Bukedde Online - Abasamize kati bakolagana n’abatunda ettaka okufera abantu!\nAbasamize kati bakolagana n’abatunda ettaka okufera abantu!\n‘Ssente ze nfunye mu kusiba enviiri zituwonyezza...\nPoliisi ekutte omusajja omulala ku bya Mweruka...\nAbafere ennaku zino bakwataganye n’abasawo b’ekinnansi okubba n’okutunda ebintu by’abantu. Bwe bakikola ennaku zino, omusawo akupapya oleete ssente, oluvannyuma n’akuzigirira agula ettaka bwe bakolagana olwo ne bakubbira awo. Kalondoozi wa Bukedde atandise okuwandiika ku kakundi k’abafere abakolaga\nAbafere ennaku zino bakwataganye n’abasawo b’ekinnansi okubba n’okutunda ebintu by’abantu. Bwe bakikola ennaku zino, omusawo akupapya oleete ssente, oluvannyuma n’akuzigirira agula ettaka bwe bakolagana olwo ne bakubbira awo. Kalondoozi wa Bukedde atandise okuwandiika ku kakundi k’abafere abakolagana okubba abantu.\nJames Kato ( yansabye erinnya lye ettuufu ndisirise kubanga ajja kuswala nnyo mu mikwano gye n’abaana!) bw’akunyumiza engeri gye baamuferamu ssente obukadde obusoba mu 150 toyinza butawulira nnaku:\nBanfera ne nkimira kubanga biswaza! Erinnya ly’Omuganda eddala liyitibwa ‘Binsangawano’, nange nja kutuuka ku kituufu, nzuule oba ne ku beng’anda kuliko abirimu.\nTwali tubeera Jjokolera era tulinayo ettaka ddene. Erimu lyange, eddala lya baaluganda. Twazaalibwa abaana mwenda naye kati twasigalawo omuggalanda ne mwannyinaffe Kigongo.\nE Jjokolera tulinawo ettaka ddene, naye lyonna si lyange. Erimu ndikuumira abaana ba baganda bange abaafa. Nze nnasenga e Jjokolera okutandika okulabirira ettaka block 102.\nNnaalongo wange emmere ye baali bagibba kuba yalinayo ebikajjo bingi, n’asalawo okugenda ew’omusamize e Matugga ayitibwa Lubande Nkonge afuneyo eddagala ly’ababbi.\nKyokka mba ndi waka ng’omusamize agguse n’abuuza omukyala gy’ali! Ne mmulagirira mu kisenyi gye yali naye ne nsigala nga nkyewuunya omusawo okujja okutunoonya! Era akawungeezi ako Nnaalongo yagenda mu ssabo lya Nkonge, bwe yakomawo yasaba emitwalo 28 nti za kugenda mu ‘lukiiko’. Olukiiko lwe njogerako lwa bajjajja! Sso nga yasooka kusaba 40,000/- Nnaalongo n’azimuwa.\nOmukyala nnamulabula nti batubba naye n’agaana okumpuliriza. Twagendera ku kya babbi, naye bwe twatuukayo, Nkonge n’atufulumyako katono mu ssabo. Okudda nga waliwo ekisanduuke (kiringa kigoma) ekiggule nga mulimu ssente nnyingi nnyo. Omusawo oyo yatugamba nti mulimu obukadde bwa ddoola busatu! Nneewuunya jjajja okuba ng’amanyi okwogera ddoola!\nYatusaba ‘omutabulo’ gwa bukadde 14, nti olwo ssente ziyingire mu musaayi gwaffe, tugaggawale obulamu bwaffe bwonna! Olwo n’agattako nti tulina okwebaza, okuba n’omwanirizo, amagi ga mmaaya n’ebirala bingi. Ndi musajja wa ssaayansi, era mmanyi waliwo ebisoboka n’ebitasoboka, era nnakimanya nti batubba!\nOmusawo Nkonge yaleeta ekirowoozo nti bwe tuba tetulina ssente tutunde ku ttaka. Yiika y’e Jjokolera egula obukadde 70 naye nze eyange nnagitunda obukadde 32. E Jjokolera nninayo ettaka eryange ne lye nkuumira abaana ba baganda bange. Omusamize ono Nkonge yaleeta emmotoka ewange n’ekisanduke era ne tussaamu ssente ezo.\nNaye okugenda okugiggula nga bwe yatulagira nga ssente teziriimu! Oluvannyuma waaliwo ‘olukiiko’ olulala, ebintu ne byerwanya mu ssabo. Olwo omusamize n’agamba nti tujja kwetaagayo amajiini kuba abatuli obubi bamaanyi nnyo! Okumala emisoso gyonna byaggweera mu bukadde 28 ne tuwummula.\nSsente ezaasigalawo ku bukadde 32 ze nnawaayo nnagulamu ssimu ne mbala nti yiika yange egenze bwetyo!\nNe Nnaalongo wange yali abiwummudde naye waayitawo ebbanga ttono ne bantemula. Nnafuna ekirowoozo nti osanga omusamize Nkonge, ssentebe w’e Jjokolera ne baddiira b’ettaka baalaba ettaka lyaffe ne baagala okunzigyawo balyezze.\nTwadduka e Jjokolera baleme kututemula. Nnina abaana bataano, bonna bawala era mwe tubadde tubeera. Ebya poliisi n’e kkooti nnabivaako kubanga baavuluga omusango gwonna.\nLumu Nnaalongo yang’amba nti yafuna omusajja gwe yawulira ku Beat FM. Oyo omusajja yatulaga bookisi ya ssente ne ntegeeza Nnaalongo nti batubba. Era naye yatugamba nti byetaagamu omutabulo.\nOmusamize oyo ye yaleeta ekirowoozo tutunde ku ttaka, tufune omutabulo gwa bukadde 130. Mbu mu ziri ssente ez’omu kibookisi z’olabye, otabulamu ezizo, ssente ne ziyingira mu musaayi n’obeera mugagga ebbanga lyonna!\nTwayombera awaka ekiro kyonna, naye obudde bwagenda okukya nga nzikakkanye, ne ng’amba mukyala wange tutoole ku ttaka lyaffe yiika mukaaga tuwe omusawo. Omusawo ono yeeyita Matendeke. Naye olulala yeeyita Gaboggola, abeera Nansana. Erinnya lye ettuufu ye Shafik Ssekitooleko. Okutegeera erinnya lye ettuufu nnamulaba ku Bukedde nga waliwo omusuubuzi gw’afeze obukadde 400!\nSsente obukadde 130 twazissa mu ssanduuke ye n’agamba nti ajja kuzituleetera na buli kati. Nnatunda ettaka kusanyusa mukazi, aleme kulowooza nti nnalemererwa. Omusajja gwe twaguza ettaka lyaffe ye Mahad Katamba, era omusamize gwe yamuleeta.\nKatamba ssente teyazimalaayo, nnasigala mu banja lya obukadde 14. Olwo lwali July wa 2013. Nkyewuunya na buli kati, muba mukyala wange yasomera mu Amerika, nange ntambuddeko naye baatufera ogwokubiri ne tutakimanya!\nBwe mmanja Katamba yalema. Nga wayise omwaka gumu nnakubanga essimu nga takyazikwata. Olulala omuntu yakwata essimu n’ang’amba nti ye Bashir Yiga (bakolera ku kizimbe ekinene ekitunudde mu poliisi y’e Kawempe. Ekizimbe kya Katongole eyafudde ennaku ezo. Edda waaliwo obupande bungi obwa Mahadia Properties, kati baamuggyawo naye ofiisi yasigalawo.\nYiga yang’amba nti Mahad Katamba yalwala n’agenda e Saudi Arabia okumujjanjaba. Yagamba nti ye y’ajja okusasula ebbanja, naye yayogerako obukadde mwenda zokka. Mu August w’omwaka oguwedde nnakuba ssimu ya Mahad, omuntu eyagikwata n’ang’amba nti Mahad baamukwatira e Dubai naye baweerezza balooya okumuwolereza.\nMu December wa 2014, mu ofiisi y’emu nnasangamu akalenzi akalala ne njogera nako, oluvannyuma Yiga n’ankubira n’asuubiza okuleeta ssente zange.”\nMahad Katamba bwe nnayogedde naye yang’ambye: Nze ndi muguzi wa ttaka era nfuna babbulooka okuva mu Uganda yonna abankubira kubanga balina ennamba yange. Ggwe nga bw’oli omuwandiisi w’amawulire nange bwendi omuguzi w’ettaka.\nOmusajja oyo Kato (erinnya ettuufu nnalisirikidde) mmumanyi, nnamugulako ettaka n’asigala ng’ammanja obukadde 8. Bwe kiba nga musamize Gaboggola ye yanzigirira ettaka lino nze ssaakimanya, bonna mmanyi babbulooka ba ttaka, n’ab’e Kasese bankubira. Ssente Kato sizimuwanga kubanga twakkaanya nti tulansifa bwe ziriggwa olwo nga mmalayo ssente. Bw’aba ayagala atunule ku ndagaano gye twakola.\nOmusamize eyasooka yali yeeyita Ssaalongo Lubande Nkonge. Yateranga okubeera ku leediyo ya Beat. Abeera Matugga ku lw’e Ssemuto.\nOlulala omusajja yava Kkooki, nga yeeyita Joseph era n’aggyayo mangu paasipooti ye okugindaga. Yang’amba nti, ‘Matendeke yakubba, naye ajja nnyo ewange e Kkooki mmuwe amaanyi’. Yang’amba nti bwe mmuwa ku ssente ajja kuntereereza ebya Matendeke. Naye nze kati nkimanyi, nti bonna bakolagana, bonna babbi.\nSarah Namugabi gwe baagala okutwalako ennyumba\nBagezi nnyo, boogera naawe bulungi era bw’okkiriza okubawuliriza bayinza okukukola kyonna kye baagala. Nze ndowooza nti abadde ssentebe w’e Jjokolera, Ssekitooleko, abibaddemu nnyo naye ennaku ezo yadduka e Jjokolera n’agenda mu Lukoola naye yakwata sseng’enge n’asiba ebibanja by’abatuuze ne bamutwala ntyagi.\nBwe nnakubidde Nkonge yagamb ye: Mmaze emyaka 20 nga ndagula, naye siferangako. Omusajja oyo Kato (erinnya nnalikyusizza) mmumanyi, naye mukyala we yandeetera ensonga era nnina bwino kuba baawandiika mu kitabo ky’abagenyi. Bansaba kutta bantu, abawera nga munaana naye nze ne ng’aana kuba sitta bantu!”\nBwe nnamubuuzizza lwaki teyabaloopa ku poliisi kubanga okutta omuntu musango yang’ambye nti yagendayo, kyokka yagaanyi okumbuuluira poliisi ki gye yaloopa, na lwaki Kato ne mukyala we tebaabakwata. Ebya ssente yabyegaanye!\nOno ye nnannyini nnyumba ey’e Mpunga ekiri Wakiso Town Council. Omukazi ayitibwa Fiona Mbabazi yamufera ennyumba ebalirirwamu obukadde 500, kyokka nga Mbabazi agyagala ku bukadde 50. Abinyumya bwati:\nBwe nnatadika okunoonya omukozi, waliwo eyamundagirira e Masaka ne mmuleeta mu November wa 2014 n’atandika okunnyamba ku mirimu gy’awaka.\nWabula yali yaakamalawo ennaku nga nnya zokka, olumbe olutaategeerekeka ne lumukuba nga 21 November. Olw’okuba nnali sirabangako lumbe olw’ekika kino, kyandeerera okutya.\nNasalawo okuyita muliranwa wange annyambeko oba ye yali alutegeera. Kyankuba ensinsi okugamba nti ekyo kyali kitambo ekirya n’abafu!\nYang’amba nti waliwo omusawo gwe yali amanyi ayinza okuggyawo ekitambo kino era mu kudda yaleeta n’omusawo Jjajja Kalooli. Bwe bwe yatuuka yatugamba nti ekitambo kino ekyali kikutte omukozi tekyali kya mukozi wabula baali bakisindikidde ffe ab’omu nnyumba.\nOlw’okuba ebintu by’okweraguza nnali sibimanyi, nnasooka kubiyita bya lusaago. Nagenda okulaba ng’omusamize agamba twali tugenda okufa ffenna mu nyumba kyokka nga n’omukozi yali tannaba kudda ngulu. Yasalawo amutwale ewuwe mu ssabo gy’aba amujjanjabira nti kubanga ejjiini lyali lya maanyi.\nOlw’okuba ng’omwana baali bamunkwasizza ewaabwe, nnali sisobola kumuleka yekka nga ntya nti baali bayinza okumusaddaaka ne nsalawo okugenderako.\nBwe yatuuka yamuyingiza mu ssabo lye erisangibwa ku Mango shad e Wakiso- Kyoga. Mwe yamuyingiza mu ssabo nze nnali ng’aanye okuyingira wabula ne bankaka kubanga ebintu byali byaffe sso si bya mukozi. Ebintu byatandika okwogera nti byava Mityana, nti byajja kutwavuwaza n’okumalawo emirimu gyaffe.\nByatandika okwogera nti nti byali byagala embugo 80 nga buli lumu lwali ku 20,000/- ezo 1,600,000/-. Nnasooka kugaana wabula ekyasinga okuntengula omutima waliwo omwana wange eyali alwadde olususu ne bigamba nti bye byali bimulwazizza era nti yali agenda kufa!\nNakkiriza okunoonya ssente kubanga byali biyingiddemu obulamu bw’omwana wange. Awo yatandika okunsaba ssente ez’okumukumu nga bwe ndeeta kino ansaba endala. Ssente ze nnasaasaanya zaali ziweze ng’ obukadde mukaaga kyokka n’ansaba obukadde obulala butaano n’ekitundu okuggyawo ejjini eryo eryali lyagala okukutta.\nOkumanya omusamize ono Jjajja Kalooli mufere, bwe yalaba ng’anzibye nnyo, yasalawo okuntuma ssente enzungu eza (doola) nti bajjajja ze baagala. Nange nnamusasira amagezi ne ng’enda ne nvungisa ssente ze ne mmuleetera doola 50.\nBaatuzza mu ssabo ne balagira abalala okukyuka batunule ku kisenge ne baddira doola zange 50 ne baziteeka wansi olwo waggulu ne basaawo amawulire.\nEkyewuunyisa baagenda okuggyawo amawulire nga doola zeepanzeewo nga nnyingi nnyo, ssaamanya we zaava! Bang’aana okuzikwatako ne bamala ne bazizza mu kaveera.\nNnali mmanyi nti ekyo kiwedde kyokka Jjajja Kalooli n’addamu n’atugamba tunoonye ssente z’okukola emikolo giggwe. Natandika okwekengeera kubanga yali yaakatuggyamu obukadde nga mukaaga ate ng’atusaba ssente endala.\nNasalawo obutaddamu kukwata masimu ge kubanga nnali nzudde nti atubba, nga buli lwe tugendayo atubuzaabuza.\nNnali ndi awo omusajja n’ankubira essimu nga simumanyi n’ang’amba ngi yalina bye yali ayagala okumbuulira naye nga bya kyama. Yang’amba nti yali akubidde Bakka ku Lubiri.\nYang’amba nti yali musawo wa kinnansi, nti waliwo omusajja gwe bayita Jjaja Kalooli yali agenzeeko ewuwe ng’anoonya amaanyi ng’ayagala kukyusa ‘nnyota’ ye edde ku yaffe. Ennyota ssaakitegeera, naye ne nsigala nga mmuwuliriza!\nYantegeeza nti yali ayagala kututunza ebyaffe byonna ne ssente amale azibbe. Yang’amba nti ye Mulindwa Motomoto eran’andagira ntwale famire yange annyambe omusajja aleme kututunza bintu byaffe.\nBwe nnatuukayo e Bakka ku Lubiri, yang’amba nti Jjajja Kalooli musajja mufere nnyo era nti amaanyi g’akozesa agaggya wuwe. Yatutwala Mende e Mabunga nti kubanga e Bakka waliwo abantu bangi.\nMulindwa Motomoto oluusi asula kumpi ne Mango Shade e Wakiso era alinawo ne loogi! Avuga emmotoka UAW 180K ey’ekika kya Toyota Mark 11.\nYatugamba nti Jjajja Kalooli yatusindikira ejjiini eriyitibwa Lukanga n’agamba nti lye lisinza amaanyi mu nsi yonna, yaliggya Tanzania! Era n’atandika okulyogeza n’alibuuza kye lyali lyagala ne ligamba nti “nze njagala byange bye bantumye”! Baalibuuza ebibyo bitya ne ligamba nti obukadde 150 ze lyagala.\nMotomoto yeefuula nti atuwolereza ng’aligamba nti abaana baveeko, mubaggyeeko ssente nnyingi kiki kye mubaagaza naye ne lyerema.\nTwabagamba nti ffe tetulina ssente ezo olwo bajjajja ba Motomoto ne bagamba nti baali batuteereddewo obukadde 40 olwo ffe tunoonye 110. Nabagamba nti n’ezo nnali sisobola kuzifuna olwo bajjajja ne baddamu n’obukambwe nti “temusobola kutunda nnyumba yammwe”!\nNadda eka nga tewali we nnyinza kuggya ssente era bwe twaddayo bajjajja ba Motomoto ne bagenda nga batwongerezaako okutuuka ku bukadde 75 nti kubanga bo baakisa nnyo!\nBaawunzika batugambye tunoonyeeyo obukadde 30 bawe ejjiini eryo ligende naye nago nga tetuzirina. Motomoto yatugamba nti yali asobola okutufunira abatuwola obukadde 30 tutaase ennyumba yaffe.\nEnnyumba ya Sarah Namugabi e Wakiso\nTwali twakavaayo ne wajja omusajja eka n’atugamba nti waliwo eyamugambye ennyumba bagitunda. Yatugamba nti atuwa obukadde 15,0 ffe ne tugaana kubanga twali tetwagala kutunda ate nga ne ssente ezo ntono nnyo.\nBajjangawo abantu bangi nga tubagoba, bwe twadda ewa Motomoto yatugamba nti ennyumba eyo Jjajja Kalooli yagissaamu ebintu y’ensonga lwaki tetufuna atuwola.\nWaayitawo ennaku ntono ne wajja omukyala Phionah Mbabazi n’atugamba nti yali ayagala kutuwaamu nnyumba ndala atwongere ssente wabula ffe ne tugaana.\nMbabazi yadda n’omusajja omulala ne batandika okukwata ebifaananyi, nze nnalowooza nti baali baagala pulaani y’ennyumba.\nOluvannyuma Motomoto yaleeta abasajja abalala okuli Hajji Mahad Katamba n’omusajja omulala gwe nnategeerako erya Swaibu era bajja ne Mbabazi ne batugamba nti baali bagenda kutuwola ssente naffe ne tukkiriza.\nTwali tukkiriziganyizza ne Katamba kyokka bwe twagenda e Kampala okutuwa ssente olwo Mbabazi ye yatuwa. Baasooka ne batuwa obukadde 22 wabula Motomoto yazibba ng’akozesa olukujjukujju bwe yeefuula omusambwa n’atubbako ssente mu nyumba.\nKu ndagaano gye twakola nga batuwola ssente, Mbabazi yatugamba nti yali ajja kutuwa obukadde 30 wabula nga tuzzaayo obukadde 50 era endagaano twakola yaakutunda era Mahad Katamba yali nga mujulizi.\nNga 10 January 2015, obukadde obulala 8 baabutuweera wa byakwerinda ku kyalo Tadeo Luyimbaazi wabula nazo ne bazibba.\nTwali tukyali awo Mbabazi n’ajja ng’agamba nti ayagala kuyingira ennyumba ye gye yagula.\nYadduka ku poliisi e Wakiso n’akolagana n’akulira bambega ba poliisi ayitibwa Mbungu ne batuggulako omusango gw’okusaalimbira ku nnyumba ye ku CRB009/2015.\nObukodyo bwe baakozesa okutwala ennyumba\nEkituufu abantu abo banguza ennyumba eyo era be banneegayirira kubanga baalina ebizibu bye bagamba nti baalina okubimaliriza amangu.\nNze nnali ng’aanye nga ndaba obukadde 50 bwe baali batunda ennyumba zaali ntono kyokka ne bankakasa nti tebafaayo kasita bamala ekizibu kyabwe.\nWabula bwe nnatuuka okuyingira ennyumba, nneewuunya okuba ng’ate bagiremeramu. Bwe nnabatwala ku poliisi y’e Wakiso, waliwo omuserikale Norah Mbawuwo eyadda ku ludda lwabwe n’annemesa okuyingira ennyumba.”\nWabula bwe nnamubuzizza enkolagana gy’alina ne Mahad Katamba eyalabika ng’omujulizi ku ndagaano gye yakola, yasoose kutamwatamwa oluvannyuma n’antegeeza nti oyo yali amuyambako buyambi kubanga ye amanyi nnyo eby’okugula ettaka n’amayumba.\nKatamba yantegeezezza nti si ye yagula ennyumba eyo, nti era ku olwo lwe baagula teyali mu Kampala. Kino kyewuunyisa kubanga omuntu ataali mu Kampala lwaki Mbabazi tyandimutadde ku ndagaano z’obuguzi, wadde teyassaako mukono gwe!\nKatamba yang’amgbye nti Mbabazi amumanyi nga mukwano gwe ali mu bizinensi y’okugula ettaka kye kyokka.\nTADEO LUYIMBAZI (wa byakwerinda ku kyalo)\nNze kye mmanyi nti mukyala Mbabazi yagula ennyumba eyo kubanga nze omu ku baakola endagaano wabula simanyi bwe kyajja okuba nga be yagulako baalemera mu nnyumba eyo.\nNORAH MPAWUWO ( Ono ye OC wa Wakiso).\nBwe nnabuzizza OC ono ku nsonga z’abafere bano ze yakolako edda yantegezezza nti,”Nze ensonga ezo nnazivaamu!’\nLwaki mu nsonga z’obufere buno, Mahad Katamba omuguzi w’ettaka y’azibaamu omuli n’endala ze tutannaba kwanjulira musomi waffe?\nMukisa ki gw’alina okufuna ettaka lino ku bbeeyi ey’enseko kyokka oluvannyuma ne libaamu enkaayana?\nPoliisi eva etya mu nsonga z’obufere buno ng’ate bangi ababbiddwa y’evuluga emisango oluusi n’okubaawo nga ssente ziwaanyisibwa?\nWiiki ejja tujja kukulaga ebifaananyi by’abafere bano bonna n’engeri gye bakolaganamu ne poliisi okufera n’okuzizika emisango.\nWIIKI ebbiri eziyise Bukedde abadde akuwandiikira Kalondoozi ku ttaka erigambibwa okuba nti Hajj Kasule yaliwamba okuva ku bamulekwa ababiri okuli Annet Nassozi ne Sylvia Nakate bawala b’omugezi Israel Tambi.\nEttaka lino lisangibwa ku Block 9 Poloti 922 ku luguudo lwa Sir Apolo mu Kampala, lyali lya mugezi Yosia Makonzi Lutalo nga yalifuna mu 1921 y’omu kubaami abaafuna ettaka mu bitundu ebyenjawulo nga ne ku Sir. Apolo Kaggwa yalinawo ettaka lino eliriko obuzibu okusinziira ku muzzukulu we Blesburg Ssesanga owe Kyaliwajjala ono nga Mutabani wa Herbert Lutalo Ssemambo.\nSsessanga agamba nti Jajjaabwe Yosia Makozi Lutalo yazaala abaana abasoba mu 10 abawala n’abalenzi, bweyafa yasikirwa mutabani we Israel Kikomeko Lutalo era nga y’eyabeera nga ku ttaka lino erisangibwa ku Sir Apolo.\nOno yazaaa abaana Basatu okuli Israel Ntambi, Nassanga ne Nakate wabula nga bonna bagezi yali yasikirwa mutabani we Ntambi era nga ku ttaka ery babeera ngawo ne nyaabwe Night Zawedde Lutalo eyafa mu 2009.\nWabula omu kubawala ba Naght Zaweede Lutalo ayitibwa Nasanga yaguzaawo kitaffe ate nga naye yali kitaawe omuto ayitibwa Herbert Lutalo Ssemambo mu 1988.\nNassanga bweyali atunda ettaka lino waliwo okusika omuguwa wakati we ne nnyina ate nga yali atuukiridde taata aligule yakkiriza okuligula kuba lyali ttaka lya Kitaawe Yosia Makozi Lutalo nga singa yali agaanyi okuligula yali akyasobola okuliguza omuntu omulala neliva mu family era mu kuligula yaligula agamba ndaba ttaka lyakitange.\nEbiseera ebyo taata yalina Looya eyali amukolera ku bintu gwenzijukirako erya Kaweesi ate Nasanga yali akola mu Lands newankubadde maama we yali tayagala atunde yali asobola okuguzaawo omuntu omulala yenna.\nGodfery Mpiima Ssentebe w’ekyalo: Abasamize bano bajja mu o isi yange ku bye nnyumba eno wabula nga si balambulukufu kubanga baleeta endagaana yaabwe nga eraga nti yakolebwa mu balooya wabula bwe nagitunulako salabako linnya lya kkampuni yaba looya.\nEDWARD MUYONJO ATUBBAKO ETTAKA LY’OKU SIR APOLO.\nTaata bweyafa mu 1993 ffe twali tumanti nti ebyo byaggwa Nasanga bweyafa mu 2003 ate nga ne taata eyagula yali yafa mukadde Night Zawedde Lutalo yasalawo atutwale mu kooti asobola okununula ettaka lya bba.\nTaata bweyafa mu 1993 ettaka twalizza mu mikono gy’abadiministrator okwali mutabani we omukulu Sam Balwana Makonzi, mukwano gwa kitaffe Joseph Serwanga ne mukyala we nyaffe Esther Nakafeero wabula nga mukiseera kino Nakafeero yasigaddewo ku basatu.\nZawedde bwagenda mu kkoti Twadduka netugenda mu kkoti nga Sam Makozi yeyagendayo bwatuuka ewa looya waffe Kaweesi ne Edward Muyonjo gyeyali akola nga Junior Lawyer bweyali tannaba kudda mu Jombwe and co. advocates, bweyatulaba yatwaguyira natutegeeza nga bwajja okutuwoleza ate yali mukwano gwa Sam Makonzi kuba naye yali asula kyaliwajjala ebisera ebyo.\nBwetwagenda mu kooti omusango yaguwoza naguwangula, olwo nga yatusaba dda ekyapa awoze nga akirina ebiseera ebyo Samu Makozi eyali omukulu weyafiira era nga nemuyonjo yali asasuddwa sente zeyakozesa ng’awoza omusango.\nOlwo kooti yali eragidde Mukadde Night Zawedde Lutalo okusasula ensimbi ezaali zonooneddwa mu musango gweyawaaba negumusinga era Muyonjo namubalira sente z’alina okusasula namugamba nti bwezikulema okusasula ekibanja kifuuka kyange.\nEra twafuna kooti order ejjawo omukadde ono wabula awo Muyonjo yali atandise okwefuula nga ye Nannyini so nga yali akolera ffe era olunakuolumu yagenda nayagala okukoona enyumba abatuuze nebamugobayo bugobi.\nTwatandika okubanja ekyapa wabula ng’atubuzaabuza ekyavaamu nga atandika kutubuzaabuza ko ffe kwekumugamba nti twafunye ayagala okugulawo nga twagala tumujjeko ekyapa bwetagendayo yakijjayo nakitulaga naye teyatukkiriza ku kikwatako twamugamba nti omusajja agenda kutuwaamu obukadde 200 natutegeeza nti waliwo Hajji agenda okutuwaamu sente enyinji.\nNaye nga ffe amagezi getwalina kwali kutuwa kyapa kyaffe wabula nakiremera era ekyaddirira nga atandika ku twegaana nga bwatatumanyi era tetulina kyetumubanja olwo yali atuusebye sente okugezaako okutulemesa wabula nga buli zaasaba tuzimuwa era ezasem=mbayo yatusaba emitwao 30.\nWabalukawo okusika omuguwa ogwamaanyi wakati waffe ne Muyonjo atuddize ekyapa kyaffe mu 2005-6 wabula byonna byaggwa butaka era twanugamba nti atuwe ekyapa tusalileko mukadde Zawedde ataundu waba agira nga asigadde wabula muyonjo yatutegeeza nta bwatasobola kubaako kyamuwa buli omu neyeebuuza nti ate muyonjo yafuukaddi nannyini ttaka lino olwo ng’alitwalira ddala ng’erirye.\nMu biseera ebyo nga tukyali mu kukaayana waliwo Pasita Robert Kanaabo yali ayingiddeko mu ttaka lyaffe era bweyakubwa kyazuulibwa netumutwala mu kooti bwetwatuuka mu kooti yatusaba ensonga tuzimalire wabweru yatubuuza mbawe sente meka twamusaba obukadde 3.\nKubukadde owbo yatuwaako kakadde bwewayitawo ekiseera nga netuddayo okumubanja yatulaga kyapa natugamba ntiyasasula dda MuyonJo sente ezaasigalayo namukwasa ekyapa, wabula nga tekuli adiminisituleeta kyokka nga maama yaliwo yadde ababiri baali baafa dda buli omu yasigala yebuuza ngeri gyeyafunamu ekyapa.\nZaawedde bweyafa mu 2009 lwetwakizuula nti Edward Muyonjo yali tatunda dda ettaka lyaffe nga yaliguza Haj. Dirisa Kasule kuba omukadde okwafa mu naku bbiri zokka nga amaze okuziikibwa yatwala tulakita n’akoonawo enyuma yonna eyalimu ebisenge 13.\nEra Hajj. Bweyali akoona enyumba yagamba abaana Nassozi ne Nakate nti bajje ewaffe kuba yali atuwadde obukadde 700 netumuguzaawo kyokka nga naffe tetwamuguza yengeri gyebabbamu ettaka eryo Muyonjo twamutwala mu Law Cancel naye twewali kyakolebwa wabula nga yabba ettaka lyaffe mu lukwesikwesi kati tuwulira Hajj. Yaddukanyizaako emirimu gye.\nTwagezaako okugendako ku poliisi tulabe nga tutuuka mu kooti wabula omusirikale eyali akola kunsonga ze ttaka ku poliisi ya CPS mukampala nga mukiseera kino akolera ku Jinja road Rith Kintu yatugamba nti agenda kukola okunoonyereza era nga namusaba ne fayiro y’omusango nagamba nti aja kugimpa nga amaze okunoonyereza wabula nabyo tebyatambula bwenaddayo yangamba nti fayiro y’akusooka kunoonya nagenda okuddamu okuwulira nga bamukyusa ali ku Jinja Road.


Bukedde Online - Famire efiiridde mu kabenje mu Mabira\nKCCA emenye akatale k'e Wandegeya\nAbakristu bategese omukulo gw'okukulisa ba...\nABANTU mukaaga aba famire emu bafiiridde mu kabenje. Ssemaka omukozi wa banka, mukyal we n’abaana baabwe babiri wamu n’omukozi wa waka baafudde mu kabenje akaatuze abantu abalala bana mu Mabira ku luguudo lw’e Jinja ate abalala 7 ne basimattuka n’ebisago.\nAbaafudde ye Daniel Mirembe abadde akolera mu banka ya Standard Chartered, mukyala we Lilian Kirabo abadde dayirekita wa Bright Lillies Nursery and Day Care Centre e Mutungo, abaana: Jonathan Mirembe 2, Nicol Asiimwe 5,\nNyambura omwana wa mukwano gwabwe n’omukozi ataategeerekese mannya ab’e Bweyogerere Bbuto ate munnaabwe Ann Njiru munnakenya gwe baabadde naye mu mmotoka yasimattuse.\nAbalala abaafudde ye: Sulait Kaweesa omuvuzi wa sipensulo e Lugazi, ttanibboyi wa lukululana ataategeerekese mannya wabula ng’omulambo gwe poliisi yagunnyuludde mu mazzi nga kiteeberezebwa nti yabadde agezaako kubuuka mu mmotoka we yamunyigidde n’omusajja ataategeerekese.\nAkabenje kano kaaguddewo ku Lwomukaaga akawungeezi ne kazingiramu mmotoka ssatu; lukululana, Toyota Hiace ey’essomero nnamba UAK 348W aba famire mwe babadde batambulira ne Toyota Corolla eya sipensulo. Mmotoka zaatomereganidde Najjembe mu Mabira ku kigenda e Kinoni.\nAbaasimattuse be ba: Bosco Bangalane, R. Samanya ow’e Najjembe, Bavugehere B ow’e Lukaya, David Kidugu ow’e Bweyogerere, Christine Ssanyu Nabachwa ow’e Seeta omukozi mu World Vision e Tororo, Dr. Benson Barugahare, omusomesa mu Busitema University, Yuni Waweru naye mukozi wa bbanka eno.\nAbalumiziddwa baweereddwa ebitanda mu ddwaaliro e Kawolo kyokka ddereeva wa loole yadduse. George Garyahandeere, jjajja wa Kirabo yategeezezza nti abagenzi baabadde bava ku Kiyira kulambula. Aba famire bagenda kusabirwa mu kkanisa ya All Saints e Nakasero olwaleero oluvannyuma baziikibwe e Buhandagazi mu Ggombolola y’e Buyanja e Rukungiri.\nAkulira poliisi y’ebidduka mu buvanjuba bw’eggwan-ga, Moses Mutabingwa yagambye nti ddereeva wa lukululana alabika yavudde ku ludda lwe okulumba ab’emmotoka entono.\nEyafulumidde mu Bukedde bamuwadde obukadde 4\nEbika by''emmere omulwadde wa Alusa byalina okulya\nBukedde bagikubye n'esubwa ennyonyi


Bukedde Online - Katikkiro alabudde ebitongole by'e Mmengo\nKatikkiro alabudde ebitongole by'e Mmengo\nPoliisi ewaddeyo abasawo okuziba eddibu ly...\n“Bw'oba tosoma bitabo ogenda kuwutta era kino kya busawo. Bw'osoma ebitabo obutafaali obupya bukolebwa mu bwongo kubanga bw'obeera olowooza ku ky'osoma obwongo bulagira omubiri okukola obutofaali obupya mu bwongo,” Mayiga bwe yabuulidde abeetabye mu lusirika luno.\nOmubaka Ssekigozi (ku kkono), Katikkiro Mayiga (wakati) n'omumyuka owa Katikkiro owookusatu Apollo Makubuya.\nKATIKKIRO Charles Peter Mayiga akubirizza abakola emirimu gy’Obwakabaka okunyiikira okusoma ebitabo ng’erimu ku kkubo ly’okuwagala obwongo.\nYalaze n'obwennyamivu olw’ebitongole by’Obwakabaka okuba nti tebinnatandika kuwagiragana nga buli kimu kyefaako kyokka.\nBino yabyogedde aggulawo olusirika lwa baminisita, abaami b’amasaza n’abakulira ebitongole by’Obwakabaka olwabadde ku Hot Spring Villas e Kanyanya - Ndejje mu Munisipaali y’e Makindye Ssaabagabo mu disitulikiti y’e Wakiso ku Lwokutaano lwa wiiki ewedde. Yawadde ekiragiro buli abakulira ebitongole okubeera n’ensisinkano buli myezi esatu.\nOlusirika luno lwagendereddwaamu okwekenneenya entambula y’enteekateeka ey’okukulaakulanya Obwakabaka eya 2014/2018 n'okukubaganya ebirowoozo ku nteekateeka eya 2019/2014.\nYagambye nti, buli kitongole okwerowoozaako kyokka tekitwala Bwakabaka mu maaso. "Enkola ya KYAPA MU NGALO bw'ereetebwa Buganda Land Board lwaki ebitongole ebirala tebigiwagira,” Katikkiro bwe yagambye.\nOmubaka wa Munisipaali y’e Makindye Ssaabagabo, Emmanuel Ssempala Kigozi Ssajjalyabeene yategeezezza nti, ng’ababaka ba Palamenti abava mu Buganda bamalirivu okutambulira awamu n’ensonga z’Obwakabaka naddala ku ttaka.\nOmwami atwala essaza ly’e Kyadondo, Patrick Mugumbule yeebazizza olw’enteekateeka eno kubanga ewa abaami ekifaananyi mwe balina okutambulira nga bakola emirimu gyabwe.\nNamutayiika 2014/2018 anaatera okukomekkerezebwa, Mmengo eyitiddemu okukola emirimu egy’enjawulo okuli; okumaliriza Masengere, okukola emirimu mu Masiro g'e Kasubi, okutereeza enkola y’emirimu mu Bwakabaka ng’embuga z’amasaza n’amagombolola ezisinga emirimu gitambula bulungi.\nEkimu ku bisoomooza ebitongole by’Obwakabaka kuliko; okwekalakaasa kw’abayizi mu Muteesa I Royal University, okuvaako ku mpewo okwa K2, n'ebbula ly’ensimbi.\nAb'e Ndeeba bayise KCCA ebasomese ku musolo\nEyasooka okunsuza ne muggya wange anneefuulidde!\nNze mu kunoonya ssente sisumagira


Judg.16 LCB - Samusooni ne Derira - Samusooni - Bible Gateway\nBalam 15Balam 17\nBalam 16 Endagaano Enkadde nʼEndagaano Empya (LCB)\n16 Samusooni n’alaga e Gaza n’alabayo omukazi malaaya, n’ayingira gy’ali. 2 Awo abantu ab’e Gaza ne bategeezebwa nga Samusooni bw’ali mu kifo ekyo. Ne bamuzingiza ne bamuteegera ku wankaaki w’ekibuga ekiro kyonna. Ne basiriikirira ekiro kyonna nga bagamba nti, “Obudde bwe bunaaba nga bunaatera okukya tunaamutta.”\n3 Naye Samusooni ne yeebaka okutuusa ettumbi, n’agolokoka mu ttumbi, n’akwata enzigi ebbiri eza wankaaki w’ekibuga, n’emifuubeeto gyombi, n’abisimbula okuva mu bifo byabyo, n’agyawo n’ekisiba, n’abiteeka ku bibegaabega bye n’abitwala ku ntikko y’olusozi olutunuulidde Kebbulooni.\n4 Awo oluvannyuma lw’ebyo n’aganza omukazi mu kiwonvu ky’e Soleki, erinnya lye Derira. 5 Abakulembeze b’Abafirisuuti[a] ne bagenda gy’ali ne bamugamba nti, “Musendesende olabe amaanyi ge amangi mwe gasibuka, tulyoke tusinziire okwo okumusobola, tumusibe tumujeeze. Naffe tulikuwa buli omu ku ffe, ebitundu bya ffeeza lukumi mu kikumi[b].”\n8 Abakulembeze b’Abafirisuuti ne baleetera omukazi enkolokolo musanvu embisi ezitakaze, n’azimusibya. 9 Waaliwo abasajja abaali beekwese mu kisenge omwo omukazi mwe yali. Awo omukazi n’akoowoola Samusooni ng’agamba nti, “Samusooni Abafirisuuti bakuguddeko.” N’akutula enkolokolo, ng’omuntu bwe yandikutudde omuguwa oguyise mu muliro. Bwe kityo ensibuko y’amaanyi ge n’etazuulibwa.\n10 Awo Derira n’agamba Samusooni nti, “Laba, onduulidde, era onnimbye. Kaakano mbuulira ekiyinza okukusiba.” 11 N’amugamba nti, “Bwe bansibya emiguwa emiggya egitakozesebwangako, nnaanafuwa, ne mbeera ng’omuntu omulala yenna.” 12 Awo Derira n’addira emiguwa emiggya, n’amusiba, nga mu kisenge mulimu abasajja abeekwese. N’alyoka amukoowoola ng’agamba nti, “Samusooni, Abafirisuuti bakuguddeko.” N’agyekutulako ku mikono ng’ewuzi.\nN’aluka emivumbo omusanvu egy’ali ku mutwe gwe, n’engoye, 14 n’abinyweza n’olubambo. N’amukoowoola ng’agamba nti, “Samusooni Abafirisuuti bakuguddeko.” N’agolokoka okuva mu tulo, ne yeetakkuluza ku lubambo lw’omuti ogulukirwako n’engoye ezirukiddwa.\n15 Awo Derira n’amugamba nti, “Oyinza otya okugamba nti onjagala, ate ng’omutima gwo teguli nange? Gino emirundi esatu onduulidde, n’otontegeeza amaanyi go amangi mwe gasibuka.” 16 Bw’atyo omukazi n’amusendasendanga n’ebigambo bye ennaku zonna ng’amubuuza okutuusa lwe yamwetamwa.\n17 Awo Samusooni n’amubuulira ebyali ku mutima gwe byonna. N’amugamba nti, “Simwebwangako nviiri, kubanga ndi muwonge eri Katonda okuva mu lubuto lwa mmange. Bwe mwebwako enviiri, olwo amaanyi gange gananvaako, ne nnafuwa, ne mbeera ng’omuntu omulala yenna.”\n18 Awo Derira bwe yalaba ng’amutegeezezza byonna ebyali ku mutima gwe, n’atumira abakulembeze b’Abafirisuuti ng’agamba nti, “Mukomeewo omulundi guno gwokka, kubanga yantegeezezza ebiri mu mutima gwe byonna.” Awo Abafirisuuti ne bakomawo nga baleese ezaabu. 19 N’amwebasa ku maviivi ge, n’ayita omusajja n’amumwa emivumbo omusanvu egyali ku mutwe gwe, n’atandika okujeeza, amaanyi ge ne gamuvaako. 20 N’amukoowoola ng’agamba nti, “Samusooni, Abafirisuuti bakuguddeko.” N’agolokoka okuva mu tulo ng’agamba nti, “Nzija kwetakkuluza ŋŋende nga bulijjo.” Naye teyamanya nga Mukama Katonda amulese.\n21 Awo Abafirisuuti ne bakwata Samusooni, ne bamuggyamu amaaso, ne bamuserengesa e Gaza nga musibe mu njegere ez’ekikomo, ne bamuteeka mu kkomera mu nnyumba omuseerebwa obuwunga. 22 Kyokka bwe yamala okumwebwa, enviiri ze ne zitandika okumera.\n23 Awo abakulembeze b’Abafirisuuti ne bakuŋŋaana okuwaayo ssaddaaka eri lubaale waabwe Dagoni[c], nga bwe basanyuka. Ne boogera nti, “Lubaale waffe agabudde Samusooni omulabe waffe mu mukono gwaffe.” 24 Abantu bwe baalaba Samusooni, ne batendereza lubaale waabwe nga bwe boogera nti,\n25 Awo bwe baasanyuka ennyo, ne bawowoggana nga bwe bagamba nti, “Mutuyitire Samusooni atusanyuseemu.”\nNe baleeta Samusooni abasanyuseemu, nga bamuggya mu kkomera. Ne bamuyimiriza wakati w’empagi. 26 Awo Samusooni n’agamba omuweereza eyali amukutte ku mukono nti, “Leka nkwate ku mpagi eziwaniridde essabo, nsobole okuzeesigama.” 27 Mu ssabo mwalimu ekibiina kinene eky’abasajja n’abakazi nga mulimu n’abakulembeze bonna ab’Abafirisuuti. Ne waggulu ku kasolya kwaliko abantu ng’enkumi ssatu abaali batunuulira Samusooni ng’abasanyusaamu. 28 Awo Samusooni n’asaba eri Mukama ng’agamba nti, “Mukama Katonda onzijukire kaakano, ompe amaanyi. Omulundi guno gwokka, ayi Katonda mpalane eggwanga ku Bafirisuuti olw’amaaso gange abiri.” 29 Samusooni n’akwata empagi zombi ezaali wakati mu ssabo we yali ayimiridde, n’azeesigamako, omukono gwe ogwa ddyo nga guli ku mpagi emu, n’omukono ogwa kkono nga guli ku ndala. 30 Samusooni n’ayogera nti, “Leka nfiire wamu n’Abafirisuuti.” N’asindika n’amaanyi ge gonna, essabo ne ligwa ku bakulembeze, n’abantu bonna abaalimu naye, era n’atta bangi mu kufa kwe okusinga ne be yatta nga mulamu.\n31 Awo baganda be n’ennyumba yonna eya kitaawe ne bagenda ne baggyayo omulambo gwe, ne bagutwala ewaabwe, ne bamuziika mu ntaana ya kitaawe Manowa eyali wakati w’e Zola ne Esutaoli. Yali akulembedde Isirayiri okumala emyaka amakumi abiri.


Abanaavuganya mu mpaka zino mujja kutuweereza amannya gaabwe tubatuukirire tubawandiikeko buli Mmande. Leero Paddy Nsobya awandiise ku Annet Naggujja, omulimi w’e Mbalala mu Mukono eyettanidde embizzi n’ebibala.\nOKULUNDA ebisolo n’okulima ebibala mulimu ogugobera ddala obwavu olw’akatale kaabyo akanene ensangi zino. Annet Naggujja ow’e Mbalala mu ggombolola y’e Nama e Mukono agamba nti okulunda embizzi n’okulima ebibala bimuyambye okwegobako obwavu, n’okufuna ekirowoozo ky’okwetandikirawo ekkolero ly’ebyokunywa ebiva mu bibala.\nFfaamu ye ezaaza obubizzi bw’atunda, alima yiika ttaano ez’amapaapaali, ne yiika emu ey’obutunda Obuganda. Omwaka akola obukadde obusoba mu 30 mu mirimu gye gino. Anyumya: Nali ssaagala nnyo kulima mu biseera we nasomera naye simanyi bulungi kyandeetera kwagala kulima nga nvudde mu ssomero.\nNasooka kulima nnyaanya naye ng’oluusi akatale kagwa ne sifunamu, ne nzivaako ne nnima kasooli ne lumonde naye nabyo ng’oluusi binfi iririra. Balimi bannange bampa amagezi nywerere ku kirime kimu, nkifunemu obukugu olwo n’akatale kajja kufunika. Amagezi ge gamu ge bampa ne mu kulunda ebisolo.\nNasalawo okussa essira ku kulunda embizzi naye nga nzaaza buzaaza obuto ne ntunda. Nasalawo n’okussa essira ku kulima ebibala ng’amapaapaali n’obutunda kuba nali mbigezezzaako nga bifuna ate nga akatale kali wano wennyini mu Mbalala n’e MukonoObukugu mu kulunda n’okulima ebibala ngenze mbiyigira ku balimi n’abalunzi abansinga, ate n’emboozi ezibeera mu Bukedde ez’abalimi abatutumufu.\nOkulunda embizzi: Mmaze emyaka egisukka mu etaano nga nnunda embizzi ku musingi ogwa bizinensi . Natandika n’embizzi bbiri n’ekiyumba kya bibaawo na biwempe. Zaazaalanga ne ntunda obubizzi olwo ne luggwa ne ninda lulala.\nWabula lumu nalambula ku mukwano gwange eyali alunda embizzi n’ankwasa ekinyegenyege, anti nga ye agukola nga mulimu era ng’afuniramu ddala ensimbi. Kwe kutandikawo ffaamu entono kuba n’eyiye teyali nnene. Embizzi zange bwe zaazaala natunda obubizzi n’enfuna ssente ate n’omwami wange n’annyambako ne tuzimba ebiyumba eby’omulembe nga tukozesa amayinja, seminti, n’amatoffaali ate waggulu ne tuseresa mabaati.\nOkulunda embizzi Nunda embizzi olulyo lwa Large White ne Cambroue. Olw’okuba mu Uganda embizzi ezisinga okulundibwa ziba za kulya nnyama, endyo zino nnungi naddala olwa Cambroue kuba zigejja, ziteekako ennyama nnyingi ate amasavu n’ekigodo kitono.\nEndyo zino embizzi ezaala obubizzi wakati w’omunaana ne 13. Nina embizzi mukaaga ezizaala ate ne sseddume emu. Nzaaza obubizzi obuto era buno bwe ntunda okusinga. Akabizzi ak’omwezi ogumu nkatunda 75,000/-, bwe kasukka ku mwezi bbeeyi yaako esingawo. Omwaka nfuna obubizzi 100 n’omusobyo.\nEkitono ennyo buli mbizzi yange ezaala obubizzi munaana kyokka enfunda nnyingi busukkamu. Embizzi ezaala emirundi ebiri omwaka. Nkola obukadde obusoba mu 10 omwaka mu mbizzi. Okuganyulwa mu bulunzi bw’embizzi kirungi okuba ne kasooli. Nze nima kasooli era bw’akula ne mukungula, mmukubamu mmere ya bisolo.\nKasooli bw’osooka okumuggyako obuwunga n’osigazaawo akakuta, ekiriisa kiba kikendedde era oba weetaaga okugula ebirungo bingi okwongeramu. Wabula nze yenna mmukuba ne nteekamu ebirungo bitono. Buli kkiro 100 nteekamu mukene kkiro 5 ne soya 3, amagumba kkiro 1, n’omunnyo katundu ka kkiro. Buli mbizzi ezaala ngiwa kkiro 2 buli lunaku.\nOkwo kwe nnyongereza omuddo n’ebintu ng’ebiwata kuba bibaamu ekiriisa kya Vitamin eziyamba okujjanjaba omubiri. Emmere ya maize bran ebaamu ebiriisa omuli ebizimba omubiri, ekiwa omubiri amaanyi n’ebirala.\nOkulima kasooli: Buli yiika ya kasooli ngikungulamu ensawo 25 ku 30. Nkozesa wakati wa 800,000/-, ne 1,000,000/- okulima yiika ya kasooli emu. Kasooli ono annyamba okukekkereza ku nsimbi. Okulima ebibala Amapaapaali: Nina emiti 2,000 egy’amapaapaali era gatandise okwengera. Nima amapaapaali amamyufu.\nGano gawooma nnyo era bakkasitoma bagaagala nnyo. Okugasimba nsima ebinnya bya ffuuti bbiri obuwanvu n’obugazi. Nfuna obukuta obuva mu nkoko ebbensani nnamba ne ntabula mu ttaka eriddugavu lye nsimye mu binnya ne ntabulamu. Nga mmalirizza, nsimba endokwa mu kinnya.\nppaapaali litwala emyezi wakati w’omukaaga n’omusanvu okutandika okubala. Ate ebibala bitandika okwengera ku myezi wakati w’ebiri n’esatu. Eppaapaali liwangaala okutuuka mu myaka 10 naye gabala nnyo okuva ku myaka ebiri okutuuka ku mukaaga. Ku buli muti nfunako amapaapaali abiri mu wiiki ate mu mwezi nsuubirako amapaapaali munaana ekitono. Emiti ngisimba mu mabanga ga ffuuti 10x10.\nAmapaapaali bakasitoma bagakima ku musiri. Okulima obutunda: Buno buliko akatale kanene okukira ebika ebirala olw’akawoowo n’obuwoomi bwako. Nasooka kuzimba kidaala kwe bulina okulandira nga nkizimbisa ebikondo bya kalittunsi, ebikola empagi n’amabanda agagenda waggulu, n’obugoogwa. Ekidaala kino kimalawo 1,500,000/-.\nBuli awali ekikondo kiba kikolo kya katunda. Mbisimba mu mabanga ga ffuuti 10x10. Ku buli kikolo nteekako akataasa k’obukuta obuva mu nkoko. Obukuta buno bulwamu okusinga ebigimusa ebizungu. Obutunda nga bubaze omwezi nsobola okukungula ensawo 24 mu yiika emu. Ensawo egula 200,000/- ekitono ennyo.\nEnteekateeka yange ya kutandikawo kyuma ekikola omubisi mu bibala n’okugupaakinga. Ebyuma bigula obukadde 18 era njagala mu mwaka gumu okuva kati mbeere nga mmaze okubituusa akakolero katandike.


Bukedde Online - Baganda ba Bobi bakaayanidde ebyobusika\nBaganda ba Bobi bakaayanidde ebyobusika\nFamire ya Mutaasa eraze engeri Lugobe gye yali atta muwala waabwe\nAb'e Lwabenge beesunga kuyoola nsimbi mu m...\nAdded 13th February 2015\nOMULAMBO gwa taata wa Bobi Wine gwatambuziddwa mu makaage abiri oluvannyuma ne gulyoka guziikibwa. Kino kyakoleddwa olw’enkaayana ez’amaanyi ng’abaana beetemyemu ebibinja bibiri ng’entabwe eva ani ateekeddwa okusikira Muzeeyi Willington Jackson Ssentamu.\nBya JOSEPHAT SSEGUYA NE PADDY BUKENYA\nOmulambo bwe gwatuusiddwa e Kanoni mu Gomba mu maka g’omukyala ow’empeta Mary Mangadalena Namale, okusika omuguwa kwatandikiddewo era ne kisalwawo omulambo gumalewo essaawa ntono, bagutwale ew’omukyala nnamba ssatu Alice Nantumbwe ku kyalo Wasinda ekiriranyeewo era wano we wali n’ekiggya we baamuziise.\nMu lukiiko olwasooseewo e Kanoni, eky’okutwalako omulambo mu maka mwe baazaalira Bobi Wine (Robert Kyagulanyi Ssentamu) ne banne okuli Eddie Yawe, baakisimbidde ekkuuli nga bagamba nti tewakyaliwo mukyala agabeeramu kubanga nnyaabwe Margaret Nalunkuuma yafa ate nga n’ennyumba mu kiseera kino ekozesebwa nga galagi mwe basuza mmotoka.\nENKAAYANA KU BUSIKA\nNga batuuse e Wasinda, enkiiko z’abaana n’abooluganda zaatandise okutuula akawungeezi k’Olwokusatu.\nBaasoose kubuuza oba waliwo omuntu yenna Muzeeyi Ssentamu gwe yalekedde ekiraamo kyokka ne wabulawo eyeesowolayo. Abooluganda abamu baategeezezza nti Ssentamu yabategeeza nti yakola ekiraamo wabula teyabategeeza gwe yakiwa era balina essuubi nti waakuvaayo akibaleetere.\nAbooluganda abamu baategeezezza nti Ssentamu yabakalaatira nti bw’afa, omwana omuto ow’omukyala nnamba ssatu (Alice Nantumbwe) y’alina okumusikira.\nEbirala ku Mzee Ssentamu....\nMzee Ssentamu kitaawe wa Bobi Wine aziikiddwa: Mickie Wine azirise ng'akaabira omugenzi\nTaata wa Bobi Wine alese bannamwandu 8\nBobi Wine alemeddwa okwogera mu kusabira kitaawe n’akaaba: Aziikwa leero\nBakaayanidde omulambo gwa taata wa Bobi Wine\nMzee Sssentamu kitaawe w'omuyimbi Bobi Wine afudde\nNze nnina abaana 40- kitaawe wa Bobi Wine\nKino abamu baakiwakanyizza nga bagamba nti tebayinza kukkiriza mwana muto kulya busika ng’ate Ssentamu alese abaana abakulu. Ekiwayi kino kyabadde kisemba omulenzi Joseph Kasibante omusuubuzi w’amafuta e Kanoni y’aba atwala obusika.\nAbalala baabadde basemba Fred Nyanzi y’aba atwala obusika kyokka ekiwayi eky’abaana ab’omukyalo ne kimusimbira ekkuuli nga kigamba nti asinga kwekubiira ku baana abali mu Kampala.\nEnsonda mu lukiiko zaategeezezza nti ab’oludda lw’abaana ab’e Kampala awo we baaleetedde erinnya lya Julius Walakira kyokka Bukedde bwe yamutuukiridde oluvannyuma yategeezezza nti eby’obusika tabiriimu kubanga ye Ssaalongo ate nga mu buwangwa bwa Buganda, Ssaalongo tasika. Ku myaka 80, Muzeeyi Ssentamu yalese abaana abasukka 35 era enkalu zaavudde ku kya buli mwana okwagala omusika ave mu baana bwe bagatta maama.\nMu 2012 Bukedde yayogera ne Ssentamu n’atutegeeza nti teyeekakasa muwendo gwa baana b’alina kyokka amanyi nti basukka mu 40 era abakazi abaleeta abaana bakyesomba nga mu b’azze mulimu n’eyaleese omwana ow’emyaka 4 gyokka!\nAbamu ku baana abaakulembeddwa Bobi Wine bakira bakubirira bannaabwe baleme kweyuzaayuza n’okubakubiriza okwewala okwetemamu, nga bagamba nti kino tekirina gwe kitwala mu maaso.\nKu nkomerero baasazeewo ensonga y’obusika bagizze ebbali beemalire ku by’okuziika omugenzi mu kitiibwa nga bwe bawaayo akadde okuzuula oba waliwo alina ekiraamo. Baasoose kulya mmere olwo okuziika ne kulyoka kutandika.\nEyagaana okunkuba empeta n'amusalayo\nBOMBO: Ekibuga gye boonoonye obutonde nakyo ne kifaafaagana\nEnsonga 10 KCCA z'egenda okussaako essira mu 2020\nMmotoka ya Kiira ey'amasannyalaze ecamudde Bannakampala


Bukedde Online - ANI ASASULA BAWOLOLE B'ABAYIMBI\nSI BAYIMBI, si bagagga, si bapulomoota kyokka bw’oyita omuyimbi ku mukolo oba ekivvulu be basookawo oba okuyingirawo naye mu gubinja.\nOlwo ggwe eyategekedde omugenyi omu n’ofuna obuzibu olw’abagenyi abatali bayite.\nBano oyinza okubayita abayambi b’abayimbi, bawolole oba abalebeesi abakola guno na guli naye ng’omulimu gwabwe\nomutuufu ogunoonya ne gukubula.\nBawolole bano basinga kubeera n’abayimbi abanene nga Jose Chameleone, Bobi Wine, Bebe Cool, Ragga Dee, Juliana Kanyomozi, Iryn Namubiru, Desire Luzinda, Good Lyfe n’abalala. Kyokka waliwo n’abayimbi abato\nabakoppye enkola eno.\nOmuyimbi bw’aba aluddewo okutuuka ku siteegi, bawolole bano bamanyi okuyingirawo ne bageegenya ennyimba za bannaabwe. Abalala beeyita bazinnyi oba ababayambako okuyimba nga bakola ‘back up’. Waliwo n’abatuuka mu maka g’abayimbi ne basiibayo, okusulayo n’okukola emirimu emitotono ng’oyinza okulowooza nti baana\nWano abantu we beebuuliza nti abavubuka bano babeerawo batya nga n’abayimbi abamu basanga obuzibu okulabirira amaka gaabwe?\nABAKOZE AMANNYA MU BWA WOLOLE\nIssa: Ono ali mu nkambi ya Jose Chameleone ng’akola guno na guli mu Leone Island ng’oluusi y’amuggala ‘okuba kanyama we’.\nY’asooka mu kivvulu okulaba bwe kitambula, okubanja bbaalansi n’okukola ku by’okunywa n’okulya. JB Breeza: N’ono wa Chameleone nga n’awaka atuuka, amuyambako okutwala abaana ku ssomero n’okwaniriza abagenyi.\nOno oyinza okumuyita mbega wa Chameleone kubanga yasooka mu bivvulu.\nJimmy Mukasa Bw’oba onoonya Luzinda n’olaba Jimmy tobuuza gy’ali kubanga y’akola gyonna egya wano na wali omuli okutegeka eng’endo ze, ebyokwerinda, entambula n’okukunga abawagizi n’ebirala.\nOno yagambye nti bamuwa omusaala gwa 500,000/- buli mwezi ne allowance 100,000/-.\nKaguta Yasooka wa Bobi Wine ng’atambuza nnyimba za Fire Base n’okukwata ebivvulu Bobi mw’anaayimbira. Yavaayo n’adda mu kibiina kya Good Lyfe ekya Moze Radio ne Weasle.\nEvelyn Namulondo Bw’oba onoonya Rema Namakula teweebuuza gy’ali ng’olabye kw’ono. Kyokka oluusi abeera ne Irene Namatovu. Y’abakwatira engoye ze bayimbiramu oba ze baggyemu nga bakyusa. Muzinyi mu Ebonies naye tava bayimbi ku lusegere.\nDesire Luzinda n’abamu ku bawolole be. Ku kkono ye Jimmy Mukasa\nABAFUNYEMU Young Mulo Yali wa Chameleone n’asibwa mu 2012 nga kigambibwa nti, yabba ebintu bya Weasel.\nYakuba oluyimba lwa ‘Tebatusobola’ olwamuwa etuttumu n’avamu bwa wolole kati ayimba yekka wadde ng’ennaku zino asseemu.\nAbawagizi b’abayimbi beekokkola empisa z’abamu ku bawolole bano nga bagamba nti babalemesa okutuuka ku bassereebu baabwe nga beefuula bakanyama.\nAbalala bagamba nti tebabawa kitiibwa nga beefuula abatabamanyi ne babaswaza nga bawoza nti bali ku biragiro bya bakama baabwe.\nWaliwo be balumiriza okutabangula ebivvulu n’emikolo naddala nga basanzeeyo omuyimbi bwe batalima kambugu ne balwana n’oluusi poliisi okubakubamu ttiyaggaasi.\nOlw’obungi bwa bawolole abeetooloola abayimbi, abantu bangi nabo bakung’aana ekireetawo akavuyo n’okusala ensawo.\nIssa ng’atwalira mukama we Chameleone omwenge.\nBano abasinga tebafuna musaala era kizibu okutegeera engeri gye balabiriramu famile zaabwe. Wabula emmere, ebyokunywa, entambula bakama baabwe babibawa era tebatoma.\nAbayimbi bano ebifo gye bacakalira ne bawolole bagenda nabo era guno gwe gulinga omusaala gwabwe kubanga bayingirira bwereere.\nBawolole bano bwe babeera n’emikolo egy’essanyu oba ennaku abayimbi abamu babayambako mu by’ensimbi n’okubabeererawo. Kino kibazzaamu amaanyi ne bafuna essanyu.\nAbamanyi okuyimba, bakama baabwe babawa ebivvulu ne babyerangira bo ne bajja ne babayimbirako ne bafuna akasente okukola ku bizibu byabwe.\nMulimu abagezigezi abakwatira bakama baabwe emirimu ne babawa enjawulo gy’oyinza okuyita ‘kamisoni’.\nMu Fire Base Crew, Bobi Wine yategeeza nga mu bavubuka be bwe mulimu be yawa emirimu. Okugeza avunaanyizibwa ku byokwerinda, entambula n’emirimu emirala era ng’abasasula wadde nga tayogera ssente z’abawa.\nJB ku ddigi kw’atambulira ng’akola emirimu gya mukama we Chameleone\nLWAKI ABAYIMBI BABAAGALA\nAbavubuka bano abayimbi batera okubatuma mu situdiyo oba mu bayimbi abato abatalina ssente kyokka nga balina ennyimba ennungi ne bazibabbirayo.\nBakama baabwe abayimbi bwe babaako abakazi be beegombye batuma bano abavubuka ne babakwanira. Nabo oluusi\ngye bafunira omukisa gw’okufuna ebyana ebinyirira.\nAbayimbi abatera okulwanalwana bakozesa nnyo bawolole bano era bbo tobalabako okweggyako emisango.\nMu bano mubeeramu abategeera eby’okuyimba. Bano be batwala CD ewa DJ n’okumubuulira ennyimba mukama we z’agenda okuyimba.\nANI ASASULA BAWOLOLE B’ABAYIMBI\nEbya Chameleon bibi! : DDP alagidde akwatibwe ku by''okutta Karamaji\nPoliisi erinze kiragiro ku bya Chameleon okutta Karamagi


Esigalyakagolo - Wikipedia\nEssiga lya Kagolo mu kika ky'ente. Tuli bazzukulu ba Namutale-Kagolo muganda wa Katongole. Jjajjaffe Namutale-Kagolo yava Bunyolo ne jjajjaffe Katongole.\n3 Obubaka bw'Omukulu w'Essiga\n4 Akalowoozo k'Omukuŋŋaanya\n5 Ensibuko y'Ebika mu Buganda\n6 Katongole Ajja e Buganda\n7 Ennono mu Ssiga\n8 Obulombolombo n'Emizizo\n9 Emituba mu Ssiga\n10 Omutuba gwa Bugala\n11 Omutuba gwa Bisaayo\n12 Omutuba gwa Kyekuza\n13 Omutuba gwa Kadoma\n14 Ennyiriri n'Empya mu Ssiga\nEnnyanjula[kyusa | edit source]\nMbaaniriza nnyo abasomi bange. Mwebale okwagala Obuganda. Mu Buganda tumanyidde ddala ng’ekika kintu kikulu. Era ekika kintu kigazi nnyo. Ng’omusingi okuzimbirwa Obuganda, mu kika namwo mubaamu obuganda obutono. Bugattira ku ntiko nga ke kasolya. Olwo nno ow’akasolya y’abeera omutaka omukulu mu kika ekyo. Y'afuuka omukiise ow’ensonga mu Iukiiko ewa Ssaabasajja. Era ebika byonna bisisinkanira waggulu ku Ssaabasajja Kabaka. Ebika bikola omulimu gwa ttendo nnyo mu kukuŋŋaanya wamu n’okumanyagana. Nga guno gwe musingi ogw’obumu bw’abantu mu Buganda. Buli kika n’obulombolombo bwakyo, okugeza abantu ab’ekika ekimu tebakkirizibwa kufumbiriganwa.\nMu kitabo kino, tujja kutunuulira engeri nnya ebika gye byajjamu mu Buganda. Tujja kwesigama nnyo ku kika ky’ente. Era tujja kulaba ku byafaayo bya bajjajjaffe Kintu ne Kimera olwo naffe kijja kutuyamba okumanya ensibuko yaffe mu Buganda.\nAbawandiisi bangi bawandiika ne bagamba nti ffenna tuli bazzukulu ba Kintu. Balowooza nti era ye yatandika Obuganda. Abantu bano siyinza kubawakanya. Mu ngeri endala, abawandiisi abanoonyereza ku mawanga ga Afirika, buli omu avvuddeyo n’okunoonyereza kwa njawulo. Ekintu kino kibaddewo Iwa nsonga nti mu biseera ebyayita, Afirika teyalina nkuuma nnungi ya byafaayo. Twala ekyokulabirako ekya Isirayiri n’amawanga agaliraanyeewo nga Misiri. Mu biseera bya ba Nnabbi ne Yezu Kristu, baawandiisanga bufumu. Baasobola okukuuma ebyafaayo by’ensi zaabwe kati gye myaka ng’enkumi ttaano egiyise. Wano mu Afirika entereka y’ebyafaayo teyali nnuŋŋamu n’akatono. Kaakano tweddaabulula bweddaabuluzi. Olw’obugunjufu obutono, tewaali bya kuwandiisa. Abakulu be baanyumizanga abato. Eyanyumizibwanga, yabikomyanga awo. Oluusi yeesuulirangayo gwa Nnagamba. Eyasobola okubyongerayo, olw’ekinyumo, yakyusanga ebyo ebyamunyumizibwa n’ayongeramu ebibye. OIw’ebinyumizibwa nga tebiteekeddwa mu buwandiike, kyaleetera okuziŋŋamizibwa kw'enkuuma y'ebyafaayo. Engeri ebinyumizibwa gye biri byangu byakunyomoola, bangi bazitwala nti ezo nfumo. N’olwekyo, ne babyesonyiyira ddala nti tebibakwatako.\nKya nnaku nti ebyafaayo ebitonotono bye twali tulina mu buwandiike, byayononebwa olw’okudobonkanyizibwa kw’eby’obufuzi n’eby’enfuna okutakoma buli kiseera na buli mwaka mu mawanga ga Afirika. Omwami Micheal B Nsimbi mu kitabo kye “Amannya Amaganda n'Enono Zaago” atunyumiza n’agamba nti “ebyafaayo singa abantu tebabiwandiika naye ne babisirikira, bafaanana ng'omuntu atimba bendera y'ensi ye emmanju w'ennyumba gy'etayinza kulabikira". Okunoonyereza ebyafaayo mu mawanga ga Afirika, tegunnabeera mulimu mwangu kubanga abantu ababimanyi basigadde ba lubatu. Wabula ng’obwetaavu bukyali bwa maanyi okulaba nga tubizuula. Singa twagala bazzukulu baffe okwagala Obuganda, tuteekwa okuwandiika ebyafaayo byonna bye tuba tufunye oba bye tugwaako. Kirungi okuwandiika kubanga abantu bangi bakkiririza mu biwandiikiddwa okusinga ebintu ebibanyumizibwa. Ebiwandiiko biwangaala nnyo ate nga tebikyukakyuka. Naye ebinyumizibwa biggwaawo kubanga abantu beerabira ate era ne bafa.\nOkwebaza[kyusa | edit source]\nOkuva ensi lwe yatandika, ebyafaayo bizze biterekebwa butiribiri, nga byogera ku ntandikwa y’ensi eno. Bw'osoma ekitabo “encyclopedia bosanic l997” ekulaga nti ensi yatandikibwawo wakati w’obuwumbi busatu n’obutaano egy’emyaka egiyise. Ekyokulabirako ekyangu, ye Baibuli ne Kolani. Buli muntu ateekwa okuba ne ky'akkiririzaamu ku bibiri ebyo. Ebitabo ebyo byawandiikibwa dda kakati emyaka nkumi bbiri egiyise. Ekyewuunyisa teri yali avvuddeyo kubiwakanya. Ebitabo ebyo byantanula nange kwe kusalawo okuwandiika.\nOmulimu gw'okuwandiika ekitabo kino, mukadde nnyo emabega nga nange sinnazaalibwa. Bajjajjaffe abakulu mu ssiga lyaffe erya Kagolo, Byekwaso Kakulu ne Genatio Kakulu, baakola omulimu ogw'ettendo nga banoonyereza ebyafaayo ebikwatagana n’essiga lyaffe erya Kagolo. Omulimu guno gwateekebwa mu mpapula nga 16th 05 1982, nga byateekebwamu omwami Nasani Bulojje Bakubanja ow'e Kajjwa-Kyannamukaaka, Buddu. Yasobola okukuuna ebiwandiiko bino era ne kinnyamba nti bwe nnamutuukako, yasobola okubimpa. Mubiwandiiko bye yampa, mwalimu n’ebyawandiikibwa abakulu ababiri be njogeddeko waggulu. Neebaza omwami Alozious Kwabufu olw’okunnyamba mu ŋŋendo zange ze nnatambula bwe nnali nga nnoonya bwino eyakola mu kitabo kino.\nNyongera okwebaza katikkiro w'ekika ky’ente omwami Zadok Muwulya olw’olukusa olwampeebwa okunoonya bwino nga mmuggya mu kitabo kye ekiyitibwa "Ebyafaayo by'Ekika ky'Ente". Kuno kw'ossa omukulu w’essiga eyansengekera emituba, ennyiriri, empya n’enju mu ssiga lyaffe. Nneebaza gavumenti ya Ssaabasajja Kabaka wa Buganda eyatuteerawo omukutu gw’eby’empuliziganya oguyitibwa www.buganda.com nga nagweyambisa mu kumanya n'okufuna ensibuko y’ebika mu Buganda.\nOkusingira ddala, ka twebaze Kamala Byonna Mukama Katonda eyankuuma, n’annuŋŋamya n’ampisa mu makubo omwali mujjudde enkuba era eryalimu obuseerezi. Akasana ppereketya wamu n’enzikiza. OIwo n’alyoka akusobozesa gwe omusomi wange okufuna bwino ono ne weewaayo omusome ate n'owaako ne ku oyo amwetaaga.\nObubaka bw'Omukulu w'Essiga[kyusa | edit source]\nBaganda bange, bannyinaze, abaana ne bazzukulu bange mwenna mu ssiga, mbaaniriza nnyo. Nga tutandika omulimu gw'okuwandiika ekitabo kino, twalowooza nti gujja kuba muyabayaba. Naye kaakano nkikakasizza nti omulimu gwagenda bukwakku. Ng'emisanvu oba emiziziko, twafuna obuzibu mu by'entambula. Si mu bya nsimbi, wabula olw'embeera y'obudde eyakyukakyukanga. Naye wakati mu buvumu, twabivvuunuka. Nga bwe twatwala obudde nga tunoonyereza, kyatuyamba okumanya n'okufuna ebyafaayo ebitakontana. Mu ngeri eno, ne tukakasa nti bye twafuna essiga bye lyali lyetaaga. Oluvannyuma lw'okukuŋŋaanya omulimu guno awamu mu buwandiike nga tweyambisa ebyuma bikalimagezi, kyali kya mugaso nnyo okugusaasaanya. Nga bw'osoma ekitabo kino, jjukiranga okukituusa ku muzzukulu omulala. Okuyita mu kuwandiika ekitabo kino, twakirabamu omulamwa era nga kya mugaso okusinga okutegekanga enkuŋŋaana zokka. Mu nkuŋŋaana, tuba na bingi eby'okwogerako wamu n'okuteesaako. Kale nga ggwe afunye ekitabo kino, nkusaba okukikuuma kigende mu maaso paka ku bazzukulu bo. Mu nkola eno, lwe tujja okusobola okukuuma ebyafaayo... George Kakulu.\nAkalowoozo k'Omukuŋŋaanya[kyusa | edit source]\nNg’ensi bw'ejja ekyuka, nnakiraba nga kitugwanidde okuwandiika ebitukwatako ng’ab’essiga lya Kagolo. Wakati nga ntalaaga olw’omulimu guno, nnafuna endowooza bbiri okuva mu bantu. Ng’emu egamba nti bikumalira budde n’endala ng’eŋŋumya, wabula saaterebuka.\nNkizudde ng’abantu bangi ebintu by’okuwandiika babyebalamye. Ekintu kino nnakirabamu obuzibu. Okugeza mu biseera bino, tokyayinza kutuuza baana n’obabuulira ebyafaayo. Abasinga bali mu masomero ga bisulo. Abalala bali ku gwa kupakasa nsimbi. Obudde obutono bwe baba bafunyeewo, babukozesa mu kunyumya birala. Ng’okumanya ani yafa n'ani yazaala. Kyokka singa ebintu by’oba obanyumiza obibawa mu buwandiike, kibabeerera kyangu okubisoma.\nNg’obugunjufu bwe bweyongedde, ebintu ebitawandiikiddwa abantu tebakyabikkiririzaamu, ne bwe biba ebituufu. Kale omusomi wange, fangayo okuwandiika era n’okwagala ekika kyo. Mu nkola eyo, mwe tunaatambuliza Obuganda, ne tubutwala ku ddaala eriggya.\nRocks Peter Basaaya II\nEnsibuko y'Ebika mu Buganda[kyusa | edit source]\nOkujja kw'ebika wano mu Buganda buli muwandiisi akumanyi mu ngeri ndala. Naye bangi ku bawandiisi bagamba nti ebika byajja mu ngeri za njawulo wano mu Buganda. Okusookera ddala ensi Buganda yayitibwanga Muwawa. Abantu abaagiberangamu nga bayitibwa 'Balasangeye’. Yatandikibwawo Ssekabaka Tonda. Kwaddako bassekabaka amakumi asatu mu musanvu nga mwe mwali Ssebuko, Buganda, Bemba Sseguku, Buwumpya Bukokooma, Ggulu, Maganda, n'abalala. Obufuzi bwabwe bwali bwesigamiziddwa ku bika. Ebiseera ebyo waaliwo ebika bitaano nga bye bino: emmamba, enjaza, engeye, ennyange, kuno kw'ossa n’olugave. Obufuzi obwo bwakomekkerezebwa n'okuttibwa kwa Bemba e Buddo. Olwo Kintu n’atandika enfuga empya.\nNate waliwo endowooza egamba nti ebika bibiri byajja byokka nga biva mu bitundu eby'enjawulo. Nga y’ente n’omutima. Okugeza, Katongole yajja n’ente okuva e Bunyolo. Bulondwa yava e Mangira n’ayitira ku mugga Mayanja wuuyo mu Bunyoro n’ente ya lubombwe, olwo n’aggukira e Magiri-Kyanamukaaka Buddu. Mugenyi yajja ng'alwana ntalo okuva mu Abysinia wuuyo Mawogola azimbyeyo "bigo bya Mugenyi". N’atolontokera ddala paka mu Rwanda. Nayo n'azimbayo ebigo. Oluvanyuma yakomawo e Buganda n'agundira mu Buddu. N'ennyonyi bw'etyo yajjanga mu busoolesoole paka lwe yagundira mu Buganda.\nKintu ateberezebwa okuba nga yalya Obuganda wakati wa 1314-1344. Yali musaale mukugaziya Buganda mu by'enfuna, eby’obufuzi, n'eby'obuwangwa. Agambibwa okuba nga yali muganda wa Lukidi Mpuuga nga nnyaabwe ye Nyatoolo. Ebifa ku kitaawe tebimanyiddwa. Kyokka ateeberezebwa okuba nga yali mutembeeyi eyo mu ludda Iwa Madi mu nsi eyayitibwanga Abbysinia nga kati ye Ethiopia. Okutuuka mu Buganda, yayitira mu nsozi z'e Masaaba mu Bugisu. Mu Buganda, yatuukira Mangira mu Kyaggwe. Yajja n’ebika kkumi na bisatu omuli engo, envuma, empindi, embogo, enjovu, ekkobe, envubu, empeewo, entalaganya, wamu n’embwa. Kigambibwa nti ng'ali e Mangira, Kakooto Mbaziira yamusigira mutabani we Kabengwa. Kintu n'awa Kabengwa obuvunaanyizibwa obw’okulunda ente ze. Ente zaali nnyingi. Kabengwa n'azikwasa musajja we Kisindewante. Wabula n’asigaza ente ya Kintu enjeru Kanyomu n’omwana gwayo ogwa Lubombwe. Lumu bwe yakama amata ga Kintu, abantu ab’omutima omubi ne bagayiwamu omunyo. N'atya era n’alagira mutabani we Bulondwomu badduke. Ente enjeru n’omwana gwayo tebaabireka. Olw’ente enjeru, baatya nti yandibakwasizza. Kwe kugisiba ku kikoligo. We baagisiba ne bayitawo ‘Ntenjeru’ n’okutuusa kati. Awo ne basomoka omugga Mayanja, ne beesogga Bunyolo. Kaswiga ng'ali e Bunyolo, yatta ne Katongole omukago. Ne bwe baali bajja mu Buganda, bajja bonna. Oluvanyuma Kintu yatta Bemba mu magezi ag’ekitalo e Buddo era n'alya Obuganda. Yateekawo enfuga empya nga ya mirembe era paka na kakano, Obuganda buli ku musingi gwe. Waliwo endowooza eyogera ku bika ebyajja ne Ssekabaka Kimera okuva e Bunyolo. Kimera yali kabaka wa Buganda wa kusatu. Agambibwa okuba nga yafuga Buganda wakati wa I374-1404. ebyafaayo by’obuwanguzi bwe biviira ddala ku Ssekabaka Cwa Nabakka. Bwe lwali olwo, nga Cwa aweereza mutabani we ewa Winyi okufuna olufubanja. Bweyatuukayo, ng’asowagana ne Wanyana muka Winyi. Teyalwa, ng’addukayo wabula n’affiira mu kkubo ng’akomawo era n’aziikibwa e Sirinnya mu Busiro. Ekiseera kyatuuka nga Buganda terina kabaka. Cwa Nabakka yaleka tazadde mwana mulala mulenzi. Awo Walusimbi ne Ssebwana ne bakuuma Namulondo. Kyokka abantu ne batabaagala. Kwe kuwulira nti Kalemeera yaleka azadde omwana e Bunyolo. Tebaalwa nga bamutumya. Mu kutuuka e Buganda, Kimera yatuuka n'ebika asatu mu munaana. Era nga bye bino ebimu kubyo: efumbe, omutima akayozi, ekinyomo, entalaganya, enkerebwe, empologoma, enseenene, ekkobe, ab'obutiko, n'ebirala. Okumanya ebisinga ku bino soma ekitabo "Bassekabaka ba Buganda ". Okuva Kimera lwe yagattaganya Obuganda paka na kati tebukutukanga. Okujjako Iwe bwali buggiddwawo Milton Obote mu 1966. Bwazzibwawo Y.K. Museveni mu 1993. Omulangira Ronald Mutebi n’atuula ku ntebbe era n'afuuka Kabaka mu 1993.\nWabula kigambibwa nti ebika ebyo byonna, buli kimu kyajja kyeyungayunga. Ky’ova olaba nti ente ezeddirwa nnyingi naye nga zirina omufuzi omu. Kino kyatuukikako wakati mu kutta emikago, okukola endagaano, wamu n’okuggataganyizibwa ba Kabaka.\nKatongole Ajja e Buganda[kyusa | edit source]\nEbyafaayo by’ekika ky’ente bingi nnyo era nga buli omu abimanyi bubwe. Okusookera ddala ente ezedirwa nnyingi nga zirimu emitendera gya njawulo. Gino gye mitendera okusinziira ku kitabo “Ebyafaayo by’Ekika ky’Ente”. Waliwo ente ey’obusito ng’eno ewaka nga tewannayita nnaku mwenda ng’emaze okuzaala. Tetukkirizibwa kunywa mata gaayo ffe ab’ente. Ente endala y’empuula oba eya katosi ng'ebeera n’eddiba nga liringa ebbumba. Waliwo ente enkuggu nga eno eba terina mukira. Waliwo ente ebeera n’olugongogongo nga lwa kawemba. Eno eyitibwa ente eya kayinda. Waliwo ente eya lubombwe nga yeefaanaanyiriza entulege. Kuno saaako ente e'yekiganja, ng'ebeera n’ekinuulo ng’ekyala ekimu kyeru ate ng’ekirala kiddugavvu. Kuno ssaako ente eya kaasa nga yo ebeera n’ebbala eryeru ku mutwe gwayo. Abantu abamu bagamba nti ekika ky’ente kyajja ne Kintu, ate abalala ne bagamba nti kyava Bunyolo. Ko n’abandi nti kinnansangwa. Waliwo endowooza egamba nti Kintu ng’ajja mu Buganda, ku lugendo lwe ng’ali ne muganda we Lukidi, bwe baatuuka e Mangira mu Kyaggwe, baayawukana era ne bagabana abantu. Lukidi yalondamu ababe nga mw'abo mwe mwali ne Kaswiga. Kaswiga yasenga ku kasozi Kyankere. Yazaalirawo abaana bangi nga mwe mwali ne Lwekana eyamusikira. Nate Lwekana bwe yafa, Wangi n’asika. Wangi n’azaala Katongole, Kagolo, Lwera ne Kalibbala. Abaana bano bonna baawesezanga ku mugga Lusamule ng'ekiseera kino guli mu Ssingo. Katongole ye yasikira kitaawe Wangi.\nKatongole ng’afuuka muganzi nnyo eri omukama Kyebamba. Ebbanga bwe lyayitawo, Katongole n’asigira omukama Kyebamba muwala we ayitibwa Nakayijja. Enakku waayita meka? Omuwala nga yetisse ettu lya Mugema. Kino kyasanyusa Kyebamba olwa Nakayijja okufuna olubuto. Ekiseera eky’okuzaala bwe kyatuuka, Nakayijja n’azaala bulungi. Ebyembi omwana gwe yazaala yali namagoye. Okuva edda n’edda nga namagoye tayagalibwa mu nsi. Abamu baamuyitanga musambwa. Era ebiseera ebisinga yattibwanga oba n’akwekebwa okuva mu b’eŋŋanda ze. Oluusi bwe yafanga, ng’ab’eŋŋanda ze bokka nga be bamuziikako ate mu kyama. Eky’okuzaala namagoye, kyatiisa Kyebamba. Era kwe kuyita abalaguzi be bamuwe ku magezi. Bamugamba nti okuba omulamu, ateekwa okutuga omwana. Katongole, Nakayijja wamu n’ab’eŋŋanda ze bonna battibwe. Awo Katongole n’akoona ku baana be, bakazi be wamu n’ab’eŋŋanda ze badduke baviire ekibabu olwo lwe banaawonya obulamu bwabwe. Katongole n’ab’eŋŋanda ze nga badduka, baatambulanga kiro eyo mu matta nsejjere baleme okulabibwa. Kale ŋŋaali bwe zaakaabanga, nga batandika okutambula. Kyokka emmambya bwe yabanga tenaasala, nga beekweka. Bino bye bifo ebikulu bye baasulamu bwe baava e Bunyolo; baasula Kagabo era abamu we baamwawukanirako ne basigala awo. Bwe baava e Kagabo ne bagenda bagwa e Lusiba nga wano Nakaddu we yasigala. Ebiro ebyaddako baabimala Kawula, okuva awo baasula Kisozi mu Gomba. Wano abaana ba Katongole abamu we baamuviirako ne bagenda basenga e Buganga eky'omu Mawokota. Katongole n’abaasigala ku mugendo ne bajja bagwa e Kankobe. Okuva awo baagwa mu Buddu. Wano baamanya nti tekyali muntu n’omu abawondera. Awo kwe kunoonya we banaakuba ensiisira zaabwe. Buddu baamuyitamu, okugenda okwejjukanya nga bali mu kibira Teero. Mu Teero mwalimu omugga nga munene ate nga gulimu ensonzi. Omugga guno gwakaayanirwa enjuyi bbiri; olwa Katongole n’olw’omutaka w'e Ssaango.\nBwe baalemagana, ne basalawo okukuba akalulu. Kwe kutegeka embaga y’omwenge okwali n’abagoma. Buli luuyi lwasimbawo omuwala omu. Era buli luuyi lwasimba amafumu ana. Ne bagamba nti “Anaazina n’amala yeetunga ku mafumu, anaaba awangulidde oludda lwe akagga”. Awo amazina ne gatandika okutyetyebulwa. Lukwanzi muwala wa Nembe yali yeesibye eddiba ly’ennyana mu kiwato kye ng’olubuto wamu n’ekifuba biri bweru. N’azina nnyo, ne yeetooloola amafumu emirundi ena. Awo ku mulundi ogw'okutaano, ne yetunga ku mafumu. Ne gamuyita mu kifuba n’avaamu omusaayi mungi, awo n'afa. Ab’emizira n’eŋŋoma ne bakuba okwo kw'ossa n’amakondeere ne bafuuwa. Olwa Lukwanzi okutuwangulira omugga. Bwe gutyo omugga ne gufuuka gwa ba nte n’okutuusa kaakano. Kyokka ye omuwala ow’e Ssaango yalemwa okugeetungako, kuba yagatya.\nOmuwala bwe yayitanga mu Teero nga wa nte, abavubi nga bamuwa ensonzi nnyingi. Ne bwe yabeeranga omuto ng’ali ku mabega ga nnyina, nnyina baazimuwanga okutuusa lwe yagambanga nti “mulekere awo ezo zimala ze nnaayinza okwetikka”. Singa baazimummanga, nga nabo tebakwasa.\nNga bamaze okuvvuunuka byonna, Katongole yalonda ente enkuggu okuba omuziro gwaffe. Ne ŋŋaali okuba akabbiro kaffe. Olwo omubala ne guvuga nti “kigere kya nte mwajja mwelinya. Mbadde ngaleeta omusumba aganywedde”. N’omulala negugamba nti “ekyuma nkiridde, n’omukimba ngulidde. Bwe mbirya, bwe mbiwoza, binsanga mu ssasa”.\nEnnono mu Ssiga[kyusa | edit source]\nOkukulambululirako akatonotono, tuli bazzukulu ba Namutale-Kagolo muganda wa Katongole. Jjajjaffe Namutale-Kagolo yava Bunyolo ne jjajjaffe Katongole. Olubereberye Katongole nga yaakava e Bunyolo, baali bassa kimu ne Kagolo-Namutale. Obuzibu bwajja bwe buti, nti nga tumaze okuva e Bunyolo, twagwa ku mugga Kuziizi. Era ne tusiisira mu lusenyi lwagwo. Mu kisenyi kino twazaalirawo abawala babiri; omu nga ye Kuzizi nga tujjukira omugga guno we twasooka okusiisira. Ow’okubiri twamuwa erya Namaganda olw'okuba nti twali tumaze okuva e Bunyolo nga tuzze e Buganda. Mu kiseera kino twagwamu ekirwadde ekisonde. Kisonde linnya lya Lunyolo eritegeeza kabotongo. Kabotongo owaabwe yali akubya omuntu amabwa n'afaanana ng’omugenge. Ekirwadde kino ebyembi kyakwata bantu abaali mu lusiisira lwa Namutale. Katongole n’alondamu abantu mu lusiisira lwa Namutale abaali batannalwala kirwadde kino ekisonde. Era nga beekwatira mu lwa ngabi okwewonya ekirwadde ekisonde. Bw'atyo jjajjaffe Katongole bwe yayawukana ku jjajjaffe Kagolo-Namutale. Bw'atyo jjajjaffe Katongole n'adduka muganda we Kagolo-Namutale olw’ekirwadde ekisonde. Mu kugenda, yagenda n’abaana wamu n’abazzukulu ba Namutale-Kagolo era mu mikwesese gyonna Katongole gye yayitamu, yaggukira Bijja. Bijja kati erinnya baalikyusa bayitawo Bikira nga kiriraanye Kyotera mu Buddu. Era we yasiisirira ddala, n’okuziikwa n’aziikibwa awo. Mu lusenyi kumpi n’omugga Kuzizi, Katongole we yaleka Namutale-Kagolo. Katongole bwe yali agenda, yaleka atuumye enju ya Namutale abasonde nga mw’otwalidde abaanab e abaasigala, wamu n’abazzukulu. Olwo enda ya Namutale-Kagolo n’eyitibwa ekika ‘ky’abasonde’. Kale Namutale n’azaawa obutaddamu kuwuliza Katongole muganda we. Olw'okuba nga yali ayabuliddwa Katongole, nga n’ekika ky’ente kimuvuddemu, kwe kwefunira ekika ky’abasonde. Nga wayiseewo ebbanga eggereko, jjajjaffe Namutale n’abantu be bonna, baawona ebisonde. Awo kwe kuva mu lusenyi lw'omu Kuzizi ne batambula nga beeyongerayo. Mu lugendo lwaffe, twaggukira Lwange eky'omu Mawokota ew’omutaka ow’effumbe. Bwe yatulaba, n’atwaniriza era n’atutwala mu maka ge. Oluvannyuma, Namutale yannyonnyola omutaka w’effumbe engeri gye twawonamu omukama Kyebamba ow’e Bunyolo. Yamunnyonnyola olugendo lwonna, n’engeri Katongole gye yamuggyako abaana be n’amuleka ku mugga Kuziizi mu lusenyi oluvannyuma lw’okulwala ekirwadde ky’ebisonde. Namutale n’asaba omutaka w’effumbe batte omukago. Omutaka teyali mubi, nga batta mukago.\nMpozi omukago lwe luganda olugunjibwawo wakati w’abantu babiri beppo n’okusingawo nga ba bika bya njawulo. Mu mukago mubaamu endagaano egamba nti “ebibyo bye byange, n’ebyange bye bibyo, abantu bo baba bange, n’abange baba babo”. Kale gwe gwo omukago mu bumpimpi. Omukago guno Namutale gwe yatta n’omutaka w’effumbe, gwaleetera abamu ku baana n’abazzukulu okusala eddiiro ne badda mu kika ky’effumbe. Wano nga tuli e Lwange, twazaalirawo omwana omuwala ayitibwa Kalima muwala wa Bulojje, omwana we omubereberye.\nBwe waayitawo ekiseera, bakazi ba Namutale, abaana wamu n’abazzukulu b’abaana be ne beegugunga nga baagala Namutale-Kagolo agende anoonye abaana baabwe abaagenda ne Katongole. Namutale kwe kulagira abantu be basibe ebintu byabwe bagende banoonye abantu baabwe abaali bagenze ne Katongole. Awo kwe kusitula. Bwe baali mu lugendo, baagendanga babuuzabuuza oba waliwo eyali alabye ku Katongole. Abantu nga babagamba nti Katongole ali Ssese mu bizinga. Mu kiro ekyo nga bagenda, Namutale-Kagolo mwe yafiira olw’obukulu mu myaka. Ebisigala bye ne biziikwa e Ssentema-Lwanga mu Mawokota. Bulojje ye yasikira kitaawe Namutale-Kagolo era n’akulembera ekibinja ky’abantu ne balamaga olw’e Ssese. Wabula baba bagenda, mukazi wa Bulojje n’alumwa olubuto. Kwe kukutamako ku kasaka, ebyaddirira kwali kuzaala. Omwaana gwe yazaala kwe kumutuuma erinnya Nabisaka. Mu linnya lino mwe muva n’erinnya Nasaka, abaganda be baalikyuusa bwe baali baagala okutereeza olulimi oluganda. Oluvannyuma beeyongerayo n’olugendo lwabwe.\nBwe baatuuka ku nnyanja Lweru/Nalubaale oba giyite (Lake Victoria), ne balinnya obwato ne bagolomola mu bizinga by’e Ssese. Baggukira wa Mukasa ne bamweyanjulira, naye n’abaaniriza era n’abawa omutala. Nga wayiseewo akabanga, Mukasa yawasa muwala wa Bulojje Kalima. Kalima ono yayongerwako erinnya lya ‘Kabulojje’ olwo naaba nga ye Kalima-Kabulojje. Twasiisira ewa mukodomi waffe Mukasa. Ebbanga nga liyiseewo, Kalima-Kabulojje yalima nnyo era ng’okulima kwe kwatiikirivu mu Ssese. Mukasa n’asanyuka nnyo olwa mukazi we okuba nga mulimi bw'atyo era kwe kwogera nti “omukazi ono alimye omusiri ogulinga ennyanja”. Enjogera eno yagendera ddala mu maaso na buli kati naddala mu bitundu by’e Kiziba nga bagamba nti “ kalima kabulojje akalimira obusiri ng'ennyanja”. Ebbanga nga liyiseewo, ne tusiibula mukoddomi waffe Mukasa era ne twabulira obuko nga Katongole tetumulabyeyo. Wano Bulojje yali ne muganda we Basaaya n’abaana babwe wamu n’abalala. Awo kwe kujja e Kiziba, kubanga e Ssese gye baali batulagiridde, Katongole teyaliiyo.\nKiziba ggwanga lya ‘Bantu group’ nga bayitibwa Baziba n’olulimi lwe boogera luyitibwa Luziba. Basangibwa mu maserengeta g’ennyanja Nalubaale/Lweru. Bwe twali tujja twaggukira ku kaalo akayitibwa Buwanga. Bulojje naye ebirwadde byali byamukosa nnyo olwo kw'ossa eŋŋendo ennyingi ze yatambula, tezaamulekera bulamu. Awo n’alwala nnyo era n’afa, Basaaya muganda we n’amusikira. Mu mirembe egiyise, omuntu bwe yafanga nga muganda we y’amusikira. Basaaya kyeyava asikira Bulojje. Basaaya tamanyiddwako byafaayo bingi, wabula amanyiddwa ng’ow’omutuba. Basaaya teyamala bbanga ggwanvu naye n’afa. Ddamulira omwana we n’amusikira. Ekyaleetera Ddamulira okusikira Basaaya, kwe kuba nga baganda ba Basaaya bonna baali bamaze okufa.\nBwe lwali olwo nga wabaawo omulangira mu bwakabaka bw’ekiziba eyali agenzeeko mu bizinga bya Nalubaale. Bw’atuuka ku kizinga Busungwe, ng’asisinkanayo Semawule. Semawule n’amufumbira emmere. Omulangira bwe yalyako, n’awomerwa. Bwe yali ng’agenda, yamusuubiza nti bwe ndiwangula eno gye ŋŋenze ndikunona. Oluvanyuma omulangira ono yawangula era n’amunona. Yamuwa ekyalo Bukwale omwo mwe yavanga n’agenda amufumbira emmere. Semawule yazaala Kayondo ne Wangi. Wangi n’azaala Damulira. Omulangira ono yatuuka n'afa. Ne Ddamulira n’asenguka okuva e Bukwale n’adda e Buwanga.\nAbantu ne bategeeza omulangira Kibi Kalanda mutabani wa Bulungu I kabaka w’ekiziba nti e Buwanga wazuuseeyo Abanyolo abamanyi okufumba okusinga abaffe e Kiziba. Kibi Kalanda n’abuuza nti “Bamanyi okufumba akatogo wamu n’emmere ey’eminwe ng’ey'eno e Kiziba?” Kwe kumugamba ng’Abanyolo bwe bateeka eby’okulya okusinga Abawaya b’e Kiziba bonna. Awo kwe kutuma ababaka okujja e Buwanga. Era ne batugamba nti “omulangira n’abagonza” ekitegeeza nti “abaagala”. Jjajjaffe Ddamulira kyeyava agenda ew’omulangira Kibi Kalanda. Kale bwe yatuuka mu maaso g’omulangira, omulangira n’amubuuza ebibuzo naye nga Ddamulira tamanyi Luziba. Ddamulira n’amuddamu nti “mpozzi yogera n’omwana wange ono Kagolo”. Awo Kagolo n’anyumya n’omulangira kubanga yali amanyi Oluziba. Ekyamuyamba, kwe kuba nga yajja mu Buwanga nga muto, kyeyava aluyiga. omulangira kwe kubuuza Kagolo nti “Omanyi okufumba emmere ay’akatogo?” Kagolo n'addamu nti “kitwayitu tukyumba muno okukira n’abawaya bawe”. Omulangira n’aseka n'amubuuza nate nti “n’osinga abaziba?” Kagolo n’amuddamu nti siyinzi kukulimba”. Awo Kibi Kalanda n'amubuuza nti “mwava wa?” Ko ye nti “twava Bunyolo”. Omulangira n’amubuuza nti “nsonga ki eyabaggyayo?” Awo Kagolo n’amunnyonnyola nga bwe byatambula nga bajjajjaffe bava e Bunyolo. Awo Kibi n’abagamba baddeyo e Buwanga, amangu ddala nga wayise ebiro bina, mujja kujja munfumbire. Ennaku nnya tezaalwa ne zituuka. Ddamulira n’abamu ku baana be nga bajja ew’omulangira n’obutamu bwabwe, buli bwe bafumbirangamu obulo bwabwe mu ŋŋendo zaabwe zonna tebaabuleka mabega. Awo omulangira n’abaaniriza era n’abayingiza mu kisaakaate kye. Abaziba abaali bamufumbira baagaana Ddamulira okufumbira mu butamu bwe, nga baagala afumbire mu bwabwe. Kyokka Ddamulira n’abaziyiza ng’alowooza bayinza okumukola obubi. Era n’agamba Kagolo nti “mufumbe mu zaffe”. Awo ng’Abaziba bawakana nnyo. Era nga baagala n’okuteekawo olutalo. Kagolo ye olw’okuba nga yali amanyi olulimi lwabwe, kwe kugenda n’aloopa omusango ew’omulangira. Omulangira n’ayita enjuyi zombi era ne bawoza. Okukkakkana, ng’omusango gusinze Baziba. Kagolo nga yeyanza mulangira olw’okusala obulungi omusango. Awo nga baddayo mu ffumbiro kufumba, era nga baleetera omulangira emmere. Bwe yalyako, ng’akungiriza obuwoomi bw’emmere ng’alangirira nga bw'ajjanga okulya emmere y’Abanyolo. Awo kwe kugoba abaziba bonna abaali bamufumbira.\nAbaziba nga bamaze okugobwa mu kisaakaate, baakwatibwa obuggya eri Ddamulira. Kwe kugenda ewa kabaka Bulungu I ne baloopa, nga bamugamba nti “Omwana wo Kibi Kalanda ajja kukutta alye obwakabaka bwo. Kubanga asomoka ennyanja n’ebigere nga tewali lyato”. Kituufu omulangira yateranga okusomoka ennyanja n’ebigere n’atuuka gye yayagalanga. Kabaka Bulungu I eby’abaziba yawuliramu eky’okumuggyako obwakabaka bwe era ne yeeraliikirira. Kwe kutumira Kibi Kalanda ababaka okumugamba ave mu nsi ye. Era ababaka ebigambo ebyabatumwa baabituusa bulungi eri omulangira. Kwe kumugamba nti “Siba ebintu byo byonna ove mu nsi ya kitaawo, ogende gy’oyagala yonna kubanga akugobye”.\nBw'atyo Kibi Kalanda ng’agamba abantu be budduke, bagende gye baligwa. Ng’agamba ne Kagolo nti “Namwe musibemu ebyammwe twabulire Kiziba kubanga kitange angobye mu nsi ye”. Kale Ddamulira n’abantu be ewaabwe e Buwanga baddayo kubasiibula. Bwe batyo bwe baava e Kiziba ng’omulangira abakulembedde. Bwe yagoba ku mwalo e Ddimo mu Buganda n’alaba olusozi nga kuliko ekibira. Bwe yayingira mu kibira, n’alaba nga mulimu ettaka ejjimu nga ddungi n’okusinga ery'ewaabwe e Kiziba, kitaawe gye yamugoba. Awo kwe kugamba basajja be nti “wano we nsiimye era buno bwe butaka bwange wamu n’abazzukulu bange. Kale n’okutuusa kati obutaka bw’essiga lya Kibi Kalanda ow’engabi ennangira ye Kiziba. Abasajja b’omulangira bwe baali basiisira, nga Ddamulira atudde butuuzi, ng’eno Kagolo n’abaana be bali ku mulimu gwabwe ogw’okufumbira omulangira akatogo. Obutakulwisaayo nga simenye kawonvu na kagga, awo ne wayitawo emyaka ng’ebiri oba esatu egy’ekizungu. Ne wajja omuntu n’abanyumiza ennaku gy’ayiseemu. Omusajja ono yali munaku ng’emmese y'omu Kkereziya. Omusajja oyo n’anyumiza Kibi, Ddamulira ne Kagolo mutabani we ebigambo ebyasanyusa Ddamulira bye biibyo ebyabazaawula ye n’eŋŋanda ze bonna. Ddamulira kwe kumubuuza ekyalo gye yali abeera. Mpozzi okukwongera okukubugumya ku bwongo, Buddu yonna yali Bunyolo nga n’abantu baamwo Banyolo. Naye Ssekabaka Jjunju eyafuga obuganda wakati wa 1754-1764, n’aliwangula ng’ayita e Kiganda. Yateekamu omwami we Luzige ow’endiga abe pokino.\nOmusajja n’amuddamu nti “mbeera mu Bagabo b’e Mulema abaweesi”. Ko Ddamulira nti “erinnya ly’omuweesi y'ani?” Ko ye nti “ye Lwegaba alina ne baganda be Lukyamuzi ne Nakana”. Ddamulira kwe kuva we yali attudde kuba yali amaze okuzaawuka. Ddamulira n’ategeerera ddala nti bebaabo baganda be ne bajjajjaabe. Ddamulira n’aleka Kagolo ne banne e Ddimo n’agenda n’oli omusajja. Bwe baatuuka e Mulema, ewa Lwegaba, ng’amusanyukira. Awo Lwegaba kwe kuyita Nakana e Birongo. Ddamulira kwe kubabuuza nti “Jjajjafe Katongole ali luuyi wa?” Ko bo nti “yafiira Bijja” (Bijja ekiseera kino ye Bikira) obulwadde bwa kawumpuli. Oluvannyuma Ddamulira n’asiibula n’akomawo e Ddimo ewa Kibi Kalando mukamaawe. Nga wayise emyezi ebiri, n’asiibula Kibi Kalanda. Kwe kujja n’atuuka mu katala nga kaliko akabira n’azimba, era n’abeera awo wamu ne Kagolo n’abaana be abalala. Ng’amaze okuzimba, yagenda e Buwanga gye yali alese bakazi baabwe wamu n’abaana baabwe n’abanonayo. Kyokka abakulu abaali bawasizza baasigalayo. Ddamulira n’abeerera ddala mu kaalo ako.\nAbantu abajjanga okumulaba nga bagamba nti tugenda wa Ddamulira. Okuva olwo akaalo nga kafuna erinnya ‘Ddamulira’ nga mukama waako n’okutuusa ku mulembe guno. Ddamulira bwe yalaba nga waali wafunze nga takyalina waalima n’abaana be, kwe kusalawo okugenda anoonye awagazi nga wajimu kuba akaalo Ddamulira kaali kakalu emmere nga tedda bulungi. Ddamulira kwe kulengera omutala Kyamiiru. Bwe yagulambula, nga mulungi akukamala. Ettaka nga jjimu ate nga ddungi. Omutala guno gwali guliraanye ennyanja Lweru oba Nalubaale. Kyamiiru aliraanye obwalo Ddamulira, Nabitaka wamu ne Kiwumulo. Bw'atyo Ddamulira kwe kutandika okulima omutala Kyamiiru. Lumonde bwe yassaako wamu n’ebitooke nga bikuze, kwe kuddayo e Ddamulira n’alagira abantu be basibe ebyabwe. Awo ne bajja e Kyamiiru. Bw'atyo Ddamulira n’abeerera ddala mu Kyamiiru era n’afuuka mutaka waakwo. N’azaawuka era n’agenda alabagane n’oluganda lwe. Yasooka kulaba Lwegaba ne Nakana e Bironge. Awo n’addako Kayabula e misonzi, n’alaba Wangi e Mulema, Kamuli e Kyatokoolo, n’alaba Lukyamuzi e Kabanda. Kwe kubategeeza nti tuzaawuse era tuzze mu kika kyaffe eky’ente. Kati tuzzeeyo mu kika kyaffe eky’ente eteriiko mukira. Ddamulira bw'atyo bwe yamala okuzaawuka, n’adda mu kika kye, n’afuuka ow’ente. Nate n’addamu okuyitibwa omugabo oba omukooza nga bwe yayitibwanga e Bunyolo. Ddamulira n’abeera e Kyamiiru okutuusa lwe yafa. Omulambo gwe ne baguzzaayo e Buwanga mu Kiziba ku butaka bwe obwasooka. Omwaana we Kagolo n’amusikira. Bw'atyo Kagolo n'addukanya omutala Kyamiiru. Awo kwe kutandika okunoonya omukazi. Teyalwa ng’agenda ewa Balukake e Buliro ayogereze omuwala Matwale. Bw'atyo Kagolo n’awasa Matwale omuwala omusiita muwala wa Balukake. Balukake yali mugagga era nga mutaka mulyambidde. Teyalwa ng’abeera lubuto, kwe kuzaala omwana omulenzi n’amutuuma erinnya Bugala. Ddamulra yazaala n’abaana.\nObulombolombo n'Emizizo[kyusa | edit source]\nObulombolombo bye bintu ebigobererwa okuva ku bajjajjaffe paka ku bazzukulu. Ebintu bino ziyinza okuba empisa oba emirimu. Bikuumibwa butiribiri obutasobezebwa nga na buli abisobya aba akoze eky’omuzizo. Obumu ku bulombolombo mu ssiga lyaffe mwe muli;\nOkuva edda nga tetulya nte nkuggu wadde okunywa amata gaayo. Omwezi bwe gwabanga gwakagabo, nga tetulya kya ggulo. Singa gonja oba ettooke lyassanga nga telirina mpummumpu, mu ssiga lyaffe tetwabiryanga. N’ettu ly’emmwanyi singa lyasibwanga ne wabulako akaayi akayiseeko, eryo lyalinga muziro.\nNate ku ludda lw’emizizo mu ssiga lyaffe mwe muli;\nAbazzukulu bonna mu ssiga lyaffe, tetukkirizibwa kufumbiriganwa. N’omuwala okufunira olubuto ku luggya kya muzizo mu ssiga lyaffe.\nMu ssiga lyaffe tusobola okubbula amannya ag’engero naye ag’essiga n’ag’ekika tetugabbula.\nMu mikolo gy’okwabya ennyimbe, tetukkirizibwa kwabizaawo lumbe ku olwo omuntu lw’afudde oba nga tannaziikwa. Emikolo gy’okumala abalongo, n’ebikwatagana ne lubaale nga mw’otwalidde okusamira, mu ssiga lyaffe bikolebwa bampya oba nnyiriri abo abakwatibwako so si mituba oba essiga lyonna.\nEmituba mu Ssiga[kyusa | edit source]\nJjukira ku ntandikwa nga bwe tulabye nti okunoonya ebyafaayo tekinnaba kintu kyangu, kale nange okuzuula emituba egiri mu ssiga lya Kagolo tekyambeerera kyangu olw’ensonga nti abantu abamu bennatuukangako, tebaasobola kumpa bye nnali nnetaaga nga bikwata ku ssiga lyaffe lino erya Kagolo. Kale bw’osanga ng’omutuba mw'ova siguwandiseeko, tokitwala bubi, wabula tegeeza omukulu w’essiga tulongoseemu we tuba twawaba.\nOmutuba gwa Bugala[kyusa | edit source]\nBugala mutabani wa Ddamulira nga nnyina ye Matwale.\nBugala ng’akuze, yazaala omukazi ayitibwa Kasangirwa. Yagenda ku muganga n’amuwa eddagala eryaleetera Kasangirwa okukoma ku Nakate omwana gwe yazaala omu. Oluvannyuma bugala yagenda ku mmandwa n’afuna eddagala era n’azaala abaana bangi. Waayitawo ebbanga ddene, Bugala n'afa. Omulambo gwe ne guziikibwa e Kyamiiru. Era ye yasooka okuziikibwa e Kyamiiru. Bw'atyo Ssemwanga mutabani we n’amusikira. Ssemwanga teyayitimuka nnyo engeri gye yali omwavu ate nga yali mulenzi muto. Yafa tazadde mwana kuba yali muwuulu. Ne nnyina yali mukazi munyage. Oluvannyuma Victor Kitungulu ya musikira nga naye nnyina yali munyage. Oluvanyuma twava e Kyamiiru mu 1907 olwa mongoota. Nange e Kyamiiru we twatuukira nnalabawo mu 2008 naye nga tewakyali muntu yenna nga kati bibira by’olaba byokka.\nOmutuba gwa Bisaayo[kyusa | edit source]\nBisaayo bwe yava e Kyamiiru n’asenga e Nkoma nga kati kiri mu ggombolola Kyanamukaka. Bisaayo teyalwa ng’azaala abalongo. Bisaayo agambibwa okuba nga yawangaala nnyo. Oluvannyuma yaffa olw’agalwadde okwo ssaako n’eŋŋendo empanvu ze baatambula tezaamulekera bulamu. Mutabani we Basiga n’amusikira. Basiga yazaala Kipande, Zakalia Bakulumpagi, Kagumira, Ntate I, Lutaaya wamu ne Nsibuka e Kijonjo. Basiga ye yafiira Gulama. Basiga yasikirwa muzzukulu we Vicitoro Mitiabala. Mitiabala yasikirwa mutabani we Yozefu.\nOmutuba gwa Kyekuza[kyusa | edit source]\nKyekuza yali mutabani wa Wangi. Kyekuza agambibwa okuba nga yazaala abaana bangi. Ye teyawangaala nnyo wabula naye yafa mangu. Mutabani we ayitibwa Isiŋoma n’amusikira. Isiŋoma mu baana be yazaala mwe mwali ne Muyaza era ye yamusikira. Olwo ye Muyaza ng’amaze okufa, yasikirwa Lutwaala. Lutwaala ng’amaze okufa, waayitawo ebbanga eggereko, ng’olumbe lwe terunnayabizibwa. Wabula oluvannyuma lwayabizibwa era Ssengooba mutabani we n’amusikira. Ssengooba yasikirwa Luka Kayiruki. Oluvannyuma, Luka Kayiruki yasikirwa muzukulu we Kiyimba kuba we yafiira nga batabani be bonna bamaze okufa.\nOmutuba gwa Kadoma[kyusa | edit source]\nBino bye nnasobola okuwandiika ku mutuba guno nga byampeebwa omwami Galwoko Julius. Eno y’ensikirano yaagwo. Kadoma ng’amaze okufa, yasikirwa Miyingo. Miyingo n’asikirwa Namunye. Oluvanyuma Namunye yasikirwa Ssempogo. Bano be baana n'abazzukulu abava mu mutuba gwa Kadoma.\nMuwuulu yazaala Nkambwe ne Siyombera.\nBano be baana ba Nkambwe:\nYowakimu Bazitya Wanji\n1:Ssemusambwa yazaala Bagenda, ye n'azaala Zuluzansi, Muwuulu, Yozefiina ne Kasajja.\n2:Galuwoko Yakobo yazaala Kasajja Adrian , Mayikya , Kandida , Zabeeti\nKasajja Adrian yazaala abaana bangi nga be bano wammanga;\nLwanga Paul , Kakooza Peregino , Mangadarena Mubiite , Nakate Maria Solomy , Nakagaaju Priska , Butabira Todosia , Nabakooza Anna Maria\nLwanga Paul yazaala bano;\nKatongole John , Lukyamuzi Edward , Nakyanzi Rose , Kakooza Mande , Namanda Agnes\nBano be baana ba Katongole John\nKakooza Mande omwana wa Kasajja Adrian yazaala bano;\nSempijja, Kakooza Tonny , Mzee Paul Lwanga, Nabakooza Frolance , Namugenyi Debra\nLukyamuzi Edward omwana wa Kasajja Adrian bano be baana be yazaala;\nNanyondo Joan , Nakate Betty , Nakalima Jesca , Nakyanzi Calorine , Namulema Treccy\nKakooza Peregirino naye nga mwana wa Kasajja Adrian yazaala bano;\nSemawule John Bosco Kyakuwa , Senyondo Vicent , Namaganda Prossy\nYowakimu Bazitya omwana wa Nkambwe bano be baana be;\nLuka Baanabakintu\tLwebuga, Siyombera Santo, Valanta, Mariserina Mubiite, Pia\nLuka Baanabakintu Lwebuga ye yazaala;\nGaluwoko Julius Semanda, Ddamulira Leopoldi, Kakooza Charles, Nalongo Salafiina Nakiyimba Kinsambwe, Nakate Rose Mary, Namaganda Mary Lubega, Namanda Teddy, Banfjisibani Kucia\nGaluwoko Julius bano be yazaala;\nLukyamuzi Leonald Salongo, Katongole Julius, Mulema Bosco, Wanji Geofrey, Kaweesi Martin, Senyondo Denis, Nasaazi Grace, Namanda Harriet\nMulema Bosco yazaala;\nNabuuma Gatrude, Nabasumba Farazia, Mugenyi Emmanuel, Namaganda Mauricia, Namuwuulya Victoria\nKakooza Charles yazaala;\nSekyanzi Patrick, Lwesabula Joakim, Namulema Solomy, Lwasa Lorance, Nansasi Scovia, Nalugo Stera\nEnnyiriri n'Empya mu Ssiga[kyusa | edit source]\nEno y’entegeka eyakolebwa abagenzi Kakulu Gyagenda ne Genatio Gyagenda abaaliko abakulu b’essiga lya Kagolo. Yawandiikibwa era n'eterekebwa muzzukulu waabwe Bulojje Y ow’e Kajjwa. Ekubiddwa mu kyaapa nga tekyusiddwakyusiddwa Basaaya Rocks peter. Olukiiko luno omulamwa gwa lwo gwali gwa kutereeza nnyiriri mu ssiga.\nNga bwe twalaba engeri gye twajjamu mu Buganda, ka nkulambululire abantu abaava e Bunyolo. Bulojje ne Kiyimba nga Nkonjwe kitaabwe yasigalayo e Bunyolo. Bo mu kujja bajja n’abaana baabwe babiri; Kayondo ne Ssemawule. Mu kujja kwabwe baatuukira Lwanga mu Mawokota. Wano baalwawo. Mu kiseera ekyo, kabaka n’atuma Bulojje e Ssese okunonayo (ddamula) effumu erikuuma Obuganda. Bwe yatuukayo, n’azaayo omusango, era n’akomawo e Buganda. Kabaka kwe kumugoba nate addeyo e Ssese. Bwe yatuuka, Mukasa n’amuwa ekyalo Nkoma olwo ye n’akituuma Bulima. Ekiseera kino yali amaze okuwa Mukasa muwala we Kalima. Muganda we Kiyimba yasigala e Lwanga mu Mawokota we baatuukira. Bulojje n’abeerera ddala e Ssese. Mutabani we Ssemawule n’amulekawo, n’agenda ku kizinga Busungwe okuvuba. Ssemawule yazaala Kayondo wamu ne Wangi. Wangi olwo n’azaala Ddamulira. Ddamulira n’agenda asenga ku mutala Kyamiiru. Ddamulira yazaala Kagolo, Kiwuka ne Bemba. Kagolo yazaala omwana omu Bugala.\nOkuwumbawumbako[kyusa | edit source]\nEkitabo kino kiwandiikiddwa Basaaya Rocks Peter, nga kikwatagana n’ensibuko y'essiga lya Kagolo mu kika ky’ente. Alaga engeri ebika gye byajjamu wano mu Buganda; Akunyumiza engeri Katongole gye yagobwa mu Bunyolo, n’okujja kwe mu Buganda. Bwatuuka ku ssiga lya Kagolo, akulambululira engeri Kagolo Namutale gye yayawukanamu ne muganda we Katongole. Engeri gye baagendamu e Kiziba wamu n’e Ssese. Oluvannyuma Kagolo gye yafunamu obutaka e Kyamiiru. Omuwandiisi akunnyonnyola emituba, ebyafaayo byagyo, n’abagikulira. Annyonnyola ensikirano y’essiga okuviira ddala ku Kagolo Namutale. Amaliriza n’amannya agatuumibwa mu ssiga lyokka. Omuwandiisi yasomera mu Kalisizi P/S Lwengo-Masaka. Gye yava n’asomera mu Shimoni Demonstration School . Emisomo egya waggulu yagisomera mu Kako’s High School, Bweyogerere-Wakiso. ne ku Our Lady Consolata sss, Kireka-Kampala. Muyivu nga yasomera mu tendekero ly'eby’obusuubuzi e Nakawa n'afuna diguli mu BaBA. Basaaya (talk) 20:06, 20 Gwakkuminogumu 2016 (UTC)\nBino bigyidwa ku "https://lg.wikipedia.org/w/index.php?title=Esigalyakagolo&oldid=25952"\nLuno olupapula lwasemba okukyusibwamu ku 14:30, 21 Gwamusanvu 2021.


Bukedde Online - Engeri Omuyimbi Stecia Mayanja gyazze attunka ne laavu\nEndabirira y'olusuku ekuyamba okulufunamu...\n‘ABAMPITA malaaya muyinza n’okuba mubeera mu kikolwa ekyo nga nze sibeerangamukko. Saagalangako basajja babiri mulundi gumu, nsooka ne nfuna omu bwemuta nenfuna omulala, awo siba malaaya!’\nNga tweteekerateekera okwanjula kw'omuyimbi Rema Namakula wiiki eno ng'ayanjula Dr. Hamza Ssebunnya e Nabbingo mu Bataka, tukuleetedde abayimbi abalala abazze batawaana n'omukwano. Rema naye yayayawukanye ne muyimbi munne Eddy Kenzo Musuuza gw'alinamu n'omwana.\nLeero tukuleetedde Stecia Mayanja.\nBw’atyo Stecia Mayanja bwe yayogera mu muzannyo ogumu ku Bat Valley Theater n’awagirwa abantu bangi.\nNe bw’otunuulira olugendo lwe olw’omukwano, Stecia y’omu ku bayimbi abaganziddwa abasajja ab’enjawulo nga balemagana ng’afuna omulala nga bwe kiragiddwa wammanga;\nYali mukwasi wa nnyimba mu situdio ya Afande Records eyali eya Gen. Mega Dee kati eyagenda mu Amerika. Ye muganziwe eyasooka eyamuzaalamu n’omwana abangi gwe baali balowooza nti wa Charles Sekyewa. Baayagalana mu myaka gya 2000 nga gitandika.\nStecia ne Ssekyewa nga bakyali bonna.\nBesanga mu Eagles Production gye baasooka okukolera nga ba ‘back up musicians’ abatabula amaloboozi mu nnyimba z’abayimbi abanene mu budde obwo abaali mu bbandi eyo. Beerandiza bokka nga n’ennaku yaabwe be bagimanyi.\nOlw’okufuna ebingi ebibagatta baatandika n’ebya laavu era olw’obutamanyika bwa Meddie oli eyasooka okuzaala mu Stecia omwana, bangi baalowooza nti omwana oyo yali wa Sekyewa. Stecia yaakazaala mu basajja babiri, Kitaka ne Meddie.\nAlina n’abaana abalala b’alabirira wadde nga si y’abazaala. Abasanga mu Kampala n’abatwala nga tebalina mwasirizi kw’agatta abaana b’engandaze.\nOmukwano gwe ne Sekyewa gwatambula bulungi naye nga teguliimu ssente ekyawa omusuubuzi w’emmotoka, Fred Kitaka Busuulwa omukisa okuyingirawo.\nStecia ng'anekanekanye ku kwanjula kwe ne Kitaka.\nYayingizaawo maanyi era ku mukolo gw’okwanjula ogwaliwo mu 2009, yamuwa n’emmotoka wadde nga waliwo abalowooza nti yali tanava mu kidaala gye yayanjulira Kitaka ng’emmotoka yazzeeyo dda mu kibanda kya Kitaka. Kitaka musuubuzi wa mmotoka e Nakulabye mu Kampala.\nBaatambula bulungi okutuusa Stecia lwe yava mu bufumbo buno ng’agamba nti bumuwanvuyeeko olwa Kitaka okuganza buli wamu.\nStecia lwe yayanjula lwe yayanjula Kitaka.\nWano we yava n’okukuba oluyimba lwa Tosala gwa kawala ng’ategeeza nti abamunenya okulekawo Kitaka basooke bawulirize embooziye.\nEkisesa, ate Kitaka ono yenyini, Stecia gwe yasooka okuyimbamu oluyimba lwa Kabalagala ng’amutenda okumubalagala naye ku luno yali amukaayiridde.\nEmmotoka gye baamuwa ku kwanjula kwe.\nYafuna omukisa mu basajja ab’amannya gano kubanga ono Meddie yali musajja atava ku lusegere lw’abayimbi ate nga ku Bat valley Theater w’asiiba ng’oyinza n’okumuyita munnakatemba. Ono yali amunazaako nnaku ya Kitaka era tebaawangaala.\nEkyewuunyisa ne Kitaka eyali akaaba nga Stecia bwe yali omuzibu wadde yamusigalamu, ate naye yafunayo amunazaako ennaku ya Stecia. Ye muwala gwe bayita Rema Namagembe eyali amubudaabuda.\nKitaka agobye Stecia mu nju n''awasizaamu omulala\nYamweyitiranga Remmy era yakyala ne mu bakaddebe e Kiweesi - Mityana mu 2014.\nAte no okumanya Kitaka naye talina mukisa gw’abakazi nga gw’akwatako y’agenda, Namagembe bwe yagenda yazzaawo Mariam Kisaakye ono eyazina ng’apaapaaza akabina mu luyimba lwa Kapaapaala olwa David Lutalo. Oyo naye ate yamulekawo kati ali Bungereza. Yaganzaako Sarah Nakanyike n’abalala naye ng’ebintu bimutambulira kibaliga.\nStecia ne Abbas. Wano baali mu nkiiko z'emikolo gyabwe ku Hotel Africana.\nMu March wa 2015, Stecia Mayanja yalayira nga bw’asazeewo okufuna omusajja ow’obulamu bwe ekyobufumbo akite amanye nti kiwedde. Yafuna Abbas Mubiru emikolo ne giteekebwateekebwa ku Hotel Afrikana n’embaga n’ebeera e Lugogo Main Exhibition Hall oluvannyuma lw’ensasagge. Omukolo guno gwe gwasinga okubaamu katemba mu mikolo gya Stecia.\nNg’amaze okutegeka ebintu byonna n’essente ezisoba mu bukadde 100 zimuli ku kabina, waliwo abaali bamubanja na ddala mu kkampuni ye eya STEMA Uganda eyali etwala abantu ebweru. Yasasula ng’akozesa ssente ezo ate ne zimulema okuzzaawo ensasagge n’etuuka ng’embaga ebulayo ennaku bbiri.\nAbbas yali talina nnusu n’emu kubanga yali yeyiyiza wali e Lubowa ku lw’e Ntebe. Wano we waava Stecia okufuna puleesa n’azirikira ewa maamawe, e Nateete-Wakalika ne maamawe n’alangira Abbas obunanfusi, obufere n’ategeeza ng’embaga bw’etajja kubaawo okuggyako ng’engonge takyagyeddira.\nEkyali kimuluma ye Abbas okugaana okwesondamu yadde ekuba ennyonyi akole omukolo wabula n’agulekera muwalawe omu bw’ati.\nMaama Fiina, Gen. Katumba Wamala n’abalala baasonda ssente mu kiro kimu bwagenda okukya ng’embaga gy’eri.\nEky’ennaku, abaagalana bano baayawukana mu mwaka gumu n’ekitundu na kati Abbas aba Golden band, Stecia mwe yali ayimbira nga Eagles Production egudde be baamuyiiyiza visa n’omulimu by’akola ebweru.\nEkigendererwa? Baali tebaagala addemu kubba ekyali kisudde erinnya ly’omuyimbi oyo ennyo ne bbandi yaabwe. Ate tojjukira bwe yasika wano owa mobile money 190,000/- ze yaweereza Stecia ate nga mu nsawo teziriimu!\nEnsonda mu bbandi ya Kream Production Reloaded eya Hajji Haruna Stecia Mayanja gye yadda ziraga nti eyo gye yasanga Shabban gw’ali naye kati. Abo nabo bayimbi bombi nga bwe kyali ku Sekyewa era katubasabire bawangaale.\nPoliisi eyise Stecia annyonnyole ku by''abantu b''atwala ku kyeyo


Omugagga aguze Total ya Arua Park n'agimen...\nEMIDDUMU gya kazambi egimaze ebbanga nga tegikolwako gitabudde abatuuze b'omu Kawempe olw'ekivundu ekigivaamu.\nMu bitundu by'e Kawempe ebyenjawulo buli w'oyita osangawo omuddumu gwa kazambi ogukulukutira mu mayumba g'abantu, mu myala ne mu nguudo ng'abatuuze bagamba okuva mu November w'omwaka oguwedde kazambi y'abamalako emirembe nga bazze balaajanira b'ekikwatako ne batayambibwa.\nObuzibu buno buli e Mpererwe, Bwaise, Kawempe kuttaano, Mulago, Makerere Kavule, Kyebando n'ebitundu ebirala ng'emiddumu egisinga tegiriiko bisaanikira abatuuze bye bagamba nti abakozi abavunaanyibibwa ku kazambi baabijjako ne babitwala tebabizzanga.\nJackie Namukwaya omutuuze w'e Mulago yagambye nti abalina bizinensi okumpi n'emiddumu gya kazambi tebakyakola naddala abatunda eby'okulya ng'ekisinga okwewuunyisa aba National Water and Sewage Corporation baabategeeza naye okuva omwaka oguwedde tebabikolangako.\nYagasseeko nti beeraliikirivu nti bandifuna endwadde eziva ku bucaafu kuba n'abaana bazaanyiramu.\nSam Lubowa, omumyuka wa ssentebe mu Kiggundu zooni yategeezezza nti mu muluka gwa Makerere III balina emidumu gya kazambi egiwerako egirudde nga gikulukutira mu batuuze ng'egimu tegiriiko bisaanikira nga baatwala dda okwemulugunya kwaabwe mu ofiisi ekwatibwako ne batayambibwa.\nOmulangira Herbert Kimbugwe ssentebe w'omukuka gw'e Komamboga yategeezezza nti bakooye okwogera ku nsonga ezinyigiriza ebintu ate abamu ne bazitwala ng'eby'obufuzi , yagasseeko nti kazambi yandibadde takulukutira mu bantu singa abamuvunaanyizibwa bakola emirimu gyabwe mu bwerufu.\nMzee akubye muganzi we waya ezimusaze lwa kumumma kaboozi\nOmuliro gusaanyizzaawo emmotoka e Bwaise\nEngeri gy'osaggula omukwano mu busomyo ne munyumirwa\nAkasolya k''Amasiro kawedde okuwanikibwa\nAbambudde abakazi bakwatiddwa e Mbale


Bukedde Online - Abalangira ba Chwa bazizzaayo Mmengo mu kkooti\nAkubye kitaawe akabazzi ku mutwe n'amutta...\nFAMIRE ya Ssekabaka Daudi Chwa II basimbidde Buganda Land Board ekkuuli ku ssente obuwumbi 300 ze bagenda okusasulwa mu ttaka ly'e Masajja.\nBaagala ssente zikwasibwe Kkooti Enkulu ssi aba Buganda Land Board.\nEkitongole ky’enguudo, UNRA kigenda okusasula abantu abali ku ttaka e Masajja awagenda okuyita oluguudo lwa Kampala Jinja Express Highway kyokka abalangira ba Ssekabaka Daudi Chwa ne Buganda Land Board basika omuguwa ku nannyini omutuufu.\nNga May 16, 2017 amyuka Ssaabawolereza wa Gavumenti, yawandiikira aba UNRA n'abagamba bakwase Buganda Land Board ssente zino.\nEkiragiro kino kyasaanudde Abalangira ba Chwa abakulembeddwaamu omulangira Kalemeera Kimera nti tebasobola kukkiriza ssente zino kugenda mu mikono gya Buganda Land Board ku ttaka eritali lya Kabaka oba Buganda.\nOmulangira Kimera yagambye nti ekola ku nsonga z’amaka nga October 23, 2015, Ssaabawolereza wa Gavumenti n’aba famire ya Chwa bakkiriziganya nti ettaka ly'e Masajja lya Chwa.\nKyakkaanyizibwako nti, Chwa alinayo mayiro z'ettaka 250 era okukkaanya kuno kwassibwa ne kitabo kya Gavumenti ekitongole kya Uganda Gazette nga June 2, 2016.\nBaggyeeyo n'ebbaluwa y’omumyuka w’omuwandiisi wa kkooti y’amaka Justine Atukwasa gye yawandiikira aba UNRA ne Ssaabawolereza wa Gavumenti nga May 8, 2017 ng'etegeeza nti, ssente zonna ezigenda okusasulwa ku ttaka ly'e Masajja ziteekebwa ku akawunti y’ekitongole Ekiramuzi, abantu abatuufu kwe bagenda okuziggya.\nWano abalangira we baasinzidde okuddayo mu Kkooti Enkulu eyimirize aba Buganda Land Board okukwata ku ssente zino nti kuno kuba butagondera biragiro bya kkooti.\nBagamba nti mu ndagaano ya 1900, Ssekabaka Chwa yaweebwa ettaka ng’omuntu ate lye yafuna nga Kabaka mu kiseera kino liri Mmengo mu mikono gya Buganda Land Board.\nErirye ng'omuntu tebalirinaako buyinza n'akatono.\nEyali kanyama wa Mbabazi asindikiddwa e Luzira