Nowa polska literatura dotycząca myśli polityczno-prawnej G.W.F. Hegla - Katarzyna Guczalska\nStrona główna / Recenzje / Nowa polska literatura dotycząca myśli polityczno-prawnej G.W.F. Hegla\nNowa polska literatura dotycząca myśli polityczno-prawnej G.W.F. Hegla\nBy Katarzyna Guczalska 3 kwietnia 2020 5 maja 2020\nPiotr Szymaniec, Nowa polska literatura dotycząca myśli polityczno-prawnej G.W.F. Hegla\nKatarzyna Guczalska, Państwo jako dzieło sztuki. Piękno i wolność w filozofii Hegla, Wydawnictwo Aureus, Kraków 2010;\nPrincipia. Pisma Koncepcyjne z Filozofii i Socjologii Teoretycznej. Tom LI–LII: Zrozumieć Hegla, pod redakcją Katarzyny Guczalskiej, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2009;\nMagdalena Wilejczyk, Prawo prywatne w systemie Heglowskiej filozofii prawa, Wydawnictwo Uniwersytetu Wrocławskiego, Wrocław 2011;\nTomasz R. Wiśniewski, Podmiot i wolność. Dziedzictwo heglowskie i jego wrogowie, Instytut Wydawniczy Książka i Prasa, Warszawa 2013;\nBadania nad filozofią prawa i polityki Georga Wilhelma Friedricha Hegla kontynuowane są w Polsce od ponad sześćdziesięciu lat, a podstawy ich dały prace Tadeusza Krońskiego, Zbigniewa Kuderowicza, Bronisława Baczki, Karola Bala, Aleksandra Ochockiego, Marka N. Jakubowskiego oraz Ryszarda Panasiuka(2). Po przełomie roku 1989 nowym impulsem do nich stały się prace Marka J. Siemka, który za centralny element tej filozofii uznawał koncepcję społeczeństwa obywatelskiego(3). Ten punkt widzenia, marginalizujący Heglowską filozofię państwa, nie został jednak przyjęty bezkrytycznie, dając podstawy do nowych interpretacji. W latach 90. XX wieku pojawiła się jeszcze bardzo wartościowa monografia Zbigniewa Stawrowskiego(4), istotne znaczenie miało też opublikowanie zbioru studiów polskiego uczonego pracującego w Oxfordzie, Zbigniewa A. Pełczyńskiego(5). Natomiast dużo świetnych prac podejmujących zagadnienia ściśle związane z myślą polityczno-prawną Hegla, pisanych zarówno przez filozofów, politologów, jak i prawników, pojawiło się u progu obecnego stulecia. Wśród nich wymienić trzeba zwłaszcza publikacje Ewy Nowak, Katarzyny Guczalskiej, Romana Kwietnia, Jerzego Kochana, Mirosława Żelaznego oraz Andrzeja Przyłębskiego(6). Obecnie nadal powstaje znacząca liczba publikacji dotyczących państwu, prawu i polityce w myśli Hegla, choć może jest ona nieco mniejsza niż w pierwszych kilku latach XXI wieku. Celem niniejszego szkicu jest analiza wybranych pozycji z ostatnich lat, z różnych powodów będących godnymi uwagi.\nKsiążka Katarzyny Guczalskiej Państwo jako dzieło sztuki oparta jest na frapującym pomyśle, by skonfrontować ze sobą myśl polityczną z estetyką Hegla i pokazać związek kategorii piękna i wolności w rozważaniach tego filozofa. Ten oryginalny pomysł dał bardzo ciekawą perspektywę interpretacyjną. Sama autorka pisze o tym następująco:\nAnaliza związku kategorii piękna i wolności łączy się w pracy z pragnieniem naświetlenia podstawowych różnic [przedstawionych przez Hegla – dopisek P. Sz.] zachodzących pomiędzy światem starożytnym a nowoczesnym, które to różnice sprowadzają się do różnicy zasad – rzeczywistość grecką ujmuje zasada piękna, rzeczywistość nowoczesną zasada wolności” (s. 8).\nŻeby właściwie ukazać tło refleksji Hegla, autorka rozpoczyna od prezentacji myśli Friedricha Schillera, w której silnie splatają się kwestie polityczne z estetycznymi. Zestawienie Hegla z Schillerem z punktu widzenia historii idei jest zabiegiem jak najbardziej celowym. Wszak pisma Schillera wpłynęły na sposób postrzegania antycznej Grecji przez młodego Hegla i krąg jego przyjaciół z czasów studiów w Tübingen, wśród których znajdował się przecież także zafascynowany grecką kulturą poeta Friedrich Hölderlin(7). Schiller daleki był od optymizmu epoki Oświecenia i uważał, że czasy jemu współczesne naznaczone były przez zjawiska dehumanizacji, atomizacji i rozpadu więzi społecznej. Zjawiska te potęgowane miały być przez nowoczesne państwo, które przez Schillera było porównywane do maszyny. Człowieka przełomu XVIII i XIX w. Schiller przeciwstawiał starożytnemu Grekowi, który zachowywał wewnętrzną jedność, nie znając opozycji rozumu i natury. Był on jednak przeciwnikiem rewolucji jako sposobu obalenia nowoczesnego państwa i uleczenia człowieka. Jego zdaniem jedynie wychowanie estetyczne było właściwą drogą do tego celu, a zatem prawdziwą wolność można było osiągnąć tylko dzięki pięknu. Pierwszy rozdział książki, poświęcony w całości Schillerowi, jest świetnie skonstruowany i może być inspiracją do dalszych badań nad myślą polityczną autora Ody do radości, w tym zwłaszcza nad zawartymi w niej elementami dyskursu republikańskiego. Przedstawiona przez Schillera diagnoza współczesności niewątpliwie ma wiele punktów wspólnych z analizami Adama Fergusona czy Jeana Jacques’a Rousseau.\nRozdział drugi zawiera analizę poglądów Hegla na temat ducha antycznej Grecji. Katarzyna Guczalska trafnie wykazuje, że autor Fenomenologii ducha nie był romantykiem (zob. też rozważania w rozdziale trzecim książki, s. 159–160)(8). Z uwagi na klarowność argumentacji i wnikliwość interpretacji należy zwrócić uwagę na zamieszczone w tym rozdziale rozważania na temat roli państwa, zwłaszcza państwa nowoczesnego, w filozofii społecznej Hegla (s. 69–77). Badaczka zasadnie podkreśla, że filozof ten nie stawiał sobie za cel stworzenie sztucznej konstrukcji państwa, lecz ukazanie, jak ono we właściwy sposób ma być poznane. Następnie przechodzi do analizy społecznej roli sztuki, wskazując, że Hegel „stara się wykazać, że sztuka jest odpowiednim medium dla ujawniania się prawdy o rzeczywistości”. Oznacza to, że: „Dzięki sztuce człowiek odkrywa duchowy, rozumny i wolny wymiar rzeczywistości (…)” (s. 84). Ponadto historyczny rozwój sztuki ukazuje zdaniem Hegla prawdę o ludziach żyjących w następujących po sobie epokach. Autorka konstatuje: „Estetyka Hegla oparta jest na całościowej wizji rzeczywistości. Sztuka jest dla Hegla częścią składową społeczno-kulturalnego życia narodu, odzwierciedlającą określony, polityczny i religijny porządek. Sztuka jest zjawiskiem społecznym, powstaje wraz ze społeczeństwem i jest przez nie kształtowana” (s. 87). Heglowski punkt widzenia prowokuje więc do zestawienia myśli politycznej i estetyki. Hegel pisze o „pięknej wolności”, „pięknej etyczności” (schöne Sittlichkeit), „pięknej jedni” oraz „pięknej indywidualności” (schöne Individualität, która była najpełniej realizowana przez bohatera politycznego w rodzaju Aleksandra Macedońskiego) w odniesieniu do Grecji okresu klasycznego, zwłaszcza okresu od wojen perskich do panowania Aleksandra. Każdy Grek był więc w pewien sposób artystą. Jednakże filozof odwołuje się do pojęcia piękna, aby opisać sytuację, w której jednostka prowadzi wyłącznie życie zewnętrzne, to znaczy życie swojej wspólnoty politycznej (polis). Moment wolności polegający na wykształceniu się życia wewnętrznego podmiotu jeszcze się nie pojawił. „Piękna wolność” i „piękna etyczność” są piękne dlatego, że nie istnieje rozdźwięk między indywidualnym podmiotem i jego osądem a decyzją wspólnoty. Nawet Sokrates, który był dla Hegla bardzo ważną postacią, gdyż zapoczątkował czy też antycypował nowoczesną podmiotowość, poddał się wyrokowi wspólnoty, czyli ludowi Aten, i zginął. Jak przekonująco dowodzi autorka, w świecie greckim duch osiągnął „zrównoważoną wolność”, ale nie była to pełna wolność: „Chociaż dzieła sztuki są dziełami ducha, nie zrywają one swojego związku z materią (w dziele sztuki prawda jest dana za pośrednictwem rzeczy zmysłowej). Kategorie estetyczne wyrażają sytuację, w której cnota polityczna nie wiąże się jeszcze z postawą refleksyjną, lecz ze spontanicznym i wynikłym z przyzwyczajenia działaniem” (s. 101). Dlatego Hegel najdoskonalszy jego zdaniem ustrój grecki, demokrację ateńską, nazwał „politycznym dziełem sztuki” W tym ustroju: „Interes państwa i sprawy publiczne obchodzą obywatela i są jego własnymi sprawami dlatego, że tak stanowi obyczaj, tak uczy tradycja” (s. 119). „Polityczne dzieło sztuki” było najbardziej harmonijnym sposobem funkcjonowania instytucji politycznych, ale w ogólności, jaką było greckie życie polityczne, moment szczegółowości, polegający na uznaniu celów politycznych wspólnoty przez wewnętrzny namysł – sumienie – jej członków, nie istniał (por. s. 123–124).\nOstatni, trzeci rozdział książki został prowokacyjnie zatytułowany: „Apokalipsa według filozofa Jerzego”. Początkowe fragmenty rozdziału poświęcone są Heglowskim analizom chrześcijaństwa. Autorka błyskotliwie wykazuje, dlaczego afirmacja przez filozofa protestantyzmu, a nie katolicyzmu, jest zgodna z logiką jego systemu filozoficznego, mimo że on sam bynajmniej nie był zwolennikiem ortodoksyjnego protestantyzmu: „Świat germański naznaczony jest u swego zarania przeciwieństwem, którym jest przeciwieństwo państwa i kościoła. Kościół jest nośnikiem prawdy absolutnej, państwo (świat świecki) jest nośnikiem celów skończonych. Na gruncie religii protestanckiej dokonuje się jednak zniesienie różnicy celów absolutnych z celami ziemskimi” (s. 126). W wyniku reformacji zwyciężył bowiem pogląd, że „obywatel jest religijny jako dobry ojciec, jako uczciwy obywatel, jako osoba wypełniające w życiu swe powinności” (s. 130). Przekonujące są także zamieszczone w tym rozdziale rozważania na temat Heglowskiego ujęcia różnic między sferą polityczności w starożytności i sferą polityczności w państwie nowoczesnym: „Heglowski świat nowoczesny tym właśnie różni się od greckiego świata Platońskiego, iż to nie państwo (pod postacią filozofów–władców) formuje obywateli, lecz to obywatele formują państwo (…)” (s. 179). Zatem w nowoczesności: „Państwo (…) musi z szacunkiem odnosić się do sfery wolności, to znaczy do rozumnego samookreślenia się człowieka. Państwo i obywatel muszą razem tworzyć miarę i zabezpieczenie wolności, gdyż wolność i rozumność stanowią nierozdzielną jedność. Hegel sądzi, że obywatel świata nowoczesnego jest zdolny i chętny (!) do wolnego (rozumnego) podporządkowania się ogólnym zasadom, gdyż te wyznaczają przestrzeń jego partykularnej wolności” (s. 180). Jak zatem trafnie pokazuje Katarzyna Guczalska, Heglowskie państwo nowoczesne nie ma charakteru autorytarnego(9). Przeciwnie, Hegel krytykuje Platona właśnie dlatego, że jego zdaniem „idea państwa Platona zawiera w sobie element »bezprawia wobec jednostki«” (s. 181).\nAutorka zasadnie przy tym twierdzi, że Hegel był zwolennikiem życia aktywnego, a nie kontemplacyjnego. W kontekście podjętego przez autorkę (s. 129) wątku tradycji, którą Hegel uznawał za „nierzeczywistą”, to znaczy niezgodną z pojęciem wolności ducha (Geist), a tym samym nierozumną, postawić należy pytanie, czy trafne są interpretacje podkreślające konserwatyzm jego filozofii. Autorka zwraca uwagę na znaczenie społeczeństwa obywatelskiego, którego istnienie jest według filozofa jedną z cech nowoczesności. Mianowicie: „Za pomocą koncepcji społeczeństwa obywatelskiego Hegel pragnie zlikwidować represję państwa wobec obywateli oraz samowolę jednostki (…)” (s. 136).\nPoddając analizie Heglowską koncepcję nowoczesności, autorka podejmuje rozważania nad ideą „końca sztuki” pojawiającą się u tego filozofa (s. 162–170). Otóż w pewnym uproszczeniu można powiedzieć, że „koniec sztuki” nie dotyczy końca rozwoju różnych stylów w sztuce, lecz tego, iż w nowoczesności sztuka „zrywa z imperatywem dążenia ku prawdzie, dobru i pięknu – obiektywna doskonałość »rozpływa się« w subiektywnej rzeczywistości podmiotowej” (s. 183). Sztuka – nazywana przez Hegla „sztuką romantyczną” – przestaje wyrażać to, co ogólne, skupiając się na tym, co subiektywne. Zdaniem Hegla sztuka romantyczna jest w związku z tym obciążona pewnym brakiem, ponieważ zajmuje się wyłącznie tym, co subiektywne. Jednakże powrotu do sztuki klasycznej nie ma. Przywołując interpretacje P. Veyne’a, autorka trafnie zauważa: „Chociaż indywiduum posiadało w państwie antycznym niezależną od państwa sferę działalności, to jednak sfera ta nie przybrała charakteru prawnego – starożytności nie udał się zagwarantować wolności w sensie formalnym” (s. 187). Z tego też powodu państwo oparte na zasadzie piękna („polityczne dzieło sztuki”) musiało przeminąć i ustąpić miejsca państwu nowoczesnemu. Państwo nowoczesne nie ma i nie może mieć charakteru dzieła sztuki, ponieważ: „Uznanie wewnętrznej wolności jednostki wnosi (…) do życia ludzkiego nie tylko dobro, ale u zło, niedoskonałość, przypadkowość, brzydotę, a nawet bylejakość i nijakość” (s. 190). Tak samo, zdaniem Hegla, sztuka klasyczna, realizująca starożytny ideał, nie dawała jednostce możliwości wyrażenia swojej podmiotowości (tego, co jednostkowe, indywidualne) i z punktu widzenia człowieka nowoczesnego stała się niewystarczająca. Otwarcie się sztuki na nieograniczoną ekspresję indywidualności artysty musiało jednak podważyć ideał sztuki jako sposobu wyrażenia piękna, dobra i prawdy. Użyty w tytule rozdziału pracy Guczalskiej termin „apokalipsa” oznacza właśnie te wszystkie zjawiska, które filozof wiązał z nowoczesnością. Trzeba jednak podkreślić, że w myśli politycznej Hegel nie chciał wyrzec się ideału ogólności. Jego koncepcja nowoczesnego państwa miała właśnie gwarantować harmonijne współistnienie tego, co ogólne, i tego, co partykularne.\nWielką zaletą książki Katarzyny Guczalskiej jest przejrzystość i jednocześnie precyzja argumentacji. Autorka ta pisze językiem zrozumiałym dla każdego wykształconego czytelnika, dzięki czemu treść trudnych Heglowskich staje się czytelna, ale jednocześnie tych pojęć nie spłyca. Ponadto co niezmiernie ważne, badaczka doskonale zna bogatą literaturę dotyczącą analizowanych zagadnień i z wielką erudycją się nią posługuje, ale przy tym przedstawia własne, w pełni przemyślane i autonomiczne, interpretacje. Wydobywa ona z myśli Hegla to, co może być inspirujące także dla współczesnego odbiorcy. Wszystko to powoduje, że monografia Katarzyny Guczalskiej należy do najważniejszych w polskiej literaturze publikacji dotyczących filozofii politycznej Hegla.\nMonografia Magdaleny Wilejczyk z 2011 r. jest pierwszą w polskiej literaturze naukowej książką poświęconą w całości filozofii prawa Hegla. Praca ta, zresztą niezbyt znacznej objętości, podzielona jest na pięć rozdziałów. Pierwszy dotyczy pojęcia prawa u Hegla, w tym stosunku filozofa zarówno do pozytywizmu prawniczego, jak i szkoły prawa natury, drugi rozdział zaś dotyczy systematyki Heglowskiej filozofii prawa. W centralnym rozdziale zawarto natomiast omówienie zagadnień prawa prywatnego analizowane przez autora Grundlinien des Philosophie des Rechts. Dwa ostatnie rozdziały ukazują z kolei główną tezę, której broni autorka, głoszącej mianowicie, że Hegel dokonał marginalizacji prawa prywatnego. Ponieważ układ treści jest bardzo logiczny, a problematyka niezwykle interesująca, książka Magdaleny Wilejczyk wiele czytelnikom obiecuje. Trzeba się jednak zastanowić, czy wszystkie te obietnice zostały spełnione.\nNiewątpliwym niedostatkiem książki jest zupełne pominięcie sporów, jakie w czasach Hegla toczyły się w Niemczech między zwolennikami kodyfikacji prawa cywilnego na wzór francuski (przywódcą tej grupy był Friedricha Justusa Thibaut) a przedstawicielami szkoły historycznej (z Friedrichem Karlem von Savigny na czele). Trzeba przy tym wskazać, że Hegel włączył się do tych sporów, stając po stronie obrońców kodyfikacji (zob. ostrą polemikę z poglądami Gustava von Hugo oraz Karla Ludwiga von Hallera, § 206 i § 258 Zasad filozofii prawa). Natomiast rozważania Magdaleny Wilejczyk na temat relacji pojęcia prawa do kategorii wolności oraz woli należy uznać za interesujące (s. 13–20). Poza tym analizy poglądów Hegla na poszczególne instytucje prawa prywatnego są bez wątpienia wartościowe. Jednakże nie ze wszystkimi stwierdzeniami i interpretacjami przedstawionymi przez autorkę można się zgodzić. Choćby jej sugestia, że etyczność (Sittlichkeit; w tłumaczeniu angielskim T.M. Knoxa: „Ethical Life”) dotyczy tylko sfery publicznej (por. s. 68–69), wydaje się nietrafna, ponieważ elementem etyczności jest także społeczeństwo obywatelskie, w którego obrębie odbywają się przecież stosunki kontraktowe oraz stosunki związane ze zbyciem i nabyciem własności. Główna teza książki, jakoby Hegel zmarginalizował sferę prywatną i dlatego małe znaczenie przypisywał prawu prywatnemu (s. 67 i n.), także do końca nie przekonuje(10). Pierwszy argument przeciw niej ma charakter historyczny: skoro Hegel stanowczo opowiadał się za kodyfikacją prawa cywilnego, musiał uznawać ważność tej gałęzi prawa. Drugi natomiast dotyczy już logiki systemu Hegla. Otóż Hegel nie zmarginalizował prywatności – jego zdaniem rodzina, będąca kwintesencją tego, co prywatne, stanowi podstawę, a zarazem pierwszy stopień etyczności. Z kolei w obszarze społeczeństwa obywatelskiego to, co prywatne, nadal ma istotne znaczenie, uzyskując jednak jednocześnie zapośredniczenie w tym, co publiczne. Można zatem powiedzieć, że w ramach społeczeństwa obywatelskiego sfery: prywatna i publiczna, przecinają się. Ponadto o ile stosunki w ramach rodziny opierają się na miłości, o tyle relacje międzyludzkie w społeczeństwie obywatelskim często mają za podstawę indywidualny interes i zapośredniczone są przez wymianę rzeczy, a więc przez to, co Hegel nazwał „prawem abstrakcyjnym” (das abstrakte Recht; [abstract right]), to znaczy: właśnie przez prawo prywatne. Ponadto za dyskusyjne trzeba też uznać wywody autorki na temat „boskości państwa” u Hegla (s. 97). Hegel nie twierdził wcale, że „w państwie żyje sam Bóg”(11). W systemie Hegla bowiem Absolut (Bóg) w pełni ujawnia się dopiero w najwyższym stadium „ducha absolutnego” – w filozofii. Jeżeli Hegel mówił i pisał o Boskim pierwiastku zawartym w instytucji państwa, miał na myśli to, że państwo w największym stopniu w sferze społecznej (obszarze „ducha obiektywnego”) realizuje to, co ogólne. Magdalena Wilejczyk twierdzi także, iż zarówno Hegel, jak i filozofowie marksistowscy akcentowali harmonijną zgodność „interesów społecznych i osobistych, jednostki i kolektywu” (s. 70). W odniesieniu do myśli Hegla takie stwierdzenie jest po prostu nieprawdziwe. Zresztą Heglowskie analizy społeczeństwa obywatelskiego dowodzą, że filozof ten bardzo dobrze zdawał sobie sprawę z występowania konfliktów interesów między poszczególnymi jednostkami i grupami. Wydaje mi się, że relacja jednostka–ogół w filozofii Hegla może być tylko wtedy właściwie zrozumiana, gdy weźmie się pod uwagę pojęcie Aufhebung/ aufheben, które jest kluczowe dla całego systemu filozoficznego Hegla i oznacza zarówno „zniesienie”, jak i „zachowanie”. Tymczasem Magdalena Wilejczyk zupełnie tego pojęcia nie zauważa. Ogólnie trzeba stwierdzić, iż omówiona książka nie wyczerpuje problematyki, która jest jej przedmiotem.\nTom Zrozumieć Hegla pod redakcją Katarzyny Guczalskiej jest specjalnym, tematycznym zeszytem czasopisma Principia. Pisma Koncepcyjne z Filozofii i Socjologii Teoretycznej. Zawiera prace poświęcone wszystkim niemal aspektom systemu filozoficznego Hegla, podzielone na trzy działy: „Logika”, „Filozofia ducha” oraz „Aktualność Hegla”. Główne miejsce zajmują jednak artykuły z zakresu Heglowskiej filozofii społeczno-politycznej oraz filozofii prawa i w niniejszym szkicu skupię się właśnie na nich. Spośród pozostałych tekstów wyróżnić trzeba jednak cztery: Światosława Floriana Nowickiego „Heglowska filozoficzna ścieżka rozwoju duchowego”, Pawła Sikory „Doświadczenie a realizm w filozofii percepcji Hegla”, Pawła Rojka „Konkretny powszechnik” (wraz z dołączonym przekładem autorstwa Pawła Rojka fragmentów książki Josiaha Royce’a The Spirit of Modern Philosophy, opatrzonych tytułem „Heglowska teoria uniwersaliów”), a także Anety Rostkowskiej Wakacje Hegla. Uwagi na temat aktualności rozważań Hegla w „Wykładach o estetyce”. Ten ostatni, bardzo interesujący esej, nawiązujący w tytule do znanego obrazu René Margritte’a reprodukowanego też na okładce tomu, poświęcony teorii estetycznej Hegla i zawartym w niej treściom semiotycznym, nie pomija jednak również kwestii społecznego oddziaływania sztuki w myśli berlińskiego filozofa. Autorami innych, nieomówionych tu bardziej szczegółowo, artykułów zamieszczonych w zbiorze są: Jan Woleński, Sławomir Szymański, Mariusz Ferenc i Jan Hartman. Pewnym mankamentem edytorskim tomu jest brak streszczeń w języku angielskim lub niemieckim, które dzisiaj powinny być normą w tego typu publikacjach.\nDział zatytułowany „Filozofia ducha” otwierają dwie prace dotyczące słynnego fragmentu Die Phänomenologie des Geistes dotyczącego pana i niewolnika: Mirosława Żelaznego „Konflikt pana i niewolnika w filozofii Hegla” (s. 113–120) oraz Przemysława Białka „Heglowska dialektyka pana i sługi” (s. 121–132). O ile Przemysław Białek ukazuje relację pan–niewolnik jako walkę dwóch podmiotów, a zatem zgodnie z tradycją interpretowania koncepcji Hegla w filozofii społecznej, o tyle Mirosław Żelazny, nawiązując do pojęć filozofii indyjskiej, przedstawia mniej tradycyjną interpretację, według której „pan” i „niewolnik” to dwa różne momenty rozwoju tego samego podmiotu. „Pan” jest podmiotem odznaczającym się uzyskaniem samoświadomości. Jednakże każdy podmiot – nawet mnich–asceta – jest w pewnym stopniu zależny od świata zewnętrznego, więc w tym sensie jest „niewolnikiem”. Konflikt „pana” i „niewolnika” ma zatem miejsce w samym podmiocie, a to oznacza, że wewnętrzny konflikt jest po prostu nieuchronnym elementem kondycji człowieka. Według Mirosława Żelaznego dialektyka „pana” i „niewolnika” służy Heglowi do przeprowadzenia krytyki zarówno światopoglądu stoickiego, jak i sceptycznego.\nMarek N. Jakubowski w artykule „Nieliberalny liberalizm Hegla” (s. 133–141) zastanawia się raz jeszcze nad charakterem myśli politycznej berlińskiego filozofa, próbując znaleźć odpowiedni termin, którym można by ją określić. Uczony trafnie zaznacza, że Hegel w Zasadach filozofii prawa dokonał krytyki takiego liberalizmu, jaki znał, tzn. angielskiego utylitaryzmu rozwijanego zwłaszcza przez Jeremy’ego Benthama oraz koncepcji kontraktualistów (contractarians) opierających się na teorii uprawnień naturalnych (natural rights). Sam schemat rozważań zamieszczonych w Zasadach… stanowi zaś polemikę z radykalnym indywidualizmem, zwłaszcza w wersji zaproponowanej przez Immanuela Kanta. Ponadto Hegel kierował pod adresem liberałów zarzut ahistoryzmu: używając abstrakcyjnych kategorii, nie byli oni zdolni do tego, by ująć nowoczesne państwo jako efekt rozwoju świadomości człowieka, a więc rozwoju wolności. Jednakże ostatecznie prof. Jakubowski przedstawia interpretację, według którego Hegla nie można uznać za konserwatystę, a badacze utrzymujący, że ukazywana przez berlińskiego myśliciela krytyka rewolucji francuskiej i Oświecenia przypomina stanowisko konserwatystów (przede wszystkim Edmunda Burke’a), nie do końca zrozumieli używane przez niego pojęcie rzeczywistości (Wirklichkeit). Hegel pojmował zaś nowożytny indywidualizm jako konieczny element historycznego rozwoju pojęcia wolności, zatem Heglowska krytyka stanowiska Kanta zmierzała nie do jego obalenia, ale zniesienia (w znaczeniu Aufhebung), to znaczy: zachowania z niego tego, co istotne, przy jednoczesnym zakwestionowaniu tych jego elementów, które mogły okazać się niebezpieczne w praktyce społecznej. Takim niebezpieczeństwem etyki Kantowskiej było według Hegla to, że legitymizowała ona nieograniczony subiektywizm. W moim przekonaniu należy zgodzić się z Markiem Jakubowskim, że: „Zarzut, jaki Hegel stawia liberalizmowi, w istocie rzeczy polega na tym, że ten [liberalizm – przyp. P.Sz.] poprzestaje na myśleniu o państwie w kategoriach rozsądku [w terminologii Hegla: Verstand – przyp. P.Sz.], iż nie jest on w stanie w związku z tym opisać państwa inaczej niż w pojęciach społeczeństwa obywatelskiego” (s. 138). Oznacza to, że liberalizm (w takim znaczeniu, jakie Hegel nadawał temu pojęciu) ujmuje państwo w kategoriach tego, co szczegółowe, partykularne i podzielone, tak jak podzielone i spolaryzowane jest społeczeństwo obywatelskie, w którego obrębie dochodzą do głosu sprzeczne interesy jego członków. Tymczasem zdaniem Hegla państwo musi być rozumiane jako prawdziwa ogólność. Jeżeli państwo jest konceptualizowane jako obszar walki rozmaitych interesów, to – jak zaznacza Marek Jakubowski – „także jednostka zostaje jakby pozbawiona swej rzeczywistości duchowej, albowiem tylko zjednoczenie się z innymi jednostkami w obrębie tego, co ogólne, umożliwia jej realizację swej istoty” (s. 139). Tak właśnie jest, ponieważ: „Patriotyzm nie jest postawą, która mogłaby być generowana przez społeczeństwo obywatelskie, którego fundamentem jest egoistyczny interes” (s. 140). Sądzę, że za trafną należy uznać konkluzję badacza, że: „Hegel nie jest antyliberalny, a tym bardziej nie jest wrogiem liberalizmu. Akceptuje liberalizm jako koncepcję wyjaśniającą istotę funkcjonowania społeczeństwa obywatelskiego, równocześnie jednak widzi bezradność liberalizmu jako filozofii politycznej, ta bowiem ostatecznie nie wyjaśnia, czym jest państwo” (s. 141). Dlatego Marek Jakubowski proponuje określenie myśli Hegla za pomocą oksymoronu „nieliberalny liberalizm”. Zgadzając się z tym autorem co do tego, że w myśli tej występują istotne elementy liberalne, mam jednak wątpliwości, czy można całkowicie odrzucić pogląd o obecności w niej także pierwiastków konserwatywnych(12).\nKolejny zamieszczony w tomie artykuł: „Hegel jako teoretyk i krytyk społeczeństwa obywatelskiego” (s. 143–161) Andrzeja Przyłębskiego, mocno koresponduje z treścią pracy Marka Jakubowskiego. Przyłębski przychyla się do trafnej moim zdaniem opinii Zbigniewa Stawrowskiego, że moment dominacji społeczeństwa obywatelskiego jest koniecznym etapem, ale jedynie etapem, rozwijania idei państwa(13). Zasadnie też polemizując z interpretacjami Marka J. Siemka, stwierdza, że Hegel domaga się, by wszystkie trzy elementy triady: rodzina – społeczeństwo obywatelskie – państwo, zachowały swoje właściwe miejsce i funkcje. Myśl tę autor artykułu uznaje za aktualną i godną rozważenia również współcześnie. Podkreśla przy tym rolę tradycyjnej rodziny w budowaniu etyczności (Sittlichkeit)(14). Natomiast w odniesieniu do organizacji samego społeczeństwa obywatelskiego uważa, że koncepcje zawarte w Zasadach filozofii prawa pozwalają „widzieć w Heglu raczej zwolennika tzw. »społecznej gospodarki rynkowej« (soziale Marktwirtschaft) niźli miłośnika niepoddanego żadnej kontroli »wolnego rynku«” (s. 159). Odnosząc się do tej tezy, trzeba wskazać, że doktryna społecznej gospodarki rynkowej powstała ponad sto lat po śmierci Hegla w warunkach gospodarczych, które zasadniczo odbiegały od tych z czasów berlińskiego filozofa. Zatem twierdzenie, że Hegla można uważać za zwolennika koncepcji społecznej gospodarki rynkowej, stanowi anachronizm. Jednakże sądzę, że można znaleźć pewne podobieństwa między tą koncepcją w wersji zaproponowanej przez niemiecki ordoliberalizm a stanowiskiem Hegla. Ordoliberalizm uznawał rynek za główny element systemu gospodarczego i odrzucał centralne planowanie, ale wskazywał przy tym, że państwo powinno stać na straży rynku, chroniąc prawa konsumentów oraz zabezpieczając wolność konkurencji przed takimi negatywnymi zjawiskami, jak monopole. Zwolennicy tej doktryny nie tylko podkreśli konieczność chronienia wolności jednostki i własności prywatnej, ale także optowali za działaniami państwa, mającymi umożliwiać nabycie drobnej własności i prowadzenie dzięki niej własnej działalności gospodarczej (to właśnie Ludwig Erhard rozumiał pod hasłem Wohlstand für Alle, będącym zarazem tytułem jego książki z 1957 r.). Jednocześnie dość ostrożnie podchodzili do pomysłów radykalnej redystrybucji dochodów w społeczeństwie przez aparat państwowy(15). Wydaje mi się, że Hegel także nie był zwolennikiem takiej redystrybucji. Uważając niezbędność prywatnej własności oraz rynku, filozof był przekonany, że rynek musi być jednak z jednej strony chroniony przez państwo, a z drugiej – przez nie kontrolowany.\nZ punktu widzenia omawianej w niniejszym szkicu problematyki artykuł Ewy Nowak zatytułowany „Prawo i wartość. O pewnych zbieżnościach między Heglem a Radbruchem” (s. 163–182) jest niewątpliwie najistotniejszą pracą w tym interesującym zbiorze, zwłaszcza że podjęty w niej temat nie był wcześniej przedmiotem refleksji w polskiej literaturze naukowej, a w literaturze światowej też jest rzadko podejmowany(16). Jedną z zalet tego artykułu jest wykorzystanie nie tylko najbardziej znanych prac Hegla, ale także notatek z jego wykładów filozofii prawa z roku akademickiego 1819/1820. Autorka rozważa dwa modele filozofii prawa – model Heglowski i zaproponowany przez Gustava Radbrucha, poszukując między nimi podobieństw. Zasadnie stwierdza przy tym, że zarówno Hegel, jak i Radbruch poszukiwali drogi pośredniej między ujęciem prawa proponowanym przez koncepcje prawa natury a pozytywizmem prawniczym: „W zasadzie każdy z nich jest przedstawicielem »trzeciej drogi«; żaden bowiem nie jest ani zdeklarowanym pozytywistą, ani naturalistą prawnym. Obu filozofom idzie w pierwszym rzędzie o to, co należy uznać za prawne (Rechtens): obaj rozpoczynają swój wywód od definicji prawa pozytywnego jako niezbywalnego porządku normatywnego społeczeństwa” (s. 173). Przy czym Radbruch porzucił Heglowski punkt widzenia dotyczący koniecznego postępu form prawnych, skupiając się poszukiwaniu „rygorów normatywnych chroniących społeczeństwo przed nieprawością i niesprawiedliwością ze strony systemu prawnego” (s. 165). Uznawał wszakże, iż tradycyjny jusnaturalizm nie może służyć do tego celu, gdyż – jak twierdził, przyjmując stanowisko neokantowskie – ostatecznie materialne kryteria tego, co słuszne, nie są poznawalne. Dlatego poszukiwał kryteriów napiętnowania tego, co jest niesłuszne, a więc „ustawowego bezprawia”, przyjmując jednocześnie, że związek prawa z moralnością nie polega przede wszystkim na sankcjonowaniu przez prawo pewnych obowiązków, ale na ochronie przez nie określonych uprawnień(17). Tutaj dochodzimy do istotnego punktu stycznego między filozofiami prawa Radbrucha i Hegla. Hegel chciał przecież zabezpieczyć wolność jednostki w społeczeństwie(18), ale w taki sposób, żeby z jednej strony zabezpieczyć tę wolność przed tyranią władzy (z tego względu Hegel m.in. podkreślał prawo jednostki do sądu)(19), a z drugiej strony – by nieograniczona i niepohamowana wolność jednostki nie zagroziła ładowi społecznemu. Temu właśnie celowi miała służyć Heglowska koncepcja etyczności (Sittlichkeit). Jak trafnie zauważa Ewa Nowak, Hegel nigdzie nie wyraził poglądu, by akt prawny był słuszny wyłącznie z tego powodu, że został (we właściwy sposób) ustanowiony (s. 168). Przeciwnie, w wykładach z lat 1819/1820 stanowczo podkreślał, że jednostki nie mogą być ślepo posłuszne aktom prawnym, lecz państwo musi zwracać uwagę, by „państwowe nakazy odpowiadały ich przekonaniom” (s. 175). Prawo zatem musi być odniesione do wartości. Kluczowe znaczenie ma w tym zakresie – dowodzi Ewa Nowak – Heglowskie pojęcie uznania (Anerkenntnis). Prawo bowiem, aby mogło być w podstawowy sposób akceptowane przez członków społeczeństwa, ma gwarantować „elementarne uznanie uczestnikom relacji społecznych”, a więc zapewniać jednostkom „powszechny wzajemny respekt” (s. 179). Sądzę, że to, iż dzieło Hegla Grundlinien des Philosophie des Rechts wyposażone zostało przez autora w podtytuł Naturrecht und Staatswissenschaft im Grudrisse, nie jest tylko wynikiem obowiązującego w czasach Hegla akademickiego zwyczaju, według którego kurs filozofii prawa nazywano „prawem natury”. Przeanalizowanie zarówno krytyki koncepcji prawa natury, jak i nawiązań do niej, w Heglowskiej filozofii prawa trzeba zatem uznać za istotne zadanie badawcze. Ważny artykuł Ewy Nowak stanowi wstęp do takich badań(20).\nTom kończy ciekawy esej Katarzyny Guczalskiej, zatytułowany „Tragizm i nadzieja. Paradoks Hegla” (s. 223–237). Autorka wskazuje w nim, że pojęciem kluczowym dla zrozumienia stanowiska Hegla jest pojęcie tragiczności. Według niemieckiego filozofa tragiczność świata antycznej Grecji – wyrażone przez symbole Edypa i Antygony – polegała na tym, że świat ten nie znał pojęcia indywidualności, a jednostka musiała się nie tylko podporządkować wspólnocie, ale także wyrokom absolutu pojmowanego jako fatum, konieczności. Starożytny Rzym z kolei był widownią przemocy w sferze prywatnej (władza pater familias), jak też publicznej – wyrażanej przez podległość wojskowej przemocy kierowanej przez państwo. Chociaż chrześcijaństwo przyniosło pełne uznanie wartości indywiduum – jednostki ludzkiej, ale tragiczność chrześcijaństwa (przynajmniej do końca średniowiecza) polegała na tym, że musiała ona żyć w ciągłym rozdwojeniu – między światem ziemskim a Boskim. Filozoficzny projekt Hegla miał na celu przełamanie tak rozumianej tragiczności i ukazanie pojednania indywiduum ze światem przy pełnym uznaniu podmiotowości jednostki – pojednanie to miało dokonywać się w instytucjach rodziny, społeczeństwa obywatelskiego i zwłaszcza państwa. Projekt ten jednak nie znalazł należytego zrozumienia. Zdaniem Katarzyny Guczalskiej nie może znaleźć zrozumienia także obecnie, kiedy przeciętny człowiek nie chce być wolnym podmiotem, uciekając od samodzielności i pragnąć kierownictwa innych, a polityka europejskich państw nie ma w sobie wzniosłości, o której pisał Hegel, i popada w nudę bieżącego zarządzania, pozbawionego najczęściej jakiejkolwiek głębszej refleksji. Tym niemniej – co podkreśla Guczalska – paradoks polega na tym, że dla całej poheglowskiej filozofii, a filozofia prawa i filozofia polityki w szczególności, system Hegla stał się swoistym punktem odniesienia i także – najczęściej – przedmiotem krytyki. Zarówno Marx, Nietsche, myśliciele szkoły frankfurckiej, Habermas, jak i postmoderniści, dystansując się od Hegla, nie mogli uwolnić się od kategorii stworzonych przez tego filozofa. Stwierdzenie o tak dwuznacznej obecności Hegla w późniejszej myśli kieruje naszą uwagę ku kwestii recepcji dzieł tego filozofa, która stała się tematem książki Tomasza R. Wiśniewskiego Podmiot i wolność. Dziedzictwo heglowskie i jego wrogowie.\nTomasz R. Wiśniewski, w swej książce o tytule nawiązującym do słynnej pracy Karla R. Poppera, ma zamiar ukazać wspomniane przez Katarzynę Guczalską bezustanne podważanie dziedzictwa Hegla, prowadzoną przez Schopenhauera, Kierkegaarda, Nietzschego, Bergsona, neokantystów, fenomenologów, zwolenników filozofii analitycznej, egzystencjalistów, personalistów, przedstawicieli szkoły frankfurckiej i wreszcie – last but not least – postmodernistów. Jak zdaje się twierdzić T.R. Wiśniewski filozoficzne dziedzictwo Hegla, które zmusza kolejne pokolenia myślicieli do zmierzenia się z nim, to schemat pojednania rzeczywistości i myśli będący „uniwersalną postacią życia podmiotowości” (s. 330). Swoje rozważania rozpoczyna jednak zasadnie od przywołania stanowiska samego Hegla(21).\nAutor trafnie stwierdza, że terminy: „idealizm” czy „idealizm absolutny”, nie oddają w pełni charakteru systemu Hegla, który był przecież filozofem podkreślającym „substancjalne znaczenie realnych wydarzeń historycznych” (s. 27). Rozpoczynając analizy od sławnej kategorii „końca filozofii”, nie bez słuszności wskazuje również, że kategoria ta nie oznacza osiągnięcia pełnej racjonalności rzeczywistości ani też uzyskania całkowite jedności rzeczywistości historycznej i sfery myśli: „(…) nawet w swojej w pełni zaktualizowanej postaci, dzieje powszechne nie stają się domeną szczęścia, jednak gwarancja racjonalności całości pozwala mieć nadzieję, że wspomniane pojednanie [uzyskiwane w sferze ducha absolutnego – dopisek P.Sz.] umożliwia zakończenie epopei i uspokojenie wzburzonych odmętów bytu” (s. 22). Następnie autor rozpoznaje dwa problemy obecne jego zdaniem w filozofii Hegla, pokazujące, że filozofia ta była uwarunkowana przez okres historyczny, w którym powstała, a zarazem niejednoznaczność samych Heglowskich pojęć. Pierwszy problem dotyczy kategorii podmiotowości, a drugi – pojęcia wolności. Jestem daleki od poglądu, że pojęcia rozwijane przez Hegla nie są problematyczne. Nie będę też polemizować z główną tezą autora, że złożona przez Hegla obietnica pojednania myśli i bytu okazuje się mirażem. Wskażę jedynie kwestie metodologiczne i parę uwag interpretacyjnych, które pojawiają się po lekturze omawianej książki. Tomasz R. Wiśniewski ukazuje wymienione problemy, analizując pojęcia używane przez berlińskiego filozofa w oderwaniu od metody dialektycznej. Przy takim podejściu bardzo łatwo o zbyt daleko idące uproszczenia i nadinterpretacje wynikające z błędu pars pro toto. Ponadto dziwi jednostronność w wyborze badaczy, wybranych T.R. Wiśniewski na przewodników po twórczości Hegla. Są to bowiem wyłącznie myśliciele lewicowi bądź lewicujący: György Lukács, Herbert Marcuse, Alexandre Kojève i Marek J. Siemek. Zastanawiać może brak wśród nich chociażby Charlesa Taylora, Zbigniewa A. Pełczyńskiego i Shlomo Avineriego. Selektywność w doborze literatury przedmiotu ma przy tym wpływ na przedstawioną interpretację. Wiśniewski stwierdza choćby, że: „(…) pozostaje faktem raczej bezspornym, że system polityczny Restauracji stanowi dla niemieckiego filozofa [tj. Hegla] »urzeczywistnienie rozumu w społeczeństwie obywatelskim«” (s. 37; z powołaniem na Herberta Marcusego). Natomiast na temat stosunku Hegla do mieszczaństwa pisze następująco: „Analiza rewolucji francuskiej, jaką znajdujemy na kartach Fenomenologii… [ducha], wyraźnie wskazuje na daleko idący dystans autora wobec wstępującego na arenę dziejową mieszczaństwa (…)” (s. 31). Komentując te myśli, należy rozpocząć od uwagi terminologicznej. Mianowicie termin „Restauracja” w odniesieniu do epoki, w której Hegel żył, stosuje się raczej do okresu w dziejach Francji przypadającego na lata 1814–1830 niż do historii Prus. Można jednak domniemywać, autor terminu tego używa w specyficznym znaczeniu, oznaczającym porządek polityczny, który zaistniał w Europie po kongresie wiedeńskim. Wbrew temu, co twierdzi Wiśniewski, od przeszło stu pięćdziesięciu lat stosunek Hegla do tego porządku budzi w literaturze przedmiotu liczne kontrowersje, które do dziś się nie zmniejszają. Na ten temat wspomnę tylko, że w roku 1830 Hegel, komentując ustrój Francji w dobie Restauracji Burbonów, konstatował: „Przez piętnaście lat odgrywana była farsa”. Dopiero rewolucja lipcowa i nastanie proburżuazyjnej monarchii Ludwika Filipa przyczyniły się do zaprowadzenia ładu wewnętrznego w państwie: „Wreszcie, po czterdziestu latach wojen i gwałtownych wstrząsów, mogło ucieszyć się stare serce, widząc, że kończą się zamieszki i powraca stan pokoju”(22). Biorąc pod uwagę pozytywny stosunek Hegla do rewolucji lipcowej, która była przecież rewolucją burżuazyjną, należy dojść do wniosku, że stosunek tego filozofa do mieszczaństwa był bardziej niejednoznaczny, niż Tomasz R. Wiśniewski chce przyznać. W wywodach komentowanego autora dostrzec można dawny zarzut (choć może sformułowany w nieco złagodzonej formie) – postawiony w roku 1857 przez Rudolfa Hayma w książce Hegel und seine Zeit(23) – jakoby Hegel uważał, że pełne urzeczywistnienie wolności nastąpiło w ustroju Prus(24). Tymczasem w Wykładach z filozofii dziejów Hegel wypowiada się o Prusach w sposób bardzo oględny i ostrożny. Natomiast ustrój państwa uznany przez filozofa za rozumny w Zasadach filozofii prawa jest monarchią konstytucyjną, a Królestwo Pruskie w czasach Hegla nie było taką monarchią.\nTomasz R. Wiśniewski zarzuca Heglowi, że nie uczynił społeczeństwa samodzielnym podmiotem historii czy też filozofii historii: „Dziejowe uwarunkowania filozoficznego wysiłku podjętego przez twórcę Fenomenologi… nie pozwoliły mu na wprowadzenie pod własnym imieniem społeczeństwa jako istotnego elementu schematu refleksyjnego pojednania myśli i bytu. Utopia Ducha Absolutnego zawiera w sobie wręcz negację rzeczywistego stanu stosunków społecznych dokonaną w głębokim przeświadczeniu, że pozostaje on całkowicie poza sferą realności rozumiana jako domena racjonalności” (s. 32). W innym miejscu natomiast czytamy: „Samo wskazanie na społeczeństwo jako na »brakujące ogniwo« Heglowskich analiz nie wystarcza jednak do tego, aby na tej podstawie ostatecznie zwieńczyć niedokończony gmach zrealizowanego Ducha. »Socjologiczny« brak wynika bowiem nie ze zwykłego przeoczenia, lecz ma najwyraźniej swe źródło w skądinąd genialnej intuicji autora Fenomenologii…, że nie istnieje nic takiego, jak społeczeństwo” (sic!; s. 42). Pomijając łatwo dostrzegalną niekoherencję między dwoma zacytowanymi stwierdzeniami (skoro byt społeczny, który Hegel rzekomo pominął, w opinii autora książki nie istnieje, to jakże można czynić zarzut, że byt ów został pominięty), należy stwierdzić, iż Hegel bynajmniej nie zignorował w swych rozważaniach społeczeństwa, lecz przyznał mu bardzo ważne miejsce. Był to przecież pierwszy filozof, który tak wyraźnie odróżnił społeczeństwo obywatelskie od państwa w znaczeniu politycznym. Wszak aż do Johna Locke’a i Adama Fergusona, a więc do końca XVIII wieku, społeczeństwo obywatelskie było pojmowane jako wspólnota polityczna – ogół pełnoprawnych obywateli. Hegel zatem był myślicielem, który na rzecz upodmiotowienia społeczeństwa w filozofii i myśli politycznej zrobił bardzo dużo. Jednakże faktem jest, że Hegel podmiotem dziejów uczynił nie społeczeństwo obywatelskie, lecz naród rozumiany jako wspólnota polityczna tworząca państwo(25). Społeczeństwo obywatelskie według filozofa nie może być takim podmiotem, ponieważ jest domeną partykularności. Zresztą trafne analizy tego zagadnienia można znaleźć m.in. w omówionej krótko pracy Marka N. Jakubowskiego. W moim przekonaniu Hegel był filozofem, który programowo odrzucał utopię i chciał ująć w swej myśli rzeczywistość społeczną swoich czasów, i w znacznej mierze mu się to udało. Jeśli mimo to wobec myśli Hegla może być postawiony zarzut utopijności, to dotyczy on nie fragmentów jego dzieł poświęconych społeczeństwu obywatelskiemu, lecz raczej poglądu, że państwo nowoczesne może być emanacją interesu ogólnego, strzeżonego przez konstytucyjnego monarchę i warstwę urzędniczą (der allgemeine Stand).\nAutor omawianej książki powtarza interpretację György’a Lukácsa, jakoby młody Hegel doceniał ważność problematyki ekonomiczną, a w swym dojrzałym systemie ją zupełnie zmarginalizował(26). Takie postawienie zagadnienia służy T.R. Wiśniewskiemu do uzasadnienia tezy, że to Marks był tym myślicielem, który objął filozoficzną refleksją zagadnienia, jakie Hegel uznał za niegodne refleksji filozofa Jego zdaniem zatem Marks jako filozof, który najpełniej dostrzegł powiązanie wolności ze sferą ekonomii (zob. fragment zatytułowany „Materializm historyczny jako teoria realizacji wolności”, s. 89–109)(27). Wśród wywodów autora znaleźć można m.in. następującą opinię: „Odrzucenie ekonomii, jako sfery realizowania wolności, wynika u Hegla najwyraźniej z głębokiego przekonania, iż pozostaje ona przestrzenią niczym nieograniczonej żywiołowości. Obserwacja zarówno stosunków brytyjskich, jak i początkowych stadiów kapitalizmu kontynentalnego nie pozwala mu odnaleźć żadnych wskazówek, co do możliwości opanowania wyraźnej nieracjonalności procesów gospodarczych” (s. 39). Odniesienie się do tej myśli wymaga sięgnięcia do tego, co sam Hegel pisał o ekonomii politycznej w Zasadach filozofii prawa: „Ekonomia polityczna (…) Jest to jedna z tych nauk, która powstała w czasach najnowszych i której podłożem są te czasy. Jej rozwój jest ciekawym przykładem tego, jak myśl (patrz Smith, Say, Ricardo) z nieskończonego mnóstwa przedmiotów jednostkowych, które ma przed sobą, wydobywa proste zasady rzeczy – czynny w niej i rządzący nią rozsądek. Tak jak z jednej strony momentem pojednania jest rozpoznanie w sferze potrzeb tkwiącego w rzeczach i czynnego w nich przeświecania momentu rozumowego, tak też odwrotnie sfera ta jest dziedziną, w której rozsądek subiektywnych celów i moralnych mniemań daje upust swemu niezadowoleniu i moralnemu gniewowi”(28). Zatem Hegel docenia rolę ekonomii, lecz jednocześnie – z punktu widzenia swojego systemu filozoficznego – widzi jej ograniczenia. Sfera gospodarki przynależy do obszaru społeczeństwa obywatelskiego, czyli tego obszaru, w którym urzeczywistnione zostają partykularne interesy i potrzeby jednostek. Hegel nie twierdził, że procesy gospodarcze są nieracjonalne, przeciwnie – uważał, iż przejawia się w nich rozumność, ale rozumność niejako niższego stopnia – fragmentaryczna i nastawiona na to, co partykularne – którą wiązał z pojęciem Verstand. Według Hegla w sferze gospodarki zrealizowany zostaje bardzo istotny aspekt wolności jednostki, dlatego filozof opowiadał się za istnieniem swobody działalności gospodarczej (choć swoboda ta musiała podlegać nadzorowi ze strony państwa). Wolność w sferze gospodarczej jest absolutnie konieczna, aby istota ludzka mogła odnaleźć kolejne (wyższe) momenty wolności. Jednakże jest tylko aspekt wolności jednostki, a nie jej całość. W przekonaniu Hegla ekonomia polityczna jest nauką dotyczącą zaspokajania subiektywnych potrzeb (choć realizacja je prawideł przekłada się na obiektywny dobrobyt społeczeństw), należy zatem do dziedziny rozsądku (Verstand), a nie filozoficznego rozumu (Vernunft). Ponieważ nauka ta nie ujmuje bezpośrednio tego, co prawdziwie ogólne, więc nie może być królową nauk. Nie oznacza to wszakże, iż Hegel umniejsza jej rolę i znaczenie. Nie mam tutaj zamiaru bronić systemu Hegla, uważam jednak, że określenie tego, co rzeczywiści stanowi dziedzictwo Hegla, a następnie oddzielenie tego dziedzictwa od jedynie powierzchownych nawiązań oraz powoływania się na tego filozofa w celu legitymacji własnych przekonań (jak to miało miejsce w przypadku włoskiego faszyzmu) – wymaga dokonania rzetelnej, pogłębionej historycznie analizy koncepcji Hegla.\nPodsumowując prowadzone w niniejszym szkicu rozważania, trzeba podkreślić, że w polskich badaniach nad myślą Hegla dostrzec można kontynuację dotychczasowych wątków i paradygmatów badawczych. Wydaje się, że polscy badacze stosunkowo najwięcej uwagi poświęcili dwóm zagadnieniom: społeczeństwa obywatelskiego oraz miejsca wolności i państwa w Heglowskiej filozofii historii. W odniesieniu do pierwszego z nich trzeba wymienić omówione w tym szkicu prace Marka N. Jakubowskiego i Andrzeja Przyłębskiego, a także publikacje Mark J. Siemka czy Doroty Pietrzyk-Reeves. Drugiego zaś dotyczą opracowania Katarzyny Guczalskiej oraz dawniejsze prace m.in. Zbigniewa Stawrowskiego, Karola Bala, Zbigniewa Kuderowicza czy Aleksandra Ochockiego. Natomiast Heglowska filozofia prawa nie stała się przedmiotem wyczerpującego i wieloaspektowego opracowania, choć prace Ewy Nowak i Magdaleny Wilejczyk świadczą o wzrastającym zainteresowaniu tym tematem(29). Także problematyka dziedzictwa myśli Hegla wymaga również nowego opracowania(30). Wśród omówionych w niniejszym szkicu publikacji książka Katarzyny Guczalskiej, w bardzo interesujący pokazująca punkty styczne między myślą polityczną a estetyką Hegla, zasługuje na osobne wyróżnienie.\n(1) PhD in Law. The Angelus Silesius State School of Higher Vocational Education in Wałbrzych (Państwowa Wyższa Szkoła Zawodowa im. Angelusa Silesiusa w Wałbrzychu).\n(2) Zob. T. Kroński, Hegel, Warszawa 1961; Z. Kuderowicz, Doktryna moralna młodego Hegla, Warszawa 1962; Z. Kuderowicz, Wolność i historia. Studia o filozofii Hegla i jej losach, Warszawa 1981; B. Baczko, Hegel, Marks i problemy alienacji, „Studia Filozoficzne”, 1957, nr 1; K. Bal, Rozum i historia. Historiozofia Hegla wobec Oświecenia, Wrocław–Warszawa 1973; A. Ochocki, O roli przemocy – dialektyka i historia (1), „Studia Filozoficzne”, 1973, nr 11–12 (96–97); M.N. Jakubowski, Historiozofia jako filozofia praktyczna. Hegel a polska filozofia czynu, Bydgoszcz 1991; R. Panasiuk, Przyroda. Człowiek. Polityka. Z dziejów filozofii niemieckiej XVIII/XIX wieku, Warszawa 2002.\n(3) Zob. Por. M.J. Siemek, Hegel i filozofia, Warszawa 1998.\n(4) Z. Stawrowski, Państwo i prawo w filozofii Hegla, Kraków 1994.\n(5) Zob. Z.A. Pełczyński, Wolność, państwo, społeczeństwo. Hegel a problemy współczesnej filozofii politycznej, Wrocław 1998. Warto jeszcze wspomnieć o książce ks. Józefa Tischnera Spowiedź rewolucjonisty. Czytając Fenomenologię ducha Hegla, Kraków 1993.\n(6) Zob. E. Nowak-Juchacz, Autonomia jako zasada etyczności. Kant, Fichte, Hegel, Wrocław 2002; K. Guczalska, Miłość i cnota polityczna. Rodzina i kobieta w filozofii Hegla, Kraków 2002; R. Kwiecień, Między wartością wspólnoty a wspólnotą wartości. Studia i szkice z filozofii prawa idealizmu niemieckiego, Lublin 2007; J. Kochan, Wolność i interpelacja, Szczecin 2004; M. Żelazny, Heglowska filozofia ducha, Warszawa 2000; A. Przyłębski (red.), Filozofia polityczna Hegla. Istota, aktualność, kontynuacje, Poznań 2007.\n(7) Przywołując te fakty, dostrzec można, jak jednostronne były niegdyś słynne interpretacje pism młodego Hegla autorstwa marksisty György’a Lukácsa.\n(8) Błędny pogląd łączący racjonalistę Hegla z filozofią romantyczną zadomowił się w polskich opracowaniach na dobre. Ostatnio trafił nawet do podręcznika języka polskiego do szkoły średniej, gdzie zacytowano też fragment z Vorlesungen über die Philosophie der Geschichte; zob. D. Chemperek, A. Kalbarczyk, D. Trześniowski, Zrozumieć tekst – zrozumieć człowieka. Romantyzm – pozytywizm. Klasa 2, część 1, Warszawa 2013, s. 24–27,\n(9) Nie w pełni przychylam się do opinii Katarzyny Guczalskiej, że model państwa zaproponowany przez Hegla można określić jako socjaldemokratyczny (s. 195, przypis), a także iż według Hegla „własność prywatna powinna być uspołeczniona, to znaczy powinna opierać się na kolektywnym zarządzie, tak jak ma to miejsce w korporacji, która jest obok rodziny drugim etycznym źródłem państwa” (s. 140, przypis). Nie jest to jednak w żadnym razie krytyka poglądu tej autorki, albowiem interpretacja, do której się przychyla, ma umocowanie w literaturze przedmiotu i poparcie niektórych autorytetów w zakresie twórczości Hegla; zob. M. Opielka, Prawdziwe państwa opiekuńcze. O aktualności Heglowskiej teorii państwa, przekład: A. Przyłębski, [w:] A. Przyłębski (red.), Filozofia polityczna Hegla…, s. 66–70. Sądzę wszakże, iż koncepcje Hegla trudno nazwać socjalistycznymi, gdyż filozof ten nie formułuje postulatów sprawiedliwości społecznej, a przewidywana przez niego redystrybucja dochodu podporządkowana jednemu celowi: zapobieganiu tworzeniu się motłochu (Pöbel). Uważał bowiem motłoch za czynnik zagrażający ładowi politycznemu. Hegel przedstawił szczegółowo zakres działań rządu w odniesieniu do społeczeństwa w części zatytułowanej „Policja” (§ 231–249) Zasad filozofii prawa. Zadaniami tymi są: regulacja cen artykułów pierwszej potrzeby; tworzenie miejsc pracy dla bezrobotnych; wspomagania rodziny, ale tylko w przypadku niezdolności do pracy rodziców (§ 238); nadzór nad wychowaniem dzieci; sprawowanie kurateli nad marnotrawcami (§ 240); a także wspomaganie ubogich (ale nie w formie jałmużny, którą Hegel uznawał za szkodliwą, gdyż uczy żebraniny i lenistwa). Przy czym Hegel sprzeciwiał się dawaniu ubogim świadczeń niepołączonych z obowiązkiem pracy (§ 245). O uspołecznieniu własności Hegel nigdzie wprost się nie wypowiada. Rzecz jasna, przedstawiony tutaj katalog zadań państwa nie stanowi programu liberalnego państwa minimalnego. Jednakże pokrywa się w dużej mierze z tym, czego nauczano na niemieckich uniwersytetach w czasach Hegla pod nazwą Polizeiwissenschaft. Na marginesie można dodać, że wspominana przez Hegla kolonizacja jako sposób na rozwiązanie problemu nadmiaru siły roboczej (§ 247–248) nie jest jego pomysłem, lecz ideą wziętą z podręczników Polizeiwissenschaft. Hegel nawiązywał zatem do dość rozpowszechnionych w jego czasach w niemieckim obszarze kulturowym poglądów na temat zadań państwa.\n(10) Na marginesie należy wskazać, że w literaturze pojawiają się opinie zupełnie przeciwne tej, którą przedstawia Magdalena Wilejczyk. Przykładowo dla Alana Brudnera Hegel jest obrońcą prawa cywilnego; zob. A. Brudner, Hegel and the Crisis of Private Law, [w:] D. Cornell, M. Rosenfeld, D. Gray Carlson (eds.), Hegel and Legal Theory, Routledge, New York–London 1991, s. 169–171.\n(11) Magdalena Wilejczyk cytuje tutaj aprobująco zdanie Edmunda Krzymuskiego; zob. E. Krzymuski, Historja filozofji prawa do połowy XIX wieku, Kraków 1923, s. 117.\n(12) Zob. P. Szymaniec, Elementy liberalne w myśli Georga Wilhelma Friedricha Hegla, [w:] M. Sadowski, P. Szymaniec (red.), Acta Erasmiana: Prace z myśli polityczno-prawnej oraz prawa publicznego, Wrocław 2012, s. 21–34.\n(13) Zob. Z. Stawrowski, Państwo i prawo w filozofii Hegla, Kraków 1994, s. 93.\n(14) Na ten temat Katarzyna Guczalska pisze ciekawie w książce Miłość i cnota polityczna. Rodzina i kobieta w filozofii Hegla.\n(15) Zob. U. Zagóra-Jonszta, Ordoliberalizm a społeczna gospodarka rynkowa Niemiec. Możliwości jej realizacji w Polsce, Katowice 1999, s. 17; R. Skarzyński, Państwo i społeczna gospodarka rynkowa. Główne idee polityczne ordoliberalizmu, Warszawa 1994, s. 133–151; T. Pszczółkowski, Ordoliberalizm. Społeczno-polityczna i gospodarcza doktryna neoliberalizmu w RFN, Warszawa 1990, s. 68–82, 102–110, 136–150, 164–182. Trzeba jednak pamiętać, że niemieccy teoretycy ordoliberalizmu nie byli do końca zgodni co do zakresu socjalnych zadań państwa, a wśród nich Alfred Müller-Armack (1901–1978) – jak się zdaje – najbardziej akcentował te zadania. Zob. J.R.B. Rittershausen, The Postwar West German Economic Transition: From Ordoliberalism to Keynesianism, Institut für Wirtschaftspolitik an der Universität zu Köln, IWP Discussion Paper No. 2007/1, January 2007, s. 9–15.\n(16) Krótsza wersja pracy została też opublikowana w języku niemieckim w tomie: M. Wischke, A. Przyłębski (Hg.), Rechte ohne Gerechtichkeit. Hegel und die Grundlagen des Rechtsstaates, Würzburg 2010, s. 243–252.\n(17) Por. G. Radbruch, Filozofia prawa, przekład: E. Nowak, Warszawa 2009, § 5, s. 52.\n(18) Wyraża to Heglowska wersja imperatywu kategorycznego: „sei eine Person und respektiere die anderen als Personen” – G.W.F. Hegel, Grundlinien der Philosophie des Rechts, hrsg. von G. Lasson, Leipzig 1911, § 36, s. 49.\n(19) Por. R. Kwiecień, Między wartością wspólnoty a wspólnotą wartości…, s. 17, 107, 109.\n(20) Ta sama problematyka została podjęta też przez Magdalenę Wilejczyk zarówno w omówionej monografii (s. 22–32), jak i w oddzielnym artykule Filozofia prawa Hegla: pozytywizm czy koncepcja prawnonaturalna?, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, 2009, r. 18, nr 2 (70), s. 123–134. Autorka ta dostrzegła w Heglowskiej filozofii prawa przede wszystkim elementy pozytywizmu prawniczy, ponieważ berliński filozof podkreślał znaczenie prawa stanowionego. Wskazała zarazem, że: „(…) filozof ten dopuszczał jednocześnie możliwość krytyki prawa ustanowionego w sytuacjach, w których jego treść przestała być adekwatna do zmienionych warunków społecznych” – M. Wilejczyk, Filozofia prawa Hegla…, s. 130. Dlatego też stanowczo odrzuciła pogląd Karla R. Poppera, uznającego Hegla za reprezentanta skrajnego pozytywizmu prawnego.\n(21) Ten fragment książki był zresztą już wcześniej publikowany. Zob. T.R. Wiśniewski, Podmiot i wolność, czyli nierozwiązany problem filozofii Heglowskiej, „Przegląd Filozoficzny – Nowa Seria”, 2009, r. 18, nr 2 (70), s. 137–155.\n(22) G.W.F. Hegel, Wykłady z filozofii dziejów, przekład: J. Grabowski, A. Landman, PWN [Warszawa] 1958, tom II, s. 350–351. W angielskim tłumaczeniu: „A fifteen years’ farce was played. (…) At length, after forty years of war and confusion indescribable, a weary heart might fain congratulate itself on seeing a termination and tranquillization of all these disturbances” – G.W.F. Hegel, The Philosophy of History, translated by J. Sibree, revised edition, New York and London 1900, s. 451.\n(23) Zob. R. Haym, Hegel und seine Zeit. Vorlesungen über Entstehung und Entwicklung, Wesen und Werth der Hegel’schen Philosophie, Berlin 1857, s. 357–391 (część zatytułowana Preußen und die Rechtsphilosophie).\n(24) Zarzut ten opiera się m.in. na dosyć powierzchownym odczytaniu sentencji z przedmowy do Zasad filozofii prawa: „Was vernünftig ist, das ist wirklich;/ und was wirklich ist, ist vernünftig” – G.W.F. Hegel, Grundlinien…, Vorrede, s. 14. Jednakże jak trafnie wskazywał wybitny polski filozof prawa, Jerzy Wróblewski, sentencja ta może być właściwie oceniona tylko wtedy, gdy poddamy analizie Heglowskie pojęcie rzeczywistości. Zob. J. Wróblewski, Rozumność rzeczywistości w Heglowskiej filozofii prawa a dualizm bytu i powinności, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Łódzkiego. Seria I: Nauki Humanistyczno-Społeczne”, 1967, z. 52, s. 8–13.\n(25) Hegel w stosunku do narodu nieposiadającego państwa stosuje termin Nation. Naród zaś, który zbudował i utrzymał państwo, określa mianem Volk; por. G.W.F. Hegel, Encyklopädie der philosophischen Wissewnschaften im Grundrisse, hrsg. von G. Lasson, Leipzig 1911, § 549, s. 459. Według tego filozofa to właśnie Volk stanowi podmiot dziejów. Volk jest Heglowskim odpowiednik pojęcia „lud” w rozumieniu Jeana Jacques’a Rousseau.\n(26) Na marginesie wypada przedstawić małą uwagę z zakresu historii pojęć i terminów. Autor pisze m.in.: „(…) Hegel w swej młodości bardzo żywo interesował się zagadnieniami, które w kilkadziesiąt lat później zostaną określone ogólnym mianem ekonomii politycznej” (s. 38–39). Tymczasem termin „ekonomia polityczna” funkcjonował już w wieku XVII, a w drugiej połowie XVIII w. był w powszechnym użyciu. Warto choćby przypomnieć, że szkocki ekonomista Sir James Steuart dziewięć lat przed ukazaniem się słynnego dzieła Adama Smitha opublikował ważną książkę Inquiry into the Principles of Political Economy (1767). Powyższa kwestia jest oczywiście drobiazgiem, jednak pokazuje, że T.R. Wiśniewski nie docenia wagi szczegółów.\n(27) Można nawet odnieść wrażenie – być może zresztą niesłuszne – że T.R. Wiśniewski, umieszczając w tytule książki sformułowanie: „dziedzictwo Heglowskie”, dokonał takiego samego zabiegu, jak Czesław Miłosz, kiedy pisał o „ukąszeniu heglowskim”, zamiast o „ukąszeniu marksowskim”. Zob. też: K. Guczalska, Ukąszenie Miłosza. Hegel jako figura retoryczna, [w:] J. Skoczyński (red.), Polskie ethos i logos, Kraków 2008, s. 195–206 (w eseju tym autorka zawarła też trafne uwagi na temat charakteru filozofii Hegla i Marksa).\n(28) G.W.F. Hegel, Zasady filozofii prawa, przekład: A. Landman, PWN [Warszawa] 1969, § 189 dodatek, s. 194. W tłumaczeniu angielskim: „Political economy (…) This is one of the sciences which have arisen out of the conditions of the modern world. Its development affords the interesting spectacle (as in Smith, Say, and Ricardo) of thought working upon the endless mass of details which confront it at the outset and extracting therefrom the simple principles of the thing, the Understanding [Verstand] effective in the thing and directing it. It is to find reconciliation here to discover in the sphere of needs this show of rationality lying in the thing and effective there; but if we look at it from the opposite point of view, this is the field in which the Understanding with its subjective aims and moral fancies vents its discontent and moral frustration” – Hegel’s Philosophy of Right, translated with notes by T.M. Knox, Oxford University Press, London–Oxford–New York 1976, § 189, s. 126–127.\n(29) W tym zakresie ciągle najpełniejszym opracowaniem jest książka Zbigniewa Stawrowskiego. Również Roman Kwiecień przedstawił interesujące uwagi na ten temat, choć skoncentrował się głównie na filozofii prawa Kanta i Fichtego, a w odniesieniu do myśli Hegla zajmowały go głównie zagadnienia związane z koncepcją prawa międzynarodowego.\n(30) Zagadnienie to jest podejmowane – choć jedynie fragmentarycznie, w odniesieniu do odczytania myśli Hegla przez Karla Löwitha – w rzetelnej, obszernej monografii Henryka Benisza Karl Löwith a heglowski rozwój ducha w XIX wieku. Inspiracje filozoficzne, Opole 2011.


Jak on powinien działać? - Rexton I/II/W (2003-2016) - SsangYong Forum\nPostautor: krisw11 » 29 paź 2019, 23:39\nHmm......ja zaślepiam Profilaktycznie wszystkie EGR-y w każdym dieslu,zaraz po zakupie,czy dobry czy nie !!! Bo ,to zawsze kłopoty niepotrzebne. Dlatego też..nie znajdziecie u mnie w postach problemów z EGRem to na siłe naciągana Eko-logia podobnie jak DPF itp. ! A rezydenci Eko, Green Peace śmigają po Wawie Jaguarami 5 litrowymi i nauczają jak trzeba dbać o Eko---Logi-ke ) !!!! Wystarczy odrobina inteligencji naprawde odrobina i tego co nas wokół otacza.....! Nie ma żadnej Ekologii ! Jest Wielka ściema dla idiotów nie obrażając Tu Nikogo, kto wierzy w te medialne bzdety.\nPostautor: MRCKY » 30 paź 2019, 6:24\nTylko świecący chceck mnie mocno drażni.\nGdzie w Lubuskim dobrze i tanio można zapomnieć o egr?\nPostautor: MRCKY » 27 sie 2020, 15:33\nOdgrzewam wątek gdyż....\nMam problem z kopciuchem. Wali z rury jak z komina. Przy ruszaniu kłęby czarnego w każdym zakresie obrotów praktycznie, przy mocnym dodaniu gazu.\nMam sprawdzone wszystkie wtryski, zawory, przelewy, ciśnienia itp. Wyczyszczona przepływka, wyczyszczony katalizator. Filtry, oleje wszystko nowe i dobre. Pali na zimnym, chodzi równo, przyspiesza ładnie, pali mało. Miesiąc temu byłem w Danii i spalił 9,5 zapakowany pod dach. Na co dzień pali ok 10,5 max 11.\nWszytko spoko tylko kopci z rury na czarno.\nGdzie dalej szukać ? Żadnych błędów obecnie komputer nie pokazuje, sporadycznie pokaże się błąd świecy.\nPostautor: RudebwoyIrl » 27 sie 2020, 18:35\nJak od strony paliwa wszystko OK to patrz od strony powietrza , turbo i EGR\nPostautor: MacGyver » 28 sie 2020, 17:05\nMoże ktoś wywalił katalizator? Pewny nie jestem czy będą takie objawy ale przyszło mi to do głowy.\nPostautor: MRCKY » 08 wrz 2020, 20:50\nEGR off..... uśpiłem swoją czujność w temacie EGR bo któregoś razu profilaktycznie go wymyłem, i nie wziąłem go pod uwagę. Dzisiaj zaślepiłem i nawet mgiełki nie zostawia... rusza żwawiej i brzmi lepiej.\nMuszę jeszcze zapomnieć go w komputerze.\nStop smog, EGR OFF\nPostautor: Plutonowy » 08 wrz 2020, 22:37\nMRCKY pisze: EGR off..... uśpiłem swoją czujność w temacie EGR bo któregoś razu profilaktycznie go wymyłem, i nie wziąłem go pod uwagę. Dzisiaj zaślepiłem i nawet mgiełki nie zostawia... rusza żwawiej i brzmi lepiej.\nEGR byl sprawny? (wspomniales, ze go umyles)\nPostautor: krisw11 » 08 wrz 2020, 22:37\nWszystko ładnie i pięknie Koledzy,tylko do momentu kiedy poza granicami kraju was dopadnie i udowodni w prosty sposób,że EGR pominięty....współczuje wtedy....., no i gdy nasze rodowite ITD tego sie też dopatrzy........,a uwierzcie wyłapują coraz więcej i częściej tylko o tym sie aż tak nie pisze ...... . Ja osobiście przeszedłem jakiś czas temu na benzyne i Św. Spokój......, żadnych turbin, wtrysków, filtrów ,dpf-ów, itp. itd. Każdy z nas robi ,to co uważa za stosowne, ja przeszedłem na benzin i jestem mega zadowolony. zero strat, za ,to duuużo zysku. Pisze szczerze.\nPostautor: messiah22 » 10 wrz 2020, 14:52\nprzy 2000 czuć moc bo dokładnie od 2000 obrotów wchodzi turbina w 2.7xdi.\nu kolegi z TOD i krawężnikiem, dzieje się tak, bo TOD zapina przód od 6km/h, zaś na 4L działa non stop 4x4\nPostautor: Piston » 10 wrz 2020, 17:19\nDo kolegi krisw11 takie pytanie. jaki to jest prosty sposób na stwierdzenie czy egr jest wyłączony\nPostautor: krisw11 » 10 wrz 2020, 21:28\nPo pierwsze odłącza sie i zaślepia go np. śrubką 5tką przewód podciśnieniowy ,który idzie do EGR, po drugie trzeba wpiąć sie w tzw. OBD komputerem diagnostycznym i zobaczyć działanie EGR , po trzecie montuje się jeszcze dodatkowo taką blaszke-zaślepkę miedzy EGR i kolektorem ssącym. Jeżeli tych rzeczy ,które opisałem nie ma ,to oznacza ,że EGR nie jest odłączony od systemu przetwarzania spalin. tak na marginesie EGR ,to recykling spalin, poddawane są one ponownemu spalaniu co za tym idzie zasyfiają kolektor dolotowy , obniżają moc, doprowadzają do kopcenia auta z wydechu itd. To takie oczyszczanie środowiska za pomocą ,że tak powiem elektrowni Czarnobyl albo Fukoshima , najpierw jest czysto pięknie i eko a później Wielkie buuum i skażenie nieodwracalne całej planety.........!\nPostautor: MRCKY » 11 wrz 2020, 13:13\nCzy EGR był sprawny... pewnie nie. Miałem z tym układem same problemy od samego początku, przepalone rurki, uciekające spaliny, okopcone wszystko wokół silnika. Myłem raz sam zawór i może nawet coś tam zamykał i otwierał, ale wlot w kolektorze tak zaebany, że nawet palca nie przeciśniesz. Także jak bym chciał przywrócić pełnię sprawności układu EGR to wszystkie rurki, uszczelki, do wymiany, kolektor dolotowy do mycia, zawór znów do mycia, i pewnie modulator do wymiany bo zasyfiony strasznie. Kalkulator prawdę Ci powie.\nBlaszka za 5 zł, trochę rzeźby i po temacie.\nMuszę jechać na chiptuning to sobie przy okazji mocy trochę sprawię i chceck będzie działał jak trzeba.\nCo do ideologii o ekologii... przez ten czas kiedy EGR był niesprawny wywalił do atmosfery tyle syfu, co nie zdążył zaoszczędzić kiedy działał. A od momentu kiedy go zamknąłem to auto nie emituje żadnych widocznych gazów. Pali lepiej, nie drży, chodzi ciszej na zimnym, do tej pory klekotał na wolnych a teraz chodzi aksamitnie.\nJa niestety nie mogę zaślepić przy samym kolektorze, bo jak się okazało łączenie rurki z zaworem jest nieszczelne i rurka cała czarna od dołu, dlatego zamknąłem na łączeniu chłodnicy spalin z rurką. Niestety nigdzie nie widzę gotowych blaszek, bo wszystkie albo za małe albo mają za duży rozstaw pod śruby.\nPostautor: MRCKY » 11 wrz 2020, 13:22\nmessiah22 pisze: przy 2000 czuć moc bo dokładnie od 2000 obrotów wchodzi turbina w 2.7xdi.\nDziało się tak bo ktoś o niego kiedyś nie dbał jak ja teraz.\nOd zakupu (niecałe 2 lata) już 5 razy wymieniałem olej, sam, z filtrami itd, olej w skrzyni, reduktorze, mostach, teraz mam zalany w silniku Valvoline 5w40 maxlife. Zrobiłem płukankę, zalałem ceramizer. Wszystkie wtryski mam sprawdzone, jeden wymagał regulacji, wszystko na nowo zakodowane i wprowadzone do kompa. Wszystkie hamulce tarcze z klockami i opony nowe, była geometria robiona. Wszystkie gumki jakie trzeba było są wymienione.\nTakże dzisiaj krawężnik? Jaki krawężnik Jedyne co go boli to rama za tylnymi kołami, wymaga poprawy blacharskiej. Poza tym.... niech Zachar bierze i sprawdza, kopara opada.\nPostautor: Piston » 12 wrz 2020, 15:40\nkrisw11 pisze: Po pierwsze odłącza sie i zaślepia go np. śrubką 5tką przewód podciśnieniowy ,który idzie do EGR, po drugie trzeba wpiąć sie w tzw. OBD komputerem diagnostycznym i zobaczyć działanie EGR , po trzecie montuje się jeszcze dodatkowo taką blaszke-zaślepkę miedzy EGR i kolektorem ssącym. Jeżeli tych rzeczy ,które opisałem nie ma ,to oznacza ,że EGR nie jest odłączony od systemu przetwarzania spalin. tak na marginesie EGR ,to recykling spalin, poddawane są one ponownemu spalaniu co za tym idzie zasyfiają kolektor dolotowy , obniżają moc, doprowadzają do kopcenia auta z wydechu itd. To takie oczyszczanie środowiska za pomocą ,że tak powiem elektrowni Czarnobyl albo Fukoshima , najpierw jest czysto pięknie i eko a później Wielkie buuum i skażenie nieodwracalne całej planety.........!\nNie oto pytałem CZYTAĆ ZE ZROZUMIENIEM TEKSTU I tak apropo nie w każdym aucie to przejdzie\nPostautor: RudebwoyIrl » 13 wrz 2020, 12:08\nW Rexie można poprostu usunąć cały zestaw od EGR tak więc bardzo prosto zobaczyć że nie ma bo go ku.. nie ma\nDzisiaj jest 26 lip 2021, 0:31


Wmurowano kamień węgielny pod Centrum Biurowe Neptun - Newsy : e-biurowce.pl\nWmurowano kamień węgielny pod Centrum Biurowe Neptun\nCentrum Biurowe Neptun powstanie w jednej z najbardziej atrakcyjnych lokalizacji w centrum komercyjnym Gdańska.\nGdańsk. Uroczystość zwieńczyła ukończenie prac nad konstrukcją trzech kondygnacji podziemnych.\nW obecności przedstawicieli Urzędu Miasta Gdańska, firm zaangażowanych w proces inwestycyjny oraz przedstawicieli firm działających w Trójmieście w minioną środę wmurowano kamień węgielny pod gdańską inwestycje realizowana przy Alei Grunwaldzkiej - Centrum Biurowe Neptun, którego inwestorem jest firma Hines a generalnym wykonawcą Budimex. Według harmonogramu, pierwsi najemcy powinni wprowadzić się do Neptuna na początku 2014 roku.\n- Uroczystość wmurowania kamienia węgielnego jest ważnym etapem w realizacji każdej inwestycji. Ostatnio zwyczajowo wmurowanie następuje na etapie „stanu zero”, tak jak w przypadku Centrum Biurowego Neptun. Tym bardziej nas cieszy, że mimo tak wczesnego etapu budowy odbiór inwestycji przez przyszłych najemców jest niezwykle pozytywny. W naszym zamyśle, Centrum Biurowe Neptun ma być najlepszym budynkiem biurowym w Gdańsku, zważywszy na jego lokalizację i architekturę. Ten pogląd podzielają także nasi najemcy, którzy zaufali nam podpisując pierwsze umowy najmu, co wróży inwestycji sukces komercyjny. Niemniej ważne jest też dla nas, aby ten obiekt stał się ikoną Wrzeszcza- odradzającej się dzielnicy handlowej Gdańska - mówił Mieczysław Godzisz, Prezesa Zarządu Hines Polska.\nCentrum Biurowe Neptun będzie oferować swoim najemcom 15.300 metrów kwadratowych nowoczesnej powierzchni biurowej zlokalizowanej na 18 piętrach. Autorem projektu architektonicznego budynku jest pracownia architektoniczna Aedas. Uzyskanie pozwolenia na użytkowanie planowane jest w grudniu 2013 roku.\nTagi: Hines Centrum Biurowe Neptun Miasto Gdańsk


Śląskie: Rasistowskie okrzyki na stadionie piłkarskim - RMF 24\nŚląskie: Rasistowskie okrzyki na stadionie piłkarskim\nPoniedziałek, 26 maja 2008 (13:13)\nCzęstochowska policja zatrzymała dwóch braci, którzy po ligowym meczu Rakowa z Koszarawą Żywiec obrazili czarnoskórego piłkarza gości. Za nawoływanie do nienawiści na tle rasowym może im grozić do 2 lat więzienia.\nDo zakłócenia porządku i rasistowskich ekscesów doszło tuż po spotkaniu. Grupa chuliganów stadionowych weszła na ogrodzenie boiska, z którego plując na zawodników, wznosiła okrzyki rasistowskie w kierunku czarnoskórego zawodnika.\nPodczas interwencji policjanci zatrzymali dwóch najbardziej agresywnych pseudokibiców. 20-letni Łukasz M. oraz jego 18-letni brat Daniel zostali doprowadzeni do radiowozu. W czasie gdy policjanci wyjeżdżali z zatrzymanymi chuliganami, grupa pseudokibiców uszkodziła samochód.\nMężczyźni zostaną w trybie przyspieszonym doprowadzeni do sądu w związku z naruszeniem przepisów o bezpieczeństwie imprez masowych. Niezależnie od tego będą mieli sprawę karną za publiczne nawoływanie do nienawiści na tle rasowym.\nTagi:agresja, policja, pseudokibice, rasizm, stadiony


Hipnotyzujący widok na jeziorze Michigan. Wiosna zawitała tam na dobre | Fotoblogia.pl\nHipnotyzujący widok na jeziorze Michigan. Wiosna zawitała tam na dobre\nKASIA PIOTROWSKA • zdjęcia: Joel Bissell • dawno temu\t• 1 komentarz\nPo długiej i mroźnej zimie w Stanach Zjednoczonych przyszedł czas na powiew wiosny. Skute lodem jezioro Michigan zaczyna odmarzać w szybkim tempie i w pięknym stylu. Odłamki pękającego lodu utworzyły hipnotyzujący wzór.\n© Joel Bissell / Facebook\nOficjalnie mamy już wiosnę. Chociaż w naszym regionie zima była dość łaskawa, skutki wiosennej aury widać wyraźnie w Stanach Zjednoczonych. Po tym, jak wir polarny przyniósł tam srogą zimę, przyszedł czas na ocieplenie. Zamarznięte jezioro Michigan powoli zaczyna odmarzać, a pokrywający jego powierzchnię lód kruszy się i łamie na mniejsze kawałki.\nW czasie zimy 56 procent jeziora pokryło się lodem. Dziś połamany na małe kawałki i spychany w stronę brzegu przez fale lód układa się w przepiękne formacje na powierzchni jeziora. Sfotografował je Joel Bissell.\nByć w odpowiednim miejscu i czasie — czasem tyle wystarczy, żeby uchwycić coś wyjątkowego. Filmowiec wybrał się nad jezioro, żeby z drona uchwycić…\nRekordowe mrozy w USA. Zobacz, jak bawią się mieszkańcy\nMrozy, które uderzyły w Amerykę Północną to nie żart. Temperatury spadają nawet do minus 50 stopni Celsjusza. Mieszkańcy terenów objętych…\nWodospad Niagara to jeden z najpiękniejszych wodospadów na świecie. Turyści z całego globu odwiedzają to miejsce, żeby zobaczyć wspaniały krajobraz…\nPustynie Kalifornii pokrył przepiękny kwiecisty dywan. Wygląda zjawiskowo!\nPo raz pierwszy od wielu lat pustynia Anza-Borrego w Kalifornii pokryła się kolorowym, kwiecistym dywanem. Wszystko za sprawą intensywnych opadów deszczu…\nFotografia krajobrazowaAktualnościWiosnaKrajobrazyZdjęcia zimaZimaNewsCiekawostkiZima w obiektywie\nZobaczcie krajobraz Marsa w 360 stopniach dzięki Curiosity Cyfrowe klony zastąpią prezenterów przed kamerami? To możliwe! VNTG8 - vintage'owa obudowa na karty SD, która wykorzystuje stare kasetki na filmy 8 mm Niesamowite kształty na tafli wody. Wiemy, co i dlaczego je wytwarza NVIDIA przedstawia Ansel - narzędzie do „fotografowania w grach komputerowych” Ten miniaturowy aparat potrafi robić zdjęcia Film z drona, który niebezpiecznie zbliżył się do lecącego Airbusa A380 Profesjonalny portret prosto z budki fotograficznej. To współczesne spojrzenie na dawny trend Chiny publikują pierwsze zdjęcia Marsa ze swojej sondy. Robi spore wrażenie! Brooklyn Beckham, syn znanego piłkarza, właśnie wydaje swój pierwszy album fotograficzny Aparat zamiast oka? To możliwe 23 wilki w jednej grupie. Turysta natknął się na nie przypadkiem


Pracownia Teatralna - Barlinecki Ośrodek Kultury\nJesteś tutaj: Home Pracownia Teatralna\nPracownia Teatralna w Barlineckim Ośrodku Kultury zaprasza dzieci z terenu miasta i gminy na warsztaty teatralne. Do udziału zapraszamy zespoły działające przy szkołach i świetlicach. Warsztaty teatralne są doskonałą okazją do wymiany doświadczeń, wspólnej pracy oraz doskonalenia aktorskich umiejętności. Jeśli jesteś uczniem szkoły podstawowej, gimnazjum; lubisz teatr i chcesz się rozwijać w tym kierunku, to Grupa Teatralna Remedium działająca w BOK zaprasza w każdy – wtorek i czwartek o godzinie 17:00 na próby teatralne. Są one świetną okazją do budowania i wzmacniania własnej kreatywności.\nTo marzenie możesz zacząć realizować już dziś! Pomoże Ci w tym m. in. choreoterapia. Co to takiego? Na pewno dowiesz się u nas. Nabierzesz śmiałości i pewności siebie. Zadbamy też o Twoją dykcję. Trening czyni mistrza, a to co niemożliwe, możliwym się staje. Za pomocą swojego ciała możesz wiele wyrazić. Miej świadomość własnego ciała.\nZabawa też jest nauką….\nPoprzez zabawę uczymy się i poznajemy wzajemnie. To doskonała okazja do zdobywania kolejnych doświadczeń. Nam chodzi o to, by zabawę zaplanować tak, by przynosiła jak najlepsze efekty. Byśmy wspólnie jak najwięcej z niej wynieśli.\nParada Klownów - 2015\nPrzyszedł Ci do głowy świetny pomysł na krótkie przedstawienie teatralne. Chcesz coś ciekawego stworzyć, ale nie wiesz jak się do tego zabrać? Pomożemy Ci. Nasz instruktor teatralny poda Ci pomocną dłoń. Od lat współpracujemy z teatralnymi autorytetami. U nas możesz spotkać ludzi teatru i filmu, których znasz z ekranu telewizyjnego.\nTo jedno z podstawowych narzędzi aktora. Każdy szanujący się teatr dba o swoją garderobę. Nowy spektakl wymaga nowych strojów dla aktorów. Robimy co w naszej mocy, by sprostać kolejnym wyzwaniom. Możesz wcielić się w każdą postać. To jest właśnie magia teatru.\nWilk i Czerwony Kapturek - 2012\nNad czym aktualnie pracujemy…\nWłaśnie zakończyliśmy pracę nad spektaklem „Pippi Podróżanka”. W dniu 22.03.2016 dzieci z przedszkoli i szkoły podstawowej obejrzały widowisko premierowe. Przygotowania trwały blisko cztery miesiące. Poszczególne postaci są bardzo wyraziste dzięki dużej sile ekspresji i swobodzie zachowania jaką młodzi aktorzy pokazali na scenie. Doceniła to publiczność żywo reagując na przygody dziewczynki z rudymi warkoczami.\n„Pippi Podróżanka” - 2016\n„Legenda o Barlineckiej Gęsiarce” - 2012\n”Wilk i Czerwony Kapturek” - 2012\n„W Krainie Bajkowych Marzeń” - 2013\n„ Kubuś Puchatek” - 2013\n„Królewna Śnieżka i Siedmiu Krasnoludków” - 2014\n„Przygody Kota w Butach” - 2014\n„W Karzełkowie” - 2015\nCzłonkowie grupy, dzięki solidnej pracy, nabierają coraz większego doświadczenia i obycia ze sceną. Wielu z nich uczęszcza na próby od początku powstania grupy – czyli od roku 2012. Mimo dużych ograniczeń budżetowych oraz dość ubogiej scenografii, nasze dotychczasowe premiery cieszyły się dużym zainteresowaniem.\n„Odkryjmy Świat”- 2013\nKabaret, kabaret, kabaret…\nTego się, po prostu, pominąć nie da! Któż nie lubi się śmiać. Są tacy, którzy kochają w kabarecie grać. Nasz Aktor może mieć 10 i 100 lat! Nie ma żadnych ograniczeń wiekowych. Tu pole do popisu jest bardzo szerokie. Dobrym komikiem nie łatwo być. Może jesteś nim właśnie Ty!? Nie ważne ile masz lat, nie ważne, co robiłeś do tej pory. Jutro zaczyna się dziś! Przyjdź do nas. Wspólnie odkryjemy Twoje aktorskie talenty. Gwarantujemy Ci świetną zabawę. Wkrótce zaczynamy pracę nad naszymi nowymi scenkami kabaretowymi. Tworzymy własne teksty, współpracujemy z ciekawymi ludźmi. Zapraszamy do naszego grona również Ciebie!\nScenka „Ogłoszenie” - 2014\nWalczymy z tremą…\nUczymy przezwyciężać nieśmiałość. Walka z tremą jest również przedmiotem naszej pracy warsztatowej. Trema ma to do siebie, że dopada nas w chwili, kiedy szczególnie zależy nam na opanowaniu emocji. Bardzo lubi towarzyszyć publicznym występom. Nie zważa na wiek i doświadczenie. Trema nawet wytrawnemu aktorowi potrafi na scenie zepsuć występ. Jednak im więcej praktyki, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że trema Cię zaatakuje. Ćwiczenia, próby, gra zespołowa, to najlepszy sposób na tremę.\nZapoznajemy się z nowym tekstem ...\nWkraczamy w zaczarowany świat bajek i legend…\nPoznajemy nowe opowiadania. Wcielamy się w różne postaci. Praca w zespole sprawia, że z każdym dniem młodzi aktorzy czują się pewniej. Doskonalimy środki wyrazu, orientację na scenie. Budujemy klimat dobrego przekazu treści. Przełamujemy wewnętrzne blokady. Nawiązujemy nowe znajomości, przyjaźnie. Taka praca daje efekty.\nInfo i zapisy: 95 74 62 135.


Jest dużo stanów psychicznych, o ujemnym stopniu, jakie, na co dzień nam towarzyszą. Nie raz każdy z nas ma z nimi do czynienia, jednakowoż najwięcej urazów psychicznych mamy z dzieciństwa. Dzieciństwa, w jakim to oczywiście rozwijamy samych siebie, a również nastawienie do innych ludzi, czyli do społeczeństwa. Jednym z największych stanów mentalnych, z jakim się spotkaliśmy jest dyskryminacja. To oczywiście ona zwykle nam towarzyszyła od czasów dziecięctwa. W zasadzie to były ostrzeżenia innych dzieci do nas, z nie wiadomych nam przyczyn. W szeregu przypadków byliśmy dyskryminowani, z powodu złego stanu finansowego w rodzinie, lub także ze względu na to jak chodziliśmy ubrani – z tym pomaga walczyć Psycholog Poznań Piątkowo. Jednak nie tylko w dzieciństwie jesteśmy dyskryminowani, osoby, które są homoseksualni, niezmiernie w wielu przypadkach są odrzucani przez społeczeństwo ze względu na ich orientację seksualną, niejednokrotnie też odrzucamy ludzi, którzy są innej narodowości, a również ciemiężymy osoby, jakie SA niesłychanie ciężko chore. To wszystko tak w istocie są nasze uprzedzenia, ale przenigdy nie staraliśmy się poznać właśnie te osoby, które sami odrzucamy.


Jak mówić… Jak słuchać… (z cyklu Książki, które inspirują) – INSADE – Inspiration and Development\nProwadząc warsztat o kształtowaniu nawyków bardzo często dyskusje idą w kierunku nawyków u dzieci. Jak sprawić, żeby… i tu następuje lista zawierająca m.in. żeby dziecko wstawało rano bez marudzenia, żeby myło wieczorem zęby, żeby sprzątało po sobie naczynia, żeby odkładało zabawki itp. Kształtowanie nawyków z pewnością pomoże w porządkowaniu dnia, ale zarówno w przypadku dzieci, jak i dorosłych, to nie wystarczy. Pewne kwestie dziecko musi zrozumieć, w pewnych sytuacjach musi nauczyć się sobie radzić. A my, jako rodzice powinniśmy mu w tym pomóc i te sytuacje zaakceptować, to, co można, odpuścić i przede wszystkim – rozmawiać. Oczywiście nie jest to proste, bo język dziecka jest inny niż dorosłych.\nZ pomocą przychodzi bardzo ciekawa książka “Jak mówić, żeby dzieci nas słuchały Jak słuchać, żeby dzieci do nas mówiły.” Jest to poradnik, ale nie taki standardowy. Zawiera bardzo dużo przykładów w postaci komiksowych historyjek, sporo ćwiczeń i oczywiście treści pomagające zrozumieć naszą pociechę.\nJest rozdział o uczuciach – wiemy, że dzieciaki mają problem z ich wyrażaniem, co niejednokrotnie przyprawia nas o białą gorączkę… Znajdziemy zatem kilka opcji na radzenie sobie z trudnymi emocjami – do wyboru i przetestowania.\nJest rozdział o współpracy – ile razy można powtarzać “Pozbieraj te zabawki!”? Otóż okazuje się, że może nawet raz wystarczy, ale trzeba zadbać o odpowiednio zabawną formę.\nJest też o karach i pochwałach – temat dyskusyjny, ale bardzo ważny. W książce znajdziemy, moim zdaniem, bardzo zbalansowane i sensowne podejście, które jednak wymaga od nas nieco wysiłku.\nProblemy zawsze będą się pojawiać w relacjach z dziećmi – trzeba tylko wiedzieć, jak o nich rozmawiać i jak je rozwiązać w sposób akceptowalny dla obu stron – temu też jest poświęcony cały rozdział.\nW końcu samodzielność, którą tak trudno nam dzisiaj dać dziecku z obawy przed… (tu każdy wpisuje, swoje pomysły). Nawet małe przedszkolaki chcą i potrafią być samodzielne. To od nas zależy, czy im na to pozwolimy. Autorki przedstawiają kilka pomysłów na to, w jaki sposób tę samodzielność rozwijać i być przy tym spokojnym.\nNa koniec ważna sprawa, czyli etykietowanie – to my, dorośli wsadzamy dzieci “na scenę” i przydzielamy im “rolę” marudy, beksy, tępaka, łakomczucha, nieobowiązkowego, niezorganizowanego, roztrzepanego itd. Uniknąć możemy tego dbając o odpowiedni język, o komunikację wokną od przykrych etykiet, które potem potrafią tkwić w dziecku przez lata.\nWarto przeczytać i warto zrobić sobie notatki, żeby więcej zostało w głowie. A przede wszystkim warto spróbować w praktyce, żeby przekonać się, czy działa.\nThis entry was posted in Blog - Działaj efektywnie and tagged emocje, etykietowanie, książki, nawyki, rodzicielstwo, wychowanie. Bookmark the permalink.\n← Jak ułatwić sobie życie w 3 krokach?\nZapomnij, że jesteś dorosły →


Zlecenia Odzieżowe w Zduńskiej Woli, 2021\nw kategorii Zlecenia odzieżowe w Zduńskiej Woli\nRodzaje odzieży: koszulki, bluzki, bluzy Liczba sztuk: do 50 szt. Rodzaj materiału: bawełna, dzianina Zleceniodawca dostarczy: Klient nie dostarczy materiału, wykrojonych sztuk, opisu Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie ...\nZapytanie o szycie spodni, bluz, sukienek, 201-300szt., docelowo 400szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: spodnie, bluzy, sukienki Liczba sztuk: 201-300szt. Rodzaj materiału: dzianina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny Charakter zlecenia: przeszycie próbne, docelowo co m...\nRodzaj współpracy: Firma potrzebuje Podwykonawcy Rodzaje odzieży: sukienki Liczba sztuk: do 50 szt. Rodzaj materiału: poliester, WISKOZA Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki Charakter zlecenia: jednor...\nOtrzymuj zlecenia dla Firm Odzieżowych w Zduńskiej Woli\nSzukasz nowych Zleceń Odzieżowych z Zduńskiej Woli i okolic? Załóż konto i otrzymuj bezpłatne powiadomienia o Klientach poszukujących Specjalistów na Oferteo!\nSzukam szwalni do szycia sukienek, 800szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: sukienki Liczba sztuk: 800szt. Rodzaj materiału: poliester Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Informacje dodatkowe: Zlecę na przeszycia, su...\nRodzaj współpracy: Firma potrzebuje Podwykonawcy Rodzaje odzieży: Spodenki Liczba sztuk: 51-100szt. Rodzaj materiału: len Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny Charakter zlecenia: jedn...\nDam zlecenie na szycie odzieży lekkiej, 301-400szt., docelowo 8szt. co miesiąc, Zduńska Wola\nRodzaje odzieży: bluzki, spodnie, sukienki, spódnice Liczba sztuk: 301-400szt. Rodzaj materiału: ekoskóra, wełna, bawełna, poliester, dzianina Zleceniodawca dostarczy: Klient nie dostarczy materiału, wykrojonych sztuk, opisu C...\nSzukam szwalni do szycia żakietów, 10szt., potem 8szt.\nRodzaje odzieży: żakiety Liczba sztuk: 10szt. Rodzaj materiału: dresówka, bawełna, ekoskóra, dzianina Zleceniodawca dostarczy: opis techniczny Charakter zlecenia: przeszycie próbne, potem jednorazowo 8szt. Informacje dodatkow...\nSzukam szwalni, 800szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: Komplet Liczba sztuk: 800szt. Rodzaj materiału: poliester, dzianina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Informacje dodatkow...\nInne pobliskie usługi: Szwalnia Zduńska Wola, Garnitur na miarę Zduńska Wola, Zlecenia dla szwalni Zduńska Wola\nSzukam szwalni do szycia żakietów, 301-400szt., potem 400szt.\nRodzaje odzieży: żakiety Liczba sztuk: 301-400szt. Rodzaj materiału: poliester Zleceniodawca dostarczy: wykrojone sztuki Charakter zlecenia: przeszycie próbne, potem jednorazowo 400szt. Informacje dodatkowe: Łódź woj łódzkie ...\nRodzaje odzieży: sukienki Liczba sztuk: 201-300szt. Rodzaj materiału: bawełna, poliester, dzianina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Informacje dodatkowe: ...\nSzukam szwalni do szycia sukienek, 101-200szt.\nRodzaje odzieży: sukienki Liczba sztuk: 101-200szt. Rodzaj materiału: bawełna, poliester, dzianina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki Charakter zlecenia: jednorazowa partia Informacje dodatkowe: Fir...\nSzukam szwalni do szycia spódnic, 301-400szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: spódnice Liczba sztuk: 301-400szt. Rodzaj materiału: bawełna Zleceniodawca dostarczy: wykrojone sztuki, opis techniczny Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Informacje dodatkowe: Lodz i okolice Klient s...\nZlecę wykonanie haftów, 4szt.\nZakres zlecenia: Na pościeli Liczba sztuk: 4szt. Odzież, na której będą wykonywane hafty lub naszywki: pościel Charakter zlecenia: jednorazowa partia Informacje dodatkowe: Małe inicjały i numer Termin skorzystania z usługi: m...\nSzukam szwalni do szycia spódnic, 201-300szt., docelowo 300szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: spódnice Liczba sztuk: 201-300szt. Rodzaj materiału: bawełna, poliester Zleceniodawca dostarczy: wykrojone sztuki Charakter zlecenia: przeszycie próbne, docelowo co miesiąc 300szt. Informacje dodatkowe: Zduns...\nRodzaje odzieży: koszulki, bluzki, spodnie, bluzy, sukienki, spódnice Liczba sztuk: do 50 szt. Rodzaj materiału: bawełna Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie ...\nRodzaj usługi: stopniowanie, stworzenie dokumentacji, konstrukcja, stworzenie szablonu, uszycie pierwowzoru, projekt Typ odzieży: damska, dziecięca, męska, młodzieżowa Rodzaj odzieży: koszule, koszulki, t-shirty, kurtki, płaszcz...\nPrzedmiot zlecenia: termoaktywna Liczba sztuk: 401-500szt. Rodzaj materiału: wełna Zleceniodawca dostarczy: Klient nie dostarczy materiału, wykrojonych sztuk, opisu Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Klient składa zapy...\nSzwalnia do szycia bluz, 20szt.\nRodzaje odzieży: bluzy Liczba sztuk: 20szt. Rodzaj materiału: bawełna Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki Charakter zlecenia: jednorazowa partia Klient składa zapytanie ofertowe jako: osoba prywatna Termin skorzystan...\nSzukam szwalni do szycia maseczek, 5000szt., docelowo 10000szt. co miesiąc\nPrzedmiot zlecenia: maseczki Liczba sztuk: 5000szt. Rodzaj materiału: akryl, bawełna, dzianina, len, poliester, wełna Zleceniodawca dostarczy: Klient nie dostarczy materiału, wykrojonych sztuk, opisu Charakter zlecenia: przesz...\nSzukam szwalni do szycia odzieży medycznej, 301-400szt. co miesiąc\nPrzedmiot zlecenia: odzież medyczna Liczba sztuk: 301-400szt. Rodzaj materiału: dzianina Zleceniodawca dostarczy: Możliwość krojenia, wykrojone sztuki Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Informacje dodatkowe: Jestem z Ł...\nRodzaje odzieży: koszulki, bluzki, spodnie, bluzy, sukienki, spódnice Liczba sztuk: 201-300szt. Rodzaj materiału: bawełna, poliester, dresówka, dzianina, len Zleceniodawca dostarczy: wykrojone sztuki Charakter zlecenia: comies...\nSzukam szwalni do szycia żakietów, do 50 szt., potem 30szt.\nRodzaje odzieży: żakiety Liczba sztuk: do 50 szt. Rodzaj materiału: bawełna, dzianina Zleceniodawca dostarczy: Klient nie dostarczy materiału, wykrojonych sztuk, opisu Charakter zlecenia: przeszycie próbne, potem jednorazowo 3...\nSzukam szwalni do szycia koszulek, 401-500szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: koszulki Liczba sztuk: 401-500szt. Rodzaj materiału: bawełna Zleceniodawca dostarczy: Klient nie dostarczy materiału, wykrojonych sztuk, opisu Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Klient składa zapytanie...\nSzukam szwalni do szycia spodni, bluz, 201-300szt., docelowo 1000szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: spodnie, bluzy Liczba sztuk: 201-300szt. Rodzaj materiału: dzianina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki Charakter zlecenia: przeszycie próbne, docelowo co miesiąc 1000szt. Informacje...\nZakres zlecenia: wykonanie haftu bezpośrednio na odzieży Liczba sztuk: 21-50 Odzież, na której będą wykonywane hafty lub naszywki: czapki, koszulki lub t-shirty, polary, bluzy lub kurtki Charakter zlecenia: stała współpraca Te...\nZakres zlecenia: wykonanie haftu na naszywkach lub emblematach Liczba sztuk: 4szt. Odzież, na której będą wykonywane hafty lub naszywki: nie dotyczy, usługa obejmuje tylko wykonanie naszywek, bez ich przyszycia do odzieży Chara...\nZakres zlecenia: haft na tkaninie Odzież: t-shirty Ilość: 3szt. Format: logo ma byc widocznecm Rodzaj zlecenia: jednorazowe Termin realizacji: w ciągu miesiąca Dodatkowe informacje: andrzej4365@interia.eu\nZlecę szycie odzieży ciężkiej, 1szt.\nRodzaje odzieży: Sukienka Liczba sztuk: 1szt. Rodzaj materiału: Koronka itp Zleceniodawca dostarczy: Klient nie dostarczy materiału, wykrojonych sztuk, opisu Charakter zlecenia: jednorazowa partia Informacje dodatkowe: Ze Zdu...\nDam zlecenie na szycie koszulek, bluzek, bluz, sukienek, 1000szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: koszulki, bluzki, bluzy, sukienki Liczba sztuk: 1000szt. Rodzaj materiału: poliester, dzianina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny Charakter zlecenia: comiesięczne zl...\nDam zlecenie na szycie koszulek, bluzek, bluz, 1000szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: koszulki, bluzki, bluzy Liczba sztuk: 1000szt. Rodzaj materiału: dzianina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Informacje do...\nZapytanie o szycie koszulek, bluzek, sukienek, 201-300szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: koszulki, bluzki, sukienki Liczba sztuk: 201-300szt. Rodzaj materiału: bawełna, poliester, dresówka, dzianina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny Charakter zlecenia: ...\nRodzaje odzieży: bluzki, sukienki, Maseczki Liczba sztuk: 10000szt. Rodzaj materiału: poliester, dzianina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie...\nSzukam szwalni, 10.000szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: szycie maseczek higienicznych Liczba sztuk: 10.000szt. Rodzaj materiału: bawełna, włóknina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Kli...\nSzukam szwalni do szycia kurtek, do 50 szt., potem 100szt.\nRodzaje odzieży: kurtki Liczba sztuk: do 50 szt. Rodzaj materiału: ekoskóra Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny Charakter zlecenia: przeszycie próbne, potem jednorazowo 100szt...\nZlecę szycie odzieży lekkiej, 301-400szt., docelowo 500szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: koszulki, bluzki, spodnie, bluzy, sukienki, spódnice Liczba sztuk: 301-400szt. Rodzaj materiału: bawełna, dresówka, dzianina, len Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny ...\nSzukam szwalni, 5000szt. co miesiąc\nRodzaje odzieży: maseczki Liczba sztuk: 5000szt. Rodzaj materiału: flizelina Zleceniodawca dostarczy: materiał i dodatki, wykrojone sztuki, opis techniczny, guma Charakter zlecenia: comiesięczne zlecenie Informacje dodatkowe:...\nRodzaje odzieży: koszulki Liczba sztuk: 2szt. Rodzaj materiału: bawełna Zleceniodawca dostarczy: same napisy Charakter zlecenia: jednorazowa partia Informacje dodatkowe: Łódź Ludzkiej Klient składa zapytanie ofertowe jako: o...


Mieszkanie na wynajem - Poznań - Centrum - DRN-MW-2397 - 52.20m² - Doradca Rynku Nieruchomości Jarosław Kantor\n48,85 zł/m2 cena: 2 550 zł\nATANER 2013, apartament do wynajęcia. Okna od południowej strony budynku.\nKomfortowe, świetnie wyposażony 2-pokojowy apartament, na II piętrze nowoczesnego wieżowca Atanera w samym centrum Poznania przy ul. Towarowej 41.\nDo mieszkania przynależy jedno miejsce parkingowe w podziemnej hali garażowej\nBEZ DODATKOWEJ OPŁATY (w cenie najmu)\nPodawana w ofercie kwota czynszu najmu jest do negocjacji.\nWarto się zainteresować - prestiżowy. komfortowy apartament w pełni wyposażony i umeblowany.\nKontakt - TEL. 693 50 93 93 pośrednik nieruchomości Jarosław Kantor /nr lic. 16 373/\nPotrzebujesz więcej informacji? Zadzwoń, zapytaj, umów się na prezentację.\nSymbol oferty DRN-MW-2397\nNA WYNAJEM APARTAMENT PRZY UL. STRZESZYŃSKIEJ NA PODOLANACH W DZIELNICY WILLOWEJ. WRAZ Z OGRODEM OGROMNYM TARASEM MIEJSCEM POSTOJOWYM W HALI GARAŻOWEJ, PIWNICĄ. Lokalizacja: Lokal znajduje się na parterze w niskim budynku z cegły (willi na Podolanach), ...


Farby lateksowe, emulsyjne, akrylowe do wnętrz - Sieć sklepów z farbami - Studio Dekoral\nJesteś tutaj Studio Dekoral Produkty Ściany wewnętrzne Drukuj\nmatowa farba lateksowa odporna na szorowanie\nsatynowy lakier dekoracyjno-ochronny\nLakier transparentny Dekoral Fashion służy do osiągania oryginalnych efektów dekoracyjnych wewnątrz pomieszczeń na powierzchniach uprzednio pomalowanych odpornymi na szorowanie farbami marki Dekoral Fashion....\nAkrylowa farba emulsyjna Cieszynka Plus przeznaczona jest do dekoracyjnego malowania ścian i sufitów wewnątrz budynków (tynki cementowe i cementowo-wapienne, gipsowe, płyty kartonowo gipsowe, drewno, materiały drewnopochodne). &...\nNadaje ścianom estetyczny, matowy wygląd\nfarba emulsyjna akrylowa do wnętrz budynków, biała\nAkrylowa farba emulsyjna Cieszynka Standard przeznaczona jest do dekoracyjnego malowania ścian i sufitów wewnątrz budynków (tynki cementowe i cementowo-wapienne, gipsowe, płyty kartonowo gipsowe, drewno, materiały drewnopochodne) ...\nWydajna i dobrze kryjąca\nSatynowa farba lateksowa przeznaczona jest do dekoracyjnego malowania ścian wewnątrz pomieszczeń wykonanych z tynków cementowych, cementowo-wapiennych, powierzchni betonowych, tynków gipsowych, płyt gipsowo-kartonowyc...\nprzyjazna dla alergikow\n7 x bardziej wytrzymała niż standardowe farby odporne na szorowanie wg PN-EN-13300\nKreuj przestrzeń kolorem! Wybierz nowoczesną emulsję Colour&Style i pozwól uwieść się niepowtarzalnej palecie barw, inspirowanych modą ze ś...\nPoświata mieniąca się roziskrzonym srebrem lub ognistym, złotym pyłem. Finezja i luksus zamknięte w unikatowej linii farb dekoracyjnych Diamentowa Kolekcja. Niech zawarta w niej esencja piękna rozbłyśnie na Twych ścianach tysiącem mi...\nakrylowa farba emulsyjna\nAkrylowa farba emulsyjna - przeznaczona jest do dekoracyjnego malowania ścian i sufitów wewnątrz pomieszczeń (tynki cementowe i cementowo-wapienne, gipsowe, płyty gipsowo-kartonowe).\nZapewnia trwałość kolorów\nDostępny w sieci sklepów Leroy Merlin\nHypoalergiczna, szorowalna farba lateksowa z formułą aktywnego koloru przeznaczona jest do dekoracyjnego malowania ścian i sufitów wewnątrz pomieszczeń. Pozostawia matowy efekt wykończenia. Zastosowanie wysokogatunkowej dyspersji zapewn...\nHypoalergiczna, szorowalna farba lateksowa z formułą aktywnego koloru przeznaczona jest do dekoracyjnego malowania ścian i sufitów wewnątrz pomieszczeń. Pozostawia satynowy efekt wykończenia, zalecana jest do stosowania na gładkich i p�...\nDoskonała odporność na szorowanie - klasa 1 i 2 wg PN-EN-13300 w zależności od koloru\nNowa Łazienka & Kuchnia\nodporna na wilgoć lateksowa farba emulsyjna\nLateksowa farba emulsyjna ŁAZIENKA & KUCHNIA przeznaczona jest do malowania ścian i sufitów wewnątrz pomieszczeń szczególnie narażonych na rozwój grzybów pleśniowych oraz na działanie wilgoci. Powłoka jest dłu...\nActive Protection - inteligentna ochrona przed rozwojem grzybów\nŁatwe zmywanie plam i zabrudzeń (np. oleje, tłuszcze, mustarda, kechup, kawa i detergenty)\nOdporna na szorowanie farba lateksowa - mat\nFarba lateksowa do wnętrz o podwyższonej odporności na szorowanie przeznaczona jest do dekoracyjnego malowania ścian i sufitów wewnątrz budynków. Pozostawia matowy efekt wykończenia. Zastosowanie wysokogatunkowej dyspersji umożli...\nWodorozcieńczalna, matowa farba BrandiColor na bazie wysokogatunkowych dyspersji akrylowych ELF, przeznaczona do malowania ścian i sufitów wewnątrz pomieszczeń wykonanych z tynków cementowych, cementowo-wapiennych, powierzchni beton...\noptymalizuje higienę powietrza w pomieszczeniach dzięki niskiej emisji\nnie zawiera lotnych składników aktywnych (odporna na „fogging“)\nWodorozcieńczalna farba Ceramic Clean na bazie wysokogatunkowych dyspersji akrylowych, przeznaczona do malowania ścian i sufitów wewnątrz pomieszczeń wykonanych z tynków cementowych, cementowo-wapiennych, powierzchni betonowych, tyn...\nFarba dwuskładnikowa na bazie polisiloksanu, o cechach tablic sucho ścieralnych, do zastosowań na wodnych lakierach i farbach lateksowych. Pomalowana, gładka powierzchnia nadaje się do pisania markerami sucho ścieralnymi oraz kredowymi (nietrwa...\nBezrozpuszczalnikowa farba lateksowa na bazie dyspersji akrylowej. Przeznaczona do malowania powierzchni ścian wewnętrznych, takich jak: tynki cementowo-wapienne, syntetyczne, gipsowe, płyty gipsowo-kartonowe, tapety z włókna szklanego, pa...\nbardzo dobra odporność na szorowanie\nwysoki stopień bieli (dotyczy białego wyrobu)\nMatowa farba lateksowa do użytku wewnętrznego, o wysokiej sile krycia. Do malowania powierzchni takich jak tynki cementowo-wapienne, syntetyczne i gipsowe, płyty gipsowo – kartonowe, tapety papierowe i z włókna szklanego Szczeg&oac...\nBezrozpuszczalnikowa farba lateksowa przeznaczona do użytku wewnętrznego, do malowania powierzchni ścian takich jak tynki cementowo-wapienne, syntetyczne, gipsowe, płyty gipsowo-kartonowe, tapety papierowe, flizeliny, tapety z włókn...\nFarba akrylowa przeznaczona do malowania ścian wewnętrznych powierzchni takich jak: tynk, beton, cegła, płyta gipsowo-kartonowa, płyta pilśniowa itp. Tworzy powłokę odporną na szorowanie.\nSigmaresist Immun specjalistyczna farba przeznaczona do stosowania wewnątrz pomieszczeń. Stosować na podłożach mineralnych, takich jak beton, tynk cementowo-wapienny, płyty gipsowo-kartonowe i tapety z włókna szklanego. Ze względu na i...\nFarba Superlatex Classic przeznaczona do malowania ścian i sufitów wewnątrz pomieszczeń wykonanych z tynków syntetycznych, cementowo-wapiennych, powierzchni betonowych, tynków gipsowych, płyt gipsowo-kartonowych i powierzchni...\nduża wytrzymałośc na środki czyszczące i dezynfekujące\nTester koloru jest przeznaczony do pomocy we właściwym doborze i ocenie koloru. Umożliwia wykonanie próbnego wymalowania sufitów lub ścian w danym wnętrzu i oświetleniu. W zależności od wybranego produktu kolor i stopień połys...\nMatowa farba lateksowa przeznaczona jest do dekoracyjnego malowania ścian i sufitów wewnątrz pomieszczeń. Zastosowanie nowoczesnych zagęstników pozwoliło na zminimalizowanie efektu chlapania podczas aplikacji a użyte pigmenty daj�...\nPOLI-FACTOR (koncepcja łączenia skłądników aktywnych umożliwiająca ochronę łańcuchów polimerowych przed bezpośrednim oddziaływaniem czynników wpływających na mechanizm degradacji powłoki oraz powodujących utratę jej własności dekoracyjnych.\nDostępny w sieci sklepów Castorama.\nZobacz przed pomalowaniem! Wizualizer Dekoral Wizualizer Domalux