Tuesday 29th May 2012 – The National Assembly of Seychelles\nHome » Verbatim » Verbatim - Second Term 2012 » Tuesday 29th May 2012\nBonzour tou bann manm Lasanble Nasyonal, bonzour Minis ek son delegasyon, bonzour tou bann dimoun ki pe ekout nou dan lakour. Ozordi nou pou komans avek en kestyon dizans par dirizan zafer Gouvernman, Onorab Marie-Antoinette Rose pou Minis pou Litilizasyon Later Ek Lakaz, Minis Christian Lionnet, konsernan problenm Asbestos dan Perseverance. So mon ava envit Onorab Rose pou demann son kestyon.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, Bonzour Minis. Bonzour tou koleg manm lasanble e tou dimoun ki alekout. Mr Speaker mon kestyon i lir konm swivan.\nSwivan lanons ki zot in dekouver serten eleman asbestos kot en sit konstriksyon lakaz Perseverance, eski Minis i kapab donn en garanti sa Lasanble ki tou le neseser pe ganny fer pou retir asbestos kot sa sit dan en pli kourt dele letan posib, fer sir ki tou bann kondisyon lasante i ganny byen obzerve ler loperasyon pe ganny fer, e konsider etabli en komite ki pou kapab fer bann rekomandasyon konkret pou ki bann defayans detekte atraver sa leksperyans pa ganny repete ankor. Mersi Mr Speaker.\nBonzour Mr Speaker, bonzour manm Lasanble Nasyonal, bonzour tou manm piblik ki alekout.\nMr Speaker apre ki sa bann tes sorti aletranze ti devwale ki serten konponan marteryo konstriksyon lo zil Perseverance i konteni en pti poursantaz en mineral asbestos koni koman chrysotile mon Minister an kolaborasyon ek Minister Lasante ek Minister Lanvironnman in pran tou bann mezir neseser pou met sa sitiasyon anba kontrol. Vi ki asbestos dan tou son form i en sibstans ban isi Sesel. Desizyon primer ki ti ganny pran se ki sa marteryo pa kapab reste lo proze. Kontrakter prensipal ti ganny enformen lo pozisyon Governman e en komitman in deza fini ganny fer par sa kontrakter pou retir sa bann materyo lo sa bann lakaz dan en fason kontrole e dapre standar e mezir Departman Lasante piblik. Sa bann marteryo pou ganny re-eksporte dan en pei ki pou kapab aksepte sa kalite marteryo.\nParey mon ti anonse lenstriksyon pou aret tou travay lo sa bann lakaz an kestyon in fini ganny donnen e a sa moman Minister Lasante e kontrakter i an kontak pros lo size travay pou retir sa bann materyo.\nSerten mezir ki’n ganny enstrikte pou ganny pran i konm swivan.\n1. Balizaz kot travay pou ganny fer pou ganny anserkle par en fence e kouver par bann shade cloth, dapre rekomandayson departman Lasante piblik sa baraz pou 3.5 met oter. Travay in deza komanse pou enstale bann poto neseser e shade cloth apropriye ki pou ganny servi pandan sa legzersis in deza ganny laprouvasyon sa departman.\n2. Okenn debri konstriksyon pa annan drwa sorti lo sa sit ziska ler departman lanvironnman e departman Lasante i sertifye ki i safe pou retir zot.\n3. Departman Lanvironnman pou organiz sampling later ek ler andeor sa zone konstriksyon.\n4. Departman Lasante in prepar bann leaflet lenformasyon pou edik e donn nou popilasyon bann fe lo asbestos. Sa bann leaflet dapre sa ki monn ganny enformen in deza fini ganny distribye avek bann zabitan Ile Perseverance.\nMr Speaker mon bezwen fer sorti ki mon Minister pe ganny korperasyon total sorti kot kontrakter prensipal pou rektifye sa sitiasyon. Kontrakter in menm propoz apwentman en eksper dan sa domenn pou travay an kolaborasyon avek departman lasante pou fer sir ki sa loperasyon pou retir sa bann marteryo i ganny fer dan en fason ki pa pou koz danze pou bann dimoun ki dan zalantour proze.\nMr Speaker sa sit ozordi i anba zirisdiksyon mon Minister e pli enportan departman Lasante piblik, tou bann travay ki pou ganny fer pou rektifye sa sitiasyon I pou ganny fer anba sipervizyon tre pre sa departman. Pou lenformasyon bann Onorab e piblik Seselwa an zeneral mon Minister i kontinnyelman pe angaz li pou elimin bann lakaz dan Sesel ki ankor annan serten marteryo ki konteni asbestos, sa propriyeter ouswa sa lokater sa 29 lakaz Mont Buxton e Grand Anse Mahe ki mon Minister in asiste pandan sa dernyen 2an i kapab sertifye sa. Nou pou kontinnyen donn lasistans teknik e finansyel kot mwayen i permet pou tir konpletman sa bann marteryo isi Sesel, akoz nou krwar senserman dan Lasante nou pep e en lanvironnman sen e sof pou nou sitwayen.\nSa sitiasyon lo Perseverance i enn ki byen regretab me sa ki enportan se ki sa problenm in ganny idantifye e pe ganny adrese. Sa leksperyans lo Perseverance i osi soulinny serten defayans dan striktir ek sistenm. Ozordi nou annan en bon sistenm an plas ki deal avek bann issue fito sanniter e bio sekirite – kot nou kontrol ase byen bann prodwir bio diversite ki antre dan pei me i annan bokou pou fer an sa ki konsern kontrol e standar lo bann lezot prodwir tel parey marteryo konstriksyon ki antre.\nAsbestos i topik ozordi me egalman i annan en kantite lezot prodwir ki ankor pe rantre ki pa neseserman meet bann norm, si mon kapab donn en legzanp bann konponan elektrik ki ganny enporte ki anba standar akseptab e ki demen i kapab koz en dife e pran lavi nou frer e nou ser. Avek en lekonomi pli liberalize e ki favoriz klima lenportansyon i relevan e i enportan ozordi ki bann striktir e mezir neseser i ganny met an plas pou sef gard nou pei e nou sitwayen kont sa bann prodwir ki pa mit bann norm enternasyonal.\nGouvernman in deza donn manda Minister Lendistri pou pran sarz en komite ki pou regard aprofon striktir egziste e fer rekomandasyon avek bi pou annan plis kontrol e standar lenportasyon sa bann tel prodwir. Mon Minister I tre konsernen ek bann tel sitiasyon e nou esper rekomandasyon sa komite avek bokou antisipasyon. Mersi Mr Speaker.\nWi Mr Speaker. Mr Speaker eski Minis i kapab dir nou ki pli dele letan pli kourt ki ou Minister pe mete pou kapab retir sa bann asbestos.\nMon dezyenm kestyon Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou etan donnen ki son Minister i pli gro konsomater materyo konstriksyon dan pei, ki mekanizm entern ki ou Minister pe met anplas pou fer sir ki okenn marteryo konstriksyon ki Gouvernman i konsonmen i bon e i an-akor avek bann regilasyon lokal. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon krwar i enportan ki nou refer sorti se pa en time frame ki enportan dan sa sitiasyon. Sa bann marteryo as it is lo bann lakaz Perseverance i pa en danze pou bann dimoun ki lo Perseverance, i selman en danze ler travay pe ganny fer avek, so letan i pa tro enportan. Sa ki enportan se ki sa travay i ganny fer dan en fason tre byen me selman nou konpran lenkyetid dimoun lo zil, nou konpran ki sa i bezwen ganny fer o pli vit posib. Me selman sa ki pli enportan mon pou ensiste ki i ganny fer dan en fason ki lotorite departman Lasante i dakor i pe ganny fer pou pa koz okenn issue pou nou bann zabitan lo zil Perseverance.\nSa sitiasyon pou reponn ou dezyenm kestyon Onorab i en eye operner parey nou dir, malgre o komansman proze mon Minister ti asire ki nou ganny bann spesifikasyon ki relye avek sa bann marteryo e bann spesifikasyon ti klerman demontre ki sa marteryo ti en non-asbestos fiber cement board. Bann tes ki swiv pandan dirasyon proze osi in osi demontre poudir in toultan refer ek sa proze koman en non-asbestos cement board e ti napa en dout pou nou dout sa prodwir. Normalman bann tel tes i ganny inisyale letan ou annan en soupsyon lo en keksoz, me malerezman ti napa okenn soupsyon lo sa bann tes, me selman i kler from sa leksperyans enternman nou bezwen al en pa pli an avan, nou bezwen fer sir ki tou bann nouvo marteryo ki ganny entrodwir dan lanvironnman konstriksyon ki nou pe deal avek i ganny teste par bann lotorite konpetan e par SBS eksetera. Par egzanp pou elektrik ozordi nou annan en prosedir anplas ki letan en kontrakter i hand over proze nou rod en lot kontrakter lokal ki sertifye par PUC pou zot fer sir ki tou bann wiring dan proze i dapre standar e norm ki PUC in mete.\nWi annan en sere mezir ki nou bezwen met anpals, en seri protokol ki pou fer sir ki poudir lakaz ki nou donn nou sitwayen, ki nou donn nou dimoun i en lakaz ki pou last zot pou 20an 30an san met okenn zot lavi an danze. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Minis, bonzour tou manm Parlman e bonzour tou bann ki alekout.\nMr Speaker eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble konbyen lakaz egzakteman ki’n ganny idantifye, e ki’n servi sa materyel ki annan asbestos ladan e ki garanti ki zot pe donn Seselwa ki sa bann marteryel pa’n ganny servi dan bann lezot lakaz dan proze lakaz Ile Perseverance oubyen dan bann lezot proze lakaz lo Mahe.\nDezyenmman lekel sa lakonpanyen ki’n enport sa materyel e konbyen i pou kout Gouvernman anplis ki sa ki i ti’n bidzete e ki retar sa pou mete an relasyon ek deadline lo konstriksyon lakaz e distribisyon lakaz pou bann Seselwa ki pe espere. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Onorab i annan 147 lakaz ki pe ganny konstri an servan sa marteryo. Lo Perseverance i annan 2 konponan lakaz enn ki pe ganny konstri par bann metrolozi konvansyonnel savedir blok, konkret eksetera – sa bann lakaz i bann lakaz ki’n deza pe ganny okipe par nou bann dimoun e sa mon kapab donn en garanti sa Lasanble ki napa materyo ki annan konponan asbestos ladan. Sak konponan which is sa fiber cement board ki’n ganny dekouver pou annan sa konteni asbestos i senpleman lo sa 147 lakaz ki nou apel en prefab structure. Sa marteryo in ganny sours atraver en lakonpanyen lokal, main konpanyen ki apel Trojan Construction letan i ti komans proze i ti sey son mye pou angaz bann biznes lokal dan partisipasyon proze – en keksoz ki mon Minister ti ankouraze e i ti deza annan en konpanyen lokalman ki ti pe advertise sa kalite prodwir lo marse lokal e se atraver sa lakonpanyen, lakonpanyen ki apel MIN (MIN) Pty Limited ki’n sours sa bann asbestos, sa bann fiber cement board ki konteni asbestos ki ozordi nou vwar lo Perseverance.\nGouvernman napa en kou. Layabilite total i reste lo kontrakte, Gouvernman i en beni fakter dan sa proze, i pou resevwar 147 lakaz ki sen e sof pou son sitwayen apre kontrakter i delivre sa avek nou.\nWi i pou annan serten retar definitivman, nou ti’n planifye pou donn lakaz an Desanm mon Minister i deza pe travay lo en plan pou nou sey kapab catch up avek nou alokasyon, me i pou annan serten retar, i posib osi ki bann lakaz ki an sa size i kapab pare anver premye kar, dezyenm kar an 2013, me selman lenformasyon egzakt i ava ganny pase avek bann Ladministrasyon Distrik kan sa i vin available. Mersi bokou Mr Speaker.\nMr Speaker mon kestyon in fini ganny reponn par Minis. Mersi.\nOk, Onorab Fideria.\nBonzour, mersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun Les Mamelles. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan okenn travayer Seselwa ki’n vin an kontak avek sa prodwir ki konteni asbestos? Si wi, eski en progranm medikal in ganny definir pou swiv zot. Mersi bokou.\nMersi Mr Speaker. Lenformasyon ki mon annan Onorab se ki pirman travayer etranze ki’n travay an direk kontak avek sa bann marteryo – savedir bann travayer ki’n fer koupaz eksetera e sa ti ganny fer dan en lanvironnman konteni, en factory ware house lo site kot tou bann travay preliminer ki kapab koz en kantite lapousyer in ganny fer e sa prensiplaman i bann travayer sa lakonpanyen Sinwan ki sa main contractor ti’n sub-contract. Mersi Bokou.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker Minis in reponn mon kestyon dan larepons Onorab Pierre. Mersi.\nBonzour tou bann ki alekout, Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis. Mr Speaker eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble si sa bann lakaz antyerman pou ganny dis-assembly ouswa zis sa board ki’n ganny afekte avek asbestos. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Desizyon ki nou’n pran plito se ki zis bann board ki’n tenir sa marteryo ladan ki pou ganny retire, i napa en lenportans, en sans pou retir sa bann feray ki striktir sa batiman – i annan serten mezir ki pou ganny pran pou nou fer sir ki tou bann lapousyer eksetera ki lo sa – dan sa lakaz limenm pou ganny retire. Sa departman Lasante i annan en progranm, en prosedir pou deal avek sa sitiasyon. So pou repete se zis bann marteryo ki konteni sa konponan asbestos ki pou ganny retire lo proze. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour bann manm Onorab e bann dimoun alekout. Minis viz a vi sa bann sitiasyon ki’n devlope eski ou Minister e nou’n tann ou dir la bomaten se ki en lakonpanyen prive lokal ki’n fer antre sa marteryo dan pei. Eski ou Minister in pran bann mezir ki sa pa ganny repete dan lefitir – ki sa bann marteryo pa kontinnyelman antre dan Sesel. Mersi.\nMersi Mr Speaker, parey mon’n anonse Onorab i annan en komite ki pou ganny lead par Minsiter Lendistri anvi ki Seychelles Bureau of Standar i tonm anba sa Minister, i pe set up en komite ki pou involve tou Minister konsernen Finans, Custom, Minister Later ek Labita as well, Lanvironman, Lasante en mannyer ki nou kapab met en plan daksyon, en rekomandasyon ki nou kapab fer sir ki nou bann por e nou bann landrwa akse, nou bann landrwa antre i kapab kontrol en pti pe sa bann marteryo ki antre Sesel e ki pa bon pou nou sitwayen.\nSo wi i annan serten travay ki pou ganny fer, ki pe ganny fer pou redres sa sitiasyon. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour a tous. Mr Speaker eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble si prezans bann tel marteryo danzere lo en sit konstriksyon i montre en mank vizilans par bann lotorite konsernen parey Lasante, Lanvironman, Custom oubyen bann zofisyse proze dan ou Minister. Mersi.\nMr Speaker wi serten defayans i kapab ganny highlight dan sa sitiasyon, sa ki enportan se ki nou en pti pei, nou pe aprann an grandisan. Dan tou pei lemonn i arive sa bann tel sitiasyon. Sa ki enportan se ki nou adrese e nou fer sir pou dir i pa repet ankor. Sa mon krwar i keksoz ki nou bezwen aprann from sa bann sitiasyon e bouz devan. Napa en sans ki nou kontinnyen regard fot lepase sa ki enteresan, sa ki enportan se ki sa fot pa ganny repete ankor. So definitivman parey mon’n dir o komansman i en eye opener pou nou tou e lenportans se ki bann striktir i ganny mete an plas pa pou anpes konpletman napa en sistenm ki full proof, me pou mitigate posibilite ki sa bann marteryo I antre, sa bann marteryo i ganny servi dan bann proze lakaz Gouvernman. I pa lentansyon personn pou konstri lakaz ek bann marteryo ki kapab an danze lavi piblik – i en fot e lenportans se ki in ganny idantifye e i pe ganny adrese. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou manm Onorab e tou dimoun alekout. Mr Speaker eski Minsi i kapab esplik sa Lasanble oubyen enform nou Lasanble si okenn aksyon in ganny pran kont sa kontrakter ki’n enport sa bann materyo, kontrakter local, en ki’n enport sa bann materyo ki defann anmennen dan pei e anmenmtan si Minis i kapab elabor lo sitiasyon asbestos lo sit proze Coast Guard lo bor Perseverans. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Wi mon Minister in deza donn tou bann lenformasyon ki nou’n kolekte avek bann lotorite konsernen prensipalman Custom ki asbestos i en sibstans ki ganny prohibited anba Trade Tax Regulation, i annan en fine ki ganny enpoze lo la e tou bann dokiman neseser in ganny met a dispozisyon sa Minister pou pan aksyon neseser avek sa kontrakter koupab.\nLo size asbestos alegasyon asbestos lo Coast Guard, mon Minister ankor in pran sa alegasyon tre serye, nou’n demann SBS pou komisyonn bann tes neseser pou nou kapab etablir lefe lo sa proze. Ziska ozordi i pa kler, i pa konfirmen pou dir marteryo ki lo Coast Guard i menm marteryo ki’n ganny servi lo Perseverance. Mersi Mr Speaker.\nHON HUBERT HOAREAU.\nBonzour Mr Speaker, bonzour Minis, bonzour tou dimoun ki alekout. Eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble lekel ki pou peye pou tir sa bann board asbestos ziska ler i ganny detri e si i annan okenn par dan Sesel ki sa marteryo in ganny servi ankor e akoz pou mwan i pa kler i annan en bann lenformasyon vag ki sa bann board i kapab ganny trasnporte. Mersi.\nMINSITER CHRISTIAN LIONNET\nMr Speaker pou reponn premye kestyon, Gouvernman pa pe inccur okenn kou pou retir sa bann marteryo, mon repete Gouvernman i en beni fakter dan sa proze, Gouvernman alefen proze pou resevwar 147 lakaz konplet. Layabilite total, responsabilite total i reste lo kontrakter prensipal proze sa 147 lakaz lo Perseverance.\nPou reponn ou dezyenm kestyon mon napa en garanti ki sa marteryo pa’n ganny servi dan okenn lezot landrwa lo Mahe, lenformasyon ki nou annan i pa edik nou ki i leka nou pe kontinnyelman fer nou lenvestigasyon ansanm avek departman Lasante e departman Lanvironnman e si i arive ki sa bann marteryo i ganny dekouver dan lezot landrwa sa problenm osi i ava ganny adrese parey nou pe adres sa problenm lo Perseverance. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour Mr Speaker, bonzour Minis, Bonzour tou manm Onorab. Mr Speaker anvi menas lo Lasante e atraver leson retire par leksperyans Perseverance eski Minis i kapab konsider son Minister antreprann en survey pou idantifye problenm asbestos kot batiman piblik, propriyete leta e prive osi e osi fason pou elimin sa danze. Mersi Mr Speaker.\nMr Speaker mon krwar I en propozisyon valab ki Onorab in met devan, mon krwar i neseser ki nou annan en letid pou nou etablir status kouro dan tou distrik dan 4 kwen Mahe, Praslin e La Digue, nou konnen pou dir i annan en kantite batiman ki ankor annan bann konponan asbestos lo la. Lontan asbestos ti ganny servi prensipalman pou kouver lakaz – sa bann lakaz ki nou’n resaman atake Mont Buxton ti kouver avek asbestos, nou’n retire mon krwar i enportan ki nou annan en study pou nou etablir kantite konponan sa bann marteryo ki ankor egziste isi. E mon pa pou ezite ki mon Minister ansanm avek departman Lasante i pran the lead pou nou fer sa.\nPou lenformasyon bann Onorab osi asbestos i prezan dan en kantite keksoz, fren loto par egzanp asbestos i prezan ladan. Rezon det se ki sa mineral i rezistan avek lasaler, i annan en serten konponan ki fer li ideal pou sa kalite use, so i en issue ki nou bezwen adrese, nou bezwen konsernen avek me selman mon pa krwar i annan en rezon pou nou alarme, nou bezwen sort out sa sitiasyon – mon krwar WHO i kler lo la, i dir pou pa propaz bann maladi ki relye avek asbestos ok i plito annan en ban total pou nou pa increase sans ki nou bann dimoun i ganny ekspoze avek. So i pa alarman, i pou ganny adrese e adrese dan en dele letan akseptab. Mersi bokou.\nBonzour Mr Speaker, bonzour Onorab e tou dimoun alekout.\nMr Speaker anvi sa issue asbestos lo sa bann proze lakaz prefab, eski Minis i kapab dir nou si zot pe konsider retourn lo bann metod konvansyonnel, tradisyonnel dan bann prosen proze lakaz ki son Minister pou antreprann. Mersi.\nMersi Mr Speaker, Mr Speaker mon Minister pou kontinnyelman eksplor alternativ konstriksyon avek bi fer nou lakaz, nou kou konstriksyon vin pli abordab pou nou dimoun. Ozordi pou konstri en lakaz avek metod konvansyonnel i preski out of reach of nou sitwayen akoz pri i bokou eleve, mon krwar i en problenm ki tou distrik i fer fas avek. So nou pou kontinnyelman – sa problenm pa pou met en bar dan nou larou, nou annan en travay pou fer nou bezwen kontinnyen eksplor diferan alternativ me bann alternativ ki safe ki dimoun pa pou ganny devlop bann malady, bann problenm avek dan lefitir.\nSo pou reponn ou larepons Onorab se wi nou pou kontinnyen konvansyonnel me nou kontinnyelman eksplor lezot alternativ. Mersi bokou Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble anvi ki in pran bokou letan e pou SBS kapab donn en rezilta e rezilta pa’n satisfezan nou’n esper en bon pe letan pou ganny rezilta aletranze ki ou Minister I pe antisipe fer pou ki nou SBS i annan bann lekipman pou ki nou napa sa problenm defayans dan detekte letan i annan konsern dan marteryo konstriksyon.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon krwar sa i en kestyon ki sa komite ki’n ganny kree, ki’n ganny zere pou adres sa sitiasyon, pou revwar sa sitiasyon I kapab adrese e fer rekomandasyon pou Gouvernman konsidere. Mersi Bokou Mr Speaker.\nBon, nou’n ariv alafen question time bomaten. Nou ava remersye Minis e eskiz li parmi nou e nou eskiz osi son bann teknisyen laba.\nNou ava al lo lot size lo nou Order Paper – azanda ozordi e sa se Mosyon ankor par Leader of Governman Buisness konsernan trete Mascarene ant Gouvernman Moris e Sesel. I annan 2 Mosyon e le 2 Mosyon i deal plizoumwen avek menm size – 1 pe koz lo egzers dwa souvrenn e lot lo zesyon sa plato. Basically nou pou proceed koumsa – Onorab i ava prezant sa 2 Mosyon apre nou ava annan en deba lo toule de Mosyon ok, apre nou ava pran vot lo Mosyon separeman, i kler sa. Akoz son inter-connectiveness. Onorab Rose.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon zis anvi konnen ki si ler mon’n move sa Mosyon sa dimoun ki pou segonde I segonn zis apre mwan….\nI segonde ler ou fini move, then you move to the other one then segonde and then there will be a debate on both Motions.\nMersi. Mr Speaker an akor avek lartik 64(4) mon pe demande ki nou Lasanble i konsider trete ki konsern deklarasyon Sesel ek Moris pou annan soveign rights lo sa Continental Shelf ki apel Mascarene Palteau ki trouve dan nou rezyon dan Losean Endyen.\nSo ou a prezant dezyenm Mosyon Onorab Rose.\nMr Speaker anba lartik 64(4) nou Konstitisyon mon move ki nou Lasanble i konsider en trete ant Moris ek Sesel ki pou zer sa Continental Shelf ki apel Mascarene Plateau e ki trouve dan nou rezyon. Mersi.\nBon mon ava envit ou … yes.\nThe motion is segonded Mr Speaker.\nOk. Onorab Rose.\nHON MARIE ANTOINETTE ROSE.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker parey monn fek dir e parey ou’n dir ou menm sa 2 trete ki devan nou i konekte. Premye trete se selman en deklarasyon demars le 2 pei Moris ek Sesel pou reklanm en porsyon lanmer an deor nou EEZ e EEZ toule 2 pei e sa se en sirfas lanmer ki trouve lo plateau Mascarene e sa trete ki devan nou i deklarasyon ofisyel ki sa bout lanmer i propriyete Moris ek Sesel konzwentman.\nMr Speaker i istorik sa trete ki devan nou akoz i pou dezorme redefinir teritwar Sesel ek teritwar Moris konzwentman. Sa premye trete ki devan nou i kler, i koz pou limenm. Premyerman lartik 1 ki pli enportan se en joint declaration of soveign rights par le 2 pei – tou senpleman sa I vedir ki Sesel ek Moris in tonm dakor ki nou pe rod drwa lo sa Continental Shelf ki nou konn li koman Plateau Mascarene e ki trouve sid ek Coetivy e Les ek teritwar Moris e i en gran bout sirfas ki tou resers i edike ki Sesel napa narnyen pou perdi si nou rod drwa lo sa teritwar.\nMr Speaker resers ki monn fer i montre ki sa demann ki Sesel ti fer ek Moris enpe letan pase devan Nasyon Ini e ki ganny Gouvernen anba Konvansyon 76 and 83 Nasyon Ini i one of a kind, it’s the first ki pe ganny fer dan lemonn antye. E i montre lentansyon serye Sesel ek Moris pou reklanm drwa lo sa propriyete ki oparavan ti the high seize me la i tonm anba en definite boundry.\nZisteman Mr Speaker lartik 2 i dir tre kler ki sa boundry, kote sa boundry i pase e sa dokiman ki devan nou i koz zisteman lo tou bann pwen ki definir sa boundry akoz i bezwen kler ki bann pwen ki definir sa boundry. Zot pou kapab remarke ki i pa en kare – i pa kare, i pa simetrik pou lasenp rezon ki ler mon’n fer en pe travay resers mon’n aprann ki deklarasyon en teritwar an deor ou EEZ i ganny definir par serten geographical boundries e ki Nasyon Ini ki dir ou ki kantite kilomet ou kapab ale andeor ou teritwar e sa napa narnyen pou fer avek resours ki kapab trouve dan sa teritwar. Savedir Sesel ek Moris pa’n kapab al dan serten rezyon pou dir be la mon krwar i anann resours e alor nou pe reklanm sa resours. Nasyon Ini i dir tre kler ki kantite ou kapab ale andeor ou EEZ e i ganny definir par bann demarkasyon zeografik ki trouve anba lanmer e lartik 2 i donn tou detay kote sa joint territory i pase.\nLartik 3 i kler li osi, i dir tou senpleman ki Sesel ek Moris pa pe relinquish zot soveign rights e ki nou mentenir nou soverign rights dan nou EEZ e nou teritwar ki pou nou me nou pe rod drwa o plis over and above sa ki pou nou. So vwala tou senpleman sa ki sa premye Konvansyon trete ki devan nou pe demande.\nMr Speaker sa dezyenm trete i konsern the joint management of the continental shelf, sa ki bann ekspert teknik in apel li the joint management area savedir JMA, i en tenm teknik ki pe ganny servi pou dekri sa landrwa JMA e nou nou konn li koman gran parti Mascarene Plateau ou rezyon Mascarene. Sa dezyenm trete i byen byen enportan akoz i bann protokol ki definir kimanyer sa JMA pou ganny zere. An prensip Nasyon Ini in dakor ki le 2 pei i ganny sa teritwar e sel keksoz ki Sesel i annan pou fer se depoz son deklarasyon devan Nasyon Ini ki nou bezwen fer e Moris osi i bezwen fer. Ennfwa ki sa in arive sa teritwar i efektivman propriyete Sesel avek Moris. Me kimanyer nou pou zer sa propriyete, kimanyer nou pou zer sa landrwa ant Sesel avek Moris? Sa trete ki devan nou i dir tre kler kimanyer sa pou ganny zere. Sa JMA anba lartik 3 i definir kwa sa JMA e ki nou kapab retire dan sa JMA? Ki nou kapab retire dan sa joint-management area, dan sa Plateau, sa Continental Shelf. E i kler ki okenn leksplwatasyon ki trouv dan volume of water, okenn leksplwatasyon ki trouv dan volim delo i pa pou sa 2 pei. Savedir okenn pwason okenn alge, okenn resours ki trouve in the volume of water i pa pou dan sa 2 pei i ganny trete koman the high seize, i ganny trete koman propriyete lemonn so to speak. Me sa ki le 2 pei i pli enterese avek se the sea bed, sa ki lo sea bed e sa ki pli ba dan sea bed e in ganny dekouver atraver tou bann dekouvert ki bokou plis resours i lo – dan lanmer i trouve zisteman anba sirfas lanmer e sa joint-management lartik 3 dan sa trete i fer sa tre kler.\nMr Speaker be kimanyer prezan si en zour nou dekouver resours – byen, menm si nou pa dekouver resours kimanyer nou zer sa landrwa ki byen gran e ler monn fer resers i dir i bokou pli gran ki Germany, savedir i bokou pli gran menm ki teritwar Sesel, later Sesel limenm – i en gran sirfas area e i pli gran sirfas lanmer ki okenn pei i fer demann pou gannyen. Premyerman Sesel ek Moris in tonm dakor ki i annan en Minsiterial Council savedir i annan en konsey Minsiteryel ki ava annan en Minis Moriyen, en Minis Seselwa ki pou gouvern koman en konsey, ki pou gouvern direksyon si ou oule politik sa area, sa i premye, I trouve anba lartik 4. E dezyenm Sesel ek Moris in tonm dakor ki pou annan en joint Commission ki pou parey en board of directors, so to speak, avek equal numbers of representatives ki pou diriz direksyon sa JMA.\nE dernyenman D lartik 4 (d) i dir ki bezwen annan en designated authority ki pou manage the day to day running of the JMA, savedir nou pe vwar petet en lotorite ler mwan mon pe kalkile enpe parey SEPEC ki manage the day to day si ou dekouver okenn resours ou bezwen annan en lotorite konpetan ki pou rode lekel bann contracting parties ki pou ganny sa resours, kimanyer nou manage sa resours eksetera. Se sa lafason ki Sesel ek Moris in tonm dakor lo striktir sa management body ki pou manage sa JMA – i pa kapab ganny manage par en pei parey nou konnen, me i bezwen ganny manage par en Komisyon tre serye e a pli o nivo.\nMr Speaker i osi bann lartik dan sa trete i kler lo sharing of revenue ki pou nou mon krwar i bokou enportan pou Sesel, e i kler ki lartik 5(a) i dir the sharing of revenue i 50/50, so sa ki nou gannyen lo sa continental shelf Sesel i ganny 50 e Moris i ganny 50 e pou nou sa i good news akoz nou en pti pei e menm si nou ganny 50 resours ki nou kapab divize atraver nou pep i bokou e i en natural advantage ki nou annan me sa i en bon keksoz ki ladan. I osi annan en taxation code ki determin kimanyer tax i ganny zere atraver sa JMA akoz parey nou konnen sak pei i annan son local tax code me en teritwar ki ganny jointly manage i bezwen annan en diferan tax code e i osi annan serten lartik ki’n ganny mete anka par egzanp fer krwar nou bezwen en zour annan en pipe line ant, dan sa teritwar avek en parti prenan, savedir zil ki pli pros avek nou avek sa JMA se Coetivy pou Sesel e mon pa tro sir lekel sa zil Moris ki pli pros avek sa Plateau, Algalega – kote sa pipe line pou pase? Kote pou pase? Si i annan ok enn baz ki bezwen ganny fer lo later? Kote sa zil ki pli pros eksetera? So, lartik 9 i definir tre kler kote sa bann keksoz pou ganny mete.\nLartik 11 i enportan akoz parey nou konnen lo lanmer i annan en kantite survey ki ganny fer, en kantite geographical survey, including bann hydrolic survey ki ganny fer, bann seismic surveys ki ganny fer e si okenn survey i ganny fer dan sa JMA lartik 11 i kler lo la kimanyer survey i ganny fer. Survey i en keksoz ki tre enportan dan leksplwatasyon resours lanmer. En kantite lakonpanyen i bezwen vin fer survey avan zot kapab definir pou dir be la nou annan serten mineral, la nou annan serten lezot mineral e lenformasyon survey i kout en kantite – en lenformasyon ki en survey i donnen i en resours dan limenm e I entelizans tre tre ser e sa i rezon akoz lartik 11 i tre kler lo kimanyer bann surveys i ganny manage e i ganny zere.\nPart 5 lartik 12 Mr Speaker i enportan pou Sesel. Sesel i annan en rikord lo proteksyon lanvironman ki tre tre for, Sesel pe diriz lalit dan proteksyon lanvironman tre for me sa i pa vedir ki Sesel pa kapab al dan lekpwatasyon bann resours natirel ki trouve dan nou teritwar. Me nou bezwen toultan fer li dan en fason ki nou met an konsiderasyon proteksyon lanvironnman e lartik 12 i koz lo protection of the seabed marine environment savedir ki menm si nou anvi al fer lekspwatayson resours lo seabed nou bezwen toultan pran konsiderasyon the management of the environment in that area. Pou nou sa lartik 12 dan sa trete i deza en natural advantage, i deza en win pou Sesel akoz i pe pran ankonsiderasyon bann prensip ki nou’n toultan met aker e bann prensip ki nou krwar ladan e ki pa detri zimaz Sesel koman en leader dan lanvironman.\nMr Speaker i koz spesifikman dan sa lartik bann proteksyon bann lespes ki merit ganny proteze. I annan en kantite lespes lo sirfas lanmer ki merit ganny proteze e sa lartik i al zisteman dan sa direksyon.\nMr Speaker mon pou koz en pti pe lo part 7 of the treat, akoz i osi enportan. Parey nou konnen nou teritwar EEZ i deza vast dan limenm, i gran e the management menm si demen nou pa trouv okenn resours dan sa JMA lefe ki nou’n dir i pou nou nou bezwen manage li, nou bezwen met larzan pou manage li, pou fer sir i ganny byen proteze, i ganny byen zere eksetera e part 7 i koz enpe lo surveyance – nou konnen menm si sa rezyon i trouve Sid avek nou e i trouve pli ba ki rezyon par egzanp kot pirat i vini eksetera nou bezwen osi fer sir ki nou annan security and surveyance measures. Nou bezwen osi kapab aprezan met resours pou secure sa landrwa, pou protez sa landrwa eksetera – so part 7 i koz lo la e i partaz responsabilite pou sirvey sa landrwa avek toulede pei.\nLer ou regard sa area ki nou pe koz son lakot son lakot i ganny partaze avek Sesel, son boundry i ganny partaze avek Sesel to the North, i ganny partaze avek Moris to the East e i ganny partaze avek the high seas to the West, so i annan Sesel ek Moris ki annan osi gran lenportans pou sirvey sirtou bann boundries ant Sesel ek Moris me osi avek high seas.\nMr Speaker sa trete parey nou’n dir i one of a kind e ler monn asize monn lir li, monn fer resers mon konstate ki nou bann teknisyen Seselwa in fer en bon travay pou fer sir ki nou pei e nou zanfan i ganny en deal which is good for Seychelles e Moris osi in fer lemenm me selman i en bon dokiman ki protez sovrente Sesel me ki osi ogmant teritwar Sesel lo en nouvo nivo.\nMr Speaker mwan mon pou sezi sa loportinite pou dir avek bann Minister ki ler zot negosye en trete si zot anvi en legzanp regard sa enn ki devan nou, si ler zot in negosye zot vwar i annan en keksoz ki pa bon pou Sesel swiv legzanp sa Minister akoz i pran en kantite letan pou Sesel kapab al devan Nasyon Ini avek Moris pou reklanm en teritwar e dezyenmman i pran en kantite istidious work, its hard work, I pran en kantite ekspertiz teknik enn pou definir sa teritwar e dezyenm pou fer sir ki ler nou tonm dakor pou nou manage sa teritwar personn pa perdi, kapab apresye Mr Speaker si ou tonm dakor avek en dimoun pou manage en lakaz ki difisil i difisil. Lekel ki pou aste manze, lekel ki pa pou aste, lekel ki pou pey bill eksetera – i ase difisil. So nou kapab mazinnen en teritwar sitan gran konmsa ki kantite thinking ki al dan en tel trete.\nMr Speaker nou relasyon ek Sesel avek sa 2 trete ki – an relasyon avek Moris atraver sa 2 trete ki devan nou i pou rantre dan en nouvo staz, i pou ganny re-definir e sa trete in ganny sipor lofis pli o le 2 pei Prezidan Michel ek Premye Minis Rangoulanm in ganny sipor politik e lofis pli o le 2 pei e depi lendepandans Sesel ek Moris tou le de pei in annan en relasyon etrwat e respe pou kanmarad me nou osi konnen ki Sesel ek Moris i 2 pei ki pe compete for the same resource tourism eksetra, eksetera me atraver sa trete menm si i annan en natural competition ant le 2 pei pou nou ganny plis touris, pou nou ganny isi, pou nou ganny laba, sa trete in met sa 2 kote e in dir dakor nou tonm dakotr ki lo sa nivo nou pou annan en korperasyon etwat e respektab pou tou le de e i met – i re-emphasize relasyon ki nou’n toultan annan avek Moris, relasyon paregzanp nou leritaz politik, nou leritaz istorik e nou leritaz kiltirel ki nou partaze avek Moris e sa pa ki nou pe pran, ki nou Lasanble, mon pe demann nou Lasanble pou pran i istorik ozordi, e i pou la pou lavenir, i pe re-definir basically relasyon Sesel-Moris e i pe redefinir teritwar Sesel ek Moris e pouvwar ekonomik Sesel ek Moris dan Losean Endyen.\nMr Speaker lo sa not mon move ki bann manm i siport sa demars nou Gouvernman pou reklanm sa continental shelf e ki trouve lo Plateau Mascarene dan nou rezyon. Mersi.\nMr Speaker mersi bokou. Mon pa pou long lo sa Mosyon, lo sa de Mosyon, me i enportan kantmenm apre entervansyon Leader of Government Buisness, en lentervanasyon ki eksplik detay kler sa 2 trete e zot de responsabilite. Mon zis anvi petet met ennde pti bout anplis, ou konnen lannen pase nou ti osi aprouv en trete lo menm issue sete plito lo son bout lanmer – akoz letan anba lalwa lanmer, en pei i annan drwa agrandi son teritwar ler i lo bor lanmer pou demann avek Nasyon Ini e sa i annan en prosedir ki ganny fer e se sa bann prosedir ki nou pe swiv la. Konmsi sa demann letan ou fer avek Nasyon Ini si napa pei ki devan ou i annan en zistans ki pou permet ou agrandi ou teritwar sa ki nou apel extension of continental shelf, me si letan ou pe agrandi lo sa limit ou al cross avek en lot pei ki bord ek ou ki osi letan i demann son extension i merge avek pou ou la ou bezwen annan en joint claim devan lalwa enternasyonal lo lanmer, lo draw lanmer par sa de pei. Se egzakteman sa ki pe ganny fer sansan Sesel ti a demann li tousel, ouswa Moris ti a demann li tousel, me lefe ki nou pa kapab demann tousel akoz si nou demann sakenn son tousel la nou pou cross avek kanmarad. Letan ou koumsa alor Nasyon Ini I dir ou bezwen met sa claim ansanm, sa demann ansanm.\nAlor avan nou ti’n delimit sa teritwar pou son bout anler i annan 2 kategori la. I annan son bout delo anler e son bout anba delo ocean floor, ocean bed sa later anba lanmer nou pe koze la. Avan alor nou’n fini gannyen lo kestyon son delo sale, la prezan sa 2 Mosyon, sa 2 Mosyon ki devan nou, sa 2 trete i ape koz lo son fon lanmer, son later anba lanmer. Mon eksplik li dan sa fason pou nou pep konpran, e sa i bon sa pou nou, i bon akoz anba gidans e anba Prezidans Prezidan Michel, anba Prezidans, anba direksyon Parti Lepep dan Sesel pe vin pli gran e mwan mon kontan sa mwan, nou pe vin pli gran ki sa 1.3 milyon kilomet kare ki nou annan la, la nou pe vin plis la, nou a vin ver 1.4 sepa plis ankor.\nNow prezan i enportan ki sa i ganny fer byen, si i pa ganny fer byen sa i enn bann keksoz ki kapab osi anmenn konfli, si sa 2 pei pa pe tonm dakor e keksoz pa pe ganny fer korekteman i fasil pou en konfli deklare lo joint, letan i annan 2 teritwar ki zwenn ansanm – enn i dir sa bout pou mwan, lot i dir sa bout pou mwan, sirtou letan bann larises, bann mineral oubyen whatever ki pou annan ki ganny dekouver dan sa teritwar, zour i gany dekouver lanmenm la zalouzi i vini aprezan i depan lekel leader ki la – ou kapab ganny konfli fasilman. So se sa ki enportan ki sa i ganny fer korekteman. Parey Leader of Government Business in dir sa i pou determin en nouvo relasyon ant Sesel ek Moris definitivman, e mon ti ava kontan ki sa alor sa 2 pep pa neseserman zis sa 2 leaders, sa 2 Gouvernman me sa 2 pep I pran sa seryezman an konsiderasyon pou ki sa lanmitye, sa zanmi ki nou ete ek Moris atraver en, sa 2 trete sa relasyon i ganny ogmante, i ganny vin pli byen ankor.\nAlor sa 2 Mosyon, enn i koz lo nou zirisdiksyon, nou drwa pou nou teritwar grandi be ansanm ek pou Moris prezan sa lot Mosyon li i dir i bezwen ganny manage properly, i bezwen fer sir ki pou envit konfli zisteman i bon i annan sa management team ki li i determin sa bann lezot fason ki sa pou ganny zere.\nLannen pase osi, non, term pase nou Lasanble letan pe fini nou ti osi aprouv en Mosyon lo biodiversite. Sa Mosyon ki donn en trete plito, sa trete ti enportan sa, i fer nou kapab protez bann lespes ki nou annan. Akoz i annan bann pei ki al dan lezot pei ki pli feb e zot vol sa bann lespes e zot al fer de milyon lo la. Parey nou’n vwar dan plizyer pei nou menm nou nou ti donn plizyer legzanp isi Sesel kot serten dimoun i vini koman touris li, i mont dan bwa laba anler ouswa i al koul dan fon lanmer, i al pran, i al tir en nespes bann keksoz koman bann planton, bann algey, bann lezot lespes micro – e sa bann lespes souvann fwa zot annan bann potansyel swa lenerzi e lenerzi tre for oubyen bann properties medicinal ensitswit. E sa bann dimoun letan i poach zot al fer de milyon.\nAlor sa ki nou pe aprouve la mon vwar li osi an relasyon avek sa, savedir letan nou ava annan sa Joint Management Team ki fer properly i a osi manage bann larises ki ava annan dan sa teritwar ouswa anler e la nou pe koz spesifikman anba lanmer laba dan – dan Plateau Mascarene kot mannyer nou tande nou konpran i annan pa mal de rises dan sa area.\nVwala Mr Speaker mon krwar ki i kler ki sa trete ki la nou pep i bezwen vwar ki sa i bon pou nou, pangar zot a vwar nou pe lev lanmen la a dir la la Lasanble zis i lev lanmen ankor, nou pe lev lanmen la pou en keksoz ki bon pou Lepep Seselwa, nou pe lev lanmen la ozordi pou sa 2 Mosyon akoz sa 2 Mosyon i fer nou vin pli gran koman en pei osi pli ris koman en pei akoz nou konnen poudir la i annan potansyel e sa potansyel demen letan i a dekouver i pou vin en benefis nou zanfan nou pep e nou zanfan pou nou menm dan sa pei.\nAvek sa mon pou demande ki nou Lasanble enkli Leader Lopozisyon i osi donn nou sipor lo sa Mosyon akoz sa Mosyon i pou bon pou Lepep Seselwa alor i bon pou nou Lasanble e nou krwar ki, nou garanti ki sa i pou meyer keksoz si nou tou nou siport sa Mosyon. Mersi bokou Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Bonzour tou bann Onorab. Mr Speaker mon pou osi bref dan mon lentervansyon akoz bokou in ganny dir e pou mwan ler mon get sa 2 trete ki devan nou Lasanble mon vwar pou dir nou pe ekrir en nouvo listwar pou nou pei, ler nou pe ratifye sa 2 trete e nou pe koz enn lo sa Joint Sovereign Rights lo sa continental shelf e apre dezyenmman nou pe koz lo Joint Management of sa continental shelf dan rezyon Plateau Mascarene.\nSa dan limenm Mr Speaker mon vwar li koman in vini se enn gras a sa zefor, sa diplomatik aktiv nou Prezidan ki’n devlope e e pratike e si nou get kan sa ki komanse dan limenm se ou vwar poudir an Avril 2002 sa ti komanse i ti ganny konkli le 29 Zilyet 2008 kot nou ti vwar nou ti sinny sa ki nou ti apel Boundary Protocol e apre sa ti ganny swivi par diskisyon pou nou extend sa continental shelf e ozordi nou pe koz en area 396 mil square kilometer e sa dan limenm parey Leader Government Business in dir i ekivalan teritwar parey Laymany. E sa ki enportan ozordi i bon fer note se ki i enn bann pli gro proze siantifik ki nou pti pei Sesel pe al anbark lo la. E parey in ganny dir dan sa Joint Management ki pou ganny fer pou annan en frame work ki pou ganny met anplas, e bokou in ganny dir e sa i pou anmenn bokou lavantaz pou nou pei e pou nou fitir zenerasyon. E si nou al pli lwen, si nou pe koz lo en gro proze siantifik savedir pe kre louvraz pou nou dimoun, nou pep, e ozordi parey mon’n dir i listwar akoz nou bezwen remersye nou bann dimoun ki’n travay lo la nou vwar poudir nou annan Seselwa kalifye ki’n fer ki sa trete ozordi in vin en realite e osi bann dimoun ki’n travay lo la se ki zot in al en pti pe pli lwen zot. Pli lwen e kekfwa plitar devan sa Lasanble nou pou annan en lot zafer ki nou apel sa Taxation And Criminal Codes ki relye avek joint management of sa Plateau Mascarene.\nParey monn dir Mr Speaker mon pa pou repet bann keksoz ki’n ganny dir me selman mon pou refer ki ozordi devan nou Lasanble sa 2 trete i pe fer lsitwar, listwar akoz nou pe fer road map en nouvo direksyon kot nou pe ale ki pou annan lenpakt lo nou pei ekonomikman e sosyal e i pou relans fason travay avek nou pei Moris e pou mwan mon ti a swete ki tou Onorab i siport sa 2 trete parey mon’n dir i pou anmenn benefis enorm pou nou zenerasyon fitir. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon pou donn mon sipor total pou sa 2 dokiman ki la devan e ki nou pe diskite. Mon pou donn mon sipor total akoz mon santi ki ladan i annan en kantite pou lepep Seselwa benefisye avek e toultan mon dir pou mwan sa ki bon pou Sesel e sa ki bon pou Seselwa mon pou siporte akoz i egalman bon pou mwan koman en Seselwa.\nMr Speaker byen lontan Sesel in reklanm son delo teritoryal anba enclose United Nations Commission on the law of the sea, Sesel in reklanm 2 kekesoz, in reklanm son delo teritoryal ki an prensip i 12 mil notik an deor nenport ki zil e egalman Sesel in reklanm, in delimit son EEZ ki an prensip li i 2 mil met notik andeor nenport ki zil ki nou annan. Par fwa sa area, sa zistans ki nou pe koz lo la, sa EEZ la i kapab overlap avek en lot pei e letan sa i arive i annan bann mekanizm an plas enternasyonnalman kot sa bann pei konsernen oubyen sa 2 pei konsernen avek led Nasyon Ini zot demark klerman zot EEZ parey en pe si ou oule Sesel ek Moris in fer e trwazyenm keksoz e sa ki Sesel pe reklanmen la I sa ki nou apel the Extended Continental Shelf e anba enclose e anba enclocks United Nations Commission lo the limits of the Continenetal shelf en pei i kapab demann oubyen reklanm en extension of son EEZ, i annan serten prensip, i annan serten kriter ki ganny mete anplas sirtou anba lartik 76 enclose kot ou kapab fer, ou kapab reklanmen, and rightly so parey Onorab Decommarmond in dir parfwa letan ou pe reklanm sa sa i kapab tonm avek – sa, i kapab tonm avek en bout avek en lot pei, sa ki ou pe reklanmen i kapab egalman tonm avek sa ki en lot pei i kapab reklanmen, i annan en over laping e letan i annan en over laping i kapab vin difisil. Dan sa ka la Sesel pa kapab, ou kapab swazir pou reklanm ou tousel ou si sa lot pei i deside pou li pa reklanmen, ou swazir ou reklanmen me selman si sa lot pei i swazir pou li reklanmen then i pou dan lentere sa 2 pei pou zot fer, pou zot reklanm sa jointly akoz si ou pa reklanm jointly i pou annan en dispute e se sa ki Sesel ek Moris in fer and mon osi mon pou felisit bann teknisyen lo kote Sesel ki’n diskit sa lakor akoz zot in fer en travay formidab pou Sesel kapab ganny en lagreman lo en baz 50/50 i formidab, nou bezwen toultan mazinen pou dir Sesel an term en pei bokou pli pti ki Moris e si nou kapab demen retir en benefis lo en baz 50/50 baze lo leksplwatasyon serten let us say mineral ki ganny trouve dan fon lanmer lo sa sea bed parey Onorab Decommarmond in dir si nou kapab ganny 50/50 from sa, then Sesel pou benefisye enormeman from sa lakor. So mon krwar pou dir i dan lavantaz Sesel e sa area i enorm i almost 400 mil kilomet kare and to be precise 396 kilomet kare, e dapre sa ki nou konpran, dapre bann resers zeolozik, dapre bann resers soumaren sa seabed i very rich e si zanmen demen en gran lakonpanyen i deside dir ok nou pou fer, nou’n deside fer en resers pou let us say petrol dan sa area se la kot go ahead, lotorizasyon pou bezwen ganny donnen par Sesel ek Moris e se la kot i enportan kot sa Joint Management Authority I vin enportan e se la ki I enportan ki Sesel i annan en lafors lo la kot demen i kapab fer bann diskisyon ki pou anmenn an relasyon avek bann resers, an relasyon avek bann leksplwatasyon bann mineral ki annan dan sa sea bed, dan sa area la se la kot i bezwen fer bann negosiasyon ki pou anmenn benefis pou Sesel e pou Seselwa e se pou sa rezon prensipal akoz ki mwan mon pe siport sa ki devan nou la ozordi.\nMr Speaker i pou enportan, i pou enportan pou nou note ki’n annan bann lenstans, bann sitiasyon kot i annan bann pei ki vin an diskisyon, an relasyon avek bann size ki similer avek sa ki nou nou pe diskite ozordi, e an prensip nou konnen pou dir i annan sa area laba an Afrik ant Southome avek Nigeria i annan egalman ant Zapon avek Lasin mon krwar i enportan pou nou tir bann leson ladan, i enportan ki nou’n tir ban leson ladan e ki Sesel in fer a mon avi sa ki mon krwar i right pou Sesel e sa ki mon krwar i right pou Seselwa. Sa ki mwan mon ti ava kontan egalman met devan i seki mon krwar ki Sesel koman en pti pei i bezwen ranforsi pou nou kapab ganny the maximum benefis from sa ki nou’n negosye e from sa ki nou pe met an plas Sesel i bezwen kapab fer de ou trwa keksoz dan en fason for e dan en fason imedya e dan en fason efektiv, sa – Sesel i bezwen kapab ranforsi son kapasite lo nivo teknik, lo nivo legal pou ki Sesel i kapab negosye oubyen donn lanmen negosye bann kontra pou asire dan nenport ki sirkonstans ki nou benefisye o maksimanm anba sa trete ki devan nou. Sa Sesel i bezwen fer e i bezwen fer li vit. Mon konnen nou en pti pei, nou napa sa kapasite me akoz sa area i enn ki annan potansyel e ki nou krwar I ris dan bann mineral enportan i kapab ganny eksplwate par bann gran pei, mon krwar nou bezwen fer sir ki nou ogmant e ranforsi nou kapasite legal e nou kapasite teknik pou ki demen ki letan sa i arive, letan i annan en negosiasyon nou kapab dir yes Sesel in negosye dan en fason for, dan en faosn entelizan e Sesel in rip the maximum benefit from it. Sa i enn.\nSesel i bezwen fer sir ki okenn biznes, oubyen okenn lakonpanyen ki vin eksplwat okenn keksoz dan sa area, okenn mineral dan sa area nou bezwen fer sir ki nou kapab annan bann striktir, bann striktir an plas pou garanti ki nou ganny maximum benefis, so enn nou bezwen ranforsi nou kapasite teknik e legal e dezyenmman nou bezwen ranforsi nou kapasite lo nivo striktir e sa mon krwar Gouvernman i bezwen fer sir ki i met anplas bann mekanizm ki pou permet nou kapab fer sa, nou bezwen fer sir paregzanp ki nou benefisye lo kote paregzanp lanplwa, si i annan bann devlopman ki pe vin ganny fer, si I annan bann leksplwatasyon ki pe vin ganny fer dan sa area nou Seselwa i bezwen kapab benefisye lo kote lanplwa, lo kote taksasyon nou bezwen fer sir ki nou kapab rip to the maximum benefit, so nou bezwen fer sir ki lo kote devlopman profesyonnel sa osi nou bann Seselwa i bezwen kapab ganny sa posibilite pou zot devlop zot profesyonnelman e pou ki Sesel as a country i kapab rip the maximum benefits e pou ki Seselwa as a Nation i kapab rip the maximum benefits. Mazinen sa Lasanble ozordi pe diskit en keksoz ki annan pou fer avek Sesel ek Seselwa e nou pe vwar, nou pe sey trouve ansanm kimanyer nou pti pei e kimanyer nou Nasyon Seselwa i kapab ganny the maximum out of the extended Continental shelf ki Sesel in intelligently negosye.\nEn lot keksoz ki mon pe demande i seki kekfwa vitman Sesel oubyen Gouvernman i bezwen komans konsider anvoy kekfwa 2 lawyers, 2 avoka e dapre sa ki mon konpran Multa i en landrwa kot zot annan en kantite lekperyans dan sa domenn, nou kapab kekfwa anvoy 2 lawyers etidye lalwa maritim dan domenn, dan sa konteks pou ki nou ganny bann dimoun kapab pou ki demen nou kapab defann lentere Sesel dan en fason for e dan en fason solid par bann lawyers ki bann Seselwa. E egalman nou bezwen komans anvi ki nou pe koz lo the sea bed, nou pe koz lo sa fon lanmer nou bezwen egalman komans konsider anvoy bann Seselwa training dan domenn zeolozi, dan domenn zeofizik e dan domenn highdrography pou ki again la nou pe koz lo devlopman personnel, devlopman profesyonnel bann Seselwa pou ki demen i bann Seselwa ki anmenn – ki negosye, ki donn lanmen fer travay lo nivo resers ki kapab si oule analiz, analiz bann resers ki ganny fer once ki bann dokiman i ganny soumet avek lotorite Sesel se bann Seselwa, bann zeolozis Seselwa bann zoefizis Seselwa ki analize e donn lanmen fer bann rekomandasyon lo nivo Sesel as a country.\nSo mon krwar mon napa okenn dout ki Sesel in byen negosye, Sesel as a country in move in the right direction e i reste egalman pou mwan dir pou dir lefe ki Sesel in negosye sa joint agreement avek Moris sa lanmitye, sa lanmitye ant Sesel avek Moris i reste e les mwan dir petet i ranforsi akoz nou toultan konsider Moris koman nou zil frer. So letan ou get li dan nenport ki angle, letan ou get li dan nenport ki direksyon i demontre klerman ki Sesel pou benefisye potansyelman enormeman avek sa 2 lagreman e mon pa vwar okenn rezon akoz mwan koman Leader Lopozisyon dan Lasanble mon pa devret donn mon sipor, e mon pou donn mon sipor akoz parey mon’n dir i anmenn benefis pou Sesel koman en pti pei e i pou anmenn benefis pou Seselwa koman en Nasyon.\nMon senserman swete ki bann proposals, bann propozisyon ki mon’n met devan i a ganny pran dan en fason serye e dan en fason for akoz mon santi ki avek sa bann propozisyon i pou anmenn Sesel ankor, sa pou ede anmenn Sesel ankor en lot pa devan, en lot nivo an relasyon avek sa bann lagreman. Avek sa Mr Speaker mon a dir ki mon pou siport sa 2 Mosyon. Mersi.\nMersi Mr Speaker. I annan bokou keksoz ki’n ganny dir mon krwar i enportan ki mon aport mon kontribisyon.\nMr Speaker prezerv labote nou pei, larises nou Losean, nou leritaz byen presye pou boner nou zanfan, sa i parol sakre nou lim Nasyonal. Mr Speaker devan nou 2 trete istorik ki latansyon prezerv larises nou losean sa leritaz byen presye ki nou bezwen kit deryer pou nou zanfan demen. Sesel koman en pti pei avek en popilasyon mwens ki 90 mil zabitan in fer sikse dan bokou domenn tel ki domenn lanvironnman, nou sistenm lasante primer, devlopman lakaz – Mr Speaker lalis i long. Ozordi kantite pei dan larezyon menm pli gran ki nou pe vin Sesel pou vin rod nou leksperyans kimanyer nou’n sorti viktorye dan tou bann keksoz ki nou’n fer.\nMr Speaker malgre bann defi ki pou toultan reste koman bann challenge pou nou bann leaders enkli nou nou bann manm Lasanble Nasyonal, Mr Speaker nou bann lakonplisman se nou bann vizyon ki nou bann leaders in annan e toultan nenport ki desizyon ki nou pran swa kour term ouswa long term nou fer li dan zentere e benefis pep Seselwa.\nMr Speaker pandan weekend ki’n pase nou’n vwar larive kab fib optic. Kantite dimoun ki personnelman mon’n koz avek i dir mwan i apresye sa desizyon ki Gouvernman in fer e sa dan limenm Mr Speaker pou anmenn nou pei dan en lot nivo son devlopman – dan sa ki konsern lenformasyon teknolozi e sa i montre ler nou travay ansanm nou fer sikse. Mon oule remersye sa 2 lakonpanyen prive ki’n kolabore pou fer sa proze vin en sikse.\nMr Speaker mon pe dir sa avek tou senserite akoz nou Parti in toultan fer keksoz dan zentere son pep. Mr Speaker avek en Gouvernman ki toultan annan en bon plan pou nou pei ek son pep e pe toultan rod fason pou amelyor nivo lavi son sitwayen e pe toultan fer bann desizyon enportan sirtou pou nou bann zanfan.\nMr Speaker ozordi osi lontan ki mon dan sa Lasanble mon pou siport tou sa ki bon pou Sesel avek son pep. Mr Speaker le 11 Mars 2012 Prezidan Michel ti sinny sa 2 trete konsernan the extended continental shelf e the joint management area avek Moris.\nSa lagreman dan limenm i istorik e inik e ki zanmen in deza arive dan lemon. Sesel e Moris i konn valer lape e stabilite. Mr Speaker Sesel ek Moris i 2 pep ki partaz en kantite similarite e nou bann leaders in realize si nou travay ansanm, nou partaz menm responsabilite napa ki nou partaz menm responsabilite napa fason ki nou pep a vreman benefisye avek larises ki kapab annan anba nou losean. Pep Losean Endyen i bezwen koste Mr Speaker .\nMr Speaker napa enn antre nou isi dan sa Lasanble ti a kontan vwar en zour pep Morisyen ek Seselwa i pran zarm pou lager larises ki I kapab annan anba nou losean. Mr Speaker zis gete ki arive Sudan. Nou nou 2 Gouvernman in tonm dakor lo the way forward, sa i ganny reflekte dan sa trete dan en fason kler e for. A mon avi napa kabri dan sak.\nMr Speaker sa trete i osi en refleksyon kler lo sa rol ki Sesel pe zwe dan larezyon anba direksyon nou Prezidan, Prezidan Michel. Mon le pran sa lokazyon pou felisit tou bann teknisyen ki’n met zot leker ek lasyer pou ki Sesel i ganny the best deal atraver sa trete, sa ki mon dir a work well done. En travay ki bokou i kapab pran koman legzanp, mon demann tou bann teknisyen ki ganny sans travay lo bann dosye fer sir ki lentere Sesel i pas premye e pran sa proze koman en legzanp.\nMr Speaker ler mon analiz sa 2 trete tou bann eleman enportan tel ki si zanmen okenn mineral e lezot deposit enportan i ganny dekouver dan sa area son benefis pou ganny partaze dan en fason zis e ekitab san get grander nou popilasyon. E okenn desizyon ki bezwen ganny pran i bezwen toultan annan konsansis toulede parti, sanmenm ki mon dir the best deal for Seychelles.\nMr Speaker sa trete ozordi i form sa demars dan konstriksyon sa nouvo Sesel, sa nouvo Sesel ki demande ki nou prezerv larises nou pei pou nou zanfan demen a benefisye dan lavenir. Mon anvi dir mon bann zanfan sa trete i garanti ki personn pa pou vol nou larises ki anba nou losean mon dir ek bann zanfan travay dir pran zot ledikasyon serye komasn devlop bann karyer ki vize ver lanmer. Mr Speaker mon fyer pou aport mon sipor pous a tret e mon profite pou swet bann zanfan en bon lafet e apre lafet kontinnyen travay dir. Mersi.\nBon nou ava kontinnyen avek deba. Onorab Ghislain.\nMersi Mr Speaker. Bonzour tou bann manm. Mr Speaker devan sa Lasanble ozordi I 2 trete. En trete i senpleman en lakor oubyen en kontra sinnyen ant de pei souveren ki byensir i ganny gouvernen par bann lalwa enternasyonal. Adopsyon sa 2 trete istirik pou sa senkyenm Lasanble e pou mwan i enn tre enportan e en privilez ki apepre 4an pase koman en senp dimoun pe raport lo sa size ti zis en rev. Mon dir en privilez parske sa letan otour en latab ti en group dimoun ekspert e profesyonnel Seselwa dan zerolozi, zerofizik, idograf, serve, bann avoka lokal e bann ki’n konn enterpret sistenm lenformasyon zeografik ouswa GIS san bliy bann ki al negosye lo baz diplomatik e osi bann ekspert dan delimitasyon balizaz maritime, tou sa i bann profesyonnel Seselwa. Sa letan sikse en tel proze ti dan zot lanmen pou fer letid e rezilta se prosperite nou zanfan e aryer pti zanfan ki pou get Sesel e son lavenir avek fyerte tout an mazinan bann pionye sa proze, e ozordi apre travay dir e nob sa group, se dan sa Lasanble ki mwan osi mon form parti ki pou finalman ganny agree e se sa avek loner ki mon pou aport mon soutyen pou sa 2 trete.\nMr Speaker pli move keksoz se lager ant 2 pei. Zis mazinnen ou asiz otour en latab avek en sel lasyet manze e si sakenn de nou otour sa latab pa kapab annan en lagreman lo kimannyer pou manz dan sa sel lasyet en lager i deklare ki pou arive? Tou manze pou savire e personn pa pou ganny en morso, finalman nou tou nou pou asize parey bann bet, pou regard kanmarad lizye blan e reste lafen. Se sa lenportans en lagreman ouswa trete – ansanm koman bann sivilize nou zer sa landrwa e konn partaz keksoz egalman pou byennet nou tou.\nMr Speaker Losean i fondayson lavi imen, i non selman en premey sours nouritir me in osi ganny servi pou tranzaksyon ek komers lavanti avek dekouvert. Avek son inormite e mister in touzour form parti konsyans imen, mister in sey plas avek konesans e ekspertiz kot koutim e tradisyon e osi lalwa in leve pou definir drwa travers bann bato e maren ki’n servi lanmer. Okour bann lannen lesey pou kontrol lizaz sa losean in esey fer dan en sel Konvansyon ki akseptab a tou Nasyon. Sa ti finalman terminen avek adopsyon Konvansyon Nasyon Ini lo lalwa lanmer le 10 Desanm 1982. I ti antre an fors le 16 Novanm 1994 kot plizyer pei enkli Sesel ti ratifye e aksepte e sa Konvansyon in pou premye fwa fer provizyon pou en plan legal iniversel pou zer resours maren e zot konservasyon pou zenerasyon fitir. Konvansyon in osi fer provizyon pou bann leta lo lakot ki annan en plato kontinantal plis ki sa 200 mil notik pou fer en claim avek Nasyon Ini. Atraver lemonn bann Gouvernman pe delimit zot bann zone maritim e anmenmtan anmenn sa lespas anba losean ki al pli lwen ki zot 200 mil zone ekonomik ekskliziv ouswa EEZ anba zot zirisdiksyon.\nAct maritim Sesel 1999 i fer provizyon e striktir legal neseser pou determin zone maritim Sesel an akor avek Konvansyon Nasyon Ini lo lalwa lanmer. Sitie an plenn losean avek en teritwar plis ki 90 poursan delo sale borde avek Latanzani, Moris, Madagascar, Comores e zil Glorieuse e dan Sid Es borde avek delo enternasyonal e se la sa sirfas ki ler nou pe koz delo enternasyonal se sa sirfas ki nou tou ki apartenir – ki pou nou tou me ki apartenir a personn. Donk balizaz I tre enportan paske pandan en leta souveren nou bezwen konnen premyerman ziska ki kote nou teritwar ki nou apel pou nou i pase. E set o dela sa limit ki nou bezwen partaze avek lezot ki ozordi i pwen diskisyon. Nou bann profesyonnel in travay dir pou ranmas data e lenformasyon e okour sa legzersis Sesel in dekouver potansyel annan en palto kantinantal ki al pli lwen ki sa 200 mil. Sa dekouvert in osi anmenn nou dan bordaz avek Moris ki osi partaz sa plato Mascarene. Sel diferans se ki Sesel i asiz lo en plato granitik e Moris i asiz lo son plato vokanik. E sa Plateau Mascarene i konpoze par granitik – par ros granitik e osi volkanik. Tou sa bann dekouvert in ganny fer par nou bann profesyonnel lokal. E ozordi se zot ki pe desid prosperite sa pei, sa i istorik dan limenm paske i rar ki en pti pei parey Sesel in kapab akonpli en tel fe dan son listwar.\nMr Speaker ou kapab zis mazinnen avek sa sirfas losean imans ki konteni plizyer resours ki nou pei i kapab eksplore e eksplwate avek lezot ki pa ankor ganny dekouver si nou koman 2 pti leta zil ki partaz sa lespas pa kapab annan en lakor e en lespri lapartaz ki nou zanfan e aryer pti zanfan pou dir nou si ozordi nou pa pe kapab pran desizyon pou zot pou nou anpes en konfli e enstabilite dan sa rezyon Losean Endyen. Nou tou ki la nou bezwen vot anfaver en tel trete pou ki nou zanfan i erit en keksoz byen e zouir larises sa Losean ki nou kreater in anvoy pou nou tou. Mersi.\nBon, mersi zis en pwen klarifikasyon Onorab, sa plato volkanik ek granitik zot menm nivo, i annan en dekalaz? Ou pa pou konnen? Sa plato la vokanik ek granitik kot i zwenn, zot zwenn a menm nivo i annan en dekalaz?\nDapre mon resers ki mon’n fer i paret ki nou plato granitik i pli bokou ki sa bout ki volkanik e si…..\nAn term oter?\nE si dizon demen nou claim zis nou 200 mil parski nou annan drwa claim ziska 200 mil nou napa drwa al plis ki 200 mil, Moris i calim zis sa pti bout, sa bout dan milye i vedir pou aparti pou tou dimoun. Alors i neseser ki nou fer claim ansanm.\nOk, mersi. Onorab Vengadasamy.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, manm koleg Onorab Bonzour. I en loner e en privilez ozordi pou mwan koman en zenn, koman en zenn parlmanter pou sezi sa loportinite pou partaz mon pwennvi, mon pasyon lo sa 2 trete devan nou. Pou bann ki’n ganny sans swiv bann diskisyon, vwar bann tablo dan serten legzibisyon, pou bann ki’n swiv sa parkour entansif fasinan e en devourman lo sa size dan continental shelf in a Masacrene Plateau Region, wi i fer mwan mazin parol sarz mon Prezidan, Prezidan mon pei, Prezidan mon Parti. Wi nou’n ariv lo some, mon’n swiv atantivman bann resers lo sa size, bann largirman bann gran zeolozik, mon’n obzerv bann reprezantan koz pasyoneman lo sa size, mon’n lir avek fasinasyon bann dokiman lo sa size. Pou wman Mr Speaker i fer mwan fyer, wi tre fyer pou la prezan pou aport mon sipor pou sa 2 tret prezante la devan nou.\nSa 2 trete i legzanp for lafyerte en pei, lafyerte langazman e determinasyon en pep, en lafyerte enorm dan kapabilite e grander nou bann profesyonnel. Malgre nou difikilte, malgre nou diferans, malgre nou defi, malgre nou grander nou kapab fer bokou, nou kapab achieve bokou. Sa travay dir pou demark nou EEZ, sa devourman pou reserse e pou demark sa Joint Management Area, sa negosiasyon ant nou pei Sesel ek nou vwazen Moris, sa bann rekomandasyon kle e derterminan ki ti’n ganny soumet ek Komisyon Nasyon Ini konsernan limitasyon continantal shelf, sa vizyon pou vwar potansyel siantifik e ekonomik pou nou pei e realizasyon sa travay dir i tenir mwan. Wi Mr Speaker pou tenir mwan e mon bann ser e frer Seselwa fortman lo sa some.\nMr Speaker sa parkour in enn ki ase long – bann proze resers teknik e legal pa’n dwatet fasil, me ozordi nou temwany komansman rezilta sa fri, nou temwany kosolidasyon sa vizyon, sa vizyon ki ti’n demare e komasne plis ki 10an pase – en vizyon ki apartenir a ou, a mwan e a nou zanfan. En grander lanmer e en mervey kontinan pou eksplore, en moman istorik kontinyel dan devlopman nou pei, dan devlopman nou pep. 2 dokiman byen konpreansiv e itil e Mr Speaker si serten i anvi kestyonn grander nou pei, si serten i anvi kestyon kapabilite nou Nasyon, si serten i an vi kestyonn devourman e pasyon nou bann tel profesyonnel, si serten i anvi kestyon grander vizyon ou pei – Prezidan nou pei, Prezidan nou Parti. Si serten pankor arive oubyen par lakanmizri pa onnetman arive reponn serten sa bann kestyon sa 2 trete i en lendikasyon zot repons. Dan en lemonn ek lensertitid ek lipokrizi, dan en pti pei ranpli ek bonte ek dinamiz – Mr Speaker mon aport mon soutyen total e senser pou devlopman mon pep, pou devlopman mon pei, pou epanouisman sosyal, ekonomik ek politik mon pep e mon pei. Mon oule senserman felisit Minister Litilizayson Later ek Lakaz ek tou son bann teknisyen, bann staff e tou lezot profesyonnel pou konsolid nou larive lo nou some. Mr Speaker mersi.\nBon, mon ava prezan envit Leader of Government Business pou fer son rezime.\nMersi Mr Speaker e Mr Speaker mon ti a kontan remersye tou bann entervenan pou met devan bann pwen enportan ki trouve dan sa 2 trete. Mon ti a kontan egalman remersi Leader Lopozisyon pou vwar lenportans sa 2 trete, mon krwar i annan en kantite mesaz ki pe ganny anvoye ozordi. Mon pou sezi sa loportinite pou koz en pti pe lo serten pwen ki’n ganny fer souleve, mon partaz bann lide ki Leader Lopozisyon in met devan an sa ki konsern devlopman resours imen dan sa direksyon, mon a fer rapel kantmenm ki depi komansman negosiasyon Sesel ti annan en pti pe plis ekspertizm ki nou bann koleg anterm bann zeolozis Seselwa e osi si mon pa tronpe nou annan 2 avoka Sesel ki spesyaliz dan lalwa lanmer, me sa i pa rezon pou nou pa envestir – kontinnyen envestir akoz mon for krwar ki nou bann koelg Morisyen since zot in osi devlop en kantite ekspertiz e nou bezwen ekpertiz Morisyen otan ki Seselwa.\nMon krwar pwen ki’n ganny fer sorti otour sa deba se nou devlopman resours imen i devret pe get bann areas kot nou pa ti pe gete avan, nou bezwen asize at some point e mon krwar the economic counsil ki’n ganny etablir i bezwen asize e regard devlopman nou pei dan 10, 15, 20an kote nou anvi nou pei i ale e ki direksyon, bann diferan Minister pe pran pou ki dan 10, 15, 20an nou pei in ariv dan sa direksyon e ki kapasite resours imen nou devret pe komans devlope ozordi dan bann lekol segonder. En zenn i deside devlop serten lentere ler i ganny ekspoze avek serten keksoz dan 10, 15an nou pou bezwen serten ekspert dan serten domenn – si nou pe anvi al eksplor en continental shelf, menm si nou pa eksplore si nou annan en third party ki pou eksplor sa domenn nou osi nou bezwen ekspert ki konnen ki zot pe fer, nou pa kapab zis pran la la akoz sa i pou nou ou devlope, nou nou pa konnen ki ou pe fer ki resours ki pe ganny fer, ki bann lenpak finansyel pou annan lo nou pei eksetera. So mon vwar en sans la ozordi pou nou anvoy en mesaz avek nou Egzekitif pou kontinnyen oubyen ranforsi en regar tre for lo pa zis rezourd problenm lanplwa ozordi me rezourd li pou lavenir, oubyen annan ekspert Seselwa pou lavenir.\nMon krwar en letan pe arive kot nou pou nepli koz lo ekspert etranze, mon krwar nou devret komans bouz dan sa direksyon kot nou pa zis koz lo eksper etranze pe vin partaz zot leksperyans avek nou, me eksper Seselwa enn pe travay dan nou pei e pe devlop son leksperyans dan nou pei me osi eksoer Seselwa ki pe partaz son lekperyans avek larestan lemonn. Mon dir sa akoz enn fwa ki nou Sesel ek Moris i tonm dakor ki nou komans manage sa JMA Sesel ek Moris i osi repozisyonn li koman 2 lafors enportan dan Losean Endyen, 2 lafors enportan, 2 pei ki gran e pti me ki stab e ki pe vreman get a lavenir e sela kot mon krwar i enportan ki parey in ganny dir nou annan sirtou bann ekspert dan negosiasyon ki nou pou bezwen en kantite pa zis pou sa extended continental shelf me osi pou bann demars ki Sesel pe fer dan son devlopman son EEZ, nou bezwen bann ekspert negosiasyon ki sharp ki nou konn nou lalwa, konn lalwa enternasyonal, nou konn bann Konvansyon, nou pe sinny de trwa Bilateral Agreements an term Double Taxation Agreement, DPA in pas kot nou kot lot fwa nou bezwen bann ekspert ki sharp, ki konnen ki nou pe fer avan ler nou bouz dan sa bann direksyon. E osi nou bezwen bann ekspert dan diplomasi mon krwar diplomasi pe ganny redefinir par sa ki nou pe fer, dan en diplomasi ki korperativ, ki understanding, ki rod areas of corperation rather than diference so nou pou bezwen osi bann ekspert dan diplomasi ki kapab al dan sa direksyon. So mon kontan sa size in ganny leve akoz i donn nou sans pou atraver sa 2 trete pou remet devan nou Gouvernman keksoz ki nou nou santi i enportan.\nI osi enportan Mr Speaker ki mon koz lo 2 laspe ki Sesel i bezwen annan, sirtou ler nou al dan bann joints agreements avek bann lezot pei, enn se ki nou bezwen annan stabilite ekonomik, en pei bokou pli for I pli kapab negosye pli byen, I pli kapab zer son resours pli byen, I pli kapab benefisye si i annan en lekonomi ki stab e nou konnen avek sa ki pe pase Lerop e sa ki pe apse atraver lemonn i ase fasil pou nou lekonomi ganny sekwe, e ler ou lekonomi in ganny sekwe preokipasyon ou pa get lavenir. Bokou dimoun i preokipe avek short term, avek short term gains e se la kot nou tant pou fer fot dan zesyon nou lekonomi ler nou pe regarde ki nou pou fer lannen prosenn, ki nou kapab fer dan 6 mwan eksetera. Mon konnen Sesel nou’n desot sa staz me mon krwar i enportan ki ler nou pe rantre dan en lagreman avek en pei nou fer sir ki our house is in order, nou lekonomi i stab pou nou kapab osi for ler nou pe zer sa trete, ler nou pe zer sa lagreman.\nEn keksoz ki mon kontan ki Sesel i annan e ki nou bann politisyen responsab nou bezwen fer sir nou toultan annan se political stability. Nou’n vwar ki par egzanp enpe bann problenm ki pe arive en pti pe dan larezyon anterm politing stability, sa pa envit dimoun pou vin – pa envit investors pou vin dan nou pei e anvi devlope – nou kapab annan en kantite resours me si nou napa political stability mon krwar i pa ede e ozordi lemon, langaz lemonn, langaz Nasyon Ini, langaz Commonwealth, langaz bann gran blok enportan ki nou afilye avek i pe koz lo responsabilite politik e mon krwar sa – langazman nou 2 leaders dan sa – le 2 leaders le 2 pei dan sa 2 trete i montre responsible politics i montre en responsabilite politik ki ganny pran dan sa direksyon e parey in ganny dir be sa i pa zis pou 2 dirizan i pou 2 pep, 2 nasyon e nou koman en nasyon nou bezwen fer sir ki nou toultan zouir dan Sesel en nivo stabilite politik ki ed nou devlope.\nMr Speaker dernyen pwen mon ti anvi koz lola dan sa 2 trete se political for sight. Mon krwar in annan en zefor lo tou le 2 nivo pou regard lavenir. En kantite fwa ler i annan bann lenstans kot i annan en trete nou rode be – la nou lekonomi nou napa ase larzan pou depanse eksetera ki nou pou gannyen la konmela la ladan. Mon krwar in ler, mon fyer ki mon dan en Parti ki’n toultan annan political for sigh, toultan vwar 10, 15, 20an alavenir e sa ki pe arive ozordi nou pa pou vwar son rezilta dan limedyat, me nou pou vwar son rezilta tangible, son rezilta pozitiv alavenir, me rezilta imedya se en relasyon ki nou anvi sele bokou plis avek nou pei vwazen e pou mwan rezilta imedya se resep lemonn dan sa demars ki Moris pe fer e Sesel pe fer. Mon krwar demen si i annan en lot lagreman parey, mon krwar Nasyon Ini pou dir avek sa 2 pei be regarde kimannyer Moris ek Sesel in kapab rezourd sa problem.\nMon kontan avek sirtou sa the management of the JMA, akoz en kantite fwa en dezakor pou leve out of the management of it. Mon krwar trete lakor i ok an prensip nou dakor but it’s the management e se la ki mon happy ki sa trete i byen definir to the letter how it’s going to be managed.\nAvek sa Mr Speaker mon kontan ki bann manm pe siport sa 2 trete e zot in vwar benefis sa 2 trete e ankor enn fwa les mwan lo kote mazoriter felisit sa Minister ki’n travay for en kantite lannen e plizyer eksper si oule ki’n regroup ansanm e ki’n travay pandan omwen en bon 10an lo sa dosye avan ler i vin devan nou Lasanble. Mr Speaker avek sa mon remersi e mon remersi davans pou zot.\nBon mersi in ariv ler pou nou vote. Parey mon ti dir nou pou vot separeman. Lo premye Mosyon ki annan konzwent souvrent konzwent lo sa Plateau. Tou bann ki anfaver? Okenn ki kont?\nLo dezyenm Mosyon, ki annan zesyon konzwent lo sa Plateau. Tou bann ki anfaver? Okenn ki kont? Bon toule de Mosyon in alor pase.\nMon pou pran at least lentrodiksyon trwazyenm Mosyon la avan ki nou break. So mon ava envit Onorab Jacqueline pou prezant son Mosyon. E sa se lo ranforsi lenplimantasyon polisi kod etik dan tou landrwa travay.\nHON SULTAN JACQUELINE\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, koleg MNA, tou dimoun a lekout, bonzour. Mr Speaker, sa Mosyon ki mon pe prezante pe demann Gouvernman ensi ki prive pou ranforsi lenplimantasyon polisi Kod Etik dan tou landrwa travay, pou promouvwar travay dir e asir en pli bon service delivery.\nMr Speaker, an Zen 2009, Public Officers Ethics Commission ti pibliy nouvo versyon Code of Conduct and Ethics, dan ki bann mezir disiplin entrodwir dan Public Officers Act ti ganny enkorpore. Tou bann CEO dan servis piblik ti annan en lobligasyon pou promouvwar son konteni dan son landrwa travay avek tou zot travayer e an plis ki sa, vin bann bon model pou zot travayer dan tou Minister, Departman Gouvernmantal, ensi ki parastatal.\nSa dokiman ki tou travayer i bezwen konn son konteni i annan pou bi fer travayer azir dan en fason responsab e disiplinen, tout an promouvwar en zimaz pozitiv pou li e son lorganizasyon. I osi annan pou bi promouvwar bann bon valer e standar etik. An se moman, Mr Speaker, i annan bokou konsern dan serten landrwa travay lo standar etik ki fer ki annan pa mal konsern lo service delivery. Konportman e lafason ki en dimoun i angaz li dan son travay, napa bon disiplin, kominikasyon i en problenm, travayer i fristre e konfize akoz parey i annan i kontan dir, tou i sef, an retour zot pa donn en bon servis.\nBokou nou Mr Speaker, in deza pas atraver en leksperyans kot ou’n ganny sa move service delivery. Mr Speaker, mon napa okenn rezervasyon ler mon dir ki in ler pou bokou landrwa travay pou amelyor zot standar etik travay, parey Mosyon pe demande. In ler pou bann zofisye ki annan en rol leadership dan servis piblik, ensi ki prive pou ed zot travayer atraver zot bon legzanp, pou vin pli profesyonnel dan zot lapros, e mentenir en o nivo standar entegrite, enparsyalite dan zot bann diferan responsabilite. Tro souvan, i selman ler i annan en problenm ki en anplwayer oubyen sa ki annan en rol leadership i rod rekour a sa dokiman pou li konnen ki i pou fer akoz sa pti liv Kod Kondwit e Kod Etik, dan son konsepsyon i etablir bann regilasyon e prosedir ki dir klerman ki en travayer i devret fer ou pa. Ki swa son pozisyon, an prenan kont prosedir travay dan son kad legal. I pa akseptab Mr Speaker, pou ankor annan travayer ki komans travay dan serten landrwa dan Gouvernman ensi ki dan prive, san ki son kondisyon in ganny diskite klerman avek li. San ki i konn prosedir e regilasyon ki fondasyon disiplin travay. I pa pou konnen kimannyer i pou konport li pou li donn son maksimonm. En travayer dan en tel sitiasyon pou vwar li pe esey desarz son responsabilite parey lezot dimoun ki ti la avan li pe fer. Nou kapab mazinen kimannyer son konportman pou ete, si kiltir sa lorganizasyon i enn ki disiplin e konportman pa bon. En dimoun pares pou ok avek sa, me en lot ki annan bon prensip e anvi ariv pli lwen dan son karyer pou degoute e kite, menm si i kontan son travay oubyen, i selman ler i pou ganny pouse ki i pou al sey rod son drwa. Travayer ki mank sipervizyon i kontinnyen pa swiv regilasyon e zot konportman e latitid i souvannfwa pa bon ditou. Zot donn en move zimaz zot lorganizasyon e nou piblik i fristre avek zot move servis.\nDe lot kote Mr Speaker, letan en travayer i konnen ki son drwa travay i ekspekte de li, i ed li pou pran bon desizyon pou li fer son travay byen e menm si i desid otreman, i pou konsyan ki i a tor e bezwen sibir konsekans son aksyon. Sa i montre lenportans en tel dokiman akoz i kapab ganny servi pou dismiss en travayer dan son louvraz si i pa pe demontre sa standar profesyonnel ki son lorganizasyon pe egzize de li. Sa dokiman i osi kapab e devret ganny servi koman en referans kle pou evalye performans travayer a lafen lannen e aport rekomandasyon pou zot fer pli byen. E pli enportan, i ed en anplwayer pou donn promosyon son travayer baze lo merit dapre son travay dir e profesyonnalizm, son sikse personnel e osi sikse ki in anmennen pou son lorganizasyon.\nMr Speaker, lobzervasyon dan bokou ka i konsern leadership e mank swivi dan landrwa travay ki antrenn bokou problenm e move service delivery. Nou konn tre byen bann tre karakteristik bann bon leaders. Enn ki promouvwar travay lekip, enn ki annan en plan e en vizyon, i etablir bon striktir, prosedir e polisi, i get byen welfare son travayer, i valoriz e responsabiliz son travayer, i ankouraz dyalog e etablir bon kominikasyon. I montre konpasyon e reste touzour avek sanzman e defi, zis pou nonm enn de. Dan en tel lorganizasyon, nou konn nivo motivasyon e klima travay. Nou annan bokou lorganizasyon ki koumsa e mon felisit sa bann travayer pour zot bon travay. Konpare avek en lot kalite leader ki montre selman ki li ki boss, byen arogan e fer li difisil pou travayer kestyonn son lotorite, i reklanm sikse pou zefor son staff e blanm zot si keksoz pa marse e pou move rezilta. Travayer i per e pa kapab koze oubyen raport pli o, pangar i a ganny problenm e perdi son travay. Polisi e prosedir travay pa kler e i rarman prezan dan son lofis. I krwar dan sanzman son lorganizasyon, me li i pa pare pou sanz son move pratik. Ankor zis pou nonm enn de karakteristik.\nDimoun motive, sirtou zenn profesyonnel k’in fer son training avek nouvo lide fason fer, byen anbisye, i ganny bokou penalize e dekouraze entansyonnelman dan sa bann landrwa travay ki annan en tel kiltir travay. Souvann fwa, zot kit travay pa akoz lapey pa bon, oubyen zot pa kontan zot travay, me plito se ki zot pa ganny satisfaksyon dan zot travay. En bon legzanp Mr Speaker, pou demontre ki lapey o e bon scheme of service pa neseserman toultan motiv en travayer e kit li dan son lanplwa. Satisfaksyon osi i tre enportan. Leader pa anvi sanze swa par lapares, oubyen i pa’n kit li azour avek devlopman e i santi son plas pe ganny menase.\nMotivasyon dan travay Mr Speaker, i osi en gran konsern letan nou pe adres etik travay. I annan en nesesite pou revwar lafason ki dimoun i ganny rekonpanse pou son travay. I malere, ler en travayer motive, prometan, avek tou son leksperyans, kalifikasyon ek skills pa ganny en promosyon zis akoz i oze demann kestyon e fer kritik konstriktiv pou son lorganizasyon avanse. E dan son plas, enn ki mwen konpetan, ki pa pou depler son boss menm si i vwar keksoz i mal. E la, sa travayer i dekouraze, i perdi konfyans dan leadership, an rezilta i pa delivre son maksimonm dan son travay. Dan bokou lorganizasyon Gouvernman i annan bokou mekontantman kot i konsern logmantasyon saler, sirtou kot scheme of service in ganny etablir. Travay dir ou non, logmantasyon i vin otomatik a lafen di zour. Sa i pa ankouraz travay dir pou bann ki annan move prensip travay e dekouraz bann ki donn zot mye. Kimannyer travay pou marse apre ki en lorganizasyon in reprimann son travayer e lannmen i al kot dokter entansyonnelman, san malad vreman e i ganny 2 zour konze. En lot, en travayer ki absant son lekor souvan, zis akoz par pares, ki nou konnen i moralman pa byen.\nDan sa bann konteks, nou mazin en ansennyan, en zofisye lapolis, en ners, en travayer lotel eksetera. Kot son kanmarad i bezwen travay pou li, i bezwen bous sa trou vid. Fer travay en lot, me i pa pe neseserman ganny en lapey an plis. En eleman ki souvannfwa pa motiv nou travayer ditou. I annan i ganny transfer avek son move labitid. Sorti en travay pou al en lot. E ler i ganny transfer, i kontinnyen afekte avek son move mantalite e lezot dimoun i ganny afekte. Nou pe demande ki sa bann pratik i ganny arete akoz bokou dimoun i ganny demotive pou sa.\nI aparan ki Etik travay i en konsern enkyetan pa zis Sesel, me osi lo nivo mondyal, an tenan kont rapidite, devlopman e sanzman dan sa lepok ki nou pe viv ladan. Pei parey Lanmerik ek Langleter pe osi dekouver ki zot pe pas plis letan pou ansenny konnesans ek skills dan bann lenstitisyon skoler, parey nou isi Sesel, pe vwar bezwen pou etidyan ganny ekspoze avek bann bon model travayer egzanpler. Mr Speaker, lekol pe bezwen rod bann meyer fason pou ankadre disiplin bann zanfan pou adres sa sitiasyon kot bokou etidyan i kit lekol san vreman annan en konnesans aprofondi lo Etik travay. Sa i byensir redwir sans pou zot ganny en travay oubyen dire dan enn. Etidyan pe tro ganny sans, parey i annan dimoun i dir. Zot fer sa ki zot oule, zot bezwen ganny dekouraze sa bann move labitid e latitid kot ou vwar en etidyan kontinnyen pa respekte son uniform e antre dan laklas ler i oule, ler i fer li plezir. Son ansennyan pa kapab dir li nanryen, son paran pa refiz li nanryen, plitar i gran avek tou son bann kalifikasyon, i anmenn sa menm move labitid e latitid dan son landrwa travay. I annan bokou zot i kont landrwa travay e dir ki zot anplwayer pa pou donn zot sa ki zot napa, pa pou touy zot avek louvraz. Sa ki zot bezwen sanze se pa zot travay, me zot konportman e move latitid. Malerezman, i kapab pran en bon pe lannen pou en dimoun realiz sa. Minister Ledikasyon Mr Speaker, i bezwen kontinnyen dan zot zefor pou pli byen entegre sa konponan Etik travay dan curriculum pou maksimiz sans nou bann zanfan pou reisir demen.\nI ariv moman ki bann paran ki napa, I bezwen pran en pli gran responsabilite e vin en bon model pou zot zanfan, olye tale, fer pares e viv selman lo sa pti larzan welfare. En paran ki responsab e travayan in trouve ki i pe deza enkilke dan son zanfan sa bon prensip travay. Ki i bezwen a son tour demen travay pou byennet son fanmiy e kontribye dan devlopman son pei. Lekol plitar i annan son rol e son misyon pou enstri norm e standar etik akseptab, an preparasyon pou sa monn travay. Nepli sa letan pou dir fer parey mon’n dir ou me pa fer parey mon’n fer. En ansennyan i bezwen en model pou sa etidyan pe demontre sa bon standar etik pou sa edikater ki i ete, pou letan zot ariv dan lakominote travay, zot in byen form zot karakter koman en bon travayer avek bann bon valer moral e latitid pozitiv.\nMr Speaker, en dimoun i fer sikse denozour dan son travay, pa toultan akoz son degree akademik, ekspertiz oubyen entelektyel me plis ki sa, souvannfwa i plito son bon etik travay ki son bann valer profesyonnel pozitiv ki i demontre. Leaders ki pe manage son departman e lead son travayer, i bezwen promouvwar bann pratik ki pa andomaz relasyon travay, respe e osi konfyans. I bezwen vin pli toleran kot i konsern sanksyon e pini travayer a tou nivo pou zot bann move aksyon e pratik. I kapab koripsyon oubyen travay anba lenfliyans lalkol oubyen drog, move zesyon fon piblik oubyen akt sabotaz. Si tou lorganizasyon i met an pratik Kod Kondwit e Etik travay, i pou kapab dekouraz move labitid e fason fer tel ki retar, servi propriyete Gouvernman pou benefis personnel, me plito ankouraz bann konportman responsab, tel ki accountability, monitoring, evalyasyon kontinnyel. Fer travay administrativ vin pli efektif, annan respe pou enn a lot, etablir bann sistenm pou evalye performans son travayer e donn promosyon dapre merit e promouvwar en kiltir pozitiv dan landrwa travay. I neseser ki serten lorganizasyon oubyen departman Gouvernman, ensi kip rive i take stock zot bann polisi e travay pou pli byen promouvwar lenplimantasyon polisi Kod Etik e Kod Kondwit, lalwa travay. Lorganizasyon i merit pe revwar son polisi pou kit li azour avek sanzman e devlopman pou asir bon rannman dan en lanvironnman konpetitiv, mentenir motivasyon, sekirite e lepanouisman son travayer. I annan nesesite pou revwar e redinamiz serten striktir pou elev nivo travayer e etablir prosedir kler pou donn promosyon. Lalwa travay Mr Speaker, i bezwen polisi ki relevan. Landrwa travay Mr Speaker, i bezwen polisi ki relevan dan konteks aktyel ki pou ede enplimant progranm Gouvernman e speed up devlopman, olye met retar pou amelyor lavi nou pep e devlopman nou pei an zeneral. Zot a dakor Mr Speaker, i annan en nesesite plis ki zanmen pou adres sa size Kod Etik e Kondwit pou elev e promouvwar Kod Etik profesyonnel ki an se moman i pa a la oter dan plizyer nou lorganizasyon e pou anpese ki karakter moral nou bann travayer i kontinnyen ganny determinen par sa bann move konportman e latitid. Nou tou ki pe okip rol leadership, i en devwar promouvwar Kod Etik dan nou landrwa travay e vin bann model egzanpler pou nou travayer. Atraver refleksyon e lanaliz profon lo sitiasyon aktyel ki pei pe fer fas avek, mon konvenki ki sa Mosyon pour provok deba e refleksyon, pour aport bon sizesyon e rekomandasyon ki a ganny pran an konsiderasyon dan plan Renesans Moral Nasyonal ki pou ganny enplimante lannen 2013 e pli enportan, pou promouvwar nou tenm nasyonal ki “Travay dir pour Sesel”. Mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, mon segonn son Mosyon.\nOk. Lo entervansyon, si ou anvi, 2er ler nou rezwenn. So nou adjourn ziska 2er.\nBon, nou ava kontinnyen avek nou deba lo Kod Etik dan travay e mon ava demann Onorab Charles pou fer son lentervansyon.\nMr Speaker, koleg Manm Onorab, bonn apre midi. “The Government should formulate and promote a new Code of Ethics which will be enforced without discrimination across the board and with sanction for none adherence”. Mr Speaker, sa quote in sorti dan en forward fer par Prezidan Rene an Zilyet 2003 a lokazyon Public Service Day. Mr Speaker, mon komans mon lentervansyon avek sa forward Prezidan Rene pou montre ki an 2003, nou Per Fondater ti vwar ki bann devlopman ti pe osi anmenn avek li en bann latitid negativ. Se pou sa rezon ki i ti pronons li lo sa size e demann tou lorganizasyon pou sanksyonn bann ki pa met Kod Etik e bann bon pratik an valer. Ozordi, plis ki zanmen, dan sa “Nouvo Sesel” ki nou pe antre ladan, parol Prezidan Rene pe rezonnen dan zorey nou pep. En bon servis, en servis de kalite nou pep pe reklanmen. Zefor, kalite spesyal, disiplin e responsabilite dan tou sa ki nou fer, nou pep pe dir. Manm piblik i ekspekte ki nou vin pli profesyonnel dan nou lapros. Dan lafason ki nou delivre nou servis, lafason ki nou portre nou e limaz ki nou portre nou bann Lenstitisyon. Mr Speaker, ozordi Onorab Jacqueline in osi tann lapel nou pep e rezonn pou sa Mosyon ki’n table devan nou, pou demann Gouvernman pou ranforsi lenplimantasyon polisi Kod Etik dan tou landrwa travay pou promouvwar travay dir e asir pli bon service delivery. Onorab dan son prezantasyon in eksplik byen kwa en Kod Etik. En Kod Etik i kouver bann regilasyon e kondwit, oubyen konportman ki en travayer i bezwen swiv e pratike dan son landrwa travay. Dan mon lentervansyon lo Mosyon Onorab Pierre mwan pase, mon ti fer resorti ki travayer i bezwen ganny assess pou bon ou move servis, konportman e latitid. Travayer i bezwen rekonnet e felisite ler zot fer byen. Se sa ki pou kontribye pou fer en diferans.\nMr Speaker, ler nou koz Kod Etik, ler nou koz nenport size ki konsern lenstitisyon, nou toultan koz travayer. Me lekel ki regard lobligasyon bann travayer? Lekel ki regard lobligasyon bann anplwayer? Si nou pe koz move konportman, latitid, move servis. Be pa bann supervisors, bann managers ki sipoze pe monitor bann travayer anba zot direksyon? Mr Speaker, problenm i la. Annou fer analiz profon si nou oule. Ozordi parey mon’n dir, problenm i pli grav ki nou krwar. I vre ki en travayer i oblize deservi byen, bi e lobzektiv son anplwayer. En travayer i bezwen fer sir ki son lentere personnel pa afekte son travay e lobligasyon son travay. Me ki nou pe vwar ozordi, nou kontinnyelman blanm bann travayer pou pa swiv bann regilasyon. Nou blanm zot pou vin tar, zot latitid pa bon, me nou oubliye ki sa bann ki sipoze responsab pou donn legzanp, advice e etre enparsyal par limenm, limenm ki pa swiv bann regilasyon, ki abiz son lotorite e an retour fer ki nou bann travayer e nou manm piblik i fristre. Souvannfwa Mr Speaker, ou antre dan en lofis ou pa konnen lekel ki sinyor, oubyen lekel ki junior. Sa premye lenpresyon i deza met ou off.\nMr Speaker, pou en Kod Etik kapab ganny enplimante dan son totalite, i bezwen partisipasyon lorganizasyon an antye. Anplwayer, managers, direkter, supervisors, zot tou zot devret pe vwar zot form parti sa lorganizasyon, sa Minister ki zot pe servi.\nMr Speaker, kot a kot avek Kod Etik, nou osi annan nou PSO ki diriz e gid tou bann travay dan sekter piblik. Tou travayer i bezwen pran son responsabilite e reste serye dan son travay. Nou bezwen osi demann bann anplwayer pou pa anmar lanmen travayer. I bezwen asire ki tou zouti neseser e konpetans pou servi plis rannman e plis motivasyon pou donn en bon servis e pou prodwi plis. Tou travayer i bezwen ganny vwar ki son travay i ganny rekonnet e apresye. I bezwen ganny vwar ki benefis pe ganny byen partaze avek tou sa ki pe donn tou e fer en travay remarkab.\nMr Speaker, move kalite konportman e latitid pa ed nou ditou pou avans devan. Mwan, mon konfidan ki nou kapab amelyor nou servis. Nou annan tou bann zouti neseser ki pou remet nou lo sa bon direksyon. Mr Speaker, konsyan ki nou pep ti pe pas atraver en degradasyon moral ki’n osi kontribye anver nou konportman, dan desarzman nou fonksyon, Prezidan ti deklar lannen 2011 koman lannen “Renesans Moral”. En kantite deba in fer lo sa size e bokou aktivite ti ganny organize pou re-of moral tou dimoun. Me Prezidan Michel pa’n aret la. Sa lannen in swazir en tenm ki pou kontinnyen ranforsi tenm 2011, alor in deklar lannen 2012, “Travay dir pour Sesel”. Sa tenm i dir tou Mr Speaker.\nMr Speaker, Prezidan Michel boner sa lannen in osi fer restriktirasyon dan son ladministrasyon, en letap tre enportan. In demann tou Minister pou al travay lo zot plan e vizyon e ti egzize ki tou bann Minis i reget zot polisi pou met li azour avek bann bon valer, bann bon pratik lo bon standar ki pou donn tou travayer sa lanvi, sa gou pou perform pli byen e an retour donn piblik en servis de satisfaksyon. Prezidan pe fer en lapel ek nou pou revwar nou performans, revwar nou bann lobligasyon, revwar drwa ek respe lezot dimoun, revwar nou lentegrite, donn en bon servis. E tousala Mr Speaker, i trouve dan sa dokiman ki apel en Kod Etik. I neseser alor, ki si nou krwar ki menm sa Kod Etik ki an egzistans, pa konpatib avek larealite ozordi, moman in arive pou nou revwar e met li avek realite di zour e aplik li a tou nivo. E pou sa arive, i neseser ki mon donn mon sipor total Mosyon ki devan nou ozordi, ki pe demann Gouvernman pou ranforsi lenplimantasyon polisi Kod Etik dan landrwa travay pou promouvwar travay dir e asir en pli bon service delivery.\nMr Speaker, lepep i ekspekte ki bann desizyon ofisyel i ganny fer byen, ki larzan lepep i ganny servi byen, ki tou lekipman leta i ganny servi byen, ki tou bann zofisye i desarz zot responsabilite konsansyezman e avek lefikasite. Mr Speaker, mon swe pou sa Mosyon se ki tou bann akter ki ganny peye pou donn en servis, zot pran sa Mosyon koman en challenge, e non pa konmsi nou pe blanm tou travayer. Mon lapresiasyon pou sa bann travayer ki obzerv byen zot Kod Etik e ki pe travay tre dir pou Sesel. E en lankourazman spesyal pou sa bann ki bezwen aranz zot. Dan sa lepok ki nou ete ozordi, nou napa swa. Nou bezwen etre realis. Nou bezwen travay dir. Nou bezwen plis ki zanmen ogmant nou prodiktivite. Nou bezwen bouze, ver progre pli prosper dan sa “Nouvo Sesel”. Nou bezwen donn bon legzanp sa fitir zenerasyon. Nou tou isi nou konn tre byen ki zanfan i aprann par legzanp ki zot vwar. Ansanm nou kapab donn nou zanfan bann bon legzanp pou zot grandi koman bann bon sitwayen e bann bon travayer, avek bann bon etik travay pou en zenerasyon travayan, dir pou plis progre. Mersi Mr Speaker.\nBon, napa personn? Onorab Vangadasamy.\nMr Speaker, enn nou bann rol koman en Lasanble se pou idantifye bann size enportan, bann size pertinan e ki konsern nou pep. Service delivery dan sekter piblik i en konsern mazer nou pep. Tro bokou birokrasi i en konsern mazer nou pep. Pran tro bokou letan pou adres serten issues, oubyen serten file, i en konsern nou pep. Move latitid dan landrwa travay i en konsern nou pep. Pa desarz nou responsabilite byen i osi en konsern nou pep. Ozordi, ankor enn fwa Mr Speaker, nou vwar nou pe debat lo en size ki’n ganny debate, aksyonnen e etablir. En size ki ozordi ankor enn fwa nesesit reganny debate e diskite lo la. Ozordi, mon kapab konstate ki dan sa pei ki nou ete, dan nou pti pei Sesel, ki nou annan bokou mekanizm an plas. Nou annan bokou striktir an plas. Nou annan bokou komite an plas e nou annan bokou lalwa an plas. Nou Kod Etik, nou kod kondwit, nou Ethics Commission i en legzanp kler enn sa bann mekanizm an plas. Me ozordi, nou Lasanble pe debat lo lenplimantasyon sa kod. Lenplimantasyon nou Kod Kondwit. Lo enforcement sa kod. Nou pei i dan en konsanktir krisyel, en konsanktir ekonomik sosyal e politik, kot i nesesit respe, lanmour prop e travay dir. Kot i nesesit disiplin, responsabilite e savwar fer. Kot i nesesit bann bon latitid, bon fason fer e en bon servis. Kot i nesesit reviz nou fason fer, en sanzman lapros, en sanzman latitid. Kestyon ki bokou pe poze, se ki kantite efektiv e efikas nou Ethics Commission i ete? Akoz ki ziska prezan nou pankor kapab enplimant nou kod kondwit e nou Kod Etik dan nou landrwa travay? Kwa ki pe anpes nou Ethics Commission, Gouvernman e sekter prive pour enplimant nou bann tel kod, parey nou Kod Kondwit e nou Kod Etik? Ki aksyon ki merit ganny pran pour asire ki sa Kod Kondwit, sa Kod Etik i ganny enplimante e aksyonnen? Ki direksyon ki nou anvi nou bann leadership e nou bann zofisye i merit ganny pran pou asir sikse sa Kod Etik dan sekter piblik e dan sekter prive?\nMr Speaker, sitiasyon mondyal, sitiasyon pei, demann nou pep i egziz serten sanzman. I egziz serten amelyorasyon. Ozordi deplis, nou bezwen sanz nou fason fer. Nou bezwen sanz nou mindset, nou bezwen sanz nou latitid lese-fer e move konportman. Nou bezwen plis accountability e disiplin across the board. Nou bezwen drwat e ferm. Nou bezwen pous nou Gouvernman, pous nou sekter prive pou reazir e pou delivre. Nou bezwen sekwe nou Gouvernman e sekwe nou sekter prive pou amelyore. Pou enplimant bann polisi, bann lalwa ki asir meyer servis nou pep, meyer fason fer dan nou pei. Nou bezwen aprann remersye e felisit nou bann travayer egzanpler. Me, in ariv en ler pou nou pran serten keksoz an men. In ariv en ler, enn fwa pou tou pou nou sanz sa latitid anti-prodiktiv. Annou nou tou pran nou responsabilite kolektiv e endividyel. Koman en Seselwa, koman en pep, koman en travayer sekter piblik ou sekter prive, koman en senp travayer oubyen koman en sef. Annou enplimant nou Kod Kondwit. Annou aforsi nou Kod Etik. Annou donn nou pep sa nouvo souf. Annou donn nou pep sa nouvo sans travay dir. Annou donn nou pep sa “Nouvo Sesel”. Mr Speaker, mon aport mon sipor sa Mosyon. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonn apre midi tou Manm Onorab. Mr Speaker, mon’n ekout atantivman mover Mosyon ler in fer son prezantasyon e mon’n osi ekout atantivman le 2 entervenan ki’n koz avan mwan, e mwan ler mon pe regard sa Mosyon mon vwar i annan 3 eleman enportan ki nou bezwen konsidere. Premyerman pou ki rezon ozordi ki nou pe koz lo ranforsi en Kod Etik pou bann anplwaye e son lenpak i annan lo service delivery. Dezyenmman, kimannyer nou pou fer sa e trwazyenmman, ki bann keksoz ki nou bezwen sanze dan nou practice ozordi ki pa pe permet nou pou enplimant byen sa Kod Etik. Mr Speaker, mon konsernen akoz sa Mosyon in vin devan Lasanble, akoz i annan en problenm, i annan en konsern ki pe ganny manifeste par lopinyon piblik. Dimoun an zeneral parfwa i dir ou poudir servis ki zot pe gannyen pa a la oter. Pou sit de trwa legzanp, nou donn en dele letan pou donn en dimoun en repons lo en let ki in ekrir, nou dir li 50 zour oubyen nou dir li 2 semenn. 2 semenn i pase, 3 semenn i pase, 1 mwan i pase, sa dimoun pankor ganny okenn repons. Plis ki sa, en dimoun i antre dan en biro, i sipoze pe espere, son apwentman petet i 9.30, 11er sa dimoun i ankor la pe espere. So, tousala i montre ou poudir persepsyon finalman ki dimoun pou gannyen lo bann servis ki nou fer se ki nou bann servis pa a la oter. Me sa ki fer mwan pli konsernen se ki lannen ale, lannen vini, nou kontinnyelman met larzan dan refurbishment bann lofis, nou kontinnyen met larzan dan emoluments bann staff, nou donn zot training, nou provide bann diferan striktir pou ed zot devlope, but at the end of the day eski zot pe ganny value for money? E a sa moman, sa letap dan nou lekonomi la, nou bezwen komans demann sa bann kestyon kle. E pou mwan i al pli devan sa. Par egzanp ler nou pe koz lo Kod Etik e service delivery, i osi konsern par egzanp en zofisye ki bezwen al lo en scene. Vizit en sit par egzanp. Ou vwar souvann fwa en proze i go over budget, akoz finalman ler en zofisye i deside pou al get proze i vwar poudir kontrakter pa’n respekte scope of work. Tousala at the end of the day i retonm lo leta e nou vwar nou pe depans plis e plis ankor pou nou kapab remedy bann sitiasyon ki dan the first place pa ti devret pe arive. Pou mwan, Mr Speaker, si ou pe al dan en biro, ou pe al dan en lofis, wherever you are going, i annan en first point of contact. E sa dimoun ki vwar ou pou premye fwa, se li ki fer persepsyon, ki fer ou santi pli alez ler ou pe antre dan sa landrwa. I annan de fwa osi kot ou antre dan en landrwa, sa dimoun ki resevwar ou i lo telefonn. Ou bezwen esper li pou en bon 3 minit avan i fini fer son call. Si son call ti konsern son travay ki i pe fer, napa problenm, me ler son call i konsern en keksoz prive, personnel ki parfwa ou pe ekoute, ou pe tande, nou konsernen. E mon krwar nou pa pou en Lasanble responsab si nou pa anmenn sa konsern pli devan. Dezyenmman Mr Speaker, letan nou regard quality of services. Ozordi nou pe koz lo fer bann komisyon pou regard saler debaz, me mon apresye lafason ki mon koleg Onorab Charles in koze, in dir, me nou bezwen osi fer bann performance appraisals. Eski nou pe kontinnyelman appraise nou bann travayer, nou bann dimoun, nou bann front line staff dan bann loifs pou vwar si zot delivery of services i a la oter. Me souvannfwa ou pour vwar poudir i annan staff ki pa’n ganny appraise. E sa i en konsern. Kimannyer ou kapab koze apre, on what basis ou pou donn sa dimoun logmantasyon si ou pa’n appraise son servis. On what basis ki ou pou design training pou sa dimoun si ou pa konn son bann landrwa kot i annan bann vacancies. So ler nou annan nou en clear procedure, nou annan nou en kod ki ranforsi e nou pe enplimante, then it makes it easier pou nou kapab idantifye ki bann eleman ki nou bezwen travay lo la.\nI annan en lot laspe sa probelnm Mr Speaker, ki mon’n vwar souvann fwa e ki mon’n rankontre personnelman kot en dimoun ki resevwar ou i swazir pou li vin part of the problem and not the solution. E mwan, mon konsernen ek sa akoz deplizanpli nou pe koz lo dissentialised services me nou pou end up dissentralise problems rather than solutions. So, i enportan ki nou pozisyonn byen sa deba ler nou pe koz lo Kod Etik akoz i pa zis konsern sa dimoun ler i resevwar ou, me i konsern tout en mind set, lafason ki nou donn servis. Oubyen sert ki mon krwar Gouvernman pou annan serten kontrol lo bann servis ki ganny provided dan bann landrwa Gouvernmantal, me sa i aplik pou sekter prive osi. Akoz si en dimoun pe pey ou son larzan, son hard earned cash, son larzan ki in travay pou li gannyen. Pou en servis ou bezwen asire ki ou donn li en servis ki a la oter. E la nou bezwen asire ki bann mekanizm ki’n ganny met an plas pou monitor sa bann servis i fer li byen.\nLo en lot kote, Mr Speaker, mon osi konsernen avek lefe ki nou annan bann polisi, bann rekour administratif ki fer keksoz vin tre birokratif e parfwa i afekte lafason ki staff i travay. E mon krwar i plis ki ler pou Gouvernman asize, analize lekel bann polisi, lekel bann administrative procedures ki i kapab do without. Ou pa kapab ekspekte, si en dimoun i vin vwar ou, ou bezwen esper ou Direkter vini, ou Direkter pa dan pei, Direkter in al en course, semenn answit Direkter i dan en meeting e sa dimoun li ki vin vwar ou, i pe esper en desizyon lo son file, lo son case, lo son issue ki in anmenn kot ou. It’s not acceptable. This is not service efficiency. Lo en lot pwen par egzanp, ou annan bann dimoun ki, ou annan bann landrwa travay par egzanp, kot ou annan ou 2, 3, 4 staff, tou staff i at lunch anmenmtan. Ou call sa landrwa midi, ou pa pe ganny personn. E bokou fwa, nou vwar poudir bann dimoun ki bezwen bann tel servis, se pandan zot lunch time ki zot swazir pou al rod sa bann servis. E i enportan ki bann supervisors, parey mon bann koleg oparavan in soulinnyen, ki zot, zot etablir en fason travay dan zot lorganizasyon, en fason efektiv kot si ou annan en dimoun, en kliyan ki pe vin kot ou midi, ou annan en dimoun pou resevwar li, oubyen pou pran son querry, ki kapab anmenn li pli devan. Me mon konpran poudir nou pe koz en kantite lo bann travayer ki pe deliver services, me nou bezwen osi koz lo lanvironnman ki zot pe delivre sa bann servis ladan. E i enportan, la dan sa konteks ki bann dimoun ki asosye avek sa kote, Departman Ladministrasyon Piblik e lezot, zot vwar ki sa ki pe anpes sa bann dimoun delivre zot servis. Akoz si mon mazin byen, i pa premye fwa ki sa issue i come up e nou’n deza par lepase depans mon krwar en kantite larzan pou nou anmenn bann revi lo servis piblik ki apre mon pe vwar, si nou pe vwar en Mosyon koumsa vin devan nou ozordi, i pa’n aboutir pou gran keksoz. Nou bezwen al vwar dan sa bann revi ki nou’n fer, ki sa bann eleman ki’n come out ki nou pa pe enplimante, retournen e pran li met an plas e komans enplimant li. Akoz si non, lannen ale, lannen vini nou pou fer revi lo revi e pou napa okenn rekour. Nou pou fer komite lo komite and there won’t be any solution pou bann problenm. So, mon krwar ki it is very important ki at the end of the day, nou konsider sa lenportans ki i annan, ki ou annan en ethics dan ou landrwa travay, lafason ki ou enplimant li e lafason ki ou resevwar, ki ou deservi ou kliyan, pou fer ki dan en moman kot nou dir poudir dimoun pe eksperyans serten problenm, serten problenm finansyel oubyen problenm kot nou dan bann mezir ekonomik oster, nou asire ki nou improve efikasite nou bann servis pou ki nou kapab delivre menm servis a la menm oter, me for less. Otherwise nou pou vwar nou ankor enn fwa pe bezwen spend more pou improve service efficiency, which should’t be the case, dan en letan kot nou bezwen dir poudir nou bezwen ekoute, fer bann cost reduction measures dan bann diferan departman.\nSo pou mwan Mr Speaker, napa okenn dout, mon pou aport tou mon soutyen sa Mosyon e mon krwar poudir in vin a en moman tre apropriye pandan letan ki nou pei i ladan. Mersi bokou.\nMr Speaker, Manm koleg Onorab bonn apre midi. Mr Speaker, mon pou kit mon lentervansyon lo sa size kourt e mon pou santre lo nesesite e lenportans Kod Etik dan landrwa travay. Mr Speaker, dan sa lemonn ki pe devlope e evolye sitan vit, bokou dimoun in komans oubliye ki i egziste, serten lareg debaz dan tou travay, ki permet en travayer deservi son fonksyon dan en fason zis, korek e profesyonnel. Petet pa tou dimoun ou lorganizasyon, ou Minister ki krwar dan lenportans en Kod Etik dan landrwa travay. E sa i en pwen ki toultan i annan bokou deba lo la. Me par kont, serten etik de baz dan landrwa travay i merit ganny etablir pou permet bon fonksyonnman en Minister ou lorganizasyon vizavi rol anplwaye ek anplwayer.\nMr Speaker, kestyon ki leve prezan se lekel ki deside kwa ki etik oubyen non e kisisa etik dan landrwa travay. I kapab ganny dir ki Kod Etik i ed en dimoun pou deside kwa ki moralman byen ou kwa ki moralman mal. Dan sa lemonn avek konpetisyon feros e avek lezot presyon toulezour, kot dimoun i oule pas devan kanmarad, laplipar letan, politik i perdi son rol e son lenportans. E en keksoz ki tou travayer nou bezwen konsyan, se ki i annan serten keksoz ki senpleman pa korek e pa akseptab profesyonnelman. E pe enport lo ki kantite ou anvi konplet oubyen fer en louvraz, me pou al andeor bann kod ki’n ganny etablir, pou fer sa i senpleman pa akseptab. Alors Mr Speaker, sa i anmenn mwan lo sa size kisisa bon Kot Etik dan travay. Pou komanse, annou sey konpran ki benefis etik dan nou landrwa travay i anmennen. En landrwa travay ki annan en bon Code of Conduct e en bon etik i touzour fonksyonn pli byen. E sa i anmenn en tre bon kalite zimaz lo sa landrwa travay ou lorganizasyon. E ler Kod Etik in byen ganny etablir, i osi permet serten sa ki nou apel self regulations lo lapar anplwaye e se sa Kod Etik ki gid anplwaye dan son desizyon ki i fer e servis ki i donnen. Se sa bann kalite koumsa Mr Speaker, ki mentenir e ranforsi tre bon profesyonnalizm dan landrwa travay. Sa an retour, i asir bon kalite prodwi ou servis par sa lorganizasyon. Sa i tre enportan parske alafen di zour, nanryen pa ganny konpromi akoz ti napa en bon Kod Etik dan sa landrwa travay. Mr Speaker, se sa vre rol Kod Etik dan landrwa travay. En rol tre esansyel pou asir fonksyon optimanm sa lorganizasyon ou landrwa travay.\nMr Speaker, i osi annan etik profesyonnel ki deal avek serten polisi spesifik ki’n ganny etablir par sa lorganizasyon konsernen e ki osi ganny akonpannyen par serten Code of Conduct spesifik. E ou vwar i annan de fwa ki menm sa bann kalite etik i ganny vyole, par egzanp ler ou pran kredi pou travay ki’n ganny fer par enn ou koleg, oubyen ler ou pa sanz apropriye, parey dressing code sa lorganizasyon i demande. Mr Speaker, kwa ki konpri dan en Kod Etik i en size tre sibsektiv e en lorganizasyon pou diferan avek en lot letan in ariv ler pou deside kwa ki etik ou pa etik pou sa lorganizasyon spesifik. Me senpleman, i annan serten Kod Etik de baz dan landrwa travay ki merit ganny aplike e sivre pou asir maximum prodiktivite sa lorganizasyon, san al dan aksyon imoral, ilegal pou en profesyonnel, ki swa par management, ou anplwaye. E si sa bann kod i ganny ranforsi e sivre korekteman par sak dimoun ki form parti sa lorganizayon, se la kot sa common goal ki ganny met an plas i ganny achieve.\nMr Speaker, se dan sa loptik ki mon pou siport sa Mosyon pou demann nou Gouvernman e lezot lorganizasyon pou revizit zot bann Kod Etik e met li azour avek nou sitiasyon aktyel. E mon osi siport sa demann pou ki sa bann Kod Etik i ganny ranforsi e ki sakenn de nou, nou pran nou responsabilite profesyonnel e etik e ki nou marye li ansanm pou benefis nou Minister ou lorganizasyon, me pli partikilyerman pou benefis sa pep Seselwa. Mon konnen ki laplipar Kod Etik de baz i la e in fini ganny etablir, me i bezwen sa zefor spesyal, kolektiv e personnel pou sakenn zwe son bout pou benefis nou zoli pei e bon zimaz nou bann Minister e lorganizasyon lo nivo nasyonal, rezyonnal e enternasyonal. Mon osi tre kontan e tre fyer pou dir ki i annan en bon nonm travayer ki swiv tre byen zot Kod Etik e sa ki anmenn sikse e satisfaksyon dan zot profesyon e fer zot ganny apresye par lepep. Mon felisit zot e remersi zot pou bon legzanp. Keep it up. Se sa the way forward. Pep Seselwa, ser travayer, la i sa moman. Annou fer li pou benefis nou pei Sesel. Mr Speaker, avek sa de pti mo, mon aport mon sipor total pou sa Mosyon. Mersi.\nMr Speaker, Manm Onorab, bonn apre midi. Mr Speaker, a propo Mosyon prezante par Onorab Jacqueline, mon pou aport mon sipor total, prenan kont lenportans lenplimantasyon en tel topik. Pou konpran kimannyer pou konport, oubyen azir dan serten sitiasyon i rezon prensipal pou annan an plas en Kod Etik ki pou konn diferans ant sa ki byen ek sa ki mal, bon ou move, ou sa ki zis ou pa zis. En bon Kod Etik i permet en endividi konport li a en nouvo standar apropriye, pe enport kwa sitiasyon ki i pe fer fas avek. An gro mo Mr Speaker, Kod Etik i sa gid ki promouvwar lekspektasyon bann endividi pou obeir lalwa, evit konfli lentere dan travay, prezerv lenformasyon konfidansyel, evit labi resours, pa angaz zot dan sitiasyon vol, eksetera. Pou met bokou lanfaz lo Kod Etik, i vreman enportan pou ede zwenn lekspektasyon kominote e an rezilta, reisir lobzektif Gouvernman.\nMr Speaker, sak fwa keksoz i al mal dan lorganizasyon partikilye, dimoun i souvann fwa demande kimannyer sa in kapab arive? Fransman, i pa difisil pou eksplike akoz souvann fwa keksoz i al mal dan sekter Gouvernman ouswa sekter prive. Pou etre onnet avek nou lekor, isi Sesel nou’n eksperyans serten sirkonstans kot keksoz in al mal dan bann Minister, parastatal, ensi ki sekter prive. E tou sa Mr Speaker i soulinny lenportans pou annan an plas en Kod Etik e la, mon pa pe dir annan li, dokimante e file, parey Onorab Jacqueline pe demande, lenplimantasyon i vreman, vreman enportan.\nMr Speaker, lo sa pwen mon oule fer resorti ki lenplimantasyon i devret vin an fors avek serten lalwa ki a ganny presede par en kod kondwit. I napa en sans a mon avi pou annan en Kod Etik an plas ki kan kek endividi ouswa departman in fer keksoz mal, napa okenn swivi. Sa i abes konfyans ki manm piblik an zeneral in mete dan sistenm ki pe promouvwar e ranforsi Kod Etik. En Kod Etik ki pe ganny pratike i enportan pou plizyer rezon. Pou zistifye koman en legzanp Mr Speaker, i annan dan lavi toulezour sa ki nou apel tantasyon. Pou fer larzan e plis larzan i en tantasyon kontinnyel pou bokou dimoun. Avan tou, dimoun i bezwen viv, sonny zot fanmiy e parfwa anbisye pou ganny serten byen materyel diran zot lavi. Me le problenm se ki souvann fwa, i ase difisil pou realiz sa bann lanbisyon, partikilyerman pou le rezon kot dimoun napa sa pasyans espere pou resevwar li dan en fason prop ki fer i tre domaz ki parfwa dimoun i ganny tante e komet bann move pratik. Se pou sa rezon akoz i bezwen annan plas en Kod Etik ki pe ganny pratike e revize a bann moman apropriye. Sa a fer ki sa Kod a deservi koman en gid pou ki bann endividi a devlop en fason panse ki onnet, en lapros pozitiv anver zot travay e respe pou resours ki a zot dispozisyon. Dan son lansanm Mr Speaker, en bon Kod Etik i responsabilite tou endividi me i vreman enportan ki sa ki lo some en lorganizasyon, setadir son dirizan, enkli bann dan management, zot diriz par legzanp e konport zot dan en fason kot filozofi i fer zot lorganizasyon i ganny enkilke dan leres anplwaye. En bon Kod Etik i merit artikil byen lenkonsekans kot i annan move pratik e sa i devret enkli osi diriz en Minister, ouswa leres o zofisye dan Gouvernman. Etan donnen ki Kod Etik i osi relye avek anpes koripsyon, mon pou alors aport mon sipor pou en tel Mosyon ki a ede anmenn nou Sesel pli devan. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Manm Onorab, bonn apre midi. Parey Onorab Jacqueline in enformen pli boner, sete an Zen 2009 ki sa dokiman lo Kod Kondwit ek Etik ti ganny re-pibliye e in enkorpor bann mezir entrodwir dan Public Office Ethics Act 2008. Gouvernman ti vwar li neseser pou formil e promouvwar en nouvo kod konportman moral ki pou ranforsi san diskriminasyon avek sanksyon pou sa ki pa swiv bann gid dan sa dokiman. Gouvernman in toultan demann travayer dan servis piblik pou donn zot pli bon servis e pou annan plis responsabilite dan lafason ki zot pran ka avek bezwen nou pep. Travayer dan Gouvernman e koman serviter lepep, i demann bann kalite ek lafors ekstra. I enportan alors pou nou profesyonnel dan nou konportman, montre swen dan egzekisyon nou travay e pou konport nou lekor dan en fason ki apropriye.\nMenm si sa dokiman i pa tro gro, i konpri par kont lenformasyon vreman enportan pou asir en lafors travayer dan servis piblik ki pli efikas, pli profesyonnel, ki travay avek lentegrite, enparsyalite e la transparans e devret a dispozisyon tou travayer e zofisye dan servis piblik. Public Officers Ethics Commission oubyen Komisyon Kod Etik pou servis piblik i konpri en tim selman 4 travayer ki pe travay dir pou asire ki lobzektif sa Komisyon i ganny zwenn e ganny seryezman pratike a tou nivo. Serten bann lobektif prensipal sa Komisyon se pou mentenir e ogmant valer ki enspir konfyans e konfidans dan lentegrite bann zofisye piblik, pou met an plas bann standar bonn kondwit ki ganny respekte par bann zofisye piblik. Pou donn gidans zeneral bann zofisye piblik dan zot responsabilite e servis toulezour ki zot ofer zot kliyan e manm piblik an zeneral. Pou ogmant performans bann zofisye piblik e pou reflekte en bon limaz de la par bann zofisye piblik.\nBaze lo en pti resers ki mon’n fer resaman, mon’n aprann ki sa Komisyon pe zwenn avek diferan lorganizasyon piblik e pe fer prezantasyon preski tou le semenn, baze lo bann demann ki zot pe kontinnyelman resevwar. I enportan pou note ki sa Komisyon in a plizyer repriz dan lepase, fer bann menm prezantasyon, anlinny avek zot bann lobzektif prensipal ki mon’n mansyonnen pli boner, e anlinny avek misyon sa Komisyon pou travay avek lefikasite anver servis ki ganny ofer a manm piblik e ki manm piblik, lepep Seselwa i apresye sa respe ek sa konfyans ki zot merite. Sa Komisyon pe travay osi avek lezot partener, tel ki Minister Ledikasyon, avek le bi pou sansibiliz nou bann zenn, par egzanp lo lenportans konpran Kod Kondwit e etik, pou ki demen ler zot antre dan lemonn travay, zot ava pli konsyan e pli byen pare pou prezerv, promot e mentenir bann valer kle e enportan, tel ki profesyonnalizm, lentegrite, enparsyalite, la transparans. Enn de legzanp profesyonnalizm, savedir pe demontre en o nivo konpetans, bon pratik dan zot diferan responsabilite, reponn a lapel manm piblik pli efikasman, demontre la kourtwazi, senpati kan i neseser e kontinnyelman demontre bann bon kalite e meyer servis nou piblik. Lentegrite, enn de legzanp ankor, se zofisye piblik ki devret mentenir sa konfyans e respe ki ekspekte de zot. Zot pa devret konpromiz zot lekor dan okenn lavans pou zot byen personnel, ki zot pa donn lenformasyon ki fo oubyen ki pa korek, an prenan kont osi ki serten lenformasyon ki zot donnen i devret reste konfidansyel. Enparsyalite:- zofisye piblik i ekspekte pou lwayal anver nou Gouvernman. Zot devret montre zot komitman anver bann polisi e progranm avek dedikasyon ek komitman e pou reste enparsyal par demontre respe e lazistis pou nenport ki manm piblik ki zot deservi e non pa pou montre zot sipor pou okenn benefis personnel, pou okenn manm lafanmiy, gender, ras ou relizyon.\nLo kote la transparans, zofisye piblik i devret konsyan konsekans zot desizyon ou aksyon. Zofisye piblik i devret fer sir ki valer la transparans dan Gouvernman i ganny mentenir, an respektan zot devwar pou travay avek konfidansyalite.\nSa Komisyon pe osi travay lo bann diferan progranm avek sipor lezot partener lokal pou sansibiliz sirtou bann travayer dan sekter piblik lo lenportans swiv byen bann gid Kod Kondwit e etik. En aktivite ki Komisyon Kod Kondwit e Etik in organize pou de trwa lannen se aktivite pour mark International Anti Corruption Day ki ganny selebre le 9 Desanm. Sa zour i enn ki ganny dedye pou lalit kont koripsyon atraver lemonn. Aktivite ki sa Komisyon i fer i ganny organize avek le bi pou enspir konfidans nou piblik e lenportans pou mentenir sa o nivo servis pli efikas a tou moman. Tou le an, a lokazyon sa lazournen, sa Komisyon i distribye anviron 1000 kopi sa dokiman Kod Kondwit e Etik avek tou lorganizasyon dan Gouvernman e sekter piblik.\nAnlinny avek Mosyon prezante par Onorab Jacqueline, i enportan pou fer resorti ki i annan serten departman dan Gouvernman e servis piblik ki’n deza pe kontinnyen edik e enform zot bann zofisye lo lenportans byen pratik bann gid Kod Kondwit e etik ki pou benefis premyerman, sa zofisye piblik limenm, son lorganizasyon ou departman e pli enportan ankor pou benefis sa manm piblik ki nou deservi. La mon pou felisit bann zofisye piblik ki’n pran letan pou lir sa dokiman e pe byen pratik sa bann Kod Kondwit e etik. Pou lezot zofisye ki pankor ganny sa sans ou senpleman pa pe realiz lenportans sa dokiman, la mon pou ankouraz zot pou apros zot zofisye resours imen ou ladministrasyon dan zot landrwa travay, ou zot osi kapab kontakte Biro Komisyon Kod Kondwit e Etik ki baze kot Labank Santral pou en kopi sa dokiman. Kod Kondwit e Etik i ede alors pou fer desizyon pli fasil e a tou nivo dan en lorganizasyon e i pou ede pou redwir lensertitid, dout e an konsideran, perspektiv bann endividi dan standar etik.\nEn lapel fer par Prezidan Michel dan forward sa dernyen hand book pou zofisye piblik Kod Kondwit e Etik, se ki sa dokiman pa zis la pou anpes koripsyon, konfli lentere ek labi lotorite dan lamenazman bann zafer piblik, me i pou osi protez lamazorite zofisye piblik ki pe travay avek lonnekte. Ki pe travay avek konsyans pou zot frer ek ser ki bezwen sa bon servis. Me osi pou bann zofisye piblik ki pe travay tre dir isi Sesel. Sa bann kategori travayer i devret ganny rekonnet e byen rekonpanse pou zot devosyon e lonnekte e pou respekte bann etik travay. Prezidan Michel ti osi lans en lapel avek tou zofizye piblik pou familyariz zot byen avek sa bann gid dan sa dokiman e ki bann zofisye ekzekitiv i devret fer sir ki sa kadreman i devret ganny mentenir dan zot lorganizasyon an antye e ki par lao tou, ki zot osi lead by example, savedir donn bann bon legzanp dan travay.\nMon pou konklir mon lentervansyon par demann bann Minister e Departman Gouvernman pou donn en koudmen sa Komisyon, anlinny avek lapel par Prezidan Michel, ki mon’n fek fer resorti, par kontinnyelman zwenn avek bann zofisye piblik dan zot Minister ou Departman, pou diskit e met sa bann valer prensipal, sa Kod Kondwit e Etik an bonn aplikasyon e ki bann pwennvi, sizesyon ki nou bann Manm Lasanble in met devan ozordi Mr Speaker, i a ganny pran an konsiderasyon pou ki Sesel i ava annan li bann zofisye piblik ki pa zis travay dir, me osi ofer servis ki pli profesyonnel, pli transparans e enparsyal e ki konfyans e konfidans nou bann manm piblik, lepep Seselwa ki nou deservi i ava ganny pli byen apresye e aksepte.\nMon pou alor anmenn mon sipor pou sa Mosyon, e ki Kod Kondwit e Etik i ganny ranforsi dan tou Minister e zot Departman. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, sa Mosyon in vin dan en moman, dan en tre bon moman e mon pou donn mon sipor sa Mosyon. Kod Etik i zeneralman anmenn en lobligasyon me i plis ki sa. Kod Etik i ede kaptir sa vizyon lekselans ki sak endividi ou sosyete i devret pe travay dir pou gannyen. Nou Prezidan i osi krwar dan sa vizyon kan i ti lans reform dan sekter piblik. Vizyon Gouvernman pou servis piblik se ki sak travayer i posed en degre profesyonnalizm, entegrite e abilite pou asiste leadership nou pei pou etablir en set standar ki ede pou pli byen zer nou resours imen e materyel. Pou ki nou kapab ganny en Gouvernman ki efektiv avek en o nivo service delivery e valer pour servis.\nAkoz ki nou bezwen en Kod Kondwit pou Etik? Sa Kod Etik i vin parey en gid pou sak travayer dan sekter piblik e i otomatikman vin koman en referans, i sa framework ki zot profesyon i ganny fonde lo la. Kod Etik i ganny souvan servi par bann profesyonnel pou refer lo kwa ki fer zot en profesyonnel. I souvan en dokiman fonde pou zot profesyon. Kod Etik i osi vin sa framework pou zot desarz zot responsabilite. I kapab klerman antikil bann konportman ki pa akseptab e osi donn en vizyon ki sak zofisye Gouvernman e swivan. Kod Etik i kapab annan lenpakt remarkab lo konportman bann travayer malonnet dan en lorganizasyon. Kan tou dimoun i konn standar etik en lorganizasyon, tre probab zot pou rekonnet keksoz mal e pou fer tou pou amelyor ou aret move konportman ki etikman akseptab.\nMr Speaker, bann bon Kod Etik i kapab fer public servant fer aksyon ki pou donn en rezilta pozitiv, savedir nou fer keksoz ki byen pou en bon rezon. Konportman etikal i devret vin en labitid pou sak travayer, pou teste zot aksyon kont bann standar ki aksepte. Menm si en Kod Kondwit ek Etik i kapab anmenn tou sa benefis, me son rezilta pou depan lo latitid sak endividi. I malere ki isi Sesel, souvann fwa, serten travayer dan sekter piblik ou prive i bliye ki zot pe travay pou byennet nou nasyon. Nou dan en moman kot bokou dimoun pe rod valer pou servis e sa Mosyon pe demande ki Gouvernman i ranforsi lenplimantasyon polisi Kod Etik dan tou landrwa travay. In ariv sa moman kot nou bezwen revwar nou fason travay pou fasilit nou kominote e pei. Wi, nou kapab revwar polisi me i toultan depann lo latitid sak endividi. I annan bokou dimoun ki pe travay dan sekter piblik ou prive, ki pe zis travay pou zot lapey lafen di mwan, san pran kont zot lobligasyon pou donn en tre bon servis.\nWi Mr Speaker, in ariv le moman pou nou redres sa sitiasyon kot travayer servis piblik i bezwen pran zot responsabilite pou deservi sa pep avek efikasite e respe, san okenn kondisyon atase avek. Wi, bokou i bezwen ganny fer pou ki nou atenn sa vizyon ki mon’n mansyonnen pli boner. Fristrasyon piblik, kot zot case i tro trennen i malerezman ankor en fe. Latitid lesefer e labi lo resours Gouvernman i en lot konsern ki Kod Etik i devret vwar. Sa bann kalite konportman i anpes prodiktivite e alafen se nou koman en pep ki santi son lefe. En fason pou nou evit sa i depan antyerman lo leadership nou bann siperyer pou ki zot travayer i vwar zot koman bann bon role model. Nou bezwen en leadership ki for e rezilyan pou ki travayer i enplimant e met an pratik sa Kod Kondwit politik.\nLedikasyon e sansibilizasyon i osi neseser akoz i malere ki i annan bokou travayer ki pa konnen ki sa dokiman i egziste e zot pa ni menm familye avek son konteni. I devwar sak lorganizasyon pou met lanfaz lo sa dokiman e edik zot travayer pou ki zot kapab met li an pratik. Annou valoriz sa Code of Ethic e donn li son lenportans ki i merite.\nPou konklir Mr Speaker, mon oule salye e remersi sa bann travayer dan sekter piblik ou prive ki pe travay dir e demontre sa bon devosyon par donn en tre o nivo servis pou nou pep e mon dir avek zot, kontinnyen donn sa bon legzanp. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Mosyon ki devan nou pe demann Gouvernman pou ranforsi lenplimantasyon polisi Kod Etik dan landrwa travay pou promouvwar travay dir e asir pli bon service delivery. Ler mon’n ganny Order Paper e mon’n get sa Mosyon, mon’n fer li mon devwar pou mwan koz avek dimoun. Pou mwan koz avek travayer. Pou mwan koz avek bann Seselwa ki ganny servis lasante, ki ganny diferan servis ki Gouvernman i ofer son pep. Alors, ozordi mon pou prezant mon lentervansyon lo 3 nivo. Enn, mon pou koz pou mwan menm akoz mon krwar ki Kod Etik i enportan. De, mon pou donn en pti git reaksyon bann manm piblik lo service delivery dan Sesel e trwa, mon pou donn en pti git reaksyon serten travayer lo size Kod Etik dan travay.\nPersonnelman Mr Speaker, mon konnen poudir i ekstrememan enportan ki i annan Kod Etik e Kod Kondwit dan nenport ki landrwa travay. Ki se swa i dan Gouvernman, oubyen i dan sekter prive. Mon egalman rekonnet ki menm dan lakour, en lakour ki fonksyonnen, i en landrwa kot i annan serten kod etik, kot i annan serten kod kondwit. I enportan Mr Speaker, pou nou annan bann Kod Etik ki fer sans e ki son sel bi se pou fer marse sa landrwa travay, oubyen fer avanse sa bann diferan landrwa oubyen lorganizasyon travay, ki se swa Gouvernmantal oubyen sekter prive. Kod Etik i egalman neseser pou devlopman profesyonnalizm dan landrwa travay. Set atraver profesyonnalizm ki landrwa travay i vin enn ki efektiv e ki service delivery i vin enn ki a la oter e ki ganny fer on time. Tou landrwa travay i bezwen fer sir ki son bann anplwaye i travay dan benefis sa lorganizasyon e sa lorganizasyon i bezwen fer sir ki travayer i ganny benefis atraver son travay ki i fer, atraver son profesyonnalizm, atraver son nivo delivery ki i demontre dan son landrwa travay toulezour. So, pou mwan, i enportan ki wi, nou bezwen ranforsi Kod Etik e nou bezwen fer sir ki travayer i konpran ki savedir en Kod Etik e akoz i bezwen swiv sa Kod Etik dan son landrwa travay.\nMon’n note, an ekoutan plizyer entervenan avan mwan, sirtou dernyen entervenan, zis avan mwan, kot in refer sorti en pwen fondamantal. Sa sete Onorab Dugasse, kot in refer sorti en pwen fondamantal e in demann en kestyon, oubyen in poz en konsern ler in dir ki “Eski travayer i menm konnen parfwa ki en Kod Etik i egziste dan son landrwa travay?” Mr Speaker, ou pa kapab ganny quality service delivery si en travayer pa konnen ki i annan Kod Etik ki i bezwen swiv. Alors, mon’n fer li mon devwar pou mwan koz, parey mon’n dir zot, avek manm piblik. E mon a dir zot de trwa pwen ki manm piblik in dir mwan.\nManm piblik i dir ek mwan koumsa poudir servis dan plizyer departman Gouvernman i pa a la oter. Kalite servis in tonbe. Mr Speaker, ler zot dir mwan kalite servis in tonbe, i fer mwan realize poudir once upon a time, pou sa bann dimoun, nivo servis ti a la oter. I ti lo en serten nivo. E ozordi zot pe realize poudir sa nivo pe degrade. Zot in fer resorti avek mwan ki dan bokou ka, travayer servis sivil pa travay avek lanmour. Zot pa montre konpasyon e zot demontre ki zot pa motive. I annan menm manm piblik ki’n dir avek mwan ki parfwa, zot realize ki bann travayer servis piblik i mank sa kapasite pou zot delivre efektivman, pou zot delivre on time. E i paret ki zot pa’n ganny empowered oubyen zot pa’n ganny train pou zot deliver. En manm piblik ti refer sorti egalman avek mwan ki i paret ki ler en travayer pa delivre, ler en travayer pa swiv Kod Etik, sa bann travayer pa ganny sanksyonnen accordingly. Baze lo sa bann keksoz ki manm piblik, Mr Speaker mon pe refer sorti pirman ki i pa neseserman mon lopinyon sa, i sa ki manm piblik in dir mwan e baze lo sa bann keksoz ki manm piblik in dir mwan, then mon ti deside pou mwan koz avek serten travayer dan diferan lorganizasyon Gouvernmantal. Ler mon’n koz avek sa bann travayer, lala sa ki sa bann travayer in dir mwan e sa in ed mwan konpran parsyelman Mr Speaker, akoz ki manm piblik i santi ki nivo service delivery in vreman tonbe dan nou pti pei Sesel. Bann travayer ki mon’n koz avek i dir mwan sa bann keksoz swivan:-\nKondisyon travay en anplwaye i bezwen kler e akseptab to both parties. Anplwayer e anplwaye. E lala kot sa pwen ki Onorab Dugasse in fer sorti i antre e i annan son lenportans. Letan mon pe vin diskit mon kondisyon travay, ou egalman bezwen fer mwan konnen poudir lala ou travay, me i egalman annan en Kod Etik ki ou bezwen swiv e lala lafason ki mon ekspekte ou pe behave dan ou landrwa travay. Lot keksoz ki travayer i dir ek mwan se ki drwa travayer i bezwen ganny respekte e travayer i bezwen ganny renimere oubyen peye accordingly. Travayer i bezwen respekte anplwayer e anplwayer i bezwen respekte travayer. Lot pwen ki zot in fer sorti se diskriminasyon dan travay i bezwen ganny eliminen. I annan sa persepsyon ki i ankor annan diskriminasyon dan travay. Travayer dan plizyer lorganizasyon i santi ki zot ganny discriminated against. E si sa persepsyon i ankor egziste, si i ankor annan sa santiman dan travay, nou bezwen travay pou elimin diskriminasyon oubyen elimin sa santiman. Zot dir mwan i napa drwa annan diskriminasyon dan travay.\nLot pwen ki zot in fer sorti, se tou landrwa travay i bezwen annan en vizyon kler lo devlopman profesyonnel zot bann travayer. Bokou travayer i santi ki zot reste dan menm pozisyon pou en kantite letan e sa pa motiv zot. E letan zot pa motive, zot pa delivre. Zot pa swiv bann norm ki egziste dan sa landrwa travay. Zot demotive. Dan tou landrwa travay i bezwen annan en polisi kler lo lavansman travayer, lo devlopman profesyonnel sa bann anplwaye. Le sel promosyon, zot dir mwan Mr Speaker, dan landrwa travay i devret enn ki kler e ki kapab ganny zere par nenport ki landrwa travay. Travayer ki travay dir i bezwen ganny loportinite pou avanse dan lavi. Promosyon, parey serten Manm avan mwan in dir, promosyon i bezwen baze lo bann kriter ki rasyonnel, lo bann kriter ki lozik, lo bann kriter ki obzektiv, lo bann kriter ki akseptab par bann travayer zot menm e i devret egalman baze lo merit, en travayer ti dir mwan. En travayer i devret ganny motive par son lanvironnman travay e par vizyon son lorganizasyon. Onorab Pillay in egalman fer sorti sa pwen taler, kot lanvironnman travay en travayer i devret enn ki conducive pou sa travay ki sa travayer pe fer. Ki ede pous li devan. Ki motiv li pou li travay. Zot dir poudir i devret egalman annan en sistenm konpansasyon ki zis, ki ekitab, ki relevan avek kou lavi ozordi. Anplwayer, zot dir pa devret abiz son anplwaye e i devret annan respe mityel ant anplwayer e anplwaye.\nPolitik dan travay kot i ankor egziste i devret disparet e travayer Seselwa i devret ganny rekonnet pou zot byenfe, pou zot kapasite, pou zot kapabilite. Lorganizasyon travay i devret enn ki pa statik, me plito dinamik e ki fer sanzman ler sirkonstans i demann sanzman. Ler en travayer pa respekte son Kod Etik dan son landrwa travay, i bezwen ganny konfronte e i bezwen ganny deal avek accordingly. An dot mo, bann travayer i refer sorti ki i devret annan bann kriter, bann keksoz kler, bann polisi kler an relasyon avek ki arive ler en travayer pa desarz son responsabilite parey i devret desarze e pa swiv son Kod Etik parey i devret swiv dapre son Kod Etik dan son landrwa travay.\nEnn bann pwen enportan ki plis ki en travayer in refer sorti, zot in dir mwan poudir dan landrwa travay i devret annan sa mekanizm pou en anplwaye negosye avek son anplwayer a en moman kot i devret annan en negosiasyon. Mr Speaker, en anplwayer i devret kapab negosye e diskit son sitiasyon travay avek son anplwaye a nenport ki moman ki i santi i annan sa nesesite pou li fer li. Si i santi ki i annan en grievance, i devret annan sa posibilite pou li diskite.\nMr Speaker, letan mon get sa 2 diferan pwennvi, enn sorti kot bann dimoun dan semen ki resevwar servis, enn sorti kot bann dimoun ki donn sa servis zot menm, i fer mwan realiz en keksoz. Premyerman, eski tou travayer dan tou landrwa travay dan Sesel i ganny sansibilize an relasyon avek zot Kod Etik? Premye kestyon, savedir eski travayer i konnen ki en Kod Etik i egziste e eski zot konnen poudir zot devret fer zot travay dapre serten Kod Etik e dapre serten Kod Kondwit? Eski travayer i ganny train pou li deliver, 1 an relasyon avek son travay limenm ki i annan pou fer e dezyenmman, deliver an relasyon avek lafason ki i devret pe deliver son travay ki i ape fer? Les mwan donn 2 legzanp:-\nKoman en ansennyan ou ganny train lo 2 nivo. Enn, ou ganny train dan ou size ki ou pe al ansennyen, si ou pe al ansenny matematik, ou ganny train, ou fer bann training de baz dan matematik, ou swiv serten nivo an relasyon avek matematik limenm, and then ou ganny train koman en teacher. Ou ganny train pou ou deliver sa ki ou, ou konnen dan en fason ki manrmay i kapab anmas li o maksimonm. Ler ou annan en Kod Kondwit dan travay, travayer i bezwen ganny sansibilize e parfwa ganny train lo lafason ki zot bezwen reazir, zot bezwen delivre an relasyon avek sa Kod Etik. Eski sa i egziste dan landrwa travay? Ler par egzanp mon’n pran teacher koman en legzanp, mon pou pran en lot legzanp prezan.\nLetan en zofisye lapolis i pa respekte par egzanp en Manm Parlman, eski sa zofisye lapolis i pa’n ganny train, i pa’n ganny dir poudir i form parti son Etik pou li respekte en Manm Parlman, letan i zwenn en Manm Parlman? Eski i pa’n ganny train, eski i pa’n ganny sansibilize, eski i pa’n ganny educated pou li fer sa? Now, si in ganny educated e i pa fer li, eski i en kestyon mind set? E si i en kestyon mind set, ki bann landrwa travay pe fer pour zot kapab kas sa kalite mind set ki egziste parmi bann tel travayer ki anpes zot, ki vin en impediment, ki anpes zot kapab konpran, kapab swiv e kapab delivre dapre zot Kod Kondwit e dapre zot Kod Etik? Sa i bann kestyon ki nou bezwen demann nou lekor. Gouvernman i bezwen kapab idantifye kote sa problenm i ete. Set atraver idantifikasyon kote sa problenm i ete ki nou pou kapab deal avek sa issue dan en fason efektiv e dan en fason for. Dan en fason lon term e dan en fason ki pou anmenn benefis pou nou pei.\nSo, dapre sa pti resers ki mon’n fer, dapre sa ki mwan mon pe konpran, mon krwar i annan serten rekomandasyon ki sa Lasanble i devret kapab pe fer avek Gouvernman. Enn sa bann rekomandasyon se kekfwa, komisyonn en letid dan bann landrwa travay pou nou vwar what is the problem. Akoz nou konnen ki i annan en problenm, me nou pa konnen ki sours sa problenm. Nou pa konnen si i vin dapre sa ki Onorab Dugasse in dir, napa sansibilizasyon dan landrwa travay, oubyen nou pa konnen si i vin en kestyon i annan sansibilizasyon, me i en kestyon mind set. I en kestyon si mwan mon krwar dan en serten prensip, then mon pa pour respekte en lot dimoun ki krwar dan en lot prensip. Mon krwar sa i en problenm ki’n vin kronik e nou bezwen, nou bezwen kapab elimin li dan nou sosyete Sesel, si nou vreman anvi ki Mosyon Onorab Jacqueline i enn ki aport fri e i enn ki vin en eye opener si ou le, ki i motre dimoun poudir nou annan en problenm e nou bezwen deal avek. Si atraver sa letid ki a ganny fer, si i en kestyon mind set, nou a deal avek effectively, si i en kestyon napa sansibilizasyon, napa ledikasyon, travayer pa okouran menm kisisa en Kod Etik, then sa i vin en pti pe pli fasil. I vin fasil akoz nou kapab met bann policy ki dir avek tou landrwa travay, letan ou pe anploy en travayer, enn bann keksoz ki ou bezwen fer se sansibiliz li lo Kod Etik, train li e montre li kimannyer i devret pe aplik son lekor an relasyon avek sa Kod Etik dan landrwa travay.\nMon krwar poudir i en size enportan, mon krwar poudir nou pa kapab esper plis letan e mon krwar poudir Gouvernman i bezwen reazir e reazir vitman. An sa ki konsern sekter prive, mon konnen poudir sekter prive zot annan bann mekanizm solid, bann mekanizm for ki zot servi pou zot deal avek bann travayer dan sa sekter ki pa obzerv, ki pa respekte Etik travay, oubyen ki pa respekte Kod Kondwit dan zot landrwa travay. An sa ki konsern Gouvernman, mon krwar poudir i annan room for improvement. Mon pou egalman dir poudir i annan en kantite travayer, pangar bann dimoun ava mal konpran mwan, i annan en kantite travayer dan sekter piblik ki devoue, ki motive e ki donn piblik Seselwa tou sa ki zot kapab dan travay. Isi dan Lasanble Nasyonal, nou annan bann staff ki vreman motive e ki vreman devoue. Dan bokou landrwa travay Gouvernmantal dan Sesel i annan bann staff ki sharp, devoue, zot donn tou e nou remersi zot, me de lot kote, si i ankor annan bann ki annan sa problenm swa i pa’n ganny sansibilize, i ava ganny sansibilize, me si in ganny sansibilize e i annan en problenm mind set, mon krwar pou nou pei, pou Sesel i enportan ki nou tou nou travay konsansyezman pou pous Sesel as a country devan. Mon toultan dir, ler Sesel i avans devan, ler Sesel i bouze, tou Seselwa, regardless of lekel ou, regardless of lekel ou krwayans politik, regardless of kouler, regardless of background lekel ki ou siporte, lekel ki ou frekante, ou devret pe ganny en loportinite pou bouz avek ou pei. Me ou pei i senpleman kapab bouze letan tou travayer, ki se swa kote ou travay, ki se swa ou ete, ler ou pe travay pou ou fulfill ou potansyel e ou kapab fulfill ou potansyel letan ou travay koman en profesyonnel e letan ou obzerv bann rules ek bann regilasyon ki egziste dan ou landrwa travay. Mersi Mr Speaker.\nOnorab Wilby Lucas.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Mosyon table par Onorab Jacqueline i koensid avek en letap enportan dan direksyon nou pei kot nou’n fek temwanny en cabinet reshuffle tou resaman. Zisteman, enn son lobzektiv se pou revwar servis ki Gouvernman pe donn manm piblik. Sa i annan pou fer avek polisi ki aktyelman an plas, responsabilite pou bann ki pe enplimant polisi e lafason ki servis i ganny delivre anlinny avek polisi dan servis piblik. Mr Speaker, mon pou konsantre mon lentervansyon zisteman lo servis dan Gouvernman.\nLer nou ti pe debat lo sa proze-d-lwa, Public Officers Ethics Act an 2008, nou ti tenir kont ki i deza annan plizyer kod de kondwir dan servis piblik e sa proze-d-lwa ti pe sepleman ranforsi bann polisi bann kod de kondwit ki deza an plas. Departman Ladministrasyon Piblik, anba direksyon biro Vis Prezidan i mandate pou asire ki polisi ki diriz servis piblik i ganny aplike e i ganny pratike a tou nivo dan servis piblik. Mr Speaker, si ozordi Onorab Jacqueline in vwar li konsernen avek konportman serten fonksyonner dan servis piblik, egalman, nou osi isi dan nou Lasanble nou konsernen. Zisteman, ler nou pe vwar bann pti lanpir dan Gouvernman, kot zot krwar zot kapab fer sa ki zot anvi, san prenan kont ki dan servis piblik, nou pe bezwen fonksyonnen aparti en Kod Etik. Sa Mosyon pa pe demann Gouvernman pou kree okenn nouvo lalwa oubyen nouvo polisi, pou adres konportman travayer dan sersvis piblik. I senpleman pe demann Gouvernman pour ranforsi lenplimantasyon polisi Kod Etik dan landrwa travay pou promouvwar travay dir e asir en pli bon service delivery. Sa Mosyon pe demann nou, koman en serviter lepep ki pe ganny en saler sorti dan Bidze nasyonal pou pran kont sa bann pratik swivan. Ler nou pe travay pou sa Gouvernman, nenport ki parti politik ki nou afilye avek, ou pa kapab vin promouvwar azanda politik ou parti dan Gouvernman. Ou lobligasyon se pou promouvwar e enplimant progranm sa Gouvernman pou ki ou pe travay e ou pe ganny peye. Si ou santi ou napa sa kouraz pou fer sa, malerezman. I pa ou plas kot ou ete, ou bezwen sorti dan servis piblik akoz ou konportman pou bezwen ganny gete koman enkonpetan avek son laspe sabotaz. Menm si Konstitisyon, Mr Speaker i garanti nou sa drwa pou ganny en lanplwa e protez nou kont diskriminasyon, Konstitisyon i osi anmenmtan enpoz lo sakenn de nou, responsabilite pou protez nou travay e pou defann nou lanplwa ek nou anplwayer. Sa i en lobligasyon iniversel. Si nou fer verifikasyon dan Employment Act, nou pou vwar ki i annan sa provizyon ki pe demann tou anplwaye pou annan li en konportman ki responsab.\nMr Speaker, si nou deside pour pran lansennyman koman nou karyer, nou bezwen pe promouvwar e enplimant progranm Minister Ledikasyon. Nou pa kapab pe annan nou prop azanda par kote ki an konfli avek progranm Minister. Sa osi nou get li koman sabotaz akoz i annan mwayen ek forum pou adres konsern ek defayans ki nou kapab pe fer fas avek. Nou pa pou kapab kontinnyen vin dan lekol zis pou fer sa size ki nou ansennyen, apre nou disparet zis akoz nou pa kontan sa Gouvernman e sa Head Teacher pa fer li son konsern si sa ansennyan i la oubyen i pa la. Li osi i bezwen responsab ki sa ki pe arive. Si nou deside pou pran en karyer dan Minister Lasante, nou devosyon se pou enplimant progranm lasante sa Minister ek sa Gouvernman. Nou pa kapab tir nou fristrasyon personnel oubyen politik lo sa pasyan ki pe depann lo nou pou son swen ek son gerizon akoz nou langazman dan sa profesyon i defann nou fer otreman. Si nou santi nou’n fatige oubyen nepli kapab kontribye, nou plas i pa la pou fer sabotaz zis akoz nou pa kontan sa Minis oubyen sa Gouvernman ki o pourvwar.\nMr Speaker, koman fonksyonner piblik, parey mon koleg Onorab Charles in dir, PSO i egziz nou bann bon pratik dan nou landrwa travay, espesyalman ler nou pe adres manm piblik. Par kont, seksyon 93 dan PSO i dir e mon quote:- “An employee shall serve the public courteously and equitably and be manifistally beyond corruption in all his or her dealings. Any attempt to bribe, corrupt, threaten an employee shall immediately be reported by the employee to his or her Principal Secretary or Head of Department who shall forthwith inform the Commissioner of Police.” Unquote. Sa provizyon pe esansyelman demande ki tou manm piblik ki vin rod en servis dan biro Gouvernman i bezwen pe ganny trete san okenn preferans e sa manm piblik pa ganny drwa pou enfliyans sa zofisye pou okenn faver ki son ka i ganny preferans, malgre i annan lezot dimoun par devan li. Dan okenn ka kot faver, swa larzan oubyen dan en lot dimansyon pe ganny ofer, sa i en konportman koripsyon ki bezwen pe ganny raporte avek lapolis.\nMr Speaker, resers in etablir ki enn bann rezon ki’n kontribye pou degrade nou servis piblik sete politik dan travay. Menm si Konstitisyon in donn nou sa liberte koman en sitwayen, pou partisip dan bann aktivite politik, sepandan PSO i kosyonn nou lafason ki sa i bezwen ganny pratike. Seksyon 99 PSO i dir e mon quote:- “Employees as citizens of Seychelles are free to participate in political activities and may become office bearers of a political party. It is however essential that Government and the public should have confidence that political views of the employees do not influence performance of their duties. Therefore, the public interest demands the maintenance of political impartiality by employees in the discharge of their duties.” Unquote. Ki vedir, ler ou en anplwaye servis piblik, ou pa kapab melanz politik avek ou travay pou fer okenn ditor oubyen faver personn. Ou lobligasyon se pou mentenir konfidansyalite ki pase dan ou landrwa travay e sa pa kapab ganny konpromi. Ou langazman Mr Speaker, pa permet ou pou devwal lenformasyon ki ou’n gannyen atraver ou travay avek okenn zournal oubyen lezot manm piblik. Ler sa i arive, sa travayer i bezwen pe ganny konsidere koman enkonpetan. Malerezman ler en travayer i ganny disiplinen, nou souvann fwa melanz sa laspe lenkonpetans avek viktimizasyon.\nMr Speaker, dan nou lentervansyon lo sa size nou souvann fwa met lanfaz lo bann anplwaye ki pe okip bann pozisyon junior dan bann Minister ek Departman Gouvernman. Me sa i pa leka ditou. I annan bokou ka, parey bann entervener ki’n koz avan mwan, kot nou vwar serten dan bann pozisyon Manager, Direkter e pli o ankor ki kolabore pou sa bann move pratik. Se zot ki annan mwayen pou aplik viktimizasyon lo sa ki pli ba e sa ki pli feb. Annou pran legzanp Depar Volonter, kimannyer ti ganny fer dan serten Departman oubyen Minister. Kan sa loportinite ti arive, malerezman serten travayer ti ganny forse pou pran Depar Volonter, malgre pa ti sa lenstriksyon Gouvernman. Nou espere sa Minis ki responsab pou son Minister pa zanmen les sa ariv ankor. Mon repet sa ki Prezidan Michel ti dir ler i ti pe anons restriktirasyon dan son Gouvernman, se ki nou pa pou kapab kontinnyen annan bann pti lanpir dan Gouvernman ki met o defi bann bon pratik e refize pou aplik sa ki nou apel good governance. Sepandan, baze lo mon leksperyans e lobzervasyon personnel, mon senserman krwar Mr Speaker, ki i annan travayer dan servis piblik, enkli Minister Lasante ki pe travay dir e onnet e nou drwa zot bokou respe.\nMr Speaker, ler mon ti komans mon lentervansyon, mon ti fer mansyon ki sa Mosyon pa pe demann Gouvernman pou entrodwir nouvo lalwa, oubyen nouvo polisi. Tou keksoz ki annan pou fer avek polisi e Kod Etik i deza la dan laplipar lorganizasyon piblik. PSO i sa dokiman prensipal kot nou ganny direksyon lo fonksyonnman servis piblik, dan ki i annan en sapit ki dedye lo Code Conduct avek disiplin. Lapolis i annan son prop Code of Conduct ek disiplin ki nou vwar dan Police Force Act. Lafors Defans zot annan zot prop conduct e disiplin ki nou vwar dan Defence Forces Act. Ners, dokter, dantis ek bann fanm saz, zot osi zot annan zot prop Code of Conduct ek disiplin ki nou vwar dan Nurses and Midwives Act, Medical Practitioners and Dentist Act. Nou koman Manm Lasanble, nou osi nou annan nou prop Kod de Kondwit ek disiplin ki katriyenm Lasanble ti adopte. Finalman, parey mon’n dir an 2008, nou ti pas sa proze-d-lwa Public Officers Ethics Act ki esansyelman i remet lanfaz lo Kod Etik e konportman bann zofisye piblik ki mon pe demann loter Mosyon, koman enn son rekomandasyon, pou demann Departman Ladministrasyon Piblik, avek sa Komisyon ki pe administre sa proze-d-lwa pou sansibiliz manm piblik lo legzistans PSO ek Public Officers Ethict Act 2008, atraver bann progranm medya, pou fer zot pran konsyans ki serten pratik dan landrwa travay i defann e i pa akseptab.\nSa Mosyon Mr Speaker i annan son merit e mwan mon pou donn mon sipor. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon pa pou pran bokou letan lo sa Mosyon akoz mon krwar en kantite in ganny dir e mon santi ki i annan konsansis lo sa Mosyon, me i annan serten pwen ki kantmenm mon krwar i enportan nou refer lanfaz lo la.\nPremyerman mon pou pran sa pwen ki Onorab Dugasse in fer resorti, e sa pwen ki Leader Lopozisyon in fer resorti, akoz ler mon ti pe ekout deba, annefe, kestyon ki mwan menm mon ti pe demande se kote sa Kod Kondwit ki nou pe koz lo la i ete? Mr Speaker, isi dan sa Lasanble, mon krwar ki tou Manm Lasanble i konnen ki nou annan en Kod Kondwit e i annan en kopi Kod Kondwit e in ganny training lo sa Kod Kondwit. Tou travayer Lasanble Nasyonal i annan zot prop Kod Kondwit, zot annan en kopi e zot in fer training. Mon pe koz lo Lasanble akoz Lasanble i en lenstitisyon ki mon konnen e mon konnen tou dimoun i konnen e mon kapab dir fyermeman ki an gran parti bann travayer e bann Manm i respekte Kod Kondwit. I annan en sistenm an plas ki’n ganny etablir e nou’n aprann par leksperyans, pou fer sir ki i annan Kod Kondwit pou bann Manm baze lo leksperyans lepase e i annan Kod Kondwit pou travayer akoz zot travay dan en lenstitisyon ase spesyal, pou ki osi zot konnen ki zot pozisyon e kimannyer zot travay avek bann Manm Parlman. An rezilta sa, mon krwar ki si en Manm oubyen si en travayer i fer en keksoz ki an deor son Kod Kondwit, enn i konnen e dezyenm i ganny call to order par diferan mekanizm ki pe ganny etablir e ki pe kontinnyen ganny etablir. Mon krwar i en lenstans kot Legzekitiv i bezwen pran legzanp. Pran legzanp lo lezot lenstitisyon ki’n travay dir e ki’n aprann par leksperyans, i pa ti toultan koumsa. E ki ozordi i annan en functional system. Bokou dimoun Mr Speaker, mon pa pe felisit nou ki pa neseser me bokou dimoun isi ki vin kot nou Lasanble i fer en sel komanter. I en landrwa ki tre profesyonnel. Le moman ki zot antre, zot a pas atraver sekirite, premyerman zot annan en komanter pou fer. zot dir, be sekirite i serye isi. Be mon toultan dir zot, be sekirite pe fer son travay. E dezyenm zot dir, be bann staff i serye isi. Ou pa vwar personn pe debout dan koridor, pe donn nouvel. Mon dir be akoz i annan en sistenm an plas kot bann staff i konn tre byen ki travay zot pou fer, dayer zot annan en kantite travay pou fer.\nSo, mon krwar i en lenstans kot si Gouvernman pou fer okenn letid, oubyen si nou pou fer okenn letid, wi Lasanble i pti pti, e i fasil pou manage, me annou komans avek bann ki pe fer sikse, bann ki’n met zefor, bann ki’n fer debrouy, bann ki annan en Kod Etik e bann ki pe obzerv li. Mr Speaker, en kestyon i senp. Konbyen travayer ki ler i ganny en travay, son siperyer i anmenn li devan, i met li asize i dir ou, Msye ou’n ganny anploye pou fer tel louvraz, vwala ou scope of work, lala ki ou sipoze fer, lala ki ou pa sipoze fer e apre tou i annan en Kod Etik ki ou bezwen swiv. Ale, nou ava eksplik ou, si ou pa tro, tro konpran, par 1, 2, 3, 4, 5, lala ou kontra annou sinnyen. Napa byen byen sa. E en kantite fwa nou blanm en kantite travayer pou pa fer keksoz, me en kantite fwa mon realize ki be, sa travayer pa konnen. He doesn’t know any better. E nou pour dir, be sa en senp keksoz i pa konnen? Me wi. En kantite fwa i vreman pa konnen e mwan mon krwar a mon avi personnel, i annan en kantite nou bann travayer ki pe fer keksoz an bonn fwa, me dan linyorans. E bonn fwa pa neseserman fer en bon larout, parey nou konnen. Bonn fwa i la, me bonn fwa i bezwen vin avek konnesans. E mwan, mon pa krwar ki ou bezwen toultan pini en dimoun pou linyorans, sirtou si ou pa’n edik li. So mon krwar the problem is more fundamental ki bokou keksoz ki nou’n dir lo la. The problem is a system ki nou bezwen met an plas that works e reponn lapel a sa 3 kategori dimoun ki Onorab Leader Lopozisyon in koz lo la. Bann travayer, bann dimoun ki resevwar servis e bann dimoun ki pe delivre a sa servis.\nMr Speaker, eski parfwa nou latitid anver travayer i pa limenm li en problenm? E ler mon dir nou latitid, latitid anver travayer i vin an 2 fason. I vin atraver manm piblik ki li i oule bully son way through, i oule ki sa ver i ganny mete kot li 2er, si i pa ganny 2er i komans konplent. I call isi, i call laba, i call son MNA, i call partou, ziska ler i trouv en larepons. Eski nou pa’n etablir en culture of complaints, so to speak? Akoz sa osi i pa ed en travayer. I annan en kantite travayer pe sey son mye, me ler en larepons i non, en larepons i non. I pa kapab dir ou wi si son larepons i non. E eski parfwa latitid bann siperyer anver zot travayer limenm, i pa mal, i pa en vye school si oule. I annan en kantite anplwayer ki tret travayer konmsi masin. Konmsi ou vini 8er-4er, clock in clock out, fer isi fer laba san annan si oule en relasyon avek sa travayer. Konbyen fwa par egzanp en siperyer i pas enpe letan avek son travayer e konpran li koman en endividi, olye ki zis en dimoun dan factory line, oubyen en dimoun dan lalinny prodiktivite? Konbyen letan nou konpran par egzanp ki bon, wi, mon konpran ki ozordi tel dimoun i vreman malad, olye dir li be tou lazournen ou malad. Oubyen, mon konpran ki in annan en lanmor dan tel fanmiy, petet you need a few days off. Mon pe dir sa, pa akoz mon krwar tou dimoun i merit days off oubyen sak fwa zot malad zot merit pa travay. O kontrer, mon krwar dimoun – me ler ou annan en bon latitid anver ou travay e la ou pou vwar ki prodiktivite i bokou plis. E parfwa zot menm dir ou poudir non, I’ll come to work. Oubyen, semenn pase ou ti fleksib, mon a rann ou bokou plis. Mon konnen par leksperyans ki ler ou ase fleksib avek ou travayer, ler ou konpran zot lo en baz endividyel, an retour the amount of productivity that you get is many times more than si ou ti pour tret li koman en eleman dan factory line. Mr Speaker mon dir sa akoz mon krwar nou lepok pe egziz en nouvo style management. I annan diferan schools of thought, of management, people management e mwan mon krwar, nou lepok pe egzize ki nou revwar nou style of management e konpran ki sirtou zesyon imen, sirtou human resources management i egzize ki nou get lendividi koman en entity spesyal e nou tir dan li resours to the maximum, me ki li i pour anvi tir dan li e donnen. E mwan mon krwar, the style of management ki nou bezwen adopte i enn santre lo prensip e non pa mon kontan sa enn, mon byen ek sa enn, sa enn i fer mon konmisyon eksetera, eksetera. Si nou annan en style of management ki baze lo prensip, mon krwar i pou ed en kantite lo en prensip lead by example par egzanp. Lo en prensip konpran sak endividi, lo en prensip etablir en lord kot tou dimoun i konnen e i swiv. So, petet nou bann Managers i bezwen revwar zot thinking e wi, enn ki santre lo en kod kot tou dimoun i merit ganny trete parey. Mon krwar ladan, mon krwar ki si ozordi nou dir tou dimoun i merit travay, X pa pe travay then we have to take X to task. Akoz nou’n dir tou dimoun i merit travay. Si ozordi nou dir tou dimoun i merit kontribye en pti pe letan an plis dan travay pou fer tel keksoz e tel dimoun pa pe fer. Pa akoz mon vwazen avek tel dimoun oubyen pa akoz mon byen avek tel dimoun ki mon pou les li pa fer. Mon krwar i bezwen enn ki baze lo tret tou dimoun parey. Enn ki santre e mon toultan koz lo la, lo en reward system ki fair e competent base. Nou bezwen annan en system of reward ki fair e i annan en kantite fwa Mr Speaker, mon kapab donn ou en legzanp. En zofisye lapolis ki kontinnyelman e piblik i kontinnyelman konplent lo en zofisye lapolis ki kas tou bann Kod Etik. Sa zofisye lapolis i ankor la. E i travay a detriman son Lorganizasyon par egzanp, li i la li e enn ki travay byen e dir e i donn tou son kouraz, i pa vwar fairness dan sa tretman. I pa vwar fairness. E mon dir sa akoz parfwa nou tret keksoz a la lezer dan nou pei. Nou pa ale pou dir, my friend, ou’n mal fer la e mon pou take you to task. Parfwa, mon pran legzanp lapolis me i annan plizyer legzanp. I annan en ners ki kontinnyen mal fer e nou kit li la, nou pa disiplin li. I ava annan en CEO ki mal fer, nou pa disiplin li. I ava annan plizyer legzanp kot dimoun i kontinnyelman mal fer e nou pa take the person to task, pou plizyer rezon. Me mon krwar nou bezwen komans en pti pe tough lo bann desizyon ki nou pran.\nMr Speaker, nou bezwen annan en style of management ki baze lo en nivo lekspektasyon ki akseptab. Mon krwar ki en kantite fwa serten departman Gouvernman i fatige akoz i pa kapab delivre sa ki lepep i anvi. Mon a pran legzanp lakaz ek later. Nou annan so many lakaz, nou annan so many later. Tou sa dimoun ki pe demande, nou konnen pa pou zanmen kapab demande. So, nou bezwen kapab ozordi manage lekspektasyon nou dimoun. Ozordi en dimoun ki reelman kapab aste en bout later prive e fer son lakaz, li osi i pe queue up pou li ganny en bout later pli bon marse, pa vre! En dimoun ki napa okenn lentansyon pey son flat Perseverance, li osi i pe queue up li, pou li ganny en flat e de trwa mwan plitar, i pa peye. so, mon osi santi ki bann dimoun ki resevwar servis, sa group dimoun parfwa nou en pti pe egzizan e nou bann Manm Parlman nou konn tre byen sa. E menm ler ou asiz avek li ou rezonn avek li, i napa rezonnman. I annan dimoun, tou senpleman ki napa rezonnman. I annan dimoun ki antre dan landrwa, i ensilte en ners. I annan dimoun ki antre dan kordgard i ensilte en zofisye lapolis. I annan dimoun ki antre dan landrwa travay zis pou li fer en pe trouble. So, nou bezwen travay vreman lo manage nou lekspektasyon nou pep.\nEnn ki baze lo proper discipline for wrong doers mon krwar mon’n koz lo la, we have to have a discipline for wrong doers e mon krwar si nou fer li byen e nou pep i komans abitye avek, menm si nou pep i dir ar nou’n ganny viktimize isi laba, si nou, nou kapab etablir pou dir ekskize, tel dimoun in fer sa, a, b, c, d, e, we should stand by our decision e defann li. E defann li a tou pri akoz nou konnen sa desizyon i baze lo en bon prensip.\nEnn ki baze lo capacity building Mr Speaker. I annan en kantite travayer napa kapasite pou delivre. En kantite travayer, dan plas nou met li front office, me i napa skill pou deal avek piblik, oubyen i napa pasyans pou deal avek piblik. So, mwan mon krwar nou bezwen vreman regard kapasite nou bann travayer e build bann kapasite ki nou santi i manke e enn bann kapasite ki mon santi i manke se deal avek piblik. Dan nou servis piblik ozordi nou pe soufer avek syndrome kot nou pa kapab dir non, nou pa anvi dir non. Pou nou dir non, nou dir be, nou blanm x. X ki pa’n oule ou ganny sa travay. Y ki pa’n rekomande pou ou ganny sa lakaz. Z ki pa’n fer sa. Nou bezwen komans en kapasite pou nou annan serten zofisye piblik pou dir non madanm, wi madanm. Mon krwar nou bezwen annan serten assertiveness. Enn ki baze lo motivation, self motivation. Ou antre dan en landrwa piblik, en piblik ki’n motive, i pou vini i pour dir, menm si en drayver pe pase dan en koridor i pou dir madanm bonzour, eskize, mon kapab ed ou? Mon’n ganny en serten servis recently, kot en zenn garson in vini in dir ek mwan, madanm eskize ou en Mis oubyen ou en Madanm pou mwan kapab adres ou byen. E sa i rar, mon ti soke, mon regard li e mon ti soke lafason ki dimoun i konsyan ki at least, omwen i annan en fason fer. So, mon krwar i byen. E i bezwen annan Mr Speaker, dan landrwa travay, en shared vision. E mwan, mon santi ozordi en kantite landrwa travay i fragmented. Sakenn pe fer pou li, sakenn pe lager avek isi, pe fire fight, me travayer an zeneral pa konnen ki direksyon sa lorganizasyon pe ale. E ankor mon koz lo nou Lasanble akoz mon convince ki nou bann Manm Lasanble e bann travayer dan Lasanble i konnen ki direksyon nou Lasanble pe ale. Me parfwa si ou napa en shared vision, then leadership pe al dan sa direksyon, me i pa neseser ki sa bann travayer ki pe enplimant sa direksyon i al dan menm direksyon zisteman akoz i pa konnen.\nMr Speaker, ki nou bezwen fer brievman e an sipor demars Prezidan Michel ler in restriktir son Gouvernman, sa Mosyon i al an sipor sa demars Gouvernman to have an effective and efficient Government, se mon krwar premyerman nou bezwen komans limit lekspektasyon nou pep. E nou bezwen kapab konnen, koman en pei kote nou pou ete dan 15, 20, 25an. Kote nou pou ete lo serten pozisyon dan 15, 20, 25an. I pa en long letan sa. Hopefully i pou ariv dan nou life time e dan sa direksyon then, nou bezwen kapab komans koz avek nou pep pou dir me mon krwar ou bezwen komans fer tel debrouy. Mon krwar ou bezwen ozordi komans fer tel kantite savings. Mon krwar ozordi ou bezwen komans devlop en latitid budgeting. Mon krwar ozordi ou bezwen pran en life insurance oubyen envestir dan ou pasyon, oubyen asir ou lakaz akoz demen si ou lakaz i brile, Gouvernman son polisi i pa pour entertain sa. So, mon krwar nou bezwen ozordi komans limit lekspektasyon nou pep e re-edik nou pep. Si nou pa fer li ozordi, dan 15an, 20an nou pou annan problenm e nou pou pe kontinnyen koz lo Kod Etik.\nMr Speaker, nou bezwen etablir serten basic standards in the work place. Full stop. E mon santi ozordi i annan serten landrwa travay ki napa okenn basic standard. I annan dimoun i dir ou, be madanm be sa mon pa kapab fer, e mon demann li akoz, non akoz mon’n ganny dir. Be lekel ki’n dir ou? Non, ou konnen, mon ti tande, eksetera. Oubyen, ar mon’n bliye call. Oubyen, ou konnen i annan serten keksoz ki so basic, menm par egzanp dan lopital, ou vwar parfwa en ners, i pe sonny en – mwan, mon’n deza vwar, i pe sonny en boubou vif, i pa met en legan. E pou mwan sa a mon avi, sa i very, very basic ki en ners i bezwen konnen e i pa pe fer li. So, i bezwen annan serten basic standards that is made known. Made known to everybody. Si mon konnen sa ners pa met en legan, e mon ti byen dir li, piblik i bezwen konnen poudir sa i en standar ki sa dimoun i bezwen fer. E la sa piblik osi I pou bezwen dir ek sa ners, madanm eksikize, mon krwar dapre standar lasante ou bezwen pe met en legan dan ou lanmen. E nou bezwen eliminate discretationary measures. Mon krwar parfwa nou pran diskresyon en pti pe tro bokou. E se sa, diskresyon i toultan donn preferans serten group a serten lezot group.\nMr Speaker, i en keksoz ki mon’n toultan koz lo la isi dan Lasanble, mwan, mon krwar nou bezwen annan en public service school, full stop. Nou bezwen annan en lekol kot tou dimoun ler i komans travay, 6 mwan probasyon i pas ladan. Kantmenm 1 erdtan toulezour, i bezwen ale, al rann lapel pou dir li, me dan servis piblik, lala bann standar ki ekspekte de ou. E si i fail son 6 mwan, i fail son probasyon. Lo ki standar en dimoun ozordi i fail son probasyon? Napa byen, byen standar ki ou dir ou’n pas ou probasyon oubyen ou’n fail, unless sa dimoun in fer en gross misconduct, la nou fail li son probasyon. Pa vre? Me si nou annan en public service school ki nou dir tou dimoun dan servis piblik ler i antre, i bezwen fer a, b, c, d, e pou li pas son probasyon, mon krwar nou pou komans vwar letablisman serten standar dan servis.\nMr Speaker lastly, mon krwar we’re calling for a change in attitude. From leadership downwards, nou pe call en sanzman latitid anver sa servis e anver sa lorganizasyon ki nou reprezante, e sa Mosyon i al an faver direksyon ki nou pei in pran pou reelman delivre a la oter e mon pou aport mon sipor total a sa Mosyon. Mersi Mr Speaker.\nOnorab Jacqueline, right of reply.\nMersi Mr Speaker. Mon remersye tou mon bann koleg Manm MNA ki’n montre zot lobligasyon e zot devwar moral pou debat, donn sizesyon lo en size konsern ki tre enportan pour nou pei dan son devlopman. Bokou in ganny dir Mr Speaker, e nou’n vwar la realite kot nou service delivery pe ganny afekte. Tou entervenan in met lanfaz lo rol leadership dan travay. Nou vwar ki i bezwen annan en sanzman lapros leadership, parey Minister Meriton dan son diskour lo moral i ti dir, i annan bokou, bokou dokiman ki reste lo shelf dan bann Minister. E sa pti liv ki nou pe koz lo la, ki sa pti liv Code of Ethics i tre familye dan tou Minister, tou landrwa travay. Si travayer i pa konn son konteni, vreman nou bezwen ankor met blanm lo leadership ki pa pe anmenn konteni ver son travayer. E Lasanble i kler, nou pe demann bann Minister pou take stock, vwar en pti pe ki pe pase dan zot Minister lo kote lenplimantasyon Kod Kondwit e etik, pou vwar kimannyer nou kapab maksimiz nou service delivery. La plis ki zanmen, nou pe vwar ki bann biznesmen, letan nou pe dir biznesmen nou pe dir etranze e bokou Seselwa an se moman, pe servi bann bon lekskiz pou pa donn travay nou bann trvayer Seselwa avek sa leskiz ki zot Kod Etik i pa lo sa standar ki travay pe egzize, ki pe demande. Savedir nou pe fer bokou domaz ki an detriman nou prop travayer Seselwa. Si ozordi Sesel, menm travayer domestik i travayer etranze, i montre en pti pe ki kantite serye sa issue i serye.\nA sa staz Mr Speaker, mon pe demann en pe kestyon, parey enn de entervenan in demande. Depi formasyon Public Officers Ethics Commission, ki zot bann achievement vreman? Mon krwar nou bezwen demann en pti pe kestyon pou vwar en pti pe zot rol pou promouvwar lenplimantasyon Kod Etik e Kod Kondwit dan bann landrwa travay. E parey mon’n dir, koman Manm Lasanble Nasyonal, nou’n fer li nou devwar ozordi pou debat lo sa Mosyon e ansanm nou’n fer resorti bokou rekomandasyon e sizesyon ki nou swete bann Minister i a tande e nou la pou siport zot pou ki nou progranm, progranm Prezidan Michel ki Gouvernman di zour i ganny enplimante e parey nou pe dir, speed up lenplimantasyon, olye met retar par bann move service delivery.\nA sa staz, mon pou demann, mon asire ki tou bann Manm pou donn sipor e vot pou sa Mosyon. Mersi.\nThat the question may now be put. All those in favor? No one against. Bon Mosyon in pase e Lasanble I adjourn ziska Mardi le 12 Zen.