Bukedde Online - Ebbuba ly'olina lijja kulemesa balo omulimu\nEbbuba ly'olina lijja kulemesa balo omulimu\nOkukuba abakazi kwadiba\nOkuyingira amatumbibudde kijja kukulemesa ...\nBw’ogenda ku saluuni n’osalawo okutuula awo nga buli mukyala oba omuwala akola n’omwami wo oba gw’asekera olowooza nti amwagala kirabika bubi.\nNakalembe, ogenda kulemesa omwami waffe okukola. Olina ebubba lingi era tamanyi kyakukola. Omwami waffe akola n'abakyala bangi ate alina okukolagana nabo kubanga bakasitoma be.\nNaye ggwe ate bw'ogenda ku saluuni n'osalawo okutuula awo nga buli mukyala oba omuwala akola n'omwami wo oba gw'asekera olowooza nti amwagala kirabika bubi. Kubanga abakyala oba abawala bagenda kumuvaako olw'embeera zo.\nOmwami waffe yahhambye nti walwanira ku mulimu si mulundi gumu si ebiri naye kumpi buli luvannyuma lwa myezi esatu. Ekirala ovuma abakyala aboogera ne balo era oluusi ne weewera okubakuba.\nMwana wange okimanyi bulungi nti omwami waffe akoze nnyo okutuusa saluuni ye ku mutindo ogwo. Buli mukyala ayagala bamukolere mu saluuni ye olw'obukugu bw'alina era n'embeera gy'ayisaamu bakasitoma.\nNaye kati bakasitoma bwe banadduka tugenda kulya wa? Sigaanyi omwami waffe alabika bulungi era nsuubira nti buli mukyala amwegomba, naye tekitegeeza nti abaagala. Ate alina okwogera nabo bulungi era n'okubasikiriza okukozesa saluuni ye kubanga saluuni nnyingi ze basobola okugendamu ne bafuna kye baagala.\nNaye bwe basalawo okugenda mu saluuni ye, kitegeeza abayisa bulungi. Weesiimye otuula waka n'olinda ssente naye abakola ssente bazikolera mu bugubi.\nOkuvuganya kungi era buli omu alina okukola okulaba nga kasitoma takyusa n'agenda awalala kubanga bw'agenda tasobola kudda.\nKati mwana wange oba tomanyi obuggya obungi bwonoona amaka, kubanga munno\nBw'atandika okulowooza nti tomwesiga asobola n'okutandika okukola ekyo ky'omusuubiriza.\nN'ekirala oba weetaaga obuyambi ku nsonga eno tubuulire. Abakyala oba abasajja ababeera n'ebbuba eringi ebiseera ebisinga basobola n'okukola obulabe ku bantu be baagala, ng'okubaloga, okubatta, okubavuma n'ebirala. Njagala twogere ku nsonga eno. Kubanga w'otuuse olabika toli wekka, olina ekikutawaanya ku bwongo. Nkubiraako twogere.


Ensimbu - Wikipedia\nEnsimbu bwe bulwadde obutaataaganya omuyungiro gw'amagumba mu mubiri. Obuzibu buno buyinza okuvaamu obuvune mu magumba wabula ekibuleeta tekimanyiddwa bulungi.\nEkiviirako obulwadde bw'ensimbu tekimanyiddwa wabula abamu bagamba nti obuzibu buno buva ku muntu okufuna obuzibu ku bwongo, okukubibwa ennyo ekisusse n'ebirala. Abaana abamu basobola okufuna obuzibu buno singa bafuna obukosefu nga bazaalibwa. Abantu abalina obulwadde buno batera kulabibwa ku kwekuba bigwo n'okwesika. Omuntu ne bw'aba ali ku nju waggulu, asobola okuvaayo ne yekkata wansi obulwadde obwo nga bumukutte.\nEnsimbu egambibwa okuba ng'eva ku kukosebwa kw'obutoffaali bw'obwongo. Omuntu alina obulwadde buno atera okufuna okusannyalala. Omuntu alina ensimbu asobola okukeberebwa omusaayi nga bakozesa ekyuma ekimanyiddwa nga Electroencephalogram mu lulimi lw'Ekinnassaayansi.\nMu 2013, Abantu abakunukkiriza obukadde abiri mu bubiri baazuulibwa nti baalina obulwadde bw'ensimbu era nga ku bano ebitundu kinaana ku buli kikumi baali mu nsi ezikyakula. Mu 2003, omuwendo gw'abantu abafa obulwadde bw'ensimbu gweyongera okutuuka ku bantu 116,000 okuva ku bantu 112,000 abaafa mu 1990. Mu nsi ezikyakula obulwadde buno businga nnyo mu baana ate mu nsi ezaakula obulwadde buno businga nnyo mu mabujje ne mu bakadde. Mu bitundu ebimu abantu abalina ensimbu balina obukwakkulizo obubateekebwako gamba ng'obutakkirizibwa kuvuga bidduka okutuusa nga bafunye obujjanjabi.\nBino bigyidwa ku "https://lg.wikipedia.org/w/index.php?title=Ensimbu&oldid=25965"\nLast edited on 21 Gwamusanvu 2021, at 17:37\nLuno olupapula lwasemba okukyusibwamu ku 17:37, 21 Gwamusanvu 2021.


Bukedde Online - Omugagga Brian white adduukiridde kiraabu y'Express\nEnsonga ezisiba abavubuka mu mukwano gw’amaziga...\nEbbago ku myaka gya Pulezidenti liyiseewo...\nBrian White ng'akwasa abakungu ba Express ssente\nNGA kiraabu ya Express F.C yeetegekera omupiira gwayo ne Kiraabu ya URA ogusuubirwa okubaako n’obugombe ku lw’okubiri lwa wiiki egya, Omugagga omuto, Brian White abakubye enkata, abawadde ettu lya bukadde 7 mu mpeke zibayambe mu kweteegeka n’okubaako ebintu ebitono tono bye bakolako.\nAbakungu ba kiraabu ya Exprees n'abawagizi okubadde; Omulangira Jjuuko Walugembe akulira enzirukanya y’emirimu mu kiraabu eno, Joseph Gonzaga akulira abawagizi , Hajji Hassani Bulwaddea, Shamim Kirabo n’abalala olw’eggulo lwa leero basisinkanye omugagga Brian White ku Serena Hotel era bano basoose kumuyitiramu mu bimu ku bizibu ebibasoomooza omuli abazannyi obutaba na ngatto mwe basambira n’ebirala ne bamusaba abayambeko.\nMukwanukula, Briana White abawadde ssente n'asuubiza okwongera okubayamba ne mu bintu ebiraala.\n“okwawuukanako n’abantu abalala nze Briana White nzize kuyamba abo abali mu bwetavu. Omupiira ngwagala ate Express nga Kiraabu ngiwagira kati mwe abakulembeze bwe munatambuza obulungi emirimu nze ndi mwetegefu okubayamba mw’ebyo ebikalubye oba ebigaanye.”\nBrian White awadde abakulira Kiraabu ya Express amagezi bagule abazannyi abalungi era ab’ebitone nti kye kimu ku bijja okutwala kiraabu mu maaso era abasuubiza okubawa ssente mu nteekateeka eno.\nJoseph Gonzaga akulira abawagizi ba Express mu kwogera asiimye Brian White olw’omutima gwe omugabi era ku lwa bawagizi ne ttiimu okutwaliza awamu asuubizza nti ttiimu egenda kwongera okulinyisa omutindo era ono akoowoodde n’abantu abalala okuvaayo okubaduukira.\nOmugagga Brian White avumiridde ebikolwa eby'amukoleddwaako ne bamulemesa okulaba omupiira gwa Cranes


Bukedde Online - Kadaga asabye abantu obutagendera ku bya Nankabirwa by'amusiiga enziro\n'Mulonde abakulembeze abanaabayamba okuva mu bwavu'\nMinisita Nabakooba alabudde bannabyabufuzi...\nAdded 18th August 2020\nSipiika wa palamenti, Rebecca Alitwala Kadaga avuddeyo n’ayanukula ku bubaka obuzze buweerezebwa nnampala wa gavumenti Ruth Nankabirwa ng’amusiiga enziro n’okugaana abantu okumulonda.\nKadaga mu kifaananyi wakati n'abamu ku bakulembeze ba NRM mu Mukono, Buikwe, Kayunga ne Buvuma abaamuwagidde.\nKadaga yasabye abantu obutafa ku bubaka bwa Nankabirwa wabula bbo bamanye amazima nti oluusi ebimukyayisa aba alwanirira ebiteeso ebifa ku bantu baabulijjo nga sipiika wa palamenti atalina ludda sso ng'abantu nga Nankabirwa baba baagala agendere ku bya gavumenti nga wadde oluusi biba bikosa abantu.\nOkwogera bino, Kadaga yabadde mu nsisinkano n'abakulembeze ku bukiiko obw'enjawulo mu kibiina kya NRM okuva mu disitulikiti okuli; Mukono, Buikwe, Kayunga ne Buvuma ng'olukiiko luno lwatudde ku Grand Praclos Gardens e Mukono.\nNnampala wa gavumenti Nankabirwa mu bubaka bwe yaweerezza ku ssimu z'abantu butegeeza nga Kadaga bw'aliko abalala b'aweereza sso si kibiina kya NRM nga n'olwekyo tasaanidde kulondebwa kudda ku lukiiko lw'okuntikko olw'ekibiina olwa CEC.\nKadaga yagambye nti kyewuunyisa okulaba nga ne ggyo ly'abalamu palamenti bwe yawa gavumenti obuwumbi bw'ensimbi okugulira abantu emmere ng'eggwanga liri mu muggalo olwa COVID 19 ate ne bagulamu ebivundu, abantu ng'abo baali tebaagala aveeyo akyogereko n'agamba nti ye tayinza kusirika nga bakola ebyo ebikyayisa gavumenti.\n"Era mwalaba bwe navaayo ng'aba UPDF bali ku nnyanja batulugunya abantu, era nsuubira waaliwo okukyusaamu. Kati abantu abo bbo baagala nange nkole nga bbo nsirike nga gavumenti etulugunya abantu," Kadaga bwe yategeezezza.\nWabula mu kukuyega bano abava mu Greater Mukono, yategeezezza nti ye waakugenda mu maaso nga ng'aweereza ewatali kusosola mu bantu nga bbo abalala bwe baagala akole.\nOkuva ku kkono, ababaka ba palamenti, Migadde, Ssenyonga, Kadaga, ssentebe wa NRM e Mukono Twahiri Ssebaggala n'omubaka Kumama.\nAbeetabye mu nsisinkano eno, mwabaddemu n'ababaka ba palamenti okuli Johnson Muyanja Ssenyonga owa Mukono South, Robert Migadde Ndugwa ow'e Buvuma, Nsamba Kumama okuva e Kayunga ssaako abakulembeze abalala.\nMuyanja ne Migadde baalaze ensonga zaabwe lwaki baasazeewo okuwagira Kadaga. Migadde yagambye nti abavuganya bano basaanidde okufuna ensonga ze batunda mu bantu bave mu kuwa obubaka obusosola n'okukutula mu banna NRM kuba ng'okulonda kuno kuwedde ate abawagizi be bamu bagenda kubeetaaga mu kulonda kwa bonna ku ntandikwa y'omwaka ogujja.\nBano baayisizza ekiteeso okuwagira Kadaga nga tebeekutuddeemu nga bagamba nti alina obumanyirivu mu bukulembeze era by'akola tebirumirirwa bantu bokka wabula n'ekibiina kya NRM.\nGrand Praclos Gardens\nJohnson Muyanja Ssenyonga\nRobert Migadde Ndugwa\nBabiri tebasobedde kutuula bigezo by'abamuzibe e Ntenjeru


ASiika Obulamu – Ensonga rnrnrnrnrn\nHome > GAMBUUZE / AGEESIGIKA > ASiika Obulamu – Ensonga\nASiika Obulamu – Ensonga\nKyabutonde abaana omukyala yenna okuva ku myaka 10 – 50, okugenda mu nsonga…wabula emirundi egisinga bangi basanga okusoomozebwa olwobutafuna kulungamizibwa ku ngeri gyebalina okweyisamu naddala nga batuuse mu kiseera kino.\nAbakugu bagamba nti ekisokera ddala ng’omukyala atuuse mu nsonga alina okubeera omuyonjo ng’atandikira ku bisabika byakozesa ngasinzira ku bungi ne naku zamala ngali mu kiseera kino.\nOkusinziira ku Dr. Mutana, omukyala alina okunaaba emirundi egitasuka ena buli lunaku songa byo ebisabika birina okukyusibwa buli luvanyuma lwa ssawa mukaaga era ng’omuntu alina okukozesa ebyo ebikwatagana n’omubiri gwe, kubanga ebimu byabulabe.\nOlw’okwagala okukuuma obuyonjo, abantu abamu banaabisa Ssabbuuni kyokka nga abakugu bagamba nti ate ono ayinza okuleeta obulabe…songa nabakozesa ebiwero byebatasuula, biba bilina okwozebwa obulungi, nebyanikibwa era nebigololwa ate nga birina okuba nga byakolwa mu Ppamba.\nOmukugu era alabula abakyala abegattira mu nsonga okukikomya kubanga kya bulabe kubanga kiyinza okulwaza Nnabaana.\nAbalumwa enyo nga bali mu nsonga baweebwa amagezi okuyisa ekiwero ekibuguma mundira, nga kino kiyambako okusanuusa omusaayi oguba gwekutte negufuluma bulungi kyokka ngomuntu singa aba asussizza ennaku musanvu ngali munsonga abeera alina okulaba omusawo.\nEbimu ku bisinga okugdya abaana abawala mu masomero mu ggwanga byebizibu ebyetololera ku nsonga z’abakyala omuli okulumwa, ebbula lyebisabika nebirala kyokka ngasinga baba balungamiziddwa basobolera ddala okumalako\nTagged #TerefayinaEyaffe @bbstvug ageesigika amawulire BBS Terefayina\nAkeetalo E Namugongo: Abalamazi Beeyongedde Okutuuka\nOkukola Hijja: Abasiraamu Bangi Abagala Okukola Hijja Besanze Banyagiddwa


Bukedde Online - Okuloota ngâ€™ente ekutomera kaba kabenje\nOkuloota ngâ€™ente ekutomera kaba kabenje\nPulezidenti ayingidde mu nsonga za Zizinga agenda okuwanikibwa ku kalabba\nGNL afuukudde abavubuka\nAdded 24th August 2009\nKitegeeza nga bwâ€™onootera okuwulira ebifa kwâ€™omu ku bantu bâ€™omanyi naye ngâ€™obadde oludde okumuwuliza oba okumulaba.\nERA aloota nnyo ngâ€™ali mu kkomera.\nKitegeeza okukyalira omuntu wo ali mu nkomyo oba omu ku mikwano gyo anaatera okugwa mu matigga.\nYALOOSE ngâ€™avuga mmotoka. Kitegeeza ekintu ekirungi ekyâ€™ebbeeyi kye weegwanyiza, kyâ€™otosaana kupapirako kubanga ekiseera kyakyo tekinnatuuka.\nSEKITTO e Kampala yaloose ngâ€™agenze ewâ€™omusawo wâ€™ekinnansi kyokka nga waliyo abantu bangi. Yamugaanyi okuyingira naye omusawo bwe yalabye ngâ€™azze nâ€™emmotoka nâ€™asanyuka nnyo. Ekirooto kino kikulabula okwegendereza omuntu gwâ€™obadde oyagala okukolagana naye kubanga muntu mukyamu omulimba awedde emirimu.\nROSE owâ€™e Kireka aloota nnyo ngâ€™ali mu bantu bangiÂ ngâ€™ali bukunya. Ekirooto kino kiba kiranga okuddamu okufuna ekizibu nga kye wafunako olulala. Fuba okwekuumira awaka, ebiseera byo ebyâ€™eddembe obimale nâ€™abantu bo.\nNAMUDDU owâ€™e Muyenga yaloose ngâ€™omusajja gwâ€™atategedde amukubye essasi mu kugulu. Ekirooto kino kikuwa amagezi okwongera okusinza Katonda wo akuggyirewo abalabe abaluubirira okwekiika mu kkubo lyo bakubuze emirembe.\nNAKIMBUGWE owâ€™omu Nyendo - Masaka aloota nnyo amaseffuliya nga gaterekeddwa ku muti wabula ngâ€™embuyaga ne bwâ€™egafuuwa tegagwa. Wansi wâ€™omuti wabeerawo abantu nga bangi era nga bali ku mukolo. Kitegeeza nti waliwo omukolo ogwâ€™amanyi ogumalidde abantu ebiseera nga bategeka nayeÂ Â guyinza okugootaana ne gutabeerawo.\nSAMÂ Muwanga e Katwe yaloose ngâ€™agenze mu kyalo gye bamuzaala. Bwe yazuukuuse ku makya nâ€™asanga enkoko mu luggya ngâ€™emaamira naye teyagikubye wadde okugigobawo. Kikujjukiza okwongera okufaayo ennyo ku bazadde bo kubanga nabo essuubi lyabwe liri mu ggwe.\nMAAMA Boy e Mbarara yaloota ngâ€™alaba omwana we omulenzi alina bayogera nabo ku ssimu kyokka nga kitaawe yeekwese ku nsonda ngâ€™amuwuliriza. Olwamaliriza nâ€™amugalamiza nâ€™amukuba. Kikulabula okukyusa mu ngeri gyâ€™oyisaamu omwana wo oba abaana bo kubanga eyinza okuttattana ebiseera bye ebyâ€™omu maaso.\nERA bba atera okugenda safaali e Nairobi kyokka yaloose ngâ€™aleese omukazi omulala mu kisenge ekibaliraanye nga baggyeemu engoye zonna bagenda kunaaba. Yayagadde okugendayo kyokka ekkubo ne limubula naye ngâ€™abalaba. Kino kiba kitegeeza ekintu oba embeera gyâ€™olowoolezaamu omwagalwa wo, sso nga kyâ€™omulowooleza si bwe kiri. Era ngâ€™omala biseera byo.\nHADIJAH Namutebi owâ€™e Namasuba yaloose nga muganzi we gwe baayawukana naye amwegayirira baddingâ€™ane ngâ€™ate yafumbirwa dda omusajja omulala. Ekirooto kino kikulabula okwegendereza omukazi akulinnya akagere ngâ€™aluubirira okukuggya mu kkubo eggolokofu lyâ€™otambuliramu akuzze mu kyamu lyâ€™alimu.\nERA yaloose ngâ€™aliÂ mu nsonga zâ€™abakyala kyokka ngâ€™avaamu bitole byo omusaayi. Yabikutte nâ€™abyetegereza nga bwâ€™agamba nti, bino si bye bingâ€™aanyi okuzaala? Talina mwana kyokka mufumbo. Kitegeeza waliwo akasonga akatono ennyo kâ€™okyanyomerera, sso nga ke kakyakusibye okufuna omwana.\nFAROUK owâ€™e Kyengera, yaloose empologoma nga nnyingi wabula tezaamulumbye wadde yagezezzaako okuziboggolera. Kino kiba kikulabula okukomya okukontana ne banno, nâ€™okululunkanira ebintu, kikuyambe okuwona emitawaana egiri mu maaso gyâ€™olaga.\nSWAIB T. owâ€™e Zzana aloota nnyo ngâ€™ente emutomera. Ekirooto kino kiba kiranga akabenje akamanyi akagenda okubawo ku muntu wo oba omu ku mikwano gyo singa baba tebeegendereza mu ntambula zaabwe.\nba kikulabula okwegendereza ennyo mu bintu bwâ€™okola kubanga ANNET Namusoke owâ€™e Kajjansi aloota nnyo ngâ€™agwa mu kinnya kyokka takigwiramu ddala. Kikulabula okuyimiriza mu bwangu kyâ€™obadde oluubirira okukola oba okubuulira omwagalwa wo kubanga yamaze dda okukufunamu ekyekango.\nNkole ntya okumwerabira?\nEmpaka z'okulaga asinga ssente zitabudde ab'e Nansana\nOkuloota nga weenojjola ensekere kitegeeza bwâ€™avu na nnyombo\nOkuloota ngâ€™olya ebikolokomba yandiba enjala kakutiya\nOkuloota ngâ€™olwana ne balo kitegeeza butebenkevu mu maka


ssaabawandiisi wa custodian board afunye akabenje - Radio Simba, The Best Luganda Station in the World !\nssaabawandiisi wa custodian board afunye akabenje\nGeorge William Bizibu, Executive Secretary, wa Departed Asian Property Custodian Board asimattuse okufiira mu kabenje k’emotoka ku luguudo lw’e Kibaale-Kakumiro mu Disitulikiti y’e Kibaale. Bizibu kigambibwa yabadde yevuga mu motoka ekika kya Land cruiser nnamba UBA 136P eyagudde neyevulungula emirundi egiwera.\nOmwogezi wa Poliisi mu bitundu by’e Albertine Julius Hakiza agamba nti akabenje kaguddewo ekiro ekikeesezza olwaleero era naddusibwa mu ddwaliro ly’e Kakumiro Health Centre IV oluvannyuma yakimiddwa naleetebwa mu Kampala.\nHakiza agamba nti akabenje kandiba nga kavudde kukuvuga motoka nga atamidde kuba basanze eccupa z’omwenge eziwerako mu motoka ate nga nabamulabyeko nga tanasimbula bagamba nti yabadde atamidde ebitagambika.


Bukedde Online - Abaafunye akabenje mu Ambulance baziikiddwa\nSsentebe w'ekyalo Laddu emukubye n'afiirawo...\nAbafumbo babiri bakwatiddwa ku bigambibwa...\nAdded 19th January 2019\nMustafah Kanoonya ku kkono ate ku ddyo ye asuman Kitaka bano bombi baafiiridde mu kabenje\nSUPREME mufti wa Uganda Siliman Kalule Ndirangwa, akolukose gavumenti ebagamba okwegatta okusooka okubatuuza basooke bagonjole ensonga ezaasoba era ezabaviirako okweyawula.\n“ Tewali musiramu atayagala kwegatta era bwosanga omusiramu atakkiririza mu kya kwegatta oyo taba musiramu naye mu kino ekyasa kya bayivu omuntu Takoma bukomi mu kwogera ku kya kwegatta wabula kwekusooka okutuuza enjuyi zombi ne twogeera ensonga zaabwe ezaabaawula, “ Ndirangwa bweyategeeza.\nNdirangwa okwogeera bino yabadde mu kuziika kw’abasiramu ababiri abafamire emu e Gombe mu disitulikiti ye Butambala abaafudde mu kabenje k'ambulance eyabadde atwala mukulu waabwe mu ddwaliro e Mulago.\nBano okwabadde Mustafah Kanoonya 82 ne Asuman Kitaka basooka kutwalibwa mu ddwaaliro Mulago oluvannyuma lwokuggwa ku kabenje bwebaali bagenda mu ddwaaliro e Kibuli gye baali batwala Hajji Mustafah Kanoonya eyali omulwadde ne bagwa ku kabenje emmotoka yaabwe ey'ekika kya Ambyulensi UBA513B bweyatomeregaana ne Lukuluaana UBE164D ku luguudo lw'eNtebe mu Kampala.\nMu kabenje kano abantu babiri bafiirawo wabula oluvannyuma abalala basatu nabo ne bafiira e Mulago gye babadde batwaliddwa.


Poliisi eyigga omusawo gwe balumiriza okusobya ku muwala ow'emyaka 13\nSooda w'Abakyala apakudde ku mukodomi we a...\nBebe Cool asakidde Bannayuganda ssente z'okulwanyisa obulwadde bwa kafuba. Mu kaweefube gw'aliko okulwanyisa obulwadde buno, Bebe Cool (Moses Ssaali) yasisinkanye n'ayogerezeganya n'abavujjirizi b'ensimbi mu byobulamu abaamuwadde ssente ziyambeko mu kkampeyini gy'aliko okusomesa n'okumanyisa Bannayuganda obulabe obuli mu bulwadde buno, engeri y'okubulwanyisa n'okwewala okubusaasaanya.\nNg'ayita mu kibiina kya Amber Heart Foundation, Bebe Cool ali mu ggwanga lya Vietnam yasisinkanye aba TB Reach abaamuwadde ddoola 398,344 (mu za Uganda 1,470,938,598) zimuyambeko mu kaweefube gw'aliko.\nEmyaka ebiri egiyise Bebe Cool yalondebwa ab'ekitongole kya ‘Uganda Stop TB Partnership' (USTP) nga bali wamu ne ‘Geneva Partners United Nations Office for Project Services' (UNOPS) okubeera ‘Ambaasada' wa Uganda mu kaweefube w'okufufuggaza obulwadde bw'akafuba.\nLipooti y'ebyobulamu eraga nti Uganda ekyali mu mawanga 30 agakyasinga okukosebwa olw'obulwadde buno mu nsi yonna.\nObulwadde bw'akafuba bukyali bwa bulabe nnyo eri obulamu bwa Bannayuganda.\nAbantu 80,000 be balwala n'okufa obulwadde buno buli mwaka omuwendo oguli waggulu ku 60,000 abafa n'okukwatibwa akawuka ka siriimu.


Bukedde Online - Sitampu enjingirire zikwasizza omumyuka wa ssentebe\nEby’okuyimbula abali ku gw’okutta Kaweesi...\nAbasomesa 60 abasinze okuganza abaana b'amasomero...\nOMUMYUKA wa ssentebe n’omuwandiisi ebiwandiiko bye baakubako sitampu bibazaalidde akabasa bwe kizuuliddwa nti yajingirira sitampu za ofiisi ez’enjawulo okuli eya meeya, Diso, RDC n’endala.\nOmusango agwegaanyi n’alonkoma abazirina era emu bagizudde.\nIsma Nsanja omumyuka wa Jafaali Ssengendo ssentebe wa LC1 mu Ssebina zooni mu muluka gwa Makerere III e Kawempe n’omuwandiisi Hirare Natuha baakwatiddwa oluvannyuma lwa ofiisi ya Deborah Nabukenya omubaka wa pulezidenti e Kawempe okufuna obukakafu nga bwe balina kye bamanyi ku sitampu enjingirire ezikubwa ku biwandiiko by’abantu eby’enjawulo.\nBano okuzuulibwa kyavudde ku bantu abawerako okwabadde Shafik Mutebi, Daka Enock, Lingstone Muyanja, Shamim Namutebi ab’omu Ssebina zooni okukwatibwa n’ebipapula by’okufuna densite okwabadde sitampu ya Diso ey’ekicupuli.\nBaakulembeddemu abaserikale ne bakwata Nsanja n’omuwandiisi Hirare Natuha.\nOwa LC Livingstone Muyanja omu ku balumiriza Nsanja yategeezezza nti bwe baagenze mu ofiisi ya LC mu Ssebina zooni Nsanja yabasabye 20,000/- buli omu n’abasuubiza nti empapula agenda kuzibatwalira ewa Diso azikubeko sitampu ate Shamim Namutebi yagambye baamuggyeeko 50,000/-.\n“Ffe tubadde tetumanyi nti sitampu gye yakubyeko njingirire kuba twagenze ku ofiisi ye nga twagala bbaluwa za densite, bwe yatusabye ssente ne tuzimuwa,” Muyanja bwe yategeezezza.\nNsanja yategeezezza nti omusango ogumuvunaanibwa tagumanyi wabula waliwo abavubuka okuli Victor Rukundo ne Moses Kiviiri abalina sitampu enjingirire nga ye omusango gwe bayinza okumuggulako kubamanya n’atabaloopa mu baabuyinza.\nNsanja yatutte abaserikale ewa Rukundo mu zooni ya New Bubajwe e Kawempe wabula tebaamusanzeeyo.\nSsentebe wa Ssebina zooni, Jafaali Ssengendo yategeezezza Bukedde ku ssimu nti abadde takimanyiiko nti omumyuka we alina sitampu enjingirire nga kyamukubye wala okuwulira nti bamukutte.\nEbimu ku biwandiiko ebyakwatiddwa biraga nti Nsanja yajingiridde omukono gwa Giso, Ahmed Alimanya mu kifo kya Diso Hassana Sabakaki.\nAbaserikale abaakulembeddwa Giso, Ahmed Alimanya baayazizza amaka ga Nsanja asatu (3) mu Ssebina zooni wabula wakati mu kwaza omu ku bavubuka Nsanja b’alumiriza nti be balina sitampu enjingirire yaleese sitampu n’afuna w’agiteeka mu Kiggundu zooni n’akubira abamu ku batuuze we baba bagisanga.\nAbaserikale era balambudde ebifo ebiwandiikibwamu abaagala okufuna densite okwongera okunoonya abalina ebiwandiiko ebiriko sitampu enjingirire.\nMoses Mutebi ssentebe wa LC II mu muluka gwa Makerere III asabye abantu okuyita mu mitendera emituufu nga balina amabaluwa ge baagala.\nDebora Nabukenya omubaka wa pulezidenti e Kawempe yategeezezza nti baludde nga bafuna okwemulugunya ku sitampu ezikubwa ku biwandiiko okuli eya Diso, Meeya n’eya RDC.\nYagasseeko nti Nsanja alina okutwalibwa mu kkooti avunaanibwe.


Bukedde Online - Abakuuma amaka ne bizinensi lwaki beefudde okubba n'okutta bakama baabwe?\nAbakuuma amaka ne bizinensi lwaki beefudde okubba n'okutta bakama baabwe?\nPolof. Sserwanga: Omusuubuzi w'ettaka akulira Yunivasite ya Buganda\nAkakodyo Nansubuga ke yakoze okuzaala Abal...\nAdded 8th August 2014\nABASERIKALE ba poliisi basattira lw’ababbi ababayigga okubatta oluvannyuma lw’abadde aduumira ekitongole kya Flying Squad akirwanyisa obubbi bw’emmundu e Kawempe okuttibwa.\nBya HERBERT MUSOKE NE SHAMIRAH NABIDDO\nSsaalongo David Kyambadde yattibwa ku Lwokutaano nga July, 25, 2014 ekyawalirizza omuduumizi wa poliisi mu Kampala n’emiriraano Andrew Flex Kaweesi okufulumya olukalala lwa bofiisa ba poliisi 15 abayiggibwa ababbi okubatta.\nOkusinziira ku Kaweesi, abaserikale babiri ku bali ku lukalala luno bamaze okuttibwa nga kuno kwe kuli Haji Abdul Ssebaggala eyakubwa amasasi ng’adda awaka e Lungujja mu May.\nNg’oggyeeko bano, omwaka oguwedde abaserikale ba poliisi basatu okuli ASP, Mathias Nteziriyalyo eyattibwa e Bulenga mu July, 2013, Maj. Achilles Tumushabe ne Simon Bariyo abawanyisiganya n’ababbi amasasi e Mubende.\nEmmundu abakuumi gye baakozesa mu bubbi\nng’ezuuliddwa e Kanyanya.\nKuno kw’ogattako abasuubuzi abazze battibwa mu Kampala n’abakulembeze b’Abasiramu, ne batuukia n’okulowooza nti kirabika waliwo oluwe lw’okusanyaawo obusiraamu nga batta abakulembeze babwe okubanafuya.\nObadde okimanyi nti n’amakampuni g’abakuumi amangi mu Uganda naddala mu Kampala bongedde okubizza embeera?\nLipoota ya poliisi eraga nti abakuumi bano obapangisa mmundu zaabwe eri ababbi n’abatemu oba bo bennyini okwenyigira mu bumenyi bw’amateeka!\nAbantu abasoba 20, be bakattibwa emmundu mu mwaka guno gwokka, ate omukutu gwa yintaneeti ogwa www.gunpolicy.org, gulaga ng’abantu 280, be battibwa mu 2009; 351 mu 2008; 247 mu 2007; 377 mu 2006, 368 mu 2004.\nKino kirese emitima gy’abantu nga gyewanise olwo abalina ssente baddukidde mu bitongole ebikuumi okubawa obaserikale okubakuuma kyokka n’abaserikale bano bafuuse ekizibu anti be bakwatira mu bubbi n’obutemu nabo beeyongedde.\nABAKUUMI BALI MU BUBBI\nHussain Lubega ne Peter Ewuw aba Saracen, baakwatibwa poliisi oluvannyuma lw’okwekobaana ne ddereeva wa mmotoka nnamba UAJ 019B n’abaserikale abalala okuva mu kkampuni ya Saracen\nne babba emitayimbwa egizimbisibwa ku ekizimbe ky’okujjanjaba kookolo (Cancer institute) e Mulago.\nKigambibwa nti Owuw ye yaluka olukwe ng’asuubizza banne okubawa 100,000/- buli omu oluvannyuma lw’omupango okuyitamu.\nBano baggulwako omusango gw’obubbi ku fayiro SD 42/30/04/2014 ku poliisi y’e Mulago.\nRichard Tsau ne Moses Wakhata aba kkampuni ya Delta force baakwatibwa mu bubbi bwa supamaketi ya Peoples' e Kanyanya we baali basindikiddwa okukuuma ne babba ssente ezitaamanyibwa muwendo n’ebimu ku bintu.\nOluvannyuma baasuula basuula emmundu gye baali bakozesa mu kiyumba ekimu ekiriraanyeewo era nga banoonyezebwa poliisi oluvannyuma lw’okudduka ng’omusango gwabwe guli ku poliisi y’e Kanyanya ku SD 16/15/04/2014.\nIsmail Musasizi ne Isaac Mulefu abakuumi b’ekitongole kya Saracen baakwatibwa poliisi y'e Wandegeya nga babbye bbanka ya Pride gye baali bakuuma bwe baamenya seefu ne babba ssente eziri mu bukadde.\nBano baggulwako omusongo gw’obubbi ku fayiro nnamba SD 47/28/04/2014.\nJoseph Maseleka ( oluusi yeeyita Amon Bwambale), yakwatibwa poliisi y'e Nakulabye ng’abbye ebintu bya bbanka ya Pride gye yali akuuma omwali Flat T.V, homesheeta, DVD ne birala nga bibalirirwamu obukadde 5.\nOno yaggulwako omusango ku fayiro nnamba SD 24/18/07/2014\n‘Abakuumi basasulwa kitono kye bava babba’\nKAMINSONA wa poliisi avunaanyizibwa ku bw’okwerinda n’emundu z’obwanannyini, Bazil Mugisha agamba nti babadde bafubye okukugira emmundu eziweebwa abantu kinnoomu, naye abakuumi bapangisa emmundu zaabwe eri ababbi.\nAgamba nti mu bitongole ebikuumaddembe, abakuumi bano be basinze okuzza emisango.\nOkugeza mu 2011 abakuumi mu kkampuni zino be baasinga abaserikale bonna mu Uganda okuzza emisango. Bazza emisango 339 ne baddirirwa poliisi eyazza emisango 164.\nMu mwaka ogwo, abakuumi bano batta abantu 40 n’abalala 15 baabasimattuka busimattusi.\nEmisango egyaloopebwa ku poliisi egirimu abakuumi bano gyali 226 mu 2012. Kizuuliddwa nti abakuumi bano bazza nnyo emisango gy’okutulugunya n’obuliisamaanyi.\nOmwaka oguwedde emisango 45 gye bazza gyali gyekuusa ku buliisamaanyi!\nOmwaka oguwedde okusinziira ku poliisi, abakuumi bano bazza emisango gy’obubbi 157 ekyawaliriza omuduumizi wa poliisi mu Kampala n’emiriraano , Andrew Felix Kaweesi okulagira nti kkampuni y’abakuumi eneesangibwa ng’abakuumi baayo bazza nnyo emisango yaakuggalwa.\n“Abakuumi bano beekobaana n’ababbi n’abatemu okutulugunya abantu. Oluusi beesibamu n’emiguwa mu bulago ng’obubbi bumaze okubaawo okuwa ekifaananyi nti baabatulugunyizza nga bagenda okubba,” bw’agamba.\nLikodi za poliisi ziraga nti mu Uganda mulimu kkampuni z’abakuumi ezisoba mu 86.\nNga July, 07,2014, Andrew Kachkora nga musomesa mu yunivasite y’e Gulu yakubwa omukuumi amasasi agaamuttirawo e Gulu.\nMu 2006, abazigu baakuba eyali akulira okunoonyereza ku buzzi bw’emisango, James Habutiriro amasasi agaamutta e Bukoto.\nOluvannyuma kyazuulibwa nti mwalimu abakuumi ba kkampuni emu. Mu April wa 2010, abakuumibwe baakuba amasasi, abayizi ba Yunivasite y’e Makerere babiri, abantu baalina ekirowoozo nti abakuumi baggyibweko emmundu.\nSharon Kuku owa Pinnacle Security agamba nti abakuumi abasinga baali baserikale ba poliisi oba amagye ne bawummula, batendeke bulungi, kale okubaggyako emmundu kinaataasa kitya ebintu by’abantu bye balina okukuuma?\nMugisha agamba nti abakuumi abamu bafuna emitwalo 15 sso nga bakuuma ebintu byabukadde.\nKu mbeera eriwo zino tezisobola kubeezaawo muntu yenna alina okusasula fi izi, okusasula ssente z’ennyumba, ng’ate abakuumi bakola essaawa nnyingi.\nAwa amagezi Amakampuni gano okwongera ku musaala gw’abakuumi.\nJane Nalumansi ow’e Lungujja agamba nti omukuumi ku bbaala emu e Mengo yamukwata n’amukaka omukwano.\n“Nze sirowooza nti musaala, kuba omusajja ono yali amaze ebbanga ng’ankwana, bwe nnagaana kwe kukwata olumu bwe nnali nfuka emmanju w’ebbaala. Kati omusaala gukwataganira wa na kino?,” bw’abuuza.\nOmukuumi ono yasibibwa era ali Luzira.\nHajji Amir Lukose ow’e Seeta agamba nti kkampuni z’abakuumi ziyitiridde, ate ezimu za banene mu Gavumenti, kale bakola ebikolobero awatali abakuba ku mukono kuba bakimanyi layisinsi\nya kkampuni tewali ajja kugisazaamu.\nKaminsona Mugisha, agamba nti mu kiseera kino batandise okulamba emmundu zonna eziri mu Uganda okutandikira ku z’obwannannyini, ebitongole by’obwannannyini ebikuumi, poliisi n’amagye.\nOsanga kino kinaaziyiza abakuumi okukozesa obubi ezaabwe n’obutazipangisa babbi na batemu.\nAbakuuma amaka ne bizinensi lwaki beefudde okubba n’okutta bakama baabwe?\nBalwanidde ku mwalo\nMunoonyereze ku basomesa\nOwa Bungereza ne Bufalansa bataka e Libya\nAbagagga abeewola ewa Sudhir basattira: Bbanka etandise okutunda ebyabwe\nBanka ya Uganda Enkulu egumizza abalina akawunti mu Crane Bank


Bukedde Online - Omukuumi attiddwa n’asattiza ab’ebyokwerinda\nkkooti egobye omusango gwa Richard Lumu gwe...\nMaama w’omugenzi ng’ayaziirana.\nOMUKUUMI w’essinzizo ly’Abayindi erya Nakasero Temple e Nakasero asattizza Abayindi n’abaliranyeewo bw’asangiddwa ng’attiddwa omulambo gwe nga gusuuliddwa mu kizimbe munda.\nJohn Ogwanga 32, mukyala we Sylivia Kashubya ye yamusanze ng’attiddwa oluvannyuma lw’obudde okukya nga takomyewo waka n’asalawo okugenda ku mulimu amunoonye. Kashubya yategeezezza nti baalidde bulungi ekyeggulo mu kiro ky’Olwokutaano nga bba mulamu wabula yabadde yeebase ekiro omwana n’azuukuka ng’akaaba nnyo ng’ayagala kuva mu buliri bwe abeere ne kitaawe.\nYamuggyeeyo n’amusirisa kuba kitaawe asula bweru ng’akuuma. Yagambye nti zaabadde ziwera saawa 7:00 ez’ekiro n’awulira omulanga wabula naye engeri gye yabadde mu tulo otungi yabadde ng’aloota era teyafuddeyo.\nObudde nga bukedde ku ssaawa nga 1:00 nnyazaala we kwe kumubuuza nti, naye nga John tadda. Kashubya yagambye nti yasazeewo agende alabe bba ky’akola. Yasoose kulaba ngatto nga ziri mu luggya lw’essinzizo nga yagenze okutunula mu mulyango nga yeevuunise kyokka ng’abunye omusaayi ng’alina ekiwundu ku mutwe. “Nakubye enduulu era abazze baagenze okwetegereza nga mufu”.\nSsentebe wa LC1, mu Zooni ya Nakasero Hill Village mu Kampala, Sam Kizza yagambye nti omugezi Ogwanga baakomye okulabagana naye mu kiro ky’Olwokutaano bwe baabadde bakutte omubbi w’ekigaali eyabadde akiggye mu kifo kino ne bamutwala ku poliisi ya Buganda Road n’aleka omugenzi ng’akola sitatimenti.\nN’agamba nti kimubuuseeko okukeera ku makya ne bamugamba nti yattiddwa. Yagambye nti bateebereza nti omusajja gwe baatutte ku poliisi yandiba nga yeenyigidde mu ttemu lino. Yasabye poliisi okunoonya okuzuula ekituufu kuba batidde olw’engeri gye yattiddwaamu.


Obunkenke bweyongedde wakati wa Rwanda ne DRC – CBS FM\nAbasirikale ba police ya Rwanda baliko omujjaasi wa DRC gwebakubye amasasi agamuttiddewo.\nRwanda egamba nti omujaasi ono yasaze ensalo naayingira munda mu Rwanda naasasira amasasi mu basirikale ba police ya Rwanda, ababadde bakuuma ensalo ya Petite Barriere mu district ye Rubavu, saako abantu ba bulijjo abaabadde basala ensalo.\nEkiwandiiko ekifulumiziddwa ministry ya Rwanda eyebyokwerinda kinyonyodde nti omusirikale w’eggye lya DR Congo atanategerekeka bimukwaatako, attiddwa ng’ayingidde munda mu Rwanda mita 25.\nRwanda etegezezza nti abasirikale ba police yaayo babiri bebalumiziddwa.\nMinistry ya Rwanda eyebyokwerinda mu kiwandiiko kino egamba nti bamaze etegeezeza ebitongole bya DRC ebikwatibwako ensonga eno ,nga nookunonyereza bwekugenda mu maaso.\nRwanda ne DR Congo ensangi zino tebakyalinnya mukimu, government ya DRC erumiriza eya Rwanda okuvujirira abayeekera ba M23 abatigomya Congo.\nEmbeera y’abakuuma ddembe okuwanyisiganya amasasi kijjidde mu kiseera, nga bannansi ba DRC baatanula okwekalakaasa mu bibuga byabwe ebiwerako, nga bagala amagye gonna amagwiira okwamuka eggwanga lyabwe.\nBagamba nti amawanga agalina amagye mu DRC nti ate bebawagira obubinja bw’abayeekera abajojobya eggwanga eryo.\nOlunaku olweggulo ,president wa Kenya era ssentebe w’omukago gwa East Africa Uhuru Kenyata, yalagidde eggye ery’omukago erya East African Stand By Force liyiibwe mu bitundu bya DRC okuli Ituri ,Kivu nebirala obubinja bwabayeekera byebasinga okwetiribooseza ,gattunke nabo\nWabula amawulire agava mu DRC galaga nti ababaka ba parliament ya DRC baalabudde dda president wa Kenya ku nteekateeka eno nga bagamba nti yandisajjula embeera.


Bukedde Online - Ruth Katemba yamusingira okubalirira ebitabo\nOkola otya okuzzaamu omuyizi amaanyi okusoma...\n“KATEMBA kitone ate omulimu gwe nasomerera gwa bubalirizi bwa bitabo era gyombi ngiddukanya bulungi”, Bwatyo Ruth Nalubiri, amanyiddwa nga Hajati lye yaggya mu muzannyo ‘Byansi’ ogwalagibwanga ku Bukedde ttivvi bw’annyonnyola engeri gy’akolamu emirimu ebiri, gwe yasomerera ne gw’alinamu ekitone.\nAgamba nti, “Emabegako nga sinnadda mu katemba, nali muk¬kakkamu, abasinga nga bandaba ng’omukyala omukambwe ddala lwa nsonga nti ebigambo byange byalinga bitono nnyo. Muno nno mwe nasirikiranga ndowooza ng’ekitambo kya\nkatemba kiri mu kikula kinzisizza kasiiso. Lwakya olunaku lumu ne kimbagula era bye bino bye mundaba nzannya nga n’ebimu bye nzannya nange waliwo lwe nneebuuza oba ddala ye nze abizannya, enjogera enny¬angu eri nti ‘olumu nange nneetya ku kye mba nkoze.\nHAJAT (NALUBIRI) Y’ANI?\nNzaalibwa abagenzi omwami Eri¬yasaf Kasozi Kabenge n’omukyala Florence Namale Kasozi e Ky¬engera mu ggombolola y’e Nsangi mu Wakiso disitulikiti. Ndi mwana waakutaano mu famire ey’abaana 10 ng’eno mwe muli n’omubaka Mike\nKennedy Ssebalu, omuki¬ise mu lukiiko lwa Palamenti y’obuvanjuba bwa Afrika.\nNasomera Kawempe Muslim Pri¬mary School, Gayaza High School, n’e Trinity College Nabbingo gye nasomera taamu bbiri zokka ez¬isembayo mu S.6 ng’eno bantwa¬layo oluvannyuma lw’abasawo okusaba bazadde bange banfunire essomero ly’okumpi olw’okuba nali ntandise okulwalalwala.\nNayita bulungi ddala era ne mpeebwa essomo lya BA Social Sciences/ Economics ku yunivasite e Makerere. Era olwantikkira saa¬tuula, nneeyongerayo e Nakawa gye nasoma emyaka ebiri nga nkuguka mu byobusuubuzi.\nNneegata ku ttendekero lya In¬stitute of Bankers eryali lisangibwa ku U.C.B mu kiseera ekyo era eno nasomanga bwe nkola mu U.C.B kati Stanbic bank.\nATANDIKA DDI KATEMBA?\nOkuzannya emizannyo kitone kizaale kye nazuula nga nkyasoma mu pulayimale. Nze eyakulem¬beranga ennyimba z’essomero ku nnaku z’abazadde. Bwe nagenda e Gayaza, nafuukira ddala kafulu mu kkwaaya y’essomero era nga ne mmala nnyega ekigambo nti nalwadde nga tuliko em¬paka z’okuyimba ze twabanga tu-gendamu, ng’ondabira abayizi bwe bawotoka bonna ne baggwaamu n’essuubi ly’obuwanguzi.\nYe nga bakuleka batya! Ha kale nga bako¬la ekisoboka kyonna okulaba nga nkulembera ennyimba ezaabanga zimpeereddwa.\nE Gayaza nawangulirayo ebi¬rabo ebiwerako. Okuyimba ne katemba byali kitundu ku nze kwe kusalawo ne ku haaya (S.5-S.6) okubigatta ku masomo ge nali nkola. Nzijukira e Nabbingo twali abayizi babiri ffekka abaakola essomo lino ery’okuyimba kuba nali nkola HEL(History, Economics Literature) naye tekyammalaamu maanyi kuba kye nali nkola nga nkyagala.\nNalubiri azannya nga Hajati mu Byansi lwe baamutikkira e Makerere\nMu kiseera kino, mwannyinaze Mike Ssebalu ye yali asoma ku King’s College e Budo kyokka nga naye era muzannyi wa katemba n’okuyimba nga tutera n’okusisinkana mu ku¬vuganya okw’enjawulo.\nBwe twali tulindiri¬ra ebigezo bya S.6, waliwo omwami George Kayovu (kati mugenzi) eyali omusomesa e Budo, Mike gye yali asomera. Ono ye yatukwatako nga beegasse n’omwami omulala Steven Rwangyezi eyali asomesa ku Lubiri SS ne batandika okututendekera ddala.\nBano ababiri be baatandikawo ekibiina kya Ndere Troupe nga ffe bayimbi era abazinnyi be batandika nabo mu kibiina.\nBwe nali e Gayaza, Bakayimbira bajja ne batuzannyira akatabo ‘A man for all seasons’ guno gwe gwali omulundi gwange ogwa¬sooka okubalaba era omuzannyo guno gwannyumira nnyo nange ne nkubamu akafaananyi nga ntu¬uzizza abantu ndi mu kugabana nabo kitone kyange.\nOkuva olwo natandika okuyingira emizannyo gyabwe nga buli luwummula bw’ojja eka kyabanga kizibu okunsangayo era ng’abannoonya babasindika ku Pride Theatre gye baali bazanny¬ira mu kiseera ekyo.\nEbigezo bya S.6 bwe byadda nga mpeereddwa ekifo okusoma e Makerere nali nnina okusooka okwesonyiwa katemba mmalir¬ize ebitabo. Nabimaliriza mu 1997 lwe bantikkira ne mpeebwa omulimu gw’okubala ebitabo mu U.C.B kati Stanbic bank.\nNzijukira mu 1998, Mw. Matovu ne mukyala we bajja butereevu awaka e Kyengera ne bansaba okubeegattako mbayambe oku¬batereerezaako ebitabo byabwe lwa nsonga nti mu kiseera ekyo baalinamu obuzibuzibu mu bitabo bino.\nBano baali ng’abazadde gyendi era saalina we hhaanira okug\nokwegoba mu bbanka ne ntandika okukolera Bakayimbira ku Pride Theatre okutuuka kati era omulimu guno nze ngukola mu kibiina kino.\nLumu nze nga ndowooza sikyalina kye nsobola kukola ku siteegi, Mw. Charles James Ssenkubuge yajja n’ahhamba nti ogenda ku¬zannya ekifo kya kansala (abuulirira n’okubudaabuda abayizi) mu muzannyo ‘School canteen’.\nOmuzannyo guno gwatambuzibwa mu bitundu by’eggwanga eby’enjawulo era nalabanga abantu nga buli lwe nalinyanga ku siteegi nga bankubira enduulu ey’okusaakaanya ne bwe nabanga sinnanyegayo kigambo wadde ekimu.\nOkuva kw’olwo siddanga mabega.\nNalubiri mu kiragala azannya nga Hajati mu Byansi\nOmuzannyo omulala ogumpadde ettutumu gwa ‘Byansi” ogwala¬gibwanga ku Bukedde ttivvi mwe nnazanyanga nga Hajati omu ku baka Haji Bumaali. Muno mwe mwava n’erinnya abantu lye bam¬batizaako erya ‘Hajati’ wadde nga nze Ruth.\nEttutumu, kinnyambye okutam¬bulako mu bitundu by’eggwanga eby’enjawulo.\nNfunye ebirabo okuva mu bantu abanyumirwa bye nzannya okugeza waliwo lwe nagenda ewa Hajati Nuulu Mpungu okugula gomesi z’omugole mu Byansi, olwandabako yambuuza kimu nti ‘ate kati ggwe ogula otya gomesi nga wendi?’ wano we yampeera gomesi, ekitambaala nga kw’agasse n’okubintungira nze ne nkola gwa kwambala bwambazi.\nOBUZIBU: Eddembe lyange ng’omuntu sikyalirina lwa nsonga nti ne bwe mbaako kye njagala okukola ku lwange sirina bwe nkikola.\nAbasajja bantawaanya nga bankubira amasimu agatalina mu¬lamwa ne mu matumbibudde.\nBuli lwe ndabikako ku kkubo, abantu bampogganira nnyo ekim¬malako emirembe.\nNsaba abasajja bonna aban¬tawaanya ku masimu okunneeso¬nyiwa kuba tebalina bye njagala ate sinoonya, nze nnina omusajja wange alimu buli kyonna kye nneetaaga mu musajja.\nOkwekuuma nga ndi fiiti ate omulamu obulungi buli ku makya nziruka okwetooloola enju yaffe emirundi etaano. Bwe mba siri mu katemba nkola gwa kubala bitabo bya Bakayimbira Dramactors


Bukedde Online - Omukazi tanfaako\nNafuna eyannaazaako ennaku y'omusajja eyan...\nSSENGA, mukyala wange takyalina budde bwange.\nSSENGA, mukyala wange takyalina budde bwange. Asiiba akola kyokka bw’akomawo obudde abumalira ku baana. Lwaki tanfaako?\nMWANA wange, oli mutuufu okwebuuza ekibuuzo kino. Omukyala aba alina okulabirira omwami we n’okumufaako mu ngeri ey’enjawulo.\nKale alina okufissa akadde k’awa omwami. Kyokka omukyala y’omu, alina okunoonya ssente kubanga akola, alina okulabirira abaana n’awaka.\nKale ayinza okuba ng’obutakuwa budde aba akooye. Kyokka ogambye nti afa ku baana bokka. Kino ayinza okuba ng’akikola olw’ensonga ezitali zimu. Okugeza; nga y’alabirira amaka omuli okubaliisa, okubajjanjaba, okusasula fi izi n’ebirala.\nKino kiba kiraga nti ggwe omwami totuukiriza buvunaanyizibwa bwo, era munno si musanyufu, tayinza kukuwa budde. Oba oyinza okuba ng’olina kye wakola ekyamunyiiza. Yogerako naye akubuulire ekituufu, mwetereeze.\nOkulwawo okuzaala kwansubya eddya


Okubeera Ku Mawanga Tekugalya – ababaka\nHome Topic Okubeera Ku Mawanga Tekugalya\nOkubeera Ku Mawanga Tekugalya\nHome › Forums › Ababaka Discussions for Unity and Peace › Ebyokumawanga / Diaspora Data › Okubeera Ku Mawanga Tekugalya\nFebruary 11, 2009 at 10:04 am #18846\nEbiseera ebyedda nga omuntu okujja ku mawanga nga bigalya. Era nga naali eka anyumya ku mwaana we ali ku mawanga emboozi ye ebeera eraga bbeyi. Naye bwetweyongedde okubbira mu mbeera eno, kigenda kyelambika nti okubeera ku mawanga tekigalya nakamu. Kulinga kusula ku mulimu, nga oli live-in. Oba kiringa kugenda safari ya myaaka na myaaka. Gwe okiraba otya?\nFebruary 11, 2009 at 8:50 pm #22103\nOkujja okubeera kumawanga kulinga okulaba essuuti mu dduuka nekulabikira bulungi nogyeyagaliza, ogenda okugituusa eka nga tekutuuka. Ate bweba ekutuuka nga tekunyumira nga ekutunuza nga ekisodde.\nFebruary 12, 2009 at 7:36 am #22110\nOkubeera kumawanga kyandibadde awo singa yonna gyetutambudde tubadde mu bantu abakwaniriza nga bwekiri mu Buganda naye okuyingira egwanga nga buli omu akulaba ngo mulabe azze okumutwalako ekikye, wewaawo ndowooza singa buli omu munsi ye bwaatyo bwayisa abagiggyamu batono ddala abandiwambye ensi zabanaabwe.\nLuli ngebintu bikyaali bulungi ngojja ngosoma bwooba munsi mwosobobola okukolera ekyo kyooba osomye oba nomukisa naye bwebiba nti okanda kusoma ngemirimu era okyaali ku gya nsi yakunsa awo wewava obuzibu, era awo wennyini bwooba nga ddala munsi yo teri ntalo, komala okusoma okwatamu byanguwa nga dda kubutaka kukungula kyooba osize.\nEbyennaku zino byafuuka byakasanvu ate tetwandifuddeyo singa tuliko emirembe ewaffe noyita mu bulumi ebweeru nogamba nti bwendidda ewaffe nga ntuula nga ndya busente bwange nga mpummulamu akabaasa .\nFebruary 13, 2009 at 3:40 pm #22133\nOjja kulaba abantu benkanawa abatasiima kubeera ku mawanga amangu nga Obuganda buteredde. Ojja kulaba Exodus, ojja kulaba abantu abanasiba ebyaabwe okudda nga balabye omukisa gwokufuna byebakola mu nsi yaabwe kumpi ne bakwano baabwe abasinga mu bulamu buno.\nFebruary 14, 2009 at 4:26 pm #22157\nBwensoma bino nebiyengeyenge binzija mu maaso,kubanga mbazeemu emyaka egyakayita nga tusuubira nti ewaffe tuliddayo,gyeyongera.Buli olukya mpulira mbu ba Sserwajja okwoota beyongera kunyagulula bitali byaabwe nga ate basiinziira mu Buganda.Wabula nga bwebalugera nti “Omugumiikiriza yatta enswa” naange ndi omu ku aabo agenda okubisiba nga eddeembe likomyeewo omwa bwoobwe.\nAwangaale nnyo..Sabasajja Kabaka..\nFebruary 15, 2009 at 12:22 pm #22174\nNze kyennatandika okwebuuza ye faida eri mu kyetuliko kati Abaganda; Maama ali London, Taata ali Norway, abaana bali India, ba jajja bali Buganda. Bitegeezaki ebyo? Muganyula mutya mu bumu bwa family? Jajja kyaava alwaala, nga mwenna abandimuwadde ku girasi yamazzi muli wala. Kyaava ayita bannange mujje, mbu ate empapula, nga ate abaana okusoma, ate bino, biri, yye ate munafunawa emirimu nga muzzeyo. Obulamu bwaaki nga toli ne banno boyagala, mbu kuba wewunika ku mawanga?\nFebruary 16, 2009 at 2:13 am #22183\nBino byonna byajjawo okuva lwetwasuula obuvumu bwa bajjajja ffe netulekera bamusenze alanda okumamira ensi yaffe nebatulinnya kumitwe nga bwetwogerako nga batutunuliza emmundu nokutuvuma obusososze songa bo bebakalibusososze banumber emu netubaleka nebakola kyonna kyebagala mu nsi yaffe songa ewaabwe tosobola kwesaazaayO\nKati ngo Muganda bwalozezza kukubona bona nga tali munsi ye bwaliddayo e Buganda agenda kumanya ekyo kkola.\nAgo amateeka gebalina ewaabwe mbu bwotoba waayo tosenga tofuna kibanja ate nebyettaka tobirota nako, naffe byetujja okukolerako buli omu abeere ewaabwe atuule mirembe so si ngeri za musenze alanda akako kaffe manyanga kange naye akange togeza nokasaako engalo zo.\nKuluno tujja kubalaga okusososla kyekki mujja kukinnyonnyoka!\nFebruary 16, 2009 at 1:23 pm #22192\nAte kyekiva kituuka kukufiirwa bano boyagala. Bwabera omuzade oba omwana oba mugandawo awo nolyoka otegera enaku eri mu kubeera ku mawanga. Nolyoka okuba amasimu nga awulira milanga wali, bona bakunganye okujako gwe. Nebatandika nokukwerabira, nga tebakyabuza oba onoja. Ha kale abalabye ku naku ebweru eno etunoze nno!!! Nze enoze.\nFebruary 21, 2009 at 9:41 am #22262\nYye nga kigalya ki okusulana ku byaalo ne ku mitala nga olina ewammwe? Kubanga bantu bameka abali ebweeru eno abatandiyagadde kudda waffe singa baali basobola okukolerayo emirimu gyaabwe ate nga bwebalabirira nabantu baabwe nga bali wamu nabagalwa baabwe? Naye lwakubanga zino enkonkobe zigaanidde mu nsi yaffe ate nga zigifudde ettagalikiro. Kigalyaaki nti ebbanga lino lyonna tetusobodde kwekunga kugoba misota mu nju yaffe naye netudda mukutanga tanga ku mawanga? Kyandigalidde nga emisota tumaze okugifulumya, netulyooka abagala bagenda batambulako, nga ayagala okudda eka yadda nga yonna mirembe. Kigalyaaki okubeera ku mawanga nga bangi nekubali eno buli lunaku batubala, nokwebuuza obanga batweetaaga oba nedda? Leero mbu abantu baabwe bakaddiwa ani anabakolerera, enkeera nti tebalina mirimu gimala. Ensi yaffe yesinga okutwetaaga, mu bulungi ne mu bubi. Okubeera ku mawanga nga bwetuliyo kati tekigalya nakamu. Alowooza nti kigalya, alowooza mpola, sikutyoboola okwo, kwogera mazima.


‘ZINUNULA OMUNAKU’BY E. K .N .KAWERE – ababaka\nHome Topic ‘ZINUNULA OMUNAKU’BY E. K .N .KAWERE\n‘ZINUNULA OMUNAKU’BY E. K .N .KAWERE\nHome › Forums › Culture, Edutainment and Pure Fun › Ebitabo / Books › ‘ZINUNULA OMUNAKU’BY E. K .N .KAWERE\nTagged: Keflex Acne lInvesia\nApril 18, 2010 at 4:34 am #19168\n]Ebyewuunyo byaniriza Zinunula ku nsi\nMU kaweefube w’okutumbula olulimi Oluganda, obuwangwa n’ennono, Bukedde Ku Ssande waakukutuusangako akatabo\n‘ZINUNULA OMUNAKU’ akaawandiikibwa Omw. Edward K. Namutete Kawere nga bw’obuuzibwa ebibuuzo ebinaakuyamba ggwe omuyizi okuyita ebigezo n’omuntu wa bulijjo okweyongera okumanya olulimi lwo.\nLeero tukuleetedde essuula esooka:\nNNEETONNYA MU NSI\nEBIGAMBO bisirikitu ddala ebyawambira ne bisimba amakanda era ne bitebenkera mu mmeeme yange, nga biva mu ebyo jjajjange bye yannombojjera, ebyaliwo mu kuzaalibwa kwange.\nNazaalibwa mu nsi y’e Tigati mu ssaza ly’e Kitoma, mu Ggombolola ya Bagayakyezinze, ku kyalo Ndolombe, mu kiseera Ssekabaka Kondooba Ndagu Balunginsiiti mwe yaggyira omukono mu ngabo, mutabani we Zigulensigo Kkonkomebbi Kitawongwa amale amuddire mu bigere, enjuba bwe yali egolooba ng’akasendabazaana keememula era ng’ezzooba lyakamala mbale kasookedde lyewanika mu lubaale.\nEkyeya ekyayaka ppereketya, ekyayandaakalaza ensi yonna n’erakasira era ekyakooza abantu bonna akagiri bwe kyali kisendeekerezebwa nga kiri kumpi n’okulabibwa mu nkoona, enjala Tolyamunno, Kiryankondwe, Kisannumbu, Ssaanya, Gulikunfuuzi, Kakutiya, Kiryansanafu, okuggyako eno eya jjo ly’abalamu Gwomuwaddaakatebe, bwe zaali zimaze okubaawo era olutabaalo lwe Zinaddookunywa nga lwakadda.\nMu maliiri g’olunaku olwo, kalenge eggulu yalitimba era ne ssuulwe yali yagudde mungi ekiro. Kyokka mu kiseera ky’akalasamayanzi obudde bwali bwetadde bulungi era ng’akasana keemulisa bulala awo ng’engajaba we zitandikira okulangaala bwe ziba nga zirima. Okuva mu ggwango okutuuka mu malya g’ebyemisana, enkuba egulansigo yafukumukamu kubanga omwaka omukazi gwali kumpi okukkirira, era okuva mu kiseera ekyo okutuukira ddala mu makola g’ebyeggulo obudde bwali bwa kitto era ekinnyikaggobe, ng’eggulu lyonna kazigizigi alirippyeeko era nga linyiibanyiiba.\nNaye nno olunywankoko olwawandaggirira nga ndi kumpi ddala okwetondeka mu nsi, eggulu lwe lwalyozaako ebire. Mu kiseera kyennyini kye nagoberamu mu nsi eno, akasana kaali kaaka bulungi era katangalijja ku bikoola by’ebimera. Mmange ne bajjajjange baasanyuka nnyo nga nzaaliddwa kuba kitange bwe yali afa yalaama nti, “mukazi wange ali olubuto bw’azaalanga ‘nnaatuukirira’ y’ansikiranga; naye bw’azalanga ‘gannemeredde’, omu ku baana ba baganda bange ansikiranga”. Ekintu ekitaasanyusa bajjajja bange taata okusikirwa ataviiridde ddala mu ntumbwe ze.\n1. Laga enfuga eyali mu ssuula esooka efaanana etya n’enfuga y’omu Buganda?\n2. Biki ebiyinza okukulowoozesa nti amaka agoogerwako ga mu Buganda?\n3. Omwaka omukazi gwe guluwa?\nPublished on: Saturday, 17th April, 2010\nApril 19, 2010 at 2:17 am #26364\nNneebaza nnyo Ndibassa ne Bukedde ku Ssande, okutuleetera akatabo “Zinunula Omunaku” akaanyumira ennyo abantu wonna mu Buganda ne mu bitundu bya Uganda ebirala ewali Bannayuganda abategeera Oluganda, nga na buli kati kakyanyumira abantu bangi abakasoma.\nTewali kubuusabuusa Omugenzi Edward K.N. Kawere ye muwandiisi eyaasinze mu Buganda okuwandiika ebitabo eby’engeri eno (Novels) ebyaasinze okutunyumira ate nga byatuyigiriza nnyo Oluganda bwe byatuwa ebisoko ebingi abantu abaliwo ku mulembe gwaffe bye batakyakozesa nnyo mu njogera.\nKya mukisa mubi nti ku mulembe gwaffe guno abantu abawandiisi b’ebitabo by’Oluganda si bangi nnyo abawandiikidde ku musingi ng’ogwa Kawere, bw’oba ogeraageranyizza n’obungi bw’Abaganda abaliwo kati kw’abo abaaliwo ku mulembe gwe.\nNewaakubadde ng’Abaganda bangiko abagagga abasobolera ddala okuyamba abawandiisi b’ebitabo by’Oluganda okubifulumya mu kyapa kirusobozese okusigala ku lukalala lw’ebiyigirizibwa mu Yunivaasite e Makerere, kyokka tebafuddeeyo nnyo kuwa buyambi bawandiisi abo ate ng’okukuba ebitabo mu kyapa mu nsangi zino kitwala lupiya nkumu bulala. Abawandiisi b’ebitabo tebatera nnyo kusangibwa oba okubalibwa mu bantu abagagga, naddala abawandiisi abawandiika ebintu eby’omugaso ennyo eri abasinga obungi mu kukuuma n’okukuza eby’Obuwangwa.\nObuzibu obulala obuliwo kwe kubeera nga amakampuni agakuba ebitabo, gaagala kusasulwa mu buliwo nga tebannakuba kitabokyo ate ng’Omuwandiisi tatera kubeera na nsimbi nnyingi bwe zityo. Ekyo ne kijja kiviirako ebitabo bingi obutakubwa mu kyapa bwe bityo ne bisigala mu kabada nga bifuma-bufumi oluusi n’okuliibwa enkuyege oba mwami Wammese!\nKye nva nkubiriza Abaganda abali obulungi mu by’enfuna era abalina omutima ogwagala okukulaakulanya Olulimi lwaffe Oluganda, baveeyo nnyo bawagire abawandiise b’ebitabo eby’Olulimi luno, bayambe abawandiisi okufulumya ebitabo byabwe, ne bwe kiba nga kyetaagisa okugabana “royalties” n’abawandiisi entegeka zisoboka okukolebwa naye ebitabo byaffe bifulumizibwe bigase abantu nga bwe tukulaakulanya n’okukuuma Olulimi lwaffe n’Obuwangwa buno ku maapu.\nOkuwandiika bino, nsinzidde ku bumanyirivu bwe nsanze kuba kamwakoogera ndi muwandiisi wa bitabo bya Luganda, naye olw’obuzibu bwe nnasanga e Uganda mu kukuba ebitabo nasalawo mbikubire e Bumeruka (America) ate ng’okubisaabaza okubitwala e Buganda kitwala sente nkumu ddala sso ng’ate e Bumeruka Abaganda abaliyo tebagula nnyo bitabo bya Luganda. Nsaba bwe wabaawo alina omuntu yenna asobola okuyambako mu kukubisa ebitabo e Buganda, antuukirire ku mukutu guno tusale amagezi. Bulijjo ayettanira okukuza Olulimi luno n’Obuwangwa bwa Bajjajjaffe.\nAugust 2, 2010 at 8:16 pm #26867\nZinunula bubeefuka n’embogo\nNGA tweyongerayo mu lugendo olwatutolosa eka, omusajja eyatuli mu maaso twalaba ng’alina kye yeekengera ne tuyimirira. Twagenda okulaba ng’agalamira, tuba tukyasamaaliridde, nga mu maaso gye twali tulaga efulumyeyo embogo eyakula n’egangayira, anti amayembe gonna nga gagisibaganye. Naffe ne tugalamira ne tulambaala ng’abafudde.\nTwalowoozanga nti waliwo embogo emu, kazzi nga ziri bbiri. Bwe zaalaba nga tezitulaba, ne zijja nga zitunoonya. Bwe zaatuggukako ne zituwunyaawunyako ate ne zidda ku bbali ne zigalamira ne zituteega. Omusajja yalaba akanyego kalamuddwa akasiriikiriro, n’ayimusa ku mutwe alabe oba kiri mulaala. Aba atuula kazzi embogo eri awo obwedda egamwegese, kwe kunaawuuka eri ng’enjuki n’emutunga ejjembe mu mbiriizi n’emusitula n’emusinsimulira mu bbanga, n’emutujja ennume y’ekigwo yavuumiramu omulundi gumu nga lumalamu amazzi naye yafiira mu bulumi obutagambika!\nAkasiriikiriro kaddawo naye nalaba wayiseewo ebbanga ggwanvu ddala nga mpaawo kakuba, ne njagala nsitule ku mutwe ndabe oba embogo zigenze. Namagalaza amatu nga wonna cce, kwe kutuula ne mmagamaga nga siraba mbogo, ne nsituka. Mba nsituka ne mpulira Mikolo ng’aleekaana nti, ‘Gwa! ofa!’\nOkukyuka nti ng’embogo eri kumpi nnyo okuntuukako ejja bukula. Ne nneewuttula kyabugazi ne njiringita ne nneevuunika ereme kunsogga nga ndaba, olwo nno ng’embuuse. Bwe yadda n’esenseza ejjembe wansi w’olubuto lwange. Eba ensitula, ne njiringita ne ndivaako ne nkola bwentyo emirundi esatu naye ku gwokuna ne ndaalira ku kikolo ky’akati.\nYambinula n’emberula n’enkasuka mu bbanga, n’etega amayembe ng’erindirira nzire ngeetonnyeko gankole ogwa walugali. Kyagibuukako, yakanda kutega mayembe na kulindirira mbu nzira, nga bwereere nze nfuuse musu gw’e Kanyanya ‘Mugenzitazze’.\nTekuba kutya na nsisi, nandikubye n’enkwawa, anti embogo bwe yankasuka waggulu nagwa ku matabi g’obuti agaali gaboyeddwa ebibowabowa n’ebbombo ne ngalamira okwo bugazi nga siyinza kwenyeenya wadde okwekyusa olw’okutya okusumattuka okugwa wansi. Enjuba yali eri ku ggulu eryetadde ng’eyaka omusana ogwansiika ne gumbabira ne mbugujja ne nkamala nze nga buli kaseera mponga buwonzi Mikolo aleme kwenyeenya kumumalirako kiruyi. We nali nagiwuliranga ng’efuuwa.\nMba ndi ku kibanyi kyange okwo, nga ndaba ssebukuule w’omusota ajja akkira ku ttabi ly’omuti eryali lireebeetera ku busammambiro bw’akati kwe nali ndaalidde. Ssessota bwe yali ali kumpi okutuukira ddala ku makoola ag’oku busanso bw’ettabi, ne yeezinga amakata n’asirika, olwo nno n’asigalira kutongeza nnimi. Nga wayiseewo ekiseera ng’omuntu ky’atambuliramu akatalatala akatono n’akamalako, oba gaali maanyi ga mpewo eyakunta oba akatabi kaatendewererwa obuzito bw’ery’e Kalungu ne simanya, anti nagenda okuwulira ng’essota linneegonnomola ku bigere. E e-e-e ne njula okufa ensisi. Bwe nateebanga okwenyeenya, nti limbojja ne ng’uma nagenda okuwulira nga lyezingulula mpola ne lijja nga lintambula, liiryo ku bisambi, ku lubuto, ku kifuba, tugatunuulaganyizza. Olwo nno okugwa n’embogo ne mbyerabira, ne ndowooza gusota ogwo gwokka, kwe kugubaka mu bulago ne nsindika eri ekinene.\nNagenda okuwulira nga gwewuttudde wansi. Eyo gye gwalaga mpozzi ye yali embogo eyookubiri, yalaba gugirumba n’eyotta kubanga nawulira akabuguutano ng’edduka. Nze olw’okwenyeenya ennyo nga nsindika ogusota, ate nga n’ebibowabowa byayidde dda, byo kwe kwesenda ne bimpa ekyanya. Wamma ggwe ne ng’enda yiriyiri okuwummula nga nekkase ku mugongo gw’embogo nange nno ngyebagazze mabega ekintu kye saayagala. Ekyekango nga bwe kitamanya muzira, embogo bwe yalaba efunye omwebagazi gw’eteeyagalidde, n’etyekula emisinde n’egenda anti ng’ebuuka ebibanda! Nze olwo ne njiringita!\n1. Engeri Kawere gy’awonyaamu omuntu we omukulu ebizibu ebitali bimu tekkirizika. Kubaganya ebirowoozo\n2. Laga erinnya lya Zinunula bwe limutuukirako.\nAugust 3, 2010 at 11:44 am #26868\nEbyo byensomye byolese Kulabako binzijukizza olugero olugamba nti kisanga atakitte, embogo yasanga Mukwenda.\nAugust 7, 2010 at 11:48 pm #26888\n‘Ab’e Bulyambwa batusalira ogw’okufa’\nBWE twawona embogo, twasisinkana abasajja basatu ne tugenda nabo era ne batunyumiza bingi ku nsi Bulyambwa. Abantu b’omu nsi eyo gye twayingira akawungeezi baali ba kisa kingi bulala anti buli we twatuukanga nga batuwa emmere ya buwa era nga batulagirira n’emigiini egy’okusulamu.\nNga wayise ennaku ttaano bukya tutuuka mu Bulyambwa, twali tutambulatambula okumpi n’omujiini mwe twali tusula, ne tugwa mu tteeka ly’Omwami Ndodooti. E Bulyambwa abaami baayo nga balina obuyinza bungi, buli omu ng’anaatera kuba kyetwala era abalala nga bakyewaggula ddala. Mu bo nga Ndodooti y’akulembera.\nTwagwa bwe tuti mu tteeka lye. Twali tuyitaayita ne tugguka mu kkubo erigwa emmanju we ate nga yassaawo etteeka nti tewabanga muntu mugenyi yenna ayita mu kkubo eryo, sikulwa nga mujjiramu abakessi.\nOkulikwatirwamu ng’ottibwa buttibwa. Ffe olwaliggukamu nga tukaada, kazzi nnabamba atujjira. Munnange abambowa twabagwa mu ttaano ng’emikono bagizza gye gitawemera ntungo, olwo n’empi zituyiseeko nga batukulubbya nga batutuusa mu maaso g’omusigire w’omwami kubanga omwami yali amaze ennaku nga taliiwo, akyadde.\nTetwalwa nga tumuumuunya mu musango, ye nno nga tuwoza biki ebitalina atusemba! Obujulizi obwasooka bwali bwa mu mankwetu ate obwaddirira bwajjula ebigambo bingi lufulubenje ebyatukonjerwa. Omusigire teyabandaaza ng’agutusalira kutumegga, ekibonerezo kufa. Ne tumanyira ddala ng’obwaffe bugayeggaye, ebigere byaffe bitusudde mu matigga. Baatutwala mu nkomyo tulindirire olunaku lwe tulitirimbulwa.\nMu mbuzeekogga omwo twamalamu ennaku nnya ziti naye zaalinga omwaka! Baatusiba bwe bati: baatufukamiza amatiitiiri ne batuweta ensingo ne baziteeka wakati w’emiti ebiri, ogumu nga guli wansi omulala nga guli waggulu era mu miti egyo nga mulimu ebikatokato nga toyinza kugolola nnyo nsingo oba okugissa ne bitakufumita.\nAmaaso buli kiseera nga gatunudde ku ttaka, ne tusiibanga tutyo era ne tusulanga nga tukikijjana okuggyako akaseera akatono ke baatuteewuluzangako nga tulya. Omulundi gumu baaleeta gonja ayokya ne bagezaako okutumuvuubiika mu matama nze eyali amunvuubiika mu kamwa namuluma engalo n’ayomba nnyo nti, ‘Empayippayi eno okujja okunnuma bw’eti!’ Yeewera okumbonyaabonya ennyo ku lunaku olw’okunzitirako nti agenda kusooka kunsalako ekifi ky’ennyama nga ndaba akiryebulemu obulere ajje abundiise. Nze mu kiseera ekyo nali nneesiniddwa nga sikyafaayo ku ngeri gye bananzitamu anti mpaawo magombe g’azza.\nBaali baakayisaawo olunaku lumu nga batuyiye olunyata ku bigere olwatusiiyiikira omwo ekimomozo, ne tujula okufiira omwo ekituyu, anti nga toyinza kukuba mulanga abambowa ne batakugguunya bitolima bya miggo nti, ‘Towowogganira mwami.’ Ne beetyotyoggolera ku ffe ne bakamala, newankubadde nga ffe tetwabalinaako ndibu, naye ekkonda lye baalina mu myoyo gyabwe lyabaggweerako ku ffe. Era waaliwo ne kazambi w’ebikolwa ebirala bingi bye baatukola.\nKu lunaku olwokuna, omwami Ndodooti bwe yadda n’alagira tuttibwe mangu, mu kkomera bazzeemu endulundu y’abasibe be yajja nabo.\n1. Laga ebintu bitaano ebitakkirizika mu katabo Zinunula Omunaku.\nAugust 17, 2010 at 7:23 am #26928\nKaamulali Komunaku gwe yansibirira ye yatutaasa okuserengeta e Magombe\nABAMBOWA ba Ndodooti abaali batutwala mu ttambiro okututta, bwe twatuuka mu masang’anzira, omu ku bo n’asumulula ensawo yange kazzi n’ettu lya mmula wange mwannyinaze Komunaku gwe yansibirira, lyasumulukuse dda, mmula asaasaanidde mu nsawo yonna.\nBwe yali aggyamu ebintu kinnakimu, mmula n’amusensera mu nnyindo anti emyasi ne gitta egy’okumukumu, amaziga jjulujjulu, eminyira nnyirinnyiri, munne bwe yamusemberera alabe ekimwasimuza, naye n’assa okwo.\nOmumbowa oli eyasooka okusumulula ensawo yali yeesangula amaziga, kaamulali n’amugenda mu maaso. Naye bwe yayimba okubalagalwa n’okusonsomolwa wamma ennamusa n’etuuka ku nnyooge.\nBaalwa edda ne bang’amba mbannyonnyole nga bwe guli, ye munnange Mikolo eyali omwangu okusinga kwe kubaanukula nti, ‘Bassebo nno mufudde bufi anti mujja kubeerera ddala bwe mutyo okutuusa olukuusi lwe lulibaggweerako. Ggwe kale bwe banaaba bamaze okututta, ani alibanogera omukuduulu ogulibasawula?”\nOmumbowa owookubiri n’aboggola nti, ‘Sirika era mutuvumule mangu mmwe bakalibulogo sikulwa nga tubattira wano!’ N’asemberera Mikolo ng’agaludde effumu lye. Nze kwe kuseka sso nga nsesa luggumuggumu ne mmugamba nti, ‘Olowooza bw’onootuttira wano tojja kufa, kale mututtire wano anti mpaawo magombe g’azza. Munaaba mutuwonyezza n’olugendo okufa nga tukooye. Ko Mikolo nti, ‘Mbadde wuuyo wagolodde na dda effumu, olinda ki atanfumita olwange luggwe! Kyokka jjukira nti okututtira wano oba eri gye mututwala tekijja kubawonya.\nNaye baali bakyazuzumba n’okwekalamula nze ne nziguka ku magezi agaatuwonya. Kye nakola kwe kwolekera omumbowa owookubiri eyali ayimiridde awo ng’asirise ebbanga eryo lyonna. Bwe namala okutemya ku Mikolo asirike, ne mmugamba nti, ‘Wamma basajja battu tujja kubavumula anti nammwe si mmwe mwatusalidde ogw’okufa wabula mutuukiriza kiragiro kyabaweereddwa. Kale mmwe tunaababonyaabonyeza ki? Leero tunaafuuka kiiso kya mbuzi?\nEbigambo ebyo nabyogera mpola ddala nga buli kimu nkisimbako amannyo era nga nkiggumiza kyokka nga mbuusabuusa oba omutego gwe nali mbasembereza tebaagulengere kugwebalama.\nBwentyo nga bwe nfuuyirira kannasswi, ne mbasaba banteewuluze ku mikono ndyoke mbaggyire mu nsawo eddagala ery’okubavumula. Ko omumbowa oli nnalukalala nti, ‘Litulagirire naffe tulina engalo eziriggyamu. Oyagala tukusumulule oyongere okuloga? Ko munne: Olina agatambaala ebitambo ebinaakuggya omusaayi mu matu! Ono omusajja gwe tusibye emiguwa ku magulu asobola atya okutuddukako, ne bwe tutamusumulula mikono ayinza okwongera okutuloga, kale eno endwadde egenze okutukwata tumaze kumusumulula mikono? Mpozzi nga ggwe tolumwa nnyo naye nze mpulira ng’amaaso agambuuka mu kiwanga!’\nNga bamaze okwogera bokka na bokka mu kaama ebigambo bye saamanya, oli nnalukalala n’ajja ansumulula emikono n’ankwasa ensawo yange gye yakwasa obusongezo bw’engalo era gye yampeereza ng’atunudde ekimbalimbali. Ng’amaze okugimpa, nabayita basembere we ndi ne basembera. Nabakuba amabega ne nningiza mu nsawo ng’alina kye saagala balabe, ne njoola olubatu lwa mmula nga tebannategeera na kye nkola ne nkyuka omulundi gumu ne ndubametta lwonna mu maaso ne gubula asala.\nOmu yali ankunuukiriza anteme, n’atema munne, baabo bambalaganye ebigwo bisse, kino ky’ani, ky’ono, ky’ani kya mulala.\nBwe nali nkyatangaaliridde mbatunuulira nga bwe beekuyenga, ne nzijukira obulamu ne mmagamaga kye nnaasazisa emiguwa kazzi nga ne Mikolo yagguse dda mu kirowoozo kyange kwe kung’amba nti, ‘Kwata effumu eryo erikuli okumpi osazise eryo.’ Omu ku bambowa kwe kugamba nti, ‘Ssebo tosala’ era n’ayita munne amuyambe kubanga yalowooleza ddala ng’alwana nange era nga nze Mikolo gwe yali awa amagezi mmusazise effumu.\nNga bwe twali bawakasanke, saalwa nga nnonda ffumu nga nsala miguwa egyali gitusibye amagulu nga nsala n’egyali gisibye Mikolo nga twekomya mafumu agabadde ag’abambowa nga tuyotta naye amagulu nga galinga biwuulowuulo era n’ebigere nga bitiiriika omusaayi olw’olunyata lwe baabiyiwako naye nga tetuwulira bulumi bwonna wabula okuduma obudumi n’okumala gapaala tutyo.\nTuba tudduseeko akabanga, ne tusisinkana ekibira ne tukyamukako katono okuva mu kkubo ne twekweka.\n1. Ezinunula omunaku Lugaba azitunga kiro. Laga olugero luno bwe lutuukira ku kitundu ky’osom\nSeptember 12, 2010 at 3:55 am #27008\n‘Empologoma etta omukazi n’omwana nga ndaba’\nEMMAMBYA yali esala ne twambalagana n’olugendo lwaffe omuwala nga y’atuli wakati nga nze nkulembeddemu. Ennaku ssatu ze twamala mu lugendo lwaffe nga tutambula mu ngeri eyo.\nTwatambulanga kasirise era ebigambo bye twayogerera mu kkubo sirowooza nga byasukka engalo z’oku mukono ogumu okuggyako ebyo bye twayogereranga mu kisulo mwe tusuze. Oba kutya kwe kwatusirisa oba birowoozo, simanyi.\nEnsi mu kitundu ekyo yali ya mbubbu ng’oyinza okulengera kuno ne gye nava, newankubadde nga wano ne wali waabanga weetondeseewo akakuukuulu k’obusaana. Kyokka mu lugendo lwaffe lwonna tetwajjirwamu kyekango.\nKu lunaku olwandibadde olwokuna mu lugendo lwaffe nga we banywera emmindi eyookubiri ku lubimbi ne tutuuka. Baatwaniriza nnyo era mu kunyumya okwaddirira ne batubuulira ng’empologoma bwe zaali zimaze ennaku nga zitaamye nga zitigomya abantu n’okubakaabya akayirigombe.\nEnjuba yali egolooba ne tulya emmere ey’ekyeggulo eyali ey’embwabwa ate ey’ekiyita mu luggya, obudde okugenda okukunira nga twatuuse dda gye twasulizibwa, otulo tetwalwa nga tutuggyawo.\nMu mattansejjere empologoma yatulumba n’esooka okwekiinyira n’okwewuluntira eyo ebweru. Bwe twagiwulira ne tulinnya ku kibanyi era nnannyinimu nga ye mutaka ku kyo. Bwe twamubuuza mu kaama ekinaakolebwa ku mukazi we, yatuddamu nti, ‘Ye tamanyi kulinnya? Alinnye.’ So nno ate bambi omukazi ng’alina n’omwana yaakatambula. Mikolo nange ne tuteesa tumuggyeyo nga nze w’okukka wansi mmusitule mmumuweereze amusike ng’ayima ku kibanyi. Naye mba nzika bwenti nga n’okugulu okumu kuleebeeta mu bbanga, empologoma we yawagulira ennyumba ate ku ludda kwe nali nzikira. Okweyongera okukka mu kaseera ako kwandibadde kusuula kugulu mu kamwa k’empologoma oba kugyebagala bute ate nga ku byombi tewali kye nneewaddeyo kukola. Eky’obuzira kye nalaba nga kisaana okukola mu kiseera ekyo kwe kuzzaayo okugulu kwange waggulu amangu ddala nga bwe nsobola.\nMba nkuzzaayo ekinnaginnagi ne kulaalira mu miti, Mikolo n’ansika olusika lumu ne kubuuka mu nvuba eyo naye ng’eddiba erimu lisigadde litambiriddwa emiti okununulayo okugulu. Newankubadde ng’akaseera kaali katono ddala mwe natitibanira n’okuwalula okugulu, naye yo empologoma yabwebweneramu obukoko busatu! Ng’emaze okuwemmenta obukoko bwonna, n’evaabiirawo akabuzi awo ng’obudde bukya era ng’omwezi gwememula. Bw’eba efuluma ng’erowooza nti olusassalala erukunkumudde, ebyembi omwana n’awawamuka mu tulo n’akaaba.\nAnti akatambye! Ensolo n’ekyuka n’ekomawo n’esika omwana n’emutujja ekigwo endege ze zaagiramu zokka be cca a a n’aggwaamu omuka! Ate n’egwira omukazi naye n’emutuga n’emusitulira mu kamwa kaayo egenda emuwalula nga kkapa bw’ekola emmese ensolima. Bwe yamutuusa mu luggya wakati n’emussa n’emagamaga ng’emutaddeko ekibatu kyayo ekya ddyo n’ekutama n’eruma. Saalaba kanyeenyaako mu ye naye oba nga yali asigaddemu akateetera awo we kaggweeramu. Ng’emaze okutuukiriza omukolo gwayo ogwo, yasitula ennyama yaayo n’ekulubba nayo okutuusa lwe yazimirira n’ebulirayo.\nTwali twagala okukuba enduulu, nnyinimu n’atukomako mangu nti, temukuba nduulu, empologoma bw’enedda ffenna ejja kututta. Mugireke ekome ku abo banaagimala.’\n1. Njawulo ki eri wakati wa nnannyini maka Zinunula ne Mikolo gye baakyadde n’abasajja ba leero?\n2. Omuzira naye atya era wabaawo lw’akola ebikolwa eby’obutiitiizi. Lambulula ensonga eno nga weesigama ku Zinunula Omunaku.\nSeptember 19, 2010 at 1:25 am #27031\nZinunula ne Mikolo batta empologoma\nEMPOLOGOMA ng’emaze okutta muka nnyinimu, twalinda obudde ne butunula ne tulyoka tukuba enduulu. Abantu nfaafa ne bajja ng’eng’oma zituuka ku Jjunju, ng’enduulu etokota ng’eggwaayo. Baba bateesa eby’okugiziga eyiggibwe, ffe ne tutandika okugenda nga tulondoola amatondo g’omusaayi tulabe we yamuliiridde.\nMu butamanya oba ng’ambe nti mu busiru bwaffe, kubanga twalabulwa naye ne twezibiikiriza amatu, twalowooza nti empologoma olumala okulya ng’egenda. Tuba tutambuddeko akabanga, omusajja n’atugamba nti, ‘Baana bange temunonoozanga mpologoma.’ Ffe ne tumuzzaamu ekkaaze nti, ‘Obusajja obukulu nabwo! Ogenze okulaba nga gye tulaga?’ ebigambo bye twejjusa oluvannyuma nga wayise akabanga kati.\nN’abantu abalala baakanda kutulaamiriza nga batulabula nga ffe tusiisiina busiisiinyi, byonna nga bituyita ku nviiri ne bitugwa enkoto, mu matu nga tufaanana ng’abavuubiiseemu ebikwabaaya n’envumbo. Ebigambo eby’enkomerero bye nawulira nga kye tujje tuyite ku kitembejja ky’omusaayi, mpozzi we yawummuza omutulumbi nga tennaba kweggweera, byavuga nti, ‘Abo baliko ekibawujja nandiki mukazi Muyima y’abatuulidde ku kisaabo! Mubaleke gabawale ggwe anti ‘Kayemba nnantabuulirirwa….’\nTugenda okuwulira ng’obunyonyi butiitiira ne ng’amba Mikolo eyali akulembeddemu nti, ‘Owange obunyonyi obwo!\nMikolo: Obugamba ki?\nZinunula: Tebuba nga bulabye empologoma!\nMikolo: Otya nnyo naawe, tebulabako ku ssota era bulaba mpologoma eyo. Nga ggwe ye bwe bukulaba!\nZinunula: Twandikomye wano nno munnange.\nMikolo nakanda kumugamba ng’alalambala bulalambazi agenda, nze ne nnyimiriramu ne mmuyita adde nga yeekwakkula bwekwakkuzi. Nalwa ddaaki nti, nze gwe banaayita omutiitiizi? Nga mmugoberera.\nMba mmutuukako nti nga ndaba ayimirira. Gye nakuba amaaso nga ndaba empologoma egatwegese eti gombi, egavulumula bulala. Ha! Singa ettaka lyali limira muntu, lyandimmize. Bwe yagolokoka wansi n’etenga omukira ng’eringa etusaba tugyamuke oba ng’etubuuza ensonga etusaza mu tulo twayo ate mu mbuga yaayo. N’etenga nnyo omukira n’egiginazza essiisi n’eryoka erya mu ttama ko nze ‘wano wafiira muloge’ nga ntyagira.\nYalaba mbeteggera n’egamba nti, togenda nange ne ng’enda, tuli bukwata obw’amalusu n’eddookooli ekibowabowa nakyo kigambye nti kannyambe munnange bw’etufuuwa. Kinjodde amagulu gombi, okutemya n’okuzibula nga ndi ku ttaka. Ntitibanyeeko okwetakkuluza nga nfuuyira ndiga mulere. Ensolo bwe yantuukako, yansimba ekibatu kyayo ku luba, n’emagamaga erabe omukambwe nnamige agiwuunako bagende naye oluwunguko.\nYali ekyakaga n’erengera Mikolo ng’agirumba n’omuggo omugolole nze kwe kumbuukako n’emulumba. Mikolo teyali mubi n’agiviira mu mulungi n’agigubikka, n’agyasanguza ogwokubiri n’agissaako ogwokusatu, okutemya n’okuzibula nga Mikolo avuyira wansi. Olwo nange wansi nsituseewo ngirumbye, egenda okwezimuukiriza nga ngigubabise, ye nno kukuba ku ki olwazi obwazi!\nYagamba nti olimbye guno gunsonsomodde buggwa tonzizeeko gwakubiri, ennumbye! Bwe ng’enda okugalula nti omuggo ne nseerera ne ngwa kyabugazi n’enkoona n’enywa. Ndyokanga ne ngwa kuba kye kyamponya anti empologoma bwe yalaba ngaludde omuggo n’ebuuka enkwate mu kifuba. Mu kiseera ekyo kyennyini we ngwira nga nayo eralidde enkwate, yasanga bbanga kwe kuyitawo ne yeerindiggula eri.\nMba nnyimuka nga ne Mikolo atuuse n’agikaakamu omugobante. Ensolo teyamuganya kugizzaako gwakubiri nga bali nayo, ne bawerennemba. Baba bazuuzumba ne ngirumba, n’ebuuka ku Mikolo ejje engweko embetente, kazzi yeesimira ntaana. Eba ekyali mu bbanga nneesendako katono nti ne mpita n’agomu buto ne ngiseseggula omuggo gumu mu mbiriizi naye nnyini nga si nze ngikuba.\nGye nali teyaddayo wabula yaddayo kyennyumannyuma n’esooka omukira ku ttaka, ekyakomererayo kwe kubutamira. Yayiriitiramu katono n’egoberera bajjajja baayo olwo nange ne ngwa eri nga n’omukono gunsowose. Mikolo yajja bunnambiro n’alwawo ng’anneekebejja ng’alowooza nti entaagudde okutuusa lwe namutegeeza nga ndi bulungi, olwo emmeeme eyali emwewanise n’emudda mu nteeko.\nEntalo Zinunula z’alwana aziwanguza mukisa si buzira. Kubaganya ebirowoozo.\nSeptember 26, 2010 at 5:23 am #27062\nMpona okwokebwa mu nju n’empologoma\nMBU eddiba ly’empologoma gye twatta baalitwalira Kabaka n’ennyama y’empologoma tewaasigala kafi, buli eyafulumanga eri nti, ‘Bansalireko ekifi kya ddagala lya baana bange.’ Naye saddayo kubuuza ndwadde ennyama y’empologoma gy’eroga.\nKu lunaku olwokuna twalaga nnyinimu ng’enkeera bwe tujja okuwaza ku lugendo lwaffe n’atukkiriza kyokka ng’ekikangabwa kinene nnyo wonna anti nga buli lunaku owulira nti egindi empologoma zaaliddeyo omuntu oba nti gundi yagiwonedde watano.\nNaye ekiro ekyo akabenje ke siryerabira ne katugwako gye twasuzibwa. Olwamala okulya ne tugenda tukigalangatanya mu ngalo. Tuba twakassa oluba wansi nga n’amatu tegannaggweerawo, empologoma n’ewagula ennyumba n’ebuuka Mikolo eyali ku mugguukiriro n’ekwata omulenzi omuddu eyasulanga mu ddumbiizi wakati.\nYakaabamu gumu teyaddamu. Ebyaddirira bisaana kulowoozebwa okusinga okwogerwa! Ng’emaze okumutta, yamukavvula nze ne nneekulula mpola ne nneezinga ng’eggongolo mu bisegguusi e buziizi.\nMu kugujuubana kwayo n’okwekuteera, nga bw’egira n’esemberera ddala kumpi ne we nali era nga bw’esesa amagumba ne ndowooza nti bw’eneekyusa emirundi ebiri ng’eri ku nze.\nBwe yamala okweggweera, n’egalamira omukkuto gukke. Oba yanteekako mukira oba kugulu oba ggumba lya mufu, saamanya. Kyokka bwe nawulira ekintu ekizitozito ekingwako ate nga tekinsegukako ne ndowooza nti empologoma enkutte.\nNawuliranga eyira ng’eyeebase naye nga siyinza kwenyeenya sikulwa ng’empulira. Bwe waayita akaseera okutegeera ne kunzigwamu era ebyaddirira Mikolo ye yabintegeeza oluvannyuma ddala.\nMikolo bwe yalaba ng’empologoma omwoyo egumalidde ku kyokulya kyayo, yeekwetula mpola okutuusa lwe yatuuka ku luggi n’aluwenjula mpola n’afuluma n’agenda ategeeza nnyinimu eyali asula mu nju endala.\nNaye olwokuba yali nkoboli ya musajja n’asitukiramu n’akubaakuba ku baliraanwa ne bajja batalaaga ennyumba yonna, abamu ne bawa ekirowoozo nti, ‘tuzibikire ekituli akayumba bakatikke omuliro empologoma eggyiiremu.\nKo Mikolo nti, ‘Nedda tukole kirala naye si kwokya nnyumba, kale bwe munaabaamu akyali omulamu naye tumwokeremu! Beppo tugikange eveemu edduke.’\nKo bo nti, ‘Wa… ggwe oyagala kutussa nsolo.’ Abalala ng’olwo batandise n’okwesulubabba ennyumba. Mikolo yalaba beebulankanya, n’abagamba nti oba bo batya ye ajja kuyingira oba naye emutta emutte. Kino mbu yakirowooleza mu mwoyo ng’alowooza nti oba enzise esaana naye emutte.\nNe nnyinimu n’assa okwo nti, ‘Tujja kuyingira ffembi’. Abantu bwe baalaba nga bombi bamaliridde, ensonyi kwe kubakwata ne beekakaba. Baaleeta ebitimba ne bataayiza omulyango gwonna.\nWali we yayita ku lusonda bassaawo omusajja, ku lusonda olwo emabega w’ekitimba n’omumuli Mikolo gye yayimirira ate abasajja abalala ne bayimirira ebbali n’ebbali w’ekitimba naye nga bayimiridde nsoobanyesoobanye baleme kufumiting’ana. Awo abantu bonna okuggyako abaali mu kitimba, ne bawoggana.\nEmpologoma bwe yawulira nga lulinga olwali ku njovu e Kavumba, n’egolokoka n’eyanamu, abantu ne beesasa. Munnange nno mbu ng’awabadde ekibinja wasigadde babale, ate nno ng’embiro za kitengavvumira anti nga ne mu lusuku nayo batyayo.\nYo bwe yalaba agimulisa ng’emulumba buteesagga, naye eba tennamutuuka ne bagiyira amafumu ge wali olabye n’eyimiriramu, n’eboggolamu okugwa wali nga nkalu ya jjo.\nBwe baayingira ne balaba nga nkyalimu obulamu era nga bamaze okwekkaanya nga sirina kabi kantuuseeko ne banzigya mu nju eyo ne bantwala mu ndala.\nNamalira ddala ennaku nga ndi mulwadde, mbu oluusi nalogootananga nti, ‘Empologoma yiino endya’ oba nti, ‘Mpa omuggo, gumpe ngikube.’ Ate oluusi bwe nawawamukanga mu tulo nga nkuba enduulu nti, ‘Yiino yiino entwala…’ Kazzi nga mbadde ngiroota.\nLeeta ensonga ttaano ezifuula Zinunula Omunaku olugero olutakkirizika era ozinnyonnyole bulungi.\nOctober 2, 2010 at 11:40 pm #27116\nEttutumu ly’okutta empologoma litutuusa embuga\nMu nnaku ekkumi nga muguddemu n’ez’ensobi kasookedde nzisuuka, omanyi twalwawo nga tulindirira abasuubuzi abaali balaga ewaffe nga bava mu nsi ya Kabaka Senikini Gaadimba eyayitibwanga Bijweteko, abasuubuzi ne batuuka ne tusitula okulaga ewaffe kubanga twatya okuddayo ffekka, kye twava tubeesibako ne tugenda nabo. “Ssekawuka kaali kakulumye…” era ne “Nali nkirabye…” olwo lwe zaatuukirira ddala.\nNga bwe bisinga eng’oma okulawa, twasanga ab’eka byabagobako dda nga bwe twatta empologoma era ng’olukongoolo basinze kulusimba ku nze ng’eyagitta nzekka.\nAte ne Mikolo yabanga anyumya omanyi nga mwogezi mulungi nga ye ebigambo byonna abyesuulira ddala nga ye ataabiriimu. Buli we twayitanga nga batusongamu ennwe oba okutuyisaamu emimwa; oluusi ng’olaba omu atemya ku munne n’ensonyi ne zitukwata.\nAb’eka baatukulisa nnyo olugendo ne batuyozaayoza okuwona empologoma n’agalenzi agaatujooganga ne gatandika okututya. Bwe gaabanga gasaagasaaga nga gagereesa nti, “Beera awo ggwe nje nkukube ogwa gundi gwe yakuba entalyamenvu;” ng’enseko zitta!\nOmwami bwe bimugwa mu kutu n’atuyita tugende alabe obulenzi obwatta empologoma. Olwo nzija okusooka okulaba ku mwami Pyati Sololo.\nTetwalwa nga tusituka, n’enfiirabulago nga tugenda mbuga. Omwami twamusanga atudde ku kituuti nga kwaliiriddwa amaliba g’ensolo ezitali zimu nga kuliko amannyo g’envubu n’amayembe g’enkula n’embogo, empiri enkaze n’ebyoya by’ennyonyi eza buli mabala.\nYali asumise olubugo lw’ennenge era nga yeebulunguluddwa abantu ku njuyi zonna.\nYali musajja gwe bayita ‘mumpi atunda kwa kyeya’ era nga mukuubukuubu.\nOmutwe gwe gwali gwa kitebe, enviiri za kawemba, emimwa gye gyali gya nsaya, ekifuba kyagaagavu era nga kisibaganye kabambaggulu ate amaaso nga ga luwuka era nga gatunula bijiijidde. Ennyindo ye yali nfunda naye wansi nga ndeeruufu, amannyo ge nga galinga amasongolankuyege, amatu ge nga gaawukana katono ku maleere.\nYalina obusukuttu ate ng’ayogera ang’ong’ottera olw’ekinnyindwa era nga bw’assa omukka, afeekeera bufeekeezi. Amagulu gaali ga butagali, ekiwato kya makudde era ng’atuula afutubbadde olw’entumba gye yalina.\nMu bantu abaali bamwetoolodde nneekalirizaako babiri nga ku bo okubonaabona n’oluvannyuma essanyu lyange mwe byava. Omu yali muwala ate omulala\nkaali kasajja akaakula nga kannakkwale.\nOmutwe gwako gwali luyijja lwennyini, amaaso nga ga lwenge era nga katunula kamoozoola mamoozoole, ekirevu kyako nga kye kikasinga obunene amagulu n’emikono nga minyolo bunyolo gya ng’oma ate nga koogera kabundugguka.\nKaali kasajja ndalagge.\nAbantu abamu, oba nno baakasala busazi bigambo lwa kukatya baatugamba nti kaali kalogo ate akasezi nga katwala balamu.\nOkumanya baakatya ne bakamala, baatugamba mbu ng’amabidde kayinza okugaloga ne gasaala era n’omwenge ogukyali entwere nga kagukenkuza. Akantu ako nga ke katabani k’Omwami akakulu.\nOmwami Pyati Sololo yali mutaamuufu eyajjula akazolobo n’embazuulu. Abaana be nga tebawuunibwako wabula mpozzi ng’oyagala kubikusibisiza ku nnyindo na kugendera ku kisago oba ku kibabu.\nNga tumaze okunyumyamu ebiti nga bibiri oba bisatu oba ekituufu nandigambye nti nga tumaze okwanukula bye yatubuuza yatusiibula naye yatuggya ku muggalo, kubanga twali ku bwerende nga tutya okubaako kye tusobeza mu maaso ge.\n1. Laga ebifaananyi omuwandiisi by’atusiigidde mu kitundu ekyo\n2. Omukwano gukira akaganda akatono. Laga bino bwe bituukira mu Zinunula Omunaku.\nNovember 14, 2010 at 7:50 am #27257\nNneetegekera entalo za Ptyati\nMBA nkyali awo ntangaaliridde, abantu bangi ne bandaga obubonero n’emikono n’emimwa nti genda ate olinda ki? Nange seefuula ‘nswaswa eteyanula’ nga mmyansa ndaga ka.\nBwe natuuka mu kkubo ne ndyoka ntegeera nga bwe mponedde awampi awaalema ekkere okubuuka. Nze okulabikako eka, kye kyawanula emitima gya bonna gye gyali gyewanise kubanga bonna baalowooleza ddala nti siireme kutuukibwa kabi omwami nga bwe yali yeesaze atyo akajegere.\nKu luno akawungeezi twali tunyumya ne Meeya ne Mikolo mu kayu kaffe Meeya n’ajjukira nti,\nMeeya: Ee! ee! ee! ye sso mbadde nneerabidde ntya!\nMikolo: Weerabidde ki?\nMeeya: Nneerabidde okutegeeza ono nga Mirembe bwe yamutumidde, sso nno ate maama ng’amutumira bulijjo nze ne nneerabira. Leero ndyose ne nzijukira.\nNze kwe kubuuza nti, “Mirembe ki oyo eyantumidde gwe simanyi?\nMikolo n’atulika n’aseka ‘nnyindo yankolera’ nga bw’agamba nti, “Ggwe tomanyi muwala w’embuga olulala gwe wabuuza Meeya erinnya?’\nNze kwe kubuuza Meeya nti, “Naye ddala omuntu gwe situmirangako ye antumira atya?’\nEkyo teyakiddamu wabula ate okumbuuza obubuuza ekirala nti, ‘mbuulira ggwe, mmuddamu ntya?’ Yalaba simunyeze ng’agamba nti, ‘nze nja kumugamba nti wamutumidde nnyo.’\nNali ng’enda okumuwakanya nga Mikolo asuulawo mboozi ndala nga baseka nga biri babizibiikiriza, ekyandowoozesa ne leero nti be baasooka okwetumiriza eri Mirembe nga baagala twagalane, kubanga omuwala oyo ne Meeya nga gubasaza mu kabu ate ng’okusinziira ku njogera ya Meeya bulijjo yalabikanga ng’amunjagaliza.\nNFUUKA MUKWANO GWA Muyodi\nEbbanga nga liyiseewo ttono emmeeme yange n’esigala kulengera bulengezi ebyo ebyandiko mu maaso ng’Omwami Pyati Sololo ne ku nnyanja era ne ntandika okusanyuka n’okukola emirimu gyange.\nOmuvubuka omu n’atuyigiriza okukola emitego egy’engeri ezitali zimu ng’egy’emiriiti, egy’emmanduso, egy’obukunizo, egy’amakanda era n’emisimbattaka nga totaddeeko bigu ebitonotono, gye twasasira ensiko eyali etuliraanye ne tukamala.\nEmirundi mingi gyatuwonyanga nnyo ku maluma.\nOlwali olwo twali tugenda tulambula emitego gyaffe ku ggogolo, ne tulengera omuntu ku katunnumba mu nnimiro ne tugendayo okulaba ky’akola.\nBwe twamusemberera ne ndaba nga ye musajja eyampolereza eri Omwami. Yali yeebakidde ebiro bingi ddala nga mukadde bukuku naye ng’akyesobola. Yalina ekirevu kya lutuula ekyamukwata emba zombi kyonna tukutuku n’enviiri ze nga zimukirako obuyira obw’ejjobyo okutukula.\nAmaaso gonna gaali gajjudde enkanyanya era ng’agudde n’embugubugu ate ng’alabika ng’amaaso ge gayimbaddemu.\nYali asomba ntungo eyalimibwa ku nkalajje y’akawaala ako ng’agiteeka ku lukanganga.\nBwe twamutuukako n’atulamusa n’atubuuza kye tubadde tukola eyo mu lukakaba gye twafulumira ne tumunnyonnyola nga bwe tumukwasizaako ne ku mulimu gwe.\nNga tumaze okumulombojjera byonna ebitufaako, ne mmwebaza okumpolereza eri Omwami. N’ayisa omukono mu maaso obukiikakiika ng’asala entuuyo n’antunuulira enkakaba n’assa ekikkowe n’afuuwa ekiwa ng’akizza munda era n’enneetondera nga bwe yali anneerabidde.\nN’atugamba nti, ‘baana bange, mutuule mbabuulire.’ N’atuula nga bw’akekejjana ati n’okudding’ana erinnya lye nti, ‘Wo -o -o ! Muyodi, Muyodi, Muyodi, Muyodi oli!’\nNga tumaze okutuula n’atunyumiza ebifa ku Mwami oyo Pyati Sololo naye nga byonna bitiisa. Yatubuulira nti Omwami oyo muwalanye nnyo nti bw’akuwalana oba tonnafa taweera era nti takoma ku ggwe wekka naye nti n’ab’omu maka bonna abazza mu kkoowe lye limu.\nNti ate waliwo olugambo olutandise okuyitaayita nti muwala we Mirembe akwagala sso ng’ate omuwala oyo abavubuka be yaakassa so batono abawambibwa amaaso ge.\nOmwami y’alina gw’amwagaliza naye kale ebyo ka tubimme amazzi bisirikke. Nze ne mmutegeeza n’omuwala oyo nga bwe nali siyogerangako naye yadde okumulabako.\nNaye n’abinsazaamu ng’enyeenya n’omutwe nga bw’agamba nti, ‘weewaawo oyinza obutamumanya naye anti, ‘olugambo muliro’ gwokya n’atagukumye ate kasita gukoleerera mu ssubi ekkalu kitwala ebbanga nga tegunnazikira.\nNaawe nno lowooza erinnya lyo lyayita dda mu nsi olw’okutta empologoma, kaakano kyenkana buli muwala akwegwanyiza olw’obuzira. Kale nno olugambo nga luno bwe lutandika ani ayinza okukugaanira?\nOlugambo luno oba lutuufu oba si lutuufu, ekyo tekijja kulugaana kutuuka ku Mwami. Osaana oyige nnyo okulwanyisa amafumu kubanga emitego gye emirala bw’oligisumattuka, ogw’okulwanyisa amafumu gwe guliba nsalesale era gwe gulisalawo eggoye’ Mba nkyakotese omutwe ‘kyakwogera ambuze’, Mikolo n’annyamba n’ambuuza nti, ‘Kale atalina anaamugunjula mu kulwanyisa mafumu anaagayiga atya?’\nEkibuuzo: Obusungu n’okuwalana bisuula. Kubaganya ebirowoozo nga weesigama ku mboozi eno.\nNovember 18, 2010 at 5:37 am #27268\nBino byebitabi byoddingana nga buli kiseera ozuulamu ebigambo byobadde tomanyi oba byotowulirangako.\nBanaffe abawandiisi mwebale nnyo omulimu gwemukola mweyongere mu maaso.\nNovember 21, 2010 at 5:06 am #27271\nNsisinkana Birungi tebikka mirembe\nKO Muyodi yagamba nti, “Oba nga mukisiimye munajjanga wano buli lwaggulo, ye ate obanga mutoola mangu, mu nnaku ntono muliba nga temubanguse mu kulwanyisa amafumu!” Aba amaliriza kino, mukaziwe n’atuuka.\nYali atunuulidde ebiro bingi era nga n’omugongo biguwese butego, mu kamwa ke nga temukyali linnyo na limu wabula olubungu.\nOmubiri gwe obufukunya bw’emyaka egyamuyitangako bwali bwakuuliita dda nagwo ng’amagumba g’olaba gaanamye. Mu lulimi lwa leero erimu ku mannya gano ndowooza lyandimugiddemu bulungi, Lukanyala, oba ery’edda erya Mugangatika.\nAmaaso ge gaali gasemberera okuzigama era ng’ayogera avumiira ate ng’abumbujjamu naye nga tannawutta. Erangi ye esinga, obukadde bwali buginaabudde ku mubiri gwe naye ng’alabika nga mu buwala yali mulungi.\nKagingo yali amumesse enzirugavu esanyusa era ng’amugoogodde bulungi. naye mu kiseera kino yalabika ng’asiba byangu nga n’ebimu by’asiba bikutuka. Okusekako nno nnyazaala ng’omusaasira anti ng’olowooza nti olunaazisirisa ng’akala ng’akenkenuka bukenkenusi!\nErinnya lyennyini yayitibwanga Kulwawokulaba. Bwe yamala okutulamusa n’antunuulira n’agamba bba nti, “Olabye omwana ono bw’afaananira ddala omuzzukulu Pyati gwe yatta?” Ko bba nti, “Nange ekifaananyi ekyo nakirabye dda.”\nKo nnakyala nti, “N’oli yali yenkanira ddala ng’ono we yattirwa, sso nno singa kaakano aliko n’abaana abakulu!” Nagenda okulaba ng’ebiyengeyenge bimuyunguka ne nsulika amaaso gange, nagenda okugabbula nga ndaba asangula amaziga mu maaso.\nOluvannyuma n’asitukawo n’agenda naffe ne tugenda ne Muyodi eka. Omanyi yatuwaliriza tutuukeko mu maka ge nga tetunnaddayo waffe, tugalabire ddala\nAkayumba ke kaali katono naye nga kayonjo. Bwe twatuuka awo ate n’atwaniriza buggya n’atulamusa.\nBwe yamala okutwaniriza n’atulaga amafumu n’engabo bye yanyaga mu ntabaalo n’ebirala ebyamuweebwanga abantu abakulu. Ebyo bye byatukkusa okutegeera nti mu biseera bye yali musajja mulwanyi nga muzira kkungwa.\nTwali tusiibula, mukyala nnyinimu n’ategeeza ng’emmere bw’eyidde era nnyinimu n’atusaba tumale okuwooma nabo.\nNewankubadde nga nali saagala kulya mmere efumbiddwa wa bikaata, naye olwa Muyodi okutwekubiirako, twakkiriza okulya nabo.\nEmmere yali nnungi ddala omukyala ye yaliira ntula ezaali zimyuse nga ziriko n’amalule era n’enswa ezaali zigaayegaayeemu. Yali ayagala okukolezaayo Muyodi ekigaaga ye n’agaana naye kulwawo yalabika ng’awoomeddwa nnyo. Ffe twaliira bbuga nga mulimu n’ennyaga.\nBwe twamala okulya ne batuwaayo omuvangata gw’obutiko n’olubatu lw’enswa tutwalireko ab’eka ne tuddayo nga tusanyuka. Bwe twatuuka eka, twasanga nnyinimu yeekabye n’atubuuza nti, “Mubadde muleggukidde wa?”\nTwalaba atandise okutemereza n’okwenyinyimbwa n’emimwa nga gimutoobera ne tumanya ng’asunguwadde nga tumwamuka. Gye twali twamunnyonnyolayo luvannyuma ng’ettumbiizi lisse.\nKu nnaku ezimu ez’ekyeya, bwe twamalanga okulya ekyemisana nga tugenda mu kayumba kaffe ne tuwujjaalako mu ggandaalo era ne ku lunaku luno bwe kyali.\nTuba tuli omwo, nze nno ng’otulo tuutwaliriza, ne tuwulira atuyita mu kaloboozi akatono nti, “Ab’omwo, ab’omwo” Mikolo n’ayanukula nti, “E-e-e”\nKo ye nti, “Nze”\nKo Mikolo, “Yingira.” Ne wayitawo akabanga ng’eyayise talabikako, Mikolo kwe kugamba nti, “Simanyi nnyanukudde gazimu!”\nKo nze, “Kanfulume ndabe.” Mba nneesimba nti mu kisasi nga ndaba Meeya ava ku lusebenju lw’enju yaffe n’atulika n’aseka nga bw’atunula emabega.\nNze kwe kumukaayukira nti, “Lwaki okutuzannyisa n’otugaana okuwummulako awatali nsonga?” Ye n’addamu nti, “K’oyombe nno nga n’omugenyi azze okukulaba awulira.”\nKo nze, “Mugenyi ki? Nze sirina bagenyi bankyalira mu ttuntu”\nKo ye, “Oswi! Ate saagadde omunkube nze amuleese!” Nga ndowooza nti Meeya anzannyisa buzannyisa nga bwe yatukolanga oluusi. Kye nava mmuleka wabweru ne nzirayo ne nneeganzika awo ku ddiba lyange.\nMeeya teyayingirirawo, yajja luvannyumako n’ang’amba nti, “Omugenyi ayingire?”\nKo nze, “Mwana wa nnyabo, tonzannyisazannyisa bwotyo.”\nYe okwandibadde okuddamu yasikayo mukeeka n’olubugo, n’abyaliira wabbali awo n’alyoka agamba nti, “Wamma yingira nnyabo.”\nOmugenyi ne yeesoobolola ayingire.\nNze amaaso gange nali ngabunyizza omulyango , omugenyi yasisinkana gamuteeze. Nali nange sikyetaaga kwebuuza nti, y’ani.\nBwe yatuuka mu ddiiro wakati, n’asikattiramu n’amagamaga. Meeya kwe kumugamba nti, “Jjangu otuulire wano.”\nNze nno olwo kitawe nga mpejjawejja era ng’entunnunsi zinkuba ng’ezinaambukamu oba n’okwasaamirira nayasaamirira nga mmutunuulira.\nEkibuuzo: Omuwandiisi akozesa akakodyo k’okussa omusomi ku bunkenke. Kino kivaayo kitya mu mboozi eyo esimbuliziddwa waggulu?\nDecember 1, 2010 at 11:34 am #27291\nMirembe mulebevu naye muka\nKkye nzijukira, kye kino nti omugenyi ng’amaze okutuula, Meeya ne Mikolo nga bamaze okumulamusa, Nze Meeya n’ang’amba nti, “Ggwe munnaffe abagenyi abakyala ewammwe tobalamusa?” Ne nva kyenkana mu kirooto mwe nali ne nzisa ekikkowe ekyansimattuka ne nnamusa Mirembe.\nYali wa kitema, mutono nga wa katakketakke. Omubiri gwe gwali mulebevu ate munyirivu nnyo, omutwe gwe gwalina akakoona, enviiri zaali za kaweke nga za luwe.\nAmatu ge gaali mawanvuwanvumu nga galina embuga nnene. Ekyenyi nga kya masega, akayindo ke kaali katono. Amaaso ge gaali manene ga ndege nga mu kiwanga tegatuulamu wabula okuligita obuligisi gati gati.\nObukowekoowe bwe bwali busoonoofu ddala, ebisige bye nga bya musoke. Obumwa bwe butono ng’obwensumbi nga bulimu amannyo ga kasenge, nga mu lubu olw’engulu mwetondeseemu akazigo.\nEmba zaali mpanvumu era bwe yamwenyanga oba okuseka nga ku matama kujjako obunnya. Ensingo ye yali mpanvu ate ng’esibaganye ebiseera. Engalo ze zaali za mbidde nga zijjudde kisunje.\nEbigere bye byonna nga bituukiridde.\nAmabeere ge gaali ga biteeko ga mpummumpu yenna nga mutereevu mu kikula kye. Amagulu ge gaalinamu ebitege bitono era ng’atambuza ssimbo nga yeesiira.\nEddoboozi yalina ttono era ng’ayogera mpola. Ate nga lwa kuba mukekkeze era nga mutono bw’atyo, naye ng’alina ekitiibwa kimulabikako era ng’alabikira ddala nga wa magezi.\nMu magezi ne munne Meeya ng’amwasimula n’ekisa kye nga kingi mu mwoyo.\nNga tumaze okumulamusa era nga nze nkyamuwagise amaaso, ye bwe yakyusa amaaso ge mangu okugaggya ku Mikolo, n’asisinkana n’agange n’amwenyaamu n’alyoka abuuza Meeya nti, “Lwaki ono mwannyoko antunuulira ati! Nedda, nedda, nze mba kumanya nga ndi wa kutunuulirwa ntyo sandizze!”\nKo Meeya nti, “Mwanawattu ndaba wazze kumulaba , ka naye akulabe akwetegereze tebalikumuyisaako. Ye oba akwagala!”\nMirembe: Oba nze simwagala?\nNga beesekera! Bwe waayitawo akabanga, Meeya n’afuluma; bwe yatuuka mu luggya, n’ayita Mikolo nti, “Jjangu bakuyita.”\nAwo nga tusigala ne Birungi tebikka Mirembe mu nnyumba siyinza n’akatono kunnyonnyola obuzibu bwe nalimu mu kaseera kano.\nNze nali simanyidde kwogera na bawala , anti ng’abo be ndaba bulijjo be b’oku muliraano, ate nga ntera kubasanga ku mugga ate ng’okuggyako okubatikka ensuwa zaabwe era n’oluusi okufuma nabo enfumo awo mu luggya akawungeezi nga tuli bangi wamu, nga sidda nabo awo mu mboozi.\nEnsonga endala, Mirembe ono, guno gwe gwali omulundi gwange omuberebyerye okumusemberera ate nno gattako ye okuba omwana w’Omwami.\nAte era mu kaseera kano namulowooza okuba omukuumiize newankubadde ng’oluvannyuma nategeera nga kwali kumutya kwe kwandowoozesa kutyo. Naye ebyo byonna awamu byambuza kye nnaanyumya naye.\nBwe nabanga ng’enda okumugamba kino ne kinnema ate ne ndowooza kirala. Ebbanga ne liyitira ddala nga mmeggana n’ebirowoozo byange era ndowooza ye Mirembe enseko nga zimuttira muli kimugunyu. Naye ajja okunsala ku muguwa ye Mirembe yennyini.\nNali ntunudde nti wansi, bwe nagenda okubbulula amaaso nga ndaba anjegese amaaso gombi.\nN’amwenyaamu n’ang’amba nti, “Bannange abajja okubakyalira osiriikirira basiriikirire? Ye obwedda oyagala kung’amba ki?”\nEra ye n’annyamba ng’aleetereza emboozi ng’abuuzabuuza ebintu bingi ku bulamu bwange nange ne munnyonnyola ebimu ku byo nga saagala kumumalirayo byonna naye ye ng’alabika amanyi bingi ku nze okusinga bwe nayagala.\nEkyo kye kyantegeeza ng’omukwano gwabwe ne Meeya gwali gugenze wala nnyo ku nze.\nNze bwe namubuuzanga ebimufaako nga yeddiramu kimu kyokka nti, “Ekyo ndikikubuulira olulala.” Nalwa ddaaki ne mmugamba nti, “Obanga ggwe totera kulabikalabika, kale ndikusanga wa okubimbuulira. Ate sikulwa nga siriddayo na kukusemberera!” Ko ye, “Oba nno olowooza obutaddayo kundaba lulala, ate olwo bye nnaakubuulira binaakugasa ki?”\nSso nno oba oyagala, siraba kinaakuziyiza kundaba. Anzudde kati era y’alinzuula ndaba baalugera dda nti, “teguzibirwa kkubo.”\n‘Omukwano teguzibirwa kkubo.’ Kubaganya ebirowoozo nga weesigama ku katabo Zinunula Omunaku\nDecember 12, 2010 at 8:21 am #27317\n‘Mbulira mu kibira ne nnwana n’essota’\nEkyeya bwe kyabanga kiri kumpi okwewerekera , abakazi n’abawala nga babeera mu keetereekerero ka kutyaba nku, nga beetegekera ebiro by’enkuba, emituba gyonna mu nsuku ne bagijjuza ensekese z’enku.\nLwali lumu ng’ekyeya kino mwe nasooka okusemberera Mirembe kiri kumpi okuggwaako, abawala ne bansaba mbawerekere mu kibira ewala batyabe enku kubanga awo okumpi zaali zikeeye.\nNange nga nsitukiramu ng’eyatega ogw’ekyayi kubanga nali njagala okutemayo ebisiki eby’ekyoto kyaffe ate nga Mikolo yali agenze ne nnyinimu mu kwabya olumbe. Tetwalwa nga twessa mu kibira ng’abawala batyaba nku nga nze bwe mbalinnyira ezaali waggulu ne nzisuula nga bwe bakung’aanya.\nEnku bwe zaawera ne ng’amba Meeya nti, “Kammale okwenogera ku mbooseera z’amatungulu njije tugende,” nga nneesolossa mu kibira. Bwe namala okunoga amatungulu, ekkubo eryandeese lyambula.\nKajja okuntanda njogere nti ‘ye sso siibule’ ate nga mu kibira omwo temwogererwa nti siibule’ nga bw’okyogera obulira ddala. Nange kye nava mbulira ddala. Meeya ne banne bwe baalaba sidda ate nga n’obudde bwemalayo, nga bakolongola nsekese nga beggyawo.\nNze nalaba mbuze, ne nkoowoola ku bannange naye ng’amaloboozi ganziramu okuva ku njuyi zonna nti, ‘Wuu wuu jjangu eno tugende.’\nBwe nagendanga ku ludda gye mpulidde eddoboozi nga lyo ligenda lyeyongera eyo ewala akaseera katono ate nagendanga okuwulira nga limpitira mabega. Bwe ntyo ne mpapira mu kibira omwo okutuusa obudde lwe bwakunira. Nalaba sirina ganaakwata ngo mu mannyo, nga ndaba tti ddene nga mpalampa nga mpagama omwo obudde kkejenge.\nObudde olwali okunyiimuulamu buti, nga nzika kunoonya luwenda lwandeese. Nga nno ndulabako? Nga ntolontoka mu kibira nga ngomaagomera omwo okukamala. Obudde nga butuuse mu gwango, ne ntuula mu kisiikirize ky’etti mpummuleko, kazzi n’essota we lissiza ekikkowe.\nMba ngalamidde mu bikoola, nga balireese lijja buteesagga livvunkana nga bwe likwakwaya. Bwe lyasembera nga nange olwo ntudde, ne likangalalamu, mpozzi linneetegereza. Awo we naliwujjira ekisigo ko lyo nti olimba ebyo byatiisanga ba dda.\nNalaba lijjira ddala, ko nze wano wafiira muloge nga nsituka kuyotta. Ko lyo, omala kunnyoomoola n’odduka? Nga linsimbako. Bwe ntunula emabega nga lijja liraaka, ne nduma. Nsisinkanye ekibinja ky’ebisolo, nabyo bwe byekanga, ne bibuna emiwabo, oba byali mu kuteesa oba mu tulo saamanya.\nMba ngoberera oluwenda ekisolo ekimu mwe kiraze, ne kidda nga kiriko n’obumansuka. Okugenda okwekanga, nga kyantomedde dda kiwuunyeemu amavumira kiyosse.\nNze ndaze gye kivudde. Ng’enda okulaba ng’ebigo ebito bibiri birigita wansi w’omuti ne nnyina waabyo nga n’ensajja weeri. Nalaba sijja kufuna geerijja na ngo ziriko zzadde, nga nsala ga kuziwa kyanya. Nasooka kutambula kisezi nga ntya nti bwe ngikuba enkoona ng’embuukira.\nNayisa emiti nga giigyo ne nkyuka ne nfuumuuka emisinde gye wali olabye. Singa nange nakisanga mu luwenda luno, nze nandikitomedde! Ssessota eyali ammezeeko saamanya we yakoma na gye yalaga.\nAbaganda baakozesanga obwongo okukuuma obutonde bw’ensi. Lambulula nga weesigama ku kitundu ky’osomye.\nPublished on: Saturday, 11th December, 2010


Bukedde Online - Abalimi babanguddwa ku nnima ey'omulembe\nAbalimi babanguddwa ku nnima ey'omulembe\nBakubiriziddwa ku mmere ey'omu ttaka\nMu nte emu nafunamu ekiraalo ky'endala muk...\nAdded 19th August 2019\nAbalimi babanguddwa ku nnima ey’omulembe\nYinginiya Derrick ng’alambuza abalimi e Namulonge.\nENSANGI zino obulunzi n'obulimi bufuukidde ddala ekintu abantu abangi kye bettanira n'okukiteekako omulaka okulaba nga bakyusa embeera y'obulamu bwabwe n'okulaba nga waliwo ke bayingiza mu nsawo. Kino kiyamba okukendeeza okusaasaanya ensimbi ku byokulya ate ng'ebimu omuntu asobola okubyerimira ng'akozesa ekifo ky'alina bwe kiba kifunda.\nAbalimi ab'enjawulo abaasobye mu 20 okuva e Mukono nga bulembeddwaamu omulimi Timothy Lubega baasomeseddwa era ne balambuzibwa ku ngeri gye bayinza okulunda ebyennyanja mu ngeri ey'omulembe okuva ku bidiba ebiriwo era nga mu kifo kye kimu asobola n'okulimirako ebintu ebirala naddala enva endiirwa mu nkola emanyiddwa nga Aguaponic system.\nOmukugu era eyeebuuzibwako mu nteekateeka eno mu kitongele ekinoonyereza ku byobulimi (NARO) Namulonge, yinginya Derrick Okware agamba nti, ennunda y'ebyennyanja eno ate ng'osobola n'okulima ebintu ebirala ng'ennyaanya, enva endiirwa n'ebirala ejja kuyamba abalimi naddala abali mu bifo ebifunda.\nAgamba nti, ebirime ng'ennyaanya, emboga n'enva endiirwa endala zirimwa nga zikozesa amazzi ge gamu n'ago agalundirwamu ebyennyanja mu nkola eya tekinologiya ow'omulembe. Ekyewuunyisa, mu nkola eno ekitali kya bulijjo ebirime bikulira ku mazzi gokka nga temuli ttaka ate ne bikula bulungi n'okusinga ebyo ebiba bisimbiddwa mu ttaka mu nkola yaffe eyaabulijjo era ebirime mu nkola eno tebyetaaga kufuuyira ddagala lyonna. "Ab'ebyobulamu batugamba nti, endwadde nnyingi ezitawanya abantu ensangi zino nga kookolo kigambibwa nti aleetebwa ebintu bye tulya ebiba bifuuyiddwa eddagala ery'obulabe eri abantu". Okware bwe yatangazizza.\nOkware agamba nti, enkola eno ekyali mpya mu ggwanga naye ng'abalimi abali mu Amerika bagikosesa era ng'eyamba abalimi okukolera mu kifo ekifunda naye ng'ekuwa ssente eziwera. Enkola eno erabika ng'ey'obuwanana naye Okware yategeezezza abalimi nti asobola okukozesa ebintu ebyangu omulimi wa Uganda n'asobola okugaggawala.\nEbyennyanja ebisobola okulundibwa omulunzi okufunamu amagoba bya bika bibiri engege n'emmale. Yategeezezza nti, engege ekulira mu myezi mwenda ekitegeeza nti mu mwaka. Olulunda omulundi gumu ate emmale yo osobola okugirunda emirundi ebiri kuba ekulira wakati w'emyezi mukaaga n'omusanvu n'eva mu kidiba. Wabula byo ebimera ebirala osigala okungula ng'onoga ssente zo.\nYasabye abalimi okwettanira ennima n'ennunda eno kubanga eyamba okutumbula ennyingiza ya ssente ate ng'okoledde mu kifo ekitono nga bw'okola n'emirimu gyo emirala.\nAbantu basobola okwegatta ne batandika oluvannyuma ne bagenda nga bagaziya obulunzi n'obulimi bwabwe. Yakakasiza nti ye mwetegefu okuyamba abo bonna ababa beetaaga obuyambi bwe mu kutandika ennima eno. Dr. Godfrey Asea ono nga yakuulira ekitongole ekyinoonyereza ku bulimi (NARO) e Namulonge agamba nti, ennima eno nnungi kubanga ebyennyanja obubi bwe bifuluma ate bwe buyamba okuteeka ebirungo mu mazzi (Nitrates) ebimera okukula obulungi wadde nga temuli ttaka ate byo ebimera ne biteeka empewo eya oxygen mu mazzi eyamba ebyennyanja okukula.\nAgamba nti, enkola eno bagyenyumiririzaamu era baagala ebune mu balimi bonna mu ggwanga eri omulimi ali mu kyalo n'oyo ali mu kibuga ng'asobola okutandika n'ekitono mu busobozi bwo mu kifo ky'alina era baagala ennima n'ennunda eno etandike ne mu masomero abaana bayigirizibwe okulima n'okulunda ate n'okulya enva omutali ddagala.\nAgamba nti, ennima eno ezze okwanukula omulanga gwa Pulezidenti ng'ayagala abalimi ba Uganda bave mu kulima emmere eyokulya yokka wabula balime n'eyokutunda okuggyamu ssente basobole okulwanyisa obwavu mu maka. "Tumaze okukubisa obutabo obwogera ku nnunda n'ennima eno era nga tugenda kukolagana n'ebitongole ebitali bimu okumanyisa abalimi ne Bannayuganda bonna ku nkola eno". Asea bwe yakaatirizza.\nENNIMA Y'ENNYAANYA MU BUYUMBA Otim Alfred nga mukugu mukulima yalambuza abalimi ku nnima ey'omulembe ey'ennyaanya naddala ezo ezirimwa mu biyumba ebimanyiddwa ng'ebya "Green House". Yagambye nti, ennima eno eyamba okuziyiza obuwuka obutawaanya ennyaanya nga kiwotokwa. Osobola okulima ennyaanya ng'ozisimba mu bikebe n'oteekako ebijimusa ebyannakavundira. Ennyaanya mu nnima eno tezeetaaga kufuuyira ate nga zibala n'okugejja. Amakungula gatwala wakati w'emyezi esatu n'ena.\nENNIMA Y'EMIYEMBE E Namulonge balina n'enteekateeka gye basuubira okuyigiriza abalimi okufuna ssente mu miyembe nga gikungulwa mu sizoni ezitali zaabulijjo.\nTumanyi ng'emiyembe gikungulwa mu sizoni bbiri July-August ate ne December-January. Naye mu nnima eno omulimi asobola okukozesa ekirungo ekya "Potassium Nitrite " okusobola okukyuka sizoni n'obaza emiyembe nga ggwe wekka ali mu katale okugeza mu April oba May n'oyoola ssente. Akulira enteekateeka eno, Dr. Gabriel Ddamulira omukugu mu kunoonyereza ku birime e Namulonge agamba nti, ensi nga India, Pakistan, Colombia, South Africa ne Ethiopia abalimi b'ensi ezo bakozesa ennima eno era nga na wano baamala dda okugigezesa ng'ejja kukola mu bitundu ebyetoolodde ennyanja Nalubaale okusinga ku bitundu ebirala. Yagambye nti, ssinga ennima y'emiyembe eno eneetandika mu Uganda abalimi bajja kugiganyulwamu era abantu bafune ssente. Yasuubizza nti amangu nga bamaze okufuna ensimbi ze beetaaga bajja kutongoza ennima eno.\nNCS erabudde ebibiina ebitannewandiise\nMinisita Alupo ayiye FUFA n'agiwa emyezi 6 yeetereeze\nNjagala ntebe ya FUFA - Kabushenga