadzonym monitoringu; rozpoznanie braków w procedurach związanych z przestrzeganiem przepisów regulujących handel zagrożonymi gatunkami; wykrycie luk prawnych dotyczących handlu zagrożonymi gatunkami i zaproponowanie korekt przepisów; umożliwienie śledzenia zmian w zjawiskach objętych monitoringiem. 6 Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra\n7 3. METODY Monitoring, którego rezultaty prezentujemy w niniejszym raporcie, składał się z 2 zasadniczych części obejmującej nielegalny handel w Internecie oraz kontrolującej reakcje różnych instytucji i organów na ujawniane przypadki tego typu przestępstw i wykroczeń. Każda z tych części prowadzona była z wykorzystaniem odrębnych metod Czas Całość przedsięwzięcia trwała 5 miesięcy od 1 maja do 30 września 2004 r. Były to pierwsze miesiące przynależności Polski do Wspólnoty Europejskiej i obowiązywania w naszym kraju przepisów wspólnotowych. Monitoring obejmujący handel w Internecie składał się z dwóch etapów: tajnego i jawnego, trwających odpowiednio: trzy i dwa miesiące Zakres Monitoring nielegalnego handlu prowadzono na polskojęzycznych stronach internetowych. Obejmował on przede wszystkim witryny krajowe, ale skontrolowano także kilka stron prowadzonych przez polonię za granicą. Badaniami objęto wszelkiego rodzaju oferty sprzedaży i kupna okazów zwierząt objętych w Polsce ochroną gatunkową lub uwzględnionych w załącznikach Rozporządzenia Rady (WE) 338/97 dotyczącego ochrony gatunków dzikiej fauny i flory w drodze regulacji handlu nimi. Dotyczyło to zarówno żywych osobników, jak i trofeów myśliwskich, zwierząt spreparowanych i produktów pochodnych. Z monitoringu wyłączono koralowce i wykonane z nich produkty, ze względu na trudności metodyczne w weryfikowaniu na podstawie ogłoszeń przynależności gatunkowej okazów oraz legalności ofert. Z tej samej przyczyny w monitoringu nie uwzględniano także produktów ze skór węży i krokodyli, jeśli w ofercie nie zaznaczono, z jakiego gatunku je wykonano i jakie jest ich pochodzenie. Choć zapewne zarówno w przypadku korali jak i produktów ze skór gadów część ofert była nielegalna, na podstawie danych możliwych do uzyskania w ramach tego monitoringu nie można było określić, jakiej części to dotyczy. Ponieważ liczba tych ofert oraz ich wartość były dość znaczne, uwzględnienie ich w zestawieniach zbiorczych zmniejszałoby dokładność wyników. Pominięcie tych kategorii ofert należy jednak uwzględnić w przypadku ewentualnego przyszłego porównywania wyników pochodzących z podobnych kontroli. Kontrola reakcji na ujawniane przypadki nielegalnego handlu dotyczyła przede wszystkim: organów ścigania, sądów, wybranego serwisu aukcyjnego oraz internautów Sposób wyszukiwania aukcji. Ofert sprzedaży lub kupna zwierząt poszukiwano przede wszystkim na: jednym z największych internetowych serwisów aukcyjnych (w trybie ciągłym); jednym z największych serwisów ogłoszeniowych (w trybie ciągłym); kilku tematycznych dyskusyjnych forach hobbystycznych i terrarystycznych w dziale ofert (w trybie ciągłym); kilku mniejszych serwisach aukcyjnych (wyrywkowo średnio jednym dziennie); Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra 7\n8 kilku miejskich serwisach ogłoszeniowych (wyrywkowo średnio jednym dziennie). Wyrywkowo przeszukiwano także inne miejsca w Internecie strony prywatne, internetowe oferty sklepów terrarystycznych i myśliwskich, strony z ogłoszeniami czasopism myśliwskich i terrarystycznych, krótkie osobiste komentarze wpisywane przy nazwach użytkowników w programach do łączności bezpośredniej tzw. komunikatorach. Kontrole Internetu prowadzili pracownicy PTOP Salamandra oraz grupa ochotników, którzy prowadzili poszukiwania gatunków z wybranych grup systematycznych. Po przejściu do jawnego etapu monitoringu i ogłoszeniu tej informacji w Internecie, udostępniono także on-line formularz zgłoszeniowy, za pomocą którego każdy internauta może przesłać informacje o znalezionej w sieci podejrzanej ofercie Weryfikacja legalności Odnalezione strony z podejrzanymi aukcjami były przez pracowników PTOP Salamandra poddawane dwustopniowej weryfikacji legalności. Pierwszy etap obejmował wszystkie podejrzane aukcje. W jego ramach dzielono je na 3 kategorie: oferty z pewnością nielegalne (np. zawierające informacje o braku dokumentów lub dotyczące gatunków objętych w Polsce ochroną gatunkową, w stosunku do których nie wydaje się zezwoleń na sprzedaż); oferty, których legalności nie można było jednoznacznie stwierdzić na podstawie ich brzmienia; oferty, które po dokładnej analizie uznano za prawdopodobnie legalne (np. zawierające deklarację o posiadaniu odpowiednich dokumentów). W przypadku drugiej kategorii dla każdej grupy organizmów wybierano losowo ok. 10% ofert, które poddawano drugiemu etapowi weryfikacji (za pośrednictwem poczty elektronicznej, komunikatora internetowego lub telefonicznie). W zależności od rodzaju i przedmiotu oferty, pytano oferenta np. o pochodzenie okazu, jego wiek lub posiadane dokumenty potwierdzające legalne pochodzenie. W trakcie weryfikacji nie oferowano kupna ani nie informowano o prowadzonym monitoringu Analiza ilościowa Dla sprawdzenia stopnia skuteczności wyłapywania podejrzanych ofert za pomocą opisanych metod, w przypadku kilku gatunków prowadzono także szczegółowe poszukiwania z wykorzystaniem kilku wyszukiwarek internetowych. Wybrano do tego celu przedstawicieli 5 grup zwierząt, starając się dobrać gatunki najliczniej występujące w nielegalnych ofertach, a jednocześnie stosunkowo łatwe do wykrycia i określenia legalności oferty (np. w przypadku ssaków nie wybrano słonia, gdyż oferty dotyczące okazów zawierających kość słoniową często nie miały takiej informacji, a wyrażenie kość słoniowa w różnych przypadkach gramatycznych pojawiało się na tysiącach stron internetowych np. w odniesieniu do kolorów, co znacznie utrudniało analizę wyników uzyskanych za pomocą wyszukiwarek). 8 Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra\n9 Były to: stawonóg ptasznik kędzierzawy (Brachypelma albopilosum); płaz aksolotl meksykański (Ambystoma mexicanum); gad legwan zielony (Iguana iguana); ptak żako (Psittacus erithacus); ssak ryś (Lynx lynx). Do analiz zbiorczych dotyczących skali handlu przyjęto następujące założenia: każdą ofertę traktowano pojedynczo, nawet jeśli dotyczyła większej liczby okazów; jeśli w ofercie nie podano ceny, dla obliczania jej wartości przyjmowano średnią cenę z pozostałych ofert o zbliżonym charakterze (dotyczących w miarę możliwości tego samego gatunku, płci, grupy wiekowej, liczby, rozmiaru lub innych cech decydujących o cenie); w przypadku aukcji, które nie zakończyły się transakcją (np. z powodu przerwania przez serwis aukcyjny), a które nie posiadały opcji kup teraz (cena, za którą można kupić bez licytacji), nie traktowano ceny wywoławczej za wartość oferty, lecz przyjmowano, że w ofercie nie podano ceny; liczbę nielegalnych ofert sprzedaży oraz ich wartość obliczono mnożąc wyniki uzyskane z podstawowego monitoringu przez zaokrąglony do jednego miejsca po przecinku współczynnik minimalnej korekty skuteczności monitoringu, wyliczony na podstawie wzoru: X = (M + K) : M gdzie: X współczynnik minimalnej korekty skuteczności monitoringu, M suma wyników z zasadniczego monitoringu, uzyskanych w przypadku 5 wybranych gatunków, dla których przeprowadzono szczegółowe poszukiwania za pomocą wyszukiwarek internetowych, K suma ofert dotyczących 5 wybranych gatunków, znalezionych w wyniku szczegółowych poszukiwań w Internecie, których nie wykryto w ramach zasadniczego monitoringu. przy określaniu zmian liczebności ofert zamieszczanych w poszczególnych miesiącach analizowano wyłącznie oferty zamieszczane w największym polskim serwisie aukcyjnym, przy czym kontrolę tego serwisu kontynuowano także przez miesiąc po zakończeniu właściwego monitoringu (za takim wyborem przemawia to, że: serwis ten był objęty stałym, regularnym monitoringiem, było to źródło największej liczby znalezionych nielegalnych ofert, znajdowano tam oferty dotyczące praktycznie wszystkich grup okazów, wszystkie oferty miały w nim dokładnie określoną datę ogłoszenia). Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra 9\n10 3.6. Ujawnienie monitoringu Po zakończeniu tajnego etapu monitoringu, rozpropagowano informacje o jego prowadzeniu za pośrednictwem: własnej strony internetowej Towarzystwa; komunikatów na wybranych przyrodniczych listach dyskusyjnych; informacji w mediach (zorganizowano konferencje prasową oraz rozesłano informacje do wybranych mediów) Zachowania instytucji i osób Przypadki, w których z całą pewnością lub z dużym prawdopodobieństwem potwierdzano łamanie prawa, zgłaszane były na Policję. We wszystkich zgłoszeniach PTOP Salamandra oferowała chęć występowania w sprawie w charakterze oskarżyciela posiłkowego. Informacje o postępach w zgłoszonych sprawach były zbierane i stanowiły przedmiot analizy dotyczącej: stopnia przygotowania odpowiednich władz i instytucji do podejmowania działań w tej dziedzinie; efektywności podejmowanych działań; skuteczności aktualnie obowiązujących przepisów. Obserwowano także i przeanalizowano reakcje internautów na ujawnienie informacji o prowadzonym monitoringu. Analiza ta dotyczyła: zmian w skali i sposobach sprzedaży; opinii wyrażanych przez zainteresowane grupy internautów (w tym hodowców i handlarzy) na tematycznych forach dyskusyjnych oraz w listach i telefonach do naszego Towarzystwa. 10 Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra\n11 4. WYNIKI 4.1. Nielegalne oferty GINĄCE GATUNKI W SIECI, POLSKA RAPORT Korekta wyników W celu określenia skuteczności zasadniczego monitoringu, zgodnie z opisaną wcześniej metodą dla 5 wybranych gatunków prowadzono dodatkowe poszukiwania, w wyniku których uzyskano następujące wyniki: Monitorowany gatunek Liczba ofert znalezionych w wyniku zasadniczego monitoringu Liczba ofert znalezionych dodatkowo, w wyniku szczegółowych poszukiwań ptasznik kędzierzawy (Brachypelma albopilosum) aksolotl meksykański 14 4 (Ambystoma mexicanum) legwan zielony (Iguana iguana) żako 31 9 (Psittacus erithacus) ryś europejski 4 1 (Felis lynx) RAZEM: M = 238 K = 80 Wyliczony ze wzoru X = (M + K) i zaokrąglony do jednego miejsca po przecinku współczynnik minimalnej korekty skuteczności monitoringu wyniósł więc X = 1,3. Jeśli nie zaznaczono że jest inaczej, wszystkie podane niżej liczby ofert i ich wartości są wynikiem pomnożenia liczb uzyskanych w zasadniczym monitoringu przez ten współczynnik. Należy zaznaczyć, że zastosowane szczegółowe przeszukiwanie Internetu nie umożliwia znalezienia wszystkich zamieszczonych ofert. Częściowo nie wykryte zostają np. oferty: zamieszczone w niektórych serwisach stosujących dynamiczne arkusze baz danych obsługiwane za pośrednictwem PHP; w których nazwa produktu została zamieszczona w formie ilustracji; w których celowo lub omyłkowo wpisano błędną nazwę gatunku; w których nie podano nazwy sprzedawanego gatunku, a jedynie wyższą jednostkę taksonomiczną (np. ptasznik ); zamieszczone w trudnodostępnych miejscach (np. w osobistych komentarzach wpisywanych przy nazwach użytkowników w programach do łączności bezpośredniej, tzw. komunikatorach ); ogłaszane za pomocą list dyskusyjnych nie posiadających swoich ogólnodostępnych archiwów. Oznacza to, że rzeczywista skala handlu jest prawdopodobnie jeszcze większa. W wyniku drugiego etapu weryfikacji, dotyczącego losowo wybranych ofert, których Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra 11\n12 legalności nie można było określić na podstawie brzmienia oferty, w 95% potwierdzono, że są one nielegalne. W przypadku ponad 4% próba weryfikacji nie przyniosła wystarczających informacji do dokonania jednoznacznej oceny, a jedynie w przypadku niespełna 1% okazało się, że oferta była prawdopodobnie legalna. Oznacza to, że w zdecydowanej większości przypadków, jeśli oferta była legalna (czyli sprzedający posiadał odpowiednie dokumenty), zamieszczano w niej od razu odpowiednią informację. Spośród ofert, których legalność udało się skutecznie sprawdzić, liczba ofert legalnych była tak niewielka, że mieści się w granicach błędu. Przy ilościowej analizie danych można je więc pominąć. Dlatego w zestawieniach zbiorczych niniejszego raportu jeśli nie zaznaczono, że jest inaczej traktowano jako nielegalne również wszystkie te oferty, których legalności w wyniku pierwszego etapu weryfikacji nie można było jednoznacznie określić, a których nie poddano drugiemu etapowi weryfikacji Liczebność ofert Zastosowanie opisanych wyżej metod pozwoliło na stwierdzenie, że w trakcie 5- miesięcznego monitoringu na polskich stronach internetowych zostało zamieszczonych co najmniej 1406 nielegalnych ofert sprzedaży zwierząt. Niemal połowa z nich została odnaleziona w serwisach aukcyjnych, umożliwiających każdemu sprzedaż dowolnych przedmiotów lub usług. Najwięcej ofert zamieszczono w jednym, dominującym na polskim rynku serwisie, jednak nielegalne propozycje sprzedaży znaleziono łącznie w 3 serwisach aukcyjnych. Różnice w liczbach nielegalnych ofert odnajdywanych w poszczególnych serwisach nie wskazują na ich specjalizację w tej dziedzinie, lecz wydają się być proporcjonalne do ogólnej liczby wszystkich zamieszczanych w nich ofert. Drugim źródłem pod względem liczby wszystkich nielegalnych ofert obejmującym jednak ponad połowę nielegalnie sprzedawanych żywych zwierząt były specjalne działy na internetowych forach dyskusyjnych. Propozycje sprzedaży, kupna lub wymiany pojawiały się na wszystkich odnalezionych forach związanych tematycznie z terrarystyką, hodowlą ptaków egzotycznych, a także na kilku forach o szerszej lub nieco odmiennej tematyce. Tylko ok. 4% nielegalnych ofert odnaleziono w serwisach ogłoszeniowych (zamieszczanych np. na stronach internetowych miast lub gazet, ale także na stronach poświęconych wyłącznie drobnym ogłoszeniom). W pozostałych miejscach sieci (np. na stronach prywatnych, na stronach sklepów internetowych, w propozycjach zamieszczanych na czatach internetowych, listach dyskusyjnych czy w osobistych komentarzach wpisywanych przy nazwach użytkowników w programach do łączności bezpośredniej) odnaleziono zaledwie ok. 2% nielegalnych ofert dotyczących obrotu chronionymi gatunkami zwierząt. Występowanie nielegalnych ofert na poszczególnych typach stron internetowych przedstawia rycina 1. Należy zaznaczyć, że szczegółowa analiza wyników wskazuje, że zestawienie to nie oddaje w pełni liczby nielegalnych ofert zamieszczanych przez sklepy zoologiczne. Informacje otrzymane podczas monitoringu wskazują, że w wielu wypadkach deklaracje zamieszczone na witrynach tych sklepów, iż wszystkie sprzedawane okazy mają właściwe dokumenty, nie znajdują pokrycia w faktach. W rzeczywistości niektóre sklepy albo nie 12 Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra\n13 przesyłają tych dokumentów wraz z zakupionym zwierzęciem, albo robią to tylko na specjalne żądanie za dodatkową opłatą, albo przesyłają dokumenty niezgodne z wymaganiami prawa (np. wyłącznie kopie zaświadczenia o wpisie do rejestru, kopie faktur lub kopie oświadczeń hodowcy). Natrafiono także na przypadki wystawiania przez sklepy zoologiczne nielegalnych ofert za pośrednictwem innych rodzajów stron, zapewniających większą anonimowość niż własne witryny firmowe np. w serwisach aukcyjnych. Zastosowana metodyka nie umożliwia jednak dokładnego określenia skali nielegalnego handlu odbywającego się za pośrednictwem specjalistycznych sklepów. To powinno stanowić przedmiot odrębnego monitoringu. 1% 4% 1% 49% 45% serwisy aukcyjne strony prywatne sklepy internetowe fora dyskusyjne i tematyczne serwisy ogłoszeniowe Ryc. 1. Procentowy udział nielegalnych ofert sprzedaży znalezionych na różnych typach stron internetowych Monitoring wykazał stosunkowo niewielkie różnice w sumarycznej liczbie nielegalnych ofert zamieszczanych w poszczególnych miesiącach (rycina 9). Wyjątek stanowi czerwiec, kiedy to obserwowano zdecydowany (około 2-krotny) wzrost liczby wystawianych na sprzedaż zwierząt. Przyczyną tego może być zbliżający się czas wakacji. Wiąże się to nie tylko z poszukiwaniem przez wielu młodych ludzi (stanowiących duży procent sprzedawców) dodatkowych pieniędzy, ale przede wszystkim z chęcią pozbycia się swoich zwierząt przez wielu indywidualnych właścicieli, którzy przewidywali kłopoty z zapewnieniem im opieki na czas wakacyjnych wyjazdów. Fakt, że wzrost obejmował przede wszystkim liczbę ofert dotyczących żywych zwierząt, może stanowić potwierdzenie tej hipotezy. Po ujawnieniu informacji o prowadzeniu monitoringu nie zaobserwowano na tyle znaczącego spadku łącznej liczby nielegalnych ofert, aby można było uznać, że korelacja tych faktów jest statystycznie istotna (należy zaznaczyć, że dotyczy to jedynie serwisu aukcyjnego, w którym monitorowano zmiany liczebności nielegalnych ofert zamieszczanych w trakcie trwania monitoringu). Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra 13\n14 Zdecydowanie najwięcej nielegalnych ofert, bo aż 86%, dotyczyło zwierząt żywych. Produkty pochodne (wyroby z kości słoniowej, zębów nosorożca, jaja ptaków, kawior itp.) oraz trofea (trofea myśliwskie legalnie i nielegalnie pozyskane, spreparowane owady itp.) stanowiły łącznie zaledwie 14% i były to głównie okazy ptaków i ssaków. Udział poszczególnych rodzajów okazów w puli nielegalnych ofert przedstawia rycina 2. 9% 5% 86% produkty pochodne trofea zwierzęta żywe Ryc. 2. Procentowy udział poszczególnych rodzajów okazów wśród nielegalnych ofert sprzedaży 11% 31% 24% 2% 1% 31% bezkręgowce ryby płazy gady ptaki ssaki Ryc. 3. Procentowy udział poszczególnych grup systematycznych wśród nielegalnych ofert sprzedaży 14 Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra\n15 Przynależność taksonomiczna oferowanych okazów Wśród nielegalnych ogłoszeń najliczniejsze były te dotyczące bezkręgowców i gadów (po ok. 1/3 wszystkich ofert), a na trzecim miejscu znalazły się ptaki (ok. 1/4 ofert). Procentowy udział ofert obejmujących poszczególne grupy zwierząt przedstawia rycina 3. Wartość wszystkich nielegalnych ofert sprzedaży wykrytych w wyniku monitoringu wynosiła blisko Zwraca uwagę duża różnorodność wartości poszczególnych ofert. Jest to przyczyną rozbieżności między procentowym udziałem poszczególnych grup systematycznych wśród nielegalnych ofert, a sumaryczną wartością ofert dotyczących poszczególnych grup. Najwyższa była wartość ofert dotyczących ssaków oraz ptaków, które pod względem liczby ustępowały bezkręgowcom i gadom. Szacowaną przeciętną miesięczną wartość ofert obejmujących poszczególne grupy systematyczne zwierząt, pojawiających się na polskich stronach internetowych w czasie monitoringu, przedstawia rycina bezkręgowce ryby płazy gady ptaki ssaki Ryc. 4. Średnie miesięczne wartości nielegalnych ofert sprzedaży dotyczących poszczególnych grup systematycznych (w ) W najliczniejszej pod względem liczby grupie ofert dotyczącej bezkręgowców często w ramach pojedynczego ogłoszenia oferowano kilka, a nawet kilkaset zwierząt. W czasie monitoringu wykryto 451 ofert, które dotyczyły ponad 7800 osobników, co daje średnio 17 okazów na jedną ofertę sprzedaży. Mimo iż bezkręgowce były zwierzętami najczęściej oferowanymi do sprzedaży, przeciętna wartość pojedynczych ofert była stosunkowo niska. W skali miesiąca suma wartości ofert w ramach tej grupy wynosiła średnio 4075, co stawiało tę grupę dopiero na czwartym miejscu. Warto jednak zaznaczyć, że choć wartość pojedynczych ofert bezkręgowców była stosunkowo niska, właśnie wśród sprzedawców oferujących zwierzęta z tej grupy (głównie pająki) natrafiono na kilka osób, które dokonywały wielu transakcji miesięcznie i osiągały z tego procederu dość wysokie przychody. [ZOBACZ PRZYKŁAD 1] Spośród bezkręgowców dominowały ogłoszenia dotyczące pajęczaków (Arachnoidea). Najczęściej spotykane były pająki ptaszniki z rodzaju Brachypelma, wśród których najwięcej Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra 15\n16 ofert sprzedaży dotyczyło ptaszników kędzierzawych (Brachypelma albopilosum). Często pojawiały się w sprzedaży również ptaszniki czerwonokolanowe (Brachypelma smithi), oraz ptaszniki czerwonoodwłokowe (Brachypelma vagans). Innym przedstawicielem pajęczaków, który stosunkowo często stanowił przedmiot nielegalnego handlu w Internecie, był skorpion cesarski (Pandinus imperator) (rycina 5). 9% 14% 32% 16% 18% Brachypelma albopilosum Brachypelma emilia Brachypelma vagans inne gatunki 5% 6% Brachypelma boehmei Brachypelma smithi Pandinus imperator Ryc. 5. Procentowy udział poszczególnych gatunków wśród nielegalnych ofert dotyczących bezkręgowców Należy podkreślić, że wśród ofert dotyczących żywych pająków nie natrafiono na przypadki świadczące o pochodzeniu oferowanych zwierząt z przemytu. Oferentami były najczęściej osoby prowadzące własne hodowle tych zwierząt. Brak odpowiednich dokumentów świadczących o legalnym pochodzeniu oferowanych okazów był najczęściej skutkiem jednej (lub kilku) z następujących przyczyn: braku wiedzy sprzedawcy o obowiązujących przepisach (dotyczy przede wszystkim osób prowadzących hodowlę na niewielką skalę najczęściej młodzieży); braku wiedzy właściwych organów i instytucji dotyczącej obowiązujących przepisów, skutkującej odmową wydawania odpowiednich świadectw o urodzeniu okazów w hodowli; braku dokumentów potwierdzających legalne pochodzenie okazów rodzicielskich; świadomej decyzji hodowcy, wynikającej z chęci uniknięcia kłopotliwej procedury oraz zmniejszenia kosztów hodowli. Okazy rodzicielskie wykorzystywane w hodowlach w większości albo także uzyskano z hodowli krajowych, albo zostały sprowadzone do Polski przed wejściem w życie 16 Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra\n17 unormowań Wspólnoty Europejskiej. Należy zaznaczyć, że otrzymywaliśmy sygnały o sprowadzaniu do Polski pająków (dorosłych lub młodocianych) lub kokonów z jajami z zagranicy, jednak były one na tyle ogólne, że uniemożliwiały jednoznaczne powiązanie ich z którąkolwiek z wykrytych ofert internetowych. Chociaż zgodnie z ustawą we wszystkich przypadkach oferowania sprzedaży bezkręgowców bez właściwych dokumentów mieliśmy do czynienia z przestępstwem, ich rzeczywista szkodliwość przyrodnicza wydaje się jednak znikoma i polega przede wszystkim na tworzeniu atmosfery powszechnej społecznej akceptacji dla łamania przepisów dotyczących regulacji handlu gatunkami zagrożonymi i chronionymi. Należy zaznaczyć, że zgodnie z przyjętymi założeniami metodycznymi, badaniami nie objęto ofert dotyczących koralowców i produktów z nich wykonanych. Ponieważ liczba takich ofert była dość znaczna (co najmniej kilkadziesiąt miesięcznie), a najprawdopodobniej część z nich była nielegalna, rzeczywista liczba i wartość ofert obejmujących bezkręgowce jest zapewne jeszcze większa od wykazanej. W trakcie trwania monitoringu nielegalne oferty dotyczące ryb spotykane były najrzadziej spośród wszystkich grup zwierząt. Dotyczyły one wyłącznie kawioru pochodzącego od ryb z rzędu jesiotrokształtnych (Acipenseriformes). Średnia wartość miesięczna wykrytych w polskim Internecie ofert sprzedaży nielegalnie sprowadzonego czarnego kawioru została na podstawie przyjętej metodyki obliczona na ok Nie odzwierciedla to jednak rzeczywistych obrotów nielegalnym kawiorem w Internecie. Spotkano bowiem także oferty kupna każdych ilości kawioru, w przypadku których nie można było ocenić wartości zawartych transakcji (nie uwzględniono więc ich w zestawieniu). [ZOBACZ PRZYKŁAD 2] Kolejną grupą rzadko spotykaną wśród internetowych ofert były płazy. Stanowiły one zaledwie przedmiot 2% ogólnej liczby odnotowanych ogłoszeń. Gatunkiem płaza najczęściej oferowanym był aksolotl meksykański (Ambystoma mexicanum). Na dalszych pozycjach plasowały się różne gatunki drzewołazów (Dendrobates spp.) oraz jeden gatunek należący do liściołazów liściołaz paskowany (Phyllobates vittatus). W przypadku gadów, najliczniej wśród nielegalnych ofert reprezentowany był rząd łuskonośnych (Squamata). W jego ramach najczęściej oferowano na sprzedaż jaszczurki. Absolutnym rekordzistą był legwan zielony (Iguana iguana) wartość ofert sprzedaży żywych okazów należących do tego gatunku wynosiła miesięcznie blisko Pod względem liczby napotkanych nielegalnych ofert zaraz za jaszczurkami uplasowały się węże. Najczęściej spotykane gatunki to boa dusiciel (Boa constrictor) oraz pyton tygrysi (Python molurus). Wśród żółwi dominowały gatunki lądowe głównie żółw grecki (Testudo hermanni) oraz żółw stepowy (Testudo horsfiledi). Spośród żywych okazów żółwi wodnych znalezione nielegalne oferty sprzedaży dotyczyły wyłącznie żółwi czerwonolicych (Trachemys scripta elegans). [ZOBACZ PRZYKŁAD 3] Zdarzało się, że żółwie te oferowane były w formie darowizny (wówczas jeśli nie była to sprzedaż wiązana oferta taka nie stanowiła przestępstwa). Pojedyncze oferty obejmujące żółwie morskie dotyczyły ich skorup. Rycina 6 przedstawia procentowy udział poszczególnych gatunków w puli wykrytych ofert, które Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra 17\n18 uznano za nielegalne lub najprawdopodobniej nielegalne. Należy jednak zaznaczyć, że zestawienia te nie obejmują znacznej liczby znalezionych ofert dotyczących różnych pasków, toreb, portfeli oraz butów i odzieży ze skóry krokodyla lub węża, w przypadku których sprzedawca nie zadeklarował gatunku, z którego je wykonano. Ponieważ w wielu przypadkach nawet na podstawie zamieszczonego zdjęcia nie można było ustalić, z jakiego gatunku je wykonano, a oferta nie umożliwiała oceny, czy pochodzą z legalnego źródła, nie kwalifikowano ich do kategorii prawdopodobnie nielegalnych. Jednak szczegółowa kontrola tych ofert zapewne wykazała by, że znaczna ich część stanowi przestępstwo. Oznacza to, że rzeczywista liczba i wartość nielegalnych ofert obejmujących produkty wykonane ze skóry gadów jest w wynikach niniejszego monitoringu niedoszacowana. Jednak przy zastosowanych metodach nie można było określić stopnia owego niedoszacowania i zrównoważyć go za pomocą odpowiedniego współczynnika. 21% 26% 6% 3% 8% 7% 16% 9% 4% legwan zielony waran stepowy boa dusiciel pyton królewski pyton tygrysi żółw czerwonolicy żółw grecki żółw stepowy inne gatunki Ryc. 6. Procentowy udział poszczególnych gatunków wśród nielegalnych ofert dotyczących gadów Ptaki stanowiły trzecią pod względem liczby zamieszczanych nielegalnych ofert oraz drugą pod względem wartości grupę zwierząt dostępnych za pomocą Internetu. Miesięczna wartość nielegalnie sprzedawanych okazów wynosiła średnio Ogólnie ogłoszenia dotyczące ptaków podzielić można na dwie grupy: dotyczące okazów martwych (zwierząt wypchanych, a także ich części i produktów pochodnych), dotyczące okazów żywych. W grupie pierwszej, zdecydowanie uboższej zarówno pod względem liczby jak i wartości ofert, znalazły się przede wszystkim gatunki rodzime, podlegające ochronie gatunkowej na mocy ustawy o ochronie przyrody i rozporządzenia Ministra Środowiska. Należą tutaj m.in.: sójka (Garrulus glandrius), orzechówka (Nucifraga caryocatactes), sroka 18 Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra\n19 (Pica pica), perkoz dwuczuby (Podiceps cristatus) czy też głuszec (Tetrao urogallus). Dosyć często zdarzały się również przypadki oferowania sprzedaży gatunków objętych zarówno ochroną gatunkową w Polsce, jak i ograniczeniami Wspólnoty Europejskiej. Warto tutaj wymienić takie gatunki jak: sokół wędrowny (Falco peregrinus peregrinus), myszołów (Buteo buteo), jastrząb (Accipiter gentilis) czy też sowa uszata (Asio otus). Druga grupa jest o wiele bardziej zróżnicowana pod względem gatunkowym, a okazy wystawiane na sprzedaż są zwykle droższe. Zdecydowanie dominowały tutaj papugi (Pssitoformes). Najliczniej spotykane gatunki to: rozella białolica (Platycercus eximus), żako (Psittacus erithacus) oraz aleksandretta obrożna (Psittacula krameri). Wśród nielegalnych ofert znajdowały się również takie gatunki jak: lora wielka (Eclectus roratus), ara hiacyntowa (Anodorhynchus hyacinthinus), kakadu sinooka (Cacatua sanguinea) czy też afrykanka czerwonoczelna (Poicephalus gulielmi). Szacowana średnia miesięczna wartość nielegalnego obrotu papugami za pośrednictwem Internetu wynosiła 14550, a więc stanowiła 97% całkowitej miesięcznej wartości nielegalnych ofert sprzedaży ptaków w polskim Internecie. 3% 10% 5% 11% 55% 5% 11% afrykanaka ognistobrzucha modrolotka czerwonoczelna rozella królewska inne gatunki aleksandretta obrożna rozella białolica żako Ryc. 7. Procentowy udział poszczególnych gatunków wśród nielegalnych ofert dotyczących ptaków Pod względem liczby znalezionych nielegalnych ofert sprzedaży ssaki były jedną ze słabiej reprezentowanych grup zwierząt. Stanowiły jednak grupę o największej wartości ofert suma cen sprzedawanych w Internecie okazów wynosiła średnio miesięcznie. Podobnie jak w wypadku ptaków, tutaj również zastosować można podział ofert na dotyczące okazów martwych lub żywych. Jednakże w tym wypadku grupa pierwsza okazała się zdecydowanie bogatsza zarówno pod względem liczby gatunków, jak i wartości zamieszczonych ofert. Dominowały tutaj produkty z kości słoniowej. Niektóre były stosunkowo tanie (naszyjniki, niewielkie statuetki), ale zdarzały się również eksponaty bardzo drogie (japońskie miecze z inkrustowaną rękojeścią lub pochwą, fortepiany, duże rzeźby). Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra 19\n20 [ZOBACZ PRZYKŁAD 4] Średnia miesięczna wartość ogłoszeń dotyczących kości słoniowej to 18570, a więc około 92% przeciętnej miesięcznej wartości oferowanych na sprzedaż okazów ssaków. Należy jednak zaznaczyć, że zwłaszcza w przypadku ofert dotyczących najbardziej wartościowych przedmiotów (np. instrumentów muzycznych), znaczna część obejmowała okazy przetworzone ponad 50 lat temu. Ponieważ określenie wieku większości z nich nie stanowiłoby problemu, właściciele mogliby uzyskać odpowiednie świadectwo upoważniające do obrotu tymi okazami (zgodnie z art. 8 ust. 3 lit. b) Rozporządzenia Rady (WE) nr 338/97). Brak odpowiednich dokumentów wynikał więc w tych przypadkach nie z faktu nielegalnego pochodzenia tych przedmiotów, ale jedynie z braku wiedzy lub niedbałości właściciela. Chociaż więc zgodnie z ustawą sprzedaż takich przedmiotów stanowi przestępstwo, szkodliwość takiego czynu jest niewielka i podobnie jak w wypadku pająków polega głównie na propagowaniu powszechnego przyzwolenia na łamanie prawa ochrony przyrody. W wypadku kości słoniowej dodatkowo skala nielegalnego obrotu sprawia, że trudniejsze staje się wykrycie handlarzy sprzedających w dużej liczbie okazy pochodzące ze współczesnego przemytu. Wśród zwierząt martwych i produktów pochodnych zdarzały się, podobnie jak w przypadku ptaków, zwierzęta objęte zarówno ochroną gatunkową w Polsce jak i ograniczeniami Wspólnoty Europejskiej. Do obu tych grup należały np. oferowane skóry wilków (Canis lupus), rysi (Lynx lynx), wydr (Lutra lutra) oraz niedźwiedzi brunatnych (Ursus arctos). W trakcie trwania monitoringu odnotowano zaledwie trzy przypadki nielegalnych ofert sprzedaży żywych ssaków z gatunków zagrożonych. Wszystkie dotyczyły małp. Były to dwie saimiri wiewiórcze (Saimiri sciureus) oraz jeden koczkodan (Cercopihecus sp.). [ZOBACZ PRZYKŁAD 5] Pochodzenie okazów Zastosowane tu metody monitoringowe dostarczają niewielu wiadomości na temat historii sprzedawanych okazów. Źródłem większości danych są teksty znalezionych ofert, w których rzadko podawano, jakie jest pochodzenie zwierząt czy produktów. Część ogłoszeń zawierała jednak takie informacje, a czasami udawało się je zdobyć podczas próby weryfikacji legalności ofert. Wskazówek dotyczących źródeł pochodzenia okazów dostarczał także monitoring terrarystycznych forów dyskusyjnych oraz dane z ofert znalezionych przed rozpoczęciem właściwego monitoringu i już po jego zakończeniu. W przypadku nielegalnych ofert sprzedaży żywych zwierząt deklarowane źródła ich pochodzenia, na które natrafiono, to: własna hodowla sprzedawcy (najczęściej dotyczy pająków, papug i węży, przy czym sprzedawca nie dysponuje świadectwem urodzenia w hodowli, a osobniki rodzicielskie najczęściej także nie posiadają potwierdzonego legalnego pochodzenia); zakup od krajowego hodowcy, w sklepie zoologicznym, na jednej z polskich giełd zoologicznych np. w Łodzi lub za pośrednictwem Internetu (dotyczy większości 20 Polskie Towarzystwo Ochrony Przyrody Salamandra\nPodziękowania. Autorzy raportu serdecznie dziękują następującym osobom:\nPodziękowania Autorzy raportu serdecznie dziękują następującym osobom: Stephanie Pendry i Rob Parry-Jones z międzynarodowej organizacji eksperckiej TRAFFIC International za wsparcie przy opracowaniu metodologii


Premier Morawiecki otworzył Centrum Badawczo-Rozwojowe. "Takie miejsca są Polsce potrzebne" | Niezależna\nPremier Morawiecki otworzył Centrum…\nPOLSKA / WIADOMOŚĆ / 29.10.2018, godz. 16:23\nPremier Morawiecki otworzył Centrum Badawczo-Rozwojowe. "Takie miejsca są Polsce potrzebne"\nTrzeba sobie uświadomić, że polska gospodarka ma ogromny deficyt w handlu chemią, musimy importować produkty za dużo większą kwotę niż eksportujemy - mówił premier Mateusz Morawiecki podczas uroczystego otwarcia Centrum Badawczo-Rozwojowego Grupa Azoty w Tarnowie.\nPremier Mateusz Morawiecki wziął dziś udział w otwarciu Centrum Badawczo-Rozwojowego Grupa Azoty w Tarnowie. Jak mówił podczas swojego wystąpienia, "chemia to badania, rozwój, nauka. My chcemy być przy tym rozdaniu, gdzie współczesna nauka pokazuje, jak adaptować rozwiązania naukowe do świata biznesu".\nOby nasze działania w kierunku innowacyjnej, współczesnej, polskiej chemii doprowadziły nas do zmniejszenia deficytu, ale też do narodzenia nowoczesnego polskiego przemysłu chemicznego XXI w., który wytwarza i bada najbardziej innowacyjne produkty na świecie\nPodkreślił zarazem, że takie centra jak Centrum Badawczo-Rozwojowe Grupa Azoty, "gdzie młodzi naukowcy, między innymi tacy, z którymi dziś rozmawiałem, mogą pracować, są potrzebne", ponieważ w Tarnowie "potrzeba nowych miejsc pracy, gdzie po studiach ludzie będą chcieli zostawać".\nPremier podziękował Grupie Azoty za te działania, które "przysłużą się całej polskiej gospodarce oraz miastom takim jak Tarnów". I wyraził zadowolenie, że takie miejsca - "nowoczesne, innowacyjne, wspierające rozwój polskich produktów przyszłości" - tworzone są przez polskie firmy.\nDziś mamy naoczny dowód, że coś o czym mówimy staje się rzeczywistością, że nasze działania to nie tylko budowa dróg, domów seniora, ale także budowanie innowacyjnych centrów badań i rozwoju - to jest Plan na Rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju w pigułce\npremier Mateusz MorawieckiCentrum Badawczo-Rozwojowe Grupa AzotyTarnów


Pustynia Siedlecka na Jurze - Turystyczne propozycje\nPustynia Siedlecka na Jurze Krakowsko – Częstochowskiej – mało znana atrakcja\nPolska też ma pustynie. Najbardziej znacie zapewne Błędowską na Jurze Krakowsko – Częstochowskiej. Natomiast Pustynia Siedlecka – także na Jurze należy do atrakcji, o których mało kto słyszał. Jej nazwa wywodzi się od miejscowości Siedlec. Nie pomylcie się proszę, z Siedlcami (miastem), bo to w zupełnie innym regionie kraju.\nTeren ma powierzchnię 25 hektarów. Wbrew pozorom nie jest to sam piasek (jak Sahara), ale spore połacie piachu tu i ówdzie pokryte sporymi kępami drzew, które posadzone zostały w latach 60 – tych ubiegłego stulecia. Przede wszystkim sosną. Rosną tu również podobna do trawy szczotlicha siwa, kwitnąca kocanka piaskowa i jeszcze jakieś kilka innych gatunków. Pomiędzy nimi może wypatrzycie też oczko wodne.\nW przeszłości była tutaj kopalnia piasków formierskich (przydatnych do wytwarzania odlewów i stopów metali). Obecnie piaskowe wydmy osiągają wysokość do 30 metrów. Podobno zdarzają się zjawiska fatamorgany, chociaż nam się to nie przytrafiło.\nBiegi pustynne i legenda o Twardowskim\nTeren ten jest atrakcyjny nie tylko dla ciekawych świata turystów. Raz po raz odbywają się też na Pustyni Siedleckiej biegi pustynne, a także pustynne treningi sportów motorowych.\nZnana jest powszechnie legenda o Panu Twardowskim, który przed diabłem uciekał na kogucie. Podobno czart ze złości spalił tu wszystko dookoła i tak powstała tutejsza pustynia.\nSiedlec – gdzie to jest?\nSiedlec jest małą wioską na terenie gminy Janów. Tej samej, do której należy też Złoty Potok. To jest około 25 kilometrów od Częstochowy czyli siedziby powiatu. Wokół Siedlca zobaczycie wzniesienia, z których najwyższe nazywa się Kadzielnia – 375 m.n.p.m. (ale nie ta Kadzielnia w Kielcach). Przechodzi tędy kilka szlaków turystycznych. Wśród nich ten najsłynniejszy czyli Orlich Gniazd.\nWokół w wielu miejscach Jury Krakowsko Częstochowskiej znajdziecie inne atrakcje. Między innymi skałki, z których najsłynniejsza w okolicy nazywa się Brama Twardowskiego. W jej sąsiedztwie jest też urokliwa Dolina Wiercicy. Na terenie wspomnianego wyżej Złotego potoku zobaczyć możecie sporo zabytków, między innymi ładny kościół, pałac, dworek, park i… sami sprawdźcie co jeszcze.\nTags: Jura, krajobrazy, przyroda\nPoprzedni artykuł Kamieniołom i wieża widokowa w Józefowie\nNastępny artykuł Przełęcz nad Łapszanką – Pogórze Spiskie


Maszynka do strzyżenia Moser Arco Pro\nBezprzewodowa maszynka do strzyżenia dla kotów i psów, automatyczna regulacja prędkości i długości cięcia, wysoka jakość, 2 baterie, zawiera zestaw do cięcia, stację ładującą i zestaw do pielęgnacji\nwcześniej 679,80 złteraz629,80 zł\nwcześniej 234,80 złteraz214,80 zł\nwcześniej 45,80 złteraz39,80 zł\nEfektywne maszynki do strzyżenia psów dla równomiernego i profesjonalnego cięcia\nSierść psa potrzebuje - w zależności od jego rasy - mniej lub bardziej intensywnej pielęgnacji. Oprócz szczotkowania i czesania także regularne strzyżenie odpowiednią maszynką dla psa to świetny sposób na pozbycie się z jego sierści denerwujących kołtunów i zanieczyszczeń.\nUsuwanie uszkodzonej sierści skutkuje odmłodzeniem jej struktury - nadaje jej siłę i połysk. W celu uzyskania najlepszych rezultatów zaleca się kąpanie i szczotkowanie psa przed każdym strzyżeniem oraz, jeśli to konieczne, usunięcie kołtunów, na przykład za pomocą trymera.\nWybierając odpowiednią maszynkę do strzyżenia psów, należy zwrócić uwagę na głośność jej pracy, aby pies nie był jej dźwiękami zbyt podrażniony i nie denerwował się. Maszynki do strzyżenia psów są dostępne w różnych wariantach i z różnymi nakładkami, na prąd lub na baterie.\nZnajdź odpowiednią maszynkę do strzyżenia swojego czworonożnego przyjaciela:\nMaszynki do strzyżenia psów Oster: Efektywne strzyżenie dzięki precyzyjnym ruchom ostrza. Szczególnie wydajne, a jednocześnie bardzo ciche w użyciu maszynki do strzyżenia Oster!\nMaszynka do strzyżenia psów Pet Clipper: Kompletne zestawy z akcesoriami i wysokiej jakości głowicami ze stali nierdzewnej. Pozwalają na łatwe, wygodne i delikatne użycie.\nMaszynka do strzyżenia psów Moser: Profesjonalny, mocny, cichy i ergonomiczny. Do regularnego strzyżenia Twojego psa.\nOdkryj wiele innych niezawodnych produktów do pielęgnacji psa w dziale pielęgnacja psa na zooplus.pl!\nMasz pytania dotyczące opieki nad swoim pupilem?\nProwadzimy Magazyn zooplus całkowicie poświęcony zwierzętom, ich wychowaniu, charakterowi, potrzebom, treningom i zdrowiu. O tym, czy powinno się umawiać psa do salonu fryzjerskiego dla psów, czytaj w Magazynie o zwierzętach zooplus! Kliknij tutaj: Salon dla psów: Pielęgnacja kosmetyczna dla psów.\nZakupy w zooplus - to się opłaca!\nDla naszych klientów przygotowaliśmy całą gamę kodów i kuponów rabatowych zooplus, by zakupy w naszym sklepie zoologicznym były jeszcze większą przyjemnością! Zapraszamy do śledzenia naszych rabatów i obniżek cenowych poprzez subskrypcję Newslettera oraz do polubienia naszego profilu na Facebooku i Instagramie.


"The Gifted" [Sezon I, odcinek 1] – Recenzja - Planeta Marvel\n“The Gifted” [Sezon I, odcinek 1] – Recenzja\n9 października 2017 SQ 3 komentarze Blink, Brotherhood of Evil Mutants, Fox, Gifted, Marvel, Marvel Television, Marvel TV, Mutanci, Mutant, Polaris, The Gifted, X-Men\nCeluloidowi X-Meni mają się całkiem dobrze. Kiedy przed siedemnastu laty zadebiutowali na wielkim ekranie, wszystko na fali popularności ekranizacji Marvela, którą dwa lata wcześniej rozpoczął kinowy Blade: Wieczny łowca, chyba nikt nie spodziewał się, że cykl przetrwa tak długo. W chwili obecnej mamy już bowiem dziesięć pełnometrażowych filmów, dwa kolejne są w produkcji (mowa oczywiście o Deadpoolu 2 i X-Men: Dark Phoenix), a jednocześnie telewidzowie otrzymali też dwa związane z cyklem seriale. Pierwszy z nich, Legion, zakończył się niedawno na ośmiu epizodach, drugi, Gifted – Naznaczeni, właśnie przeżył swój debiut, przyciągający przed ekrany niemal pięciokrotnie większą widownię niż jego poprzednik. Spotkał się przy tym z bardzo ciepłym przyjęciem i w sumie nie ma się co temu dziwić, bo to naprawdę niezła x-produkcja, lepsza nawet od niektórych kinowych filmów z mutantami.\nO czym opowiada? Pełnometrażowe obrazy z tej serii skupiały się na mutantach, ich walce z niezrozumieniem i starciach pomiędzy nimi samymi. Część rasy homosuperior bowiem chciała podbić świat i zająć należyte jej miejsce, część wolała pokojowo współistnieć z ludźmi. Podkreślmy, że ludźmi w dużym stopniu ich nienawidzącymi. Gifted pokazuje nam drugą stronę medalu, bazując na bardziej zwyczajnych wydarzeniach. Podobnie jak filmy, opowiada o młodych ludziach, w których przebudziły się moce, z tym że nie biorą oni udziału w epickich walkach, a muszą poradzić sobie w normalnym życiu. Ukrywają się, uciekają, starają się wieść klasyczną egzystencję, ale bojący się ich świat jak zwykle nie chce na to pozwolić. Fabuła skupia się na dwójce zwyczajnych – wydawałoby się – nastolatków, Andym i Lauren. Kiedy inni uczniowie znęcają się nad chłopakiem, przebudza się w nim moc, która zaczyna niszczyć szkołę. Siostra pomaga bratu, roztaczając wokół barierę ochronną, ale to oczywiście dopiero początek ich kłopotów.\nZa reżyserię pierwszego epizodu Gifted odpowiada nie kto inny, jak Bryan Singer czyli reżyser pierwszych dwóch X-Menów oraz Przeszłości która nadejdzie i Apocalypse, a także pomysłodawca Pierwszej klasy. Scenariusz napisał Matt Nix (Tożsamość szpiega, Uwikłany, The Comedians). Fabuła epizodu nie jest odkrywcza, niczym też nie zaskakuje, ale całość ogląda się nieźle, choć nawet samo wykonanie nie wybija się ponad schemat typowy dla produkcji telewizyjnych. Ale kilka rzeczy należy mu zaliczyć na plus.\nCo konkretnie? Cieszy już sam fakt, że serial rozbudowuje filmowe uniwersum. Może związki nie są tak mocne, jak np. pomiędzy Agentami TARCZY a filmami MCU (przynajmniej na razie), ale jednak. Ważniejsze jest natomiast cameo Stana Lee, który słynie z pojawiania się w filmach opartych na jego komiksach. Tu też przez chwilę gości na ekranie, a jego widok zawsze cieszy. Szczególnie, że po tym, co pokazano w Strażnikach galaktyki vol. 2, jego rola w całym uniwersum jest o wiele bardziej znacząca. I choć filmy o mutantach nie są połączone z MCU (przynajmniej oficjalnie), takie drobiazgi sprawiają, że całość doskonale ze sobą współgra.\nI cóż mi zostaje dodać na koniec?\nMiłośnicy X-Men powinni Gifted obejrzeć. Nie jest to wielki serial, aktorzy też nie grają najlepiej, ale to niezła produkcja. I kto wie, co przyniosą kolejne epizody?\n← “Spirits of Vengeance #1” (2017) – Recenzja\n“The Gifted” – zapowiedź odcinka 1×03 “eXodus” →\n“Scream: Curse of Carnage #1” (2019) – Recenzja\n3 Wątki/tematy skomentowane\nSpirits of Vengeance, czyli powrót piekielnej ekipy Jako fanka szeroko pojętej fantastyki i science fiction sięgam po przeróżne komiksy i


"Więzień miłości" odc. 237. Zemsta i łzy. Streszczenie odcinka [10.02.20] | Dziennik Polski\n"Więzień miłości" odc. 237. Zemsta i łzy. Streszczenie odcinka [10.02.20]\nJak tym razem potoczą się losy głównych bohaterów "Więźnia miłości"? Czy Salim wybaczy Zehrze? Jaką intrygę uknuje Sabah? Koniecznie przeczytaj streszczenie 237. odcinka "Więźnia miłości", aby dowiedzieć się więcej!\n"Więzień miłości" odcinek 237. Streszczenie\nSabah po pewnym orientuje się, że to właśnie Kerem był tym, który ochlapał ją błotem na szosie. Postanawia się zemścić i zaprasza jednocześnie trzy jego byłe kobiety. Jednak okazuje się, że przychodzi również aktualna.\n"Więzień miłości" - milczenie nie trwało długo\nSalim nadal jest wściekły na córkę Zehrę, nie chce z nią rozmawiać, lecz gdy widzi, jak ona cierpi, rozkleja się i nie jest w stanie dłużej się gniewać.\nKiedy i gdzie oglądać 237. odcinek "Więźnia miłości?\n237. odcinek "Więźnia miłości" będzie można obejrzeć w poniedziałek - 10 lutego. Zostanie on wyemitowany przez stację TVP2 o godzinie 17:10.\nKAKAK 07.02.2020 18:54:39\nTEGO DZIADOCTWA ,NIEDA SIE OGLADAC CAŁE ODCINKI TO TYLKO STEKANIE JEDNEGO ZDANIA 10 MIN I TAK W KOŁO BADZIEWIE KTORE POWINNO ZNIKNAC Z TVP JAK NAJSZYBCIEJ.


Reporter Poland agencja fotograficzna - Prace street-artowego twórcy Noriakiego, strona 1\nPrace street-artowego twórcy Noriakiego (9)\n10.01.2019 Poznan , Noriaki to poznanski tworca z nurtu street art, ktorego najbardziej znana stworzona przez niego postac nazywa sie "Watcher". "Pan Peryskop" jak ochrzcili go poznaniacy pojawia sie na murach w calym Poznaniu nz/ praca Noriakiego na Moscie Dworcowym w Poznaniu Fot Adam Jastrzebowski/REPORTER\n10.01.2019 Poznan , Noriaki to poznanski tworca z nurtu street art, ktorego najbardziej znana stworzona przez niego postac nazywa sie "Watcher". "Pan Peryskop" jak ochrzcili go poznaniacy pojawia sie na murach w calym Poznaniu nz/ praca Noriakiego na ulicy Jackowskiego w Poznaniu Fot Adam Jastrzebowski/REPORTER\n10.01.2019 Poznan , Noriaki to poznanski tworca z nurtu street art, ktorego najbardziej znana stworzona przez niego postac nazywa sie "Watcher". "Pan Peryskop" jak ochrzcili go poznaniacy pojawia sie na murach w calym Poznaniu nz/ praca Noriakiego na ulicy Wawrzyniaka w Poznaniu Fot Adam Jastrzebowski/REPORTER\n10.01.2019 Poznan , Noriaki to poznanski tworca z nurtu street art, ktorego najbardziej znana stworzona przez niego postac nazywa sie "Watcher". "Pan Peryskop" jak ochrzcili go poznaniacy pojawia sie na murach w calym Poznaniu nz/ praca Noriakiego na ulicy Polwiejska w Poznaniu Fot Adam Jastrzebowski/REPORTER


Antygona - .::Strona klasy 2A::.\nForum .::Strona klasy 2A::. Strona Główna -> Lektury\nWysłany: Pon 22:29, 17 Wrz 2007 Temat postu: Antygona\nbłee ja tez musze czytac antygone a ona nudna jest co o tej lekturze myslicie?\nWysłany: Wto 15:35, 18 Wrz 2007 Temat postu:\nWysłany: Wto 16:53, 18 Wrz 2007 Temat postu:\nale wy tez to macie napewno!!\nWysłany: Wto 17:08, 18 Wrz 2007 Temat postu:\nMoże i mamy ale ja się na razie lekturami nie przejmuję bo się uczę php, c++ i turbo pascala więc w dupie mam lektury\na ja wiem co to c++ bo moja siostra uzywala\nWysłany: Wto 17:09, 18 Wrz 2007 Temat postu:\nNo coś takiego a co w tym napisała??kalkulator??heh\nhahaha bardzo smieszne ona cos w tym programowala:P\nWysłany: Wto 17:46, 18 Wrz 2007 Temat postu:\nNo to logiczne bo w tym się robi tylko to.Programowanie to tworzenie programów dla twojej wiadomości a programowanie to nic innego jak pisanie kodu.\nWysłany: Wto 18:46, 18 Wrz 2007 Temat postu:\njaki kod i do czego to nie wiem\nWysłany: Śro 15:24, 19 Wrz 2007 Temat postu:\nKod leonarda da vinci. Takie numerki co on napisal pod obrazem i one teraz sluza za kod do programowania poniewaz uznali to za doskonala kombinacje cyfr i znakow. I teraz pietrucha sie tym podnieca i sie tym zajmuje.\nWysłany: Śro 17:22, 19 Wrz 2007 Temat postu:\nTy to masz rozum??O czym ty pierdolisz??\nWysłany: Czw 16:58, 20 Wrz 2007 Temat postu:\nUheheheeh Fajnie wymyslilem co nie? Przyznaaaj ze taaak. No przeciez to dla jaj napisalem.\nWysłany: Czw 17:46, 20 Wrz 2007 Temat postu:\nJA wiem czy tak fajnie...\nWysłany: Czw 17:53, 20 Wrz 2007 Temat postu:\nfaIne faIne faIne to:D\nWysłany: Pią 14:16, 21 Wrz 2007 Temat postu:\nForum .::Strona klasy 2A::. Strona Główna -> Lektury Wszystkie czasy w strefie EET (Europa)


Stomatologia Bez Bólu W Mediach Ogólnopolskich Glamour.pl - Stomatologia Bez Bólu\nWybielanie laserowe (LASER SMILE SYSTEM)\nPrzed wybielaniem dentysta przeprowadza badanie stanu uzębienia póżniej higienistka usuwa złogi, kamień, wykonuje piaskowanie i polerowanie. Następnie nakłada specjalny żel, który zastyga na zębach tworząc twardą warstwę ochronną – do niej jest przykładana głowica lasera diodowego. Zabieg trwa nie cale 30 minut. Przez kolejne 24 godziny muszę przestrzegać tzw. białej diety (nie mogę palić papierosów, pić coli, kawy, herbaty i czerwonego wina, a także jest cytrusów, które mogą odbarwić szkliwo). Mimo to uśmiech nie schodzi mi z twarzy. Efekt jest naprawdę spektakularny, uśmiech hollywoodzki, a do jego podtrzymania wystarczą zabiegi profesjonalnej higieny gabinetowej raz na trzy miesiące. Natalia 26 lat.\ntel.508 616 688. koszt: 800 zł\nPrevPoprzedniKursy mistrzowskie dla techników dentystycznych\nNastępnySBB Runners Team w IV Biegu NiepodległościNastępny


Sommelier - ZART.pl\nCoraz częściej restauratorzy dbają nie tylko o wystrój lokalu czy smak potraw, ale również o to, aby zaspokajać podniebienia klientów również dobrym trunkiem. Od lat wiadomo, że dobre wino podkreśla smak potraw i jest doskonałym uzupełnieniem posiłku. Właśnie po to w restauracjach zatrudniani są sommelierzy – aby dobrać odpowiednie wino zarówno do potrawy, jak i do potrzeb klienta.\njak przebiega produkcja wina oraz jak należy je przechowywać,\njak dobrać odpowiednie wino do potrawy,\nw jakich kieliszkach czy karafkach podawać poszczególne rodzaje tego alkoholu\nczym jest dekantacja wina i jakie są jej techniki.\nPOZOSTAŁY 3 WOLNE MIEJSCA NA TERMIN LIPCOWY\nTermin szkolenia11-12.07.2020, 25-26.07.2020GdzieGeovita DźwirzynoW programie32 h (4 dni)Opłata184 zł/os. (bez noclegów), 215 zł/os. (z noclegami)Dofinansowanie kursów obejmujeudział w pełnym programie kursu (w tym poczęstunek: kawa, herbata, lunch), noclegi i wyżywienie, materiały dydaktyczne, opłatę za egzamin Izby Gospodarczej Hotelarstwa Polskiego.KontaktJoanna Rutkowska


Kremy do twarzy – jakie wybierać - Higiena-Osobista.eu\nKremy do twarzy – jakie wybierać\nopublikowano | 149 wyświetleń | |\nWybór kremu do twarzy wbrew pozorom nie jest łatwym zadaniem. Mamy bardzo szeroki wybór tego typu produktów, dostępnych w sklepach, drogeriach i aptekach, ale to wcale nie ułatwia sprawy, tylko jeszcze bardziej ją komplikuje. Wiele kobiet nie potrafi dobrać dobrego kremu do twarzy, a jest to na pewno podstawa pielęgnacji, gdyż krem stosujemy na co dzień. Tak więc kremy do twarzy muszą być faktycznie dobrze dobrane.\nNajważniejszym wyznacznikiem jest rodzaj cery. To właśnie kierując się tym tropem należy wybierać kremy do twarzy. Dzięki temu można dobrać krem tak, by służył on danej cerze, a nie jej szkodził. Cera sucha wymaga kremu nawilżającego – ale to musi być nawilżanie dostoswane właśnie do bardzo wymagającej skóry – czyli efekt działania takiego kremu –to musi być nawilżenie dogłębne, ale też utrzymujące się przez długi czas. W przypadku cery ze skłonnością do łuszczenia się, bardzo suchej, podatnej na spękania – przydatne okazują się specjalistyczne kremy do twarzy, nawet takie od działaniu leczniczym, kojącym, przyspieszającym gojenie uszkodzonych komórek skóry.\nCera tłusta także wymaga dobrania odpowiedniego kremu do twarzy. W przypadku jej pielęgnacji, konieczne jest wbrew pozorom nie tylko odpowiednie oczyszczania, usuwanie nadmiaru sebum, normalizowanie procesów typu wydzielane łoju, ale także właśnie prawidłowe nawilżanie. Dlatego są specjalne kremy do twarzy dla cery tłustej. Charakteryzują się one tym, że mają lekką formułę, więc nie zatykają porów, a dbają o naprawę warstwy lipidowej, odbudowywanie komórek skóry, delikatnie matują, normalizują wydzielanie sebum – poprawiają więc ogólny wygląd skóry i zapewniają jej świeżość na dłużej. Gdyby osoba z cerą tłustą używała normalnego kremu, dla cery normalnej lub suchej – zaszkodziłaby swojej skórze. Taka cera nie potrzebuje np. natłuszczania – to mogłoby zatkać pory i sprawić, że jej stan się bardzo pogarsza. Dlatego konieczne jest po zdiagnozowaniu, że mamy cerę tłustą – stosowanie odpowiednich dla niej kremów.\nInnym ważnym wyznacznikiem, który powinien decydować o tym, jakie kremy do twarzy wybieramy, jest wiek. Inne preparaty pielęgnacyjne przeznaczone są do cery młodej, dla dwudziesto-, trzydziestolatek, inne zaś do cery dojrzałej. W przypadku młodszych kobiet kremy do twarzy także są niezbędne. Nie jest tak, że tylko dojrzale panie muszą po nie sięgać. Jest to szczególnie konieczne jeśli dana kobieta stosuje makijaż. Wtedy nawilżanie zawsze jest elementem niezbędnym, tak więc trzeba dobrać w zależności od wieku i rodzaju cery odpowiedni krem. Poza tym warto pamiętać o tym, że skra staje się widocznie mniej elastyczna, już po dwudziestym piątym roku życia. Związane jest to z mniejszą produkcją kolagenu. Tak więc stosowanie kremów przeciwzmarszczkowych, ujędrniających, zwierających właśnie kolagen jest niezbędne już we wczesnym wieku. Oczywiście muszą być to kremy dobrane pod tym kątem, jakie są potrzeby danej skóry.\nKremy do twarzy obecnie są dostępne w szerokim wyborze. Producenci dość precyzyjnie informują o tym, do jakiej cery są przeznaczone. Dlatego warto najpierw sprawdzić, jaki mamy typ cery, a potem je dobierać.\nPielęgnacja włosów – o czym pamiętać\nCzego będziemy potrzebować w łazience?\nCera normalna – jak o nią dbać\nNie tylko płytki ceramiczne, czyli ciekawe sposoby na aranżację łazienki\nPachnąca kąpiel na dobry sen\nDlaczego warto kupić ręczniki organiczne?