ENGERO ZA BAJJAJJA - www.lugandalusogalugwerecommission.com\nEttooke bwe lyafuna erinnya lyalyo\nGENDA NE KU MUKO GUNO: ENGERO ZA BAJJAJJA 2\nEDDA ennyo, ku nsi kuno kwalingako abantu ba muswaba abaakeeranga okuyigga okufuna kye balya. Abantu baakwo tebaalinga balimi naye nga bayizzi bamutasubwa era emmere yaabwe yabanga nnyama njigge.\nNaye essanyu teribeerera. Olwali olwo ekyeya eky’amaanyi nga kibalumba era ekyava mu kyeya kino y’enjala kakuuse eyaleka abantu nga beerya nkuta, kubanga ensolo nnyingi zaafa ate n’entono ezaasimattuka ne zidduka ne zeeyongerayo nga zinoonya ekyokulya.\nAbantu enjala yabanafuya nnyo nga n’abaana baabwe bakeera mu bibira kunoonya kye basobola okuzza eri omumwa.\nLumu, abaana babiri baali bafeffetta ekibira okunoonya kye balya, ne bagwa ku kimera ekyali ekiwanvuwanvu nga waggulu kiriko ebibala ebyali ebya kyenvuyenvu. Abaana bano ababiri omu yabuuza munne oba ebibala bino babirya kyokka nga ku bombi tekuli amanyi kubanga baali tebabirabangako.\nOmwana omu yaleeta ekirowoozo nti alinnye agende alye ku kibala alabe oba kiriika. Yawalampa ekimera kino era bwe yatuuka waggulu n’akongola ekibala n’assa mu kamwa n’alya, agenda okuwulira nga kiwooma okukamala olwo n’akongola n’ekirala era olw’obugonvu n’obuwoomi obwakiriko, ng’amiringusa kimiringuse.\nMunne eyali asigadde wansi agenda okulaba nga munne ali waggulu awoomerwa okukamala, kwe kumubuuza nga bw’akaaba nti:\n“Tokke, tokke nange ndyeko?\nTokke, tokke nange ndyeko?”\nYali amugamba ave ku kimera waggulu akke wansi naye asobole okulinnya yeeriire ku bibala munne bye yali awoomerwa.\nAbantu abalala abaali mu kibira nga nabo banoonya ebyokulya wano we baasanga omwana ono ng’ali wansi awanjagira munne ali waggulu amirungusa ebibala nti:\nBwe baatunula waggulu ne balaba omwana alya ebibala ebibuulukuse kwe kumulagira akongole ng’abasuulira wansi era bwe baalyako ne bawulira nga biwooma olwo nabo ne baffeffetta ebibala bino nga bwe balya ebyali bibuulukuse.\nBwe baabanga batuma abaana okugenda mu kibira balabe oba ekimera kiri kye baalyako ebibala ebiwooma oba kyassa ebibala ebirala nga bagamba nti ‘Genda wali we twasanga omwana agamba tokke olabe oba ebibala gyebiri”\nEkigambo tokke, kye kyavaamu ttooke ne lituumibwa ekibala ekyo kye baalya ne kibawoomera era ne leero tuliyita ttooke ate kwe libalira ne tukiyita ekitooke.\nAbantu bwe baakoowa okugendanga mu kibira okufeffetta ebibala bino ne basalawo ekimera kino kye baali batuumye ekitooke okukireeta okumpi mu maka gaabwe ne bakisimba era leero bw’otuukayo osanga ensuku ezigudde akaleka\n(Wekkaanye nti Abaganda bakkiriza nti ekitooke kyaleetebwa Nambi Nantuttululu naye olugero lwa Nambi terulaga bwe lyajjamu kuyitibwa ttooke.)\nEngeri ekiryo gye kyafunamu erinnya lyakyo\nAwo olwatuuka ne wabaawo omusajja n’awasa mukazi we ne bazaala abaana baabwe bataano.\nOlwali olwo enjala n’egwa mu kitundu ng’ekyokulya bawamma kiwamme. Lumu maama w’abaana yali anoonya ky’aliisa abaana be ne bba nga takiraba era bwe yali atambulatambula n’alaba oluddo emmanju w’enju olwali lulanze nga luliko n’ebikoola ebinene. Yayagala okunogako ebikoola afumbire abantu be naye nga takakasa oba ddala oluddo luno balulya.\nYayita omwana omukulu n’amutuma agende kitaawe gye yali abajjira, amubuuze oba oluddo olulanda, luli oluli emmanju balulya.\nYamukuutira obuteerabira era omwana mu kwagala obuteerabira, yagenda ayimba nti:\nMaama abuuza nti luli oluli emmanju balulya?\nBwe yali atambula n’atuuka mu kibira kye yalina okuyitamu alyoke agguke emitala kitaawe gye yali abajjira. Bwe yali ayimba ate olwo ebinyonyi ebyali mu kibira nabyo ne bitandika okuyimba nga bwe bimuyeeyereza nti:\nJjogo jjogoli jjogoli jjogo jjogoli jjogoli!\nOmwana yawuniikirira era n’ayimirira n’atandika okuyimba nti\nN’ebinyonyi ne biddamu nti\nJjogo jjogoli jjogoli jjogo jjogoli jjogoli\nBaagenda bayimba bwe batyo ekyavaamu n’omwana n’atandika kuyimba jjogo jjogoli jjogoli jjogo jjogoli jjogoli\nEby’okugenda ewa kitaawe yabyerabira n’atandika kuyimba jjogoli n’ebinyonyi.\nMaama bwe yalinda n’alaba ng’omwana tadda kwe kutuma amuddako era n’ono yagenda ayimba aleme kwerabira naye bwe yatuuka awaali mukulu we n’ebinyonyi nga bayimba jjogoli naye n’atandika kuyimba jjogoli era gye baali bamutumye teyatuuka.\nMaama yatuma Omwana owookusatu n’owookuna naye bonna nga bwe batuuka ku binyonyi nga badda mu kuyimba jjogoli n’ebinyonyi.\nOluvannyuma yatuma omwana asembayo obuto n’amukalaatira akomewo mangu amanye oba bafunye kye banaalya. Omwana naye yagenda ayimba asobole obuteerabira:\nBwe yatuuka mu kibira n’asanga bakulu be n’ebinyonyi nga bayimba Jjogo jjogoli jjogoli jjogo jjogoli jjogoli.\nKyokka ye yalemera ku luyimba lwe olwa maama abuuza… era n’abayitako ng’agenda ayimba okutuusa lwe yatuuka ku bbajjiro lya kitaawe n’amubuuza oba oluddo luli oluli emmanju balulya naye n’amuddamu nti yee balulya\nYakyusa okudda eka n’agenda ng’ayimba nti:\nTaata agambye nti luli oluli emmanju balulya\nBakulu be era yabayitako buyisi n’agenda ategeeza nnyina nti oluddo luli oluli emmanju balulya era n’aloopa ne bakulu be abaali mu kibira nga bayimba jjogoli n’ebinyonyi.\nNaleka maama alumbye abaana mu kibira ababonereze olw’okumutenguwa ng’abatumye ne badda mu muzannyo, nange ne nkomawo kuno. Awo we nalabira.\n(Ebigambo luli oluli bye byagattibwa olwo oluddo olulanda luli oluli emmanju, lwe balya ne batandika okuluyita ‘olulyo’ nga muno mwe mwava erinnya ‘ekiryo’ eriyitibwa ekimera ekissa ensujju).\nENGERI WAMBUZI, WAMBWA NE WANTE GYE BAASENGA MU MAKA G’OMUNTU\nEDDA ennyo, Wango, Wambwa, Wambuzi ne Wante baali baagalana okukamala era nga gubasaza mu kabu, enswa nnene. Baasulanga mu nnyumba emu, nga buli kimu babikola bonna.\nEkizibu kyokka kye baalina kyali nti Wango yalina omululu n’amaddu era nga ne bw’alya takkuta. Olwali olwo nga Wambuzi azaala abaana be babiri nga bombi ba bitanga era nga banyirira okukamala. Waayita ennaku ntono ne muka Wango naye n’akubawo ebyana bye bibiri naye nga nabyo birungi bizibu. Wamma amaka gaabuguumirira era ne gajjula essanyu.\nWango buli lwe yatunuuliranga abaana ba Wambuzi ng’amaddu gamukwata era nga n’amalusu gamuyiika kubanga yali ayagala kubalya.\nKye yava akola olukwe okubalya.\nYategeeza mikwano gye nga bw’ategeka okugenda okukyala ku buko gye bazaala mukaziwe era n’asaba mikwano gye bamuwerekereko.\nYategeeza banne nga bw’agenda okutwalira abako ettu ly’enswa. Kyokka yali ayisizza olukwe mu mukaziwe eyagenda n’ategeeza abeewaabwe nti omuko bw’aleetanga ettu temusumululanga wabula mussanga bussa mu ntamu ne mufumba.\nOlunaku mulindwa bwe lwatuuka, olwo aboomukwano ne banekera mu byambalo byabwe. Wango yalabiriza Wambuzi ng’agenze okwambala n’akwata abaana be n’abasiba mu ttu lye yali atwala ku buko n’alissa wabbali, naye n’agenda okwetegeka. Mpozzi Wambwa amulabye era Wambuzi bwe yakomawo, Wambwa kwe kumubbirako ku biri mu ttu. Baateesa era ne basala amagezi ne basumulula ettu ne baggyamu abaana ba Wambuzi ne babakweka olwo ne basibamu aba Wango. Bwe baamala ne beesaanya.\nWango bwe yakomawo ne basitukiramu okugenda nga tategedde nti abaana be be basibye mu ttu. Bwe baali bagenda, baasimba lwa kasota ng’omuko (Wango) y’akulembedde n’addirirwa Wambuzi era ono ye yali yeetisse n’ettu eryali litwalibwa ku buko.\nKu Wambuzi kwaddako Wambwa olwo Wante nga y’akoobedde olunyiriri.\nAbantu be baayitangako nga bagenda baabuuzanga gye balaga olwo Wango akulembedde ng’addamu nti:\nBuuza oyo Wambuzi eyeetisse by’atamanyi!\nAbantu bwe baabuuzanga Wambuzi ng’addamu nti:\nAmagezi tegaba g’omu!\nBwe baabuuzanga Wambwa ng’addamu nti:\nAte bwe baatuukanga ku Wante ye ng’addamu nti:\nAbantu baabalekanga bawuniikiridde nga beewuunya ebigambo ebibaddiddwaamu era baagenda bwe batyo, okutuusa lwe baatuuka ku buko.\nEno baabaniriza n’essanyu era olwali okutikkula ekitereke ne bakola nga bwe baabagamba, ne bassa mu ntamu ne bafumba.\nAbako bwe baayingizibwa mu nju, ye Wante yasigala bweru ng’agamba nti mu nju tagyamu ate Wambwa ne Wambuzi baatuula kumpi ddala n’omulyango nga Wambwa agamba nti aguddemu ekidumusi yeetaaga okweteewuluza buli kiseera ate Wambuzi n’ategeeza nga bw’alimu kissennyiga ekimukubya emyasi egy’okumukumu.\nBaali bakyanyumya abako ne baleeta emmere okwali n’akatuuso k’ettu eryali livudde ku buko. Tebaalwa nga basoosootola naye baagenda okusumulula ettu nga ku bazzukulu kwe balaba! Baakuba enduulu nga bwe babuuza omuko lwaki aleese bazzukulu baabwe ne babafumba nga tebamanyi! Wango yasembera yeetegereze ebyali ku lujjuliro era gye yakuba amaaso nga ku baana be, n’amanya nti mikwano gye gimuliddemu olukwe.\nYakyuka abambalire olwo nabo ne bafubutuka emisinde nga bw’abagoba, ekiwejjowejjo nga beesozze amaka g’omuntu. Wango yatya okuyingira mu maka gano kyokka n’asigala ng’abalagiriza nti “Mmwee.. Mmwee” n’asalawo abalinde lwe balifuluma abambalire. Okuva olwo Wambuzi, Wambwa ne Wante babeera mu maka g’abantu era ne Wango abalinze okubambalira nga n’olumu omuwulira ng’abalagiriza nti “Mmwee… Mmwee..”\nMunnange nno nga nkulabira!\nABAABUULIRIRA BUWALA BAABUULIRIRA\nAWO olwatuuka ne wabaawo omusajja n’awasa mukaziwe ne bazaala omwana waabwe nga muwala ne bamukuza bulungi era bwe yatuuka okufumbirwa ne bamuwaayo ew’omusajja n’amuwasa.\nOmugole bwe yatuuka mu ddya n’atandika okufumbira bba kyokka olwali olwo enjala n’egwa ku kyalo kyabwe ng’ebyokulya bya kkekwa.\nOlw’okuba enjala yali nnyingi omugole bwe yafumbanga emmere nga temala bulungi era yalinga yaakugaba kale bwe yafumbanga lumonde ng’atoola gw’awaako bba n’amumussa mu maaso ge ku lujjuliro naye n’atoolako owuwe gw’anaalya n’amussa mu maaso ge.\nOlwokuba bba teyakkutanga, yatandikanga okugenda ku binywero eri basajja banne era bwe yanywanga omwenge n’atamiira olwo n’atandika okuyimba nti:\nAbaabuulirira buwala baabulirira,\nAbaabuulirira buwala baabuulirira!\nN’addira obujenjegere n’assa gyendi,\nN’addira ssekimpanika n’azza gy’ali,\nAbaabuulirira buwala baabulirira!\nOlwo bba yali yeemulugunya nti mukyalawe bw’ajjula emmere addira bulumonde obutono bw’amuwa, ye omukazi ne yeewa agammonde aganene.\nLuno yalufuula luyimba buli lwe yagendanga ku binywero. Naye lwali olwo, omukulu omusajja kazaala muwala n’awulira mutabani, bba wa muwala we bye yali ayimba era ne bitamuyisa bulungi.\nBwe yaddayo eka ne beegeyaamu ne mukyalawe era ne basalawo okuyita muwala waabwe bongere okumubuulirira.\nOmuwala bwe yaddayo ewaabwe ssengaawe ne nnyina ne bamutuuza ne bamubuulirira obutaliiriranga bba n’okumuwa obulungi emmere akkute.\nOmuwala bwe yali adda mu ddya baamusibirira enkoko n’addayo wamma ng’anywedde.\nYatandika okufumbanga emmere naye nga bba gw’awa agammonde aganene ye ne yeewa obutono.\nBba kino kyamusanyusa nnyo era n’oluyimba lwe yayimbanga ku mwenge olwo n’alukyusa nti:\nAbaabuulirira buwala baabuulirira,\nN’addira ssekimpanika n’assa gyendi,\nN’addira obujenjegere n’azza gy’ali,\nEmbeera yakyuka mu maka kubanga omwami yali musanyufu era baagenda bwe batyo okutuusa ebiseera by’enjala bwe baabimalako ne bafuna ekyengera ng’olwo emmere balya ne basindisa bigere si yaakugereka.\nNaleka baggyeeyo embuutu nga n’amazina batyabula nga bwe beekulisa enjala musasa maka ne nkomawo ewaffe. Nange awo we nalabira.\nNKALABANDA N'AKALIBA AK'EMMONDO\nEDDA ennyo waaliwo omusajja n'awasa mukaziwe ne bazaala omwana waabwe omu yekka naye nga si mulungi mulwadde. Omwana ono baamutuuma Nkalabanda era baali bamwagala okufa. Bwe yakulamu yatambulanga ne nnyina buli we yalaganga. Bwe yabanga agenda okulima nga bagenda bonna, mu kutyaba enku nga bagenda babiri ne bwe yabanga agenda ku luzzi era nga tamuleka mabega.\nLumu kitaawe wa Nkalabanda yagendako ku mulubaale amulagule ku bulamu bw'omwana waabwe ono omu yekka bwe buliba. Omulubaale yamuwa eddagala lye yassa mu kaliba ak'emmondo n'amulagira akawe omwana ono Nkalabanda nti era tekamuvanga ku lusegere nti lw'alisobola okuwangaala.\nTaata yakomawo awaka n'akola nga omuganga bwe yamulagula, Nkalabanda ne bamukwasa akaliba era n'atandika okutambulanga nako buli we yaddanga. Kyokka lumu baagenda ne nnyina okukima amazzi naye Nkalabanda bwe yassa wansi akaliba okututubika ensuwa, akaliba n'akeerabira ku luzzi.\nBaali baakatuuka awaka, nnyina n'amulaba nga talina kaliba era bwe yamubuuza kwe kumutegeeza nga bw'akeerabidde ku luzzi. Nnyina yamulagira adduke mangu addeyo ku luzzi akakime.\nNkalabanda yadduka za mbwa n'ayolekera oluzzi kyokka aba asitulawo akaliba, ekizike ekyali kyekwese okumpi awo kwe kumukwakkula ne kimusuula mu kkutiya gye kyalina olwo ne kisitula ne kigenda.\nMaama wa Nkalabanda yalaba muwalawe takomawo kwe kwesitula n'agenda ku luzzi kyokka agenda okutuukayo nga nayo taliiyo, wamma n'azikubamu ne zaaka.\nYalaya enduulu eyasomboola abantu nga ne bba mw'omutwalidde. Baanoonya omwana okumala ennaku eziwerako kyokka n'ababula, ne batandika n'okulowooza nti osanga yagwa mu luzzi n'afiiramu. Baalugogola naye era ng'omulambo gw'omwana waabwe teguliimu.\nMu kiseera ekyo ekizike ekyatwala Nkalabanda kyali mu ssanyu eritagambika anti bwe kyatuukanga we bafumbye emmere ate nga kiwulira enjala ekiruma nga kyewaana nga bwe kirina ensawo y'ekkutiya eyimba era nga kisuubiza okugibayimbisizaamu singa bakiwa emmere. Abantu okwagala okuwulira ku kkutiya eyimba baakiwanga mangu emmere olwo nakyo ne kiragira ekkutiya nti\nBw'otoovuge nja kkulya.\nOmwana Nkalabanda eyali mu kisawo, olw'okutya okuliibwa ng'atandika okuyimba nti:\nTwagenda ne nnyabo emugga eyo, Nkalabanda,\nEyo, Nkalabanda mwana wange ayimba nga ennyonza,\nNe nneerabirayo akaliba ak'emmondo, Nkalabanda,\nNg'enda okukakima ekizike kintutte, Nkalabanda,\nEyo, Nkalabanda mwana wange ayimba nga ennyonza\nEkizike bwe kyayagalanga omwenge era nga kiragira bulagizi ekisawo nga kiyimba olwo nga kifuna omwenge nga kinywa nga kigangayira.\nLumu kyali kitambula bwe kityo ne kituuka mu maka gye bazaala Nkalabanda. Kyasaba emmere nga bwe kitegeeza nga bwe kirina ekisawo ekiyimba. Kyalagira ekkutiya okuyimba bwatyo Nkalabanda mukazi wattu n'atandika okuyimba ng'atya okumulya. Abazadde bwe baawuliriza eddoboozi eriyimba n'ebigambo ebiyimbibwa nga bikwata ku muwala waabwe eyabula ne beewuunya! Baasalawo okuzuula ekiyimbira mu kkutiya bwe batyo ne bawa ekizike emmere nnyingi n'omwenge ne kinywa ne kigangayira era ne kigwa eri ne kifuluuta.\nBaasooba ne batuuka awali ensawo era ne basala akaguwa. Baagenda okukebera nga ye mwana waabwe eyababulako wamma essanyu ne lijula okubaabya!. Ekyalo kyaggwaayo okwerolera ku mwana mazuuku era ne basalawo okutta ekizike ekyali kyamuwamba. Baaleeta enku ne bakuma ekyoto kinene nnyo. Kyokka baali basuulamu ekizike ekyali kizuukuse nga n'omwenge gukiweddeko kyo kwe kulaajana nti basooke bakisaleko akagalo aka nnasswi nga tebannakitta. Baakasalako abantu bonna be kyali kyalya ne bavaamu nga balamu, olwo ne bakikasuka mu kyoto ne kisiriira.\nNaleka eng'oma zivuga ku kyalo nga bayozaayoza Nkalabanda n'abantu abaali baaliibwa ekizike abaali bakomyewo, nange ne nsomoka okudda emitala.\nNannyonga ku muti ogw'ennongo\nAWO olwatuuka nga wabaawo omusajja ng'awasa mukaziwe nga bazaala omwana waabwe omu bw'ati, nga bamutuuma Nannyonga kubanga yali muwala ate nga balli beddira Nnyonyi.\nNannyonga yali muwala mubalagavu era yakuzibwa nga wa kyejo ekitagambika. Omuwala bwe yatuuka mu myaka egifumbirwa bazadde be ne bagaana okumufunira omusajja nga tebaagala abaveeko kubanga baali bamwagala nnyo. Kyokka lumu, baagenda okuzuula ng'omwana afunidde olubuto ku luggya, ekintu ekyabanakuwaza ennyo. Baasalawo ne bagoba Nannyonga awaka nga tebakyayinza kubeera naye awaka kubanga yali aleese amawemukirano.\nMukaziwattu yatambula kyokka nga tamanyi gy'alaga kwe kuyingira mu kibira eyo ewala n'afuna omuti ogw'ennongo n'ayala obugoye bwe wansi ne yeebaka. Ng'ali wansi w'omuti awo enjala yatandika okumuluma kyokka nga talina kyakulya. Yali akyakaaba ne wajja ekinyonyi ne kigwa ku muti guno ogw'ennongo ne kimutunuulira okumala ebbanga n'oluvannyuma ne kibuuka ne kigenda.\nEkinyonyi bwe kyabuuka kyaggukira mu maka ga bazadde ba Nannyonga ne kigwa ku muti ogwali mu luggya olwo ne kitandika okuyimba nti:\n'Bampe ku ttooke,\nntwalire ku Nannnyonga,\nMu muti ogw'ennongo.\nBazadde ba Nannyonga baawuniikirira era baba bakyasiriikiridde ekinyonyi ne kiddamu ne kiyimba. Maama kye yakola kwe kusitula eminwe gy'amatooke n'agiteeka mu luggya. Ekinyonyi kyatandika okusomba munwe ku munwe okutuusa lwe gaggwaawo nga kigatwalira Nannyonga. Nannyonga bwe yalaba amatooke n'asanyuka nnyo era yali yeejaga awaate n'akizuula nti talina kambe ate n'addamu n'agakaaba buto.\nEkinyonyi kyabuuka ne kiddayo mu bazadde ba Nannyonga ne kiyimba nti:\nBampe ku kambe,\nntwalire ku Nannyonga,\nMaama yakwata akambe ka Nannyonga nako n'akateeka mu luggya, ekinyonyi ne kikatwala.\nNannyonga aba amaze okuwaata ate n'akizuula nti talina muliro era ekinyonyi ne kiddayo ne kiyimba nti:\nBampe ku muliro,\nMaama yafuna akasiki k'omuliro akaliko eryanda n'akassa mu luggya ekinyonyi ne kikatwalira Nannyonga, era bwe kityo bwe kyakola ne kimusabira n'ekibya, Nannyonga n'atandika okwefumbiranga emmere mu kibira ekinyonyi gye kyamuleeteranga.\nNannyonga bwe yatuusa okuzaala n'akubawo omwana muwala kyokka omwana yasulanga akaaba olw'empewo. Lumu abazadde baba bali awo ng'ekinyonyi kikomyewo nti:\nHoo abazadde olwawulira kino ne bamanya nti omwana waabwe yazaala. Baaleeta akakunta ne bakafunya bulungine bakawa ekinyonyi ate nabo ne bakigoberera, bwe baatuuka mu muti ogw'ennongo kwe kusanga muwala waabwe nga yabazaalira n'omuzzukulu.\nNaleka Nannyonga bamukomezzaawo awaka batandise ne ku mikolo egy'okumala amawemukirano, nga nno nkulabira!\nEDDA ennyo waaliwo omusajja ng'alina bakazi be basatu nga bali mu maka ageegombesa kubanga ssemaka yali mugagga muvundu ng'alina n'ebiraalo by'ente. Kyokka mu nte zonna ze yalina mwalimu emu gye yayaygala okukira awava erinnyo anti yali nnene nzibu ate nga buli lw'ezaala ekubawo babiri.\nGwaka nga musana, kaakirotabulamu, n'omwami ono wadde yalina amaka ageeyagaza naye ng'alina ekizibu anti teyalina mwana mulenzi kale muyite omusika. Bakyala be buli lwe baazaalanga nga bakubawo gannemeredde.\nKino kyali kimusuza akukunadde okukira lumonde mu ttaka era yatambula mu balubaale bangi ng'ayagala afuneyo ku mwana omulenzi naye nga buteerere. Yalaba biri bityo kwe kulangirira nti 'Omukazi alinzaalira omwana omulenzi ndimuwa ente yange kalibugondo.\nHoo bakyala be olwawulira okuweebwa ente kalibugondo ne bafuba naye nga teri kalungi kavaayo. Kyokka lumu mukyalamukulu yafuna olubuto. Bwe yatuuka okuzaala kwe kugenda mu lusuku nga bulijjo ng'ayambibwako mulerwa n'akwata ekitooke asindike omwana. Omwana agenda okugwa wansi nga mulenzi hoo essanyu ne limutta. Kyokka aba tannava mu zzaaliro agenda okuwulira nga mu lubuto mulimu ekyekyusa era amangu ago n'akubawo omwana omulala nga muwala!\nEryali essanyu lyamufuukira amaziga kubanga yali azadde balongo ate ng'omulongo tasika. Kye yakola kwe kwegayirira mulerwa omwana omuwala amuleke mu kitooke batwaleko omulenzi gwe baba balaga bba.\nMulerwa yakkiriza bwe batyo ne batwalira ssemaka omulenzi nga bwe bamuyozaayoza okufuna omusika. Embuutu, amazina, ebyokulya n'ebyokunywa ebyali wali nga n'owemmindi asena.\nKyokka mulerwa ennaku yali emuluma olw'omwana gwe baali balese mu kitooke era yalaba tasobola kukigumiikiriza kwe kuddayo n'amunonayo n'amutwala ewuwe n'amukweka mu kisenge kye gye yamukuliza nga tamukkiriza kulaba bweru.\nYe kaddulubaale baamuwa ente kalibugondo wamma n'asagambiza nga akimezezza okw'enjala. Ekiseera kyayitawo n'abaana ne bakula olwo mulerwa n'akkirizanga muwalawe oli gwe yalonda okufulumanga ebweru akime amazzi n'okutyaba enku.\nLumu omuwala yali agenda ku luzzi n'asisinkana omulenzi gwe baamuzaala naye (muyite Wasswa) ng'alunda ente. Omulenzi olwalaba ku muwala n'amwagala ebitagambika era n'asigala ng'omutima gwe agututte. Yatandika okumuliimisanga buli lwe yabanga agenda ku luzzi ne banyumyamu. terwali olwo n'amwatulira nga bwe yali ayagala okumuwasa.\nOmuwala mu kifo ky'okumuddamu yatandika kuyimba nti:\nOo Wasswa nga olimba Wasswa,\nOo Wasswa nga olimba Wasswa!\nBaatuzaala babiri nga balongo Wasswa,\nMaama n'andeka mu kitooke Wasswa,\nNg'aluubirira ente ya ssebo kalibugondo Wasswa,\nOo Wasswa nga olimba Wasswa\nOmulenzi yawulira ng'atabuddwa kubanga omuwala bye yali ayimba yali tabitegeera. Yabuulira ku kitaawe nga bw'alina omuwala gw'ayagala okuwasa naye nti buli lw'amugamba ayimba ebitetegeerekeka. Taata olw'omukwano gwe yalina eri mutabaniwe yamugamba nti bagende bombi ku ttale taata yeekweke mu kasiko awulire omuwala by'ayimba. Lyali teriri busa ng'omuwala ajja era omulenzi n'amubuuza nga bulijjo. Bwe yamugamba ku by'okumuwasa era omuwala n'ayimba akayimba kali n'atambula n'agenda.\nTaata olwabiwulira ne bimutabula era kwe kulumba mulerwa omuwala we yali abeera n'abimubuuza. Mulerwa yamutottolera kaddulubaale bwe yaleka omuwala mu kitooke n'atwalako omulenzi asobole okufuna ente so nga yali azadde balongo.\nSsaalongo yanyiiga ebitagambika n'alumba Kaddulubaale n'amunenya nnyo olw'okumusubya ekitiibwa kya ssaalongo ebbanga eryo lyonna. Naleka ente kalibugondo agimuggyeeko nga bategeka na mikolo gya kumala balongo. Nga nkulabira!\nOlwali olwo nga wabaawo omusajja ng'awasa mukaziwe nga bazaala abaana baabwe okwali n'omuggalanda gwe baali baagala nga awavudde erinnyo. Omwana omuggalanda yalina ekyejo kingi kyokka ng'abazadde tebakkiriza bakulu be kumugambako.\nAbaana bano baali babakuutira bulijjo nti enkuba ne bw'etonnyanga etya tebeggamanga kubanga bayinza okweggama ew'omusezi. Lumu baali bava mu nku ze baali batyabye mu kibira ekiri ewala ddala, ebyalo bibiri okuva n'ewaabwe enkuba kwe kubazingiriza mu kkubo n'etandika okutonnya nga gye baali bagobye mu bire. Abaana baalaba esusse kwe kusalawo okweggama ku lubalaza lw'enju era ne bakkaanya nti tebajja kuyingira munda. Baali bakyali ku lubalaza kwe kuwulira eddoboozi eribagamba bayingire munda beeriire ku nnyama. Omwana oli ow'ekyejo teyawuliriza baganda be n'ayingira mangu mu nju. Banne tebaalina kyakukola nabo ne bayingira munda mwe baasanga ekiyiri ne kibalagira okutuula era buli omu ne kimukwasa ekifi ky'ennyama. Olw'entiisa abakulu gye baalimu baagaana okulya ennyama era buli gwe baakwasanga ennyama nga yeefuula alya, ng'agikweka. Baakuba muto waabwe akaama naye akole ky'ekimu naye n'agaana ennyama n'agirya.\nEnkuba bwe yakya, baali basituka okugenda ekiyiri ne kibeesooka, ne kiyimirira ku mulyango era buli eyasemberanga okuyitawo nga kimugamba nti 'mpa akanyama kange'. Bwe yakawangayo oyo nga kimuleka ng'ayitawo. Bwe baatuuka ku muggalanda ow'ekyejo, ng'ekiyiri kimusaba akanyama nga takalina. Ekiyiri kyamugamba nti nga bwe yalidde akanyama kaakyo tajja kugenda wabula ajja kusigala akifumbire. Abaana bonna beegayirira ekiyiri kimusonyiwe kyokka ne kyerema ate ne kibagamba batere bagende nga nabo tekinnabawamba kubazzaayo mu nju. Kalikyejo yagenda okulaba nga baganda be bagenda kwe kutandika okukaaba nga bw'ayimba nti:\n'Mundabiranga taata, kiyiri omulangira,\nAwamu ne maama, kiyiri omulangira,\nNti omwanawe gw'asuuta, kiyiri omulangira,\nNti omwanawe gw'abiita, kiyiri omulangira,\nEkiyiri kimulidde, kiyiri omulangira,\nKiyiri vvaawo mpite, kiyiri omulangira,\nKiyiri vvaawo mpite, kiyiri omulangira.\nAbaana baagenda bakaaba okutuuka mu bazadde baabwe ne babategeeza nga muto waabwe ekiyiri bwe kumulemedde kubanga yalidde akanyama kaakyo.\nAbazadde baakubaakuba ku kyalo era abasajja bakirimaanyi ne boolekera mu kibira eri ekiyiri bakitte basobole okununula omwana kalikyejo.\nKyokka baagenda okutuukayo ng'akiyiri kivuddemu omulangira omulungi eyawasa muwala waabwe. Naleka embuutu zivuga nange ne nzikirira ekibira. Awo we nalabira.\nAWO olwatuuka ne wabaawo omusajja Alufayiri n'awasa mukaziwe Tolofayina. Abafumbo bano baayagalana ebitagambika kyokka ekiseera kyatuuka Alufayiri n'awasa omukazi owookubiri. Abakyala bombi baazaala abaana abawerako kyokka lumu Tolofayina yagenda n'akubawo akaana akawala akalungi okuzaama nga konna ensingo yaako yasibagana ebiseera. Abantu bonna abajjanga okulaba ku nnakawere n'omuwere nga bavaawo batenda obulungi bw'ebbujje. Okuva obuto omwana baamukazaako erinnya lya Nsingobiseera era buli omu ku kyalo lye yamuyitanga. Ye kitaawe yamweyitiranga 'maama' ng'agamba nti yafaanana nguli nnyina n'amumalayo. Mukyala muto yafuna obujja ku mwana ono eyasuutibwanga n'abayise. Lumu Tolofayina ng'afiirwa ewaabwe era bombi ne bba ne bessa mu ddene okugenda okuziika. Abaana bonna omuli ne Nsingobiseera baabalekera mukyalamuto abalabirire. Olw'okuba olugendo lwali luwanvu baamalirayo ddala wiiki eziwera essatu. Mukyalamuto bwe yalaba nga bagenze ko ye nti ke kaseera okweggyako omwana Nsingobiseera eyali omuganzi nga ne kitaawe amweyitira lya maama. Yakwata omwana eyali aweza emyaka omukaaga mu kiseera ekyo n'amutuuza mu kisero ekiwanvu era n'amusibiramu n'emigiwa emirange mu byayi n'amutwala ku mugga ogw'ewalako okuva ku kyalo kyabwe n'alaba gye gukulukutira olwo n'addira ekisero n'akinnyikamu. Bazadde ba Nsingobiseera bwe baakomawo mukyalamuto n'abategeeza nga empologoma bwe yabayingirira n'esika omwana eyali yeebase ku mugguukiriro. Abazadde baanyolwa nnyo era ne bamala ebbanga nga bakungubaga. Baali bakyakungubaga ekyeya ne kigwa mu kitundu oluzzi lwabwe ne lukalira ng'amazzi balina kugakima ku luzzi luli olw'ebunaayira mukyalamuto gye yasuula omwana Nsingobiseera. Baliraanwa baabwe be baasooka okugenda ku luzzi olwo naye baba batutubika ensuwa zaabwe okusena amazzi ne bawulira eddoboozi nga liva mu kisaalu omugga gye gwali gukulukutira nga liyimba nti:\nAbatutubika abatutubika bwe tutu,\nMundabiranga Tolofayina bwe tutu,\nNti Nsingobiseera ali emugga bwe tutu,\nObulungi bwe bwamussa bwe tutu.\nMundabira ne Alufayiri bwe tutu,\nHo Ho baliraanwa baatya ebitagambika n'ensuwa tezajjula, baasenamu luzunzo ne badduka okutuuka ku kyalo ky'ewaabwe era ne banyumiza buli omu ekyali kibaguddeko.\nBino bwe byagwa mu matu ga Tolofayina ne Alufayiri nabo ne basalawo bagende beewulirireko. Baakwata ensuwa era n'abantu bangi ku kyalo ne babawerekera nga baagala bawulire ekyeneena. Bwe baatuuka ku luzzi ne batutubika ensuwa mu luzzi okusena. Baagenda okuwulira ng'eddoboozi litandika okuyimba:\nObulungi bwe bwamussa bwe tutu!\nTebaalinda ddoboozi kuddamu ne basamba olusaalu era gye baagwira ku mwana Nsingobiseera ng'ali mu kisero kye bannyika mu mazzi nga n'okuvunda avunzeeko ekitundu eky'obutuuliro. Baamuggya mu kisero ne bamuzza eka kyokka bagenda okutuukayo nga mukyalamuto yasibyemu dda ebyanguwa n'adduka era tebaddayo kumulaba wadde okumuwuliza. Naleka bajjanjaba muwala waabwe nga n'ekyalo bwe kijaganya olw'okumuzuula, munnange nga nkulabira.\nEDDA ennyo waaliwo omusajja eyalina bakyala be babiri ne wambwa. Lumu yalaba omuwala omubalagavu ku kyalo ekiriraanye ekikye bw'atyo n'asalawo amuwase amuleete awaka abe n'abakyala basatu. Omugole yaleetebwa awaka mu ssanyu eritagambika. Ennaku ezaddirira omugole ng'akyali mu kisenge, ssemaka ne bakyalabe bali ababiri baamulekanga waka ne wambwa eyali amukuuma bo ne bagenda okulima. Lumu omugole yalaba akasumbi ke baali bawanise ku mulabba. Yasalawo akawanuleyo alabe ekirimu agenda okukebera nga mulimu omubisi, amaddu ne gamukwata n'ayagala yebbirire anyweko. Yassa akasumbi ku mumwa ne yeekatankira kyokka bwe yatuuka okukaggyako ne kalemerako. Yakanda kulwana kuggya kasuwa ku mumwa nga kalemeddeko. Yagezaako okuyita wambwa ajje amuyambe okukaggyako nga naye tawuuna atuzza liiso.\nWambwa yalaba biri bityo n'asituka n'alumba mukamaawe mu nnimiro gye yali alima era bwe yabatuukako kwe kutandika okuyimba nti:\nAbalima bano, abalima bano,\nOmugole gwe mwalese eka,\nKu mumwa kuliko akasumbi\nMaguja ssu, Maguja ssu,\nNga nze nneesirikidde!\nSsemaka yasooka n'asiriikirira nga yeewuunya ebigambo bya wambwa. Yali akyawuniikiridde wambwa kwe kuddamu okuyimba. Bakyalabe baamugamba baddeyo eka balabe ogubadde era bagenda okutuukayo ng'omugole ali mu maziga, akasumbi kamulemedde ku mimwa. Ssemaka yeewuunya nnalulungiwe okuba omubbi. Yamuggyako akasumbi ku mumwa era naleka amutwala kumuzza mu bakadde be nga teyeeteekere mubbi nange kwe kudda gye nava.\nEDDA ennyo waaliwo omusajja n'awasa mukaziwe ne bazaala abaana baabwe okwali n'omuwala gwe baatuuma Balinda. Abaana baabakuza bulungi nga bakola emirimu era baateranga okugenda mu kibira ekibaliraanye ne batyaba enku. Kyokka baali baabakuutira nti bwe babanga bagenze okutyaba enku ne balaba ekintu kyonna mu kibira tebabangako kye boogera.\nLumu abaana bano beegatta n'aba baliraanwa ne boolekera ekibira okutyaba enku. Bazadde baabwe baabakuutira nga bulijjo obutabaako kye boogera nga balina kye balabye. Bwe batyo bakkirira ekibira ne batyaba enku era ne basiba ensekese ne boolekera eridda eka. Baba bakomawo, omuwala Balinda kwe kulaba ettungulu eryali lirabika obulungi bwatyo kwe kuyita banne nti abange mulabe ettungulu eddungi! Mpozzi abizadde! Bwe baatambula ettungulu nalyo kwe kutandika okubagoberera nga bwe liyimba nti:\nEttungulu lyamugoberera era bwe baatuuka awaka ne babawa amazzi banaabe ettungulu kwe kuyimba nti:\nAbazadde baawuniikirira ne babuuza Balinda oba yayogeredde mu kibira, kye baamugaana. Ng'abategeezezza byonna ebyabaddewo baamugamba anaaze ekyetere ky'ettungulu kubanga ye yali akyereetedde ate nga baali baamulabula. Bwe baatuuka okulya era ettungulu ne liyimba nti:\nBalinda yaliisa ettungulu ng'eno amaziga bwe gamuyitamu. Bwe yatuuka okwebaka ettungulu ne limugoberera nalyo ne lyebaka mu buliri bwe nga bwe liyimba nti:\nBwagenda okukya mu ttungulu muvuddemu omusajja omulungi ennyo n'awasa Balinda.\nNaleka bali ku ntujjo ya mbaga ne nkomawo kuno.\nFFE TETWALI BAANA TWALI NTULA\nAWO olwatuuka nga wabaawo omusajja ng'awasa mukaziwe. Abafumbo bano baamala emyaka mingi nga bali bombi kyokka nga tebalina mwana. Obugumba bwabaluma ne batambula buli wamu okutuusa bwe baafuna omusawo eyabawonya. Yabagamba nti okuwona obugumba yalina okubawa eddagala kyokka ng'alibaweera mu ntula. Baalitwala ne balikozesa era waayita akaseera katono omukazi n'afuna olubuto. Bwe yatuuka okuzaala yakubawo abaana bana, abalenzi babiri n'abawala babiri. Baasanyuka ebitagambika nga bafunye ezzadde n'abeekyalo abaabayisangamu emimwa ne batandika okubawa ekitiibwa.\nAbaana baakula n'eryejo nga balalu ebitagambika era nga tebawulira. Lumu bazadde baabwe baali bagenda mu lumbe olwali ku nkomerero y'ekyalo kwe kuleka nga baanise emyali (ensuwa ezitannayokebwa) kubanga baali babumbi era ne bakuutira abaana nti bwe balaba enkuba ejja nga baggyayo emyali gireme kutoba. Abaana baasuubiza okukola ng'abazadde bwe baali balagidde era olwalaba ng'abazadde babuliddeyo ne batandika okuzannya. Omuzannyo gwabanyumira era tebaalaba ng'enkuba ebindbinda ate bwe yatandika okutonnya abaana badduka buddusi ne bayingira enju, emyali tebaagifaako. Eyo otulo gye twabatwalira ne beebaka. Abazadde bagenda okukomawo awaka kyababuukako ng'emyali gye baalese mu luggya gyatobye n'okubumbulukuka ne gibumbulukuka. Wano abazadde kwe kunyiiga ebitagambika era ne bazuukusa abaana ne batandika okubayombesa . Taata ye yasooka n'abuuza nti: ''Muli baana ki mmwe abalese emyali gyange gye nzigyamu ejjamba mu nkuba ne gibumbulukuka. Kozzi temwali baana mwali ntula!''\nMaama naye yayongereza okwo nga bw'akkaatiriza nti ddala bano tebaali baana zaali ntula kye bava batawuliriza bazadde baabwe.\nAbaana baawuniikirira kubanga baali tebakiwulirangako nti baava mu ntula okufuuka abaana. Mu nnaku ey'ekitalo baatambula ne bagenda mu lusuku awaali omutula olwo ne batandika okuyimba nga bwe bagwetooloola nti:\nKitaffe agambye atya?\nNti tetwali baana twali ntula\nNe maama agambye atya?\nBwe batyo bwe baagenda bayimba nga bwe beetooloola omutula okutuusa lwe gwabamira ne babuliramu. Abazadde obusungu bwe bwabaggwaako kwe kufuluma enju banoonye abaana baabwe nga tebabalabako! Baanoonya buli wamu naye abaana ne bababula, bwe batyo ne baddamu okuba nga tebalina baana. Mu nnaku ey'ekitalo baatambulanga ku kyalo nga tebayala n'abantu ne baddamu akubayisaamu amaaso. Nange nabaleka bali mu maziga ag'ekitalo bejjusa obusungu obwabaleetera okwasanguza ekyama kyabwe eri abaana ku ngeri gye baabazaalamu ne nkomawo kuno mbatendere.\nMAGULU N'EMBWA ZE\nEDDA ennyo waaliwo omusajja nga bamuyita Magulu. Yalina embwa ze bbiri era awaka yabeerangawo ne nnyina, eyali nnamwandu. Magulu yali muyizzi nnyo nga buli lw'agenda okuyigga aleka ensaka bakolokota. Kyokka yalina ekisa era emitego gye bwe gyakwasanga obuslo obuto wamu n'ensolo ez'amawako ng'azisonyiwa n'atazitta, n'azireka ne zigenda. Lumu yatuuka ku mutego gwe ng'akwasizza kinyonyi ekirungi ennyo nakyo n'akireka ne kigenda.\nKu kyalo okwo kwaliko ezzike eryakula ne liwola era lyatandika okuyiiya amagezi bwe linatta Magulu akomye okuyigga ensolo ate nalyo ze lyayigganga. Lyamwegezaamu enfunda nnyingi kyokka ng'alisimattuka.\nLumu lyefuula akati akalungi ennyo era magulu bwe yakalaba kwe kukalonda n'akatwala eka mu kisenge kye. Bwe bwaziba nga yeebase akati ne kafuuka ezzike kyokka olwokuba Magulu yasulanga n'embwa ze, zaagoba ezzike ne liremwa okumulya. Magulu buli we yatambulanga ng'agenda n'embwa ze bwatyo n'asimattukanga okuliibwa ezzike enfunda eziwera.\nOlwali olwo ezzike linonga lisalawo kwefuula omuwala omulungi lwondo gwe bayiwako amazzi n'oganywa. Magulu bwe yali atambula n'alaba nnalulungi ono nga tamanyi nti zzike. Yamwegomba bwatyo n'amukwana era n'amutwala ewuwe. Bwe bwatuukanga ekiro omukazi n'ayagala okufuuka ezzike alye Magulu kyokka nga talina w'akikolera kubanga embwa ze zaali zimukuuma butiribiri. Lumu yalagira Magulu embwa ze azigobere ebweru ng'omukazi agamba nti azitya kyokka Magulu yagaana.\nBwatyo omukazi ono n'akola olukwe n'agamba Magulu nti bagende mu ttale bateme omuti ogw'okussa mu kibanyi. Kyokka yamugaana okugenda n'omuntu yenna wadde okutwala mbwa ze kubanga ye omugole yali azitya.\nMagulu yaleka embwa ze kyokka yasooka kukuba nnyina kaama nti bw'olaba ekintu kyonna ekitali kya bulijjo ng'oyimbula embwa zange ng'ozita nga zijja.\nBaagenda n'omugole mu ttale kyokka buli muti Magulu gwe yayagalanga okutema nti gwe gunaakola ekibanyi ng'omugole agugaana nti si mulungi bwe batyo ne bagenda nga beeyongerayo mu kibira. Bwe baatuuka ku muti munda eyo, omugole n'alagira Magulu alinnye waggulu ku muti gy'aba atema ettabi. Teyali mubi nga naye alinnya. Olwatuuka waggulu ddala ng'omukazi afuukamu ezzike era nga likwata embazzi gye yali alese wansi nga litandika okutema omuti nga bwe ligamba Magulu nti 'Leero nkulidde'.\nKyokka omuti gwali gunaatera okugwa ekinyonyi kiri ekirungi Magulu kye yakwata ku mutego n'akisaasira n'akita kwe kujja ne kigwa ku muti guno nga bwe kigamba nti:\n'Omuti oguliko Magulu teguyinza kugwa kubanga Magulu musajja wa kisa nnyo'.\nAmangu ago omuti gwaddawo nga gwe batannatemako. Ezzike lyalaba bwe gutyo kwe kugoba ekinyonyi ne kibuuka olwo ne liddamu buto okutema omuti.\nGuba gunaatera okugwa ekinyonyi ne kikomawo era ne kiamba nti: 'Omuti oguliko Magulu teguyinza kugwa kubanga Magulu musajja wa kisa nnyo'. Omuti ne guddawo.\nEzzike lyaddamu buto okutema oluvannyuma lw'okugoba ekinyonyi. Magulu yalaba likaaye kwe kunoga akakoola ku muti n'akakasuka ne kagenda ne kagwa ku bbeere lya nnyina erya kkono. Nnyina olwakalaba kwe kuyimbula embwa ezajja emisinde nga bwe ziwunyiriza n'okuboggola. Ezzike bwe lyalaba zinaatera okulituukako kwe kuddamu ne lyefuula omukazi nga bwe liwoza nti 'Magulu goba embwa zo nze nzitya'. kyokka Magulu yalagira bulagizi mbwa kuluma ne ziriruma okutuusa bwe lyafa.\nNaleka abatuuze basomba miwumbo gya mmere okugabula Magulu nga bamukulisa ezzike nange ne nkomawo okwaffe.\nAKASAKA AKAAYIMBA OMUGOLE\nAwo olwatuuka nga wabaawo omusajja ng'awasa mukaziwe. Omugole ono yali mulungi lwondo nga bamufukako amazzi n'oganywa naye nga bwe bagamba nti omulungi tabulako kamogo, n'omugole yalina omuze gw'okukomba ensaka efumbye enva n'ayisaamu n'olulimi.\nWadde nnyina ne ssengaawe baamubuulirira naye omuze guno omugole gwamulemeramu. Bwe yatuuka mu ddya, yagenda mu maaso n'omuze gwe ogw'okukomba ensaka.\nLumu bajja ne bakyaza abagenyi era omugole n'afumba oluvuutu nga bulijjo n'assaako n'enva ez'ebinyeebwa ze baakazaako erya nsanyuse. Bwe yajjula emmere olw'okuba waaliwo abagenyi, yatya okukomba ensaka nga bulijo. Akasaka kaakanda kulinda bakakombe ng'omugole tafaayo. Ekyavaamu akasaka ne katandika okuyimba nti:\nJj'onkombe nga bwe wankomba jjuuzi\nJj'onkombe nga bwe wankomba olulala\nOmugole yaswala n'aswaluka bwatyo n'afubutuka ku mmere n'abulira mu kibira. Naleka omusajja azzeeyo mu bakadde ababuulire ekibaddewo nange ne nzira okwaffe. Nange awo we nalabira.\nEdda ennyo waaliwo omuvubuka nga bamuyita Katula. Katula yali muyizzi era nga muvubuka wa kiwago ddaala eyatiisanga ensolo n'abantu. Yalina nnyina nga mukazi mukadde nnyo gwe bakululira ku kaliba.\nLumu ekyalo ekyo kyajja ne kirumbibwa amazike ne galya abantu bonna okuggyako Katula ne nnyina. Bwe gaalaba abantu abalala gabamazeeko ne gayiiya bwe gayinza okulya nnyina wa Katula kubanga ye Katula gaali gamutya. Buli ku makya Katula bwe yabanga agenda okuyigga nga nnyina aleka amukwese waggulu ku kibanyi amazike galeme kumulya.\nLumu, amazike gaalaba Katula agenze okuyigga ne gajja ewuwe ne gayita nnyina wa Katula. Olwokuba yali mukadde nnyo ng'awusse, kwe kugaddamu nti: 'Wangi ndi eno waggulu ku kibanyi Katula gye yankwese nti muleme kundya.\nAmazike gaawalampa ne gaggyayo nnyina wa Katula kyokka gaba gamutwala, omukadde n'atandika okukaaba nga bw'ayimba nti:\nKatula wuu tebannandya bankulubeesa\nKatula eyali ayizze okumpi yajja mangu n'agoba amazike n'azzaayo nnyina. Omukazi yakolanga bwatyo buli lunaku nga Katula amutaasa.\nKyokka lumu ensolo awo okumpi zaggwaawo, olwo Katula n'agenda okuyigga ewala.\nAmazike gajja ne gayita nnyina era n'ayitaba nga bulijjo ne gamuggyayo. Ku luno wadde yakaaba naye mutabaniwe teyawulira bwatyo amazike ne gamulya. Katula yakaaba nnyo ng'asanze nnyina amazike gamulidde era kwe kuyiiya amagezi ag'okuwoolera eggwannga. Yagenda ew'omulubaale eyamugamba nti ayiise omwenge agusse mu kasiko yeekweke okumpi awo. Kino yakikola era aba ali awo nga teriri busa ng'amazike gazze. Bwe gaatunula nga tegalaba muntu ne gakka ku mwenge ne gagunywa. Bwe gaatamiira ne gatandika okuyimba nti:\nNnyina wa Katula tetwamulya twamuleega mu ndongo\nTwaddira enkobakoba ne tuzireega mu ndongo\nn'obukono n'obugulu tetwabulya twabuleega mu ndongo\nTwaddira enkobakoba ne tuzireega mu ndongo.\nNga gamaze okugangayira gaagwa eri ne geebaka olwo Katula n'aggyayo effumu n'agafumita gonna n'agatta. Oluvannyuma yagendanga asala nasswi ya buli zzike abantu bonna be lyalya ne bavaamu nga balamu.\nNaleka ku kyalo embuutu zivuga n'amazina babiibya ne nkomawo ewaffe. Nange awo we nalabira.\nAwo olwatuuka nga wabaawo omusajja ng'awasa mukaziwe nga bazaala omwana waabwe eyali omulungi kkaalaala. Ku kyalo okwo kwaliko omusambwa nga guli mu kinyonyi ekyasenga ku luzzi nga tekikkiriza bantu kuggya mazzi ku luzzi olwo anti buli eyagendangayo okugakima ng'ensuwa emwatikako bwe yakyukanga okulaba ekinyonyi ekyo.\nOmusajja ono ow'omwana omulungi kye yavanga agamba abasajja abajjanga okuwasa muwalawe nti bamale kuleeta mazzi okuva ku luzzi olwo nti anaagatuusa y'ajja okutwala muwalawe.\nBuli musajja eyajjanga bwe baamutumanga ku luzzi ng'agenda n'okuseka aseka kyokka bwe yatuukanga n'asena amazzi yabanga yaakageetikka ng'awulira ekinyonyi ekiyimba nti:\nSsemusajja agenda kaleeba,\nndabira abali eka eyo kaleeba,\nnti ekinyonyi kiri ku luzzi kaleeba,\nkyambadde ensimbi kaleeba\nensimbi n'obutiiti kaleeba\nCoo co ki kaleeba,\nkyuka n'ondeeba kaleeba.\nBwe yakyukanga okulaba ayimba ng'ensuwa egwa ng'eyatika, eka yazzangayo bibajjo. Kino kyatuuka ku basajja bangi omuwala omubalagavu n'abalema.\nLumu wajjawo akakookolo nako nga kazze kwewangulira muwala ono omubalagavu. Abaali awaka bonna olwawulira kino ne batumbuka ne baseka, kyokka ng'akakookolo kamalirivu, kaagala kuwasa muwala. Baakawa ensuwa ne bakagamba kagende kakime amazzi.\nBwe kaatuuka ku luzzi ne katutubika ensuwa era bwe yajjula ne kagyetikka naye kaba katandika okutambula ekinyonyi ekyali ku muti ne kitandika okuyimba nti:\nSsekakookolo kagenda kaleeba,\nkyambadde ensimbi kaleeba,\nensimbi n'obutiiti kaleeba.\nCoo co ki kaleeba\nAkakookolo wadde kaawulira naye tekaatunula mabega wabula kaatambula mukungujjo. Ekinyonyi kyakanda kuyimba ng'akakookolo katambula butambuzi bwe katyo ne katuusa amazzi ne bakawa omuwala. Naleka katwala omugole waako eyagenda akaaba nange ne nkomawo kuno. Nange awo we nalabira.\nOMUSOTA GW'E KALUNGU\nAwo olwatuuka, edda ennyo ku kyalo ky’e Kalungu nga kubaako ttimba eyakula n’awola.\nOkumanya ttimba ono yali munene ng’asobola okumira ente 10. Ttimba ono yamira ensolo zonna ku kitundu n’azimalako. Bwe yalaba ziweddewo kwe kutandika okumira abantu. Yasookera ku byalo byonna ebyetooloddewo n’abamira era Kabaka yalaba atandise okumira abantu be kwe kuyita oyo yenna asobola okutta ttimba ono lumalabantu aveeyo.\nLumu omu ku baddu be yeeyala awali kabaka n’amutegeeza nga bw’asobola okutta ttimba ono singa Kabaka amuwa ensuwa ng’erimu embira, ebikomo n’amasanga era n’amuweerako n’omuwala embeerera anaagisitula.\nBino Kabaka yabimuwa olwo omuddu n’alumba ttimba e Kalungu . Bwe yatuuka e kalungu teyasangayo muntu kubanga bonna omusota gwali gwabamira olwo n’atandika okuyimba nti:\nOmusota, ogw’e Kalungu\nGwasse mmange ne kitange\nOlwaleero ng’enda kuwoolera eggwanga.\nOmusota bwe gwamuwulira nagwo ne guvaayo nga bwe guyimba nti:\nMmmm.. mwendi lumalabantu.\nOmuddu bwe yagulaba kwe kulagira omuwala okussa wansi ensuwa n’alamusa ttimba era n’amutegeeza nga Kabaka bw’aweerezza ttimba ebirabo omuli amasanga n’ebikomo.. Ttimba mu ssanyu eringi yayingira ensuwa alabe ebyobugagga Kabaka by’amutonedde olwo omuddu n’asaanikira ensuwa n’agitwalira Kabaka n’abantu be ne batyaba enku nnyingi ne bakuma ekyoto kinene ne bassaako ensuwa omwali ttimba. Ttimba bwe yawulira ng’omuliro gumutta kwe kulagira basale akakira ke bantu bonna be yali amize n’ebisolo biveemu. Bwe yafa ne basala akakira byonna bye yamira ne bivaamu nga biramu. N’okutuusa leero Abaganda balina ekisoko ekya ogw’e Kalungu ekitegeeza omusota.\n(Lugereddwa John Bosco Mihigo okuva e Tanzania).\nEngero endala zigereddwa Margaret Nankinga.


Bukedde Online - Ebipya bizuuse ku mugagga eyattiddwa mu ddwaaliro\nPoliisi ekutte abazigu 9 n’emmundu 4\nOmugagga eyakubiddwa essasi afudde anoonyezebwako...\nGEN. Jeje Odongo yagenze mu ddwaaliro ng’ayagala okuzuula ekituufu ku ngeri mukwano gwe gye yakubiddwa essasi ne limutta mu ddwaaliro lye limu eryo.\nOmugagga Alseyed Ali Abdul Jabar 37, abeera e Najeera okumpi n’e Ntinda yakubiddwa mulamu we essasi ng’akozesa pisito ya Alseyed ku Lwomukaaga.\nBino okubaawo, muka Alseyed yazadde omwana akyabulako (premature) mu ddwaaliro lya Kampala Independent Hospital e Ntinda. Bba yabadde agenze okulaba mukyalawe ne bebi, kyokka n’awa mulamu we Zaina Karama (muganda wa mukazi we) pisito eyavuddemu essasi ne likuba Alseyed mu kifuba. Kigambibwa nti yagambye nti yamukubye mu butanwa.\nPoliisi ebuuliriza engeri Alseyed gye yayingizza emmundu mu ddwaaliro wadde nga waliwo amateeka agakugira okuyingiza emmundu oba ekissi kyonna mu ddwaaliro oba ekifo ky’olukale.\nPoliisi yabadde etandise okubuuliriza kyokka Jeje Odongo nga ye Minisita avunaanyizibwa ku nsonga z'omunda mu ggwanga (era atwala poliisi) n’atuuka ku ddwaaliro. Yabadde ne pisito ku kabina ng’eri bweru n’ayingira nayo butereevu mu ddwaaliro mu kisenge we baakubidde Alseyed essasi.\nOmugenzi eyaziikiddwa mu limbo e Kololo abadde mukwano gwa Minisita Odongo era nga May 15, 2018, Odongo yawandiika ebbaluwa eyanjula Alseyed eri be kikwatako okuwa obuyambi bwonna obwetaagisa eri Alseyed ng’omukozi mu ofiisi ye akola ku nsonga z’ebyokwerinda.\nAmaka ga Jabar\nAlseyed era abadde n’enkolagana n’abanene mu Gavumenti.\nAbadde addukanya kkampuni etwala abantu ebweru okukola.\nOmwaka oguwedde, waliwo akatambi akaakwatibwa e Dubai nga kalaga Alseyed akuba ebikonde omuwala Munnayuganda Barbara Naluwooza.\nKigambibwa nti, Naluwooza yawa Jabar ssente ze Dirham 8,000 mu za Uganda obukadde 8- ng’amusuubizza okumufunira omulimu mu kkampuni y’amasimu e Dubai eya Etisalat Telecommunication.\nOmuwala agamba nti bwe yatuuka e Dubai, yatwalibwa mu ofiisi okukola nga si kkampuni gye yali amusuubizza.\nBwe yasaba Alseyed amuddize ssente ze, yayanukula mu ngeri ebuzaabuza. Omuwala yalemerako olwo Alseyed n’amukuba.\nNaluwoza teyali yekka, waliwo abawala abalala Bannayuganda, ab’e Nigeria, Cameroon abamubanja.\nOmuwala Munnayuganda omulala Becky Nakibuuka eyakwata ebifaananyi naye yamukuba bubi nnyo.


Okuva 37 | Bayibuli ey'Oku Mukutu Gwaffe Ogwa Intaneeti | New World Translation\nOkukola Essanduuko (1-9)\nEkikondo ky’ettaala (17-24)\nEkyoto eky’obubaani (25-29)\n37 Awo Bezaleeri+ n’akola Essanduuko+ mu mbaawo z’omuti gwa sita. Obuwanvu bwayo bwali emikono* ebiri n’ekitundu, obugazi bwayo bwali omukono gumu n’ekitundu, ate obugulumivu bwayo bwali omukono gumu n’ekitundu.+ 2 Yagibikkako zzaabu omulongoofu munda ne kungulu, era n’agissaako omuge ogwa zzaabu.+ 3 Bwe yamala n’agikolera empeta nnya eza zzaabu n’aziteeka waggulu w’amagulu gaayo ana, ng’ebbiri ziri ku ludda olumu ate ng’endala ebbiri ziri ku ludda olulala. 4 Ate era yakola emisituliro mu mbaawo z’omuti gwa sita n’agibikkako zzaabu.+ 5 Emisituliro yagiyingiza mu mpeta ezaali ku Ssanduuko eruuyi n’eruuyi, nga gya kusituzanga Essanduuko.+ 6 Yakola eky’okubikkako ekya zzaabu omulongoofu;+ obuwanvu bwakyo bwali emikono ebiri n’ekitundu ate obugazi omukono gumu n’ekitundu.+ 7 Era yaweesa bakerubi babiri+ mu zzaabu ng’akozesa ennyondo n’abateeka ku njuyi zombi ez’eky’okubikkako.+ 8 Kerubi omu yali ku ludda olumu ate kerubi omulala yali ku ludda olulala. Yakola bakerubi n’abateeka ku njuyi zaakyo zombi. 9 Ebiwaawaatiro bya bakerubi byali byanjuluziddwa waggulu, nga basiikiriza eky’okubikkako n’ebiwaawaatiro byabwe.+ Baali batunuuliganye, ng’obwenyi bwabwe butunudde ku ky’okubikkako.+ 10 Era yakola emmeeza mu mbaawo z’omuti gwa sita;+ obuwanvu yali emikono ebiri, obugazi yali omukono gumu, ate obugulumivu yali omukono gumu n’ekitundu.+ 11 Yagibikkako zzaabu omulongoofu era n’agissaako omuge ogwa zzaabu. 12 Bwe yamala n’akola omugo gwayo, ng’obugazi bwagwo bwenkana ekibatu,* era n’agissaako omuge ogwa zzaabu. 13 Ate era yagikolera empeta nnya eza zzaabu n’aziteeka ku nsonda ennya amagulu we gakwataganira n’emmeeza. 14 Empeta ezo zaali kumpi n’omugo, nga za kuwanirira emisituliro egy’okusituza emmeeza. 15 Era yakola emisituliro mu mbaawo z’omuti gwa sita n’agibikkako zzaabu, nga gya kusituzanga emmeeza. 16 Ebyo bwe byaggwa, n’akola ebintu by’oku mmeeza mu zzaabu omulongoofu—ebibya byayo, ebikopo byayo, ebbakuli zaayo, n’ensumbi zaayo, ebyali eby’okukozesa okufuka ebiweebwayo eby’eby’okunywa.+ 17 Era yakola ekikondo ky’ettaala+ ekya zzaabu omulongoofu. Yakiweesa ng’akozesa ennyondo. Entobo yaakyo n’enduli yaakyo n’obukopo bwakyo n’ebituttwa byakyo n’ebimuli byakyo byonna byali wamu.+ 18 Amatabi mukaaga gaali gava ku kikondo, ng’amatabi asatu gava ku ludda lwakyo olumu ate ng’amatabi amalala asatu gava ku ludda lwakyo olulala. 19 Ku buli limu ku matabi asatu agaali ku ludda olumu olw’ekikondo ky’ettaala kwaliko obukopo busatu obulinga ebimuli by’omuloozi, n’ebituttwa, n’ebimuli, nga byonna bigenda biddiriŋŋana, ne ku buli limu ku matabi asatu ag’oludda olulala kwaliko obukopo busatu obulinga ebimuli by’omuloozi, n’ebituttwa, n’ebimuli, nga byonna bigenda biddiriŋŋana. Amatabi gonna omukaaga agaali ku kikondo ky’ettaala bwe gatyo bwe gaakolebwa. 20 Ku nduli y’ekikondo ky’ettaala kwaliko obukopo buna obulinga ebimuli by’omuloozi, n’ebituttwa, n’ebimuli, nga byonna bigenda biddiriŋŋana. 21 Wansi w’amatabi abiri agasooka agava ku nduli y’ekikondo ky’ettaala waaliwo ekituttwa, ne wansi w’amatabi abiri agaddako waaliwo ekituttwa, era ne wansi w’amatabi abiri agasembayo waaliwo ekituttwa. Bwe kityo bwe kyali wansi w’amatabi gonna omukaaga agava ku nduli y’ekikondo ky’ettaala. 22 Ebituttwa n’amatabi n’ekikondo ky’ettaala kyonna byaweesebwa n’ennyondo mu zzaabu omulongoofu nga byonna biri wamu. 23 Ettaala zaakyo omusanvu,+ ne magalo zaakyo, n’eby’okuteekangamu evvu ly’entambi yabikola mu zzaabu omulongoofu. 24 Ekikondo ky’ettaala n’ebintu byakyo byonna yabikola mu ttalanta* ya zzaabu omulongoofu. 25 Awo n’akola ekyoto eky’obubaani+ mu mbaawo z’omuti gwa sita. Enjuyi zaakyo ennya zaali zenkanankana; obuwanvu yali omukono gumu, obugazi omukono gumu, n’obugulumivu emikono ebiri. Amayembe gaakyo gaali ga muti gumu nakyo.+ 26 Yakibikkako zzaabu omulongoofu kungulu ne ku njuyi zaakyo zonna ne ku mayembe gaakyo, era yakissaako omuge ogwa zzaabu. 27 Yakikolera empeta bbiri eza zzaabu n’aziteeka wansi w’omuge gwakyo ku njuyi bbiri ezitunuuliganye, nga za kuwaniriranga emisituliro egy’okukisituza. 28 Oluvannyuma yakola emisituliro mu mbaawo z’omuti gwa sita n’agibikkako zzaabu. 29 Ate era yakola amafuta amatukuvu+ n’obubaani obw’akaloosa+ obulongoofu nga bitabuddwa mu ngeri ya kikugu.


Eddy Kenzo akomyewo e Uganda. -Fremer media - fremer media\nOmuyimbi Edirisa Musuuza abasinga gwebamanyi enyo nga Eddy Kenzo kyadaki amaze nakomawo e Uganda oluvanyuma lwemyeezi enna bukyanga egwanga libeera kumugalo olwekirwadde ki covid-19 ekisse abantu okwetolola ensi yona.\nEddy Kenzo nga ono yalikulugendo lweyaliko mugwanga lya Ivory Coast nga eno yalinayo okukuba ekivulu yalemesebwa okudda okukakana nga egwanga liyingidde omugalo.\nMu gwanga lya Ivory Coast jabadde, Eddy Kenzo ayise mumbeera emunyize enyo nga muno mubaddeko nobutafuna meere jeyali yamanyiira, esente okumugwaako olwebintu okubeera ebyobuseere nga kuno kwosa nokulwaala nga kijukirwa nga enaku zomwezi 21/March, Eddy Kenzo yagwaamu obulwadde bwa ulcers.\nEddy Kenzo yegase kubana Uganda abawerako ababadde basoberwa ekka nemukibira olwegwanga okubeera kumugalo era nga kati minisitule ekola kunsonga zebweeru ebadde ekola butaweera mubanga eriyise okusobola okuuza bana Uganda okwabobwe\nRelated Items:Eddy Kenzo, ivory coast, Uganda\nUganda terminated from Covid-19 funds by US\n11 Ugandans named on 200 most influential women in Africa on Twitter\nJinja Nup offices under Siege


Bukedde Online - 'Nnakuba amayinja abajaasi ba Obote abaalumba Olubiri'\n'Okulumba Olubiri, Obote yali yamala dda okuggya Muteesa ku Bwapulezidenti'\nAbaserikale ba Obote banswanyuula kibooko ...\nWakati wa Ssaawa 8:00 ne 9:00 ebibinja by’abaserikale byeyongera okujja nga bava ku ludda lw’e Lubaga ne bayitira ku Kabakanjagala nga boolekera Wankaaki.\nCan. Kasujja yakasukira basajja ba Obote amayinja.\nOBOTE okulumba Olubiri mu May wa 1966 kyakosa ebintu bingi mu Buganda. Leero nga tutandise wiiki eraga engeri okulumba Olubiri gye kwakosaamu ebyobuwangwa mu Buganda, ROGERS KIBIRIGE ne BENJAMIN SSEBAGGALA batuukiridde Can. Samuel Kasujja n’ayogera bye yalaba mu 1966.\n“Ebyaliwo nga May 23 ne May 24, 1966 bingi abaabiraba tebaafuna mwagaanya kubinyumya ne bafa nga balina amabwa ku mitima gyabwe.” Bwatyo Rev. Can. Samuel Kasujja, bwe yannyanirizza mu maka ge e Kazo ng’atandika okutunyumiza bye yalaba ku lunaku lwa May 23, 1966 ng’abajaasi ba Obote n’aba Special Forces batugumbula abantu abaali bagenze okulwanirira Kabaka mu Lubiri e Mmengo.\n“Olunaku olwo lwakya tuli waffe mu kyalo Namutuya, owetera Nakirebe ku mayiro 16 ku luguudo lw’e Masaka n’okwata eridda e Nsujjumpolwe.\nJjajjange Yeremiah Serunkuuma yalina loole, ku makya yategeeza taata nti omulenzi oyo amperekereko. Bwe tutyo ne tulinnya loole okwolekera Kampala, twasibira Kibuli ne tusanga abantu nga bali mu bukuukuulu.\njajja kwe kugendayo n’ababuuza ogubadde ne bamutegeeza nti Olubiri balulumbye. Bwe yakomawo mu mmotoka n’antegeeza nti: Muganda wange tetuyinza kweyongerayo kugenda ku mirimu nga Kabaka bamulumbye, tugende ku Lubiri tulabe ogubadde.\nJjajja yali muserikale, bano abaazirwanako era yavuga mmotoka ne twolekera Olubiri. Twatuuka abantu waliwo batono naye waayitawo akaseera katono ne ndaba emmotoka nga zireeta abasajja abambadde ebyambalo by’abaserikale abaazirwanako nga basibye ne Patirisi.\nJajja yayongera okuwera nti yali tayinza kudda waka nga balumbye Kabaka. Byansobera ne ntunuulira Jjajja nga bagenda okumutta! Nali mulenzi ng’ebigenda mu maaso mbiraba, abaserikale baakuba amasasi mu bbanga abantu ne bongera okwegugunga.\nKu Lubiri waaliwo entuumu z’amayinja abantu ne batandika okugakasuukirira abajaasi. Baagakasukanga bawera nti oba olutalo lutandika lutandike, baali badduka Jjajja n’ababoggolera nti: Mudduka buddusi nga Kabaka bamulumbye? Buli muntu akwate ejjinja.\nNeegatta ku bakasuka amayinja ne tufukirira abaserikale amayinja nga gagendera kumukumu. Nali sirabanga ku muntu akubiddwa ssasi, naye bw’obala abantu babiri okuva we nnali nnyimiridde, omusajja owookusatu baamukuba essasi mu mukono waggulu w’ekiseke eggumba ne libetenteka!\nTwagwa wansi ne tutandika okwevulungula, bwe nasituka okudduka okudda gye twalese emmotoka ne ndaba omusajja agudde wansi ng’aba Special Forces bamusottasotta wabula ssaamanya oba yali afudde ne neeyongerayo ku mmotoka.\nOluggi bwe lwannema okuggula ne nnyingira wansi mu mipiira! Nga neekukumye nalengera Jjajja ng’ali mu kibinja ekyali kyolekera aba Special Forces, emmotoka Combi yajja ng’eva wansi ku Kabakanjagala.\nYayimirira mu maaso g’Olubiri ng’erimu Katikkiro Mayanja Nkangi, abantu ne bamuvuma nga bamulagiriza ebigambo nti, ‘Mutuliddemu olukwe, mutuwe emmundu tukube omusajja!’ Nkangi yakubiriza abantu babeere bakkakkamu, yeeyongerayo n’ayingira Olubiri ng’ayitira ku mulyango oguli ku ludda lw’essomero ng’eno ebweru mmotoka zireeta abantu naddala abaazirwanako.\nNkangi olwakomawo n’ategeeza abantu mu bukkakkamu nti Ssaabasajja agambye buli muntu adde ewuwe, muleme kufi ira bwereere.\nAbaserikale baali tebakyakuba masasi, Jjajja yali yamboggoledde dda nga sikyamunyega wabula yakomawo ku mmotoka n’aηηamba nti, ‘Muganda wange yingira mmotoka tuve wano, ono omusajja azze kutujooga ne Nkangi atuliddemu olukwe!’\nYansanga nkankana n’abuuza nti, ‘Mugandawange bw’otyo bw’onoolwanirira ensi?’ Yali asimbula ne bamuyimiriza nga bamugamba okugenda anone abalwanyi n’abaanukula nti ssinga sibadde na mwana ono sandizzeeyo naye bakadde be ssaababuulidde, bo tebamanyi bimuliko.\nYagenda atolotooma naye nga buli gwe tuyitako amutegeeza nti Obote atulumbye naye bw’ogoba musajja munno olekamu ezinaakuzzaayo.\nTwatuuka eka ng’abantu bajjudde awaka, nga taata amanyi nti ffe batusse ne Kabaka ne ntandika okubanyumiza.\nKw’olwo tetwalya kyaggulo n’enkeera tewaali kyamisana kyokka nga tuwulira emmundu evuga.\nOlunaku lwali luzibu kyokka ku ssaawa nga 8:00 enkuba yatonnya nnyingi ne Kabaka Muteesa yagyogerako mu kitabo kye ng’agamba nti yasabanga Mukama amutaase aleme kufi ira awo era agamba nti mu nkuba we yafulumira Olubiri.\nNsaba Bukedde agende mu maaso Buganda etunule gy’evudde tumanye gye tugenda. Abaana ba Yisirayiri basoosowaza nnyo eky’okutendeka abaana baabwe buli azaalibwa amanye omuwendo gw’eggwanga lye.\nNaffe ekyo tulina okukitwala mu maaso Katikkiro Mayiga nga bw’atugamba okuzza Buganda ku ntikko nsaba tusokooleyo omuwendo gwaffe gwe twalina, omwana akule ng’akimanyi nti Muganda. Abakyala nga\nAkulira ekibiina ky'abakozi alaze okutya olw'abakozi obutamanya ddembe lyabwe\nAbaasomerako e Makerere basabye Dr. Nyanzi eyeeyambudde afuumulwe ku mulimu\nOmala azzizza omuliro ku kujinga empapula z'obuyigirize\nShanks Vivi D akolimidde Chameleone; Yankozesa ng'eddaala n'ansuulawo\nBulijjo nneepikira Bugembe kati mulina


2 Ebyomumirembe Eky’Okubiri 23 | Bayibuli ey'Oku Mukutu Gwaffe Ogwa Intaneeti | New World Translation\n2 Ebyomumirembe Eky’Okubiri 23:1-21\nYekoyaada abaako ky’akolawo; Yekowaasi afuulibwa kabaka (1-11)\nAsaliya attibwa (12-15)\nYekoyaada aleetawo enkyukakyuka (16-21)\n23 Mu mwaka ogw’omusanvu, Yekoyaada yayoleka obuvumu n’akola endagaano n’abakulu bano abaakuliranga ebikumi:+ Azaliya mutabani wa Yekolaamu ne Isimayiri mutabani wa Yekokanani ne Azaliya mutabani wa Obedi ne Maaseya mutabani wa Adaya ne Erisafaati mutabani wa Zikuli. 2 Oluvannyuma baayitaayita mu Yuda yonna ne bakuŋŋaanya Abaleevi+ okuva mu bibuga bya Yuda byonna n’abakulu b’ennyumba mu Isirayiri. Bwe bajja e Yerusaalemi, 3 ekibiina kyonna ne kikola endagaano+ ne kabaka mu nnyumba ya Katonda ow’amazima, era oluvannyuma Yekoyaada n’abagamba nti: “Laba! Omwana wa kabaka ajja kufuga, nga Yakuwa bwe yasuubiza ng’ayogera ku baana ba Dawudi.+ 4 Kino kye mujja okukola: Kimu kya kusatu ekya bakabona n’eky’Abaleevi abanaakola+ ku Ssabbiiti bajja kukuuma ku miryango;+ 5 ekimu eky’okusatu ekirala bajja kuba ku nnyumba* ya kabaka,+ n’ekimu eky’okusatu ekirala babeere ku Mulyango gw’Omusingi; abantu abalala bonna bajja kubeera mu mpya z’ennyumba ya Yakuwa.+ 6 Temukkiriza muntu yenna kuyingira mu nnyumba ya Yakuwa okuggyako bakabona n’Abaleevi abaweereza.+ Abo be bajja okuyingira kubanga bo kibinja kitukuvu, era abantu abalala bonna bajja kutuukiriza obuvunaanyizibwa bwabwe eri Yakuwa. 7 Abaleevi bajja kwetooloola kabaka nga buli omu akutte eby’okulwanyisa bye. Omuntu yenna anaayingira mu nnyumba ajja kuttibwa. Mubeere ne kabaka buli w’anaagenda.”* 8 Awo Abaleevi ne Yuda yonna ne bakolera ddala nga Yekoyaada kabona bwe yabalagira. Buli omu ku bo n’atwala abasajja be abaalina okukola ku Ssabbiiti n’abo abataali ba kukola ku Ssabbiiti,+ kubanga Yekoyaada kabona yali talagidde bibinja+ kunnyuka. 9 Awo Yekoyaada kabona n’awa abakulu abaakuliranga ebikumi+ amafumu n’engabo entono* n’engabo enneetooloovu ebyali ebya Kabaka Dawudi+ ebyali mu nnyumba ya Katonda ow’amazima.+ 10 N’assaawo abantu bonna okwetooloola kabaka, nga buli omu akutte eky’okulwanyisa kye, okuva ku ludda olwa ddyo olw’ennyumba okutuuka ku ludda lwayo olwa kkono, okuliraana ekyoto n’ennyumba. 11 Ne bafulumya omwana wa kabaka+ ne bamussaako engule n’omuzingo gw’Amateeka ga Katonda*+ ne bamufuula kabaka, era Yekoyaada ne batabani be ne bamufukako amafuta ne bagamba nti: “Kabaka awangaale!”+ 12 Asaliya bwe yawulira abantu abadduka era nga batendereza kabaka, amangu ago n’agenda eri abantu ku nnyumba ya Yakuwa.+ 13 Bwe yalaba kabaka ng’ayimiridde okumpi n’empagi ye ku mulyango, era ng’abaami+ n’abafuuyi b’amakondeere baali ne kabaka, era nga ne bannansi bonna bajaganya+ era nga bafuuwa amakondeere, nga n’abayimbi abaalina ebivuga bakulembera ennyimba ez’okutendereza, n’ayuza ebyambalo bye n’agamba nti: “Luno lukwe! Luno lukwe!” 14 Naye Yekoyaada kabona n’afulumya abakulu b’ebikumi, abaalondebwa okukulira amagye, n’abagamba nti: “Mumuggye mu nnyiriri, era omuntu yenna amugoberera attibwe n’ekitala!” Kubanga kabona yali agambye nti: “Temumuttira mu nnyumba ya Yakuwa.” 15 Awo ne bamukwata. Bwe baamutuusa awayingirirwa ku Mulyango gw’Embalaasi ogw’ennyumba* ya kabaka, amangu ago ne bamuttira awo. 16 Yekoyaada n’akola endagaano wakati we n’abantu bonna ne kabaka, beeyongere okuba abantu ba Yakuwa.+ 17 Oluvannyuma abantu bonna baagenda awaali ennyumba* ya Bbaali ne bagimenya+ era ne bamenyaamenya ebyoto bye n’ebifaananyi bye,+ era ne Matani kabona wa Bbaali+ ne bamuttira mu maaso g’ebyoto. 18 Awo Yekoyaada omulimu gw’okulabirira ennyumba ya Yakuwa n’agukwasa bakabona n’Abaleevi Dawudi be yayawulamu ebibinja n’abateeka mu nnyumba ya Yakuwa okuwangayo ssaddaaka za Yakuwa ezookebwa+ nga bwe kyawandiikibwa mu Mateeka ga Musa,+ ekyo nga bakikola bajaganya era nga bayimba nga Dawudi bwe yalagira. 19 Era yateekawo n’abakuumi+ ku miryango gy’ennyumba ya Yakuwa waleme kubaawo muntu yenna atali mulongoofu mu ngeri yonna ayingira. 20 Awo n’akuŋŋaanya abakulu abaakuliranga ebikumi+ n’abakungu n’abafuzi b’abantu ne bannansi bonna ne bawerekera kabaka okuva mu nnyumba ya Yakuwa. Ne bayita mu mulyango ogw’eky’engulu ne bagenda mu nnyumba* ya kabaka ne batuuza kabaka ku ntebe+ y’obwakabaka.+ 21 Bannansi bonna ne bajaganya, era ekibuga kyali kisirifu olw’okuba Asaliya yali attiddwa n’ekitala.\n^ Obut., “buli lw’anaafuluma na buli lw’anaayingira.”\n^ Obut., “n’Obujulirwa.”\n^ Oba, “ogw’olubiri.”\n^ Oba, “yeekaalu.”\n2 Ebyomumirembe Eky’Okubiri 23


Omubaka agugumbudde abasajja abasuulirira ...\nJane Najjuuko 39, omutuuze w'e Ssumbwe ku luguudo lw'e Mityana y'agambibwa okugula abatemu bateme bba Sinan Nsubuga 35. Bano babadde baakamala emyaka musanvu mu bufumbo era nga balina abaana babiri.\nNajjuuko agamba nti Nsubuga okumufuna yali yaakanoba ewa bba eyasooka gye yazaala abaana basatu era kati mu kiseera kino yafa mu kabenje mu 2015 wabula okuva olwo abadde amubonyaabonya nga tamuwa byakulya n'abaana be ng'omusajja bw'alina okukola era kwe yaggya obusungu.\nKu mulundi guno ku Lwokusatu wiiki ewedde Nsubuga era yatunze amattoffaali ekitundu kya tannuulu ekyabadde kisigaddewo 900,000/-, era n'agaana okumpaako wadde ekikumi.\n"Nannyize ne nsalawo okwebuuza ku mikwano gyange nga mbasaba bandagirire omuntu ayinza okunnyamba okuzimuggyako nsobole okuzifunako ntandikewo bizinensi mpeerere abaana baffe nve ku mulimu gw'okusima omusenyu.\nWabula nejjusa omukyala gwe nali mpita mukwano gwange abantu be yandeetera baali baserikale ba poliisi era saasoose kumanya wabula bampadde amagezi nti okumuggyako ssente (Nsubuga) balina kumala kumutemako kugulu okumu nze ne bankubamu ne ndyoka nzigyayo ssente gy'azitereka," Bwatyo Najjuuko bwe yategeezezza.\nAgattako nti; Nakkiriza olw'obulumi obungi Nsubuga bw'ampisizzaamu kasita babadde bankakasizza nti tebagenda kumutta. Bansalidde 200,000/-, ne mbawaako 50,000/- endala nabadde sizirina nga nnina kubawa ku zehhenda okuggya ku Nsubuga.\nKu Ssande abasajja bano baagenze misana ewa Najjuuko abalambuze we basula era nga bamukwata ebifaananyi ku ssimu nga tamanyi era n'abasuubiza okubongera n'omulimu gwe gumu e Mityana eri omuntu abaloga.\nKu ssaawa bbiri ez'ekiro ku Ssande, bwe bazze okutema Nsubuga ate Najjuuko yagenze okulaba nga bamwefuulira okukkakkana nga bamukutte ku musango gwa kugezaako kutta muntu.\nNsubuga yategeezezza poliisi nti bulijjo amanyi nti alina omukyala awaka wabula nga nsolo ng'ate amulinamu abaana babiri.\nPoliisi y'e Bulaga ku Mwenda, Najjuuko gy'akuumirwa yategeezezza nti bamugguddeko omusango gw'okugezaako okutta omuntu ku fayiro nnamba SD/24/10/02/2019 Ssentebe wa Bulaga B, okulinana Ssumbwe Najjuuko ne bba gye basula, Charles Ssentongo yalaze n'ejjambiya Najjuuko gye yabadde agulidde abatemu era n'alabula abakyala okukomya obusungu.\nEyasse abakazi 2 bamukutte\nEya Big League ekubye ebituli mu SC Villa


Agambibwa okuwamba yiika z'ettaka 130 famire emututte mu kakiiko\nFAMIRE esituse ne yeekubira enduulu mu kakiiko akabuuliriza ku mivuyo gy'ettaka kabataase ku musuubuzi w'ettaka Ruta Ngambwa owa Prime Housing Estates Ltd, eyababbako yiika 130 e Kayunga Bugerere.\nJoshua Kamulegeya yeeyakulembeddemu bakitaatabe ne bagenda mu kakiiko ng'alumiriza Ruta okukolagana n'abamu ku bassengabe ne batunda ettaka okuli n'eryebiggya.\nEttaka lino lisangibwa Kayunga mu Bugerere mu bitundu eby'enjawulo.\nKamulegeya yategeezezza akakiiko nti ettaka lyali lya mugenzi George William Kibalama. Waliwo eriri ku bulooka 48 plot 8, polot 126, bulooka 56 poloti 1 eyali e Ntooke nga kwekuli ebiggya naye Ruta yamenya ennyumba eyaliwo n'agobako n'abantu.\nBulooka 48 poloti 8 baagisalako yiika 154 liriko faamu egambibwa nti ya Moses Byaruhanga omuwabuzi wa pulezidenti kyokka bwe bagenda okukebera ettaka liri mu mannya ga Dan Bahingire.\nKamulegeya alumiriza nti ettaka lino lijja liyita mu mikono egy;enjawulo n'okujingirira ebiwandiiko basobole okukyusa obwannannyini. Alumiriza Samuel Kibalama sentebe wa LCI e Najjeera nti yekobaana ne Ruta okujinga ebiwandiiko ebimu nga bali ne basengabe.\nKibalama mutabani w'omugenzi Sekotooleko eyali ow'oluganda ne George William Kibalama. Ono yakwatagana ne Ruta, Solome Nakayiga, David Maluge ne bajinga ebiwandiiko ebibawa obuyinza ku ttaka lino. Ebimu ku biwandiiko by'alumiriza nti baajinga kuliko ebbaluwa eyava ewa Administrator Geral, ebiwandiiko bya kkooti ebibakkiriza okufuna ‘letters' of Administration'.\nAgamba nti ekyabewuunyisa abooluganda baakwata ebyapa n'ebiwandiiko ebirala ne babiteresa Samuel Kibalama ow'e Najeera kyokka baalabira awo ng'akozesa Keneth Lubwama eyeeyita muganda wabwe n'atunda gwe balumiriza nti tebamulinaako luganda nga bbo ab'eddira ekima.\nYagambye nti tebaakoma awo, baajinga ebbaluwa ya sentebe wa LCI e Ntooke ng'ebanjula mu kkooti ng'abooluganda lw'omugenzi abatuufu abava ku bulooka 166 ettaka okuli ebiggya kyokka bwe batuuka ewa sente w'ekyalo Yusuf Sewaya n'abegaana era yagenda okulaga ebiwandiiko nga biraga nti ebbaluwa gye baakozesa yali njinge.\nWano weyasinziira okubaggulako omusango mu kkooti ogw'okujingirira ebiwandiiko era gugend akuwulirwa mu kkooti ku Lwokutaano lwa wiiki eno.\nRuta azze awerennemba n'emisango egy'enjawulo mu kakiiko nga yasooka n'abooluganda lw'omugenzi Krespo Kizito ow'emu Buso e Gayaza abalumiriza nti yabasuubiza okubakolera ku ttaka lyabwe eriweza mayiro 3 abafunire ebiwandiiko kyokka n'abawa obukwakkulizo nti buli gw'akolerako ne litereera amusalako yiika 12. Eggulo Harriet Namukasa yabadde mu Kakiiko ng'akannyonnyola ebyaliwo.\nEmirundi egyasooka Ruta baamuleeta mu kakiiko ku nsonga z'ettaka okuva mu bitundu ebirala ne bamutuma ebiwandiiko n'atandika okwebulankanya ekyaviirako Omulamuzi Bamugemereire okuyisa ekiragiro ne bamukwata ne bamuleeta mu kakiiko ng'ava mu kaduukulu


Okuva 39 LCB - Ebyambalo by’Obwakabona - Awo ne - Bible Gateway\n39 (A)Awo ne bakola, mu wuzi eza bbululu; ne kakobe ne myufu, ebyambalo ebirukiddwa obulungi eby’okuweererezangamu mu Kifo Ekitukuvu. Ne bakolera ne Alooni ebyambalo ebitukuvu, nga Mukama bwe yalagira Musa.\nEkkanzu ey’obwakabona Ennyimpi Eyitibwa Efodi\n2 Awo ne bakola ekkanzu ey’obwakabona eyitibwa efodi mu wuzi eza zaabu, ne bbululu, ne kakobe ne myufu, ne linena omulebevu omulange. 3 Ne baweesa zaabu ey’oluwewere, ne bagisala obulere ne babukozesa awamu n’ewuzi eza bbululu, ne kakobe, ne myufu ne linena omulebevu omulungi omulange, nga bikoleddwa mu majjolobera agakoleddwa n’obukugu. 4 Ekkanzu ey’obwakabona eyitibwa efodi ne bagikolera eby’okubibegabega bibiri nga bitungiddwa w’ekoma, n’egattibwa bulungi. 5 Ne bakola omusipi gwayo n’amagezi mangi ng’agaakola ekkanzu ey’obwakabona, n’ebyakozesebwa nga bye bimu. Ewuzi nga za zaabu, ne bbululu, ne kakobe, ne myufu, ne linena omulebevu alangiddwa; nga Mukama bwe yalagira Musa.\n6 Ne baddira amayinja ga onuku ne bagakwasiza mu mapeesa aga zaabu, ng’amayinja gawandiikiddwako, ng’empeta bw’ewandiikwako, amannya g’abaana ba Isirayiri. 7 (B)Ne bagakwasiza ku byokubibegabega eby’ekkanzu ey’obwakabona eyitibwa efodi, okubeeranga amayinja g’ekijjukizo ky’abaana ba Isirayiri; nga Mukama bwe yalagira Musa.\n8 (C)Ne bakola ekyomukifuba, nga mulimu gwa kikugu ng’ogw’ekkanzu ey’obwakabona eyitibwa efodi, mu wuzi za zaabu, ne bbululu, ne kakobe ne myufu ne linena omulebevu omulange. 9 Kyali kyenkanankana, buli ludda sentimita amakumi abiri mu bbiri ne desimoolo ttaano nga kimaze okuwetebwamu wakati. 10 Ne batungirako ennyiriri nnya ez’amayinja ag’omuwendo omungi. Mu lunyiriri olusooka bassaamu amayinja: sadiyo, ne topazi, ne kaabankulo; 11 ne mu lunyiriri olwokubiri bassaamu amayinja: nnawandagala, ne safiro ne alimaasi; 12 ne mu lunyiriri olwokusatu bassaamu amayinja: jasinta, ne ageti, ne amesusito; 13 ne mu lunyiriri olwokuna bassaamu amayinja: berulo, ne onuku, ne yasipero; ne gategekebwa mu fuleemu eya zaabu. 14 (D)Waaliwo amayinja ag’omuwendo kkumi n’abiri, nga ku buli limu kusaliddwako erimu ku mannya g’abaana ba Isirayiri. Gaasalibwa bulungi ng’obubonero obuwoolebwa nga ku buli limu kuliko erinnya lyako okumalirayo ddala amannya g’ebika ekkumi n’ebibiri.\n15 Ku kyomukifuba baakolerako enjegere ennange ng’emiguwa, nga za zaabu omuka; 16 ne bakola fuleemu bbiri eza zaabu n’empeta bbiri eza zaabu; ne bassa empeta ezo zombi ku mikugiro ebiri egy’ekyomu kifuba. 17 Ne bayisa enjegere ebbiri mu mpeta ebbiri ezaali ku mikugiro gy’eky’omu kifuba. 18 Ne baddira enjuuyi ebbiri ezaasigalawo ez’enjegere ne bazikwasiza ku fuleemu ebbiri, ne bazinywereza mu maaso g’eby’okubibegabega byombi eby’ekkanzu ey’obwakabona eya efodi. 19 Era baakola empeta bbiri eza zaabu ne bazitunga ku mikugiro ebiri egy’ekyomu kifuba ku luuyi olw’omunda olwali luliraanye ekkanzu ey’obwakabona eya efodi. 20 Ne bakolayo empeta endala bbiri eza zaabu ne baziteeka mu maaso mu bitundu byombi ebya wansi eby’eby’okubibegabega eby’ekkanzu ey’obwakabona eya efodi, wagguluko okumpi n’oluzizi lw’omusipi lw’ekkanzu ey’obwakabona eya efodi. 21 Baasiba empeta ez’oku kyomukifuba wamu n’empeta z’ekkanzu ey’obwakabona eya efodi n’akaguwa aka bbululu, ne bakagatta n’omusipi ekyomukifuba kireme kutaggulukuka ku kkanzu ey’obwakabona eya efodi. Byakolebwa nga Mukama bwe yalagira Musa.\nEbyambalo eby’Obwakabona ebirala\n22 Baakola ekyambalo eky’omunda mu kkanzu ey’obwakabona eya efodi, nga kiruke era nga kya bbululu kyonna. 23 Ne bassa ekituli wakati mu kyambalo omw’okuyisa omutwe. Ku kituli ekyo ne beetooloozaako omuge omuyonde ng’omuleera kireme okuyulika. 24 Okwetooloola ebirenge by’ekyambalo ekyo wansi ne batungayo amajjolobera mu wuzi eza bbululu, ne kakobe, ne myufu, ne linena omulebevu omulange obulungi. 25 Era ne bakola n’obude obwa zaabu omuka, ne bagenda nga babutobeka mu majjolobera; 26 baatunga amajjolobera ne baddirizaako akade, ate ne batunga amajjolobera ne baddirizaako akade, okwetooloola ebirenge by’ekyambalo ekyo eky’okuweererezangamu; nga Mukama bwe yalagira Musa.\n27 (E)Era ne bakolera Alooni n’abaana be amakooti agaalukibwa mu wuzi eza linena omulebevu omulungi. 28 (F)Ne bakola n’ekitambaala eky’oku mutwe mu linena omulebevu omulungi, era n’enkuufiira ne bazikola mu linena omulebevu omulungi; ne bakola n’empale mu linena omulebevu omulungi omulange, 29 n’omusipi mu linena omulebevu omulungi omulange ow’ewuzi eza bbululu, ne kakobe ne myufu nga zitungiddwa ng’omudalizo n’amagezi mangi; nga Mukama bwe yalagira Musa.\n30 Era ne bakola akapande ak’engule entukuvu mu zaabu omuka, ne bayolako ebigambo, nga bw’owandiika ku kabonero, nti:\nMutukuvu wa Mukama.\n31 Ne bakasibako akakoba akatunge obulungi aka bbululu, kakanywerezenga waggulu ku kitambaala ky’oku mutwe; nga Mukama bwe yalagira Musa.\nOkumaliriza omulimu gw’Eweema ya Mukama\n32 (G)Bwe gutyo omulimu gwonna ogw’okukola Eweema ya Mukama, eweema ey’Okukuŋŋaanirangamu ne guggwa; ng’abaana ba Isirayiri bakoze ebyo byonna nga Mukama bwe yalagira Musa. 33 Awo Weema ya Mukama ne bagireetera Musa;\nEweema ya Mukama yonna ne byonna ebyali bigirimu: ebisiba byayo, n’embaawo, n’emikiikiro, n’empagi zaayo, n’ebituurwamu;\n34 ekibikkako eky’amaliba g’endiga amakunye amannyike mu langi emyufu, n’amaliba g’embuzi amakunye, n’eggigi ery’okutimba;\n35 (H)essanduuko ey’Endagaano n’emisituliro gyayo n’ekisaanikira, ye ntebe ey’okusaasira;\n36 emmeeza ne byonna ebigibeerako, n’emigaati gya Mukama egy’olubeerera;\n37 (I)ekikondo ky’ettaala ekya zaabu omuka, n’ettaala zaako n’ebigenderako ebikozesebwa, n’amafuta gaazo;\n38 (J)ekyoto ekya zaabu, amafuta ag’okwawula n’obubaane obw’akawoowo, n’olutimbe olw’omulyango oguyingira mu Weema ya Mukama;\n39 ekyoto eky’ekikomo n’ekitindiro kyakyo eky’ekikomo, emisituliro gyakyo ne byonna ebikozesebwako;\nebbensani ne ky’etuulamu;\n40 (K)entimbe ez’oku bisenge, eby’omu luggya n’empagi zaazo ne mwe zituula, n’olutimbe olw’omu mulyango ogulaga mu luggya,\nemiguwa gyalwo n’enkondo zaalwo;\nne byonna ebikozesebwa olw’emirimu gy’omu Weema ya Mukama, eweema ey’Okukuŋŋaanirangamu;\n41 ebyambalo ebiruke obulungi ebyambalwa mu kuweereza mu Kifo Ekitukuvu, ebyambalo ebitukuvu ebya Alooni kabona, n’ebyambalo bya batabani be bye bakozesa mu bwakabona nga baweereza.\n42 (L)Nga Mukama bwe yalagira Musa mu byonna, bwe batyo abaana ba Isirayiri omulimu gwonna bwe baagukola. 43 (M)Awo Musa n’akebera omulimu gwonna, era n’alaba nga bagumalirizza. Nga Mukama bwe yalagira, nabo bwe batyo bwe baagukola. Awo Musa n’abasabira omukisa.\n39:1 : a Kuv 35:23 b Kuv 35:19 c nny 41; Kuv 28:2\n39:7 : Lv 24:7; Yos 4:7\n39:8 : Lv 8:8\n39:14 : Kub 21:12\n39:27 : Lv 6:10\n39:28 : Kuv 28:4\n39:32 : nny 42-43; Kuv 25:9\n39:35 : Kuv 30:6\n39:37 : Kuv 25:31\n39:38 : a Kuv 30:1-10 b Kuv 36:35\n39:40 : Kuv 27:9-19\n39:42 : Kuv 25:9\n39:43 : Lv 9:22, 23; Kbl 6:23-27; 2Sa 6:18; 1Bk 8:14, 55; 2By 30:27


Bukedde Online - Okwetandikirawo omulimu kye kinaakubbula mu 2018\nOwebyokwerinda atulugunya abantu bamugobye ku LC\nObukadde 60 zifudde ttogge: Ekyuma ekyaluza enkoko Museveni kye...\nEmery atadde abazannyi 7 ku katale\nAbakungubazi bakubaganye empawa ku nfa y'omugagga Kiriggwajjo!...\nBaza sizoni ofune ssente mu buli ky’otunda...\nOmwaka gukutulemu emirundi 3 okutuukiriza...\nOKUVA mu buto nga seegombakukozesebwa era nafuba okulaba nga ne bye nsoma binnyamba okwetandikirawo omulimu. Bwatyo Isaac Nkonge 31, ow’e Kirinnya mu Divizoni y’e Bweyogerere, Munisipaali y’e Kira bw’agamba.\nEkimu ku bipande ky’okubisenge Nkonge by’awunda ng’akozesa ebyayi.\nOmulimu gwe omukulu gwa kuwunda n’okukola ebintu ebyeyambisibwa mu bulamu obwabulijjo ng’akozesa ebyayi n’ebitoogo.\nNkonge y’akulira kkampuni eya Ttalanta Designs e Kirinnya-Bweyogerere ng’ekola n’okuwunda entebe, emmeeza, obusawo bw’abakyala n’ebyokwewunda, engatto, ffaani, ppaasi, ebipandde by’oku bisenge n’ebirala.\nNkonge agamba nti, okuva mu buto ng’ayagala okusiiga ebifaananyi, era yasookera ku kubikuba ku ttaka ttaka. Bwe yagenda ku ssomero, yeeyongera okutwala ekitone kye mu maaso nga ng’ayambibwako abasomesa.\nBwe yali akyasoma ebibiina ebya wansi, ekitone kye teyakireka mabega era yayambangako abasomesa okubakubira ku ebipandde by’omu kibiina n’okubakubira ebipande.\nAgamba olwamaliriza okusoma S6, yagenda ku Kyambogo Yunivasite n’ayongera okukuguka mu kusiiga ebifaananyi n’abifunamu ne diguli.\nOlwamaliriza okusoma, mukwano gwe Kimani Muturi kwe kumuyita amwegatteko mu kkampuni ye esiiga ebifaananyi eya Texfad ne batandika okukola bombi.\nNTANDIKA KKAMPUNI EYANGE\nNasalawo okweyawula ku Kimani mu October 2016, ne ntandika kkampuni eya Ttalanta Designs kuba amagezi agakola omulimu gwe baali bankozesa nali ngalina ne bye nnina okukozesa nga mmanyi we nnina okubiggya.\nNasooka ne nfunayo abavubuka babiri ne mbayigiriza ku bwereere era bano be nkola nabo omu nga nkola naye ate omulala anoonya katale era okuva lwe natandika siddanga mabega.\nMu kuwunda ebintu bino ngattako okusomesa ababa beetaaze okuyiga ng’omuyizi ayigira emyezi esatu n’asasula emitwalo 20.\nBwe baali bakyankozesa, omwezi nafunanga wakati w’emitwalo 20 ku 50 okusiinziira ku ngeri gye twatundanga, kuba saalina musaala gwankalakkalira, wabula nga nfuna okusinziira emmaali bw’eba etambudde.\nSsente zino nagenda nterekako okumala emyaka ena n’empeza obukadde bubiri era buno bwe natandika nabwo. Akakadde nakasasula ekifo okumala emyezi ena, ate akaasigalawo n’engulamu ebintu by’okukozesa ne ntandika.\nNaye waliwo abavubuka abafuna ssente ezisinga wano kyokka nga tebaterekako kutandika mirimu gyabawe.\nNga sinnaba kola kintu kye njagala, nsooka ne nfuna ebyayi nga biweweevu, ebikalambavu biyinza okukutuka.\nMbitegeka mu langi ez’enjawulo nga bwe mba njagadde okubikozesa okusobola okuggyayo kye njagala. Nfuna amasanda ag’okukwasa ebyayi ku kintu kye hhenda okuwunda nga nkozesa ‘wood Glue oba Tuff Bond’ nga ono gwe bakozesa mu kusiba engatto.\nGgaamu mmusiiga ku kintu kye hhenda okuwunda ne ku byayi nnindamu eddakiika eziri wakati wa 5-10 okusobola okukala. Nga bikaze, mbigattamu ggaamu gwe natadde ku kintu kye hhenda okuwunda.\nBwe mmaliriza okubiwunda nzirako omulimu gw’okubisiiga vaanisi okukirabisa nga kimasamasa n’okukiyamba obutagendako nfuufu nga nkozesa ekika kya ‘’Clear Vanish’’ ng’ono ayamba ekiwunde okusigala mu langi y’ebyayi.\nAkakebe akagula 10,000/- kasobola okukola ku biwunde 5 n’okusingawo okusinziira ku sayizi yaabyo. Ebyayi byenkozesa mbifuna okuva mu nsuku eziriraanyewo, nga mbigula 5,000/- ku 10,000/- ekiganda ekinene.\nNaye okukola tewetaaga byayi bingi, wabula ekikulu kwe kuba nga biri ku mutindo. Ekyayi ekikola kirina okuba nga bw’ogiweta kidda bulungi nga tekikutuse, ekitasobola kukola ekyo kiba tekikola.\nEbimu ku bintu Nkonge by’akola ne birabika bulungi ng’abiwunze mu byayi.\nNkonge agamba nti; Ebintu by’akola abisuubuza mu bantu abali mu mulimu gw’okutunda by’emikono ng’atera kubitunda mu bitundu by’e Nansana, Kito ne mu Kampala kw’ossa n’abo ababigulira w’abikolera.\nOlw’okugaziya akatale, yasalawo okuteeka ne ku mutimbagano gwa yinteneti okuli ‘Facebook’ ne ‘Whatsapp’ ng’abyegombye abimutwalira wonna w’ali.\nOmuntu aleese ekintu kye akiwunde, amuggyako ssente okuva ku 20,000/- n’okudda waggulu okusinziira ku mbeera gye kirimu.\nOmwezi nga byonna mmaze okubisasula nfissa wakati w’emitwalo 30 ku 40, naye jjukira kkampuni yange yaakamalawo omwaka gumu.\nObwagazi bwe nnina eri omulimu gwe nkola bunnyambye okugenda mu maaso. Bazadde bange bannyambye okutuukiriza ekirooto kyange kuba baamanya kye njagala era ne banteekamu ssente ne nkikugukamu ekinnyambye okweyimirizaawo ne sibulwa kyakulya.\nNfunyeemu ssente ezinnyamba okweyimirizaawo n’okusasula ekifo we nkolera emitwalo 25 buli mwezi kw’ossa n’okusasula abakozi nga bano mbasasula okusinziira ku mulimu omuntu gw’akoze. Kizzaamu amaanyi okulaba nga nnina abavubuka be nsobola okuwa emirimu ne babaako kye bayingiza.\nOmulimu guno gunnyambye okufuna emikwano emipya, ate nagyo ne gingatta ku katale akalala kuba bino ebyaffe tubitundira ku mimwa, abimanya y’abuulira abalala obulungi ebibulimu ate ne bajja okugula.\nWe nkolera wabuseere ate wafunda nneetaaga ekifo ekinene okusinziira ku bye ndowooza okukola ate nga nnina n’ekirooto okutandika ettendekero ly’ebyemikono.\nAbantu balina endowooza nti, ebintu bye nkola bya bbeeyi olw’omutindo gwe babirabamu n’abamu ne batya okukyama okulamuza atenga sibya buseere nga bwe balowooza, ate abamu babibuusa amaaso nga balowooza bya bazungu ekinkosaamu mu katale.\nNkonge agamba nti, abavubuka basaanye okukola bave mu nkaayaana z’ebyobufuzi ezitabazimba.\nAsabye abavubuka okwettanira emirimu gy’emikono baleme kulowooleza mu mirimu gya ofiisi emitono oba kabe kasinge egitaliiyo kino kijja kuyambako okumalawo ebbula ly’emirimu mu ggwanga. Ne bw’oba olina diguli ekugasa ng’olina ky’oyingiza sso si kutuula nayo.\nWabula ne gavumenti ssente z’eteeka mu bavubuka ssinga balondobayo bizinensi ze balaba nga zibaddewo ekiseera ne bateeka mu bazikola ssente ate ne basomesa abalala.\nNaye abamu bafuna ssente nga tebakolanga ku bizinensi, ziba zirina kugwa ne batasobola kuzizzaayo.\nObukadde 60 zifudde ttogge: Ekyuma ekyaluza enkoko Museveni kye yawa ab’e Kamuli kivunze...!\nOwebyokwerinda atulugunya abantu...\nAbaakakiiko ka LC bagobye owebyokwerinda lwa kwenyigira mu bikolwa ebimenya amateeka. Bakkiriziganyizza ne basaba...\nObukadde 60 zifudde ttogge: Ekyuma...\nGIWEZE emyaka musanvu nga Museveni awadde abavubuka b’omu disitulikiti y’e Kamuli ekyuma ekyaluza enkoko beekulaakulanye....\nEmery atadde abazannyi 7 ku katale...\nEmery, ayagala kuggumiza ttiimu ye sizoni ejja era agamba nti abamu ku bazannyi b’alina, tebajja kumukolera k'abatunde...\nAbakungubazi bakubaganye empawa...\nAbakungubazi bakubaganye empawa ku nfa y'omugagga Kiriggwajjo!\nAbatuuze mu maka 1000 e Mukono...\nAmaka agasoba mu 1,000 e Mukono paasika teyabawoomedde oluvannyuma lw’okulabulwa okusengulwa nga tebabaliyiridde...


Bukedde Online - Ateeze omukazi n'amussa ekiso mu bulago poliisi emukutte\nAteeze omukazi n'amussa ekiso mu bulago poliisi emukutte\nDP ekukkulumidde enkyukakyuka ezaakoleddwa...\nAgambibwa okuteega omukazi n'ekiso ng'ali ku poliisi\nBya Madiinah Nalwanga\nOMUVUBUKA ateeze omukazi , n'amuteeka ekyambe mu bulago n'amunyagako ssente eziwera 70,000 ne ssimu wamu n’engatto zaabaddemu.\nShafic Ssekanjakko 15 nga mutuuze w’eBweyogerere mu kireku zooni, yateeze Faridah Namutebi 28 abeera e Ntebettebe zooni bwabadde ava ku mulimu okukola ng’addayo ewuwe.\nNamutebi agamba nti Ssekanjakko yabadde ne banne babiri nga kuliko gwawulira gwebayita Richard , nga baamusanze Ntebettebe zooni, ne bamukwata ne bamuteeka ekyambe mu bulago ne bamusaba byonna byalina, kwekubawa essimu kika kya Nokia, engatto zeyabaddemu, ssaako emitwalo musanvu ezaabadde mu nsawo.\nOlwamaze okumuggyako essimu n’ebintu ebirala, ne bamukunguzza paka mu kiyumba ekitanaggwa e Ntebettebe ne bamukaka abawe pini namba y’a mobile money , nga bamunyize ku kisenge, ssaako okumutiisatiisa singa awoggana nti bagenda kumusalako ebbeere. Olwalabye nga ku layini ye tekuli ssente, nabamuwa layini ye ne bamugamba atambule nga tatunula mabega\n‘Naddukidde ewa ssentebe we Kitundu Farouk Mpanga Muniga n'ankwasa ow’ebyokwerinda Joshua Mugagga wamu nabakakiiko abalala, nebalawuna ekitundu kyonna , kwekugwa ku Ssekanjakko mu kifulukwa nebamukwata ng’akyali mungoye zeyabaddemu, nga nekyambe kye akyakirina.\nAbâ€™ewa Kisekka Beegaanyi okulumba aba Owino


Bukedde Online - Nkubakyeyo bamusse alaba\nBy Hannington Nkalubo Martin Ndijjo Vivien Nakitende\nEddie Ssesanga amanyiddwa nga EDDIE KIGERE owa Amarura Family yabaddewo ng’obutemu buno bukolebwa era attottodde ebyabaddewo ng’abasajja abaakulembeddwa Bob Kasajja batta Dennis Ssengendo 27, abadde yaakakomawo okuva ku kyeyo e Dubai.\nAbantu nga batwala omulambo gwa Ssengendo ewa nnyina eggulo mu Ndeeba.\nBya HANNINGTON NKALUBO, MARTIN NDIJJO NE VIVIEN NAKITENDE\nSSENGENDO baasoose kumunnyika mu nnyanja ya Kabaka ng’akyali mulamu wabula n’abbulukuka. Olwaggyeeyo omutwe, omu ku bavubuka kwe kumukuba ekiyinja mu kawompo ne yennyika mu nnyanja n’afiiramu.\nKasajja naye yaliko ku kyeyo era baabadde bamanyiganye bulungi ne Ssengendo. Kasajja olwava e Dubai n’azimba emizigo mu Ndeeba ate oluvannyuma n’adda e Iraq era olwavaayo n’atandika okubeera mu Ndeeba kyokka nga talina mirimu gya nkalakkalira era abasinga babadde bamuyita “Crime Preventer” era obudde bungi abadde abumala ku poliisi.\nObwedda Kigere aluma amannyo ku buli kigambo ky’ayogera nga bw’akkaatiriza nti, “Nnalabye n’amaaso gange gano, abasse nkubakyeyo”.\nKIGERE OWA AMARULA AYOGEDDE BYE YALABYE\nTwabadde ku bbaala ya Plan B e Kabuusu nga twewaamu nga bulijjo. Ssengendo yatwegasseeko era mu mbeera nze gye mpita ey’ekisaazisaazi, yakutte Bob n’amusika ebitogi . Bob tekyamusanyusizza n’atabuka ne baagala okukubagana.\nKyokka nnabadde kumpi ne mbataasa era ne tutereera. Bonna baalabise nti bakkakkanye era Bob eyabadde alwana n’atugulirayo lawundi emu (omwenge).\nEmboozi yakutte akati era Bob n’atandika okwesoma nga bwe yewaana nti ye mugagga yakola dda era alina n’ebbaala awaka. Yatugambye nti oba tuwakana twanguwe atutwale eka atulage kyeyabadde ategeeza.\nTwabadde ffenna tukooye wabula obutayagala kwongera kumunyiiza ne tukkiriza. Twatambuzza bigere nga tukkirira nga ku nnyanja ya Kabaka.\nKyokka bwe yatutambuzza akabanga akawanvu, Ssengendo n’ankuba akaama nti “Naye ddala omusajja ono atutwala wa gye tutatuuka?” Yayagadde okusikattiramu naye engeri Bob gye yabadde yeeyongera okwesoma nti alina emmaali okuli ne Estate (Amayumba g’abapangisa ag’omulembe), ne tusalawo tweyongereyo tukakase.\nMaama w’omugenzi nga bamukwatiridde.\nOlwabadde okutuuka ku mayumba ga Bob yakonkonye emizigo gy’abagambibwa okuba abamu ku bapangisa. Abavubuka abaavudde mu mizigo olwakung’aanye, Bob n’atandika olutalo ku Ssengendo.\nSsengendo byamusobedde ng’alaba Bob aduumira abavubuka bamukoleko mu ngeri ey’okwesasuza kubanga yabadde (Ssengendo) ayagala okumutuusizaako obulabe mu bbaala.\nOlwo essaawa zaabadde nga 10:00 ez’ekiro ekyakeesezza Olwokubiri. Nnagezezaako okuwooyawooya abavubuka nga mbabuulira ekituufu nti ffenna tuli ba mukwano nga tebawuliriza.\nBaalabise ng’abaabadde bamuvuddeko kyokka omu ku bavubuka n’akwata enkofiira ye n’agisuula mu mazzi. Ssengendo bwe yagezezzaako okuyomba, ate olutalo ne luddamu.\nBaamukubye nga bwe bamusindika mu Nyanja. Ekifo awali emizigo gya Bob kiriraanye ennyanja ya Kabaka e Ndeeba era awo we waabadde ensiitaano.\nBwe baamusudde mu nnyanja, yagezezaangako okuvaayo wabula waliwo eyamukubye ekiyinja mu mutwe wakati ekyamumazeemu amaanyi ne yebbika mu nnyanja awatali kwerwanako.\nFfenna twatidde nga tulaba Ssengendo tadda ngulu era awo abavubuka abaamusse we baatandikidde okubuna emiwabo n’omugagga waabwe Bob.\nFaisal Mutebi omu ku babadde mikwano gya Ssengendo yagambye nti baamuyise nti munnaabwe bamutta ng’obudde bukedde.\nYayise banne ne bakung’aana bagende bamutaase kyokka baagenze okutuukawo nga babalaga kifo we bamusudde nga yabbidde dda tebakyamulaba!\nObudde olwakedde, kwe kulaba omulambo nga gutengejjera ku nnyanja ya Kabaka mu Ndeeba.\nMutebi yagambye nti okuva mukwano gwe lwe yakomawo okuva e Dubai, abadde akyakalira ku bbaala ya Plan B e Kabuusu ne banne naddala Eddie Kigere kyokka era nti abadde amanyiganye bulungi ne Bob kubanga baakolako bonna e Dubai era Ssengendo naye abadde yaakatandika okukola omulimu gw’okusuubula sipeeya ng’alabira ku bazadde be era abadde akolera ku kizimbe kya Get Rich mu Ndeeba omuli edduuka lya kitaawe ne nnyina Mariat Nantongo Mabeera.\nAbazadde n’abooluganda baasigadde mu maziga, okufiirwa omwana waabwe abadde asituse.\nOmwogezi wa poliisi mu Kampala n’emiriraano Emiliano Kayima yagambye baakutte Bob Kasajja ku misango gy’obutemu era bayigga n’abavubuka abalala be yabadde nabo mu kutta Ssengendo.\nKasajja akuumirwa ku poliisi ya Old Kampala. Abasuubuzi n’abatuuze beemulugunyizza ku by’okwerinda ebibi mu kitundu kya Kayanja Triangle awaabadde obutemu kubanga wabeerawo ebibinja by’abavubuka abanywa enjaga n’ebitamiiza ebirala era bwe buziba ne batandika okukola effujjo.\nIbrahim Nsubuga omu ku batuuze yasabye Mmengo ezimbe bbugwe okwetoloola ennnyanja ya Kabaka bateekeko n’amataala okukendeeza ku bumenyi bw’amateeka n’omuwendo gw’abantu abazze bafiiramu okukendeera.\nAb'e Bulenga beekalakaasizza lwa Kirumira kuttibwa\nCranes eyingidde enkambi okwetegekera Burkina Faso


Bukedde Online - Federo ye yayamba okukulaakulanya Girimaani - Kabaka\nKABAKA Ronald Muwenda Mutebi II atendereza eggwanga lya Girimaani olw'okubeera eky'okulabirako eri ensi endala okuteeka mu nkola enkola y'obukulembeze eyetanirwa bannansi bayo ekintu ekirina okukopebwa naddala amawanga ga Afirika.\nKabaka Mutebi II ng'ayaniriza Omubaka w'e Girimaani mu Uganda,Dr. Albrecht Conze eyakyadde mu Lubiri e Mmengo ku Lwokusatu April 25,2018.\nBino byabadde mu nsisinkano ye n'omubaka w'eggwanga lya Girimaani mu Uganda, Dr. Albrecht Conze ng'ono yagenyiwaddeko mu Lubiri e Mmengo ku Lwokusatu April 25,2018.\nMu kukulembera abantu baayo, Girimaani ekozesa enkola eya Federo ng'eno gye bettanira era ekulaakulanyizza eggwanga nga bwe yali ekoze wano e Buganda mu mya gya 1960 bwe yali tennaggyibwawo.\nKabaka yakakasizza Dr. Albrecht nti Obwakabaka bwa Buganda bwakukolagana ne Germany mu bintu bingi okuli enkola ya federo, Obwakabaka kwebufiira.\nMu kwogera kwe, Dr. Albrecht yategezezza Omutanda nti ekyamututte okugenyiwalako mu Twekobe, yayagadde okumanya ebyafaayo by'Obwakabaka ebingi, nga bwe bumu ku Bwakabaka obukyasigaddewo mu nsi yonna ate nga buganzi.\nOmubaka yeewunyizza engeri Obwakabaka gye buyinzizza okuyimirirawo nga tebulina nfuga ya federo, nga kati bugenda na kujjaguza emyaka 25 bukya Kabaka atuuzibwa ku Nnamulondo bw'atyo n'asaba abantu okwongera okwagala n'okutambula ne Kabaka waabwe saako okukola n'amaanyi okukulaakulanya Obwakabaka bwabwe.\nDr. Conze yegasse ku mubaka w'Obwakabaka bw'e Bubirigi naye eyagenyiwalako embuga nga February 15,2018 okwongera okunyweza enkolagana y'ebitundu byombi.


Bukedde Online - Biibino ebintu 12 akwagalira ddala by’asobola okukukolera\nEyassa ekiti mu ssanduuke\nK- Palm beach abaagwa mu nnyanja gye baali balaga okucakala\nSsemaka abaana bonna 4 aviiriddemu awo\nAbaali aba Global Trust baagala kuliyirirwa bukadde bwa doola...\nBiibino ebintu 12 akwagalira ddala by’asobola okukukolera\nTayagala ndabe mutabani wange\nOno anoonya mukazi nga Minisita oba sereebu...\nAdded 11th November 2017\nABAGAMBA nti omukwano tegulina fomyula bandiba abatuufu anti buli omu agutegeera bubwe. Mu mbeera eno, kiba kizibu okumanya akwagalira ddala n’oyo aba akulimbalimba.\nArthur Blick n’owewuwe nga banyumirwa omukwano. Baasangiddwa ku Imperial Hotel.\nKansala Rebecca Naluyima e Kasubi era nga mukugu mu kubuulirira abafumbo abagamba nti bino bye bimu ku bintu kwolabira omuntu akwagalira ddala oba by’asobola okukukolera.\n1 Okulekayo by’ayagala n’akola ebibyo: Omuntu yenna yatondebwa nga yeefaako n’okwesanyusa, wabula omukwano nga bwe guli omuzibu, ssinga oli aba akwagalira ddala, asobola okuleka okukola ebimusanyusa nga ye n’akola ebikusanyusa oba ebibasanyusiza awamu.\n2 Afuba okumanya buli ekigenda mu maaso mu bulamu bwo: Omuntu akwagala era ng’afaayo gy’oli, afuba okugoberera ebigenda mu maaso mu bulamu bwo si lwakuba nti aba takwesiga ng’abamu bwe batera okukirowooza wabula aba akikola lwa mukwano.\n3 Kiba kizibu okusula nga takuweerezzaayo ku bubaka bwa mukwano: Afuba okulaba ng’awuliziganya naawe ne mu matumbibudde. Abamu olw’omukwano gwe baba nagwo, bamanyi okubeera ku ssimu n’otulo ne tubatwala nga boogera oba nga baweereza bubaka. Kale ssinga munno akukolera ekintu kino, musiime kuba aba akwagalira ddala.\n4 Okukubuulira ku kyama kye ekisingayo: Kimanyiddwa nti ekyama ekibuuliddwaako owookubiri kiba tekikyali kyama, wabula waliwo embeera y’omukwano weekuteeka mu kattu naddala nga muno omwagala ne weesanga ng’oyogedde n’ekintu kye walayira okwesigaliza. Kale munno bw’akubuulirako ku kyama kye, naawe osanaye okukikuuma.\n5 Okukusindikira obubaka buli kiseera. Empuliziganya wakati w’abaagalana kye kimu ku bintu ebisinga obukulu noolwekyo munno singa afuba okulaba ng’ateekawo empuliziganya kitegeeza omukwano gwammwe okubeerawo kwago kikulu gy’ali era akwagala.\n6 Okukuteekako obugya/ebbuba: Abaagalana naddala okusinga abakyala balina enjogera egamba nti, omusajja bw’atampubira simanya nti anjagala. Kino kituukira bulungi ku nsonga eyo nti omuntu oyo yekka akwagala ebitaliimu buyaaye, era yasobola okuwulirako obusungu ng’akulabye n’omuntu omulala gwatamanyi. Akwagalako obwagazi ne bw’akulaba n’omusajja oba omukazi omulala tafaayo kuba kiba tekimuluma.\n7 Asanyukira obuwangu zi bwo; Omukyala oba omwami ayagala munne asanyukira obuwanguzi bw’aba atuuseeko wadde ng’olumu kizibu okumanya asanyuse. Omuntu akwagala asigala ng’akitwala ng’ekikulu n’olumu okukuyamba okutuukiriza ky’oba oyagala ssinga aba n’obusobozi, naye atakwagala awo wakireka.\n8 Alwanira wamu naawe mu buli mbeera: Obulamu si bwa kaseerezi kuba mubaamu obiwonvu n’ebikko, katugambe mu biseera ssente ezaaliwo nga ziweddewo oba ng’omu ku mwe ali muzibu oba mu mabanja, omuntu yekka akwagala y’asobola okukubeererawo mu kiseera ekyo n’alwana naawe.\n9 Afaayo eri famire yo: Omuntu akwagala afaayo ku buli ekikukwatako nga bwe gutuuka ku kya famire zammwe, ebeera efuuse emu nga buli ky’akola agirowoozaako n’okubayamba. Naye oyo atategeeza ky’akwagala tatera kwesembereza baηηanda zo.\n10 Okwambala ku lulwo, oba gwe by’oyagala: Abantu abamu baagala okwambala ebibanyumira era bye basuubira nti bye bibawa emirembe kyokka ate emirundi egimu ne bafuna abaagalwa ng’ennyambala zaabwe tezibakolera. Kino kitegeeza baaba balina okusalawo okulekayo bye baagala, olwo bambale abaagalwa baabwe bye baagala kuba babaagala. Ekyo asobola okukikola y’oyo akwagalira ddala naye ayitirawo obuyitizi akkiriza n’akufi irwa naye nga takyusizza ky’ayagala.\n11 Okuyisa n’okuleka obubaka bwo obw’omukwano ku mikutu gya yintanenti: Abantu abamu batya okuteeka ebifaananyi oba obubaka bw’abantu be baagala ku mikutu gya yintanenti nga “facebook” naye oyo asobola okukikola bwaba akwagalira ddala nga tafuddeyo ku ani agenda kulowooza oba kwogera ki wabula atunuulira mukwano gwamnwe gwokka.\n12 Yeenenya ng’asobezza: Omuntu yenna akawagala yeewala okukunyiiza era bwe musowagana, eky’okwetonda takirabamu buzibu. Naye atakwagala n’ekigambo “nsonyiwa” kimuzibuwalira kuba aba alaba talina kyafi irwa bw’omukyawa.\nEbireetedde abakazi abalina ebirevu okweyongera\nK- Palm beach abaagwa mu nnyanja...\nSsemaka abaana bonna 4 aviiriddemu...\nAbaali aba Global Trust baagala...\nAbaali aba Global Trust baagala kuliyirirwa bukadde bwa doola 80\nMusisi asiibudde mu sitayiro


Bukedde Online - Nnannyini kizimbe kya Bamako bamukutte n'enjaga ya kawumbi\nISO eraze obubinja bwa bamafi a ababuza ab...\nPOLIISI ezinzeeko ekizimbe e Namasuba n'ekwata omusajja ali mu kibinja ky’abakukusa enjaga okugiyingiza mu ggwanga n’okugitwala mu mawanga agenjawulo.\nTraore ne Owoyesigyire\nByabaddewo ku Mmande abanoonyereza ku buzzi bw’emisango ku poliisi y’oku kisaawe e Ntebe bwe baazinzeeko ekizimbe kimanyiddwa nga Bamako Arcade okuliraana Freedom City ne bakwata omusajja Idrissa Traore enzaalwa ye Mali gwe baasanze n’enjaga ezitowa kkiro 7 ebalirirwamu akawumbi kamu n’obukadde 750.\nOmwogezi wa poliisi mu Kampala n’emiriraano, Luke Owoyesigyire yagambye nti okukwata Traore kyaddiridde akulira okunoonyereza ku buzzi bw’emisango mu poliisi ya Burundi okuwandiikira poliisi eya Uganda oluvannyuma lw'okukwata omusajja Musa Fofona ku kisaawe ky'ennyonyi e Bujumbura eyabadde akukusa enjaga n'alonkoma mukama we eyagimutisse.\nEkizimbe kya Traore e Namasuba.\n“Poliisi yaggula olutalo ku bakukusa enjaga okugiyingiza n’okugifulumya mu ggwanga era bwe twafunye amawulire okuva mu poliisi ya Burundi nti waliwo eyakwatiddwa ng'agikukusa ate n'ayogera mukama we ng'ali mu Uganda, kwe kusalawo okumunoonya n'akwatibwa” Owoyesigyire bwe yategeezezza.\nYagambye nti abaserikale bwe baagenze e Namasuba, baasanze Traore aliko enjaga gy'akukulidde mu duloowa y’oku mmeeza mu ofiisi ye ate endala yabadde mu kisawo ng'eriko ekisenge mwe bagiggalidde ng'abaserikale baamenye luggi okugiggyayo.\nYagambye nti ensangi zino poliisi efunvubidde okulwanyisa okukukusa enjaga ng'ekolagana ne poliisi z’amawanga ag'enjawulo ng'abagikukusa bwe baba tebayise ku bisaawe bya nnyonyi basala nsalo.\nYategeezezza nti okukukusa enjaga kusinze kwenyigirwamu bannansi b'amawanga ga bugwanjuba bwa Afrika nga ku mulundi guno baabadde bagitwala Mali.\nOkukwata Traore baasoose kukwata mukazi Beatrice Isaro okuva e Rwanda ku kisaawe e Ntebe ng'agezaako okukukusa enjaga ebalirirwamu obukadde 397.\nAte mu October 2017, era Poliisi y'oku kisaawe e Ntebe yakwata omukazi Allen Nankanja ng'akukusa enjaga ebalirirwamu obukadde 875 okugiggya e Brazil okugireeta mu ggwanga.\nPoliisi ng'eraga enjaga eyakwatiddwa\nGye buvuddeko omuduumuzi wa poliisi mu ggwanga Gen Kale Kayihura yavaayo n'ategeeza nga bwe waliwo obwetaavu okulwanyisa enjaga n’ebiragala ebirala ebyavaako Abazungu babiri okufiira mu wooteeri ya Pearl of Africa e Nakasero ne Sheraton Hotel.\nKayihura era yategeezezza nti ebifo abeenyigira mu kukukusa ebiragala biri nnyo mu bitundu by'e Muyenga, Makindye ne Bunga ne Traore gy'alina amaka.\nOwoyesigyire yagambye nti Traore amaze emyaka 20 mu ggwanga era ng'abadde agezaako okusaba paasipooti ya Uganda.\nOmusango gwe yagguddwaako guli ku fayiro nnamba CRB 48/2018.\nAbayeekera bawambye empuku za Gaddafi


Bukedde Online - Ab'ekkanisa ya Uganda bategese empaka za nnalulungi\n'Bankaka okulumiriza muka Kasiwukira okutta bba'\nAbadde akolera nnusu 400/= buli lunaku Bbo...\nAbavuganya ku bwa nnalulungi bw'ekkanisa ya Uganda\nABAVUBUKA b’ekkanisa ya Uganda baategese empaka za nnalulungi okunoonya omuwala asinga obubalagavu mu kwambala obulungi mu nyambala y’ekikulisitaayo akulembere bavubuka banne okubuulira engiri n’okubuulirira abaana abawala.\nEmpaka zino baazitongozza ku ssande ku Zion Gardens e Kabowa ku kkanisa ya St. Stephens era abawala abwera 10 okuva mu bulabirizi bw’e Kampala beebeetabye mu mpaka zino.\nKenneth Kigozi Lubwama omwogezi w’empaka zino agamba nti baazitegese nga banoonya omuwala omuvubuka ayambala obulungi era asobola okwogera obulungi eri abantu ng’ono yajja okukulembera bavubuka banne okubunyisa enjiri mu bavubuka n’okubabuulirira ku neeyisa egwanidde omukulisitaayo ssaako okubasomesa ku bulwadde bwa mukenenya obw'ongedde okweriisa enkuuli ensanji zino naddala mu baana abawala.\nAgambye nti empaka zino bagenda kuzitambuza mu bulabirizi bw’ekkanisa ya Uganda okwetoloola eggwanga lyonna nga basookedde mu bw’e Kampala era nga zaakumala emyezi etaano ng’omuwanguzi wa kwewangulira TV ggaggadde n’ebirabo ebirala.\nEkkanisa enoonya nnalulungi anaabuulira abavubuka enjiri


Ayagala okukola bizinensi sooka weegezeemu\nFENNA twagala okutandika n’amaanyi era buli muntu kye yandyagadde,naye nga bwe nzize nkubuulira, kya bulabe naddala ng’oyingira mu bizinensi gy’otolinaamu bumanyirivu.\nBya Micheal Mukasa Ssebbowa\nAte mu ngeri y’emu wiiki ewedde nakugambye nti kyangu nnyo okulowooza nti olina obumanyirivu kubanga obadde okola mu kkampuni ennene ebadde ekola ebintu bye bimu, ekintu ekiyinza okukusuula mu ntata kubanga mu butuufu emirundi mingi oba olina ebintu bingi by’otomanyi.\nOlw’ensonga y’obutaba na bumanyirivu kyenva nkugamba nti tandika n’akatono, oyongere okutegeera bizinensi gy’ogiyingiddemu nga weeyambisa ssente ntono ezitajja kukuluma nnyo singa biba tebitambudde bulungi, era tekijja kukukaluubirira kugenda kugezaako kirala kubanga ensimbi okozesa ntono.\nNaye mu byonna, ky’olina okusinziirako okugamba nti ntadise na kitono kisinziira ku nfunayo. Anti ekiyinula ennyana kiba mu kibeere.\nOlwaleero njagala okukugamba nti nga tonnatandika kyandibadde kirungi okusooka okugezesa nga tonnaba kugendera ddala mu bizinensi kugiggweeramu.\nGezesa bizinensi nga tonnatandika\nWaliwo nnaggagga wa Bungereza ayitibwa Richard Branson, bwe yali atandika kkampuni y’ennyonyi wadde yali mugagga nnyo yatya okugiyingiramu obutereevu, kye yakola kwe kupangisa ennyonnyi n’ategeka olugendo n’akola ebirango ebiyita abaagala okulinnya ennyonnyi egenda obutereevu era abantu n’abafuna, okuva olwo n’assaawo kkampuni y’ennyonyi.\nAgamba nti singa yanoonya abasaabaze omulundi ogwasooka ne bagaana okuwera bizinensi yali agikomya awo.\nNaawe kino okisobola. Okugeza bw’oba oyagala kukola kirabo ky’emmere eky’omulembe, sooka weegezeemu ng’osaba okufumbira abantu bo abalina omukolo omutonotono, bwe basiima by’okoze ate be bajja okukuzigirira abalala abalina emikolo era wano w’ojja okuva okukola ekirabo eky’omulembe.\nJjukira nti kino mu kusooka ogenda kukikolera waka awatali kusasula za bupangisa ate ne by’okozesa ku mikolo ebisinga osobola okubisaba abategesi ggwe n’oleeta bibugumya na ssowaani.\nEkirala enkola eno ejja kukusobozesa okugira ng’osigala ku mulimu gw’obadde okola bw’oba ng’obadde ogulina. Kyabulabe nnyo okumala gava ku mulimu kubanga oyagala okutandika ogugwo, sooka ogezese olabe ebintu nga bwe bitambula olyoke osalewo okugenda nga by’ogendamu obitegeera, leka kutwala kasunguyira kubanga baakunyiizizza ku mulimu enkeera n’okwata obusente bwonna bw’olina mu bulamu n’otandika bizinensi. Ojja kwejjusa.\nBw’oba oli musomesa ng’oyagala kutandika ssomero, teweetaaga kutandika na ssomero. Tandika na kusomesaayo abaana nga baabo ku wiikendi ne mu luwummula.\nKino oyinza okukitandikira awaka, oba okufuna ekifo ekitonotono ekikuli okumpi. Mu bitundu ebimu wakyaliyo ‘Community centre’ oba ebitawuluzi, kyeyambise.\nBw’okizuula nti abazadde bakwagadde nga n’abayizi b’osomesa babikwata era nga bajjumbira mu bungi, genda mu maaso n’ekirowoozo ky’okutandika essomero.\nGgwe Yinginiya akolera mu kkampuni ennene, si kyangu okutandikawo kkampuni eyiyo okuggyako ng’oli musajja mukujjukujju, kubanga weetaaga ssente nnyingi, anti ebyuma babiseera.\nKyokka omukujjukujju asobola okutandika kkampuni nga talina byuma, era nga bw’afuna omulimu ng’atandika okubikung’aanya ng’abijja mu babirina.\nKyokka ggwe bw’oba ng’ekyo tokisobola, sooka oguleyo ekimu ku byuma by’omanyi ebyetaagibwa ennyo mu mulimu ogwo kyokka ng’olina obusobozi obukigula.\nTandika okukipangisa bw’ofuna ssente endala ogule ekirala okutuusa lwe weesanga ng’owezezza ebyuma ebikusobozesa okwetengerera olyoke osiibule.\nTobaamu kutya mu ky’okola kubanga otandise na kitono era bwe bigaana ogenda kufiirwa kitono. Kyokka era njagala okukusaba obeere musanyufu kubanga ky’okola kiremye bangi sso ng’ate ekkubo ly’okutte ly’ery’abawanguzi.\nTokkiriza kuwuliriza bakulengezza, kwata mpola ojja kutuuka ku buwanguzi.\nEzinaabala teziranda ggobe.