Tuesday 16th April, 2013 – The National Assembly of Seychelles\nHome » Verbatim » Verbatim - First Term 2013 » Tuesday 16th April, 2013\nBonzour tou bann Manm Onorab. Bonzour Minis ek son delegasyon. Bonzour tou bann ki pe ekout nou dan lakour. Ozordi avek nou se Minis Morgan, Minis pou Zafer Entern e Transpor. E Minis Morgan in vin reponn 8 kestyon bomaten konsernan son Minister. E nou komans avek premye kestyon lo Order Paper, Onorab Esther.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Mr Speaker, Minis ek ou delegasyon, Koleg Onorab e tou dimoun alekout. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan okenn negosiasyon avek board SIF pou konstriksyon en bus stop kot Vallee de Mai, pou ed bann travayer e touris kot Vallee de Mai? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Speaker, bonzour tou Manm Onorab. Bonzour tou dimoun ki alekout. Mr Speaker, Lazans Transpor Lo Later, SLTA i annan plan pou konstrir 2 bus shelter dan sa landrwa, 1 lo sak kote semen Vallee de Mai. Negosiasyon i ankor pe ganny fer avek Seychelles Island Foundation ek National Parks Authority, pou finaliz lokasyon presi sa 2 shelter ek en lay by. I byen pou note ki konsiltasyon pe ganny fer osi avek Seychelles Island Foundation, pou finans sa 2 proze. Kou ki’n ganny estimen pou sa 2 bus shelter i pa parey bann lo Mahe e i apepre R120 mil sakenn.\nFodre note ki pou sa shelter ki al ver Grand Anse Praslin, en lay by pa pou kapab ganny konstrir, an vi topografi sa landrwa. Sepandan, pou sa shelter ki al ver Baie Ste Anne Praslin, i posib pou konstrir en lay by osi avek sa shelter. Kou sa lay by pou apepre R50 mil.\nMr Speaker, Lazans Transpor lo Later in fini prepar bann plan standar bus shelter lo Praslin pou sa proze e aprezan i reste zis pou finaliz lokasyon spesifik pou sa 2 bus shelter. E de ki finansman i vin disponib, zot ava ganny konstrir. Mersi.\nAn vi ki sa 2 bus shelter i pou sitie dan Vallee de Mai, eski okenn konsiderasyon dan zot negosiasyon avek planifikasyon in ganny pran lo kalite larsitektir sa 2 shelter e Minis, eski ou kapab enform sa Lasanble si sa proze pou ganny materyalize sa lannen? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, design sa 2 bus shelters i parey lezot shelters ki deza annan lo Praslin, par egzanp, sa enn obor Erport Praslin. Sa se design standar ki Lazans Transpor lo Later i servi pou Praslin. Sepandan, Lazans Transpor lo Later i ankor an negosiasyon avek SIF an sa ki konsern son larsitektir final ki pou ganny adopte pou sa 2 bus shelter kot Vallee de Mai, an prenan kont ki zot kapab annan en design spesyal anlinny avek sa sit leritaz natirel.\nLenplimantasyon sa 2 proze i pou depan lo kapasite pou nou ganny finansman pou fer li sa lannen e parey mon’n eksplike Mr Speaker, nou pe negosye avek SIF pou regarde dan zot Bidze si zot kapab pey pou sa 2 shelters. Zot pa’n ganny enkli dan Bidze Lazans Transpor lo Later pou sa lannen ki nou’n resevwar avek Minister Finans, me si i posib pou SIF donn nou go ahead pou finans sa, nou kapab enplimant li desito. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Minis, bonzour tou Koleg Manm, bonzour tou dimoun alekout. Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, eski zot pe mazinen osi pou met en trotwar avek petet railings ki pou ariv kot sa 2 shelter, anvi parey ou’n mansyonnen, anvi topografi sa 2 landrwa. Mon prezimen kot sa 2 bus shelter pou ete, pou plizoumwen en pe dan kontour. Eski zot pe mazinen petet pou met en trotwar avek railings pou rezon sekirite bann dimoun ki pou servi? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Wi, an prensip mon oule asir Manm Onorab ki nou pou pran tou bann mezir sekirite ki neseser pou protez bann pyeton, enkli trotwar e kot i neseser met bann railings pou ariv kot sa 2 shelter ler lokasyon final in ganny deside, me osi an diskisyon avek bann teknisyen dan Departman Transpor e Lazans Transpor lo Later, nou’n vwar ki i pli konvenab pou nou met li ositan pre ki larantre Vallee de Mai ki posib. Sa 2 lokasyon ki’n ganny swazir pou le moman, mwan mon vwar li i enpe lwen pou dimoun marse e i enkonvenyan akoz letan lapli sirtou, i pou poz serten lenkonvenyans pou nou bann travayer ki travay Vallee De Mai e osi bann touris.\nAlor pou sa rezon, nou pe regarde si nou kapab, ansanm avek SIF e National Parks Authority, plas li en pe pli pre pou better convenience bann dimoun ki servi li. Mersi.\nKestyon 26, Onorab Lebon.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Minis avek ou delegasyon e tou Koleg Manm MNA e bann dimoun ki alekout. Eski Minis i kapab enform Lasanble si son Minister i annan plan pou fer Vehicle Testing Station, sa ki nou apel, VTS, vin en Lazans otononm, afen ki i ava aret depan lo bidze Gouvernman?\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Vehicle Testing Station ki koni koman VTS, i enn parmi sa bann servis ki ganny ofer pou bann propriyeter transpor dan Sesel. Fonksyon VTS, se pou teste veykil e fer sir ki zot an akordans avek Lalwa e ki zot osi dan bon kondisyon pou ganny servi lo semen piblik. VTS i osi asiste lapolis letan i annan bann ka aksidan fatal, pou determinen si sa veykil ti dan bon kondisyon mekanik e si i annan fot mekanik ki ti kapab lakoz sa aksidan. Zot osi teste veykil ki lapolis i anvoy kot zot ler zot fer bann spot check, kot i neseser. Sa servis ki zot ofer lapolis, i en servis peyan. VTS, i osi asiste Customs lo por, an sa ki konsern lenportasyon pyes ek bann transpor dan Sesel.\nMr Speaker, VTS i ganny administre par Lazans Transpor lo Later konmela e i ganny son bidze avek Gouvernman atraver SLTA. Fodre note, ki tou reveni ki VTS i kolekte atraver son servis teste veykil, i al dan fon Gouvernman. I enportan pou note ki sa bann sif finansyel VTS, i demontre ki sa stasyon i kapab soutenir son prop kou loperasyon e osi pou refinans bann nouvo lekipman tou le 7 a 8an, kan i neseser.\nVTS, i deza annan son lotonomi koman en regilater anba Lazans Transpor lo Later e nou pa krwar, ki i devret ganny privatize, anvi son fonksyon prensipal koman en regilater, pou asire ki veykil i dan en leta safe pou servi nou bann semen piblik.\nI enportan pou note Mr Speaker, ki oparavan, fonksyon VTS ti pe ganny fer par bann garaz prive e Gouvernman ti bezwen pran sa fonksyon limenm akoz plizyer rezon, tel parey, tes pa ti pe ganny fer lo veykil me zot ti ganny road worthiness certificate, kantite aksidan ki ti pe arive an rezilta bann fot mekanik dan bann transpor e veykil ki ti pe roule lo semen pa ti dan bon kondisyon zeneralman.\nMr Speaker, reveni ki VTS i earn ozordi, i plis sifizan pou kouver son kou loperasyon e menm annan en sirplis pou li envestir dan bann nouvo lekipman dan lavenir. Son rol parey mon’n eksplike se en regilater. Si nou pou privatiz li, ouswa nou pou fer li vin otononm anba en striktir komersyal, nou pou annan serten issues. Nou pou annan serten problenm avek sa e nou pou bezwen annan plis oversight, nou pou bezwen annan plis dimoun lo kote Gouvernman limenm li ki pou annan sa oversight pou asire ki son rol regilater i kontinnyen. Alor, pou sa bann rezon Mr Speaker, etan donnen ki deza i pe earn ase larzan pou kouver son kou loperasyon pou envestir dan nouvo lenfrastriktir dan lavenir e nouvo lekipman dan lavenir, i pa’n relman neseser pou nou fer li vin pli otononm, ouswa pou privatiz li plis ki i ete konmela. Mersi.\nMr Speaker, anlinny avek repons Minis, eski Minis i kapab enform sa Lasanble, in tous en pti pe lo plan fitir ki i annan pou VTS, eski sa plan fitir i enkli agrandisman fasilite laba e osi anploy plis travayer? Mersi.\nMr Speaker, wi. Nou plan lavenir pou Vehicle Testing Station se pou agrandi li ankor akoz ozordi sa kantite demann ki annan lo li an term son kapasite, i pe ariv en limit son kapasite. I annan plan pou met en dezyenm lane ankor, en nouvo lane pou teste veykil, bann veykil dan VTS e neseserman osi, akoz nou’n resevwar bann nouvo lekipman, peryod ki i pran pou teste veykil i pran en pti pe plis letan.\nAlor, i annan en pti pe plis retar dan teste veykil. Ler en dimoun i anmennen, i pran en pe plis letan pou sa veykil fini ganny teste, me osi nou pou bezwen anploy nouvo staff. Mon konfirmen ki nou pou bezwen nouvo staff dan lavenir pou kapab man VTS pou donn sa servi efikas ki i devret pe donnen e ki i pe donnen an se moman me ki pe ariv en limit son kapasite. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonzour tou dimoun ki alekout. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou ki bann difikilte mazer ki VTS pe rankontre an se moman e ki kapasite VTS pou li kapab teste bann gro veykil ki pez par lao 10 tonn? Mersi.\nMr Speaker, bann difikilte mazer ki nou pe rankontre se pou fer bann test lo Praslin ek La Digue, kot in ariv en moman kot dan lavenir, nou pou bezwen osi annan en sant lo Praslin ki pou kapab ofer sa servis bann Praslinwa, me pou La Digue pou le moman, nou pou kontinnyen fer bann test parey nou pe fer.\nPou le moman lo Praslin, bann test i ganny fer, dapre lenformasyon ki mon annan, enn fwa par semenn me, dan lavenir, o fir e a mezir ki nou oule ogmant nou service delivery, nou pou bezwen annan keksoz pli permanan, probableman lo Zil Eve pou sa dan lavenir.\nAn sa ki konsern bann gro transpor, bann veykil 6 tonn an montan, wi, nou annan serten limitasyon akoz kimannyer VTS son lenfrastriktir i ete konmela, i pa permet pou nou al dan bann very heavy vehicles parey nou dir sa, pou fer bann tes in situ lo lokasyon laba e sa bann tes i bezwen ganny fer an deor ouswa en lot landrwa.\nE neseserman, i annan bann tes ki spesifik ki nou annan bann lekipman ki nou pe servi, ki nou pa pe kapab fer pou sa bann gro veykil ki either on road ouswa bann off road vehicles parey nou apel zot. So, i annan nesesite pou nou re envestir osi dan lavenir, pou kapab fer bann tes, pou annan sa kapasite pou fer bann tes pou sa bann gro lekipman, bann gro veykil. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Minis, bonzour tou bann Manm e tou bann ki alekout. Mr Speaker, eski Minis i kapab donn detay sa Lasanble lo si zot annan en mekanizm efektiv pou zot efektivman evalye lafason ki sa stasyon i ganny zere. E dezyenm kestyon, eski Minis i kapab dir nou konbyen sa stasyon i fer par lannen e si zot annan plan pran sa larzan, sa profi si mon kapab servi sa term, pou zot amelyor ankor plis bann kondisyon semen partou lo Mahe? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, VTS i parmi enn nou bann success stories an sa ki konsern son rol koman en regilater pou bann transpor dan nou pei. I efikas, i donn en bon servis e i ganny byen managed par son management ki la e son lekip travayer ki la. Mon pran sa loportinite pou mwan felisit sa bann travayer pou sa travay ki zot pe fer e byen rar, ki nou ganny bann konplent grav kont VTS an term zot loperasyon toulezour.\nI vre ki dan lepase, ti annan serten defayans e sa ti prensipalman relye avek problenm bidzeter kot nou pa ti kapab annan sa bidze pou envestir dan bann lekipman. Me ozordi avek bann reform ekonomik ki pei in fer, ki Gouvernman in anmennen dan pei, sitiasyon in sanze e mon ti a kontan asir sa Lasanble, ki VTS i ganny son bidze neseser pou li operate e pou li osi envestir dan bann nouvo lekipman pou lavenir.\nLo kote management, zot ganny sa odit regilye ki ganny fer dan Lazans Transpor lo Later, parey dan bann lezot Departman. Mon pa pe koz ou odit Oditer Zeneral ouswa Internal Audit, me mon pe koz management audit, kot zot ganny assess an term zot bann key performance indicators, bann KPIs pou regarde konbyen veykil zot in teste, ki zot through put bann veykil par zour, eski i annan customer satisfaction and so on.\nE zeneralman lenformasyon ki mon annan sorti kot management Lazans Transpor lo Later, i montre ki i annan en o nivo satisfaksyon avek servis ki VTS i donnen.\nLo kote finansye Mr Speaker, bann sif ki mon annan la par egzanp pou 2012, i montre ki kou leperasyon VTS, enkli son saler, enkli elektrisite, delo, bann utilities, telefonn, pou al Praslin, pou donn servis lo Praslin ek La Digue, bann liniform, bann ranplasman lekipman and so on, i kout R1.9 milyon pou operate VTS pandan lannen 2012. E son reveni ti R2.85 milyon. Me fodre osi konte dan sa 2.85 ler ou’n tir sa R1.9 milyon, i donn en gross profit R941 mil. Apepre R941 mil 700 me, osi nou nou bezwen fer provizyon pou depreciation ki apepre R657 mil pou depreciation, maintenance R150 mil ki kit en net profit pou VTS R134 mil 616 an 2012. E sa larzan i retourn ver fon Gouvernman e i al ver bann lezot depans ki Gouvernman i fer an zeneral me osi natirelman i al ver bann proze lenfrastriktir semen ki Gouvernman i donnen dan son Bidze kapital pou road maintenance e osi pou capital Budget pou bann konstriksyon bann proze. Mersi Mr Speaker.\nMersi. Bonzour Mr Speaker, bonzour tou dimoun alekout. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir nou si VTS i annan en proper maintenance plan e si parti sa reveni zot gannyen i ganny mete ladan e si i en norm enternasyonal pou en Vehicle Testing Station pou reste anba Gouvernman? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, wi. Zot annan en maintenance plan e zot bann lekipman i azour, i ganny maintain. Ler i neseser bann dimoun i vini pou fer serten maintenance spesyalize me nou annan en lekip dan VTS osi ki annan sa training pou zot fer bann travay toulezour pou maintain bann lekipman ki nou annan laba. Annefe, dan zot bidze, zot annan en kou R150 mil par an, pou maintenance bann lekipman.\nE pou reponn dernyen parti sa kestyon, wi. Koman en regilater, zot anba en lazans. En lazans otononm ki annan sa fonksyon anba Lalwa, anba SLTA Act, pou annan provizyon pou sa bann servis e zot ganny oversee par Road Transport Commissioner dan Departman Transpor. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon ti a kontan demann Minis, in anonse ki plan pou met en stasyon lo Praslin pou pran enpe letan anvi kou finansman. Mon ti a kontan demann li eski dan limedya, zot pe mazinen pou aranz en pti pe sa lofis kot bann staff i servi e pou donn en pti pe plis konfor staff e menm bann kliyan ki vin rod sa servis? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon toutafe dakor avek Manm Onorab ki bann lenfrastriktir ki nou annan lo Praslin ozordi i pa a la oter pou bann staff e osi pou bann dimoun ki pe servi sa fasilite e ki nou bezwen kontinnyen envestir pou amelyor li dan medium term, ziska ler ki nou kapab finalman, envestir dan en prop stasyon laba e dapre lenformasyon ki mon annan avek Lazans Transpor lo Later, osito ki nou kapab afford fer li en pti pe, nou kapab fer bann keksoz senp ki kapab amelyor kondisyon bann staff laba e mon ava antreprann pou nou fer sa apre kestyon ki Onorab in donn mwan. Mersi.\nKestyon 27, Onorab Lebon.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble si Departman Transpor lo Later i anvizaze agrandir semen Madanm Pannen, Solitid e semen dan gran kontour kot plantasyon dite Helvetia, vi ki i annan problenm sirkilasyon trafik?\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, laplipar nou network semen primer, in ganny konstrir bokou lannen pase e zot pa ti ganny fer pou deservi bann gro transpor ki annan aktyelman dan nou pei. Departman Transpor in idantifye, ki i annan bokou semen ki pa ideal pou sa bann gro transpor. Sepandan, i byen pou note ki sa bann transpor i neseser pou kontinnyasyon devlopman nou pei.\nMr Speaker, nou’n idantifye plizyer lokasyon kle lo bann semen prensipal kot sa bann semen e kontour i bezwen ganny elarzi dan lavenir. Lazans Transpor lo Later, in deza prepar en proze pou kout R2.5 milyon pou agrandir semen Madanm Pannen anler Solitid. SLTA pa pe anvizaze fer sa proze sa lannen, me plito an 2014 akoz finansman i pa disponib sa lannen.\nMr Speaker, pou sa seksyon semen Helvetia, proze pa ankor ganny prepare me i pou ganny prepare dan lavenir avek lezot proze pou agrandi bann lezot landrwa ki mon’n fer referans avek. Travay pou amelyor bann lezot semen dan lezot landrwa, pe osi ganny prepare Mr Speaker e sa bann proze pou ganny fer o fir e a mezir ki nou ganny sa finansman neseser pou nou kapab fer li.\nBann lokasyon par egzanp, ki i pou bezwen ganny adrese dan lavenir se Kap Maravi, St Louis dan sa 2 gran kontour, plizyer lokasyon Montagne Posee, plizyer lokasyon Sans Souci, Vallee de Mai dan Praslin e sa 2 lokasyon ki Onorab i fek demann mwan kestyon lo la. Mersi.\nAnlinny avek repons Minis, Minis in koz enpe lo semen Madanm Pannen ki pou kout R2.5 milyon, ki pou komanse an 2014, eski Minis i kapab donn sa Lasanble en lendikasyon kan e konbyen pou koute pou agrandir kontour kot plantasyon dite Helvetia? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, en kou endikatif ki mon annan sorti kot Lazans Transpor lo Later pou sa seksyon semen Helvetia, kot i annan sa gran kontour, i apepre R1.2 milyon a nou bann pri aktyel pou fer sa travay. Nou pe plan pou li akoz i en seksyon enportan li osi, me parey mon’n dir, nou pou plan pou nou met li dan nou Bidze 2014 e nou ava enplimant li osito ki nou kapab ganny sa finansman. Mersi.\nMr Speaker, Minis ek ou delegasyon, bonzour. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform nou Lasanble ki lentansite konplent manm piblik ki son Minister in rikorde, apropo sa 2 semen Helvetia e Madanm Pannen? Mersi.\nMr Speaker, i annan serten konplent ki nou’n gannyen sorti kot manm piblik, sorti kot SPTC osi e sorti kot bann lakonpannyen ki annan bann gro transpor. Bann pick up hirers e bann lezot gran lakonpannyen konstriksyon, sirtou kot sa semen Madanm Pannen, upper Solitid. Sa kontour i danzere, i etrwat e mon pa konnen egzakteman akoz ler sa semen ti ganny konstrir, i ti ganny konstrir dan sa fason me lo kote engineering limenm li, i pa byen. I pa fer bokou sans pou li, kimannyer i ete konmela e i enn nou bann priyorite pou sa rezon akoz i annan bokou aksidan ki okazyonnen la dan sa landrwa e bann gro transpor ler zot krwaze, ouswa menm bann gro transpor ler zot krwaz avek bann pti loto dan sa landrwa, i souvan annan frotman. Zot frot ek bor miray ouswa zot frot ek transpor e nou bezwen kapab adres sa sitiasyon osito posib. Mersi.\nKestyon 28. Onorab Meggy Marie.\nMersi Mr Speaker. Bonzour Minis ek son delegasyon. Bonzour tou Manm Onorab. Bonzour tou zabitan ki alekout. Eski Minis responsab pou Transpor lo Later, i kapab dir nou Lasanble ki son Minister pe fer pou kapab kontinnyen ek konstriksyon semen Jeremie ki bokou zabitan pe espere? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, premye faz proze semen Jeremie, Capucin ti ganny konplete an lannen 2008 e ti kout Gouvernman R1.7 milyon. Sa semen, ti mezir 405 met longer e 5.5 met larzer e sa ti enkli son drenaz. Sa proze, in deservi anviron 30 lakaz dan sa landrwa. Pou dezyenm faz sa proze, Lazans Transpor lo Later, ansanm avek Departman Transpor, pe regard posibilite konstrir en turning area dan sa zanmerant kot premye faz proze in terminen pou lenstan.\nSa i ava fer ki transpor i kapab vir an sekirite kot finisyon sa semen, an term, son premye faz. Lazans Transpor lo Later pou osi lyez avek Departman Devlopman Kominoter, pou get posibilite konstrir semen pyeton e peron anba zot bann pti proze distrik pou deservi bann larestan lakaz ki pli o pou le moman. Sa proze, pou ganny enplimante osito ki finansman i disponib. Bann lakaz ki pli o ankor, pou ganny servi par semen Nourrice, anler Capucin, le moman ki sa i ganny konplete. E parey Manm Onorab i konnen, sa semen Capucin-Nourrice, son proze in deza finalize, nou pe esper en way leave pou nou kapab anmenn sa Planning. Finansman i deza la, R2.1 milyon pou li e osito ki nou’n ganny planning approval e nou’n fini met lo tender, nou kapab al de lavan ver milye sa lannen, nou pe espere.\nAlor Mr Speaker, pou fer en rezime lo sa larepons, esansyelman, nou napa sa bidze pou nou kontinny sa semen Jeremie anler Capucin pou le moman. Mon’n al vizite, mon’n vwar poudir i annan en kantite gro ros, i annan en kantite bann landrwa kot nou pou bezwen kas bann gro ros pou nou kapab fer sa semen. Kou estimen ki Lazans Transpor in donn mwan pou sa dezyenm faz kontinnyasyon semen loto limenm li, i apepre R2 milyon e i en keksoz ki nou kapab fer dan lavenir me pa dan limedya. Alor pou limedya, nou pe propoz fer en turning area kot semen faz 1 i terminen e answit fer en foot path access avek bann peron neseser pou deservi sa kominote ki pli o. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis pe konsider met drenaz avek faz nimero 1, premye faz sa semen ki’n konplete, vi ki bokou dimoun i ganny afekte letan lapli i tonbe, delo ki pas lo sa semen i afekte zot bokou? Mersi.\nMr Speaker, faz 1 semen Jeremie, ki ti kout Gouvernman R1.7 milyon parey mon’n eksplike, i deza enkli en drenaz avek sa me sa ki nou’n konstate ler nou’n vizite, se ki i annan en gro delo ki desann pli o kot Onorab pe demann mwan kestyon, si nou kapab met sa en ekstansyon sa semen aktyelman, i annan en gro delo ki desann akoz i annan en sours la e ler i annan lapli, i annan bokou delo ki desann ki’n menm koz lerozyon dan sa landrwa kot sa bann pyeton pe servi konmela.\nE sitiasyon pa bon pou zot ditou e nou pou bezwen adres sa osito ki nou kapab Mr Speaker e dan sa nouvo proze ki nou oule fer pou donn sa semen pyeton pli o, ansanm avek Minister Devlopman Kominoter, nou bezwen osi regard kapasite sa drenaz dan faz 1 sa seksyon semen pli ba akoz mon pa konvenki ki sa drenaz aktyel la i kapab deal ek sa volim delo ki desann dan sa landrwa ler i annan gro lapli. Se pour sa rezon alor nou pou bezwen osi petet konsider agrandi serten porsyon sa drenaz pou al zet dan sa larivyer ki pli ba ler nou fer sa ekstansyon sa proze. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si son Minister in fer en analiz aprofondi lo bann diferan benefis ki semen Jeremie i kapab anmennen avek sa opsyon kontinnyen oubyen link avek sa lot semen ki pou pas lo bann balizaz obor lakour Madanm Evangeline Leggaie e osi lavantaz pou degaz trafik an ka emergency, parey ti arive kot pon Ah-Meng lannen pase? Mersi.\nMr Speaker, non. Nou pa’n fer en analiz aprofondi lo sa seksyon dezyenm faz semen Jeremie limenm. Sa ki nou’n fer, nou’n al anler laba, mon bann teknisyen in ale, mwan menm mwan mon’n al vizite osi e nou’n vwar enpe bann lakaz ki annan anler la. Nou’n konsilte GIS ek orthophoto pou vwar ki kantite dimoun i pou deservi e kimannyer evantyelman, si i annan en posibilite pou link li, pou fer en circular road pou al link avek semen Capucin, upper Nourrice kot ou pe fer referans avek Onorab.\nPou le moman, nou pa pe kapab fer li pou bann rezon bidzeter me sertennman, fir e a mezir ki nou devlop lenfrastriktir dan pei, i pou neseser pou fer bann tel link akoz i ede pou, non selman konekte bann lakaz ki izole laba anler, ki annan bann kondisyon tre difisil pou zot desann sirtou ler i annan lapli, semen i glise, zot bezwen desann lo ros, ros i glise, i annan gomon lo la ensidswit. Vreman, zot lavi i ase penib laba anler akoz sa bann kondisyon. So, nou koman en Gouvernman, nou bezwen kontinnyen strive pou amelyor kondisyon sa bann landrwa e sertennman, mon Minister i a fer tou sa ki nou kapab pou nou fer le neseser dan lavenir. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble ki Polisi son Minister kot i konsern encroachment lo propriyete prive, kot bann tel semen enportan parey semen Jeremie i deservi? Mersi.\nAnyway, mon krwar i en depar sibstansyel avek kestyon orizinal en. Minister, mon pa konnen si…\nMersi Mr Speaker. Mon a pran sa kestyon brievman. Mr Speaker, sa kestyon encroachment lo bann propriyete prive i toultan la e nou bezwen negosye atraver Biro Ladministrasyon Distrik pou bann way leave. E sa se rezon prensipal ki semen, upper Capucin, semen Nourrice upper Capucin pankor kapab komanse ziska prezan. I reste nou en way leave pou nou gannyen avan nou kapab soumet avek Lotorite Planning.\nSemen Jeremie, dezyenm faz prensipalman i pas lo en sel propriyete. E mon pa pe vwar okenn lanpesman an sa ki konsern way leave avek lenformasyon aktyel ki mon annan konmela. I posib ki ler nou fer laplikasyon formel, i pou annan serten lobzeksyon me pou le moman, mon napa sa lenformasyon pou montre ki i pou annan sa lobzeksyon.\nAn prensip, nou negosye tou bann way leave ki neseser e si finalman, ler nou annan en proze ki pou deservi en kominote, for the greater good of that community, si i annan serten obzeksyon kot nou pe antre lo en bout later petet 2 met, 3 met i annan obzeksyon, nou fer serten demars avek Minister Litilizasyon Later pou akizisyon. Me akizisyon i en dernyen opsyon. Nou prefere toultan negosye avek propriyeter e nou servi bann fasilite ki nou annan a nou dispozisyon, prensipalman, Biro Ladministrasyon Distrik pou fer sa e pou nou kapab ganny bann way leave neseser. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, eski Minis i kapab dir sa Lasanble konbyen pou koute pou zot fer kontinnyasyon sa semen Jeremie e baze lo larepons kestyon Onorab Murielle Marie, eski Minis i kapab dir sa Lasanble si aprezan i pou pare pou fer sir ki i annan en letid pli aprofondi ki ganny fer an relasyon avek bann benefis ki sa semen pou anmennen e si benefis i ganny trouve pou vin enn ki vreman gran, eski Minis pou prezan pouse pou ki larzan i ganny trouve, pou ki sa semen i finalman konplete? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, dan enn mon bann larepons pli boner, mon ti endike ki sa dezyenm faz pou fer en semen pou transpor ariv sa seksyon semen 150 met, Jeremie faz 2, i pou kout apepre R2 milyon akoz topografi e bann gro ros ki annan lo sa seksyon semen. I vreman en proze entans an term, kou pou nou enplimant sa dezyenm faz sa proze. Se pour sa rezon ki nou pe rod lezot opsyon dan lenterim pou nou kapab neamwen alleviate enpe sitiasyon bann dimoun ki reste pli o, pli anler la akoz zot problenm ozordi i kantmenm ase grav pou zot kapab ganny akse pou ariv lo sa semen egzistan Jeremie.\nMr Speaker wi, mon kapab konfirmen ki nou a fer en letid aprofondi ansanm avek Lotorite Distrik pou nou regard bann benefis pou link sa semen upper Capucin, semen Nourrice avek sa dezyenm faz semen Jeremie osi upper Capucin. Me sa zistans pou link sa 2, mon pe regard orthophoto la, sa zistans pou link sa 2 i kantmenm ase long e mon napa en nide a sa moman la, kimannyer topografi i ete ant sa 2 seksyon semen, ler nou pou link zot. So, mon pou bezwen refer sa avek nou bann teknisyen, demann zot pou fer sa travay epi a en moman donnen, mon kapab retourn ver Lasansanble e donn plis lenformasyon lo la. Mersi.\nKestyon 29, Onorab Meggy Marie.\nMersi Mr Speaker. Pou demann Minis, vi ki i annan plis bis ki’n antre dan pei, ki son Minister pe fer pou kapab met en bis pou sa bann dimoun upper Karyol? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, kestyon Onorab Marie in prompt mwan pou mwan pous SPTC pou regarde si zot kapab deservi sa kominote la anler e mon kontan pou anonse ki SPTC in dakor pou met en servis pou zot kapab deservi bann diimoun dan sa seksyon semen upper Karyol. Zot in vwar poudir i annan sa demann, zot in vwar poudir i annan sa nesesite pou donn sa servis bis dan sa seksyon semen upper Karyol, e SPTC in enform mwan ki swit a sa, zot pe plan pou met sa nouvo servis mwan prosen, probableman ver milye mwan prosen ouswa ver lafen mwan prosen.\nFrekans e lakantite bis ki pou servi sa seksyon ki nou pe koz lo la dan sa kestyon, i pou ganny determinen par SPTC me i probab poudir, i pou en konbinezon en shuttle service ki pou sorti la anler, pou desann anba kot Terminal Anse Aux Pins e osi en servis direk ki pou sorti la anler e pou al Victoria, parey SPTC pe fer pou bann lezot bis ki pe deservi semen Karyol pou le moman. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis pe konsider met en bis separe pou zanfan lekol vi ki dan lepase pou lower Karyol ti deza annan en problenm dan bomaten konsernan bis, transpor pou manrmay lekol? Mersi.\nMersi Mr Speaker. SPTC i enform mwan ki sa servis Karyol konmela i plen. Setadir, i annan demann pou met plis bis lo sa semen egzistan. Mon pa pe koz nouvo ki mon fek anonse, lo semen egzistan. E la mon’n koz avek CEO e nou pe vwar kimannyer nou pou kapab kontinnyen amelyor servis bis dan sa landrwa, enkli posibilite si nou bezwen met en shuttle bus pou lekol e nou a vwar kimannyer nou fer li, baze lo availability bann bis ki SPTC i annan. Avek sa nouvo servis ki nou pou mete dan sa seksyon semen ki Onorab in fek poz kestyon lo la, i pou definitivman improve sa sitiasyon akoz i pou annan plis bis lo semen ki pou osi pas lo larout egzistan Karyol. So, i pou kapab osi ofer plis kapasite lo larout egzistan.\nE pou reponn sa kestyon direkteman, mon pou bezwen retourn ver SPTC, vwar zot letid ki zot pe fer pou vwar nonm e kapasite e kantite bis ki zot pou mete lo sa nouvo seksyon semen, epi nou kapab pran en desizyon lo sa ki konsern en bis dedye pou manrmay lekol. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab enform sa Lasanble, apard ki upper Karyol, eski son Minister in fer en legzersis pou etabli bezwen priyorite bann kominote dan lezot distrik parey Morne Blanc, ki bezwen en bis an plis dan bomaten e apre travay. E osi, an vi volim dimoun ki desann anvil pandan lafen di mwan, sirtou bann distrik lwen, eski Minis pe konsider met bis anplis pandan bann peek hours, sirtou 8er/9er bomaten e 1er a 2er apre midi pandan week end? Mersi Minis.\nMon krwar mon bezwen remind bann Manm ankor ki lobzektif kestyon siplemanter se pou eklersi lo kestyon orizinal. Ou vwar. Fodre pa ki nou abuse the Rule. E nou annan en responsabilite koman bann Manm pou fer sir ki nou pe respekte the Rules. Mon pa konnen si Minis ou annan sa lenformasyon lo sa bout Morne Blanc whatever.\nMr Speaker, avek ou permisyon, mon napa lenformasyon spesifik lo upper Morne Blanc, me mon kapab reponn sa kestyon zeneralman. An term Polisi SPTC e Polisi Departman Transpor e Gouvernman. SPTC i determin nesesite servis toultan baze lo lenformasyon ki i gannyen atraver bann feedback manm piblik, me osi atraver lenformasyon ki i gannyen sorti kot Ladministrasyon Distrik e natirelman sorti kot bann MNA. E baze lo la, dapre son kapasite ki li i annan koman en public transport provider, public service provider, i reponn a sa bann demann, tout an prenan kont ki SPTC i osi bezwen break even lo bann larout ki i deservi an term son loperasyon toulezour.\nMon krwar dan en fason zeneral, mon larepons lo sa kestyon i pou dir wi, nou bezwen reste e nou reste alekout bann kominote, demann bann kominote pou donn plis frekans, donn plis transpor ler i neseser, parey nou pe koz lafen di mwan, bann peek hours and so on, kot souvandfwa bis i plen. Me osi, nou bezwen pran kont ki nou annan serten limitasyon. Limitasyon lo kote lekipman limenm, lo kote bis, kot nonm bis ki nou annan pou deservi tou bann larout ki nou ti a kontan deservi, i zis pa posib pou le moman pou nou fer li. Me dan lavenir, an mezir ki SPTC i kontinnyen devlope, an mezir ki SPTC i kontinnyen envestir dan bann nouvo bis parey nou pe fer konmela, nou pe plan pou nou kapab kontinnyen improve, amelyor servis ki SPTC i donnen akoz SPTC i annan sa responsabilite nasyonal pou li transport nou popilasyon dan tou zot bann laspe lavi, lavi sosyal, lavi ekonomik and so on.\nMr Speaker, pou sa lannen, nou annan en bidze apepre R5 milyon pou kontinnyen envestir dan nouvo bis e sa bidze i vin atraver sa lalinny kredi sorti Lenn, Gouvernman Lenn ki in donn Gouvernman Sesel dan konteks en pli gran lalinny kredi pou Gouvernman servi. So, nou’n fini fer nou demann e nou pe esper rezilta sa demann pou nou kapab fer vin ankor enpe nouvo bis pou sa lannen. Mersi Mr Speaker.\nMinis, prenan kont ki i annan nouvo bis ki’n antre dan pei e osi avek bann lezot sou distrik, avek serten menm kondisyon semen parey upper Karyol, eski ou Minister ansanm, SPTC ek SLTA pe antreprann pou revwar serten servis bis ki pe deservi lezot sou distrik avek menm sitiasyon e osi petet regard en pti pe dan konportman bann drayver ki pe itiliz sa bann nouvo bis, ki ou deside pou antreprann dan sa bann sou semen? Mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, Onorab in koz en pti pe vit me mon’n sey konpran en pti pe son dernyen bout kestyon. Eski ou kapab repet sa dernyen bout kestyon silvouple?\nMinis, prenan kont kondisyon semen upper Karyol e osi bann nouvo bis ki’n antre, i annan bann lezot sou distrik avek menm sitiasyon ki deza pe ganny deservi serten bis. Eski petet ou Minister pe deside pou revwar serten sa bann kalite bis, prenan kont nouvo bis ki’n antre e osi pou get en pti pe lo konportman drayver letan pe dray dan sa bann semen avek tel kondisyon pou nou piblik? Mersi Mr Speaker.\nOk Onorab. Mersi pou ou pasyans avek mwan pou re dir ou kestyon. Mr Speaker, wi. Nou’n deza anonse dan lepase ki i annan serten semen ki ozordi i ti a pli bon nou servi li avek en four-wheel drive. Bann bis four-wheel drive akoz kondisyon semen, son sirfas limenm, son gradiant, i poz serten risk pou bann pasaze e osi pou sa drayver ki pe fer sa bann larout. E o fir e a mezir ki SPTC i komans fer vin sa bann four-wheel drive, sa bann bis four wheel drive pou deservi sa bann pti semen ki nou annan en pe partou, bann kondisyon i ava amelyore an term sekirite bann pasaze dan bann bis limenm li.\nMr Speaker, lo kote konportman bann drayver, sa i reste touzour en konsern e se pour sa rezon ki SPTC ti entrodwir en sistenm GPS dan tou son bann bis, pou zot kapab monitor bann diferan paramet sa bis. Par egzanp son lavites ki i pe fer, bann letan ki in fer lo sak stop ouswa ant bann sak stop, son lokasyon aktyel a nenport ki moman. So, SPTC i annan en live GPS system ki i servi pou monitor son bann bis me SPTC i osi depan lo feedback sorti kot bann pasaze zot menm prensipalman ki annan tou drwa anrezistre konplent, ouswa fer bann komanter e mon ti a prefere sa bann komanter konstriktiv, lo konportman drayver bis e lo servis an zeneral ki sa drayver i ofer bann pasaze ki pe anbark dan sa bis.\nBann drayver SPTC i travay anba en code kondwit ki strikt e zot annan souvandfwa, zot ganny call to order serten parmi zot pou bann keksoz parey excess speeding ouswa mank kourtwazi ver bann pasaze. Me fodre osi note ki mon pe lans en lapel la avek bann pasaze osi, pou montre osi sa kourtwazi e sa konprenezon anver nou bann drayver, ki zot travay osi i difisil. Zot travay bann long hours, zot annan bokou presyon, zot annan bokou responsabilite lo zot anba volan en bis e i en keksoz ki nou bezwen travay ansanm pou nou kontinnyen amelyore. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, baze lo larepons Minis, eski Minis i kapab donn sa Lasanble en lide lo kan ki nou kapab komans ekspekte vwar bann bis four-wheel drive antre dan pei e dezyenmman, eski Minis… Mersi Minis. Eski Minis i kapab dir sa Lasanble si son Minister i pare pou etablir en nivo disiplin, par egzanp, kot i a donn SPTC en dele letan pou li konklir sa legzersis, an relasyon avek semen Karyol, pou ki i kapab vitman etablir demann kler ki annan pou servis lo semen Karyol, enkli, demann pou en bis pou bann zanfan lekol.\nE petet Minis i a kapab share sa findings of sa legzersis avek nou Lasanble Nasyonal. Mersi Mr Speaker.\nMr Speaker, mon napa sa lenformasyon presi pou dir kan nou pou resevwar sa bann bis four-wheel drive. Me parey mon’n dir, osite ki sa line of credit avek Lenn i materyalize, SPTC i annan sa lentansyon pou li komans envestir dan bann four-wheel drive pou nou kapab deservi bann larout pli an sekirite, swit a bann diskisyon ki nou’n annan dan sa Lasanble, bomaten la.\nAn sa ki konsern sa seksyon semen upper Karyol ki mon’n anonse nou pou deservi, mon ti dir Mr Speaker dan mon larepons, ki nou pou fer li mwan prosen. Setadir, sa servis ki SPTC pou entrodwir upper Karyol i pou ouver milye, ouswa ver lafen mwan prosen. Me selman i pou ganny fer dan mwan Me, dapre committment ki CEO SPTC in donn mwan.\nPour sa letid pou vwar si i annan nesesite pou met en bis pou bann zanfan lekol ki pou redwir konpetisyon pou lespas dan bis par manm piblik ki pe al travay dan bomaten ouswa dan apre midi ler zot pe retourn se zot, mon ava demann SPTC pou fer sa dan sa prosen 2 mwan Mr Speaker e answit mon ava donn sa lenformasyon avek Lasanble Nasyonal. Mersi.\nKestyon 30, 31, 32, mon vwar i mark 33 lo Order Paper. Mon vwar i mark 33 lo Order Paper, i sipoze 32. Clerk? Nou napa 33. Bon. Basically, nou pou pran sa prosedir swivan apre diskisyon ek lofis Minis bomaten. I pou reponn kestyon 30, apre i a reponn kestyon 31, apre i a reponn kestyon 32, separeman. Apre nou pou pran supplementary lo tou le 3 kestyon. Ok. So, nou a komans avek kestyon 30, Onorab David Pierre.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, an vi bann konfizyon lo kondisyon travay parmi bann drayver SPTC, eski Minis i kapab eksplik ek sa Lasanble bann detay lo zot kondisyon travay? Mersi Mr Speaker. Ou oule mon pran tou?\nNon, non, non. Minis pou reponn. Minister?\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, i byen ki mon ganny loportinite pou mwan adres sa kestyon travayer, bann drayver spesifikman SPTC, dan sa 3 kestyon ki Onorab Pierre in poze bomaten. Mon a pran sa kestyon 30 ki in fek demande la.\nMr Speaker, responsabilite en drayver bis SPTC se pou transport pasaze sorti kot en destinasyon pou ariv kot en lot e sa i merit ganny fer an prenan kont tou bann mezir sekirite, pou asire, ki sa pasaze i voyaz dan konfor maksimonm. Zot travay dapre en seri schedule. Drayver i transport tou kategori pasaze e sa i ganny fer dapre sa bann konponan swivan;-\nTransportasyon manm piblik, transportasyon bann etidyan primer e segonder osi byen ki etidyan post segonder, servis alabaz kontra e osi byen ki bann kours spesyal. Bann responsabilite ki atase avek en drayver bis dan SPTC i konm swivan Mr Speaker;-\nPremye, pou kondwir zot bis dan en fason pou asir sekirite bann pasaze dan bis. Dezyenm, asir lord dan zot bis. Trwazyenm, kit rikord zot bann kours. Katriyenm, kit bis dan bon leta. Senkyenm, fer kours dapre zot schedule e sizyenm, asire ki zot travay an konformite avek bann norm e bann regilasyon SPTC.\nMr Speaker, letan en drayver i ganny anploye kot SPTC, son lanplwa i lo baz continuous employment e son saler debaz ki i komans travay ler i komanse i R4368 enkli personal income tax. Parkont, ler nou pran tou bann drayver ansanm, saler debaz an mwayenn, bann drayver SPTC i tonm R5176 par mwan, enkli, personal income tax.\nPou note Mr Speaker, ki an Zanvye 2007, SPTC ti renouvle son Scheme of Service pou son bann drayver. Prensipalman bann kondisyon ki ti egziste dan Scheme 2004 ki mon pou koz lo la dan sa kestyon swivan ti reste parey, sof sa bann keksoz swivan.\nPremye, saler debaz ti ganny revize pou vin R2725 par mwan, avek posibilite logmantasyon R500 tou le 5an ki swiv, depandan lo performans e rikord disiplin sa drayver.\nDezyenm, bann enhancement within bann salary bands ti sanze. Par egzanp en drayver ki ti annan 15an leksperyans drive e osi annan bon rikord disiplin an 2007, ti ganny plase lo saler debaz, R4225 par mwan.\nMr Speaker, SPTC in deza komans serten travay avek bi pou revis sa Scheme of Service aktyel. An vi ki pandan lannen 2008, Gouvernman ti donn 2 logmantasyon bann travayer servis piblik ki ti fer ki sa bann saler propoze dan sa Scheme 2007, ti pli ba ki sa saler ki drayver ti merit gannyen, an vi ki sa logmantasyon saler ki Gouvernman in donnen.\nPar egzanp, sa drayver ki ti annan 15an leksperyans an 2007 e ki ti pe resevwar en saler debaz R4225 par mwan, ti aparti le 1 Novanm 2008, resevwar en saler debaz R5275 par mwan. An plis ki sa, SPTC ti osi donn en logmantasyon 10 poursan lo saler debaz son bann staff a 2 repriz an 2010 e 2011 respektivman, ki ti fer ki sa drayver avek leksperyans 15an an 2007 ti aparti mwan Me 2011, resevwar en saler debaz R6380, san kont personal income tax e sa ti depan si sa drayver ti annan en bon rikord disiplinen.\nAn sa ki konsern ler travay bann drayver Mr Speaker, dapre kondisyon ki’n ganny agree, en drayver SPTC i bezwen travay 48 erdtan par semenn, ki reprezant 9 erdtan edmi travay par zour. Dan sa lespas 9 erdtan edmi ki en drayver i travay, 1 erdtan 45 minit i ganny dedye koman en paid driving break. Kot sa drayver dan sa 1 erdtan 45 minit, sa drayver i bezwen rann larzan pou 15 minit, refuel son bis pou 15 minit, ganny 30 minit lunch break, tyek bis pou 15 minit e drayver i osi ganny en break 10 minit repo pou sak 2 ou 3 erdtan ki zot pe dray, ki fer en total 30 minit repo. Savedir, lo sa 9erdtan edmi ki en drayver i travay, 7erdtan 45 minit i ganny dedye pou en drayver bis perform son driving duties, anba volan par zour e sa pa enkli son ler overtime.\nMr Speaker, etan donnen ki i annan bann break ase long ant bann kours dan sa schedule, en schedule drayver i kapab ariv 12 erdtan par zour e menm parfwa 14 erdtan par zour. Pandan sa letan, sa bann drayver i ganny peye en inconvenience allowance. I bon note ki pandan sa dernyen 3an, SPTC in kontinnyelman amelyor bann kondisyon travay pou son bann drayver e aktyelman, en drayver bis i benefisye avek sa bann benefis swivan;-\nPremye, drayver i ganny en commission 30 sou pou sak tranzaksyon tiket ki i vann;\nDezyenm, drayver bis ki dray bis pli tar ki 8.30 diswar, i benefisye avek en allowance R25 par zour. Pou bann drayver kontra, zot ganny en night shift allowance R50 par nwit si sa shift i okazyonnel, ouswa R500 par mwan si sa shift i permanan;\ntou drayver ki dray ant 11er bomaten e 2er apre midi, zot benefisye avek en voucher R30 par zour pou aste manze dan kantin SPTC. Okenn drayver ki travay lo driving duties plis ki sa 9 erdtan edmi, i ganny peye overtime ki ganny kalkile lo zot saler debaz. Tou drayver SPTC i benefisye avek en bonous lafen lannen, depandan si lakonpannyen in fer byen e kapab peye pou sa bonous e i osi depan lo performans sa drayver lo baz endividyel.\nMr Speaker, ler nou azout tou sa bann benefis ki mon’n koz lo la, baze lo sa Scheme 2007, en drayver bis SPTC i ganny an mwayenn R10,400 par mwan. E byensir, bann ki travay pli dir e fer overtime, zot ganny en saler pli o, ki kapab ariv plis ki R15,000 par mwan aktyelman. Dan sa legzersis pou renouvle Scheme of Service pou bann drayver, SPTC pou enkli tou sa bann benefis ki mon fek koz lo la e an menm tan, zot pou realign saler debaz bann drayver e osi bann enhancements pou bann drayver lo bann diferan salary bands, avek lentansyon pou met sa Scheme of Service ki pou ganny entrodwir byento, pou sa bann drayver azour avek saler aktyel, an prenan kont logmantasyon saler ki Gouvernman pou donnen an Zilyet sa lannen. Mersi Mr Speaker.\nBon, nou a pran kestyon 31, Onorab.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, an vi ki bann drayver SPTC ti pe ganny peye en allowance R1000 par mwan akoz zot kalite travay ki zot fer, akoz ki sa allowance ti arete selman apre 3 mwan, ant lafen 2003 ziska Fevriye lannen 2004? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon krwar i enportan pou mwan eksplik enpe kondisyon travay bann drayver SPTC, depi 1993 ziska lannen 2004. Depi 1993 ziska 1996, en drayver SPTC ti pe ganny en saler debaz R2300, enkli en allowance R375 par mwan, koman en productivity bonus. Sa saler debaz ti ogmante pou vin R2525 an 1997 ziska lannen 2000 e apartir 2001 ziska 2003, bann drayver ti adisyonnelman ganny rekonpanse avek 30 sou koman en commission, lo sak tiket ki zot ti vann. Aparti 2002, en allowance R2 par erdtan ti ganny peye dan lenstans ki bann drayver i dray bann gran bis ki nou osi apel bann gran tren.\nLe 18 Fevriye 2002, Minister Zafer Sosyal ek Lanplwa ti pas en Ruling an faver bann drayver, apre ki zot ti rikord en konplent an relasyon avek zot kondisyon travay. E sa ti konsern bann erdtan ki zot pas dan travay letan zot pa pe drive bis. Tou drayver ti resevwar en standby allowance R1000 par mwan, apartir le 1 Novanm 2002 Mr Speaker, pou en peryod 6 mwan, ouswa ziska ler sa sitiasyon ti ganny rezourd par lentrodiksyon en Scheme of Service. Setadir, en premye Scheme of Service ki SPTC ti pou gannyen. Pou kalifye pou sa allowance R1000, drayver ti strikteman bezwen prezan dan zot landrwa travay pandan sa bann ler standby.\nMr Speaker, en lot kondisyon atase avek sa allowance, se ki bann drayver pa ti pou kapab claim okenn overtime letan zot ti pe perform driving duties pandan zot standby time. An vi ki sa Scheme pa ti pare dan sa peryod 6 mwan, Minister Zafer Sosyal ek Lanplwa sa letan la ti aprouv pou prolonz dirasyon sa allowance ziska ki ler en Scheme ti ganny aprouve pou lenplimantasyon e sa ti ganny fer an Fevriye 2004.\nAlor Mr Speaker, i bon note ki bann drayver ti resevwar sa R1000 par mwan, pou en peryod 15 mwan e non pa pou 3 mwan, parey kestyon i demande. Dan sa nouvo Scheme, saler drayver ti ganny reaziste baze lo zot leksperyans, performans e prodiktivite. Ti annan grad 4 ki son saler ti komans lo SP25 to 29, avek grad sinyor 3, kot zot Scheme ti lo SP 29 ziska SP 34.\nLezot provizyon anba sa Scheme Mr Speaker, ti enkli en merit increment, depandan lo appraisal report sak drayver, en allowance R2 par erdtan pou dray en bis 50 pasaze ouswa plis, en night shift allowance R50 par nwit, si i plis ki 50 poursan erdtan travay, sa drayver ti tonm ant 6er diswar e 6er bomaten. Setadir, i ti ganny R50 allowance si son erdtan ti tonm ant 6er diswar e 6er bomaten. 50 poursan sa letan. En allowance R7.50 par erdtan ti ganny apele en inconvenience allowance. Mon a repran sa Mr Speaker. En allowance R7.50 par erdtan ki ti ganny apele en inconvenience allowance, letan ki en drayver i dan break e zot pa pe drive. E si zot ti ganny demande pandan sa letan pou zot dray Mr Speaker, zot ti ganny peye overtime ki baze lo saler debaz, dan plas sa R7.50 allowance pou sak erdtan ouswa part sa erdtan ki zot pe fer overtime.\nMr Speaker, anba sa Scheme osi, en voucher manze ti ganny donnen avek drayver ki pa ti break dan zot depo, pandan ler dezennen. Sa Scheme, ti osi donn en commission 30 sou lo lavant tiket ki ti’n deza entrodwir e sa ti kontinnyen anba sa Scheme. En bonous R400 par mwan, baze lo prodiktivite ti ganny entrodwir anba sa Scheme. En bonous alafen lannen, depandan lo performans lakonpannyen e performans endividyel sa drayver ti osi ganny entrodwir dan sa Scheme 2004.\nMr Speaker, fodre note ki pou compensate bann erdtan ki bann drayver SPTC ti pase dan travay letan zot pa ti pe dray bis pandan sa peryod le 20 Zanvye 1997 ziska le 31 Oktob lannen 2002, bann drayver ti ganny peye en backdated allowance, ekivalan R350 par mwan e sa peyman ti ganny fer an Novanm 2005. Konpansasyon maximum ki en drayver ti gannyen, ti R24,285 e minimum, ti R650 Mr Speaker. Mersi.\nKestyon 32 Onorab, request.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, anvi natir travay bann draver SPTC, enkli bann risk ek responsabilite ki zot pran toulezour, eski Minis i kapa dir ek sa Lasanble, si zot pare pou konsider en risk allowance pou bann drayver? Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, an se moman SPTC pe fer serten travay ansanm avek son komite drayver e departman travay pou regarde enpe bann issues ki devret ganny adrese e pou ki evantyelman renouvle son Scheme of Sevice ki date parey mon eksplike, depi 2007.\nByensir, sa eleman risk pou ganny assess an kosiltasyon avek Departman Lasante Piblik dan Minister Lasante e probableman, avek bann lakonpannyen lasirans. Rezilta sa bann kosiltasyon pou determinen si SPTC pou bezwen entrodwie en risk allowance pou kouver serten risk dan sa nouvo Scheme ki i pe al propoze pour bann drayver. Mersi Mr Speaker.\nOk, nou ava pran bann siplemanter. Onorab Pierre.\nMersi Mr Speaker. Mon pou dir tou mon bann siplemanter en sel kou?\n2 kestyon siplemanter.\nKlarifikasyon Mr Speaker, 2 kestyon siplemanter pou sak kestyon oubyen an zeneral?\nAn zeneral, parey nou’n vwar larepons i tre…\nOk, mersi Mr Speaker. Mr Speaker eski Minis, Minis in koz lo en inconvenience allowance, eski Minis i kapab konfirm avek sa Lasanble, ki tou bann drayver pe ganny zot inconvenience allowance e konbyen zot pe gannyen. Mersi.\nE dezyenm kestyon siplemanter i, eski Minis i kapab dir avek sa Lasanble, ki pe arive avek nouvo Scheme of Service bann drayver e akoz ki bann drayver pa pe ganny zot R500 logmantasyon apre sak 5an, parey in stipile dan zot vye Scheme of Service, dan sa enn 2007. E si Minis i vwar ki i annan drayver ki devret ganny sa logmantasyon e i pa’n gannyen, eski Minis i pare pou donn zot en back pay.\nE finalman Mr Speaker, anvi travay ki bann drayver i fer, eski Minis i kapab eksplik sa Lasanble akoz ki an mwayenn, laplipar bann travayer SPTC i bezwen travay pou 9er tand 35 minit par zour e ganny 2 zour konze selman apre ki zot in travay pou 7 zour? E eski Minis i pare pou konsider donn sa bann travayer en rekonpans apropriye anvi ki zot bezwen available. La mon pou underline sa mo available, available pou travay pandan 12 a 15 er tand par zour. Mersi Mr Speaker.\nBon, pou nou fasilit enpe travay, mon pa konnen si Mr Zialor ti ava vin devan obor Minis, olye ki nou pe anvoy notes, kapab fer li enpe pli fasil. Ok Minis.\nMr Speaker avek ou permisyon mon a zis konsilte en moman avek Mr Zialor.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, drayver ki desot zot 9er tan edmi par zour pandan zot standby time kot SPTC, kot zot bezwen la, kot zot fer an mwayenn en totalite 12, menm 14er tand pa zour. I annan 2 keksoz ki zot kapab fer. Premye, se zot reste la lo compound e zot lo standby e zot resevwar R7.50 par ertan konman en standby allowance anba sa Scheme ki ti ganny entrodwir an 2004, epi ti ganny kontinen an 2007.\nMe, ler zot stand by zot ganny apele frekaman pou zot dray bis pandan sa standby time. E pandan sa standby time ler zot ganny apele pou dray bis, zot otomatikman al lo over time. Sa over time, i ganny baze lo zot saler debaz san kont bann lezot benefis ki zot gannyen anba zot Scheme ki mon’n donn detay lo la.\nLer zot pe ganny peye sa over time, setadir, zot pe fer driving dutes dan sa letan ki desot 9er tan edmi par zour, zot pa gannyen sa standby allowance. Setadir, la minit ki zot al lo over time, zot standby allowance i tonbe. Me zot ganny peye over time. Prezan ler zot retournen e zot kontinnyen lo standby, zot standby allowance i kick in ankor e zot ganny sa R7.50 par erdtan ziska ler ki zot fini zot travay ouswa, zot ganny demande pou al fer en lot driving duty ankor.\nMr Speaker, lot parti sa kestyon ki relye se, sa kantite erdtan ki zot pe travay par zour e konbyen zour zot travay par semen avan ler ki zot ganny zot de zour off. Mon ti ava kontan klarifye Mr Speaker, ki i pa korek ki drayver, dapre lenformasyon ki SPTC in donn mwan, drayver pa fer 7 zour continuous avan zot ganny 2 zour off. Zot fer 5 zour par semenn, dan en peryod 7 zour, zot travay 5 zour, 9er tan edmi par zour, answit, zot ganny 2 zour continuous off.\nMe osi Mr Speaker, SPTC i plan zot roster dan en fason ki, tou le mwan i annan at least, 4 zour continuous ki en drayver i gannyen apre ki in fer son 5 zour travay. Setadir, normalman i ganny 2 zour off apre 5 zour, me enn fwa par mwan i ganny 4 zour off continuous apre son travay. Setadir, i annan serten fleksibilite ki SPTC ansanm avek bann drayver i egzerse pou kapab donn zot en pti pe plis letan off otan ki posib ler nou kapab fer li, me sertennman, enn fwa par mwan.\nMr Speaker an sa ki konsern sa R500 Scheme. Bann drayver, CEO SPTC i enform mwan ki bann drayver ti’n merit ganny sa R500 lannen 2012 akoz i fer 5an depi ler sa dezyenm Scheme ti ganny entrodwi. Me i enform mwan ki SPTC pa’n peye, pa’n kapab pey sa R500 akoz an menm tan fodre nou mazinen ki SPTC in fer plizyer keksoz. Zot in entrodwir plizyer benefis ki over and above Scheme 2007 ki mon’n fek donn bann detay lo la, zot in donn 2 increment 10 poursan bann drayver pandan sa peryod 2010 a 2011 e natirelman, zot in increase minimum wage anlinny avek regilasyon Gouvernman apre 2008.\nSe pour sa rezon ki CEO SPTC in eksplik mwan la, ki zot pa’n kapab donn sa R500 increment akoz bann benefis ki zot in entrodwi malgre i an deor Scheme, i outweigh sa R500 ki zot ti pou gannyen anba Scheme aksyel. E la anba sa nouvo Scheme Mr Speaker, mon avan atann, nou ava vwar ki sa ki SPTC i pou propoze. Me, mon krwar nou bezwen osi mentenir bann benefis ki bann drayver i annan e kontinnyen amelyor parey mon’n dir, bann enhancements lo bann diferan salary bands pou bann drayver pou lavenir. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, Minis an menm tan ki nou pe koz lo meyer kondisyon pou nou bann drayver SPTC, eski ou kapab dir ek sa Lasanble ki bann mekanizm osi ki ou Minister pe met an plas, SPTC pe met an plas pou asire ki avek meyer kondisyon pou bann drayver, nou piblik osi pe ganny meyer swen, e meyer servis avek nou bann drayver, par egzanp, eski zot annan en proper training plan pou nou bann drayver SPTC. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, wi, rekonpans finansye i bezwen al avek prodiktivite e meyer servis, sa i toutafe natirel e normal. Mr Speaker, bann drayver SPTC i ganny zot full training lo zot driving duties. Zot ganny non selman training lo kote kimannyer pou anmenn bis natirelman, me osi zot ganny bann lezot training an term konportman, an term kourtwazi, an term tou bann diferan keksoz ki mon’n koz lo la, an term responsabilite konman en drayver.\nI kler ozordi ki SPTC pe donn en bon servis Mr Speaker. Me toultan, i annan plas pou nou kontinnyen amelyor sa ki nou fer. E la i vin sa laspe imen natirelman, kot koman bann drayver e koman bann dimoun ki pe reprezant lakonpannyen anba volan bis SPTC, bann drayver i bezwen kontinnyen egzers sa konprenezon, sa kourtwazi e osi sa latitid pozitiv anver nou bann pasaze ki nou pe deservi.\nMe mon ti osi dir boner Mr Speaker ki, i en two-way process. Bann drayver osi zot bann imen e zot osi osi ekspekte ki zot ganny trete dan en fason ki korek par nou bann piblik ki pe servi nou bann bis. Sa i pa toultan le ka, mazorite dimoun, zot annan sa kourtwazi, zot tre byen. Me i annan serten dimoun osi, petet annan de ler zot anba lenfliyans lalkol or whatever, zot fer serten malelve, zot fer serten dezord ki osi SPTC pa tolere e zot pran aksyon kot i neseser kont sa bann dimoun konsernen.\nMe Mr Speaker, mon rekonnet ki nou bezwen kontinnyen amelyor servis pou rann li a sa oter. E ler nou pe koz amelyor servis nou pa pe koz zis drayver. Nou pe osi koz kalite lekipman ki drayver i annan pou travay avek, setadir bann bis e la nou annan en gran travay pou nou kontinnyen fer pou amelyor standar e kalite nou bann bis pou nou bann pasaze servi toulezour. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker, bonzour tou Manm, bonzour tou dimoun alekout. Mr Speaker, larepons ki Minis in donnen, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si pou reviz Scheme bann drayver eski SPTC pou bezwen fer monte pri bis ouswa demann sibvansyon avek Gouvernman? E konbyen i koute pou train drayver? Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker anba nou program reform ki nou ankor anba, SPTC otan ki posib, i bezwen operate dan en fason self-sustaining, otononm. Setadir, reveni ki SPTC i gannyen i bezwen kapab kouver son bann kou, son bann depans ki i fer, e pri bis i ganny regle par Gouvernman. E Gouvernman in pran en desizyon spesifik, en conscious decision pou kapab maintain pri bis a R5 pou nou bann dimoun.\nE sa malgre bokou defi, malgre logmantasyon dan pri fuel, malgre nou’n bezwen ogmant, in annan bann logmantasyon ki’n annan dan pri bann pyes, malgre bann varyasyon ki’n annan dan kou deviz etranzer ki SPTC i bezwen servi pou fer vin ban lekipman ek bann pyes pou li. Gouvernman in kapab reisir maintain sa pri R5 pou deservi nou bann dimoun dan nou pei. E pa bliye ki apepre 60 a 66 mil dimoun i servi SPTC toulezour dan nou pei e sa i enkli, bann zanfan lekol osi.\nMr Speaker, dan sa ouvo scheme ki nou pou entrodwi pou bann drayver ki SPTC pe travay lo la, la, nou pou bezwen konsyan. Lefe ki, nou pa kapab ofer tro bokou an plis ki nou kapab afford. Nou bezwen ofer sa ki SPTC i kapab afford pou donn son bann drayver. E se dan sa lobtik ki nou pe travay pou kapab donn merye package posib pou nou bann drayver akoz nou bezwen rekonnet, ki zot osi zot pe fer en travay formidab. Me an menm tan, avek sa realite ki nou bezwen osi limit bann kou ki bann pasaze i peye akoz nou bezwen kontinnyen asire ki SPTC i kapab ofer sa servis a en pri abordab pou mazorite nou piblik dan nou pei. Mersi.\nMersi Mr Speaker, bonzour, bonzour Minis e ou lekip. Eski Minis i kapab dir sa Lasanble, kan eski sa nouvo Scheme ki in koz lo la pou ganny enplimante e dezyenmman, si i dan plan SPTC pou ankouraz drayver pou annan zot prop lasirans. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker lenformasyon ki mon annan se ki, SPTC pe fer son mye pou finaliz sa Scheme sa lannen dan en fason ki nou kapab entrodwi li lannan prosenn pou bann drayver e si nou kapab fini li avan, nou a fer li avan. Dan sa Scheme, dan sa nouvo Scheme, ki a fer trwazyenm Scheme of Service ki SPTC i ofer son bann drayver, i pou osi annan sa konponan lasirans pou bann drayver e sa pe ganny diskite avek bann lakonpannyen lasirans an term en konponan sa Scheme limenm. Mersi.\nMersi Mr Speaker, bonzour. Minis eski konsiltasyon ti ganny fer avek bann drayver SPTC pou enform zot lo rezon akoz sa allowance R1000 e R500 pe ganny arete e osi zot input ti ganny demande dan sa legzersis pou reviz zot Scheme of Service. Mersi.\nMr Speaker, pou sa allowance R1000 ki ti arete ler premye Scheme ti antre an Fevriye 2004, sa ti en prosesis ki ti ganny negosye aparti sa ruling ki Minister pou Lanplwa ti donnen sa letan la. Onorab i a fer, i ava rapel dan mon larepons mon ti eksplike ki ruling Minister Lanplwa sa letan la ti dir, sa allowance R1000 pou ganny donnen ziska ler nouvo Scheme i antre, e sa nouvo Sheme li i ti ganny aprouve par Minister Lanpwa sa letan la e bann drayver ti okouran poudir sa R1000 pou tonbe.\nMe Mr Speaker, mon ti a kontan osi profite pou mon dir ki, anba sa nouvo Scheme lapey ki bann drayver ti pe gannyen enkli sa R1000 sa letan la, i pa’n neseserman fer zot pli worse off anba nouvo Scheme. Annefe, anba sa nouvo Scheme Mr Speaker, si zot ti fer zot over time, fodre mazinen ki sa allowance R1000 ti enkli over time, zot ti napa dwa claim okenn over time pandan zot standby time. Sa nouvo Scheme ti donn zot sa posibilite pou fer over time e ganny peye over time, e si zot ti fer zot over time Mr Speaker, zot saler debaz enkli zot over time, enkli bann nouvo benefis anba sa Scheme 2004, ti fer ki zot saler lafen di mwan ti pli byen, ti pli bon, ti pli o ki zot saler ki zot ti pe gannyen anba sa Scheme, avan sa Scheme ti entrodwi ler ti annan sa peryod ki zot ti pe ganny sa R1000. Sa in ganny demontre dan bann shift ki SPTC in donn mwan pou sa letan la. Avek over time, zot lapey ti enpe pli byen, enpe pli bon ki zot lapey oparavan, me, i ti depan natirelman, lo si zot ti prepare pou zot fer over time ouswa non.\nSi zot ti reste la lo sa standby allowance, i fer ki zot lapey ti tonm pli ba, me si zot ti fer sa over time zot lapey ti ogmante pou vin pli o ki zot lapey oparavan. Ou kapab zis repet ou dezyenm parti kestyon silvouple?\nEski bann drayver i ganny demande zot input dan sa nouvo Scheme of Service? Mersi.\nMr Speaker wi, mon oule konfirmen ki i annan en konsiltasyon ki pe ganny fer avek komite drayver pou bann kondisyon anba sa nouvo Sheme of Service e natirelman, i bezwen negosiasyon ki ganny fer pou zot osi annan zot input koman bann stake holders dan sa nouvo Scheme of Service. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker anlinny avek bann risk ki bann drayver SPTC i pran, eski Minis i kapab enform sa Lasanble si i annan bann schedule medical test ki ganny fer pou bann drayver e si i anka en drayver i fail zot medical test, kimannyer SPTC i reazir anver sa. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon oule konfirmen avek Lasanble ki bann drayver i fer zot medical test tou le zan. Atraver SPTC, i en requirement pou zot fer zot medical test, zot fitness test, pou fer sir zot kapab e zot an bonn sante pou kontinnyen fer zot bann duties driving.\nAn plis ki sa, si a en moman donnen zot ganny trouve poudir zot annan bann kondisyon medikal, SPTC i negosye ek sa bann drayver baze lo zot sertifika medikal ki zot annan, pou fer zot fer eighther light duties ouswa redwir zot schedule driving ki zot pe fer konmela pou kapab donn zot sa sans pou rekipere pandan sa peryod ki dokter in preskrir anba son sertifika. Mersi.\nBonzour Mr Spreaker, bonzour Minis, bonzour tou dimoun dan lasal e tou dimoun ki alekout. Mr Speaker, eski Minis i kapab enform sa Lasanble konbyen drayver SPTC i annan ozordi e konbyen supporting staff SPTC i annan pou siport loperasyon total dan en zournen e si SPTC i fer enormeman profi pou sanz kondisyon travayer de tanzantan e kwa ki pe arive ki bann drayver pe menase de tanzantan pou pa pran bis e ki SPTC pe fer pou kontrol sa. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, SPTC i konfirm avek mwan, ki zot annan 220 drayver aktyelman dan en lekip total travayer SPTC 450. Setadir, i reste 230 drayver support staff lo kote adimistrasyon, workshop, procurement, stores ensidswit ki siplemant e siport sa servis ki bann drayver i donnen. Dezyenm parti kestyon Onorab silvouple?\nSe pou sa rezon ki supplementary i zis 2 kestyon. I 2 kestyon, nou pa pran en kestyon nou diviz li an 5 kestyon. Mon krwar mon pou konmans vin pli strik avek bann Manm. Ok, demann ou dezyenm kestyon siplemanter.\nMersi Mr Speaker. Eski Minis i kapab eksplike si SPTC i fer enormeman profi pou sanz kondisyon travayer de tanzantan e kwa ki pe ganny fer pou ki bann menas travayer pou pa pran bis de tanzantan ki SPTC i kapab fer pou kontrole.\nMersi Mr Speaker, ekskiz mwan Onorab mon ti pe diskite mon pa’n kapab swiv ou dezyenm parti kestyon. Mr Speaker, kondisyon travayer SPTC, i reste en priyorite pou Gouvernman e management SPTC. Dan loptik ki toultan nou pe rode kimannyer nou kapab kontinnyen amelyor well being, wellfare e salary package ki bann travayer i gannyen dan konteks affordability pou kapab donn sa bann benefis par lakonpannyen SPTC.\nMon ti a kontan reasir sa Lasanble e tou trvayer SPTC, ki Gouvernman i kontinnyen travay pou li kapab amelyor bann kondisyon travay dan SPTC otan ki posib e o fir e a mezir ki keksoz i devlope, bann kondisyon travay i pou kontinnyen amelyore. I annan sa nouvo increment ki pou vini la, sa lazisteman ki pou vini milye sa lannen e sa osi pou ganny reflekte dan saler bann travayer SPTC.\nDezyenm parti Mr Speaker, bann threats pou par egzanp, bann drayver pa pran bis pou dray ensidswit, sa i ganny manage par management SPTC e SPTC i enn bann servis esansyel dan nou pei. E nou pa kapab permet a nenport ki moman, ki en group drayver i deside pa donn sa servis e si oule pran SPTC otaz e pran piblik Seselwa otaz.\nOtan ki posib Mr Speaker, i annan touzour negosiasyon ant SPTC ek son bann drayver pou asire ki zot bann kondisyon, zot bann konplent, zot bann fristrasyon, zot bann keksoz ki zot santi i pe afekte zot, i ganny adrese. E mwan mon lenstriksyon anver management SPTC se toultan fer nou mye posib pou nou kapab annan sa konpromi e pou adres bann sitiasyon ki afekte bann drayver o fir e a mezir ki sa bann sitiasyon i ganny port a mon latansyon, ouswa ki i devlope.\nSa kestyon R1000 in koz bokou problenm akoz malgre serten ruling ki ti ganny donnen lo la, malgre serten leksplikasyon, in annan serten drayver dan SPTC ki’n kontinnyen press, ki’n kontinnyen pouse pou zot ganny sa R1000 over and above tou bann benefis ki mon’n eksplike bomaten avek sa Lasanble.\nMe Mr Spreaker, i pa posib pou nou fer sa. Mon ti a kontan kler lo la i pa posib pou nou fer sa akoz sa package ki zot pe gannyen ozordi, i bokou pli siperyer. Parey mon’n demonter dan mon bann leksplikayon ki mon’n donnen zot saler debaz e zot overall package ki zot pe gannyen ozordi, i tonm R10mil ekek an mwayenn pou drayver SPTC konpare avek sa R1000 ek sa R2000 ekek zot ti pe gannyen sa letan la.\nNou pa kapab donnn toulede ansanm, zot in ganny en Scheme, zot in ganny bann additional benefits an deor sa Scheme, zot in ganny 2 logmantasyon atraver SPTC, zot in ganny zot logmantasyon ki Gouvernman ti donnen, zot in ganny bann commission, zot in ganny sa R2 driving allowance, zot in ganny sa night time allowance osi. Tou sa bann keksoz osi in ganny donnen, zot in ganny their productivity bonus.\nTousala Mr Speaker, i more than conmpensate pou sa R1000 ki ti annan oparavan. E mon ti a kontan enn fwa pour tou, nou met sa dekote e nou bouz de lavan akoz i kler ki nou pa pou kapab afford pou kontinnyen donn zot sa R1000 e i pa relevan pou donn sa R1000 akoz sa R1000 in fini ganny supercede e sa i en issue Mr Speaker, mon espere ki ozordi aper sa leksplikasyon ki mon’n donn Lasanble Nasyonal e mon espere ki bann drayver SPTC osi i ava kapab ekout sa e swiv. Mon espere ki sa issue aprezan i ganny deal avek enn fwa pour tou. Mersi.\nDernyen siplemanter Onorab.\nHON CHARLES DECOMARMOND\nMersi Mr Speaker, bonzour tou dimoun. Mr Speaker eski Minis i kapab enform nou Lasanble etan donnen lakantite drayver ki SPTC i anploye, si sa bann drayver i annan drwa vin manm okenn Union ki i ti a kapab reprezant e defann zot zentere e kondisyon travay pli byen. Si wi, eski zot organize dan sa fason e si non, akoz zot pa donn sa drwa sa bann drayver Minis? Mersi.\nMr Speaker mersi. Mr Speaker, mon krwar enn nou bann drwa fondamantal se right of association e sa i ganny enshrined dan nou Konstitisyon e i donn tou bann drwa, bann travayer, da bann landrwa travay pou zot form parti en union si zot anvi fer li. Napa okenn lanpesman lo nivo SPTC pou bann drayver join en Union e met zot lekor ansanm pou reprezant zot lekor avek management SPTC.\nMe parkont sa ki SPTC in osi fer Mr Speaker, se zot in form en komite drayver, zot in demann bann drayver pou asosye ansanm pou form en komite reprezantatif pou reprezant bann drayver dan bann diskisyon e bann negosiasyon, an sa ki konsern bann kondisyon travay parmi lezot pou bann drayver SPTC e sa i pe ganny fer konmela. Me sertennman, si i annan okenn loportinite pou zot al pli devan atraver en lasosiasyon en Union, i napa okenn obzeksyon lo la par management. Mersi.\nBon, avek sa nou’n ariv a lafen Question Time. Mon ava remersi Minis e ekskiz li parmi nou, li ek son delegasyon mersi bokou e nou pou adjourn ziska 11er.\nBon, nou ava pran dezyenm size lo Order Paper e sa set en Mosyon par Onorab Charles De Commarmond Manm Elekte pour Cascade. Onorab, ou kapab prezant ou Mosyon.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon Mosyon i senp. I pe senpleman demann ki nou agrandi, revwar e petet moderniz sistenm franchise STC pou kapab anmenn en pri komodite, sirtou komodite debaz pli afordab, pli abordab pou nou pep, sirtou nou bann senp Seselwa.\nAlor Mr Speaker, parey lo Order Paper mon Mosyon i lir koumsa. Nou Lasanble i demann Gouvernman pou agrandi sistenm franchise ki annan dan bann distrik avek bi ede mentenir pri rezonnab komodite dan bann laboutik. Akoz sa Mosyon Mr Speaker?\nMr Speaker, ler nou get dan nou pti pei Sesel ozordi, pri marsandiz in ogmant tro bokou. Menm si Dolar e lezot forex i desann e nou Roupi i apresye, tou keksoz sirtou komodite esansyel, i kontinnyen ogmante. Saler li i reste parey, i reste preski parey e an rezilta nou pep pe soufer an silans.\nMr Speaker, sa pa bon. Ler nou ti fer revolisyon le 5 Zen 1967, enn bann kondisyon, sete pou mentenir en sistenm kot kondisyon lavi nou pep i vin pli meyer. Kot i kapab ganny bann komodite de baz pou li viv son lavi byen dan en fason pli afordab e pli abordab. Se sa rezon ki an 1981 nou ti kre SMB ki ozordi i STC.\nBi sa konpannyen sete pa pou kre en ta profi me pou fer sir ki nou pei, nou pep pa zanmen mank bann keksoz debaz pou son lavi e dan en fason byen afordab. Akoz avan, si bann marsan pa ti anvi fer vini en keksoz zot ti kapab fer en cartel e sa komodite ti kapab manke dan pei. En legzanp konkret sa sete lamars diri. Ler nou ti annan problenm diri. Lot zour osi nou’n vwar serten sitiasyon ki’n devlope, kot letan 2 Endyen ti ganny touye, nou vwar ki ti arive.\nPour anmenn komodite debaz a en pri afordab, SMB sa letan, ti kre bann franchise. I ti komans avek 3. Enn Anse Aux Pins, enn Bel Air e enn Beau Vallon. Sa, ti dan bann lannen 80 Mr Speaker. E sa bann franchise tou ti pou SMB, sa letan, nou ti dan en lepok ki apel Parti Inik e pri marsandiz sa letan ti kontrole dan pei. Alors ti fasil, lobzektif sa bann franchise, sete pou fer pri marsandiz debaz vin pli ba e menm nou ti ganny dir ki SMB ti subsidise serten sa bann komodite. Menm diri sa bann letan, zis SMB ki ti kapab fer vini e en marsan ti oblize vann pri ki SMB ti dir li vann.\nSa letan, SMB ti annan li 3 gran pick up ki ti anmenn marsandiz partou. Plitar, dan bann lannen 90 SMB ti agrandi son bann franchise avek bi, fer plis dimoun benefisye. Sa ti marse ziska serten nivo. Plitar, an 2008 STC in take over SMB. Konmsi, SMB li in fermen nou’n ouver STC. E lalis sa bann franchise i ariv ziska ozordi 55 franchise. Dan sa bann franchise, i reprezant dan plizyer distrik, ou annan Anse Boileau e Walter, nou annan Ajit Store La Louise, Anse Etoile Store, Anse Louise Store, R.A Store, Barbaron Mini Market, nou ale Mr Speaker, 55 zis pou mon pa lir tou. E lo la letan ou gete, Praslin li tousel, i annan 11 franchise, La Digue 3, e serten lezot distrik parey mon’n dir, i eparpiye enpe partou.\nMr Speaker, pour mwan ler mon gete, legzistans STC, i vital pou nou pep. Sirtou, nou bann pti pep la ki pe trimouse e ki pe ganny en saler ba. Legzistans STC i osi vital pou fer sir ki nou pti pei pa mank komodite dan ka en emergency, en problenm deor par la, lager, pirat ensidswit, e sa i tre enportan pou food security, pou nou popilasyon e nou pei. E STC dan sa sans la i pa devret zanmen, zanmen, e zanmen fermen. I devret kontinyen egziste pou ed nou pep.\nMe ki nou vwar ozordi Mr Speaker? Sitiasyon in sanze. Ban fakter external, ekonomik, finansyel, bann kriz ki pase partou dan lemonn, piratri in fer monte tou sa bann keksoz. Ou vwar transpor, kou transpor in monte, ou vwar kou lasirans in monte, bann reform ki IMF ek World Bank in anmennen, liberalizasyon nou lekonomi e sekter finansyel e komers. Tousala in annan en bann reperkisyon lo sitiasyon komers dan nou pei. E i annan bann Lalwa ki’n vin an plas, par egzanp, Fair Trading Commition Act. In vini e la Fair Trading i deal ek en bann zafer.\nKi li i fer sa Fair Trading la? Fair Trading Commission alor, i dir avek bann franchise STC, ki avek liberalizasyon komers, STC pa kapab fors ou vann ou marsandiz pri ki li STC i oule. Sa, i en keksoz de kle Mr Speaker dan mon Mosyon. E dezorme, ou lib pou vann pri ki ou, ou anvi. Ou anvi menm si ou aste en komodite avek STC, si ou le vann li pli ser, ou kapab akoz nou dan en marse liberalize.\nLa prezan, nou bann problenm i la Mr Speaker, Mr Speaker e bann kontra ki STC ti annan avek son bann franchise i nepli vo lapenn, in fini vin obsolete. Me akote sa, ki nou vwar? Serten lezot marsan e ki normal, in fini grandi zot e zot annan plizyer, zot prop laboutik partou dan bann distrik e zot pri dan en bon pe ka, i pli bon marse ki pou STC.\nMenm ozordi pli bon kalite diri, avek pli bon packaging i pe vann dan sa bann lezot laboutik pli bon marse ki STC i vann pou li e ki i ti dir nou en pli bon deal pandan en ta lannen pase e ki i ti pe subsidise osi sa diri.\nNou kapab dir ki sa i konpetisyon ki pe dikte e ki STC i vwar li pri dan tousala, petet, sa i parsyelman vre. Me, STC pa ti la zis pou sa li e se sa rezon det mon Mosyon ozordi Mr Speaker. Ki pe demann STC pou li revwar li, pou li re moderniz li, re gete dan sa nouvo sitiasyon koman i kapab kontinnyen atenn son lobzektif prensipal. Savedir, STC i bezwen revwar son lobzektif ki i ti vin an legzistans letan i ti egziste. I bezwen re vwar sa bann lagreman ek sa bann franchise, ogmant lakantite franchise ki i annan. Oubyen, son prezans dan bann distrik, dan bann kominote pou fer plis dimoun, plis lepep, benefisye.\nMenm par egzanp, Silhouette e bann zil, zot ti osi kapab benefisye atraver sa sistenm. STC sirtou, la avek nouvo direksyon ki in pran i devret kapab fer pli byen ki sa e compete pou fer desann pri marsandiz pou benefisye lepep. STC, i devret kapab moderniz li, negosye pou ouver plis supermarket dan bann rezyon. STC i devret osi aret subsidise akoz napa nanryen ki zot subsidise an realite si ou gete. Si zot subsidise, sete akoz serten zafer avan. Mon pa oule al antre dan sa bann detay.\nSTC i devret alor, i byen kapab fer nou ganny komodite pli bon marse e delivre sa bann komodite kot son bann laboutik franchise, oubyen si i le sanz sa non, bann satelit, bann what ever ki i kapab apel sa bann kalite laboutik. E servi medya SBC, STC, sorry STC i devret osi servi medya pou fer konnen son bann pri e kote son bann prodwi pe vann. STC i devret osi ogmant son stok ki avan ede pou fer desann son pri. Savedir, i kapab import an bulk, an kantite. STC i kapab met en stok lo Praslin par egzanp. Ki ava ede deservi Praslin ek La Digue ek bann lotel dan sa rezyon. Zisteman, la ki nou vwar ki zil Eve laba Praslin pe pare, lo non lepep lwe STC en bon mannyer bout later laba i a kapab ouver en warehouse ek son supermarket e kapab anmenn son marsandiz laba e fer desann pri a lafen di zour.\nSTC par egzanp, ti’n devret tender lo Perseverance pou li kapab anmenn son prezans laba e debous ankor plis franchise ki ava ede dan sa konpetisyon kont sa bann lezot marsan. Sa en keksoz ki osi Lalwa Fair Trading i devret pe re get li, e re get dan posibilite pou kapab anmenn keksoz dan sa direksyon e fer alor ki pri komodite dan nou pei i a vin pli abordab. Akoz ek konpetisyon ki STC i a donnen, lezot marsan osi, zot ava kontinnyen fer desann rather than, fer monte.\nMr Speaker, kou transport sa bann marsandiz ki pou al kot sa bann franchise, i avan ganny abzorbe dan profi STC. Akoz STC pa la pou fer enta profi li, pa ti sa son bi prensipal, i pou fer profi nou konnen, be still avek tou sa, i pou still kapab fer en bon profi. Me i pa devret desir lepep koumsa.\nPar egzanp Mr Speaker, STC pa kapab fer vini en kalite dile e vann nou sa dile ase ser e dir nou ki i pe subsidise, kan i byen kapab fer vini en lot kalite dile ki menm pli bon kalite, e ki pa ni bezwen subsidise e ki son pri i kapab vin pli bon marse.\nMr Speaker revolisyon 1977 in edik nou pep en kantite, en kantite dimoun in benefisye atraver sa bon sistenm ledikasyon. E prezan en katite dimoun i konpran sa ki pe pase, e se sa rezon det mon Mosyon. Mon pe demande alor, ki bann lezot Onorab ki ava entervenir lo sa Mosyon, i ava anmen ankor lezot sizesyon e propozisyon pou ede ki Minister Finans i gid STC dan sa direksyon. Sirtou la ki i annan bann sanzman laba e mon demande alor ki nou Lasanble, i siport le pep e vot an faver sa Mosyon. Avek sa Mr Speaker, i beg to move. Mon remersye ou.\nOk. Okenn ki segonde? Onorab ou le entervenir?\nWi Mr Speaker, mon segonde e mon ti a kontan entervenir.\nMr Speaker oter sa Mosyon in eksplik rezon det par deryer Mosyon e mekanizm ki egziste konmela se STC, Seychelles Traiding Company, ki li sa loperasyon i pou bezwen pran sarz sa loperasyon e in osi mansyonnen ki dan tou bon lentansyon, tel Mosyon i akt pou anmenn en pri abordab avek bann keksoz debaz ki nou regilyerman, tou dimoun i servi kot lakour, enkli nou menm dan sa Lasanble.\nLo marse lokal ozordi Mr Speaker, i annan marsan ki eseye pou kit sa pri rezonnab i annan lezot, ki li, i pa pe kapab fer bokou akoz zot aste lokalman avek bann lezot enportater. E apre i annan en trwazyenm group ki li, limenm i fer vini e i osi annan son magazen, e an plis, i kontrol bann pri bann marsan endepandan ki aste ek li.\nMosyon ki devan nou se maten, i pran kont ki Gouvernman in met an egzistans en marse lib e konpetitiv e la, i pa pe demann okenn faver Gouvernman pou donn loperasyon STC, me parkont, STC konman sa veikil i pou bezwen annan la total transparans e i bezwen zis avek konpetisyon direk ki egziste.\nMr Speaker, diskisyon depi ki loter in prezan son Mosyon, in fer en pti pe letour lorizon listwar e sa mon pa pou al re antre ladan. Me parkont pou le fitir, si sa Mosyon pou vin de lavan, i enportan pou mwan ki mon ti a propoz serten kondisyon ki mon krwar STC i merit mazin lo la si i vin sa veykil e si sa Mosyon i vin de lavan.\nPremye konsiderasyon se checks and balances. Vreman, vreman enportan ki checks and balances i ganny met e pran kont dan sa loperasyon si i ganny met an konsiderasyon. Mekanizm Lalwa dan sa Lasanble in pase, nou konnen Lalwa Customs in ganny met devan nou, nou’n vote dan sa Lasanble. Ozordi zot annan potansyel, posibilite pou zot backtrack any invoice from source, regarde si i zistifye, si i pri ki zot in aste i genuine menm avan i antre Sesel, tousala, atraver sa Bill ki marsan i submit. Regilasyon i la.\nAnkor, nouvo regilasyon franchise, rules and regulations kimannyer en franchise, la mon pe koz lo Mosyon, pa sa ki prive, i bezwen ganny met an plas. Ki fason zot operate an deor Victoria. Okenn franchise i bezwen annan serten Lalwa strik. Parkont, si nou pa met sa an plas, zot pou annan ankor debordman pri parey nou vwar ozordi kot, i reel ki ou al STC supermarket anvil i annan komodite ki al an deor, ki ganny aste avek STC ki an deor, i pli meyer marse ki dan son magazen. Alor, tousala i bezwen ganny met an plas tre kler.\nEn odit regilye i merit ganny fer lo lasanbleman loperasyon STC. Tousala prenan kont checks and balances, loperasyon STC dan byennet sa Gouvernman e dan byennet nou pep.\nDezyenm, nou bezwen entrodwi sa ki nou apel brand protection. Akoz? I enportan ozordi ki nou realize dan sa Lasanble, plizyer Mosyon mon menm personnelman, Mr Speaker mon’n prezant en Mosyon lo pri lavi e kimannyer nou regilyer sa, kimannyer nou balans sa. Nou bezwen aksepte ki i annan bokou keksoz pa de kalite, pa de standar dan nou pei. Brand protection i en keksoz ki merit ganny enkli dan en regilasyon dan en Lalwa, kot la, li i ganny met annord ki fer ki okenn marsan, okenn enportater i asire sa kalite keksoz ki i pe fer vini i bon e i ganny proteze. En legzanp ki mon ti a kontan servi, i lapoud savon Mr Speaker. Ozordi, nou pa kapab annan en marsandiz ki ganny fer vini par en marsan ki annan son brand, son bwat e li i lazans. O menm moman, en lot marsan pou fer vini menm keksoz, menm packaging parey me selman konteni i diferan e li pri i pli ser me dimoun i krwar sa keksoz i limenm e la, se kliyan menm ki pa benefisye. Si nou annan sa ki nou apel a brand protection, sa i pou ede konbat sa bann pri e met annord enpe sa loptik sa ki nou pe diskite.\nTrwazyenm, ki mon ti a kontan met de lavan, se smart operations, si nou pou konsider sa, nou bezwen fer li dan en fason smart e ki loperasyon i vreman smart. Loter Mosyon in mansyonn kimannyer operating cost i kapab ganny dirize par bann fre ki nou apel bann transportation cost. Tousala, nou bezwen mazinen e sa i bezwen ankouraze ki fer ki sa Mosyon i kapab bouz devan pozitivman e i vin, a lafen di zour, i afekte pri e nou bann dimoun i benefisye. Avek sa Mr Speaker mon remersi ou e mon demann zot sipor.\nMersi bokou Onorab Bresson. Nou pou adjourn ziska 2er.\nBon, nou a kontinnyen avek nou deba lo Mosyon par Onorab De Commarmond regarding franchise. Onorab Barbe.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Koleg Onorab, bonn apre midi. Mr Speaker, mon remersye Onorab De Commarmond pou table en tel Mosyon. Mon osi note ki, par koensidans sa Mosyon i ariv lo Order Paper, a en moman tre apropriye, vi ki i annan serten nouvo devlopman resaman.\nPremye nouvo devlopman se, lapwentman nouvo Sef Egzekitiv STC. E dezyenm nouvo devlopman se, nouvo Lalwa, Public Enterprise Monitoring Commission Act, ki sa Lasanble ti pase detrwa semenn pase. Sa nouvo Lalwa, pou entrodwir plis lefikasite dan travay bann lakonpannyen piblik, parey STC. Mon swete, ki sa nouvo Lalwa e nouvo management kot STC i konbinen pou fer annan en nouvo lelan dan sa lakonpannyen ki annan en rol stratezik dan nou pei.\nZisteman Mr Speaker, size franchise, ki leker Mosyon Onorab De Commarmond, i kapab vin en pilye dan sa nouvo lelan ki nou swete vwar STC pran.\nMr Speaker, nou dir ki lavwa lepep, i lavwa Bondye. Savedir, sa ki lepep i santi e dir, i bezwen vre. Sa ki lepep Seselwa pe santi e dir depi en serten letan, se ki lavi i ser dan Sesel. Nou’n koz bokou lo sa size e i annan en konsansis ki en pei parey Sesel, ki enport 90 poursan sa ki nou konsonmen, napa bokou kontrol lo pri bann komodite ki i aste sorti deor.\nLe fe ki nou enport preski tou keksoz ki nou servi e nou napa bokou kontrol lo pri sa bann marsandiz, sa i vedir ki nou bezwen maksimiz nenport lespas kontrol, oubyen, marge de manoeuvre, ki nou gannyen pou nou minimiz lenpak lavi ser lo pep Seselwa.\nSTC, i enn bann rar mwayen kontrol, ki Gouvernman i annan pou atenn sa lobzektiv e STC i annan en misyon pou servi tou mwayen a son dispozisyon pou delivre lo son manda ki asir disponibilite bann marsandiz dan pei e tenir zot pri pli ba posib.\nMr Speaker, mon partaz lopinnyon loter sa Mosyon e mon dakor avek li, ki bann Franchise i en mwayen ki STC i annan pou delivre lo son manda. Me rol bann franchise dan stratezi STC pou tenir kou lavi ba, i merit ganny revwar e aziste pou reflekte bann sanzman ki’n entervenir dan lanvironnman ekonomik dan nou pei e dan lemonn.\nMr Speaker, konsept franchise, ti ganny entrodwir dan en konteks totalman diferan avek konmela. Sa bann franchise, ti ganny entrodwir dan lepok SMB. Kot SMB ti annan monopoly lo en gran kantite marsandiz e ansanm avek supermarket SMB anvil, zot ti form en network distribisyon atraver pei.\nMe apre Polisi ekonomik dan Sesel, in sanze pou vin anlinny avek nouvo konteks politik lokal e enternasyonal e sa sanzman in ganny reflekte atraver e diminisyon gradyel lo lakantite prodwi enporte ki ti annan monopoly lo la pou fer nou ariv dan sitiasyon aktyel, kot nou dan en lekonomi totalman liberalize e STC, napa monopoly lo okenn prodwi. Se dan sa nouvo lanvironnman ekonomik liberalize, ki nou bezwen vwar rol bann franchise.\nMr Speaker, STC i merit revwar son relasyon avek bann magazen franchise. STC, i merit vwar sa bann franchise pa zis koman en bann pwen distribisyon, me koman bann partener stratezik. STC, i merit vwar sa bann franchise koman bann partener ki pou permet li delivre lo son manda dan sa nouvo konteks ekonomik. Sa i vedir, ki STC i merit apiy lo sa bann franchise pou li fer fas avek konpetisyon sorti kot lezot magazen e sa ki nou apel bann distribution chain.\nMr Speaker, bann Manm Lasanble Nasyonal, napa ni lekspertiz teknik, ni lotorite politik pou dir avek STC lo kimannyer i devret antreprann sa partenarya stratezik avek son bann Franchise. Me mon napa okenn dout, ki nouvo management STC e board direkter sa lorganizasyon, i annan konpetans neseser pou fer sa vin en realite.\nMr Speaker, dan lemonn i annan legzanp. Kot serten magazen in adopte bann Polisi e stratezi pou lit kont lavi ser. I annan legzanp, kot sa bann magazen in reisir. STC, i kapab etidye bann model e metod management ki sa bann magazen in servi e bann tel magazen ki’n fer bokou sikse, se group E, Le Clerk, ki baze an Frans, me ki konmela annan plizyer brans atraver lemonn.\nMr Speaker, nou demann STC ek son bann franchise atraver bann distrik, pou vin ansanm pou ede lit kont lavi ser dan Sesel. An fezan sa, zot pou donn en gran koudmen tou fanmiy Seselwa ki pe leve debrouye me ki vwar li difisil pou fer 2 bout zwenn. Avek sa Mr Speaker, mon pou donn mon sipor sa Mosyon. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, Mosyon devan nou Lasanble ozordi, pe demann nou Gouvernman pou agrandi sistenm franchise ki annan dan bann distrik avek bi, ede mentenir pri rezonnab komodite dan bann laboutik.\nMr Speaker, nou tou nou konnen ki pri marsandiz dan laboutik i enn bann pli gran konsern pou nou dimoun e pou zabitan Mont Fleuri, sa pa en leksepsyon. Se sa ki determin kou lavi. Se pou sanmenm sa rezon ki mon santi mon oblize fer mon lentervansyon pou siport sa Mosyon.\nPri lavi, en size ki bann Manm Onorab sa Senkyenm Lasanble i toultan trouv fason pou aborde, se sa sa manda ki zot in donn nou. Se koz pou zot e asire ki nou kontinnyelman amelyor zot lavi. Sitiasyon ekonomik nou pei, pa kapab permet ki tou keksoz i a la porte tou dimoun. Me kot nou kapab, nou trouv en lot solisyon ki pou kapab retir enpe sa presyon kou lavi lo nou dimoun.\nI enteresan pou note Mr Speaker, ki malgre ki deviz etranzer i kontinnyelman desann, pri marsandiz li, i ogmante. E pa bliye ki nou ankor dan reform ekonomik kot nou ankor pe ganny demande pou fer serten sakrifis e kot bokou keksoz ki Gouvernman ti kapab sibvansyonnen, sa, i nepli kapab ganny fer. E alors, se nou ki aprezan bezwen fer sa zefor pou konn nou priyorite.\nNou osi Mr Speaker, pe viv dan en marse lib. Me Mr Speaker, sa Gouvernman Parti Lepep, i enn ki toultan trouv fason pou asir en lavi konfortab, sekirite alimanter e pa zanmen oubliy son promes fer ek lepep Seselwa. Se dan sa menm loptik, ki kreasyon Seychelles Trading Company, ki’n ranplas SMB, ti ganny kree an Mars 2008, avek menm bi ki SMB ti annan. Sa se asire ki Seselwa i annan sifizaman komodite debaz dan pei an ka, okenn evantyalite. E sa, i osi a en pri rezonnab.\nSupermarket STC anvil i sa laboutik prensipal kot sa lakonpannyen i vann son bann prodwi. Me an menm tan Mr Speaker, pou ede dan en pli gran distribisyon, STC i an partenarya avek plis ki en sekantenn biznes laboutik toultour Mahe, Praslin e La Digue e ki vann prodwi STC anba sinny franchise STC. Sa bann laboutik, ki pa neseserman en outlet STC, i la pou vann prodwi STC anba son non. I vedir, ki zot annan en kontra ek sa lakonpannyen.\nSa bann magazen Mr Speaker, i ganny konseye pou vann zot marsandiz menm pri ki sa ki ganny vann dan magazen STC anvil. Me zot pa oblize fer sa, parey Mover Mosyon in note.\nMr Speaker, be ki nou vwar dan kominote, se ki ek en Franchise STC, i annan plis konpetisyon dan pri komodite debaz e osi en rediksyon dan mankman marsandiz akoz konpetisyon ek lezot magazen. Parkont, sa pa osi vedir ki laboutik Franchise i pli meyer marse ki dan lezot magazen. Menm si li son bann pri i ganny revize tou le 4 mwan.\nMr Speaker, Prezidan dan son speech pou Leta Lanasyon, in demann STC ankor enn fwa, pou revwar son bann pri komodite avek bi, redwir pri sa ki pli esansyel pou nou. Par sa Mr Speaker, STC i kapab petet revwar son bann supplier e trouv sa ki pli meyer marse me osi, a en bon kalite, afen ki sa i a gard standar lavi ki nou Seselwa i viv ozordi.\nSTC i merit kapab fer sa. E pa oubliye, ki zot bi prensipal se pa pou fer tro gran profi. Lide en franchise, i se ki servis i ariv pli pre ek nou dimoun. Laplipar dimoun i aste zot marsandiz dan kominote kot zot reste. Se sa magazen pli pre ek zot ki zot fer tou zot konmisyon le mwan. Se pour sa rezon alors ki i enportan, ki sa magazen li osi, i pe kapab donn nou dimoun sa a en meyer pri.\nGouvernman pa kapab obliz en marsan dan distrik pou met en pri lo son komodite. Me sa ki nou pe demande, se ki ek en franchise STC dan plis distrik ki annan la konmela, e ki osi STC i ofer konsomater en meyer pri e ki a lafen, franchise zot osi zot a kapab vann sa komodite a en pri pli meyer marse. Dapre resers Mr Speaker, Mont Fleuri napa en laboutik franchise STC. E sa enn pli pre ek nou, i Bel Air e kot i aktyelman anba renovasyon.\nI koute Mr Speaker, pou en dimoun al fer son shopping anvil e azout en lot kou lo son bidze e sa i sa kou transportasyon. Mon swete alors ki par mon lentervansyon lo sa Mosyon, sa i a ganny konsidere. Pou konklir Mr Speaker, mon rekomande ki STC i seryezman revwar son kontrar pou bann franchise, afen ki sa bann biznesmenn zot a osi kapab donn nou dimoun en meyer pri dan magazen. Sa, i a en gran benefis pou nou dimoun. Mon pou donn tou mon sipor pou sa Mosyon ki pou ede amelyor lavi dan kominote a en pri rezonnab. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, les mwan komans par Onorab De Commarmond pou vin avek en tel Mosyon isi dan nou Lasanble akoz letan mon regard sa Mosyon, i pe dan mon lopinnyon, abord size kou lavi ki an se moman, i pli gran preokipasyon nou pep Seselwa.\nMr Speaker, i kler ki loter Mosyon, dapre loter Mosyon, bann franchise SMB i kapab zwe en rol dan lalit kont lavi ser dan Sesel. E sa bann franchise i en eleman dan dispozitiv, lalit kont kou lavi. E zot osi form parti solisyon pou sa problenm.\nSi, nou vreman serye dan sa lalit kont lavi ser dan Sesel, e nou krwar ki bann Franchise i en eleman dan prosesis trouv en solisyon pou sa problenm, nou merit demontre li avek lopinnyon piblik. Kimannyer sa problenm in ganny kree e kimannyer bann franchise i kapab rezourd li. Nou selman kapab fer sa Mr Speaker, letan nou fer referans avek listwar SMB e sitie franchise dan son konteks sa listwar.\nMr Speaker, SMB ti ganny kree plizyer lannen pase avek en doub lobzektiv. Premyerman, pou asire ki komodite esansyel pa zanmen manke lo marse lokal. E dezyenmman, azir koman en anchor lo nivo pri, ki vedir met presyon pour ki pri i reste pli ba posib dan Sesel. Pou atenn premye lobzektiv, SMB ti vin en enportater e pou asir dezyenm lobzektiv, i ti ouver son supermarket anvil e lans plizyer franchise. E sa parey Onorab Barbe fek dir, SMB ti vin en distribution chain.\nMr Speaker, sa sistenm franchise ki SMB ti met an plas, ti marse akoz toulede lobzektiv ti ganny atenn a sa letan. Me, i fodre ki nou fer resorti ki an menm moman ti annan bokou presyon sorti kot serten gro marsan ki ti ganny apiye a sa moman, par serten politisyon Lopozisyon pou sanz sa sistenm. Zot pa ti dir ki sa sistenm ti anpes zot fer profi akoz en tel largiman pa ti pou trouv senpati parmi lopinnyon piblik.\nZot ti plito dir ki, monopoly ki SMB i annan lo lenportasyon plizyer prodwi, ti deform pri e ki kontrerman avek sa ki SMB ti pe dir, pri son bann marsandiz ti ser. Nou rapel kimannyer serten marsan e serten politisyen Lopozisyon ti dir, ki si Gouvernman i aboli Monopoly e liberaliz komers, konsomater Seselwa pou ganny bokou plis prodwi e pli bon kalite e pli bon marse.\nMr Speaker, komers in liberalize e swivan liberalizasyon nou’n trouv le sans ki in elimin black market dan foreign exchange e lakantite prodwi dan magazen in egalman ogmante e menm lakantite magazen dan pei in ogmante. Me sepandan, promes prodwi meyer kalite e pli bon marse, i reste vid. Zanmen dan listwar Sesel konsomater Seselwa in deza annan en sitan gran swa prodwi dan magazen. Me egalman, zanmen dan nou listwar pei nou’n deza vwar otan prodwi move kalite e bann marsandiz ki sitan ser.\nMr Speaker, se dan sa konteks sanzman dan bann kalite pri prodwi ki annan lo marse lokal, ki nou merit rapel rezon det SMB e reviz natir son relasyon avek son bann franchise. Dan sa konteks liberalizasyon komers e akoz i nepli annan problenm mank forex, premye lobzektiv SMB, ki asire ki i pa zanmen mank komodite esansyel dan pei, i merit ganny re enterprete e revize.\nSTC i bezwen reviz sa lobzektiv pou met laksan lo kalite prodwi. Savedir STC i bezwen asire ki prodwi ki i enporte i annan lasirans, an term, bon kalite.\nAn sa ki konsern dezyenm lobzektiv, SMB ti azir koman en anchor lo pri marse lokal. I kler ki STC in perdi enpe dan sa domenn akoz aktyelman, i annan serten lezot magazen ki vann prodwi ki pli bon marse ki STC. E ki STC napa tro gran lenpak lo fors bann marsan pou vann bann prodwi a bann pri konpetitiv. Fodre ki STC i reafirm son langazman anver sa dezyenm lobzektiv e rod bann mwayen pou atenn li.\nMr Speaker, se dan sa konteks ki Mosyon Onorab De Commarmond i pran tou son sans. Sa Mosyon i vwar bann franchise STC koman en zouti dan lalit kont lavi ser. E nou osi merit elarzi son rol pou vin en zouti kont bann move kalite prodwi lo marse lokal. Atraver serten move pratik, liberalizasyon pe ozordi mars kont lentere konsomater Seselwa. Fodre ki STC i vin sa lafors ki ranvers sa tandans e fer liberalizasyon vin en lafors ki azir dan lentere konsomater Seselwa.\nSe la ki bann franchise SMB i annan sa rol enportan pou zwe dan sa nouvo stratezi. Mr Speaker, problenm pa neseserman en move keksoz si nou annan en lentelizans e determinasyon pou azir. Lefe ki bokou marsan i servi liberalizasyon koman en kouvertir pou fer zot gro profi lo ledo konsomater Seselwa, e fer marse lokal ganny anvair par bann prodwi move kalite, sa sitiasyon i merit vin koman en loportinite pou STC reafirm son lekor koman sa lazans ki azir dan lentere konsomater Seselwa e bann franchise i merit vin en partener enportan pou STC dan delivery sa stratezi.\nSTC i merit re enterpret son premye lobzektiv pou montre son langazman ver asire ki prodwi ki i enporte i touzour bon kalite. Answit, i merit reafirm son langazman anver son dezyenm lobzektiv ki, pou azir koman en anchor pou pri lo marse lokal. STC i merit angaz son lekor pou fourni son bann franchise avek plis prodwi e angaz son lekor pou annan en franchise dan tou landrwa atraver pei kot i annan en konsantrasyon popilasyon.\nSa i vedir ki i merit annan plis ki en franchise par distrik. Atraver en tel stratezi Mr Speaker, pou anmenn prodwi non kalite a pri tre konpetitiv a la porte tou konsomater Seselwa. Dan sa fason, STC pou vin en lafors ki pou fer ki pou annan fair competition dan Sesel, an fezan liberalizasyon mars dan lentere konsomater Seselwa. Dan sa fason, STC pou vin sa vre anchor pou marse lokal e i pou zwe sa rol enportan dan sa stratezi akoz zot pou fer sa bann prodwi meyer kalite e pli bon marse vin aksesib avek tou konsomater Seselwa. Fodre ki konsomater lokal i vwar STC ek son bann franchise koman zot partner dan sa lager kont lavi ser dan Sesel.\nMr Speaker, STC i annan li en devwar moral pou ed pep Seselwa lit kont logmantasyon dan kou lavi. Sa set akoz STC i en lakonpannyen piblik ki vedir ki lepep ki son bann shareholders. Koman shareholders, lepep Seselwa i annan en drwa ganny par profi ki lakonpannyen i fer atraver resevwar dividends. E lepep Seselwa dan son kapasite koman konsomater, pe demann STC pou donn li son dividend dan laform bann marsandiz de bon kalite e a bann pri konpetitiv. STC, i drwa son bann shareholders sa benefis e franchise i ava la pou fasilit sa benefis ariv kot konsomater Seselwa.\nMr Speaker, nou merit agree ki a sa moman, lavi i ase ser dan Sesel e pri lavi i abnormalman ser akoz bann marsan pe sarz konsomater an tro. Nou demann STC e son bann Franchise pou sanz lafason, sa zwe ki nou apel liberalizasyon e konpetisyon pe ganny zwe dan Sesel. Afen ki konsomater Seselwa i a vin bann benefisyer e non pa bann viktim.\nMr Speaker, mon rekonnet benefis ki sa Mosyon pou anmennen pou pep Seselwa, sirtou zabitan mon distrik, Pointe Larue. Ki pou soulaze avek en rediksyon dan kou lavi atraver sa ki mon’n soulinnyen dan mon prezantasyon.\nMr Speaker, se dan sa loptik ki mon pou donn tou mon sipor sa Mosyon e mon demann mon bann lezot Koleg Onorab pou fer parey. Mersi.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker ler mon’n ekout prezantasyon sa Mosyon, i fer mwan fer serten refleskyon lo pri lavi dan nou pei. I fer mwan mazin vre rol ki bann franchise ti zwe dan lespase an relasyon avek pri lavi. Mon enterese ek sa Mosyon akoz parey tou dimoun i okouran, pri lavi lo Praslin i bokou pli eleve ki lo Mahe.\nMr Speaker, STC ti ganny kree an Mars 2008 ler ki nou pei ti antre dan Reform Ekonomik e sa anlinny avek bann nouvo direksyon ki Gouvernman ti’n swazir prenan kont bann norm enternasyonal dan lafason ki bann lantrepriz piblik i ganny dirize. En bann rol mazer parey in ganny dir, sete pou fer sir ki i annan ase komodite debaz esansyel dan pei e osi pou annan en stok ase rezonnab ki pou kapab ed nou fer fas avek okenn kalamite ki kapab frap nou pei. I osi son rol pou asire ki sa bann komodite esansyel i ariv alaporte piblik dan tou pti kwen nou pei e a en pri rezonnab.\nMr Speaker, pou ede mentenir pri sa bann komodite ase ba e rezonnab dan ka Praslin, STC i pey kou pou trabnsportasyon. Par egzanp, STC i pey tou bann fre depi kot son store lo Mahe, pey fre bato pou vin Praslin e anmenn sa bann marsandiz kot son store lo Praslin. E se la kot bann marsan i vin aste sa bann komodite. I annan de ka kot STC i osi transport sa bann komodite kot son bann magazen oubyen sa ki nou pe dir ozordi, bann franchise dan son prop transpor. Savedir, STC dan serten ka i pey tou fre transportasyon pour ki an retour sa bann komodite i ariv kot sa bann magazen, san ki zot bezwen pey okenn fre, pour ki an retour sa bann komodite i kapab ganny vann menm pri parey i ganny vann lo Mahe. Me sa ki nou pe vwar ozordi Mr Speaker i pa leka. I annan bokou labi lo sa zafer pri komodite ki swadizan bann franchise pe vann. Nou piblik pe demande si sa zafer franchise i ankor egziste e si i vo lapenn pou annan en tel fasilite, me ki konsomater pa pe benefisye.\nOzordi tou marsan i kapab al aste zot komodite kot STC e setaki i lib pou vann li pri ki li i anvi. Parey nou konnen, napa pri kontrol e ni STC pa kapab kontrol sa bann marsan. Konplent ki pe annan lo Praslin, se ki i annan serten marsan ki al aste en gran stok marsandiz kot STC kot i pey en pri meyer marse e apre i al aste enn ou de kartron menm marsandiz kot en lot enportater, kot i pey en pti pe pli ser. Me letan i vann, i vann toulede menm pri – lo pri ki in aste kot sa lot enportater e apre i dir ki kot STC ki pli ser. Enn bann legzanp se Persil oubyen roll on. Sa marsan i aste roll on kot STC pou R30 e kot en lot enportater pou R35, me ler i vann i vann toulede R35. La kot i fer en profi R5 an plis lo sak roll on ki in aste kot STC. Ozordi, i menm annan marsan ki pe enkli pri transportasyon lo komodite ki zot aste kot STC.\nMr Speaker, en lot problenm ki konsomater Praslin pe fer fas avek an relasyon avek bann komodite ki STC i vann se sa size VAT. Dapre resers ki mon’n fer, ler STC i vann bann komodite ki annan VAT lo la avek bann marsan, VAT in fini ganny kalkile e mete dan pri ki zot sipoze revann sa komodite. Me i paret ki serten marsan pe met ankor 15 poursan lo sa bann menm prodwi, alors ki i fer ki konsomater pe pey 2 fwa VAT. An dot mo, nou pe pey VAT lo VAT.\nMr Speaker, avek tou sa bann problenm ki mon’n koz lo la, mon krwar in plis ki ler pou Gouvernman revwar sa laspe – sa zafer franchise. Nou bezwen rod bann lezot mwayen pou fer sir ki sa sistenm i vreman marse e efektiv ki an retour, nou konsomater i benefisye akoz ozordi nou pa pe vwar sa bann benefis menm si Loter Mosyon in dir ki lo Pralen i annan 11 franchise.\nMr Speaker la mon ti a propoze e demande ki apard annan bann franchise Gouvernman i get dan posibilite e ankouraz STC, pou fer en supermarket lo Praslin. I annan bokou lannen depi ki zabitan Praslin pe demande ki STC i konstri e ouver en supermarket lo nou zil. Me i malere ki ziska ozordi nanryen pa ankor ganny fer. Me pourtan dapre mon konpran, lentere sorti kot STC i la me problenm ki zot pe gannyen, sete pou ganny akse avek en morso later lo Eve Island pou akpab fer sa proze. Alors mon a lans en lapel avek Lotorite konsernen pou silvouple get ladan pou zabitan Praslin.\nEn supermarket lo Praslin mon santi, i a donn pep Pralinwa akse avek tou bann komodite ki STC i enporte e vann dan son supermarket parey i leka lo Mahe. Sa supermarket i a vin koman en one-stop-shop kot nou piblik a kapab ganny akse ek sa bann komodite e sa i ava anpes bann marsan malonnet fer bann gro profi lo ledo sa pep ki pe trimouse pou kapab met 2 bout ansanm.\nMr Speaker, dan komansman mon lentervansyon mon ti dir ki en tel size i osi annan pou fer avek pri lavi dan nou pei. Apard ki annan bann marsandiz debaz dan bann franchise e dan bann supermarket STC, i pa pou fer gran diferans e anmenn okenn benefis pou konsomater, si sa bann komodite pa ganny vann a en pri pli meyer marse ki dan lezot magazen.\nMon senserman krwar ki sete sa lide deryer Mosyon Onorab De Commarmond. Lide se ki franchise i bezwen annan serten benefis pou nou konsomater si non, pa vo lapenn annan. Dan ka Praslin, si sa zafer franchise in nepli fonksyonnen parey ti devret, mon demann Lotorite konsernen pou get ladan e o pli vit posib, anmenn bann solisyon apropriye ki zabitan Praslin a kapab santi son benefis e enn parmi sa bann solisyon, se en supermarket parey mon’n dir. Mon panse ki sa i pou le sel fason ki nou pou kapab ganny akse avek bann komodite debaz e a en pri rezonnab.\nMr Speaker, avan mon terminen mon ti a kontan propoze ki Gouvernman atraver Minis Finans i etablir en fason ki bann magazen ki pe vann bann prodwir STC i ganny monitor. Ki annan bann zofisye ki pase de tanzantan pou vwar si bann boutikye pa pe trik konsomater avek bann pri ki pa rezonnab. Kot bann komodite ki’n ganny aste dan en lot magazen avek en lot enportater, pe vann menm pri avek sa bann ki STC pe vann. Mon ti a osi propoze lefe ki STC pe abzord kou transportasyon pou kapab anmenn bann marsandiz lo Praslin, ki i annan serten kontrol avek ki sa bann marsandiz i ganny vann. Akoz ozordi, i paret ki STC in vin en enportater pou tou konsomater, ziska touris pe ganny subsidised akoz bann lotel osi pe aste zot marsandiz laba. Mr Speaker, avek sa detrwa mo, mon pou san dout donn sipor sa Mosyon. Mersi bokou.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker, mon konpran lentansyon e lide par deryer sa Mosyon, table par Onorab De Commarmond devan sa Lasanble ozordi. Mon konnen poudir, bi prensipal se pou vwar kimannyer nou koman en Lasanble, nou kapab ede pou fer desann pri lavi, oubyen fer desann pri komodite e donk fer desann pri lavi dan nou pei Sesel.\nMr Speaker, size pli enportan ozordi dan sa pei, ki preokip tou Seselwa, se sa size pri lavi. Nou konnen poudir, parey serten Manm ki’n koze avan mwan in refer sorti, nou konnen poudir menm si valer Dolar an relasyon ek Roupi ozordi pe desann. Nou konnen poudir marsandiz pe kontinnyelman vin pli ser.\nSo, nou koman en Lasanble nou bezwen sey gete ki rol nou kapab zwe pou garanti ki nou kapab lager dan en fason for e efektiv, pou nou kapab ede fer desann pri lavi pour ki Seselwa i santi li en pti pe rekonforte an relasyon avek sa size.\nMe selman, malerezman Mr Speaker, pou nou lager efektivman kont pri lavi, oubyen kont pri bann komodite dan laboutik ozordi, i annan plizyer fakter ki nou bezwen met an zwe. I annan plizyer fakter ki nou bezwen gete. Agrandi Franchise lo limenm, i ava petet, enn parmi en kantite zouti ki nou kapab oubyen ki nou bezwen servi. E Gouvernman li i annan en rol primordyal pou li zwe ladan.\nMwan Mr Speaker, mon pou fer serten propozisyon. Trwa, oubyen 4 propozisyon ki mon krwar i pou enportan pou nou pran an konsiderasyon, oubyen pou Gouvernman pran an konsiderasyon, an relasyon avek fer desann pri lavi pour ki Seselwa i santi li en pti pe pli eze, oubyen i santi li pli kapab fer 2 bout zwenn.\nPremyerman, lo size STC, mon krwar in ariv ler pou nou revwar lafason ki STC limenm i fer son biznes. Mon krwar moman in arive pou nou premyerman, revwar en pti gin kote STC i fer son biznes. Avek ki STC i aste son marsandiz. Eski STC, ler i fer vini son marsandiz, eski i pe vreman ganny en meyer deal pou lepep Seselwa?\nMon krwar sa i en size pertinan e nou bezwen gete li en pti pe vreman o profon. Par egzanp Mr Speaker, eski i annan en real posibilite pou nou fer plis biznes avek bann pei dan larezyon? Oubyen bann pei Lafrik ki pli pre avek nou? Si nou get en pei parey Kenya par egzanp, ozordi Kenya i en landrwa kot Sesel, koman en pei ki bokou pli pti ki Kenya, i kapab aste en kantite son marsandiz avek Kenya, a en pri, ki bokou, bokou pli bon marse ki sa ki nou pe fer vini ozordi.\nAlors mon krwar poudir, moman in arive pou nou vwar eski nou kapab etablir koman en pei, oubyen eski STC i kapab etablir en relasyon kot i fer vini bann marsandiz esansyel e enportan sorti dan Kenya.\nMr Speaker, mon konnen poudir, ozordi nou napa sa nivo en shipping line ki pou permet nou petet kapab fer li right away. Me selman mon krwar poudir i form parti responsabilite Gouvernman pou vwar kimannyer nou kapab negosye e ede annan en shipping line east west si oule, from Kenya, akoz efektivman, nou tou nou konnen dan sa Lasanble poudir i annan enn north west ki efektiv.\nSo, si nou kapab ganny enn dan direksyon Sesel ki pli efektiv, then obviously, nou pou dan en pozisyon pou nou aste preski petet tou nou bann marsandiz debaz avek Kenya e nou pou vwar en rediksyon sibstansyel dan pri ki STC pe peye konpare avek kot i ape rod nou bann marsandiz ozordi. So, sa i en propozisyon ki mon met devan Lasanble Nasyonal e donk, devan Gouvernman pou li etidye e pou li vwar kwa ki kapab ganny fer.\nDezyenm keksoz ki nou kapab fer avek STC se, revwar sa size middleman. Eski, Mr Speaker, pa’n ariv moman pou nou vwar vreman, si nou bezwen en middleman pou STC fer biznes. Mon krwar tou Seselwa i konnen, oubyen tou dimoun i konnen poudir, si nou pe fer biznes, nou pe enporte atraver en middleman, sa pou obviously fer pri marsandiz monte akoz sa middleman osi li, i bezwen ganny en profi pou sa travay ki i pe fer.\nE souvandfwa, nou kapab vwar, ki pri marsandiz, akoz sa size middleman, pri marsandiz i kapab monte ziska 15, 20, 25 ou menm 30 poursan.\nSo, mon krwar poudir la osi, i en area ki nou kapab met anba microscope, vwar kimannyer nou kapab deal avek efektivman. Akoz 100 poursan, si nou deal avek sa, pri marsandiz pou egalman redwir.\nTrwazyenm keksoz an relasyon avek STC se, revwar lafason ki STC i fonksyonnen. E vwar si nou pa kapab fer son operating cost, redwir pour ki an retour, pri ki nou sarz, oubyen sa kou ki ganny pase lo konsomater, li osi i ganny redwir e donk, konsomater i ava ganny osi en loportinite pou vwar en rediksyon apre ki nou’n deal avek the operating cost of STC.\nSo, sa i plito bann proposals ki mon pe fer an relasyon avek lafason ki STC i devret pe fonksyonnen. Dezyenm main proposal, apard ki STC, se, mon krwar poudir, Lasanble Nasyonal, sa Senkyenm Lasanble Nasyonal, in toultan pouse dan en fason ou en lot, pou met presyon lo Gouvernman pou li kapab revwar sa size saler.\nMon krwar si nou fer en revi lo bann diskour ki ti ganny fer par bann Manm dan sa Lasanble Nasyonal, sa size saler in toultan en size enportan.\nE ozordi tou Seselwa, pe dir ou poudir, nou pa kapab fer 2 bout zwenn. So, si nou fer en konbinezon sa ki mon’n dir oparavan, get dan STC, gete kot nou aste nou marsandiz, fer nou ganny marsandiz pli bon marse e an menm tan, met presyon lo Gouvernman e pouse pou fer sir ki saler, oubyen kalite saler ki Seselwa i gannyen i ogmante. Sa pou ede ki enn, Seselwa, i ava annan plis larzan pou li aste. And at the same time, pri marsandiz dan laboutik i ava redwir e sa pou ogmant buying power bann fanmiy par en poursantaz ki rezonnab e kot i ava ed zot kapab deal avek sa sitiasyon e obviously, fer 2 bout zwenn.\nOzordi nou pe tande dan sa pei poudir, nou annan en sitiasyon ekonomik ki pe improve. Pei pe fer plis larzan, the tourism industry pe fer pli byen e mwan mon krwar poudir Seselwa i bezwen santi sa. E sel fason pou Seselwa santi sa progre ekonomik ki sa pei pe fer, se atraver en logmantasyon saler. Savedir, sa bann profi, sa larzan an plis ki pei pe fer, i ganny desann e partaz avek lepep Seselwa ki pe fer fas avek difikilte pou fer viv zot fanmiy.\nTrwazyenm keksoz apard saler, se fer sir ki bann Lalwa ki nou annan an plas, i bann Lalwa ki morde e bann Lalwa ki ganny met an aplikasyon dan en fason for e dan en fason efektiv. Mr Speaker, bann Lalwa ki diriz Fair Trading, bann Lalwa ki diriz konpetisyon dan sa pei. I normal, nou dan en marse lib, i normal pou annan konpetisyon e Seselwa i bezwen aksepte e konpran sa.\nMe selman, nou dan sa Lasanble Nasyonal, nou’n pas plizyer Lalwa an sa ki konsern lafason ki konpetisyon i ganny fer dan sa pei. An sa ki konsern Fair Trading e nou bezwen fer sir ki sa bann Lalwa ki nou nou’n pase, ki bon pou pei, i bezwen ganny met an aplikasyon dan en fason for e dan en fason efektiv.\nNou bezwen fer sir par egzanp, ki nou napa bann cartels dan sa pei kot bann pri i ganny fix atraver bann marsan ki pe deal avek sa bann komodite pour ki an retour, zot fer maximum profi e Seselwa ordiner, oubyen lafanmiy Seselwa, i ganny afekte atraver sa aksyon.\nSo, partou dan lemonn an sa ki konsern cartel, sa i ganny deal avek efektivman. E isi Sesel nou bezwen vwar si sa i egziste e si i egziste, fer sir ki i ganny kase e i ganny deal avek efektivman.\nMr Speaker, lot proposal ki mon anvi fer, se ki, ozordi Sesel i en pei, sirtou an sa ki konsern bann komodite debaz, Sesel i en net enportater. Me mwan mon konnen poudir, lazenes Seselwa i kapab prodwir. Nou kapab annan nou en manufacturing industry dan serten domenn, ki marse e ki efektiv e ki nou kapab servi an retour, pou redwir pri marsandiz debaz e pou redwir kou lavi.\nNou’n deza vwar dan lepase, serten lendistri ki prodwir serten komodite ki nou bezwen, me nou vwar poudir i pa’n marse. Me mwan mon krwar poudir, ozordi Gouvernman i devret dan en pozisyon pou li kre sa lanvironnman pour ki nou annan nou kantmenm, en manufacturing industry ki marse. E mon krwar poudir sa i en area ki Gouvernman i bezwen get profonnman ladan e sey met bann Policies an plas ki pou fer sa vin en posibilite.\nMon konnen poudir, lokalman par egzanp, dan term lagrikiltir, nou devret pe prodwir plis. Nou devret pa pe zis prodwir plis, me prodwir plis e prodwir bann komodite de kalite. E mwan mon krwar poudir, si ozordi Seselwa i ganny sa impetus pou li prodwir, i ganny sa lanvironnman, i ganny sa posibilite pou li ganny sa bann loans oubyen akse avek larzan, akse avek later, akse avek en lanvironnman biznes ki conducive, mon pa vwar okenn rezon akoz ki se swa lo kote manufacturing, oubyen lo kote par egzanp, nou lendistri lagrikiltir, akoz ki nou pa pou kapab prodwir lo sa nivo ki nou a donn Seselwa en meyer pri an sa ki konsern sa bann komodite, tel ki nou bann komodite an relasyon avek prodiksyon agrikol. Mon krwar poudir, la osi i annan lespas pou nou fer sa ki byen e pou nou fer en progre dan sa direksyon.\nEn lot proposal ki mon ti ava kontan nou Gouvernman i seryezman get ladan, se amelyor kalite servis ki Gouvernman i donn Seselwa. Mr Speaker, nou pa pou realize par egzanp, ki letan nou annan nou, en legzanp konkret, letan nou annan nou en PUC ki pa efektiv, en PUC ki pa prodwir elektrisite avek delo, oubyen distribye elektrisite avek delo dan en fason optimal e efektiv, tou sa bann kou i al lo lepep Seselwa.\nLetan nou kontinnyelman annan bann tiyo kase kot delo i ganny perdi, obviously, pri ki ou peye pou en unit delo, i pou bezwen en pri ki o. e sa se, bann konsomater ki bezwen peye pou sa. Elektrisite osi parey. E letan bann konsomater i pey plis ki zot devret peye pou sa bann servis, kantite larzan ki reste avek zot pou zot al aste marsandiz dan laboutik, i redwir e donk, zot vwar li difisil. So, sa osi nou bezwen get ladan e nou bezwen fer sir ki Seselwa i kapab fer en savings lo pri bann komodite. Lo bann servis esansyel tel ki, delo avek elektrisite.\nObviously, Seselwa osi zot osi zot bezwen fer sir ki zot save delo, zot save elektrisite dan lakour. Me on top of that, PUC i kapab donn nou en pli bon servis ki a redwir pri en unit pou elektrisite avek delo.\nE senkyenm keksoz ki mon ti a kontan propoze e dernyen, se ki, Gouvernman i vin pli efektiv atraver lafason ki i zer finans piblik. So that, ok, nou fight koripsyon dan en fason pli efektiv, pour ki Gouvernman i save plis larzan e letan Gouvernman i save plis larzan, i kapab fer bokou plis keksoz. Tel ki, ogmant saler, me pa zis sa, sa i a kapab donn Gouvernman sa posibilite pou revwar son Polisi fiskal vizavi bann taxes.\nE ozordi, enn bann keksoz ki afekte Seselwa plis, se zisteman VAT. E i annan serten Manm ki’n pran laparol avan mwan ki’n koz lo la, wi. Mon pou dir poudir, Seselwa pe struggle e pe soufer enormeman avek sa size VAT e mwan mon krwar poudir, si Gouvernman i trouve poudir i annan lespas dan son Polisi fiskal, pou li review sa bann taxes, such as VAT, mon krwar i devret fer li. E si, par egzanp, nou lager for kont koripsyon, nou fer sir ki i annan bon disipli fiskal dan bann Departman Gouvernman, larzan piblik i ganny depanse dan en fason byen, dan en fason efektiv, mon krwar poudir sa i a donn Gouvernman lespas pou revwar sa VAT ki i pe met lo Seselwa ozordi. E donk, redwir li pour ki ankor, komodite debaz dan laboutik, i ava efektivman ganny redwir.\nMr Speaker, vwala kontribisyon ki mon annan pou fer an relasyon avek sa Mosyon. So, lefe ki pou mwan, wi, i en step in the right direction, me selman i annan bann lezot keksoz ki nou bezwen pran an konsiderasyon. Mon pou siporte pou rezon par deryer me mon krwar ki a lavenir nou bezwen get en pti pe pli lwen ki sa. Mersi Mr Speaker.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon lentervansyon lo sa Mosyon pou enn tre bref e drwat lo bit. Sa Mosyon table devan Lasanble ozordi, pa’n kapab tonm dan en pli bon moman ki la kot tou koze i lo pri lavi e pri lavi i ganny mezire parfwa, par pri marsandiz debaz pou manze. Sistenm franchise ki annan dan bann distrik avek bi mentenir pri rezonnab komodite dan bann laboutik, sa mon parfetman dakor avek en tel demann. Akoz depi ki sa zafer liberalizasyon in debark lo nou later, in anmenn en nespes revolisyon dan bann magazen. In annan plis prodwi lo bann letazer magazen, plis varyete prodwi me pri sa bann komodite in reste preski dir, parey dan tou bann magazen. Ti napa sa diferans ant prodwi de kalite ek prodwi pli ba kalite. Si i annan bwat bef, luncheon meat e nenport lezot ankor, tou i menm pri menm si i annan diferan kalite. Me de lot kote kot STC supermarket anvil trwa-kar bann dimoun i fer zot bann shopping laba, akoz lapipar pri son bann marsandiz i en pti pe pli abordab.\nMr Speaker, koman reprezantan La Digue isi dan sa Lasanble, mon pou koz pour bann Digwa. Nou annan en magazen STC lo zil ki vann tou son bann komodite wholesale konpare avek Mahe. La Digue i en pti kominote avek selman 14 magazen ki vann komodite debaz. E zot tou zot bann magazen ki personnel, savedir napa franchise STC La Digue. Apard bann prodwi ki napa tax lo la, nou bann dimoun i soufer en kantite avek sa zafer pri lavi ek pri lezot komodite ki marsan i lib pou vann nenport pri.\nKou transportasyon sa bann prodwi lo zil i fer ki pri marsandiz lo zil i touzour pli ser ki lo Mahe. Marsan i touzour opte pas sa kou transportasyon lo kliyan, ki fer pri en marsandiz i touzour ant R2 ziska menm R5 an plis ki ou ti pou peye si ou ti Mahe. Kestyon i, eski en franchise STC pou marse lo zil ouswa ouver sa magazen wholesale pou serten prodwi ki kapab vann an detay? Eski en franchise lo zil pa pou touy bann lezot pti marsan parey i koze konmela, ouswa menm vwar STC pe compete avek son lekor e dan sa prosedir li osi mor li osi. Bi STC se anmenn bann prodwi ki pli abordab pou konsomater, me i touzour annan sa kou transportasyon atase avek ki STC i ankor pe abzorbe, parey Onorab Volcere in kapab dir dan son lentervansyon.\nMe pou nou La Digue, i al plis ki sa. Ankor lo Praslin se bann transpor STC ki transport sa bann marsandiz dan bann magazen. Me La Digue, se bann transpor prive ki transport sa bann prodwi sorti kot sa store wholesale pou anmenn dan bann magazen ki fer ki ankor en lot kou ki STC i bezwen abzorbe.\nLoter Mosyon in sizere ki STC i ouver en store lo zil Eve. Sa i en bon sizesyon akoz sa i a redwir sa kou transportasyon enpe e i ava annan plis varyete prodwi.\nMr Speaker, an sa ki konsern lezot prodwi ki STC pa anmenn lo zil, sa son kou i pli eleve ankor akoz bann marsan i pas tou sa bann kou transportasyon lo kliyan. Mr Speaker, nou’n kapab konstat serten problenm avek sa magazen wholesale STC ki nou ti a kontan i ganny adrese. Par egzanp sa zafer mank prodwi fre tel ki fri, legim ek lavyann. I regretab ki napa en cold store lo La Digue pou prodwi parey lavyann. Zour layann i vini, kliyan i bezwen menm nwit ki prodwi i debarke, vin sers zot lavyann e i kre konzesyon kot sa store. Ler bann marsan i plas zot order, sa i ganny fer endividyelman par bann marsan e i fer Mahe e apre i desann La Digue ansanm avek lezot prodwi e sa i deroul selman enn fwa par semen.\nNou demande ki lamenazman sa store i pli efikas. Me parkont pli gro defi sa stor se mankman bann prodwi pli bon kalite parey nou vwar dan laboutik STC Mahe. Nou ganny lenpresyon ki bann prodwi ki lo store La Digue i bann prodwi pli ba klas, enn ler, ou a krwar tou bann prodwi ki pa vann byen Mahe se sanmenm ki zot anvoy La Digue.\nDigwa i demann en pli bon deal. Donk, mon siport antyerman sa Mosyon akoz pou benefis lezot distrik kot zot franchise pou mars tre byen, me nou sa ki nou pe demande se, aranz sa bann defayans kot store La Digue e set avek sa ki mon pou aport mon soutyen pou sa Mosyon. Mersi.\nRight of reply Onorab De Commarmond.\nMersi Mr Speaker. Mr Speaker mon ti a kontan fer de pti pwen pou nou konklir lo sa Mosyon. La Digue lo rikord i annan 3 franchise aktyelman. Praslin parey mon ti dir, i annan 11 franchise ensidswit. E i annan serten distrik ki napa ditou franchise. Le problenm ozordi la, se ki nou pe vwar, franchise dan sa definisyon ki i ti annan oparavan, i preske mor me selman, mon welcome sa bann sizesyon ki’n anmennen lo deba dan sa Mosyon e mon remersye sa bann Manm ki’n kontribye dan bann pwen ki mon konnen ki Gouvernman i a takeover sa bann pwen, STC limenm, pou zot kapab amelyor sa ki deza egziste.\nMon’n note an pasan ki par egzanp, ki Onorab Bresson i pe koz nou lo plis transparans dan lenportasyon. Revwar bann kontra franchise sa Onorab i dir, vwar bann brand delivery, lazans, tousala i bann fason ki kapab annan amelyorasyon e dimoun i benefisye dan pri apre.\nOnorab Barbe i dir nou, nouvo konsept franchise an tenir kont, nouvo lanvironnman ozordi e i osi dir ki i devret annan en nouvo relasyon ant STC ek son bann franchise.\nOnorab Jeannevol i dir nou, dan distrik Mont Fleuri napa franchise e zot bezwen, ti devret annan, lepep Mont Fleuri i ti a osi benefisye e mon dakor avek li, 100 poursan.\nOnorab Vel in mont avek en bon pe pwen serye ki dir nou, plis prodwi i devret annan, plis magazen. Savedir STC i kapab ouver ankor son laport pou plis magazen e fer vini plis prodwi e plis varyete prodwi. Sa Onorab i dir nou osi e ki mon konpran, Point Larue i santi bokou sa, i dir annou reviz natir relasyon STC ek son bann franchise pou kontinnyen incur price – savedir fer pri desann. In osi dir nou elarzi rol STC anver azir pli positive. Dan le sans ki STC i kapab azir pli pozitiv dan zentere konsomater vizavi kalite prodwi a en pri pli bonmarse.\nI dir donn lepep son dividend atraver pli bon pri dan laboutik. I fer bokou, bokou sans i sa bann keksoz ki mon krwar nou Mosyon pe demann Lotorite pou regard ladan.\nOnorab Volcere i dir nou Praslin deza STC pe abzorb kou transportasyon menm avek sa ta franchise ki annan, Praslin i still dan problenm, i still bezwen vwar sa benefis pase direkteman lo bann konsomater, lo lepep.\nDomaz letan nou pe koz lo franchise Mr Speaker, la delo ek elektrik nou pa pe tous li ladan. STC li i pa tous narnyen dan sa bann zafer delo ek elektrik li. Sa PUC nou a kapab get li dan en lot konteks, en lot moman apropriye.\nOnorab Pierre, in donn nou serten pwen enportan e i dir nou kote STC i fer son biznes, bezwen ganny gete, bezwen ganny vwar kote ki i fer vini son bann prodwi. I dir nou, STC i devret kapab ganny en meyer deal ler i fer vini marsandiz. E mon dakor avek sa Onorab. E i dir nou osi, STC i devret revwar sa size middleman ler i enport marsandiz akoz tou sa i ede fer pri marsandiz monte. Si ou annan middleman, 2, 3, 4, 5 middleman. Letan ou napa i otomatikman bezwen fer pri desann. Sa nou bezwen revwar. E i dir nou, Fair Trading i devret pli pro-active pou li kapab ede dan sa parkour.\nOnorab Ghislain i dir nou La Digue i devret annan laboutik, supermarket ek son cold store e ki mon dakor avek li. Digwa osi i bezwen benefisye dan sa parkour.\nSo, Mr Speaker, ou vwar poudir sa Mosyon i fer sans kantmenm malgre ki i annan logmantasyon dan franchise ki’n arive sorti 3 pou vin 55, i devret al bokou, bokou plis. Sa STC son fillers, son bann lapat la i devret tous partou dan tou kominote pour ki lepep i benefisye.\nMe dan sa moman ki nou ladan i demann definitivman en modernizasyon, en revi nou STC e en revi son relasyon ki i annan viz a vi definitivman, sa lobzektif prensipal ki i annan. E dan sa sans, nou vwar poudir sa lepep ki Takamaka i pa kapab toultan pe pey son transpor pou li desann anvil, vin kot STC supermarket pou li fer son konmisyon. I devret annan en lot STC supermarket laba Takamaka oubyen, parey nou ti pe dir, en franchise i en landrwa kot li osi i benefisye san ki i bezwen deplase e tou sa i ava vin dan son lentere.\nE vwala Mr Speaker, san ki mon al dan lezot detay mon vwar mwan ki sa Mosyon i ava ed nou e nou demann Lotorite pou fer ki franchise i pran son rol enportan, i pran son rol prop, son rol byen pou ede vreman pou enterprise dan nou pei through son parent company STC ki nou vwra parey nou’n dir, i la pou bonn koz e i devret reste pou kontinnyen siport lepep Seselwa, pou ede fer pri pli abordab e pou kapab viv en pli bon lavi. Mersi bokou, mon a demann tou Onorab pou siport sa Mosyon e vot an faver. Mr Speaker mersi bokou.\nBon in ariv ler pou nou pran en vot. Tou bann ki an faver lev zot lanmen? Okenn ki kont? Bon, Mosyon in pase e nou’n ariv dernyen zour pou nou premye term ki fer alor nou pou al dan recess e nou pou adjourn ziska Mardi le 21 Me, 9er bomaten. Mersi.\nAssembly went into recess