Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. - PDF\nNiedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu.\nDownload "Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu."\n1 Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia.\n3 Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. 1 czerwca 2007, Warszawa\n4 Jeśli dasz komuś rybę, nakarmisz go na jeden dzień. Jeśli nauczysz go łowić ryby, nakarmisz go na całe życie. (chińskie przysłowie)\n5 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. 3 spis treści Wstęp 4 Problem niedożywienia dzieci w Polsce 5 Żywienie żywotny interes każdej istoty 6 Rozdział 1. Różne aspekty problemu niedożywienia dzieci w Polsce 7 Aspekt żywieniowo-zdrowotny 7 Aspekt społeczno-kulturowy 9 Aspekt prawno-legislacyjny 14 Rozdział 2. Razem zrobimy więcej wielosektorowa współpraca w walce z niedożywieniem dzieci w Polsce 17 Działania rządowe i samorządowe 17 Organizacje pozarządowe wobec niedożywienia dzieci 19 Biznes zaangażowany w rozwiązanie problemu niedożywienia dzieci w Polsce 22 Rozdział 3. Potencjalne rozwiązania problemu niedożywienia dzieci w przyszłości 25 Praca z rodziną 25 Edukacja 26 Wykorzystanie kapitału społecznego 26 Rola państwa 26 Bariery prawne 27 Rola mediów 27 We współpracy siła 27\n6 4 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. Przemek Pohrybieniuk Członek Zarządu Dyrektor ds. relacji zewnętrznych Danone sp. z o.o. Wstęp Szanowni Państwo, Na przestrzeni ostatnich kilkunastu lat nasz kraj przechodził wiele zmian politycznych, gospodarczych i społecznych, które trwale zmieniły naszą rzeczywistość. Dzisiaj Polska jest na dobrej drodze do osiągnięcia sukcesu społeczno-gospodarczego. Chciałoby się wobec tego powiedzieć, że osiągnięty został poziom rozwoju, który zapewnia zniwelowanie takich problemów, jak skrajne ubóstwo, bieda czy niedożywienie. Niestety mamy jeszcze długą drogę do przebycia, by móc z pełnym przekonaniem złożyć taką deklarację. Problemem, z istnieniem którego stanowczo nie można się pogodzić, jest niedożywienie dzieci. Nadal co trzecie polskie dziecko potrzebuje dożywiania, którego nie może mu zapewnić rodzina czy opiekunowie. Oddajemy w Państwa ręce publikację, której celem jest wywołanie publicznej debaty na temat skutecznych metod rozwiązywania problemu niedożywienia dzieci w Polsce. Nazwaliśmy ją Raportem otwarcia, ponieważ chcielibyśmy, aby treści w niej zawarte były inspiracją do wymiany poglądów i pomysłów oraz wsparciem w poszukiwaniu najlepszych sposobów na rozwiązanie tego problemu. Do współtworzenia tej publikacji zaprosiliśmy zarówno przedstawicieli nauki: prof. Annę Gizę-Poleszczuk, Jacka Jakubowskiego, dr Witolda Klemarczyka, dr Marka Rymszę, doc. Piotra Sochę oraz prof. Jerzego Szmagalskiego, jak i praktyków działaczy organizacji pozarządowych, którzy na co dzień pomagają potrzebującym dzieciom. Każda z tych osób przedstawiła swoje poglądy i obserwacje, które w zestawieniu z najbardziej aktualnymi wynikami badań i statystykami tworzą obiektywną mapę problemu niedożywienia dzieci oraz jego rozwiązań. Danone już od kilku lat strategicznie angażuje się w walkę z tym problemem w Polsce. Doświadczenia zebrane przez te kilka lat pokazują, że rozwiązanie problemu zależy od aktywności, determinacji i działań przedstawicieli wszystkich sektorów: władz państwowych, organizacji pozarządowych, biznesu i mediów. Wierzymy, że jedynie strategiczna, przemyślana współpraca przedstawicieli tych sektorów da realne szanse na doprowadzenie do sytuacji, gdzie nie będzie ani jednego niedożywionego dziecka w Polsce. Mamy nadzieję, że Raport otwarcia będzie dla Państwa źródłem nowych informacji oraz inspiracji, a nade wszystko interesującym przystankiem na drodze do rozwiązania problemu niedożywienia dzieci w Polsce. Zapraszamy Państwa do debaty na temat niedożywienia i sposobów radzenia sobie z nim. Jesteśmy otwarci na wszelkie głosy w dyskusji: jedynie razem skutecznie poradzimy sobie z tym problemem.\n7 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. 5 Anna Giza-Poleszczuk Instytut Socjologii, Uniwersytet Warszawski Problem niedożywienia dzieci w Polsce W kwestii niedożywienia dzieci powiedziano już wiele. Wpisanie hasła w internetową wyszukiwarkę Google przynosi aż odniesień do prac naukowych, akcji podejmowanych przez instytucje społeczeństwa obywatelskiego, środowisko biznesu, władze centralne (np. Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej) i samorządy, a także do apeli przygotowanych przez zaniepokojonych obywateli. Kiedy analizuje się zawarte w nich informacje, uwagę zwracają przede wszystkim trzy zjawiska. Po pierwsze, dane przytaczane przez poszczególne instytucje znacząco się różnią, zarówno co do wysokości podawanych liczb (wskaźnik dzieci dotkniętych niedożywieniem waha się od kilkunastu do 54%), jak i co do źródeł, na które się powołują. Po drugie, uderza ideologizacja problemu; kwestia niedożywienia dzieci bardzo często przywoływana jest w kontekście politycznym: bądź jako dowód na nieudolność czy cynizm władzy publicznej, bądź przeciwnie, jako hasło mające budować zaufanie do tych, którzy je głoszą. Po trzecie, odnosi się wrażenie, że dziećmi zajmują się niemal wszyscy, a problem wcale nie maleje. Warto więc spojrzeć na kwestię niedożywienia z rzeczowego, neutralnego punktu widzenia, który zapewnić mogą jedynie badania naukowe. Co z nich wynika? Nie ulega wątpliwości, że niedożywienie pociąga za sobą daleko idące konsekwencje, tak w sferze medycznej, jak psychologicznej i społecznej. Niedożywienie obniża odporność organizmu, zmniejsza jego wydolność (również umysłową), podnosi ryzyko pojawienia się przewlekłych chorób i dysfunkcji. W sferze społecznej, szczególnie jeżeli jest powiązane z ubóstwem, niesie ze sobą niebezpieczeństwo wykluczenia z grupy rówieśniczej, a także gorsze wyników w szkole, co z kolei przekłada się na szanse na rynku pracy, a w dalszej perspektywie także na pozycję społeczną. W sferze psychologicznej powiązane z ubóstwem niedożywienie prowadzić może do obniżonego poczucia własnej wartości i wycofania się z życia społecznego. Negatywne konsekwencje niedożywienia pojawiają się przede wszystkim wówczas, gdy jego źródłem jest ubóstwo, szczególnie skrajne. Zgodnie z danymi Głównego Urzędu Statystycznego, w ubóstwie żyje w Polsce 16% dzieci i młodych ludzi w wieku 0-19 lat. Niedożywienie jest w ich przypadku zaledwie jednym z wielu niekorzystnych czynników, których oddziaływania nie sposób rozdzielić: chodzi o wykluczenie społeczne (nie tylko dziecka, ale też całej rodziny czy wręcz środowiska społecznego, jak ma to miejsce w osiedlach popegeerowskich czy gettach ubóstwa w miastach), niskie wykształcenie rodziców, wychowanie w niepełnych rodzinach, niesprzyjające sąsiedztwo czy patologie w samej rodzinie. Dożywianie dzieci, choć niewątpliwie ważne i konieczne, nie jest wystarczającym lekarstwem na syndrom wykluczenia, tym bardziej, że, jak podkreślają socjologowie, w Polsce nasila się zjawisko dziedziczenia biedy, która przenosi się z pokolenia na pokolenie. Nie zawsze jednak niedożywienie jest efektem obiektywnego ubóstwa: pojawia się również jako efekt złego żywienia dziecka oraz wadliwego kształtowania zachowań żywieniowych. Jak wskazują badania, problemy pojawiające się w organizacji żywienia rodzinnego, spowodowane np. faktem, że rodzice wracają do domu później niż dziecko, niechęć wielu dzieci do korzystania ze stołówek szkolnych, przedkładanie pustych kalorii i przekąsek nad ciepły obiad również prowadzić mogą do niedożywienia. W takich przypadkach nie wynika ono jednak z niedostatku jedzenia, ale z nieprawidłowego odżywiania się. Rozwiązanie problemu nie leży tu w dożywianiu, ale raczej w promowaniu wśród dzieci właściwych nawyków żywieniowych. Jak wynika z powyższego zestawienia, kiedy mówimy o niedożywieniu, musimy bardzo starannie i precyzyjnie określić, o który z tych dwóch problemów nam chodzi: czy o autentyczne niedostatki jedzenia, powodowane np. ubóstwem lub nieodpowiedzialnością rodziców, czy też o nieprawidłowe odżywianie się.\n8 6 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. Monika Rościszewska-Woźniak psycholog, członek zarządu Fundacji Rozwoju Dzieci im. Komeńskiego Żywienie żywotny interes każdej istoty Ekspertów od żywienia przynajmniej pozornie nie brakuje. Przecież każdy z nas je i każdy ma jakieś zdanie o tym, co się jeść powinno, które często formułuje w bardzo kategoryczny sposób. Kłopot w tym, że trudno jest nam ustalić wspólne stanowisko: inaczej o tym, co jest zdrowe, pożywne i potrzebne mówią producenci artykułów spożywczych, inaczej rodzice, a inaczej dzieci. Wystarczy popatrzeć na różnorodność diet polecanych przez dietetyków. Czy można się dziwić, że nawet my, dorośli, nie zawsze wiemy, co jest dla nas dobre i w konsekwencji dajemy dzieciom zły przykład? Jedni mówią: więcej mleka przecież to źródło wapnia!. Inni: absolutnie żadnego mleka, bo od drugiego roku życia nie trawimy go, a wapń nie jest wchłaniany, poza tym mleko powoduje alergie!. Tymczasem, jakby na marginesie tej dyskusji, prawdziwym problemem jest to, że dziecko często wychodzi z domu bez śniadania, w szkole kupuje chipsy (jeśli ma pieniądze!), a po powrocie do domu zamiast obiadu zapycha się tym, co znajdzie. Dzieci bywają niedożywione, bo jedzą za mało lub w nieodpowiednich porach, ale także dlatego, że w ich diecie brakuje odpowiednich składników. Przypatrzmy się bliżej temu zagadnieniu. To, że dzieci jedzą źle, widać gołym okiem. Chrupią chipsy, popijają słodkimi gazowanymi napojami. Ulubionym daniem kilkuletnich dzieci są frytki, marzeniem jest wizyta w Mc Donaldzie, a nakłonienie ich, żeby zjadły coś niesłodzonego, graniczy z cudem. A gdzie owoce, warzywa, gdzie woda mineralna, gdzie pełnoziarniste, niesłodzone pieczywo? Udział w kształtowaniu złych nawyków żywieniowych mają zarówno rodzice, jak i producenci żywności, którzy reklamują swoje produkty we wszystkich mediach. Pewną rolę odgrywają też szkoły, choćby zgadzając się na umieszczanie na swoim terenie dystrybutorów batoników i napojów gazowanych lub przyjmując w darze od fi rm produkty, które następnie przekazują dzieciom. Są w Polsce dzieci w wieku przedszkolnym lub szkolnym, które chodzą głodne przez większą część dnia. Pytanie, dlaczego tak się dzieje, jest ważne, choć nie najważniejsze. Zwykle zakłada się, że przyczyną jest bieda, ale przecież wcale tak być nie musi. Warto zauważyć, że niedożywienie dzieci może mieć wiele przyczyn, takich jak brak właściwych nawyków żywieniowych, zła atmosfera w domu, brak wystarczającej opieki (niekoniecznie z powodu relacji patologicznych, ale, np., z powodu nieobecności rodziców, wynikającej z godzin pracy). Niestety, nie wszystkie szkoły (dotyczy to zwłaszcza małych placówek wiejskich) oferują dzieciom obiady. Często dzieci nie dostają więc pomocy w miejscu, w którym przebywają ponad połowę dnia, nawet jeżeli tej pomocy naprawdę potrzebują. Jest jeszcze grupa dzieci, która wymyka się wszelkim badaniom. W Polsce tylko 14% dzieci wiejskich ma możliwość uczęszczania na zajęcia przedszkolne nie wiemy, czy sposób żywienia pozostałych jest właściwy, czy nie. Wiejskie ośrodki przedszkolne, które działają przy małych szkołach, pomagają odnajdywać dzieci niedożywione i opiekować się nimi. Rozwiązanie, które jest stosowane z powodzeniem w wielu gminach, to przygotowywanie i serwowanie wszystkim dzieciom i tym głodnym, i tym niedożywionym z innych powodów zdrowych i zróżnicowanych posiłków. Wszyscy musimy pamiętać, że obowiązek wykształcenia prawidłowych nawyków żywieniowych spoczywa na nas, dorosłych. To my musimy znaleźć sposób, by stały się one powszechne.\n9 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. R1.7 Różne aspekty problemu niedożywienia dzieci w Polsce Kwestię niedożywienia dzieci można analizować z wielu perspektyw. Chcąc jednak stworzyć syntetyczną mapę problemu jego przyczyn, skali oraz konsekwencji, postanowiliśmy skoncentrować się na trzech aspektach, w ramach których dokonaliśmy charakterystyki sytuacji: żywieniowo-zdrowotnym, społeczno-kulturowym oraz prawno-legislacyjnym. Rozpoczniemy nasze mapowanie problemu od organizmu dziecka i warunków niezbędnych dla jego prawidłowego rozwoju oraz od negatywnych konsekwencji niespełnienia tych warunków. Następnie zaprezentujemy wpływ otoczenia (zarówno bliższego, jak i dalszego) na rozwój lub redukcję problemu niedożywienia dzieci. Na zakończenie przedstawimy wybrane rozwiązania prawne, które mają lub mogą mieć wpływ na rozwiązanie kwestii niedożywienia dzieci w Polsce. Aspekt żywieniowo-zdrowotny Prawidłowe żywienie jest najważniejszym warunkiem, który trzeba spełnić, aby zapewnić dziecku zgodny z potencjałem osobniczym rozwój fi zyczny i intelektualny. Dzieci i młodzież stanowią grupę ludności najbardziej narażoną na ujemne skutki wynikające z błędów w żywieniu. W najmłodszych grupach wiekowych szczególnie łatwo dochodzi do zaburzeń w rozwoju somatycznym, spowodowanych brakiem zbilansowania diety. Dotyczy to zarówno niedoboru jak i nadmiaru poszczególnych składników pokarmowych. Podkreślić należy, że błędy w żywiaceniu w okresie dorastania, ujawniają się u osób dorosłych jako tzw. choroby cywilizacyjne. Niekorzystne efekty zdrowotne są wynikiem zarówno przekarmiania jak i niedożywienia dziecka. Niedożywienie może być wynikiem niedostatecznej ilości dostarczonych składników odżywczych (ilościowe), albo być skutkiem niewłaściwego składu proponowanej diety (jakościowe). Niezbędne dla zdrowia człowieka składniki odżywcze to makroelementy odżywcze i źródła energii, witaminy, składniki mineralne, pierwiastki śladowe, elektrolity, aminokwasy egzogenne oraz niezbędne nienasycone kwasy tłuszczowe. Nieprawidłowy sposób żywienia może wynikać z niskiej podaży energii, złej proporcji białek, tłuszczów czy węglowodanów. Jeżeli niedobory wynikają z małej ilości przyjmowanego pokarmu to wraz z niewystarczajacą podażą energii pojawią się niedobory składników mineralnych oraz witamin. Problemy niedożywionego dziecka zależą od nasilenia defi cytu potrzebnych do rozwoju składników. Najczęściej niedożywienie jest typu mieszanego, czyli wynika z braku zalecanej podaży energii oraz białka. Niewystarczająca jest podaż witamin i minerałów. Niedobory dotyczą składników mineralnych (wapń, fosfor, magnez, żelazo), pierwiastków śladowych (cynk, miedź, mangan, jod, selen, molibden, chrom), niezbędnych nienasyconych kwasów tłuszczowych (NNKT, linolowy, alfa-linolenowy) czy błonnika pokarmowego. Obniżona podaż energii w pokarmach, stwierdzana w niedożywieniu ilościowym, wystarcza na pokrycie spoczynkowej przemiany materii. Może być za niska na dodatkowy wydatek wraz z aktywnością fi zyczną lub umysłową. W początkowym okresie niedostateczna podaż energii nie daje zauważalnych objawów chorobowych. Organizm dziecka wyzwala mechanizmy adaptacyjne. Polegają one na zmniejszaniu spoczynkowej przemiany materii oraz obniżaniu tempa wzrastania. Pierwszą zauważalną nieprawidłowością jest ubytek lub brak przyrostu masy ciała przy prowadzonych bilansach rozwoju. Zahamowanie przyrostu długości ciała jest skutkiem trwających dłużej niedoborów kalorycznych diety. Niedożywienie energetyczno białkowe może być istotną przyczyną niskiej odporności ogólnoustrojowej. Rośnie wtedy ryzyko zachorowań z powodu zakażeń wirusowych i bakteryjnych. Przewlekłe, znacznego stopnia niedobory białka w okresie dzieciństwa są przyczyną obniżenia zdolności do uczenia się, utrudnienia koncentracji uwagi i opóźnionego refl eksu. Mogą więc w sposób istotny obniżać szanse edukacyjne dziecka. Niewystarczająca w stosunku do potrzeb ilość dostarczanego pożywienia powoduje\n10 R1.8 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. pogorszenie motoryki i funkcji przewodu pokarmowego. Gorsze jest wykorzystanie i tak zbyt małych porcji poszczególnych składników diety dostarczanych wraz z posiłkami. Trwające przewlekle niedobory energii w diecie powodują zmniejszenie masy mięśniowej, obniżenie sprawności fi zycznej i umysłowej. Mniej sprawnie w organizmie przebiega gojenie ran, regeneracja śluzówek, funkcjonowanie układu immunologicznego. Z przewlekłego niedożywienia ilościowego wynikają zaburzenia dojrzewania płciowego, wolniejszy rozwój funkcji poznawczych i emocjonalnych związany z opóźnionym dojrzewaniem centralnego układu nerwowego. Znacznie bardziej różnorodne konsekwencje pociąga za sobą niedożywienie jakościowe. Przewlekłe niedobory ważnych składników odżywczych stanowią zagrożenie dla zdrowia człowieka, choć często ich skutki są odległe w czasie. Do najczęściej stwierdzanych skutków zdrowotnych niedożywienia jakościowego należą: wole endemiczne, niedokrwistość z niedoboru żelaza, obniżona szczytowa masa kostna, przewlekłe zaparcia, niedobory witamin, zaburzenia gospodarki lipidowej. Wole endemiczne jest objawem niedoboru jodu. Sposobem na zapobieganie jego powstaniu jest większe spożywanie ryb morskich. Po obligatoryjnym jodowaniu soli kuchennej w Polsce problem ten powinien przestać istnieć. Bardzo często stwierdzanym objawem jakościowego niedożywienia jest niedobór żelaza. Dzieciństwo należy do okresów życia, w których występuje zwiększone ryzyko tego niedoboru. Początkowo dieta z niską zawartością żelaza może nie powodować zauważalnych zaburzeń w organizmie, by z czasem spowodować niedokrwistość niedobarwliwą. Osoby, jeszcze bez cech niedokrwistości ale z niedoborem żelaza, nie posiadają zapasów, które mogłyby zostać wykorzystane w razie zwiększenia zapotrzebowania organizmu na ten pierwiastek. Liczne obserwacje u dzieci do 5 roku życia udowadniają, że stwierdzenie niedokrwistości z niedoboru żelaza powoduje upośledzenie rozwoju i zaburzenia zachowania. Manifestują się one zmniejszeniem aktywności ruchowej i koncentracji przy wykonywaniu zadań. Przy utrzymywaniu się niedoboru żelaza w wieku szkolnym, wolniejszy rozwój może nadal być zauważalny. Niedokrwistość z niedoboru żelaza u dzieci przyczynia się również do zwiększonej zdolności przewodu pokarmowego do wchłaniania ołowiu i innych metali ciężkich. Witaminie C przypisuje się wiele działań mających istotne znaczenie dla utrzymania dobrego stanu zdrowia. Posiada ona właściwości antyoksydacyjne, ułatwia przyswajanie żelaza i jego gromadzenie w szpiku kostnym, śledzionie i wątrobie. Uczestniczy w wytwarzaniu kolagenu i innych białek tkanki łącznej ustroju oraz w przemianie aminokwasów do neurotransmiterów w ośrodkowym i obwodowym ukladzie nerwowym. Poprzez właściwości redukujące może przeciwdziałać kancerogenezie, wpływać na aktywność fagocytarną leukocytów, uczestniczyć w reakcji organizmu na stres. Współdziała w przemianie kwasu foliowego w jego aktywną formę i w działaniu ochronnym witaminy E. Niedobór kwasu foliowego podwyższa zawartość homocysteiny we krwi, która jest uważana za niezależny czynnik ryzyka np. w etiopatogenezie niedokrwiennej choroby serca. Zbyt mała ilość folianów w pożywieniu wpływa modulacyjnie na ryzyko powstawania nowotworów przewodu pokarmowego. Przy niedoborach witaminy E dochodzi do objawów niedoboru związanych z przemianą materii w mięśniach, funkcjonowaniem błon komórkowych i układu nerwowego. Skutkiem niedostatecznej podaży może być hemoliza, osłabienie mięśni, porażenie nerwów. Wystarczająca podaż tokoferolu zapewnia właściwe funkcje rozrodcze organizmu i ma działanie ochronne we wszystkich stanach powiązanych etiologicznie z nadmiarem wolnych rodników tlenowych. Niewystarczajaca ilość witaminy B6 u dziecka może być także przyczyną niedokrwistości niedobarwliwej. Inne skutki niedoboru to drażliwość, trudności ze snem oraz zmiany skórne. Zapalenie języka, zajady, zmiany łojotokowe na twarzy to kolejne symptomy towarzyszące niedoborowi tej witaminy. Ponieważ najczęstszą (oprócz podawania leków) przyczyną niedoboru pirydoksyny jest długotrwałe wadliwe odżywianie, warto zwrócić uwagę na potrzebę zapewnienia właściwej podaży tej witaminy. W okresie wzrostu dziecka zarówno wapń, jak i witamina D są niezbędne w celu osiągniecia optymalnej szczytowej masy kostnej, która decyduje o odporności mechanicznej kości oraz ryzyku rozwinięcia się osteoporozy w wieku dojrzałym. Następstwa zdrowotne i koszty społeczne osteoporozy u osób dorosłych przyczyniły się do zainteresowania zapobieganiem tej chorobie. Szczególnie ważne w profi laktyce są wybory żywieniowe, w wyniku których zapewniona jest wystarczająca podaż wapnia, magnezu i fosforu w diecie. Dla większości dzieci źródłem wymienionych minerałów jest mleko i jego przetwory. Niedobory wapnia w diecie z towarzyszącym zmniejszonym wchłanianiem jelitowym wapnia wskutek małej podaży witaminy D, prowadzą do zmniejszonego wbudowywania wapnia w tkankę kostną. Magnez, którego ponad 50% jest magazynowane w tkance kostnej, jest niezbędny organizmowi nie tylko jako materiał budulcowy, ale przede wszystkim jako aktywator wielu enzymów. W formie zjonizowanej utrzymuje pobudliwość tkanki mięśniowej i nerwowej oraz wpływa na kurczliwość mięśni. Zbyt niska podaż magnezu zaburza syntezę białek, co niekorzystnie wpływa na odporność ustroju. Obecność cynku w pożywieniu wywiera korzystny wpływ na rozwój fi zyczny dzieci. Opisywane w literaturze medycznej objawy chorobowe związane z niedoborem tego mikroelementu, wynikały głównie z niedożywienia jakościowego. Niska podaż tego pierwiastka w diecie wpływała niekorzystnie na produkcję erytrocytów, zahamowanie wzrostu i opóźnienie dojrzewania płciowego. Dzieci z niedoborem cynku miały zaburzenia smaku i gorsze łaknienie. Podsumowując ten skrócony przegląd możliwych zagrożeń dla organizmu wynikających z niedożywienia należy uznać, że jest ono związane z ryzykiem wielu chorób. Spoglądając z punktu widzenia medyczno-żywieniowego nie ma wątpliwości, że wszelkie działania przedsięwzięte w celu zapobiegania niedożywieniu są ważne i potrzebne dla zdrowia publicznego. Dr n. med. Witold Klemarczyk pediatra, gastroenterolog\n11 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. R1.9 Aspekt społeczno-kulturowy Niedożywienie: problem trudny do oszacowania Mniej zdolne, z małą siłą przebicia, bez szans na sukces w życiu taką etykietkę (często nieświadomie) przypisują niedożywionym dzieciom ich rówieśnicy, nauczyciele i całe otoczenie. Dzieci, które stale, przez wiele miesięcy, a nawet lat, są niedożywione, najczęściej nie zwierzają się ze swojego problemu rówieśnikom. Te, które są bardziej odważne, ośmielą się może poprosić kolegę o kanapkę, ale są i takie, które nigdy o nią nie poproszą, ponieważ wstydzą się zwrócić do kogokolwiek z prośbą o pomoc. Dzieci wychowujące się w biednych rodzinach, których rodzicom nie starcza pieniędzy, by związać koniec z końcem, są często bardziej dorosłe i odpowiedzialne od swoich rówieśników. To one często muszą troszczyć się o swoje rodzeństwo, zdobywać pieniądze i jedzenie, by pomóc rodzicom. Proszenie o pomoc jest dla nich tym bardziej upokarzające, gdyż uważają, że same powinny już dawać sobie radę, żeby nikogo nie zawieść, a szczególnie tych, którym i tak jest ciężko dorosłych. Próbując oszacować skalę problemu niedożywienia dzieci w Polsce, napotykamy na defi cyt danych i analiz tego problemu. Zdaniem profesor Warzywody-Kruszyńskiej, w dyskusjach o biedzie przeważa podejście zwane rodzinocentryzmem, według którego status dziecka podporządkowany jest statusowi rodziny. Wśród zagrożonych ryzykiem ubóstwa wymienia się najczęściej gospodarstwa samotnych kobiet z dziećmi, rodziny wielodzietne i rodziny dotknięte bezrobociem, kobiety, bezrobotnych ale nie dzieci. 1 To ma swoje odzwierciedlenie w statystykach, które w ogóle nie ujmują sytuacji dzieci w kontekście ubóstwa. W konsekwencji brak jest danych statystycznych, które doprecyzowałyby skalę problemu niedożywienia dzieci. Źródłem wiedzy o tej kwestii społecznej są badania sondażowe, wywiady telefoniczne oraz obserwacje w środowisku szkolnym. Takim badaniom zawsze można zarzucić, że nie odzwierciedlają sytuacji w skali 1:1, ale jak dotychczas są one jedynym źródłem wiedzy o skali problemu niedożywienia dzieci w Polsce. 1 Wielisława Warzywoda-Kruszyńska; Zjawisko biedy dzieci a zagrożenie wykluczeniem społecznym w przyszłości, Łódź MillwardBrown SMG/KRC: Niedożywienie dzieci percepcja problemu wśród matek oraz dyrektorów szkół podstawowych i gimnazjów, Raport z badań ilościowych przeprowadzonych na zlecenie Danone i Stowarzyszenia Federacja Polskich Banków Żywności, Warszawa, 2006 Problem niedożywienia dzieci w Polsce według matek W badaniach SMG/KRC, przeprowadzonych na zlecenie fi rmy Danone i Banków Żywności w październiku 2006 r. 2, zapytano reprezentatywną grupę matek dzieci w wieku 3-14 lat o to, czy zetknęły się z problemem niedożywienia dzieci w swoim najbliższym otoczeniu, np. wśród znajomych, sąsiadów, w szkole. Aż 70 % ogółu ankietowanych matek dzieci w wieku 3-14 lat zetknęło się z tym problemem bezpośrednio bądź słyszało, że występuje on w ich najbliższym otoczeniu. Co ciekawe, co druga matka-mieszkanka wsi (48%) twierdzi, że nie zetknęła się z problemem niedożywienia. Taki wynik badania może mieć kilka przyczyn. Po pierwsze, problem niedożywienia może być na wsi ukrywany, bo wstyd się do niego przyznać; po drugie, niska świadomość tego, czym jest niedożywienie dzieci i jakie są jego objawy, może wpływać na jego niedostrzeganie lub bagatelizowanie; po trzecie, obecność tego tematu w mediach i miejskiej przestrzeni publicznej może skutkować zwiększeniem świadomości wśród matek w miastach w stosunku do matek Postrzeganie przez matki problemu niedożywienia dzieci w swoim otoczeniu 30% 33% 37% Podstawa: Wszystkie respondentki N = 1100 Tak, zetknęłam się z tym problemem / są takie dzieci. Tak słyszałam, że taki problem występuje, ale bezposrednio się nie spotkałam. Nie spotkałam się, ani też nie słyszałam, żeby ten problem występował. ze środowisk wiejskich, gdzie nie docierają akcje walki z niedożywieniem dzieci. Po czwarte, wynik badania mógł zostać zniekształcony z powodu tego, że w środowiskach najsłabiej wykształconych i najmniej zamożnych ludziom brakować może umiejętności komunikacyjnych, a także z powodu ich obojętności dla spraw nie związanych z własną, codzienną egzystencją. Warto także wspomnieć, że blisko połowa pytanych matek zdaje sobie sprawę z wagi problemu niedożywienia dzieci w ich najbliższej okolicy (zdaniem 24% respondentek problem jest bardzo poważny, zdaniem 25% dosyć poważny). Najwięcej z nich pochodziło ze Śląska, Wielkopolski oraz Polski północno-wschodniej. Tutaj także matki ze środowisk wiejskich w znacznym stopniu różniły się swoim stosunkiem do wagi problemu niedożywienia dzieci od matek ze środowisk miejskich. Kilkanaście procent ankietowanych matek przyznało, że starało się o dożywianie dla swoich dzieci (np. z ośrodka pomocy społecznej), ale nie zostało im ono przyznane. Niemal we wszystkich przypadkach przyczyną odmowy udzielenia wsparcia było przekroczenie progu dochodów gospodarstwa domowego. Jednak w grupie badanych znalazły się także matki, które przyznały, że mimo iż przydałaby się im pomoc, to jednak nie starały się\n12 R1.10 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. Opinie matek na temat problemu niedożywienia dzieci w ich najbliższej okolicy 36% 4% 11% 24% 25% Podstawa: Wszystkie respondentki N = 1100 Jest to bardzo poważny problem w mojej okolicy. To dosyć poważny problem. To mało istotny problem. Nie wiem / trudno powiedzieć. Nie zetknęła się z problemem niedożywienia. o nią. Najczęściej wskazywanymi barierami były wstyd i skrępowanie związane z występowaniem o taką pomoc i korzystaniem z niej przez dziecko. 3 Problem niedożywienia dzieci według dyrektorów szkół W roku szkolnym 2005/2006 do polskich szkół uczęszczało dzieci w wieku 7-15 lat. 4 W tym samym roku szkolnym, w październiku, na zlecenie fi rmy Danone i Banków Żywności zostało przeprowadzone przez SMG/KRC badanie wśród reprezentatywnej grupy dyrektorów polskich szkół. Jak pokazują wyniki badania, aż 29% dzieci w wieku 7-15 lat potrzebuje dożywiania. 20% z nich korzysta z dofi nansowania posiłków (średnio 41 uczniów w szkole), a kolejne 9% powinno zostać objęte pomocą (średnio 18 uczniów w szkole). W różnych regionach Polski zapotrzebowanie na dożywianie dzieci jest różnie szacowane. Największą potrzebę zgłaszają dyrektorzy z Pomorza, Małopolski, Śląska i z Polski północno-wschodniej. Zdaniem dyrektorów szkół, aż 60% uczniów nie korzysta z dofi nansowania posiłków, mimo że takiego wsparcia potrzebuje. W większości przypadków dzieci mają możliwość korzystania Procent matek, które uznają problem niedożywienia dzieci w swojej najblizszej okolicy za bardzo [a] albo dosyć poważny [b] [a] Bardzo ważny [b] Dosyć ważny 80% 60% 40% 20% 0% pomorski 18% zachodni 44% 18% wielkopolski 24% śląski 30% centralny północnowschodni 27% małopolski 25% ogółem dla całej Polski 10% 20% wschodni pomorski 18% zachodni 21% 31% wielkopolski 36% śląski 23% centralny północnowschodni 17% małopolski 24% ogółem dla całej Polski 28% 17% wschodni 3 MillwardBrown SMG/KRC: Niedożywienie dzieci percepcja problemu wśród matek oraz dyrektorów szkół podstawowych i gimnazjów, Raport z badań ilościowych przeprowadzonych na zlecenie Danone i Stowarzyszenia Federacja Polskich Banków Żywności, Warszawa, GUS, Oświata i wychowanie w roku szkolnym\n13 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. R1.11 Dożywianie uczniów w szkołach 20% to średni odsetek uczniów korzystających z dofinansowania posiłków w polskich szkołach Podstawa: Wszyscy respondenci, którzy oszacowali liczbę uczniów N = 366 [ 20% odpowiada średniej liczbie 41 uczniów ] Średni odsetek uczniów, którzy powinni być dodatkowo objęci dożywianiem to 9% Podstawa: Wszyscy respondenci N = 402 [ 9% odpowiada średniej liczbie 18 uczniów ] We wszystkich badanych szkołach, w których nie ma dostępu do obiadów, wśród uczniów występuje problem niedożywienia. Podstawa: Respondenci ze szkół, w których nie ma dostępu do obiadów, N = 119 Średnia liczba uczniów, którzy nie korzystają z dożywiania, mimo że jest im to potrzebne (rok szkolny ) Procent uczniów, którzy nie korzystają z dofinansowania posiłków w szkołach, mimo że jest im to potrzebne 40% 30% 20% 10% 0% pomorski 59% zachodni 56% 55% wielkopolski 68% śląski 49% centralny północnowschodni 62% małopolski 60% ogółem dla całej Polski 48% 78% wschodni pomorski wielkopolski zachodni wschodni 20 8 centralny śląski małopolski 18% ogółem dla całej Polski północnowschodni 14 Zaskakujące wyniki przyniosły pytania dotyczące aktywności szkół w poszukiwaniu sposobów na rozwiązywanie problemu niedożywienia wśród dzieci. Aż 49% z nich nie występowało z własnej inicjatywy do zewnętrznej instytucji, organizacji lub urzędu o jakiekolwiek wsparcie dożywiania. 43% dyrektorów przyznało, że w ich szkole nie zdarzyło się, by szkoła z własnej inicjatywy, bez pomocy z zewnątrz, podejmowała jakieś Możliwości szkół w zakresie żywienia uczniów w zależności od liczby uczniów oraz wielkości miejscowości. Liczba uczniów 51% 28% 7% Typ miejscowości 39% 10% Tak Nie z posiłków w szkole, choć 30% dyrektorów przyznaje, że w ich szkołach uczniom nie podaje się obiadów (w 90% przypadków przyczyna leży w braku odpowiedniej infrastruktury i warunków do prowadzenia żywienia). Co warte podkreślenia, żaden z dyrektorów nie powiedział, że uczniowie w jego szkole nie potrzebują dożywiania. 49% do 100 uczniów 72% uczniów 93% więcej niż 200 uczniów 61% wieś 70% uczniów w Polsce ma możliwość korzystania z obiadów w szkołach. 90% miasto\n14 R1.12 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. Procent szkół, które nie występowały do zewnętrznej organizacji, instytucji lub urzędu o wsparcie dożywiania: finansowe lub pozafinansowe 80% 60% 40% 20% 0% pomorski 53% zachodni 38% 67% wielkopolski 37% śląski 54% centralny północnowschodni 44% małopolski 49% ogółem dla całej Polski 42% 51% wschodni Procent szkół, które nie podejmowały samodzielnie - bez pomocy z zewnątrz, jakiegoś działania służacego walce z niedożywieniem uczniów 80% 60% 40% 20% 0% pomorski 53% zachodni 35% 49% wielkopolski 30% śląski 39% centralny północnowschodni 39% małopolski 43% ogółem dla całej Polski 57% 54% wschodni trzeby z pewną trudnością, a więcej niż co czwarte z wielką trudnością. Najczęściej były to rodziny wielodzietne (ponad 36%) oraz rodziny niepełne i jednoosobowe (prawie 35%). Prawie 37% gospodarstw deklarowało, że ich dochody nie pozwalają na zaspokojenie bieżących potrzeb. W takiej sytuacji potrzeby te zostają automatycznie ograniczone. Często oznacza to rezygnację z zakupu niektórych artykułów żywnościowych. Największy procent gospodarstw, które zmuszone są ograniczać swoje potrzeby, występuje we wsiach oraz w małych miastach. 7 Wymienione powyżej grupy należą do najbardziej zagrożonych ubóstwem, a w konsekwencji niedożywieniem. Dodać do nich należy rodziny, w których oboje rodziców lub jedno z rodziców jest bezrobotne oraz rodziny pochodzące z najuboższych regionów Polski. Problem ubóstwa w Polsce to nie tylko problem jednostki, rodziny, ale przede wszystkim całego społeczeństwa. Jak wynika z badań Zasięg ubóstwa materialnego w 2005 r., opracowanych przez Główny Urząd Statystyczny, 8 skrajne ubóstwo (minimum egzystencji), dotyczyło w roku 2005 ok. 12% osób. Minimum egzystencji ustalane przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych uwzględnia potrzeby, których zaspokojenie nie może być odłodziałania służące walce z niedożywieniem uczniów. Wyraźnie widać więc rozdźwięk pomiędzy dostrzeganiem skali problemu, a inicjatywą szkół, zmierzającą do jego rozwiązania. Społeczne przyczyny niedożywienia dzieci w Polsce Socjologia określa niedożywienie dzieci jako następstwo niepożądanych procesów zachodzących w ich rodzinach i otoczeniu. Doprowadzają one do ubóstwa, którego konsekwencją jest niedożywienie. Ubóstwo we wszystkich dostępnych defi - nicjach związane jest z faktem niezaspokojenia podstawowych potrzeb (wg. tzw. piramidy potrzeb Maslowa 5 są to: potrzeby fi zjologiczne, czyli jedzenie, woda, tlen, sen, brak napięcia oraz potrzeba bezpieczeństwa, czyli zależności, opieki i oparcia, protekcji, potrzeba wygody, spokoju, wolności od strachu). Kiedy potrzeby te nie są zaspokojone, życie człowieka jest zagrożone. Dzieci są skazane na taki poziom zaspokajania potrzeb, jaki mogą zapewnić im opiekunowie. W sensie materialnym ubóstwo to sytuacja, w której gospodarstwo domowe nie dysponuje środkami pieniężnymi pozwalającymi na zaspokojenie swoich potrzeb, zarówno materialnych, jak i społecznych. Przedłużający się stan nie realizowania tych potrzeb prowadzi do wykluczenia społecznego. Z badania Diagnoza społeczna wynika, że co trzecie gospodarstwo domowe deklarowało w lutym 2005 r., że przy aktualnym dochodzie zaspokajało swoje po- 5 Psychologia. Podręcznik akademicki, J. Strelau (red.), Gdańsk Tomasz Panek, Janusz Czapiński, Irena Elżbieta Kotowska, Rada Monitoringu Społecznego: Diagnoza społeczna tamże 8 GUS, Zasięg ubóstwa materialnego w 2005\n15 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. R1.13 Piramida potrzeb wg Abrahama Maslowa Potrzeby samorealizacji Potrzeby szacunku i uznania Potrzeby afiliacji Potrzeby bezpieczeństwa Potrzeby fizjologiczne żone w czasie, w przeciwnym razie bowiem następuje biologiczne wyniszczenie organizmu człowieka. 9 Na koniec 2005 r. granica minimum egzystencji dla gospodarstwa jednoosobowego wynosiła 387 zł, a dla gospodarstwa czteroosobowego (2 rodziców + 2 dzieci) zł. 10 Inną miarą ubóstwa jest minimum socjalne, które zapewnia rodzinom minimum godziwego życia. Zaspokajane są na tym poziomie następujące potrzeby: wykonywania pracy, kształcenia, utrzymywania więzi rodzinnych i towarzyskich oraz uczestniczenia w kulturze w niewielkim stopniu. 11 Na koniec 2005 r. poniżej poziomu minimum socjalnego żyło ok. 44% osób w rodzinach z czworgiem i więcej dzieci na utrzymaniu oraz ok. 22% osób w rodzinach z trojgiem dzieci na utrzymaniu. Granica minimum socjalnego dla gospodarstwa jednoosobowego wynosiła 844 zł, a dla gospodarstwa czteroosobowego (2 rodziców + 2 dzieci) zł 12 Ubóstwo rodzin to ubóstwo dzieci. Z badań przeprowadzonych przez GUS wynika, że dzieci do lat 14 stanowią jedną trzecią zbiorowości żyjącej w skrajnym ubóstwie. 13 Bieda w Polsce jest bezpośrednio związana z liczbą dzieci w rodzinie, i to nieza- Gospodarstwa domowe, które przy aktualnym dochodzie wiążą koniec z końcem w % 25% z wielką trudnością 33% z pewną trudnością 25% z trudnością MInimum egzystencji Odsetek osób w gospodarstwach domowych zagrożonych ubóstwem, według wybranych cech społeczno-ekonomicznych (2004/2005) miasto 7,7 8,2 wieś 18,5 18,7 ogółem 11,8 12,3 były Minister Pracy i Polityki Społecznej: Częstym powodem trudności w udzielaniu pomocy jest niechęć rodzin do informowania o rzeczywistej sytuacji materialnej. Wynika ona albo z poczucia wstydu i niechęci do ujawniania skali ubóstwa, albo z zafałszowanego obrazu własnej sytuacji. W żadnym z tych przypadków nie wolno przekreślać istniejących procedur przyznawania pomocy, bo pomoc z pieniędzy publicznych musi być przyznawana według pewnych kryteriów; w przeciwnym razie może dojść do wyłudzeń na wielką skalę lub po prostu do niewłaściwego adresowania działań pomocy społecznej. Zarazem jednak należy mieć świadomość, że w wyniku utrzymywania obecnie obowiązujących reguł istnieje pewna grupa dzieci, które nie będą mogły otrzymywać pomocy ze względu na to, że ich rodzice lub opiekunowie nie spełniają warunków formalnych. 9 Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Wysokość minimum egzystencji w latach Gospodarstwa pracownicze. 10 tamże 11 Piotr Kurowski, Koszyki minimum socjalnego i minimum egzystencji dotychczasowe podejście, Instytut Pracy i Spraw Socjalnych, Warszawa Informacja o wynikach badań IPiSS nad wysokością minimum socjalnego w grudniu 2005 r., Warszawa 13 GUS, Zasięg ubóstwa materialnego w 2005\n16 R1.14 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. Wysokość minimum egzystencji w latach Gospodarstwa pracownicze LP. Rok 1-osobowe 4-osobowe ,3 270, ,1 382, ,3 516, ,4 615, ,7 726, ,6 863, ,5 955, , , , , , , , , , , ,1 1260,9 leżnie od przyjętych kryteriów pomiaru. Jak twierdzi profesor Elżbieta Tarkowska: Wielodzietność to bieda dzieci. Znajduje to wyraz w wielowymiarowym upośledzeniu: bieda dzieci to niedożywienie, podatność na choroby, trudne warunki nauki, wcześnie podejmowana praca zarobkowa (często kosztem nauki), ograniczone kontakty rówieśnicze, różnego rodzaju wyrzeczenia, także upokorzenia, w sumie brak prawdziwego dzieciństwa. To bardzo trudny start do dorosłego życia. Bieda dzieci jest szczególnie ważnym problemem społecznym, gdyż odnosi się zarówno do teraźniejszości, jak i do przyszłości społeczeństwa. Kryje się w niej niebezpieczeństwo utrwalenia się niedostatku czy nędzy i związanych z tym negatywnych zjawisk; rysuje się realna groźba przekazania tych doświadczeń następnym pokoleniom, czyli groźba dziedziczenia biedy. 14 Minimalne poziomy dochodów są jednym z zasadniczych kryteriów przy udzielaniu pomocy, także w obszarze dożywiania dzieci. Niestety przekroczenie wymaganego progu dochodów na członka rodziny nawet o kilka złotych uniemożliwia otrzymanie wsparcia. Małgorzata Baranowska, Inwestycje Społeczne 14 Elżbieta Tarkowska, O biedzie, Instytut Filozofi i i Socjologii PAN, Warszawa 2000 Aspekt prawno-legislacyjny Po pierwsze: zasada pomocniczości W Polsce kwestie funkcjonowania systemu pomocy społecznej reguluje kilka aktów prawnych, począwszy od ustawy zasadniczej Konstytucji RP. Zapisana w niej została zasada pomocniczości państwa, która mówi, m.in., że wsparcie potrzebującym powinno być udzielane na poziomie możliwie najbliższym: jednostkom dotkniętym ubóstwem czy społecznym wykluczeniem. W praktyce oznacza to, że problemy, takie właśnie jak niedożywienie, powinny być rozwiązywane na poziomie rodziny, wspartej przez wspólnotę lokalną i organizacje pozarządowe. Dopiero jeśli ich działania nie przynoszą oczekiwanych efektów, ze wsparciem wkroczyć powinien samorząd lokalny, a jeżeli i on zawiedzie, do akcji wkroczyć musi administracja rządowa. Innymi słowy, wsparcie ze strony służb publicznych powinno mieć charakter subsydiarny: ma ono uzupełniać inicjatywę społeczną, ale jej nie zastępować. Zasada pomocniczości ma jednak i drugą stronę: jeśli struktury niższego rzędu zawiodą, państwo ma obowiązek udzielenia wsparcia potrzebującym. System pomocy, który uzależnia Teoretycznie, zapisy Ustawy o pomocy społecznej z 2004 roku (Dz.U nr 64 poz. 593) odpowiadają zasadzie pomocniczości państwa: zapewnienie podstawowych potrzeb, takich jak schronienie czy wyżywienie jest w pierwszej kolejności zadaniem własnym samorządu terytorialnego, a nie państwa. Pracujący w strukturach samorządowych pracownicy socjalni powinni wraz z udzielaniem pomocy materialnej (fi nansowej lub rzeczowej) udzielać wsparcia ukierunkowanego na usamodzielnienie rodzin, w których żyją zasiłkobiorcy. Ustawa ta w niedostatecznym jednak stopniu uwzględnia potencjał tkwiący w organizacjach pozarządowych, wsparciu sąsiedzkim i innych tzw. strukturach pośredniczących. W praktyce polski system pomocy socjalnej działa w sposób daleki od doskonałości: 1. Brak pracy socjalnej z rodziną, ukierunkowanej na jej usamodzielnienie pracownicy socjalni w swoich codziennych zadaniach koncentrują się na pomocy materialnej. 2. Zbytnia koncentracja na pomocy materialnej, co, w zestawieniu z ograniczoną ilością środków, często przybiera formy karykaturalne; np. kwoty jednorazowych zasiłków wynoszą kilkadziesiąt złotych (w skrajnych przypadkach to zł), a wtedy koszty obsługi (przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, przygotowanie decyzji o przyznaniu świadczenia itp.) znacznie przewyższają wartość udzielonego wsparcia. Takie wsparcie ani nie gwarantuje godnego życia, ani nie jest w stanie usamodzielnić zasiłkobiorcy. 3. System pomocy nie motywuje do wyjścia z ubóstwa, przyzwyczaja natomiast do długookresowego korzystania ze\n17 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. R1.15 świadczeń pomocy społecznej jako wsparcia uzupełniającego aktywność w szarej strefi e (z zasiłku nie sposób wyżyć, a legalnie wypracowany dochód odbiera uprawnienie do świadczeń). Generalnie, wsparcie potrzebującym udzielane w ramach systemu pomocy społecznej koncentruje się na skutkach, a nie przyczynach życiowej niesamodzielności jednostek i rodzin. Dzieje się tak bez względu na to, czy wsparcie kierowane jest do dorosłych, czy jak w przypadku akcji dożywiania do dzieci. Tymczasem rozwiązanie problemu ubóstwa zapewnić mogą tylko działania aktywizujące i usamodzielniające, takie jak kurs zawodowy, trening umiejętności społecznych, terapia, grupa wsparcia, czy pożyczka na podjęcie działalności gospodarczej. Rządowy program Pomoc państwa w zakresie dożywiania Próbą walki z problemem niedożywienia jest wieloletni program Pomoc państwa w zakresie dożywiania (Dz.U. Nr 267 z 30 grudnia 2005 r. poz i 2259). Jego realizacja rozpoczęła się w 2006 roku i zaplanowana jest na 4 lata do roku W ramach programu znaczne środki fi nansowe z budżetu państwa i budżetów samorządów przeznaczane są na pomoc najbardziej potrzebującym. Dystrybucja środków odbywa się zgodnie z zasadami udzielania wsparcia, zawartymi w ustawie o pomocy społecznej, a więc w praktyce to gminy wnioskują o wsparcie, a jednostki im podległe, tj. ośrodki pomocy społecznej i szkoły, odpowiedzialne są za dostarczenie potrzebującym wsparcia w postaci posiłków lub zasiłków fi nansowych. Cele, które program ma realizować, to: wsparcie gmin w realizacji zadań własnych w zakresie dożywiania dzieci oraz zapewnienia posiłku osobom jego pozbawionym; działania w zakresie poprawy stanu zdrowia dzieci i młodzieży poprzez ograniczanie zjawiska niedożywienia, upowszechnianie zdrowego stylu żywienia; poprawa poziomu życia osób i rodzin o niskich dochodach; rozwój bazy żywieniowej w gminach, ze szczególnym uwzględnieniem potrzeb dzieci i młodzieży. Adresatami programu są: dzieci, młodzież, osoby i rodziny w trudnej sytuacji (z powodu np. ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej), a także osoby samotne, w podeszłym wieku, chore lub niepełnosprawne. Pomoc w ramach programu dystrybuowana jest zgodnie z przepisami ustawy o pomocy społecznej. Mechanizm udzielania wsparcia, jak i kryteria dostępności są takie same jak w przypadku innych świadczeń społecznych: osoba samotnie gospodarująca może ubiegać się o pomoc w ramach programu, jeżeli jej miesięczny dochód nie przekracza kwoty 715,50 zł, natomiast osoba w rodzinie (rodzina) jeżeli jej dochód na osobę nie przekracza kwoty 526,50 zł, przy czym możliwe jest podniesienie kryterium dochodowego na poziomie gminy. Program realizowany jest przez gminy za pośrednictwem ośrodków pomocy społecznej lub innych placówek i instytucji posiadających odpowiednie warunki do wydawania posiłków szkoły, przedszkola, organizacje pozarządowe. Pomoc realizowana jest w formie posiłków, świadczeń pieniężnych na zakup posiłku lub żywności albo świadczenia rzeczowego produktów żywnościowych. Środki mogą zostać przeznaczone także na tworzenie nowych i doposażenie istniejących punktów przygotowywania posiłków oraz na wydawanie i dowóz posiłków. Schemat dotarcia pomocy w ramach programu Pomoc państwa w zakresie odżywiania Gmina Bezpośredni realizatorzy programu ośrodki pomocy społecznej szkoły przedszkola organizacje pozarządowe działające w zakresie pomocy społecznej Pomoc w postaci: posiłek zasiłek pieniężny na zakup posiłku lub żywności produkty żywnościowe tworzenie nowych lub doposażenie istniejących punktów przygotowania lub wydawania posiłków dowóz posiłków Odbiorcy pomocy: pieniądze dzieci młodzież osoby i rodziny w trudnej sytuacji z różnych powodów (np. ubóstwa, sieroctwa, bezdomności, bezrobocia, długotrwałej lub ciężkiej choroby, przemocy w rodzinie, wielodzietności, bezradności w sprawach opiekuńczo wychowawczych i prowadzenia gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych lub wielodzietnych, zdarzenia losowego, sytuacji kryzysowej) osoby samotne w podeszłym wieku chore niepełnosprawne\n18 R1.16 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. Łączne nakłady na realizację programu w ciągu czterech lat wyniosą co najmniej niż 2,9 mld. zł, w tym nieco najmniej 2 mld. zł będzie pochodzić z budżetu państwa (w każdym roku trwania programu na jego realizację przeznaczone zostanie minimum 500 mln zł z budżetu państwa). Dotacje przyznawane są przez wojewodę na wniosek wójta (burmistrza, prezydenta). Udział środków własnych z budżetu gmin na realizację programu dożywiania powinien wynieść nie mniej niż 40%, a w uzasadnionych przypadkach 20%. Szansa dla aktywnych Wsparcie na działania w obszarze pomocy społecznej oferuje także inny rządowy program pomocowy: Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (FIO), realizowany w latach W ramach programu organizacje pozarządowe oraz inicjatywy obywatelskie mogą startować w konkursie o pozyskanie dotacji na realizację swoich projektów. Jest to więc oferta skierowana do podmiotów działających najbliżej wśród potrzebujących. Jednym z priorytetów programu jest rozwijanie inicjatyw obywatelskich oraz wsparcie dla środowisk społecznie zaniedbanych. Obszary, w ramach których realizuje się projekty, to m.in. pomoc społeczna, w tym pomoc rodzinom i osobom w trudnej sytuacji życiowej, oraz wyrównywanie szans tych rodzin i osób. Średnia dotacja przyznawana w ramach Programu FIO w 2005 r. wyniosła ,41 zł. Na realizację programu w roku 2007 rząd przeznaczył 30 mln zł. Nawiązywaniu współpracy pomiędzy samorządami lokalnymi a organizacjami pozarządowymi sprzyjają również zapisy Ustawy o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie (Dz.U. z 2003 r. Nr 96, poz. 873), która nakłada na gminy obowiązek sporządzania rocznych planów współpracy z organizacjami pozarządowymi (NGO non-governmental organizations) i daje możliwość zlecania realizacji zadań publicznych organizacjom posiadającym status pożytku publicznego. Dzięki tej ustawie organizacje pożytku publicznego, czyli takie, które działają w odpowiednich obszarach wymienionych w ustawie, mogą korzystać z odpisu 1% podatku dochodowego od osób fi - zycznych, co stanowi ważne źródło środków, wykorzystywanych m.in. na walkę z niedożywieniem. w momencie jej wytworzenia, a nie jej wartości rynkowej w momencie przekazywania (ta druga, jak np. w przypadku żywności, której nie udało się sprzedać przed upływem daty ważności, jest zazwyczaj bardzo niska). W ten sposób prawo zniechęca przedsiębiorców do angażowania się w działalność społeczną. W Polsce żywność zalegającą w sklepie czy magazynie bardziej opłaca się zutylizować niż przekazać potrzebującym. Wysokość podatku od darowizny może dwu- lub trzykrotnie przewyższać koszt utylizacji. Trudno jest zaakceptować taki stan prawny; organizacje pozarządowe, przedsiębiorcy, media i opinia publiczna wielokrotnie podnosiły ten problem na przestrzeni ostatnich lat, pozostaje on jednak nierozwiązany. Dr Marek Rymsza, Instytut Stosowanych Nauk Społecznych i Resocjalizacji, Uniwersytet Warszawski Podatek VAT od darowizn nierozwiązana kwestia Rozpatrując aspekt prawno-legislacyjny, należy także wspomnieć o niekorzystnej dla darczyńców ustawie o podatku od towarów i usług. 15 Nakłada ona na darczyńcę (także tego przekazującego produkty żywnościowe) obowiązek zapłacenia podatku VAT od każdej przekazanej darowizny rzeczowej. Co więcej, wysokość podatku naliczana jest od wartości darowanej rzeczy 15 (Dz.U. Nr 54, poz. 535 tekst ujedn.) aktualizacja\n19 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. R2.17 Razem zrobimy więcej wielosektorowa współpraca w walce z niedożywieniem dzieci w Polsce Na każdym poziomie działań poczynając od inicjatyw rządowych, a kończąc na oddolnych inicjatywach społeczności lokalnych kluczowym czynnikiem sukcesu w rozwiązaniu problemu niedożywienia dzieci jest współdziałanie i współpraca wielu sektorów. Problem niedożywienia dzieci jest bardzo złożony, co staraliśmy się pokazać w pierwszej części tej publikacji. Przyczyny tego zagadnienia leżą w wielu sferach naszego życia. Skuteczne rozwiązania problemu niedożywienia dzieci są więc zależne od wymiany doświadczeń i zaangażowania różnych podmiotów: rządowych, samorządowych, pozarządowych i komercyjnych. Wierząc w siłę i potencjał takiej współpracy, poszukiwaliśmy działań w każdej z tych grup podmiotów, które warto upowszechniać i usprawniać tak, by mogły w przyszłości być jeszcze bardziej skuteczne w rozwiązaniu problemu niedożywienia dzieci. Działania rządowe i samorządowe Pomoc w zakresie dożywiania jest świadczona przez instytucje samorządów lokalnych: ośrodki pomocy społecznej, centra pomocy rodzinie, a także placówki podlegające samorządom szkoły, przedszkola i inne placówki oświatowe. Samorządy lokalne przekazują także organizacjom pozarządowym środki na realizację zadań w obszarze dożywiania. Pomoc świadczona jest według zasad i procedur wprowadzonych przez Ustawę o pomocy społecznej (Dz. U nr 64 poz. 593), najczęściej w formie dofi nansowania posiłków lub udzielenia wsparcia materialnego. Większość z tych działań jest wspierana poprzez opisany w pierwszym rozdziale program Pomoc państwa w zakresie dożywiania, koordynowany przez Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej oraz przez Ministerstwo Edukacji Narodowej. Jak wynika z danych Ministerstwa Pracy i Polityki Społecznej, do stycznia 2007 r. wnioski o udzielenie dotacji z budżetu państwa złożyły gminy na gmin w Polsce, czyli prawie 100%. 203 gminy podniosły kryterium dochodowe uprawniające do bezpłatnej pomocy w formie posiłku. Zdecydowana większość gmin, czyli około 1 500, utrzymała lub zwiększyła udział środków własnych ponad wymagane 40%. W sumie z dożywiania w ramach programu skorzystało w ubiegłym roku osób. Należy jednak pamiętać, że odbiorcami pomocy są różne grupy potrzebujących, wśród których są także dzieci. Jak wskazują dane zebrane przez ministerstwo, program rządowy cieszy się bardzo dużym zainteresowaniem. Zastanawiać może wobec tego fakt, że w 66% szkół są uczniowie, którzy nie mają dostępu do dożywiania, pomimo, że jest im to potrzebne, jak wynika z szacunków dyrektorów respondentów cytowanego już badania SMG/KRC, prowadzonego na zlecenie fi rmy Danone i Banków Żywności.\n20 R2.18 DANONE. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. Według danych, zebranych przez Ministerstwo Edukacji Narodowej za pośrednictwem kuratorów oświaty, na przełomie stycznia i lutego 2007 r. w programie Pomoc państwa w zakresie dożywiania bierze udział ok szkół i placówek oświatowych, co stanowi 42% ogólnej ich liczby w Polsce. Z pomocy w ramach programu najchętniej korzystają szkoły podstawowe i gimnazja. Na podkreślenie zasługuje fakt, że w znaczącym zakresie pomoc ta jest wprowadzana na wsi w programie uczestniczy 83,7% wiejskich szkół podstawowych oraz 84,2% gimnazjów w Polsce. Niewielki stosunkowo wskaźnik procentowy udziału w programie szkół ponadgimnazjalnych wynika z jednej strony z niechęci do korzystania przez uczniów z żywienia i dożywiania, z drugiej zaś z faktu, iż program kierowany jest do gmin, zaś organem prowadzącym szkoły ponadgimnazjalne jest powiat. Dodatkowo dochodzi jeszcze jeden czynnik panująca wśród nastolatków moda na tzw. szybkie posiłki (zapiekanki czy hot-dogi), wobec których dwudaniowy obiad wydaje się być czymś zupełnie nieatrakcyjnym. Mając na uwadze złożoność problemu niedożywienia oraz tendencję do ukrywania go przez osoby nim dotknięte, powinno się stale odwoływać do rzeczywistych potrzeb potencjalnych odbiorców w decydowaniu o przyznaniu im wsparcia. To niezbędny warunek do tego, aby program był skuteczny i pomógł zredukować problem niedożywienia dzieci. Najliczniej w programie reprezentowane są placówki oświatowe województwa mazowieckiego (1 200 szkół podstawowych, 650 gimnazjów i 200 szkół ponadgimnazjalnych) i województwa małopolskiego (900 szkół podstawowych, 380 gimnazjów, 200 szkół ponadgimnazjalnych oraz 620 przedszkoli). Wśród przedszkoli w programie najliczniej biorą udział placówki z województw: śląskiego (670), małopolskiego i mazowieckiego (420). Najmniejszą grupę stanowią przedszkola w województwach zachodniopomorskim (50) i podlaskim (100). Najbardziej rozpowszechnioną formą pomocy pozyskiwanej dzięki programowi jest obiad, składający się zazwyczaj z trzech dań. Korzysta z niego ponad dzieci, w tym w szkołach podstawowych, w gimnazjach oraz w przedszkolach lub oddziałach przedszkolnych w szkołach. Dzięki zaangażowaniu jednostek samorządu terytorialnego w realizację programu, z tej formy pomocy korzysta także blisko dzieci w wieku przedszkolnym, które pozostają w swych domach. Z gorących posiłków jednodaniowych korzysta łącznie dzieci. Największa liczba dzieci blisko 3,5 miliona korzysta z jednego ciepłego posiłku dziennie (zazwyczaj jest to obiad). Z możliwości spożycia dwóch posiłków korzysta blisko dzieci, zaś z trzech blisko Założenia programu Pomoc państwa w zakresie dożywiania pozwoliły także na ułatwienie uczniom dostępu do otrzymywania bezpłatnych posiłków. Nowe punkty żywienia uruchomiono w 30 przedszkolach (wszystkie na wsi), 59 szkołach podstawowych (z tego 48 na wsi), 29 gimnazjach (23 na wsi) oraz 7 szkołach ponadgimnazjalnych (6 na wsi). Zdaniem Ryszarda Grobelnego, prezydenta Poznania, problemem w realizacji programu rządowego jest konieczność stosowania trybu udzielania pomocy zgodnie z procedurą przyznawania świadczenia według zasad Ustawy o pomocy społecznej. Procedura obejmuje m.in. przeprowadzenie wywiadu rodzinnego z wnioskodawcą osobą pełnoletnią ustalenie wysokości dochodów, wydanie decyzji administracyjnej. Zasady te są mało elastyczne. Jednym z warunków korzystania ze świadczeń jest obowiązek współdziałania osób i rodzin w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej. Nie zawsze ten obowiązek jest spełniany przez rodziców dzieci, które powinny mieć zapewnione posiłki. Kolejnym aktem prawnym, który stwarza podstawy dla zredukowania problemu niedożywienia dzieci, jest Ustawa o działalności pożytku publicznego i o wolontariacie. Wprowadziła ona dodatkowo dla organizacji posiadających status organizacji pożytku publicznego możliwość pozyskiwania 1% podatku dochodowego od osób fi zycznych. Środki zdobyte w ten sposób także mogą zostać przeznaczone na prowadzenie działalności w zakresie dożywiania, która mieści się sferze zadań publicznych. Niestety, sprawozdanie z wdrażania ustawy nie zawiera danych pozwalających określić kwoty przekazane organizacjom pozarządowym w ramach zlecania zadań publicznych lub zebranych poprzez wykorzystanie odpisu 1% i przeznaczonych na walkę z niedożywieniem dzieci. Dodatkową propozycją uzyskania wsparcia ze strony administracji centralnej jest trzyletni rządowy Program Fundusz Inicjatyw Obywatelskich (tzw. FIO), opisany już szerzej w poprzednim rozdziale. Jest to program adresowany bezpośrednio do organizacji pozarządowych działających w obszarach pożytku publicznego. W pierwszych dwóch edycjach programu realizowanych w roku 2005 z obszaru tzw. zabezpieczenia społecznego dofi nansowano 214 projektów o wsparcie (na 626 wszystkich dofi nansowanych wniosków). W sprawozdaniach Ministerstwa Pracy i Polityki Socjalnej z realizacji FIO brak jest, niestety, danych dotyczących w szczególności projektów na rzecz przeciwdziałania problemowi niedożywienia. Pomimo tak znaczących i szeroko zakrojonych działań podejmowanych przez administrację publiczną w walce z niedożywieniem, badania statystyczne pokazują, że w Polsce ciągle jeszcze są dzieci potrzebujące, pozbawione wsparcia. Dzieje się tak z kilku powodów: na przykład rodziny uzyskujące dochód nieco powyżej kryterium uprawniającego do otrzymania świadczeń społecznych ciągle mogą być rodzinami niezamożnymi i dotkniętymi niedożywieniem. Co więcej, spełnienie kryterium dochodowego nie jest warunkiem wystarczającym do uzyskania pomocy: świadczenia przyznawane są rodzinom (lub osobom) dotkniętym co najmniej jednym ze zjawisk wymienionych w ustawie, tj.: sieroctwem, bezdomnością, potrzebą ochrony macierzyństwa, bezrobociem, niepełnosprawnością, albo bezradnością w sprawach opiekuńczo-wychowawczych i prowadzeniu gospodarstwa domowego, zwłaszcza w rodzinach niepełnych i wielodzietnych. Oznacza to, że niski dochód\nNiedożywienie dzieci w Polsce. na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia.\nNiedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. Niedożywienie dzieci w Polsce na drodze do skutecznego rozwiązania problemu. Raport otwarcia. 1 czerwca 2007,


Tangerine / DROPS 184-16 - Bezpłatne wzory na druty od DROPS Design\nZobacz oryginalny model DROPS 184-16.\nKomplet z włóczki DROPS Eskimo: szalik, czapka i rękawiczki z fałszywym ściegiem angielskimi ściegiem francuskim.\nTagi: czapki, grube dzianiny, mitenki, ścieg angielski, szaliki,\nWymiary: 35 x 150 cm\nDRUTY Z ŻYŁKĄ (40, 60 lub 80 cm) DROPS nr 9 – lub odpowiedniego rozmiaru, aby przerabiając dżersejem 10 oczek i 14 rzędów otrzymać próbkę o wymiarach 10 cm na szerokość i 10 cm na wysokość.\n150-150 g kolor 07, pomarańczowy\nDRUTY POŃCZOSZNICZE I DRUTY Z ŻYŁKĄ (40 cm) DROPS nr 8 – lub odpowiedniego rozmiaru, aby przerabiając dżersejem 11 oczek i 15 rzędów otrzymać próbkę o wymiarach 10 cm na szerokość i 10 cm na wysokość.\nDRUTY POŃCZOSZNICZE DROPS nr 5 – lub odpowiedniego rozmiaru, aby przerabiając dżersejem 14,5 oczek i 18 rzędów otrzymać próbkę o wymiarach 10 cm na szerokość i 10 cm na wysokość.\nKoszt włóczki na wykonanie tego wzoru to\t141.00zł. Więcej informacji.\nAby dodać 1 oczko należy wykonać 1 narzut; w następnym rzędzie przerobić oczko przekręcone w miejscu narzutu (wkłuwając drut z tyłu robótki zamiast z przodu) aby uniknąć dziur.\nNa drutach z żyłką nr 9 nabrać 35 oczek i przerobić 1 rząd na prawo. Przerobić schemat A.1 ponad 30 pierwszymi oczkami, zakończyć przerabiając 5 pierwszych oczek schematu A.1. Dalej przerabiać tak samo, aż długość robótki wynosi 150 cm. ZACHOWAĆ TAKIE SAMO NAPRĘŻENIE NICI JAK W PRZYPADKU PRÓBKI! Zakończyć.\nOdciąć 6 nitek o dł. 50 cm każda (= 1 frędzel). Złożyć je na pół, otrzymaną pętelkę przeciągnąć na prawej stronie robótki, między oczkami fałszywym ściegiem angielskim, na dole szalika. Końcówki nitek przełożyć przez pętelkę i zacisnąć. Zamocować po 1 frędzlu w każde z oczek z każdej strony = 7 frędzli. Powtarzać wzdłuż drugiego końca.\nNa krótkich drutach z żyłką nr 8 nabrać 54-60 oczek. Przerabiać ściągaczem (= 1 oczko lewe 1/1 oczko prawe) aż długość robótki wynosi 14 cm. ZACHOWAĆ TAKIE SAMO NAPRĘŻENIE NICI JAK W PRZYPADKU PRÓBKI! Dalej przerabiać schemat A.1 (= 9-10 razy na szerokość). Dalej przerabiać schemat A.1 aż długość robótki wynosi 27-28 cm. Teraz przerabiać ściągaczem (= 1 oczko lewe/1 oczko prawe) ponad wszystkimi oczkami. Gdy dł. robótki wynosi 29-30 cm, przerobić każde 2 kolejne oczka razem na prawo = 27-30 oczek. Przerobić 1 okrążenie na prawo i przerobić każde 2 kolejne oczka razem na prawo = 14-15 oczek. Odciąć nitkę i przeciągnąć ją przez pozostałe oczka, zacisnąć i zakończyć. Całkowita długość czapki wynosi ok. 32-33 cm.\nPrzerabiana na okrągło na drutach pończoszniczych. Na drutach pończoszniczych nr 5 nabrać 28-32 oczka włóczką Eskimo. Przerobić *1 oczko prawe, 1 oczko lewe*, powtórzyć od *-* przez całe okrążenie. Dalej przerabiać ściągaczem przez 6 cm. Następnie przerobić schemat A.2 ponad wszystkimi oczkami (= 7-8 razy na szerokość). ZACHOWAĆ TAKIE SAMO NAPRĘŻENIE NICI JAK W PRZYPADKU PRÓBKI! Gdy dł. robótki wynosi 12-13 cm dodawać 1 oczko z każdej strony 1-szego oczka w okrążeniu na klinek kciuka - PATRZ DODAWANIE OCZEK! Dodawać w sumie 4-5 razy, w każdym okrążeniu, z każdej strony dodanych oczek (przerabiać dodawane oczka ściegiem francuskim - patrz powyżej) = 36-42 oczka. Następnie zdjąć 9-11 oczek na kciuk na drut pomocniczy. Nabrać 1 oczko ponad oczkami na drucie pomocniczym = 28-32 oczka. Dalej przerabiać schemat A.2 aż długość robótki wynosi ok. 22-24 cm, dopasować aby kolejne okrążenie było okrążeniem oczkami prawymi. Przerabiać razem na prawo 2 pierwsze oczka każdego schematu A.2 = 21-24 oczka. Przerobić 3 okrążenia, w następnym okrążeniu przerobić na prawo 2 ostatnie oczka każdego schematu = 14-16 oczek. Przerobić 3 okrążenia, w następnym okrążeniu przerobić każde 2 kolejne oczka razem na prawo = zostaje 7-8 oczek. Odciąć nitkę i przeciągnąć ją przez pozostałe oczka, zacisnąć i zakończyć.\nWziąć z powrotem 9-11 oczek na druty pończosznicze nr 5 i dodatkowo nabrać 2 oczka w brzeg ponad kciukiem = 11-13 oczek rozłożonych na drutach pończoszniczych. Dalej przerabiać na okrągło ściegiem francuskim, aż dł. kciuka wynosi ok. 5-6 cm (mierząc od nabranych oczek). W następnym okrążeniu przerobić każde 2 kolejne oczka razem na prawo = zostaje 6-7 oczek. Odciąć nitkę i przeciągnąć ją przez pozostałe oczka, zacisnąć i zakończyć.\nPrzerabiana tak samo jak lewa.\nKorekta szalik: Na drutach z żyłką nr 9 nabrać 35 oczek i przerobić 1 rząd na prawo.\nAktualizacja on-line: 08.02.2018\n= wbić prawy drut w oczko poprzedniego okrążenia, przerobić 1 oczko prawe i spuścić oczka z lewego drutu\nDodaj komentarz do modelu DROPS 184-16


Logitech G: Myszy, klawiatury i słuchawki dla graczy\nUtworzono: 20-03-2013, godz. 15.20, Ostatnia aktualizacja: 28-03-2018, godz. 12.49\nLogitech G to nowa seria akcesoriów dla graczy. Znajdziemy tu myszy, klawiatury i słuchawki, takie jak model G430\nTanio nie jest, ale Logitech to jedna z najbardziej znanych firm produkujących akcesoria dla graczy. A już w maju do sklepów trafi nowa seria G.\nWszystko zaczęło się od testów, podczas których spece z Logitecha sprawdzali, jakie części urządzeń są najczęściej dotykane. Strefy te zostały pokryte specjalnymi materiałami podnoszącymi trwałość i wygodę. Tam, gdzie najczęściej trzymamy dłoń, dodano powłokę hydrofobową zapobiegającą poceniu się rąk.\nI tak mniej więcej powstała nowa seria G.\nZnajdziemy w niej trzy nowe myszy. Najdroższa – Logitech G500s – kosztować będzie 309 złotych. Możemy w niej przełączać się z precyzyjnego celowania przy 200 DPI do naprawdę szybkich manewrów przy 8200 DPI. A do tego jest 10 programowalnych przycisków.\nW Logitech G400s (cena to 259 złotych) zainstalowano natomiast sensory oparte na technologii Logitech Delta Zero. Te mają zwiększać precyzję ruchów. Do tego 8 programowalnych przycisków.\nNajtańsza w całej rodzinie mysz to Logitech G100s za 179 złotych zaprojektowaną do gier typu MOBA. Tu też jest technologia DeltaZero, a do tego mechaniczne mikroprzełączniki, których szacowana żywotność została określona przez producenta na „niemal 20 milionów kliknięć".\nWraz z myszami zadebiutuja dwie klawiatury. Pierwsza to Logitech G19s Gaming Keyboard za 879,99 złotych z regulowanym panelem LCD. Do tego można sobie wybrać jeden z 16 milionów odcieni podświetlenia. Jest też, że zacytujemy informację prasową, podwójnie utwardzana promieniami UV powierzchnia klawiszy. A skoro już o klawiszach mowa – 12 możemy skonfigurować i dopasować do 36 różnych funkcji w trzech różnych trybach.\nLogitech G510s Gaming Keyboard kosztuje mniej (529,99 złotych), a ma 18 programowalnych klawiszy i panel LCD.\nOstatnie nowe produkty to słuchawki G430 Surround Sound Gaming Headset z technologią Dolby Headphone 7.1 surround. Cena: 349,99 złotych.\nWszystkie produkty z serii Logitech G mają trafić do sprzedaży w maju.\ngrzemach śr., 2013-03-20 15:41\nAMOK śr., 2013-03-20 16:49\nDesign myszek standardowy dla\nDesign myszek standardowy dla Logitecha, praktycznie nic nie zmienili w stosunku do poprzedniej generacji. Może wychodzą z założenia, że nie trzeba zmieniać czegoś dobrego :) Ciekawi mnie czy rzeczywiście da się usłyszeć to 7.1 dolby w grach i czy zapewnia to lepsze pozycjonowanie dźwięków.


LOKALNE - Zycie\nRzeczą normalną jest poszukiwanie w różnych dziedzinach życia jakichś skrótów, jakichś ułatwień. Nie inaczej jest przy staraniach o stały pobyt w Kanadzie. Jednak szukając ulgowych taryf często nie zauważamy możliwości, do których...\nRynek nieruchomości w Toronto i Ontario jest bardzo gorący, dlatego wiele oczekiwano po wtorkowym spotkaniu, w którym uczestniczyli: mer Toronto – John Tory oraz ministrowie finansów rządu federalnego i prowincyjnego – Bill Morneau i...\nBoom w nieruchomościach – pociąg, który już odjechał?\nW ostatnich kilku artykułach dużo pisałem o rynku nieruchomości. Wiele ostatnio dyskutuje się o tym co rząd zrobi, aby ukrócić ewentualne spekulacje w tym dziale gospodarki. Bo właściwie do tej pory nie wiemy czy windowanie cen odbywa się...\nZmiany w Toronto Police\nBurmistrz Toronto John Tory powołał specjalną komisję aby określiła ramy reformy policji metropolitalnej. Od dawna podnoszone są głosy, że policja torontońska w obecnej strukturze jest organizacyjnie coraz mniej sprawna. Ilość...\nKiedy umiera człowiek, w modlitwie znajdujemy ukojenie i staramy się zrozumieć sens tego, co się stało. Kiedy w skrytobójczej masakrze z rąk oprawców giną ludzie zanim życie swoje wypełnią, modlimy się gorąco, ale nie możemy i nie...\nWitam! Rozmawiam ze znaną w środowisku artystycznym, artystką-malarką i grafikiem, panią Danutą Nitoń. Aleksander Siwiak: Pani Danusiu, nie tak dawno, odniosła pani spektakularny sukces wygrywając konkurs na rzeźbę-maskotkę, symbol...\nCeny domów jak z księżyca\nŚrednia cena domu w Kanadzie po raz pierwszy przekroczyła sumę 450 tysięcy dolarów – twierdzi Canadian Real Estate Association (CREA). W ciągu ostatnich 12 miesięcy średnia cena domu wzrosła o 8,1% i wynosi dokładnie 450.886 dolarów....\nKonstytucja 3 Maja, pierwsza w Europie i druga na świecie, demokratyczna konstytucja, uchwalona przez sejm w 1791 r., jako ustawa rządowa regulująca ustrój prawny Rzeczypospolitej Polskiej, obowiązywała tylko przez jeden rok. Została...


Zarządzenia Rektora 2016 — Witryna BIP\nJesteś w: Start / Prawo / Zarządzenia Rektora / Zarządzenia Rektora 2016\nprzez Tomasz Pachowicz — ostatnio zmodyfikowane 2016-01-08 15:05\nZARZĄDZENIE NR 1/16 Plik 29.5 KB 2016-01-08 15:21 w sprawie wysokości stawek za opracowania wydawnicze ujęte w planie wydawniczym na 2016 rok\nZARZĄDZENIE NR 2/16 Plik 26.6 KB 2016-01-08 15:22 w sprawie wprowadzenia Procedury monitorowania karier zawodowych absolwentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 2/16 zał. Plik 33.6 KB 2016-01-08 15:22 Procedura monitorowania karier zawodowych absolwentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 3/16 Plik 27.9 KB 2016-01-08 15:23 w sprawie utworzenia szkolenia pn. „Matura z matematyki – to nie musi być trudne”\nZARZĄDZENIE NR 3/16 zał. Plik 38.6 KB 2016-01-08 15:23 Regulamin szkolenia pn. „Matura z matematyki – to nie musi być trudne”\nZARZĄDZENIE NR 5/16 Plik 49.9 KB 2016-02-10 14:37 w sprawie organizacji przyjmowania i rozpatrywania skarg i wniosków w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 6/16 Plik 32.9 KB 2016-02-10 14:38 w sprawie wysokości stawek wynagrodzeń w ramach Wewnętrznego Systemu Potwierdzania Efektów Uczenia Się\nZARZĄDZENIE NR 7/16 Plik 31.2 KB 2016-02-10 14:39 w sprawie wysokości opłat pobieranych za usługi edukacyjne w postaci przeprowadzania potwierdzania efektów uczenia się w roku akademickim 2015/2016\nZARZĄDZENIE NR 7/16 zał. Plik 31.2 KB 2016-02-10 14:40 Wyliczenie kosztu przeprowadzenia procedury przez PWSZ w Pile dotyczącej wewnętrznego systemu potwierdzania efektów uczenia się odnośnie osoby zainteresowanej – Kandydata RPL\nZARZĄDZENIE NR 8/16 Plik 25.5 KB 2016-02-10 14:41 w sprawie wprowadzenia procedury tworzenia i publikowania wewnętrznych aktów normatywnych oraz tworzenia dokumentów do obiegu zewnętrznego\nZARZĄDZENIE NR 8/16 zał. Plik 41.3 KB 2016-02-10 14:43 Procedura tworzenia i publikowania wewnętrznych aktów normatywnych oraz tworzenia dokumentów do obiegu zewnętrznego\nZARZĄDZENIE NR 9/16 Plik 33.2 KB 2016-02-10 14:46 w sprawie powołania Komisji do oceny spełniania przez maszynę wytrzymałościową MUI-6000 minimalnych wymagań dotyczących bezpieczeństwa i higieny pracy w zakresie użytkowania przez pracowników podczas pracy\nZARZĄDZENIE NR 10/16 Plik 24.8 KB 2016-02-15 09:31 w sprawie wprowadzenia Regulaminu „Akademii Młodych Odkrywców”\nZARZĄDZENIE NR 10/16 zał. Plik 48.8 KB 2016-02-15 09:31 Regulamin „Akademii Młodych Odkrywców”\nZARZĄDZENIE NR 11/16 Plik 29.7 KB 2016-04-18 12:01 w sprawie organizacji roku akademickiego 2016/2017 w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile.\nZARZĄDZENIE NR 11/16 zał. Plik 22.2 KB 2016-04-18 12:01 Organizacja roku akademickiego 2016/2017 w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile.\nZARZĄDZENIE NR 12/16 Plik 28.9 KB 2016-04-18 12:02 w sprawie zmiany zarządzenia nr 56/15 w sprawie powołania ciał kolegialnych funkcjonujących w ramach Wewnętrznego Systemu Zapewnienia Jakości Kształcenia w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile na rok akademicki 2015/2016\nZARZĄDZENIE NR 13/16 Plik 33.2 KB 2016-04-18 12:03 w sprawie wprowadzenia Regulaminu korzystania z samochodu – ambulansu szkoleniowego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile.\nZARZĄDZENIE NR 13/16 zał. Plik 35.2 KB 2016-04-18 12:04 Regulamin korzystania z samochodu – ambulansu szkoleniowego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile.\nZARZĄDZENIE NR 14/16 Plik 35.7 KB 2016-04-27 14:09 w sprawie organizacji „Juwenaliów Pilskich Uczelni 2016” przez Państwową Wyższą Szkołę Zawodową im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 15/16 Plik 31.0 KB 2016-04-27 14:11 w sprawie zawiadamiania studentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy studentów\nZARZĄDZENIE NR 15/16 zał. Plik 28.8 KB 2016-04-27 14:15 Wzór Zawiadomienia o wszczęciu postępowania administracyjnego w sprawie skreślenia z listy studentów\nZARZĄDZENIE NR 16/16 Plik 35.2 KB 2016-04-27 14:15 w sprawie wprowadzenia polityki antykorupcyjnej w Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 17/16 Plik 38.3 KB 2016-04-27 14:18 w sprawie wprowadzenia Kodeksu Etycznego Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 18/16 Plik 33.9 KB 2016-05-31 12:35 w sprawie zmiany Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 18/16 zał. nr 1 Plik 31.4 KB 2016-05-31 12:36 Porozumienie w sprawie zmian w Regulaminie przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 18/16 zał. nr 2 Plik 151.4 KB 2016-05-31 12:46 Tekst jednolity - Regulamin przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 19/16 Plik 27.5 KB 2016-05-31 12:47 w sprawie powołania Instytutowej Komisji Oceniającej w Instytucie Ochrony Zdrowia\nZARZĄDZENIE NR 20/16 Plik 38.0 KB 2016-05-31 12:48 w sprawie wysokości opłat pobieranych za świadczone usługi edukacyjne w roku akademickim 2016/2017\nZARZĄDZENIE NR 21/16 Plik 33.7 KB 2016-05-31 12:49 w sprawie wysokości opłat za świadczone usługi edukacyjne wnoszone przez cudzoziemców w roku akademickim 2016/2017\nZARZĄDZENIE NR 22/16 Plik 29.0 KB 2016-05-31 12:53 w sprawie opłat za wydawane dokumenty przez Państwową Wyższą Szkołę Zawodową im. Stanisława Staszica w Pile w roku akademickim 2016/2017\nZARZĄDZENIE NR 23/16 Plik 43.3 KB 2016-05-31 12:54 w sprawie zasad i trybu rejestracji kandydatów na studia na rok akademicki 2016/2017 prowadzonej w formie elektronicznej\nZARZĄDZENIE NR 24/16 Plik 28.2 KB 2016-06-01 15:06 w sprawie wysokości opłaty za postępowanie związane z przyjęciem na studia w roku akademickim 2016/2017\nZARZĄDZENIE NR 25/16 Plik 34.7 KB 2016-06-03 12:23 w sprawie powołania i organizacji pracy Uczelnianej Komisji Rekrutacyjnej i Instytutowych Komisji Rekrutacyjnych podczas rekrutacji na rok akademicki 2015/2016\nZARZĄDZENIE NR 26/16 Plik 35.6 KB 2016-06-20 08:48 w sprawie odpłatności za pobyt w Domu Studenta przy ul. Żeromskiego 14 oraz w pokojach gościnnych przy ul. Podchorążych 10 Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 26/16 zał. Plik 20.2 KB 2016-06-20 08:48 Ceny za pobyt w Domu Studenta - goście\nZARZĄDZENIE NR 27/16 Plik 31.1 KB 2016-06-03 12:29 w sprawie wprowadzenia zmian w Regulaminie premiowania pracowników niebędących nauczycielami akademickimi zatrudnionych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 27/16 zał. Plik 34.7 KB 2016-06-03 12:29 Regulamin premiowania pracowników niebędących nauczycielami akademickimi zatrudnionych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 27/16 zał. 1 Plik 49.1 KB 2016-06-03 12:31 Karta oceny pracownika niebędącego nauczycielem akademickim do wniosku o premię uznaniową\nZARZĄDZENIE NR 28/16 Plik 29.1 KB 2016-07-14 14:05 w sprawie realizacji studiów dualnych prowadzonych w Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 29/16 Plik 27.4 KB 2016-07-14 14:06 w sprawie wprowadzenia wzorów dokumentów do przeprowadzania konkursu otwartego w celu zatrudnienia nauczyciela akademickiego\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 1 Plik 27.7 KB 2016-07-14 14:11 wzór postanowienia o ogłoszeniu konkursu\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 2 Plik 14.1 KB 2016-07-14 14:11 wzór zawiadomienia o powołaniu w skład komisji konkursowej\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 3 Plik 25.7 KB 2016-07-14 14:11 wzór protokołu z posiedzenia komisji konkursowej\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 4 Plik 13.5 KB 2016-07-14 14:11 wzór uchwały o dopuszczeniu do konkursu\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 5 Plik 12.5 KB 2016-07-14 14:11 wzór uchwały o dopuszczeniu do konkursu\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 6 Plik 16.1 KB 2016-07-14 14:11 wzór zawiadomienia o niedopuszczeniu do konkursu\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 7 Plik 15.3 KB 2016-07-14 14:11 wzór decyzji Rektora PWSZ w Pile w sprawie dopuszczenia kandydata do konkursu\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 8 Plik 16.2 KB 2016-07-14 14:11 wzór Kart punktacji kandydatów dopuszczonych do udziału w konkursie\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 9 Plik 14.5 KB 2016-07-14 14:11 wzór uchwały stwierdzającego spełnianie kryteriów przez kandydata\nZARZĄDZENIE NR 29/16 zał. 10 Plik 13.6 KB 2016-07-14 14:11 wzór uchwały stwierdzającej nie udzielenie poparcia kandydatowi\nZARZĄDZENIE NR 30/16 Plik 27.8 KB 2016-07-14 14:11 w sprawie zmian w Regulaminie szkolenia pn. „Matura z matematyki – to nie musi być trudne”\nZARZĄDZENIE NR 31/16 Plik 30.1 KB 2016-10-04 11:30 w sprawie wprowadzenia w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica Instrukcji Bezpieczeństwa Pożarowego\nZARZĄDZENIE NR 32/16 Plik 30.6 KB 2016-10-04 11:31 w sprawie przeprowadzenia kontroli obiektów uczelni\nZARZĄDZENIE NR 33/16 Plik 31.2 KB 2016-10-04 11:31 w sprawie zmiany zarządzenia nr 62/14\nZARZĄDZENIE NR 34/16 Plik 28.3 KB 2016-10-04 11:32 w sprawie ustalenia wysokości opłat za usługi czytelnicze za rok akademicki 2016/2017\nZARZĄDZENIE NR 37/16 Plik 33.9 KB 2016-10-10 12:26 w sprawie organizacji sesji egzaminacyjnych w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile w roku akademickim 2016/2017.\nZARZĄDZENIE NR 38/16 Plik 37.8 KB 2016-11-17 13:55 w sprawie przeprowadzenia rocznej inwentaryzacji składników majątkowych w Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile w 2016 roku\nZARZĄDZENIE NR 39/16 Plik 28.4 KB 2016-11-17 13:55 w sprawie przygotowania wniosku o jednolite studia magisterskie na kierunku Fizjoterapia o profilu praktycznym\nZARZĄDZENIE NR 40/16 Plik 30.4 KB 2016-11-17 13:56 w sprawie wynagrodzenia za kierowanie lub sprawowanie opieki nad studenckimi praktykami zawodowymi.\nZARZĄDZENIE NR 41/16 Plik 28.7 KB 2016-11-17 13:57 w sprawie wprowadzenia Regulaminu Praktyk Zawodowych Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 41/16 zał. Plik 90.5 KB 2016-11-17 14:00 Regulamin Praktyk Zawodowych Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 42/16 Plik 26.2 KB 2016-11-17 14:01 w sprawie wprowadzenia Regulaminu projektu „CZAS na zmiany! – Centrum Zaawansowanej Aktywizacji Studentów”.\nZARZĄDZENIE NR 42/16 zał. Plik 214.3 KB 2016-11-17 14:02 Regulamin projektu „CZAS na zmiany! – Centrum Zaawansowanej Aktywizacji Studentów”.\nZARZĄDZENIE NR 43/16 Plik 28.7 KB 2016-11-17 14:03 w sprawie powołania Komisji rekrutacyjnej do projektu „CZAS na zmiany! – Centrum Zaawansowanej Aktywizacji Studentów”\nZARZĄDZENIE NR 44/16 Plik 34.9 KB 2016-11-17 14:04 w sprawie zmiany Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 44/16 zał. 1 Plik 31.6 KB 2016-11-17 14:42 Porozumienie w sprawie zmian w Regulaminie przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 44/16 zał. 2 Plik 157.8 KB 2016-11-17 14:42 Tekst jednolity Regulaminu przyznawania świadczeń pomocy materialnej dla studentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile\nZARZĄDZENIE NR 45/16 Plik 28.8 KB 2016-11-17 14:43 w sprawie podstaw naliczania stypendium Rektora dla najlepszych studentów Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile w roku akademickim 2016/2017\nZARZĄDZENIE NR 46/16 Plik 30.9 KB 2016-11-17 14:44 w sprawie podstaw naliczania stypendium socjalnego, wysokości kwoty zwiększenia stypendium socjalnego z tytułu zamieszkania w Domu Studenckim lub w obiekcie innym niż Dom Studencki, minimalnej i maksymalnej kwoty stypendium socjalnego\nZARZĄDZENIE NR 47/16 Plik 30.5 KB 2016-11-17 14:45 w sprawie wysokości stypendium specjalnego dla osób niepełnosprawnych w Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile w roku akademickim 2016/2017\nZARZĄDZENIE NR 48/16 Plik 35.0 KB 2016-11-17 14:45 w sprawie powołania Komisji Stypendialnej oraz Odwoławczej Komisji Stypendialnej\nZARZĄDZENIE NR 49/16 Plik 27.6 KB 2016-11-17 14:46 w sprawie uchylenia zarządzenia w sprawie powołania Kapituły ds. wyróżnień i odznaczeń\nZARZĄDZENIE NR 51/16 Plik 37.4 KB 2016-12-23 11:01 w sprawie wysokości stawek za godziny zajęć dydaktycznych prowadzonych przez nauczycieli akademickich dla studentów zagranicznych odbywających studia w Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile w ramach Programu Erasmus+.\nZARZĄDZENIE NR 53/16 Plik 51.8 KB 2016-12-23 11:02 w sprawie powołania ciał kolegialnych funkcjonujących w ramach Wewnętrznego Systemu Zapewnienia Jakości Kształcenia w Państwowej Wyższej Szkole Zawodowej im. Stanisława Staszica w Pile na rok akademicki 2016/2017