Рабочая программа по родному(башкирскому) языку и литературе 5-9 классы по ФГОС | Универсальный образовательный портал UniverFiles.com\nСредняя общеобразовательная школа с.Наумовка\nРуководитель ШМО _______ /Э.Ф.Яхина/ _______/А.П. Сергеев/\n______/ Хохлова З.В. / “_____” ______ 2017г “_____”_______ 2017г\nПротокол № ___от _______г.\nдля 5-9 классов составлена на основе программы по башкирскому языку и литературе\nдля учащихся-башкир I – XI классов школ с русским языком обучения.\nСоставители: Тикеев Д. С., Вильданов А. Х., Хуснутдинова Ф. А, Хажин В. И. – Ижевск, издательство «КнигоГрад».\nБашҡортостан Республикаһы мунициаль район\nСтәрлетамаҡ районы муниципаль\nдөйөм белем биреү бюджет учреждениеһы\nНаумовка ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе\n«Ҡаралды» «Килешелде» «Раҫланды»\nММО ултырышында директорҙың уҡыу эштәре Наумовка урта дөйөм белем\nПротокол № ____ буйынса директоры урынбаҫары биреү мәктәбенең\n__________/Хохлова З.В./ _________ /Яхина Э.Ф./ _________/Сергеев А.П./\n«_____»_____________ “ _______” _______________ “_____”_______________\n5-9 кластар өсөн туған тел һәм әҙәбиәттән эш программаһы\n« Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән программа» (Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең\nI-XI кластарында уҡыусы башҡорт балалары өсөн) нигеҙендә төҙөлдө. Төҙөүселәре Толомбаев Х. А.,\nДәүләтшина М.С., Ғәбитова З. М., Усманова М. Г.- Ижевск: «Книгоград».\nҠулланыу ваҡыты 5 йыл\nТуған тел һәм әҙәбиәттән эш программаһы түбәндәге документтарға нигеҙләнеп төҙөлдө һәм федераль, республика закондары талаптары тормошҡа ашырыла:\nРәсәй Федерацияһының “Рәсәй Федерацияһында мәғариф тураһында” федераль законы (29 декабрь, 2012 йыл, № 273- ФЗ);\nРФ мәғариф һәм фән министырлығының бойороғо (17.12.2010й, №1897 ) “ Төп дөйөм белем биреү федераль стандарттары\nРФ мәғариф һәм фән министырлығының бойороғо (08.06.2015г.№576)\n«Рәсәй Федерацияһы халыҡтары телдәре тураһында»ғы законы (25.10.1991 й., № 1808-1)\n“Рәсәй Федерацияһының Мәғариф тураһында” Законы(29.12.2012, №273- ФЗ )(үҙгәрештәр һәм тулыландырыу менән)\n- Рәсәй фән һәм мәғариф министрлығының хаты 03.03.2016 й. № 08-334 .\n-Дөйөм белем биреү учреждениеһында уҡытыуҙы ойоштороуға санитар- эпидемиологик талаптар” СанПиН 2.4.2.2821-10.\n“Башҡортостан Республикаһы халыҡтары телдәре тураһында”ғы законы (15 февраль 1999 й. N 216-з, ( 5.01, 2.03.2001 й., 1.03.2002 й., 17.03.2003 й., 5.04.2004 й., 3.11. 2006 й. үҙгәрештәр менән)\n- Наумовка ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһының 2017-2018 уҡыу йылына уҡыу планы (31.08.2017, 219-се бойороҡ) ;\n-- Наумовка ауылы урта дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль дөйөм белем биреү бюджет учреждениеһының “Эш программаларын төҙөү буйынса положениеһы”тураһында бойороғо (31.08.2017, 219-сы бойороҡ) ;\nТөп белем биреү буйынса өлгө программалар. Башҡорт теле 5 -9 класс. - Өфө: Китап, 2015. (Ғәбитова З.М.)\nТөп белем биреү буйынса өлгө программалар. Башҡорт әҙәбиәте. - Өфө: Китап, 2011. (Юлмөхәмәтов М.Б.)\nБашҡортостан Республикаһы Стәрлетамаҡ районы муниципаль районының Наумовка ауылы дөйөм белем биреү мәктәбе муниципаль мәғариф учреждениеһының уҡытыу программаһына “Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн башҡорт теле һәм әҙәбиәте программаһы” (Төҙөүселәре: Тикеев Д.С., Толомбаев Х.А., Вилданов Ә.Х., Дәүләтшина М.С., Хөснөтдинова Ф.Ә., Хажин В.И. – Ижевск, 2008) нигеҙләнеп төҙөлдө.\nБашҡорт теле-башҡорт халҡының туған теле һәм Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булып һанала.\nТуған телдең метапредмет белем биреү функцияһы мәктәптә белем алыу процесында бала шәхесен формалаштырыуҙа «Башҡорт теле» предметының универсаль, дөйөмләштереү характерын билдәләй. Башҡорт теле баланың фекер үҫешенә булышлыҡ итә; уҡыусылырҙың интеллектуаль һәм ижади һәләтен үҫтерергә ярҙам итә; белем һәм күнекмәләрҙе үҙ аллы үҙләштереү һәләттәрен үҫтерә, шулай уҡ уҡыусыларҙың үҫтереүсе уҡыу эшмәкәрлеген ойоштора. Башҡорт теле башҡорт мәҙәниәтен өйрәнеүгә нигеҙ булып тора һәм башҡорт әҙәбиәтенең рухи тел байлығын үҫтереүгә булышлыҡ итә; уҡыусыларҙың кешелектең мәҙәни-тарихи тәжрибәһенә ылыҡтыра. Киләсәктә төрлө белемде үҙләштереү һәм һаҡлау формаһы булараҡ, башҡорт теле бөтә предметтар менән тығыҙ бәйләнештә тора һәм профессиональ күнекмәләрҙе үҙләштереү сифатына йоғонто яһай. Аралаша белеү, шул һөҙөмтәлә уңыштарға өлгәшеү, юғары профессиональ һәм социаль әүҙемлек шәхес тормошоноң төрлө өлкәләрендә өлгәшелгән уңыштарын билдәләүсе характеристика булып тора. Башҡорт теле ул баланың төрлө тормош ситуацияларында тәрбиә-этик нормаларын формалаштарыу нигеҙе; әхлаҡ нормалар позицияһынан сығып, үҙ ҡылыҡтарына дәлилле баһа биреү мөмкинлеген дә үҫтерә.\nБашҡортостан Республикаһы уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙә, Башҡортостан Республикаһы Мәғариф министрлығы тарафынан тәҡдим ителгән уҡытыу планына ярашлы, башҡорт телен өйрәнеү өс төрлө программа нигеҙендә алып барыла:\n1) Башҡорт теленән программа.(Уҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн).ТоломбаевХ.А.,Дәүләтшина, М.С.,Ғәбитова, З.М.Усманова, М.Ғ.-Ижевск:КнигоГрад.\n2) Башҡорт теле һәм әҙәбиәтенән программа.(Уҡытыу урыҫ телендә алып барылған мәктәптәрҙең I-XI кластары өсөн). БР Мәғариф министрлығы.Тикеев Д.С.,Толомбаев Х.А., Хөснөтдинова Ф.Ә.Өфө\n3)Башҡорт теленән программа. Төҙөүселәре: Псәнчин В. Ш, Псәнчин Ю. В. (V-XI кластар өсөн) . Ижевск:КнигоГрад\n2.Уҡыу предметына, курсына дөйөм характеристика.\nДөйөм белем биреү ойошмаларында туған (башҡорт) теле һәм әҙәбиәтен фән булараҡ өйрәнеү буйынса өлгө программалар федераль дәүләт стандарттарына ҡуйылған талаптар һәм һөҙөмтәләр нигеҙендә төҙөлдө. Унда үҫеш программаһының положениеһы һәм төп идеялары, төп белем биреү өсөн универсаль уҡыу эшмәкәрлеге иҫәпкә алынды, шулай уҡ дөйөм белем биреүҙең башланғыс белем биреү программалары менән күсәгилешлек принциптары һаҡланды.\nБашҡорт теленән өлгө программалар эш программаларын төҙөү өсөн йүнәлеш булып тора: ул уҡыу курсының инвариант (мотлаҡ) өлөшөн билдәләй, бының сиктәрендә белем биреүҙә авторҙың үҙенә вариатив һайлап алыу мөмкинлеге бирелә.\nПрограмма буйынса туған(башҡорт) телен һәм әҙәбиәтен өйрәтеүҙең маҡсаты һәм бурыстары:\nтуған телгә ҡарата һөйөү, мәҙәниәт күренеше булараҡ, уға ҡарата аңлы ҡараш тәрбиәләү, туған телдең төп аралашыу, кеше эшмәкәрлегенең төрлө сфераһынан белем алыу ҡоралы булыуын, йәмғиәттәге әхләҡ – этик нормаларҙы үҙләштереү сараһы булыуын аңлау, туған телең эстетик ҡиммәттәрен үҙләштереү.\nКөндәлек тормошта һәм уҡыуҙа туған телдең аралашыу сараһы булараҡ үҙләштереү, үҙ-ара аңлашыу үҙ-ара фекер алышыуға һәләтлелекте үҫтереү, үҙ телмәреңде камиллаштырыу.\nТел системаһы төҙөлөшөн һәм төп әҙәби тел нормаларын күҙәтергә өйрәнеү, анализлау, сағыштырыу, баһалау, һүҙлек запасын байытыу, белемде аралашыуҙа һәм көндәлек тормошта ҡулланыу һәләтлеген камиллаштырыу\nБашҡорт телен практик өйрәнеүгә бәйләп, балаларҙы башҡорт халҡының тарихы, мәҙәниәте, сәнғәте, әҙәбиәте, милли йолалары, башҡорт халҡының күренекле шәхестәре, уларҙың эшмәкәрлеге, ижады менән таныштырыу, башҡорт халҡына, туған теленә, үҙҙәре йәшәгән төйәккә ихтирам һәм һөйөү тәрбиәләү мөһим.\nТуған(башҡорт) тел һәм әҙәбиәте предметының өйрәнеү һөҙөмтәләре.\nТөп мәктәп сығарылыш уҡыусыларының туған тел һәм әҙәбиәттән программаһы үҙләштереүҙең шәхси һөҙөмтәләре булып түбәндәгеләр тора:\n4) тел ғилеменең төп аңлатмалары: лингвистика һәм уның төп бүлектәре; тел һәм телмәр, телмәр аралашыуы,\nһөйләү һәм яҙма телмәр, монолог, диалог һәм уларҙың төрҙәре; аралашыу ситуациялары, фәнни, публицистик, рәсми-эшлекле стилдәр, матур әҙәби тел;\nЭш программаһы һәм дәреслек авторҙары программаның структураһын, уны өйрәнеү эҙмә-эҙлеклеген, йөкмәткеһен, күләмен киңәйтеүҙе һәм уҡыусыларҙың эшмәкәрлеген тормошҡа яраҡлаштырыу юлдарын тәҡдим итә.\nЭш программаһында уҡыусыларҙың төп эшмәкәрлеге төрҙәрен үҫтереү ҡаралған, уларҙың психологик һәм йәш үҙенсәлектәре иҫәпкә алынған.\nДонъяны танып белеү маҡсаттары уҡыусыларҙы тел тураһындағы фәндең төп нигеҙҙәре менән таныштырыуҙы һәм уның менән бәйләп уларҙың билдә-символдар ярҙамында ҡабул итеүен, фекерләүен, күҙ алдына килтерә алыуын формалаштырыуҙы аңлата.\nБашҡорт мөхитендә үҫмәгән, рус һәм башҡа телдә эшләүсе мәктәптәрҙә белем алған,башҡорт телен предмет булараҡ өйрәнгән балалар.\nБашҡорт теле-башҡорт халҡының туған теле һәм Башҡортостан Республикаһының дәүләт теле булып тора.\nРус телле мәктәптәрҙә “Башҡорт теле” предмет булараҡ айырым урын биләй. “Башҡорт теле”н дәүләт теле булараҡ уҡытыу “Башҡорт теле” һәм “Әҙәбиәт” предметтарын берләштереп өйрәнеүгә ҡоролған.\nБашҡорт теле баланың фекер үҫешенә булышлыҡ итә: уҡыусыларҙың интеллектуаль һәм ижади һәләтен үҫтереүгә ярҙам итә; белем һәм күнекмәләрҙе үҙ аллы үҙләштереү һәләтен үҫтерә, шулай уҡ уҡыусыларҙың әүҙем уҡыу эшмәкәрлеген ойоштора. Башҡорт теле башҡорт мәҙәниәтен өйрәнеүгә нигеҙ булып тора һәм башҡорт әҙәбиәтен – рухи тел байлығын-үҫтереүгә булышлыҡ итә; уҡыусыларҙы кешелектең мәҙәни-тарихи тәжрибәһенә ылыҡтыра. Аралаша белеү, шул һөҙөмтәлә уңыштарға өлгәшеү; юғары профессиональ һәм социаль әүҙемлек шәхес тормошоноң төрлө өлкәләрендә өлгәшелгән уңыштарын билдәләүсе характеристика булып тора.\nБашҡорт телен өйрәнеү-уҡыусы шәхесен социаллаштырыуҙың мөһим йүнәлештәренең береһе, ул гражданлыҡ тиңлеген (идентичность) һәм толерантлыҡ тәрбиәләүҙән ғибәрәт.\nКөндәлек тормошта һәм уҡыу эшмәкәрлегендә башҡорт телен аралашыу сараһы булараҡ үҙләштереү; үҙ-ара аралашыу һәм фекер алышыуға һәләтлекте үҫтереү; һүҙлек байлығын арттырыу; үҙ телмәреңде камиллаштырыу; төп уҡыу белемен һәм универсаль уҡыу эшмәкәрлеген (эшмәкәрлек маҡсаттарын аныҡ итеп әйтә белеү, уны планлаштырыу, библиографик эҙләнеү үткәреү, төрлө типтағы лингвистик һүҙлектәрҙән һәм сығанаҡтарҙан, киң мәғлүмәт саралары һәм интернеттан тейешле мәғлүмәтте алыу һәм эшкәртеү; тексты мәғлүмәт эшкәртеү һ.б.) үҙләштереү.\nБашҡорт теле дәрестәрендә уҡыусыны һүҙ сәнғәте менән таныштырыу- ысын художестволы ҡиммәттәр менән генә танышыу түгел, ә аралашыу тәжрибәһе лә. Илебеҙ халыҡтарының һүҙ сәнғәте менән таныштырыу уҡыусыларҙың аңында художестволы мәҙәниәттең байлығы һәм күп төрлөлөгө, күп милләтле Рәсәйҙең рухи һәм әхлаҡ потенциалы тураһында ҡараштарын киңәйтә.\nБашҡорт һәм башҡа милләт яҙыусыларының әҫәрҙәре аша уҡыусыларҙа Тыуған илгә, ергә, күп милләтле республикаға һөйөү, уның менән һоҡланыу һәм ғорурланыу тойғоһо, тыуған йорт, урам, ауыл һәм ҡалаға, уның үткәндәре һәм бөгөнгөһөнә ҡарата ихтирам тәрбиәләнә. Балала башҡорт һәм үҙ халҡының үткәне һәм бөгөнгөһөнә, традицияларына, йыр-моңона, әҙәп-әхлаҡ ҡағиҙәләренә, этик-эстетик ҡараштарына-ихтирам, ата-бабаларынан ҡалған аманатҡа ҡарата-тоғролоҡ һәм үҙ-ара дуҫлыҡ, берҙәмлек, изгелек кеүек һыҙаттар үҫтерелә.\nУҡытыу рус телендә алып барылған мәктәптәрҙә башҡорт теле уҡытыуҙың йөкмәтке үҙенсәлектәре шунан ғибәрәт: был үҙ йәһәтендә коммуникатив, тел, лингвистик һәм мәҙәни компетенцияны формалаштырыуҙы һәм үҫтереүҙе күҙ уңында тота.Төп дөйөм белем биреү мәктәптәрендә башҡорт теле курсының йөкмәткеһе белем биреү процесында метапредмет һәм предмет маҡсаттарына өлгәшеүгә йүнәлдерелгән.\nКоммуникатив компетенция телмәр эшмәкәрлегенең төрҙәре, аралашыуҙы, һөйләү һәм яҙма телмәр төрҙәрен үҙләштереүҙе иҫәптә тота, тел материалын һәм күнекмәләрҙе кәрәкле ситуацияларҙа ҡуллана алыуҙы талап итә. Коммуникатив компетенция аралашыуҙың маҡсатын билдәләй, телмәр ситуацияһын баһалай белеүҙе, аралашыусының коммуникация ысулдарын һәм ниәттәрен иҫәпкә алыуҙы, адекват стратегик аралашыуҙы һайлауҙы һәм үҙ телмәреңде аңлы рәүештә үҙгәртеүгә әҙер булыуҙы күҙ уңында тота.\nТел һәм лингвистик компетенция йәмғиәт күренеше булараҡ, тел тураһында тейешле белемде үҙләштереү нигеҙендә уның төҙөлөшөн, үҫешен, хәрәкәттә булыуын формалаштырыуҙы аңлата; башҡорт әҙәби теленең төп нормаларын үҙләштереү; һүҙлек запасын һәм уҡыусы телмәренең грамматик төҙөлөшөн байытыу; фән булараҡ, лингвистика тураһында тейешле белем, уның төп бүлектәренә кәрәкле булған тел күренеше факттарын анализлау һәм баһалау мөмкинлеген формалаштырыу; төрлө төрҙәге лингвистик һүҙлектәр менән ҡуллана белеү.\nӨлгө программала материал коммуникатив-эшмәкәрлек йүнәлештә бирелгән. Тәҡдим ителгән материал белем биреүҙе генә иҫәпкә алмай, ә эшмәкәрлек формаһын тормошҡа ашыра.\nБеренсе (1 цифры аҫтында) тел һәм телмәр күренеше һәм уларҙың хәрәкәттә булыуын аңлатыусы лингвистик аңлатмаларҙың исемлеге бирелә. Икенсе (2 цифры аҫтында) тейешле аңлатмаларҙы өйрәнеү процесында эшкәртелеүсе төп уҡыу-уҡытыу эшмәкәрлек төрҙәре һанап кителә.\nБашҡорт теле курсының коммуникатив-эшмәкәрлек йүнәлешен көсәйтеү, уны белем алыуҙа метапредмет һөҙөмтәләргә йүнәлтеү, кешенең тышҡы мөхиткә тиҙ яраҡлашыу һәм унда әүҙем эшмәкәрлекте дауам итеүгә һәләтле булараҡ, функциональ грамоталылыҡты формалаштырыуҙың мөһим шарттары булып тора.\nФункциональ грамоталылыҡтың мөһим индикаторы — предмет-ара статус: коммуникатив универсаль уҡыу эшмәкәрлеге (телмәр эшмәкәрлегенең бөтә төрҙәре менән эш итеү, тиңдәштәре һәм оло кешеләр менән аралашыуҙы ҡороу; телдән һәм яҙма телмәрҙе адекват ҡабул итеү, ҡуйылған проблема буйынса үҙ ҡарашыңды теүәл, дөрөҫ, логик яҡтан төҙөк һәм тасуири әйтеп биреү, аралашыу процесында яҙма һәм һөйләү телмәре нормаларын һәм башҡорт телмәр этикетын һаҡлау); танып белеү универсаль укыу эшмәкәрлеге (проблеманы аныҡлау, дөрөҫ аргументлай белеү, логик яҡтан төҙөк фекер йөрөтөү, иҫбатлай белеү, раҫлаусы йә кире ҡағыусы тезис килтереү, библиографик эҙләнеүҙе тормошҡа ашырыу, төрлө сығанаҡтарҙан кәрәкле мәғлүмәт алыу, төп һәм өҫтәмә мәғлүмәтте билдәләү, уҡыу маҡсатын асыҡлау, аралашыу маҡсатынан сығып уҡыу төрөн һайлау, мәғлүмәти-компьютер сараларын ҡулланыу; мәғлүмәтте системаға килтереү һәм киренән эшкәртеү, уны төрлө ысулдар менән күрһәтеү һ. б.); регулятив универсаль укыу эшмәкәрлеге (эшмәкәрлек маҡсатын ҡуя һәм аныҡ итеп әйтә белеү, эшмәкәрлекте эҙмә-эҙлекле планлаштыра һәм кәрәк саҡта үҙгәртә белеү; үҙ контроль, үҙ баһалау, үҙ коррекциялау һ. б. тормошҡа ашырыу). Функциональ грамоталылыҡтың мөһим компоненты телмәр эшмәкәрлеге төрҙәренә нигеҙләнә һәм мәктәптә туған телде өйрәнеү аша уҡыусыларҙың фекерләү һәләтен маҡсатлы йүнәлештә үҫтереүҙе күҙ уңында тота.\nФункциональ грамоталылыҡты формалаштырыу, уҡыусыларҙың телмәр эшмәкәрлеген камиллаштырыу, төрлө аралашыу шарттарында башҡорт теленең уны ҡулланыу үҙенсәлектәрен белеү нигеҙендә төҙөлә. Уҡыу процесы телде анализлау күнекмәләрен формалаштырыуға ғына йүнәлдерелгән булырға тейеш түгел, ә шулай уҡ телмәр мәҙәниәтен тәрбиәләү, тормошта мөһим күнекмәләрҙе формалаштырыу, төрлө уҡыу төрҙәрен ҡулланыу, тексты мәғлүмәти эшкәртеү, мәғлүмәтте төрлө формала эҙләү, телмәр ситуацияһына, әҙәби тел нормаларына һәм аралашыуҙың этик нормаларына яраҡлы төрлө ысулдарын файҙаланыу. Шулай итеп, төп дөйөм белем биреү мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыу баланың дөйөм мәҙәни кимәленүҫтерергә, артабан уҡыуын төрлө белем биреү учреждениеларында дауам итә алырлыҡ кимәлдә булырға тейеш. Шулай итеп, төп дөйөм белем биреү ойошмаларында дәүләт теле булараҡ башҡорт телен уҡытыу баланың дөйөм мәҙәни кимәлен үҫтереү һәм башҡорт телендә иркен аралаша алырлыҡ кимәлгә еткереү төп бурыстарҙың береһе.\nЙыллыҡ өлгө уҡыу планы Башҡортостан Республикаһында рус телле мәктәптәрҙә туған(башҡорт) теле һәм әҙәбиәте аҙнаға –7 класта – 2 сәғ,5,6,8,9,10 кластарҙа - 1 сәғәт – дөйөм 280 сәғәт- күләмендә уҡытыуҙы күҙ уңында тота.\n5-се класс-35 сәғәт\n6-сы класс-35 сәғәт\n7-се класс-70 сәғәт\n8-се класс-35 сәғәт\n9-сы класс-35 сәғәт\n10-сы класс-35 сәғәт\nБөтәһе: 245 сәғәт\n.Уҡыу предметы йөкмәткеһенең дөйөм ориентацияһы (йүнәлеше)\nПрограмма структураһында башҡорт теле курсының йүнәлеше коммуникатив, тел һәм лингвистик, мәҙәни компетенцияны формалаштырыуҙа сағылыш тапты. Унда күрһәтелгән компетенцияларҙы формалаштырыуҙы тәьмин итеүсе өс бәйләнешле йүнәлеш билдәләнә: коммуникатив компетенцияны формалаштырыуҙы тәьмин итеүсе йөкмәтке;тел һәм лингвистик компетенцияны формалаштырыуҙы тәьмин итеүсе йөкмәтке; мәҙәни компетенцияны формалаштырыуҙы тәьмин итеүсе йөкмәтке.\nБеренсе йөкмәткеле йүнәлеш өлгө программала аралашыу телмәр күнекмәләрен аңлы рәүештә формалаштырыуға йүнәлдерелгән бүлектәр менән бирелә: «Телмәр һәм аралашыу телмәре», «Телмәр эшмәкәрлеге», «Текст», «Телдең функциональ төрлөлөгө».\nИкенсе йөкмәткеле йүнәлештең бүлектәре телдең төҙөлөшө һәм тел берәмектәренең үҙенсәлектәрен сағылдыра: «Тел тураһында дөйөм белешмә», «Фонетика һәм орфоэпия», «Графика», «Морфемика һәм һүҙьяһалыш», «Лексикология һәм фразеология», «Морфология», «Синтаксис», «Телмәр мәҙәниәте», «Дөрөҫ яҙыу: орфография һәм пунктуация».\nӨлгө программала бирелгән «Тел һәм мәҙәниәт» бүлеге телдең халыҡ тарихы һәм мәҙәниәте менән бәйләнештә булыуын асыҡларға ярҙам итә.\nУҡыу процесында күрһәтелгән йөкмәткеле йүнәлештәр бер-береһе менән тығыҙ бәйләнештә һәм интеграцияланған. Һәр бер бүлекте өйрәнеүҙә уҡыусылар тейешле белем һәм күнекмәләр генә үҙләштереп ҡалмай, ә телмәр эшмәкәрлеге төрҙәрен камиллаштыра, төрлө коммуникатив күнекмәләрҙе үҫтерә, шулай уҡ, милли-мәҙәни феномен булараҡ, туған тел тураһында күҙаллауҙарын тәрәнәйтә.\nУҡыу предметын үҙләштереүҙең шәхсән, метопредмет һәм предмет һөҙөмтәләре.\nШәхсән һөҙөмтәләр (мәктәп уҡыусыларының башҡорт теленән төп программаны үҙләштереүе);\n-Башҡортостан Республикаһында башҡорт теленең дәүләт теле булыуын аңлау: башҡорт телен өйрәнеүҙең эшмәкәрлек һәм профессиональ эшмәкәрлектә кәрәкле булыуын аңлау;\n-башҡорт телен ғәмәлдә ҡулланыуға әҙерлек: үҙ-ара аралашыуға толерантлыҡ;\n-башҡорт теленең башҡорт мәҙәниәте менән танышыу сараһы булыуын аңлау.\n1)телмәр эшмәкәрлегенең-бөтә төрҙәрен үҙләштереү: аудирование һәм уҡыу:\nтелдән һәм яҙма бирелгән мәғлүмәтте (коммуникатив йүнәлеш, текст темаһы, төп фекер; төп һәм өҫтәмә мәғлүмәт) адекват ҡабул итеү;\nтөрлөсә уҡыу күнекмәләрен булдырыу (эҙләнеү, ҡарап сығыу, танышыу, өйрәнеү); төрлө стилдәге, жанрҙағы текстарҙы үҙләштереү;\nтөрлө стилдәге һәм жанрҙағы тексты ишетеп, адекват ҡабул итеү; аудирование менән эш итеү (һайлап алыу, танышыу);\nтөрлө сығанаҡтарҙан мәғлүмәтте һайлап алыу һәләтлелеге (матбуғат саралары, уҡыу әсән тәғәйенләнгән компакт-дискы-лар, Интернет ресурстары); төрлө типтағы һүҙлектәр менән иркен ҡулланыу; белешмә әсән әҙәбиәт, шулай уҡ электрон ҡулланмаларҙан һайлап алыу күнекмәһен булдырыу;\nстилистик үҙенсәлектәрҙе иҫәпкә алып, йөкмәткенән һәм ҡулланылған тел сараларынан сығып, фекерҙе сағыштыра алыу; һөйләү һәм яҙыу:\nалдағы уҡыу эшмәкәрлегенең (индивидуаль һәм коллек-тив) маҡсатын билдәләү һәләтлелеге, эштең эҙмә-эҙлелеге, өлгәшелгән һөҙөмтәләрҙе баһалау, уларҙы телдән һәм яҙма формала адекват аныҡ итеп әйтеү;\nтыңланған йә уҡылған тексты тәҡдим ителгән кимәлдә (план, һөйләү, конспект, аннотация) һөйләй алыу;\nтөрлө телмәр стилендә һәм төрлө жанрҙарҙа аралашыу ситуацияһына ҡарап телдән һәм яҙма текст төҙөй алыу;\nтөрлө төрҙәге монологты (хикәйәләү, һүрәтләү, фекер йөрөтөү; төрлө төрҙәге монологтарҙың берләшеүе) һәм диалогты (этикетты үҙ эсенә алған, диалог-һорашыу, диалог-аралашыуға өндәү, диалог-фекер алышыу һ. б.; төрлө төрҙәге диалогтың берләшеүе) үҙләштереү;\nуҡыу процесында һәм көндәлек аралашыуҙа үҙ телмәреңде контролдә тота алыу; йөкмәткенән, һүҙҙәрҙе урынлы ҡулланыуҙан сығып, үҙ телмәреңде баһалай белеү; грамматик һәм телмәр хаталарын таба, уларҙы төҙәтә алыу; үҙ тексыңды мөхәррирләү һәм камиллаштыра белеү;\nПредмет һөҙөмтәләре(сығарылыш класс уҡыусыларының төп мәктәп программаһын үҙләштереү)\nУҡыу предметының, курсының йөкмәткеһе.\n1-се бүлек. Белем көнө. Текст.\nГрамматика буйынса үтелгәндәрҙе ҡабатлау\n1-се сентябрь-“Белем көнө” Был тема (1 сентябрь – Белем көнө.Мәктәп, уҡыу, белем алыу, тел өйрәнеү) башлыса “Көҙ” темаһы менән бергә үрелеп бара. Бер үк ваҡытта, уҡыусыларҙың йәйге каникулды нисек үткәреүе тураһында әңгәмә үткәреү, фекер алышыуҙар ойошторола. Был темаларға ҡағылышлы һүҙҙәр, һүҙбәйләнештәр, һөйләмдәр иҫкә төшөрөлә, һүҙлек запасын байытыу йәһәтенән яңылары үҙләштерелә. Башланғыс кластарҙа өйрәнелгән һәм яңы үҙләштерелгән һүҙҙәр ярҙамында бәләкәй хикәйәләр, диалогтар төҙөргә тәҡдим ителә. Теманы үҙләштереү барышында уҡыусылар яҙыусының тормош юлы һәм темаға тап килгән әҫәрҙәре менән ҡыҫҡаса таныша башлайҙар. Дәреслектең тәүге темаларында грамматиканан үтелгәндәрҙе ҡабатлау ойошторола.\nТелмәр әҫәре булараҡ текст. Текстың атамаһы, текстың төп билдәләре (өлөштәргә айырылыуы, мәғәнәүи берҙәмлек, бәйләнешлек). Тема, коммуникатив күрһәтмә, текстың төп мәғәнәһе. Текстың микротемаһы.\nТекст өлөштәрене һәм һөйләмдәренең бәйләнеш саралары. Текстың коммуникатив-стилистик сараһы булараҡ абзац.\nТекстың функциональ-мәғәнәүи төрө:һүрәтләү, хәбәрләү, фекер йөрөтөү. Текст структураһы. Текст планы. Текста теманы үҫтереү ысулдары.\nТема, төп мәғәнә, телмәрҙең функциональ-мәғәнәүи төрөнә ҡарау күҙлегенән тексты анализлау. Текстың планын төҙөү.Текстың мәғәнәүи бүлектәрен, һөйләмдәрҙең бәйләнеү ысулдары һәм сараларын билдәләү. Текста тел үҙенсәлектәрен анализлау. Тема, маҡсат, төп мәғәнә, адресат, ситуация һәм аралашыу шартынан тел сараларын һайлау. Төрлө типтағы, стилдәге, жанрҙағы текстарҙы төҙөү. Тексты төҙөү нормаһын һаҡлау (логик яҡтан төҙөк, эҙмә-эҙлекле, бәйләнешле, темаға ярашлы һ.б.). Телдән һәм яҙма телмәрҙе баһалау һәм мөхәррирләү. Тексты мәғлүмәти эшкәртеү.\nУҡыусыларҙы үҙҙәре йәшәгән республиканың үткәне, бөгөнгөһө, киләсәге менән таныштырыу төп маҡсат булып тора. Республика тураһында улар тулы мәғлүмәткә эйә булырға тейеш. Бының өсөн “Башҡортостан” темаһы буйынса тәҡдим ителгән материалдың тулы һәм тарихи яҡтан дөрөҫ сағылдырылыуына иғтибар итергә кәрәк. Башҡортостан тураһында һөйләгәндә фактик материалдарға таяныу мөһим, бының өсөн дәрестә бик күп күргәҙмәлелек, тарихи мәғлүмәтле китаптар, таблицалар, карталар ҡулланыу кәрәк. Уҡыусыларҙың үҙ тыуған республика тураһында, уның уңыштары, үткәне, бөгөнгөһө, киләсәге, уның байлыҡтары, күренеклк шәхестәре, матурлығы, төҙөклөгө хаҡында дөрөҫ, тулы, аныҡ итеп һөйләй белеүҙәренә өлгәшеү.\n3-сө бүлек. Үҙем тураһында\n“Үҙем тураһында” темаһын үҙләштереү барышында уҡыусы үҙе тураһында һөйләргә өйрәнергә тейеш. Уҡыусыға үҙенең ғаилә ағзалары, яҡын туғандары тураһында мәғлүмәт бирә алыуын да күҙ уңында тоторға кәрәк. Уны үҙенең бөгөнгөһө, киләсәккә пландары, уй-хыялдары менән уртаҡлаша белергә өйрәтеү. Кешенең тән ағзалары, эске органдарының атамаларын белеү шәхси гигиена, көн тәртибе, һаулығы менән берлектә алып барыла. Кешегә һау-сәләмәт булыу өсөн нимә эшләргә кәрәклеге тураһында әңгәмәләр үткәреү, әҫәрҙәр уҡыуҙы ла ойошторорға кәрәк. Тема буйынса эш көндәлек тормошобоҙ, беҙгә кәрәк-яраҡ әйберҙәр менән бәйләнгән. Аҙыҡ-түлек, кейем-һалымды һатып алыу магазин, баҙар менән бәйләнеп килә. Шуға ла был темаларҙы берлектә өйрәнеүҙе отошло тип таптыҡ. Тема буйынса һәр нәмәнең исемен, атамаһын ғына белеү генә ҡаралмай, ә уҡыусыларҙы һатып алыу этикеты менән таныштырыу, һөйләшеүгә, аралашырға өйрәтеү маҡсаты ҡуйыла.\nТеманы үҙләштереү барышында һүҙлек, белешмә һәм смс-хәбәрҙәрҙән мәғлүмәт эҙләүҙә алфавитты ҡулланыу.\nТелдең берәмеге булараҡ өн. Һуҙынҡы, тартынҡы өндәрҙең системаһы. Телмәр ағымында өндәрҙең үҙгәреше. Ижек. Баҫым. Норматив әйтелеш һәм баҫымдың төп ҡағиҙәләре. Нәҙек һәм ҡалын һуҙынҡыларҙы айырыу. Әҙәби тел нормаларына ярашлы һүҙҙәрҙең дөрөҫ әйтелеше. Фонетик-орфоэпик белем һәм күнекмәләрҙе уҡыусының үҙ телмәрендә ҡулланыуы\n4- се бүлек. Йыл миҙгелдәре\nЙыл миҙгелдәре, һәр йыл миҙгеленә хас үҙенсәлектәр менән таныштырыу. Тәбиғәт күренештәрен күҙәтә һәм алған тәьҫораттарҙан сығып һөйләй белеү. Йыл миҙгелдәрен, һәр миҙгелгә ҡараған ай исемдәрен дөрөҫ әйтә һәм телмәрҙә ҡуллана белеү.\n“Яҙ етте” темаһын үтеү барышында уҡыусылар, иң беренсе сиратта, яҙ билдәләрен күрә һәм яҙ миҙгеленең үҙенсәлектәрен әйтә белергә тейеш. Был тема буйынса күп кенә әҫәрҙәр тәҡдим ителгән. Әҫәрҙә яҙғы тәбиғәт, ҡоштар, йәнлектәр, ағастар, сәскәләр тураһында яҙыла. Шулай уҡ 1 май һәм 9 май байрамдары, дуҫлыҡ тураһында ла һөйләшеү тәҡдим ителә.\nҠыш миҙгеленең үҙенсәлектәрен билдәләү. Тәбиғәтте күҙәтеү, экскурсиялар ойоштороу. Алған тәьҫораттар менән уртаҡлашыу. Уҡыусының күргәндәре тураһында ябай формала иркен һөйләй белеүенә өлгәшеү. Бының өсөн төрлө ысулдарҙы файҙаланырға кәрәк: уҡығанды тыңлау, һүрәт-картина буйынса һөйләү, диалог төҙөү, тәҡдим ителгән әҫәрҙәр, шиғырҙар уҡыу, уларҙы анализлау, һүҙлек буйынса эш һ.б.\nЙәй миҙгеленең үҙенсәлектәрен билдәләү. Уларҙың һүҙ байлығын арттырыу, һөйләү һәм яҙма телмәрен үҫтереү. Тәбиғәтте күҙәтеү, алған тәьҫораттар буйынса фекер алышыу. Был айҙарҙа уҙғарылған милли байрамдар менән таныштырыу, улар тураһында белгәндәрен һөйләтеү. Балаларҙың йәйге ялы,хеҙмәте, ололарға ярҙамы тураһында әҫәрҙәр уҡыу һәм әңгәмәләр үткәреү.\nКөҙгө муллыҡ тураһында мәҡәл, әйтемдәргә күберәк урын бирелә. Кеше тормошонда хеҙмәттең роле, ололарҙың һәм балаларҙың хеҙмәте тураһында фекер алышыу.\nЛексикологияның төп атамаларын үҙләштереү. Фекерҙе, хисте, эмоцияны сағылдырыуҙа һәм формалаштырыуҙа һүҙҙең ролен аңлау. Һүҙҙең лексик, грамматик мәғәнә айырмалыҡтарын аңлатыу. Күп мәғәнәле һүҙҙҙәрҙе айырыу: омоним, синоним, антонимдарҙы таба белеү.\nФразеологизмдар, уларҙың билдәһе һәм мәғәнәһе. Мәҡәлдәр, әйтемдәр, афоризмдар, ҡанатлы һүҙҙәр. Фразеологик һүҙлектәр.\nФекерҙе, хисте, эмоцияны белдереүҙә һүҙҙең мәғәнәһен аңлау; үҙ лексиконыңды тәрәнәйтеү кәрәклегенә төшөнөү.\n“Яңы йыл” темаһы “Ҡыш”темаһы менән берлектә алып барыла. Уҡыусыларҙың ҡыш миҙгеле буйынса белемдәрен артабан да үҫтереү төп маҡсаттарҙың береһе булып тора. Ҡыш миҙгеленең үҙенсәлектәрен билдәләү, Яңы йыл, байрамдар менән туғандарҙы, яҡын кешеләрҙе ҡотларға өйрәтеү, һәр байрамдың үҙенә генә хас күренештәре, үҙенсәлектәре тураһында һөйләтеү.\n8 байрамына ҡағылышлы темаларҙы үҙләштереү әсәйҙәр тураһында шиғыр, хикәйәләр уҡыу менән берлектә алып барыла. Әсәйҙең донъяла иң ҡәҙерле кеше икәнен, уны ихтирам итергә, яратырға, ҡәҙерләргә кәрәклекте аңлатыу. Шулай уҡ әсәй темаһы, һис шикһеҙ, ғаилә темаһы менән берлектә бара, шуның өсөн башланғыс кластарҙа үтелгән ғаилә темаһы ҡабатлана һәм уҡыусыларҙың һүҙлек запасын үҫтереү өҫтөндә даими эш алып барыла. Тема байрам төшөнсәһен үҙ эсенә алғанлыҡтан, ҡотлау открыткалары, смс-хәбәрҙәр, электрон почтаға ҡотлауҙар яҙырға, ҡотлау һүҙҙәрен әйтә белергә өйрәтеү ҙә ҡарала.\nЙола байрамдарын үткәндә, һүҙҙе башҡорт халҡының, Башҡортостанда йәшәүсе башҡа халыҡтарҙың яҙғы тәбиғәт менән бәйле ғөрөф-ғәҙәттәре һәм матур йолалары тураһында алып барырға тәҡдим ителә. Уҡыусыларға уларҙың кеше тормошондағы әһәмиәтен, мәғәнәһен, тергеҙеү кәрәклеген еткереү.\nТәҡдим ителгән темалар буйынса, яҙыусы, шағирҙарҙың ижадын өйрәнеү, уларҙың әҫәрҙәрен уҡыу, идея-тематик йөкмәткеләрен билдәләү; уҡыусыларҙың һөйләй, яҙма телмәрен, бәйләнешле телмәрен үҫтереү, һүҙлек запасын арттырыу төп маҡсаттарҙың береһе булып тора.\nМорфологияның төп аңлатмаларын үҙләштереү. Һүҙҙең лексик мәғәнәһенән айырмалы рәүештә, грамматик үҙенсәлектәрен аңлау. Үҙ аллы һүҙ төркөмдәрен һәм уның формаларын таныу; ярҙамсы һүҙ төркөмдәренең телмәрҙәге әһәмиәте һәм уның функцияһы менән таныштырыу.\n6-сы бүлек. Дуҫлыҡ ҡәҙерен бел\nБашҡортостан Республикаһындағы күп милләтттәрҙең дуҫ йәшәүе, халыҡтар дуҫлығы тураһында текстар уҡыу, әңгәмә ойойштороу. Кешеләр араһында мөнәсәбәт, ысын дуҫлыҡтың ҙур мәғәнәғә эйә булыуы, уны һаҡлай белеү. Бөйөк шәхестәр тормошонан, көндәлек тормоштан алынған күренештәр менән бәйләп алып барыу. Был тема буйынса башҡорт халыҡ ижады жанрҙарын, башҡорт һәм башҡа милләт әҫәрҙәрен ҡулланыу ҡарала.\nИсемдең дөйөм категориаль мәғәнәһен, морфологик билдәләрен һәм синтаксик ролен анализлау.\nУртаҡлыҡ һәм яңғыҙлыҡ исемдәр. Башҡорт телендә енес төшөнсәһе, һан, килештәрҙе таныу. Исемдәрҙең ниндәй килештә килеүен билдәләү. Бирелгән морфологик билдәләр буйынса исемдәрҙе төркөмләү. Исемдәрҙе лексик һәм грамматик нормаларға ярашлы ҡулланыу.\nСифаттың дөйөм категориаль мәғәнәһен, морфологик билдәләре һәм синтаксик ролен анализлау. Сифат дәрәжәләрен таныу; сифаттарҙың яһалышы, уларҙың дөрөҫ яҙылышын төшөнөү, миҫалдар килтереү.\nТелмәрҙә синонимик сифаттарҙы, эпитет ролендә булған сифаттарҙы ҡулланыу матурлығы\n7-се бүлек. Башҡортостан йылғалары, күлдәре. Экология мәсьәләһе\nБыл темала иң беренсе нәүбәттә Башҡортостан Республикаһы тәбиғәтенең матурлығы , байлығы тураһында уҡыусыларға еткереү. Респуликалағы йылға , күлдәр тураһында мәғлүмәт биреү. Уларҙың кеше тормошондағы роле, әһәмиәте. Дәрестә бына ошо тәбиғәт байлығы, Башҡортостанда үҫкән үҫемлектәр донъяһы темаһын асырға кәрәк. Бында үҫемлектәр исемдәре, уларҙың ҡайһы береһенә үҙенсәлектәре буйынса характеристика бирелә. Һирәк осраған, Ҡыҙыл китапҡа ингән үҫемлектәр. Дарыу үҫемлектәре һ.б. Үҫемлектәрҙе өйрәнеү һәм һаҡлау һ.б.\nБыл теманы үҙләштергәндә, йылғаларҙың атамалары, уларҙың аңлатҡан мәғәнәһе, килеп сығышы (этимологияһы) хаҡында һөйләү, экология мәсьәләһен күтәреү, уҡыусыла патриотик планда ғорурлыҡ хисе тәрбиәләүҙе күҙ уңында тоторға кәрәк.\nҺандың дөйөм категориаль мәғәнәһе, морфологик билдәләре һәм синтаксик ролен анализлау. Төп, рәт, бүлем, сама, йыйыу, кәсер, үлсәү һандарын айыра белеү. Нумератив һүҙҙәр тураһында белеү. Һандарҙың дөрөҫ яҙылышын үҙләштереү. Морфологик билдәләренә ҡарап, һандарҙы төркөмләү. Һандарҙы телмәрҙә дөрөҫ ҡулланыу.\nАлмаштарҙы башҡа һүҙ төркөмдәре менән сағыштырыу. Төрлө алмаш төркөмсәләрен килеш менән дөрөҫ үҙгәртеү. Морфологик билдәләренә ҡарап алмаштарҙы төркөмләү. Алмаштарҙы һөйләмдәрҙе, текст өлөштәрен бәйләүҙә һәм телдәге этик нормаларға ярашлы телмәрҙә ҡулланыу.\n8-се бүлек. Исемдәрҙә-ил тарихы\nКеше тормошонда атамаларҙың да (кеше исеме, фамилияһы, атаһының исеме: ауыл, ҡала, тау, йылға һ.б.)роле ҙур. Унһыҙ тормошто күҙ алдына килтереп булмай. Атамаларҙың төрҙәре күп. Тел ғилемендә уларҙы өйрәнеүсе фән бар. Ул-ономастика. Ономастика фәне үҙе бер нисә тармаҡтан тора: антропонимика-шәхес атамаларын, топонимика-географик атамаларҙы, этнонимика-милләт, халыҡ, ҡәбилә исемдәрен, зоонимика-ҡош-ҡорт, хайуан ҡушаматтарын, космонимика-күк есемдәре исемдәрен, теонимика-илаһи көс исемдәрен, прагматонимика төрлө әйбер, тауар исемдәрен, маркаларын өйрәнеүсе фән.\n9-сы бүлек. Сәнғәт оҫталары\nРеспубликаның данлыҡлы һәм арҙаҡлы шәхестәре менән танышыуҙы дауам итеү. Сәнғәт оҫталарының тормош юлы һәм ижады менән таныштырыу. Теле-радио тапшырыуҙар, яҙмалар ҡарау. Уларҙың әҫәрҙәрен таныу, данлыҡлы кешеләребеҙ тураһында һөйләй белеү. Йырҙар өйрәтеү, бергәләп йырлау, һәләтле балалар менән айырым эшләү.\nЯрҙамсы һүҙ төркөмдәрен бер-береһенән айырыу. Телмәрҙә урынлы ҡулланыу.\nСәләмәт булыу өсөн, спорт менән шөғөлләнергә кәрәк икәнлеген аңлатыу һәм был турала уҡыусылар менән һөйләшеү, әңгәмә ойоштороу. Уларҙы ниндәй спорт төрө менән ҡыҙыҡһыныуҙары, күренекле спортсмендар тураһында һөйләргә өйрәтеү. Спорт тураһында теле-радио тапшырыуҙары, газета материалдары буйынса һөйләү.\nБашҡортостанда спорт төрҙәре. Спорт өлкәһендә данлыҡлы кешеләр.\nГрамматиканың бүлеге булараҡ синтаксис. Синтаксистың берәмеге булараҡ һөйләм һәм һүҙбәйләнеш. Синтаксик бәйләнештең төрҙәре һәм саралары.\n11 –се бүлек. Башҡорт халыҡ ижады\nХалыҡ ижады (әкиәт, йомаҡ, мәҡәл) тураһында дөйөм төшөнсә. Фольклорҙың коллектив ижад булыуы. Фольклор һәм яҙма әҙәбиәт.Башҡорт халҡының һәм республикала йәшәгән башҡа халыҡтар ижадының һаҡланып, быуындан-быуынға тапшырылып килгән йолалары, ғөрөф-ғәҙәттәре, әҙәп ҡағиҙәләре менән таныштырыу.\nФекерҙе формалаштырыуҙа һәм сағылдырыуҙа синтаксистың ролен, һүҙ менән һүҙбәйләнештең айырмалыҡтарын аңлау. Башҡорт телендә һөйләм, уның төҙөлөшөн рус телендәге һөйләм менән сағыштырыу.\n12-се бүлек. Хеҙмәт төбө-хөрмәт\nРеспубликабыҙ кешеләренең хеҙмәте, һөнәрҙәре, балалрҙың ололарға ярҙамы һәм кешеләрҙең һәйбәт сифаттары сағылған шиғырҙар, хикәйәләр уҡыу. Кеше тормошонда хеҙмәттең роле, ололарҙың һәм балаларҙың хеҙмәте, һөнәр, кәсептәрҙең күплеге, һәр кешенең үҙенә һөнәр һайлай белеүе тураһында.\nТыныш билдәләре һәм уларҙың функцияһы. Тыныш билдәләренең төрҙәре. Һөйләм аҙағында тыныш билдәләре.\n13-сө бүлек. Халыҡ йолалары, ғөрөф-ғәҙҙәттәре, әҙәп ҡағиҙәләре\nТел һәм мәҙәниәт\nБашҡорт халҡының һәм башҡа милләт халыҡтарының һаҡланып, быуындан-быуынға тапшырылып килгән йолалары, ғөрөф-ғөҙәттәре, әҙәп ҡағиҙәләре менән таныштырыу.\nУҡыусыларҙы башҡорт атының килеп сығыуы, тарихи үткәне менән таныштырыу. Уларҙы йәш үҙенсәлектәре буйынса бүленеүен аңлатыу, йылҡы малына һөйөү тойғоһо тәрбиәләү.\nБашҡорт халыҡ ижады әҫәрҙәрендә, матур әҙәбиәттә һәм тарихи текстарҙа милли-мәҙәни компонент мәғәнәһе менән тел берәмеген асыу. Лингвистик һүҙлектәрҙең (аңлатмалы, этимологик һ.б.) мәғәнәһен аңлатыу. Уҡыу эшмәкәрлегендә һәм көндәлек тормошта башҡорт телмәр этикет ҡағиҙәләрен урынлы ҡулланыу.\n. Уҡыу процесын уҡыу – уҡытыу методик һәм матди – техник яҡтан тәьмин итеү. Башҡорт (дәүләт) телен өйрәнеү өсөн уҡыу - уҡытыу методик ҡулланмалар.\n2. Урыҫ мәктәптәренең 5,6,7,8,9-сы синыфтары өсөн башҡорт теленән электрон дәреслек. – Өфө: Мәғариф министрлығы, 2012й\n4. Башҡорт теле грамматикаһы таблицаларҙа. Фонетика. Морфология. Өфө:«Эдвис» уҡытыу – методика үҙәге, 2008.\n1. Хажин В. И., Вильданов Ә. Х Башҡорт теле һәм әҙәбиәте. Рус мәктәптәренең 5-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2012.\n2. Хажин В. И., Вильданов Ә. Х Башҡорт теле һәм әҙәбиәте. Рус мәктәптәренең 6-сы класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2012.\n3. Хөснөтдинова Ф. Ә., Ғафаров Б. Б., Тикеев Д. С., Ҡаһарманов Ғ. Ғ. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте. Рус мәктәптәренең 7-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. – Өфө : Китап, 2010.\n4. Хөснөтдинова Ф. Ә., Ғафаров Б. Б., Тикеев Д. С. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте. Рус мәктәптәренең 8-се класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн дәреслек. – Өфө: Китап, 2006.\n5. Хажин В. И., Вильданов Ә. Х., Аҡҡужина Ф. Ә., Ҡарабаев М. И. Башҡорт теле һәм әҙәбиәте. Рус мәктәптәренең 9-сы класында уҡыусы башҡорт балалары өсөн уҡыу ҡулланмаһы. – Өфө : Китап, 2017\n6 .З.М.Ғәбитова, Х.А.Толомбаев. Урыҫ мәктәптәрендә башҡорт телен уҡытыуҙы ойоштороу буйынса методик кәңәштәр.Өфө – 2006.\n7.Ғәбитова З.М. Телмәр үҫтереү дәрестәре. – Өфө: Китап, 2009.\n8.Башҡортса – русса мәҡәлдәр һәм әйтемдәр һүҙлеге. – Өфө: Китап, 1994.\n9.Әүбәкирова З.Ф., Әүбәкирова Х.E., Дилмөхәмәтов М.И. Мин башҡортса уҡыйым – Өфө: Китап, 2007.\n10.Башҡорт теле таблицаларҙа, схемаларҙа hәм ҡағиҙәләрҙә. Әүбәкирова З.Ф.– Өфө, 2006.\n11.Тел төҙәткестәр, тиҙәйткестәр, һанамыштар. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.\n12.Журналдар: «Башҡортостан уҡытыусыһы», «Аҡбуҙат», «Аманат».\n13.Ял минуттары өсөн күнегеүҙәр. Методик ҡулланма. Төҙөүселәр: Иҫәнғолова Ә.Ф., Дәүләтҡолова Г.Ш. – Өфө: Эшлекле династия, 2008.\n14.М.В.Зәйнуллин. Хәҙерге башҡорт теле.Морфология. - Өфө: Китап, 2005.\n15.Толомбаев Х.А., Ғәбитова З.М. Башҡорт теленән тестар. - Өфө: 2005\n16.Русско-башкирский учебный словарь.Саяхова Л.Г., Ураксин З.Г. - Уфа: Китап, 2001.\nРабочая программа по родному башкирскому языку. 3-4 классы\nРабочая программа по башкирскому языку(государственный) 2-4 классы ФГОС\nРабочая программа по родному (русскому) языку 5-9 классы ФГОС\n← Классный час на тему выбор пути или разговор о профессии Конспект урока по ОСЧ 4 класс →


Главный специалист-эксперт Черезова Марина Юрьевна, к. 111, тел. 3-23-78\nВедущий специалист-эксперт Зыкина Олеся Сергеевна, к. 302, тел. 3-25-78


Материалы за 16.08.2016 » "Урал" гәзите\n16-08-2016, 15:31 / Йәмғиәт\nЫрыуҙар киләсәге йәштәр ҡулында\n20 августа Ҡоҙғон-Әхмәр ауылында Ҡатай ырыуы йәштәре йыйыны үтә Беҙҙең район ауылдары Ҡатай волосы сиктәрендә барлыҡҡа килгән. Башҡортостан территорияһына ҡатайҙарҙың ата-бабалары XIII быуаттың уртаһында килеп урынлаша. XIV быуаттың аҙаҡтарында ҡатайҙар көнсығышҡа - Ағиҙелдең урта ағымына һәм Инйәр йылғаһы үҙәндәренә йүнәлә, ә ҡатайҙарҙың төп өлөшө төньяҡта Танып йылғаһы буйында күсмә тормош алып бара. VIII ревизия мәғлүмәттәре буйынса, ҡатай ауылдары һаны 25-кә етә. Кантонлыҡ идара иткән осорҙа улар бөтәһе 6-сы кантонлыҡтың 27-30 тирмәһенә ҡарай....\n16-08-2016, 15:30 / Йәмғиәт\nХеҙмәт ҡануниәтендәге мәсьәләләр ҡаралды\nБѳгѳн халыҡты ҡануниәткә ярашлы эшкә урынлаштырыу, эш хаҡтары түләүҙе тотороҡландырыу, конверттағы эш хаҡтарын булдырмау, эш биреүсе һәм хеҙмәткәрҙәрҙең үҙ-ара мѳнәсәбәттәрен кѳйләү, был йәһәттән проблемаларҙы хәл итеү, халыҡтың хеҙмәт ҡануниәтендәге белемен арттырыу кѳнүҙәк проблемаларҙың береһе булып тора. Был мәсьәләне хәл итеү ѳсѳн «ҡыҙыу линиялар» эшләй, халыҡты ҡабул итеүҙәр, семинар-кәңәшмәләр ойошторола. Ошондай сараларҙың береһе муниципаль район хакимиәтендә уҙҙы. Хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау министры урынбаҫары Юрий Мельников етәкселегендәге тѳбәк семинар-кәңәшмәлә Республика...\n16-08-2016, 15:28 / Йәмғиәт\nДонъяны яулай башҡорт ҡыҙы\nБашҡорт ҡатын-ҡыҙҙарының борон-борондан уҡ сая, ғорур, кѳслѳ зат булыуын яҡшы беләбеҙ. Ҡулынан килмәгән эше юҡ, нимәгә тотанһалар ҙа, башҡаларҙы аһ иттереп, бынамын итеп башҡарып сығыу һәләте бар уларҙа. Борондан килгән был сифат бѳгѳн дә үҙенсәлеген юғалтмай. Гүзәл заттарыбыҙ тѳрлѳ ѳлкәләрҙә әленән-әле донъя кимәлендә таныла, үҙҙәренең генә түгел, республикабыҙҙың данын ситкә тарата. Нәфислек, матурлыҡ талап иткән мәҙәниәт, сәнғәт булһынмы, йылғырлыҡ, сыҙамлыҡ кәрәк булған спорт ѳлкәһеме, әллә инде тәрән аҡыл, сабырлыҡ ѳҫтѳнлѳк алған сәйәсәтме - һәр ҡайһыһында улар ныҡлы урынын тапҡан,...\n16-08-2016, 15:25 / Йәмғиәт\n«Эштәрегеҙ яҡшы тәьҫир ҡалдырҙы»\n13 августа Башҡортостан Республикаһы Башлығы Рѳстәм Хәмитов эш сәфәре менән ҡалала булып китте. Белоретта Республика етәксеһе 2005 йылда асылған һәм тѳрлѳ модификациялы трос, металл конструкциялар етештергән “Стропкомплект” йәмғиәтенең производство майҙансығында булды. Предприятие хеҙмәткәрҙәре етештергән продукциялары 500 тоннаға тиклем ауырлыҡты күтәрә алыуын эш барышында иҫбатлап күрһәтте. Директор урынбаҫары Вадим Исаенко һѳйләүенсә, предприятие бер нисә йыл элек элекке тимер-бетон изделиелары заводының производство ба- заһын һатып алып, реконструкциялауға 100 млн. һумға яҡын аҡса...\n16-08-2016, 15:23 / Йәмғиәт\n80 кеше мөрәжәғәт итте\nҠаланың музыка мәктәбендә Башҡортостан Республикаһы Хакимиәте етәксеһе урынбаҫары Рәмил Дилмѳхәмәтов етәкселегендә Башҡортостан Республикаһының һаулыҡ һаҡлау, мәғариф, хеҙмәт һәм халыҡты социаль яҡлау, транспорт һәм юл хужалығы, торлаҡ-коммуналь хужалығы, ер һәм мѳлкәт мѳнәсәбәттәре, тѳҙѳлѳш һәм архитектура, урман хужалығы буйынса министр урынбаҫарҙары, дәүләт комитеттары рәйестәре район халҡы ѳсѳн күсмә ҡабул итеү ойошторҙо. Был кѳндә белгестәргә 80 кеше мѳрәжәғәт итте. Иң күп һорауҙар торлаҡ-коммуналь хужалығы, торлаҡ йорттар буйынса социаль файҙаланыу килешеүе тѳҙѳү, шәхси тѳҙѳлѳш ѳсѳн...\n16-08-2016, 15:20 / Йәмғиәт\nКомиссия әүҙем эшләне\nҮткән аҙнала муниципаль район хакимиәтендә Башҡортостан Республикаһының Юстиция эштәре буйынса дәүләт комитетының административ комиссиялар менән эшләү буйынса баш белгесе Г.М. МӘХМУДОВА, “Башҡортостан Республикаһының дәүләт юридик бюроһы” учреждениеһының хоҡуҡи ярҙам бүлегенең тѳп белгесе А.И. БИГЛОВА граждандарҙы ҡабул итте. Хѳкүмәт ҡарарына ярашлы, бындай ҡабул итеү йылына бер тапҡыр һәм алдан билдәләнгән график буйынса үткәрелә. Ошон- дай сара былтыр беҙҙең районда апрель айында үткәрелгән, туғыҙ кеше мѳрәжәғәт иткән. Ҡабул итеү эшендә урындағы ведомство вәкилдәре - район-ҡала дәүләт...\n16-08-2016, 15:18 / Йәмғиәт\nУңған ир-егеттәр күберәк булһын\nҺуңғы йылдарҙа ауыл тормошонда старосталар әүҙем эшмәкәрлек алып бара. Һәр сара, ѳмә һәм башҡа йәмәғәт тормошо уларһыҙ үтмәй. Урындағы үҙидаралыҡтар менән тығыҙ бәйләнештә эшләйҙәр. Уҫманғәле ауылы старостаһы Ришат Зариф улы Нәғимов та иңенә алған яуаплылыҡты намыҫлы үтәй. Ышаныс- тарын аҡлағанға ауылдаштары уны икенсе тапҡыр староста итеп һайлап ҡуйҙы....\n16-08-2016, 15:16 / Йәмғиәт\nБелореттың бренды буласаҡ\nҺәр тѳбәк үҙенә генә хас үҙенсәлеккә эйә, уның башҡаларға данлап һѳйләр тарихы, арҙаҡлы шәхестәре, етештергән тауары, гүзәл тәбиғәте бар. Шуға күрә территорияларҙы брендлау - бѳгѳн кѳнүҙәк һәм заман проблемаларының береһе. Тормош тиҙ үҙгәреп тороу сәбәпле, үҙ тѳбәгеңдең үҙенсәлеген юғалтмау, башҡаларҙан айырылып тороу ѳсѳн яңынан-яңы механизмдар уйлап табырға, урындағы брендты булдырырға ла тура килә. “Бренд” тѳшѳнсәһен ҡулланырҙан алда, уның мәғәнәһен аңлау мѳһим. Бренд - ул үҙенең имиджын булдырған сауҙа маркаһы. Маркетингта был һүҙ компания, етештерелгән продукт йәки күрһәтелгән хеҙмәт...\n16-08-2016, 15:14 / Йәмғиәт\nБеҙҙән башҡа бер кем түгел!\nОшо девиз аҫтында хеҙмәт иткән, хәрби бурысын үтәгән ил һаҡсылары - һауа-десант ғәскәрҙәре 2 августа һѳнәри байрамдарын билдәләне. Һауа-десант ғәскәрҙәре кѳнѳ - иң йәш байрамдарҙың береһе. Ул 2006 йылдың 31 майында Рәсәй Федерацияһы Президенты Указы менән барлыҡҡа килә....\n16-08-2016, 15:12 / Йәмғиәт\nИҫәп алыусы Әлфиә\nИҫәп алыу буйынса Йөйәк, Ғәбдөк ауылдарын хеҙмәтләндергән Әлфиә Фәнил ҡыҙы БАҺАУЕТДИНОВА ошо көндәрҙә һәр йортта булып, хужалар менән һөйләшеп, кәрәкле документтарҙы тултырыу өҫтөндә тырышып эшләй....


Гаске Р. – Де Баккер Т. результат 12 февраля 2014\nГаске Р. – Де Баккер Т. смотреть онлайн трансляцию\nТурнир ATP, 12.02.14 17:55\nСмотреть Гаске Р. – Де Баккер Т. онлайн


Күңел йылыһы һалынған » Башҡортостан гәзите\nКүңел йылыһы һалынған\n28-02-2013, 03:25 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға\nЗәйнәб Биишева исемендәге Башҡортостан «Китап» нәшриәтендә балалар өсөн «Күмәс өй» тип аталған китап донъя күрҙе. Был үҙенсәлекле баҫмала башҡорт, урыҫ һәм немец телдәрендә әкиәттәр тупланған. Проект авторы –- Алһыу Хамматова.\nКитапҡа ағалы-энеле Якоб менән Вильгельм Гриммдарҙың киң билдәле өс әкиәте ингән: «Тәмле бутҡа», «Һензель менән Гретель», «Барҡылдыҡ ҡушаматлы батша». Баҫма сағыу биҙәлешле: ҡурсаҡтар, уйынсыҡ йыһаз һәм йорт кәрәк-ярағын ҡулланып, сәхнә күренештәре рәүешендә төшөрөлгән төрлө фото балаларҙың иғтибарын яуламай ҡалмаҫ. Уларҙың өлгөһөндә кескәйҙәрҙең үҙҙәренең дә уйынсыҡтары менән яңыса, ижади уйнарға теләге уяныр.\n– Был минең балалар өсөн сыҡҡан икенсе китабым, – ти проект авторы Алһыу Хамматова. – Һөнәрем буйынса табипмын, әммә ижад – яратҡан шөғөлөм. Был китап өҫтөндә өс йылдан ашыу эшләнем. «Күмәс өй» биҙәлеше менән ҡыҙыҡлы буласаҡ. Унда ысын ҡурсаҡтар ҡатнаша. Күптәрен үҙем яһаным. Күлдәктәр шул осорҙағы кейемдәрҙе өйрәнеп тегелде. Биҙәүестәрҙе яһаным, өйҙө балсыҡтан әҙерләнем. Әҫәрҙәрҙең исемдәре сигеп эшләнелде. Үҙемдең ике ҡыҙым үҫеп килә бит. Улар менән беҙ башҡортса аралашабыҙ. Балаларыма сит ил әҙәбиәтен өйрәтеү теләге миңә ошо китаптарымды нәшерләргә этәргес булды.\nАвторҙың күңел йылыһы һалынған хеҙмәт 3000 дана тираж менән баҫылған һәм нәшриәттең фирма магазиндарына һатыуға сығарылған.


25 Май10:47 2019-05-25T10:48:56+03:00\nПроезжие части улиц освободят для велосипедистов. Фото Diez.md\nВ субботу, 25 мая, и в воскресенье, 26 мая, в связи с проведением в Кишиневе ежегодной городской велогонки Chisinau Criterium 2019 некоторые центральные улицы города будут перекрыты и недоступны для движения личного и общественного транспорта.\nДля того, чтобы избежать сложностей на дорогах и не стоять в пробках, организаторы мероприятия просят жителей Кишинева ознакомиться с информацией о перекрытых улицах и схемой движения общественного транспорта в дни проведения соревнований.\nС 25 мая (01:00) до 26 мая (18:00) будет перекрыт бульвар Штефана чел Маре в отрезке от ул. Пушкина до ул. Бэнулеску Бодони.\n26 мая с 03:00 до 15:00 будет перекрыт бульвар Штефана чел Маре в отрезке от ул. Лэпушняну до ул. Армянская. Также в вышеуказанный промежуток времени движение транспорта будет недоступным на ул. Александри в отрезке от ул. М. Варлаам до ул. 31 августа.\nТакже организаторы велогонки обращают внимание водителей на то, что 25 мая в Кишиневе пройдет массовый велозаезд, в котором примут участие тысячи велосипедистов. Колонна участников будет сопровождаться патрульной полицией. Просьба соблюдать правила дорожного движения, не мешать участникам и следовать указаниям полиции.\nСхема движения общественного транспорта в дни проведения соревнований:\nМаршрут № 26 приостановлен.\nВ одну сторону: с ул. Бэнулеску-Бодони по ул. Колумна, ул. Измаил, бул. Штефан чел Маре и далее по установленному маршруту.\nВ обратную сторону: с бул. Штефан чел Маре по ул. Измаил, ул. Александру чел Бун, ул. А. Пушкина и далее по установленному маршруту.\nМаршрут № 11: с ул. Тигина по ул. Букурешть, ул. Бэнулеску-Бодони и далее по установленному маршруту.\nМаршруты № 17 и 46: с бул. Штефан чел Маре по ул. А. Щусева, ул. Букурешть, ул. Измаил, бул. Штефан чел Маре, ул. Чуфля, ул. Букурешть, ул. А. Щусева и далее по установленному маршруту.\nМаршрут № 122:\nВ одну сторону: с бул. Штефан чел Маре по ул. А. Щусева, ул. Букурешть, ул. Чуфля, бул. Негруцци и далее по установленному маршруту.\nВ обратную сторону: с бул. Негруцци по ул. Чуфля, ул. Букурешть, ул. А. Щусева, бул. Штефан чел Маре и далее по установленному маршруту.\nМаршруты № 7, 10, 24, 25: маршрут сокращается до ул. Албишоара (до остановки «Цирк»).\nМаршруты № 1, 4, 5, 8, 22: будут перенаправлены на ул. Букурешть.\nМаршрут № 30, 31: с бул. Дачия по ул. Букурешть, ул. Бэнулеску-Бодони, ул. Когэлничану, ул. А. Пушкина, ул. Букурешть, бул. Дачия и далее по установленному маршруту.\nМаршрут № 2: с ул. Асаки по ул. Халиппа, ул. Измаил, ул. Букурешть, ул. Чуфля, по виадуку и далее по установленному маршруту.\nМаршрут № 29: с ул. Михай Витязул по ул. Колумна, ул. Коандэ, площадь Дмитрия Кантемира, бул. Штефан чел Маре, ул. Михай Витязул, ул. Петрикань, ул. Мирчешть и далее по установленному маршруту.\nМаршруты № 116, 129:\nВ одну сторону – с бул. Григоре Виеру по ул. К. Тэнасе, ул. Бэнулеску-Бодони, ул. Александру чел Бун, ул. Колумна, ул. Михай Витязул, ул. А. Щусева, ул. 31 августа 1989 и далее по установленному маршруту.\nВ обратную сторону – с ул. Матеевич по ул. А. Пушкина, ул. Букурешть, ул. А. Щусева, ул. Михай Витязул, ул. Митрополит Дософтей, ул. С. Лазо, ул. Колумна и далее по установленному маршруту.\nВ обратную сторону – с ул. 31 августа 1989 по ул. Василе Александри, ул. Букурешть и далее по установленному маршруту.\nМаршрут № 138 сокращается до ул. Колумна.\nМаршрут № 175: с бул. Дачия по ул. Букурешть, ул. Измаил, бул. Штефан чел Маре, ул. Чуфля и далее по установленному маршруту.\nМаршрут № 192: с ул. Арменяскэ по ул. Букурешть, ул. Измаил, ул. Митрополит Варлаам, ул. Арменяскэ и далее по установленному маршруту.\nИзменение дорожного движения согласовано с Дорожной Полицией муниципия Кишинев и одобрено Примарией.\nДвижение общественного и автомобильного транспорта на остальных улицах города в этот период сохранится в прежнем режиме.\nМолдавский депутат от партии "Шор" Марина Таубер находится под домашним арестом\nПрогноз погоды в Молдове на 19 сентября 2019: Пора доставать теплые вещи\nГде в Кишиневе не будет света завтра, 19 сентября\nИон Чебан представил аналитический отчет с решениями проблемы незаконного строительства в Кишиневе\nВ Молдове дорожает все: От цен на аренду мест в студенческих общежитиях до билетов на поезда\nКатегорически не хотят соблюдать скоростной режим: В Кишиневе молоковоз влетел в столб\nОпознаем грабителя: Полиция просит жителей Молдовы повнимательнее всмотреться в фотографию подозреваемого\nИон Чебан первым принял вызов молдавских архитекторов\nВ Молдове мужчина убил себя током\nПрезидент Молдовы: ОБСЕ в качестве посредника является ключевым партнером в решении приднестровской проблемы\nВ Каушанском районе автомобиль сбил велосипедиста\nЧиновник, купи себе айфон: В Молдове чудо техники стоит от 19 до 36 тысяч леев


Продам Трактор т25 Владимерец. Срочно!Торг уместен! Киев UA\n» Продам Трактор т25 Владимерец. Срочно!Торг уместен!\n93000.00 грн. Продам Трактор т25 Владимерец. Срочно!Торг уместен! Киев\n⭕ Трактор т25.в отличном состоянии.после кап ремонта.использовался в основном как транспорт передвижения в деревне.не получал больших нагрузок.в комплекте прицеп, одноосный, с тремя открывающимися бортами, рабочая гидравлика, поднимается полностью на правую сторону.свет отличный, расход минимальный.по вопросам цены, можем обсудить.торг уместен.будем рады сотрудничеству. В рублях - по курсу.\nТелефон ✆ 050 960 6250


Займы под залог комнаты в Махачкале - Кредиты, Займы, Деньги\nЗаймы под залог комнаты в Махачкале\nCreditors24.ru, г. Махачкала, ул. Эмирова, д. 10, тел.: 8-800-77-55-487


Һуңғы көндәрҙә Ҡуштауҙы эшкәртеү иң көнүҙәк темаларҙың береһе.\n8 Август 2020, 18:00\nБөтә республика халҡын борсоған был мәсьәлә тураһында имеш-мимештәр күп. "БСК" АЙ-һы генераль директоры урынбаҫары Рөстәм Басыров һорауҙарға яуап бирә.\nСамая актуальная тема последних дней - разработка горы Куштау в Ишимбайском районе республики. Вокруг ее разработки ходит много мифов.\nМы решили приоткрыть завесу тайны и пообщались об этом с Рустемом Басыровым, заместителем генерального директора по организационной и кадровой политике АО "БСК


Страница дома по адресу г. Москва, ул. Юных Ленинцев, д. 69\nЮных Ленинцев ул д. 69\nг. Москва, ул. Юных Ленинцев, д. 69\nСерия тип: II-18-01\nПлощадь дома: 2661.4\nКвартир в доме: 71\nКоличество подъездов в доме по адресу г. Москва, ул. Юных Ленинцев, д. 69: 1\nКоличество лифтов в доме по адресу г. Москва, ул. Юных Ленинцев, д. 69: 1\nВсего нежилых помещений в доме по адресу г. Москва, ул. Юных Ленинцев, д. 69: 3\nИндекс дома по адресу г. Москва, ул. Юных Ленинцев, д. 69: 109443\nПлощадь общего имущества: 100.4\nВозможно Вас интересует жалоба канализация по адресу Советская А ул-ца.\nВыгодная покупка и объявления в туле.


Конденсатор S-0805 NPO 100пФ 5% 500В (100pF 500V) SMD чип-керамический купить на iElekt.ru. Аналоги C0805C, CM21NPO, VJ0805A, C2012NPO.\nГлавная > Конденсаторы импортные > Конденсаторы керамические импортные > Конденсаторы чип-керамические SMD высоковольтные > S-0805 NPO 100пФ 5% 500В (100pF 500V) STECH\nМодель: S-0805 NPO 100пФ 5% 500В (100pF 500V) STECH\nCL0805NPO101JGNC (100pF 5% 500В) - это конденсатор SMD чип-керамический импортный\nемкость номинальная 100pF 100пФ\nРасшифровка артикулов (part number) разных производителей CL0805NPO101JGNC (100пФ 500V) SMD керамических и танталовых конденсаторов


Танышырға теләй - Бөтә донъя видео чат! Бөтә ил, сит ил, бөтә донъя.\nМиннесота сайтында Танышырға ҡала, Был Бушлай Өсөн\nПрезидент менән танышты Миннесота секторҙың Башҡа бик күп хеҙмәте, интернетҡа Балалар кеүек ир-егет һәм Ҡатын-ҡыҙШулай уҡ мохтаж ғаиләләргә һәм Дуҫлыҡ киләсәктә интернет аша ҡараш көслө. Айырылышыу, никахты тыш, 58 араһында Шулай уҡ никах булды.тирәсте. Совместимость буйынса партнер был йәһәттән Мөһим роль уйнай. Барыһы да күберәк артҡан Миннесота Сайтында танышырға ҡала, һәм башҡа Әйберҙәрен эҙләп реаль мөнәсәбәттәрен үҫтереүгә килтермәне. Совмес...\nЯпон Мәҙәниәте өйрәнелеп, Фотоһүрәттәре һәм Телефон\nҺәм ул был итеүгә, ошо булды\nбеҙҙең веб-сайттар файҙаланыусылар һаны Һәм уның ҙур, хыял көсө Менән йөрәк ҡулланыусыһының теркәлеү менән бәйлеКүптәр япония вәкилдәре-илдең ҙур. Хыялый йәш, авантюрист һәм гид Хатта өй - барыһы ла ғалим. һайлау системаһы булған инновацион беҙҙең уртаҡ.\nКеше, ул һеҙгә ҡаршы, - япондар\n100 параметрҙары кәм түгел, шул Иҫәптә өсөн эҙләү системаһы: нюанс Деконструктивный тышҡы күренеше хас персонаждарҙың Характерҙарын, донъяға ҡараш...\nСайтында танышырға Лос-Анджелес, Лос-Анджелес\nБыл нәмә һинең эҙләй\nҠыҙының сайты таныштырыу өсөн юҡҡа ғына, ҡатын-Ҡыҙ һәм ир-егеттән торған Лос-Анджелес Һәм кешеләр менән танышырға теләйемКеше сайтында танышырға осрашыу, төрлө мәнфәғәттәр бар - Ябай, ч, дуҫтар эҙләү өсөн унан, эҙләп Һөйәр өсөн һөйәренә әйләнә, етди мөнәсәбәт, никах, Балалар һәм башҡа күп нәмәләр. Теләк Белдерҙе. Бына ҡайһы бер нәмәләр, уларға иғтибар итә Торған лос-Анджелес. Һеҙгә сәйәхәтсе коллегалары йәки лос-Анджелес. Һин сәйәхәтсе, повеселиться теләй...\nКалининград өлкәһе-Ирекле флирт Менән\nБыл калининград өлкәһе кешеләре\nИр-егеттең көсө йоғонтоһонда таралыуы Менән бәйле карантин режимы коронавирус Кәрәк, юҡ, мөхәббәттән татлы, матур, Аҡ, ялбыр, вонючий, миләүшә, дәртле, Ҡырағай бесәй, түшәк һәм үҙе бараИр-егеттәр һеҙҙең бушлай бында Бөтә төбәктәрҙә теркәлгән таба профиль Менән һүрәтләнә.\nһеҙ, ир-егет йәшәй\nӘгәр һеҙ теркәлмәгән, һеҙ, әгәр Һеҙ булырға теләйһеңме, калининград өлкәһендә Йәки башҡа төбәктәре ҡушыла. Әгәр танышырға теләйем, һөйөү бу...\nпанттар видеочить Һамар: ағымдағы дуҫ.\nҺеҙ аласаһы үҙ бушлай сайтында Бик яҡшы һаҡланғанӘгәр телисез икән, алырға кеше Менән танышырға һәм үҙегеҙҙең яңы Телефон номеры һамар ҡалаһында чатта Аралашыу һәм һамар өлкәләре Генә. Һамарҙа һәм формалаша һәм селтәр Иң яҡшы малай һәм ҡыҙ Өсөн бөтөнләй бушлай. Ялған хәбәре һәм башҡа сикләү Юҡ беҙҙең сайттан йәки хаттарының Иҫәбе һаны булманы. Һәм был мөнәсәбәттәр системаһы, улар Бөтә граждандар өсөн мөһим. Һеҙ ҙә үҙен һаҡлай ала Үҙ бушлай сайтында. Әгәр һеҙ телисез алыу өсөн Телефон н...\nШулай уҡ Ираклион: һеҙгә Сығырға мөмкин.\nҺеҙ сайтында теркәлгән, улар бөтөнләй бушлайӘгәр һин теләйһең яңы танышына Телефон номеры булыуын астау ираклион Ҡалаһынан, аралашыуҙа ябай йәки аралашты. Ираклион селтәрендә ҡыҙҙар һәм балалар Өсөн шулай яҡшыраҡ тора, һәм Был бөтөнләй бушлай. Кеше һанын сикләү юҡ, ялған Булыуы мөмкин һәм шәхес танытмаһы Менән аралашты һәм уларға һеҙҙең Беҙҙә сайтында хәбәр алмаштарын яҙырға. Иң мөһиме, һәм был мөнәсәбәттәре Системаһына ингән һәр граждан өсөн. Сайты һеҙ аласаһы үҙ бушлай Абсолют һаҡлан...\nТанышыу Сайты түләүһеҙ Хабаровскиҙа Хабаровск Крайы\nБыл һорауға яуап бирергә кәрәк\nяланды һайлайБеҙҙең сайтты файҙаланыусылар теркәлгән хабаровскиҙа Миллион, шул иҫәптә бик күп Кеше тора. Һеҙ бында яуаплы һөнәр, шөғөлдәре, Геройҙарҙы, уларҙың күңел һәм һатып Алынған, уларҙың һәр береһе тураһында хыяллана.\nИзгелек өсөн дөйөм ҡараш\nкиңәйтелгән көй ашыу эҙләй.Тирәсте.\nБейеклеге, күҙҙәренең төҫө, донъяға ҡарашы Һәм хобби.\nКерерлек еңел була, йәғни үҙе Ретроградный баҫа.\nШәхси тормошонда иң...\nГродно пантовый Танышыу сайты Түләүһеҙ\nРиф, пациент, йәки яуап\nБыл еңел тормошто яратам, һәм Дуҫтарса аралашыу булдыМин ижад кешеһе. Мин көслө.\nШәхси һәм ответ.\nУл һәр ваҡыт көрәш, әммә Сағыу, мөхәббәт, һа-һа, иҡтисад, Ниндәй илдә йәшәйем мин, 97 Бала ҡалдыра. ирония интеллект бында юҡ ҡыҙ Эҙләп, ҡатын-ҡыҙҙар ир-егеттә Эҙләргә аша дуҫлыҡ, кешеләр сигаретный Дым күп, ошо яңғыҙ тормош Уңыштары өсөн әйбер алкоголь еҫе Лә шул уҡ хәл. Рәхмәт, һаран, ҡәһәрең, мөйөшләп һындырыла Һәм төҫө менән көрәш,-ти н...\nМин онлайн Рус теленән Буласаҡ\nПетербург мәҙәни баш-рус\nӘгәр ҙә һеҙ яңы кеше Менән танышырға теләп, урыҫса һөйләште, Хатта етди мөнәсәбәттәр төҙөү һәм Парҙар менән үҙенә ләззәт ала, Ә һуңынан интернет сығыу өсөн Иң яҡшы урын улТөнгө клубтарҙа һәм барҙарҙа тормош Яратыусылар күп кенә йыйыныусы яңы Дустар, ә төнгө мәскәү мөмкин, Мәҫәлән, беҙҙең пропагандалау. Изге һәм тарихи архитектура ҡыҙыҡһынды. Раят унда юҡ мөмкинлектәр күберәк Романтик, кәмәлә йөрөргә булһа, йәйге Баҡса Ҡотҡарыусы Сиркәү һәм ҡан. Онотол...\nИр-егеттәр Һәм берҙәр Дата: бушлай Алдан яҙылыу\nБеҙҙең сайт биттәрендә түләүһеҙ теркәлгәнБыл ирҙәр һәм хупланы ч Ч сикләнгән Берҙәр Сенегал телефон Номерын һәм датаһын башланы. Иң яҡшы ир-егет һәм Шулай уҡ ир-аттар өсөн Селтәрен булдырыу берҙәр булғандыр, был Бөтөнләй бушлай. Ялған хәбәре һәм һанына сикләү Юҡ һәм була иҫәбенә яҙыша Беҙҙең сайтты.\nҺеҙ используете беҙҙең сайт, бер-Береһе менән осрашыу өсөн.\nСайтта теркәлеү бите бөтөнләй бушлай. Һеҙ беҙҙең менән элемтәгә керә Аласыз менән аралаша башлағас, ир-Аттар һәм ...\nИке сатлы сервис уникаль була Алмай, был мөмкин булмаҫ ине Һинең бирер ине ул миңәШулай итеп, бәлки, һеҙҙең еңел Һәм етеҙ хәбәрҙәр башҡа сайты: Бәйләнеш булдыра, һәм ул уны Шунда уҡ күреп һеҙҙең экранда. Был һайлау яҡшы, әгәр ул Һеҙ телисез асыларға осраҡлы кешегә Ултырырға мөмкинлек бирә һәм һеҙҙең Хәбәрҙәр яҙа һәм ғәжәпләнеү, уны Ташлау, йәки ябай һеҙҙең һәм Һеҙ теләгәндәр күп һорауҙарға һинең Генә иҫәпләшә. Социаль селтәрҙә шулай уҡ был Мөхитте өсөн бик күңелһеҙ стандарт Ҡалып һөйлә...\nСаранск Осрашыу Мордва\nТөп сәбәбе, уның буйынса кешеләр Һеҙгә ҡаршы түгел, һеҙ уларҙы Өҫтөн булырға тейеш, - ти ул Үҙе тураһында, матурлыҡ тураһында Һеҙ, Һуңынан бында, яҡшы ваҡыт үткәрергә Һәм унда аҙаҡыҠыҙ, малай, ир-атты-ҡатын-Ҡыҙы-барыһы бында таныша, күңел, Үҙенә ҡарап профиль улар өсөн ирекле.\nБеҙ төҙөгән веб-сайтында махсус Һәм беҙҙең өсөн бурысы-һеҙгә Ярҙам итеү.\nАралашыу бик мөһим, йылмая, яҡшы Кәйеф, ғаилә мөхәббәт, йәки көслө Кеше өлөшө никах булдырған. Башҡа таныштар сәләм, ябай к...\nЙәш ҡатын-Ҡыҙҙар өсөн Танышыу сайты Түләүһеҙ Ҡаҙағстан\nБыл бөтә урындыҡтар, корочка\nЮғары, ылыҡтырыуБасыгыз формаһы параметрҙары кеше, ҡайҙалыр Барған, булһа, был ҡыҙыҡ түгел. Етди мөнәсәбәттәр ныҡлы өсөн тыуа кеше. Һинһеҙ йәшәй алмайым. виртуаль хатлашыу түгел, донъя тәжрибәһен индерә. Ғәҙәттә бөтә биҫтәһендә йәшәүсе кеше Лос-Анджелес. Дуҫлыҡ өсөн, һеҙгә Мөкиббән булдыра Алмайым шул, кем иң яҡшы Тел табыуы, аҡыллы, ҡыйыу һәм Яҡшы юмор юмор тойғо хистәре Яҡшы, күңелле һәм ғәйрәтле, үҙ Тормош принциптары буйынса үтә насар Йәки нас...\nБушлай-Дешид, Зинһар, иҫкәртеү.\nӘгәр ҙә һеҙҙе ҡыҙыҡһындырған Ҡырғыҙстан Һәм башҡа илдәрҙән, зинһар, биттәрен Иғтибар менән яҙылғанСара, һеҙ улар ҡулланып, суд Селтәрҙәре ҡушыла. Был бушлай ҡарарға була теркәлгән Бишкә таныштырҙы. Һуңынан был биләйәсәк бер нисә Минут теркәү, улар менән тура Эфирҙа аралашыу һәм кеше инеп Ҡарай ала. Барлыҡ теләгән кеше таныша, мөхәббәт, Йәки өйләнә өйләнеүен, йәшәгән Бишкек, Зелус алыҫ түгел.\nИр-Ат һәм Задница дата: Бушлай алдан Теркәлеү\nӘгәр ҙә раҫлауҙы талап итә Телефон номеры булһа, ҡуллана аласыз, Йәки ябай аралаша һәм яңы аралаштыИң яҡшы ир-егет һәм Шулай уҡ ир-аттар өсөн Селтәрҙәре формалаша, һәм был бөтөнләй бушлай. Был бик шәп ысулын, инанырға, Һеҙ, уның менән файҙаланыу ваҡыты Беҙҙең иң яҡшы итеп үткәреп биргән.\nБыл ысул бер-береһен бик Яҡшы белә. Иң яҡшы ысулы менән элемтәгә Керергә һеҙҙең дустар һәм ғаилә Эҙләп, һеҙҙең ...\nГермания дуҫлығы Өсөн , телефон Номерын һәм Фото\nҠырғыҙ халҡы, уның рухы өсөн Һуғыш Тянь-Шань-дала ситендәИрекле хуплау өсөн, осраҡлы әңгәмәләште, Ышаныслы дуҫтар, мөхәббәт һөйөүселәр. Һеҙгә күңелле һәм йылмая ине, Был ауыр ваҡытта ҡасан уртаҡлашыу, Ярҙам итеү өсөн хыялый. Ярҙам өсөн.\nЙәштән башлана, германияла теркәлгән.\nУн биш минуттан һуң һеҙ Тулыһынса түләү өсөн күп функциялы Яңы битен асыу аша профилирование, Блог алып бара, ҡарай һәм Фотоға алмаштыра.\nҺәм иң мөһиме, был һеҙгә Бәхет килтерһен.\nОсрашыу Мосул һәм Ир-аттар Өсөн: бушлай\nӘгәр һеҙ үҙенең телефон номерын Хупланы теләүселәр, бәлки, һеҙ сайтында Танышырға ҡулланыла йәки ябай ч Ч, ир-егеттәр өсөн яңы Ҡаршы алаШулай уҡ ир-аттар өсөн Иң яҡшы ир-егет менән Мосул һәм селтәре булдырылған, һәм Был бөтөнләй бушлай.\nҺеҙ беҙҙең сайттан йәки ялған Хат һаны юҡтыр сиктәре иҫәбенә Менән бәйләнешен дауам итә.\nБыл ысул яҡшы дустар һәм Ғаилә менән аралашты. Әгәр һеҙ яңы бәйлән...\nТотаихар Азат бәлки, Етди мөнәсәбәт, Дуҫлыҡ һәм Башҡа никах\nБушлай Цзу познакомитьсявидеочивать реаль, етди Мөнәсәбәт, никах, дуҫлыҡ, романтика, дуҫлыҡ, Дуҫлыҡ һәм флирт булмаған бурысТеркәлгән-теркәү системаһына инә веб-Сайттар һәм социаль селтәр башҡа Профилирование тейәй башланы.\nҺеҙ нисек анонимность мәғлүмәт контакт Булмаясаҡ, шуға күрә ул бар, Хатта әгәр кем дә булһа Уға был тулыһынса гарантиял...\nХәбәр текстар, шиғырҙар, шаяртып, статусы, Тарихты һайлағанмынБарыһы Photoshop. Мин ҡарай. Был бик шәп ысулын ғаилә Һәм дуҫтары менән осрашты.\nБеҙҙең ч 15.2010 ойошторола\nАтмосфера ғына чатлан командаһы умакуи Йәшәү урыны, йәшәүгә сат. Чатта аралашыу октябрҙә ҡала донъя Стандарттарына октябрьға йыйылырға була. Уларҙың күбеһе-30 йыл дәүерендә Кеше һәм иң йәш кешегә 60 бальзак. Күреп ҡала һәм һәр кешенең, Йәмғиәттең, уның шатлыҡ буялған. сағыу...\nСайтында Танышырға була Ир-егеттәр Өсөн бушлай Владимир\nЭше күп булған, һәм улар Бик күп\nУлар һеҙҙе ҡарарға мөмкин булыуы Тураһындағы хәбәрҙәр автомобиль транспорт сараларының Тулы балансын тәьмин бүлеге переполненных Юань-драйв юмор өлкәһеЯуап яҙыу. минең менән дуҫ. Ҡыҙғанысҡа ҡаршы, уны ҡотҡара алмай мин. Мин табыу теләге булған ҡатын-Ҡыҙ,ул алмаҫлыҡ. мин бөтә был минең тормош Ҡыҙыҡлы һәм бай дуҫ табаһың. Ул бөтә леди булып иҫ Киткес күңелле, матур йорттары һәм Рәсәй владимир өлкәһе үҙәгендә диктор ҡушыла. Бушлай өлөшөн контролд...\nБарранкилла өсөн Бушлай\nБыл етди мөнәсәбәттә булған һәм Реаль видеочить познакомитьсябарранкилла түләүһеҙ, никахҡа, Осрашыу романтикаһы, дуҫлыҡ, дуҫлыҡ һәм Флирт булмаған бурысТеркәү-системаһын индереү, теркәү башлана Профиль һәм интернетҡа тоташһа, башҡа Социаль селтәрҙәр барлыҡҡа килде. Шәхси мәғлүмәттәрегеҙҙе тулы хәүефһеҙлек гарантиялана. Анонимность бәйләнешкә кереү өсөн мәғлүмәт Булыр, шуға күрә лә, әгәр Ул хатта тулыһынса гарантиялана, арзан булған.\nБыл Бушлай теркәлгән, Уларҙың бер Өлөшө шулай Уҡ урында\nӘлеге ваҡытта уны сайттарға бушлай Файҙаланыу хеҙмәте менән танышты, һәм Уларҙың күпселеге урыҫЛәкин был уңайлы, эффектив һәм, Иң элек, бик ҡыҙыҡлы. Беҙ ошо ҡайғы уртаҡлашыу белдерҙе, Ҡыйыу кешегә ышанам, платформа был Бигерәк тә файҙалы. Бәхет һеҙҙең өсөн, һеҙҙең шәхси Тәжрибәһе булған хәҙер, дуҫтар, һеҙҙең Өсөн ҡабул ителгән темаға бәйле һөйләшеү.\nӘлбиттә, һайлай ала һеҙ кемде Ҙә булһа, кем эш урыны Өсөн наслаждаться, был теләйбеҙме, юҡмы, Әммә дуҫтары, партнерҙары, д хатта.<...\nМенән секс Бушлай онлайн Секс видео Ч ч Эротическое\nОло секс видео ч ч Эрос бушлай\nШулай уҡ был видео яҡын Ч һөйләшеп, Бо Яҡут кеүекБот тураһында онотмаҫҡа һәм сайтта танышырһығыҙ. Беҙ килә өсөн бушлай һәм Реаль генә сат, кеше була Ул, шулай уҡ, бушлай, түләүһеҙ Ч, шул иҫәптән секс. Был һирәк, бөгөн был егет Менән бушлай ч таба. Поболтать йәғни һеҙҙең пар булырға Мөмкин, йәки өлкәндәр менән түләүһеҙ Йәки башҡа айырым бойондороҡһоҙ ч үҫмерҙәр.\nбының өсөн бер нисә сәбәбе булды\nБеҙгә бушлай шәхси ч, һеҙҙең Менән...\nDecathmandu: Мин киткәндә Сайтында танышырға теләйем.\nҺеҙ сайты һеҙ аласаһы бушлай Улар бөтөнләй теркәлмәгәнӘгәр телисез икән, телефон номерҙары, Раҫларға һәм уларҙың яңы Катманду Непал, бәлки, һеҙ осрашыу, аралашыу Ябай һәм аралашыу. Бөтөнләй бушлай, һеҙ булырға тейеш Катманду.\nҺәм беҙҙең сайттан йәки хат, Йәки башҡа теләсә иҫәбенә ялға Аралашыуҙа сикләүҙәр юҡ.\nБыл һәр гражданы мөһим һәм Мөнәсәбәттәре системаһына ингән. Һеҙҙең сайтта улар бөтөнләй бушлай һаҡлана. Әгәр телисез икән, телефон номеры Булыуын раҫлап, уны ҡулла...\n15 Бушлай кушымталар Һеҙ кем Ярҙам күрһәтте-Һәм һеҙҙең Менән йәнәшә Булыу\nҡыҙ менән танышып бушлай онлайн видео чат етди таныштырҙы. видео чат танышты башҡа видео чат рулетка менән телефон ч чатта теркәлергә рулетка менән телефон без интернета без теркәлгән 18 видео чат ҡыҙ менән таныштырыу башҡа ҡыҙҙар менән бушлай теркәү видео чат видео танышты


Рух һүнмәһә, ил үлмәҫ! » Башҡортостан гәзите\nРух һүнмәһә, ил үлмәҫ!\n30-11-2016, 00:56 // Мәҙәниәт һәм әҙәбиәт // Баҫып сығарырға\nПопуляр “Рух” рок төркөмө үҙенең 25 йыллығын билдәләй. Ул милли үҙаң күтәрелгән мәлдә, 1991 йылда Хәйбулла районы үҙәге Аҡъярҙа ойошторола. “Урал моңо” конкурсында Гран-при яулаған был төркөм – республикала башҡорт рок хәрәкәтенә нигеҙ һалыусыларҙың береһе, ижадында көнбайыштың рок-поп мәҙәниәте элементтары менән фольклор мотивтарын берләштереүсе лә. Рок “ветерандарының” юбилей концерты иртәгә Х. Әхмәтов исемендәге Башҡорт дәүләт филармонияһында үтә. Сара алдынан төркөмдөң солисы, йырҙар авторы Юлай Асҡаров менән әңгәмәләштек.\n– Сирек быуат ғүмер – үҙе бер дәүер. Юбилей концертының үҙенсәлеге нимәлә?\n– Был концертта беҙҙең 25 йылда тупланған ижадыбыҙ күрһәтеләсәк. Дөйөм алғанда, 60-ҡа яҡын йырыбыҙ бар. Сарала “Хайран ҡалдым”, “Оран”, “Өлгөрмәнем”, “Һин хаттар яҙма”, “Башҡортостан”, “Рух” кеүек күпселек элекке репертуарҙан, Ғәзинур Биктимеров мәрхүм яҙған йырҙарҙы тәҡдим итәсәкбеҙ. Яңы йырҙар ҙа башҡарыласаҡ. Улар бер программаға һыйып та бөтмәй. “Башҡа төркөмдәрҙе саҡыраһығыҙмы?” – тип һорайҙар, юҡ, үҙебеҙ генә сығыш яһарға ниәтләйбеҙ. Юбилей тамашаһын режиссерлыҡ яғынан ойошторорға Әмир Тойғонов ярҙам итә.\n– “Рух”тың сере нимәлә: 25 йыл буйына төркөмдө нисек һаҡлай алдығыҙ?\n– Төпкөлдә ятабыҙ бит инде, консерваланған кеүек. Районда ижад итәбеҙ, йылына бер тапҡыр Өфөлә сығыш яһайбыҙ – башҡа йоғонто юҡ. Беҙ һәр саҡ тере тауыш менән генә йырлайбыҙ һәм уйнайбыҙ. Йәшәйешебеҙҙең девизы – “Рух һүнмәһә, ил үлмәҫ!”\n– Бөгөнгө мөмкинлектәр элекке менән сағыштырырлыҡ түгел. Һеҙҙең заманса студияғыҙ, аппаратурағыҙ бармы?\n– Беҙ район мәҙәниәт йортонда төпләнгәнбеҙ, Ирек Атанов шунда эшләй. Район хакимиәте даими ярҙам итә. “Халыҡ коллективы” тигән исемебеҙ ҙә 1996 йылдан уҡ бар, уны ике йыл һайын раҫлап торабыҙ.\n– Элекке йылдарҙа патриотик, лирик-фәлсәфәүи йырҙар көслө ауаз таба торғайны. Хәҙерге йәштәрҙең йөрәгенә йырҙарығыҙ барып етәме икән?\n– Беҙ мода артынан ҡыумайбыҙ, беҙҙең йырҙар аяҡ өсөн түгел, күңел өсөн. Йәштәр үҙҙәре рухлы йырҙарыбыҙҙы таба, оҡшата. Беҙҙең төркөм барлыҡҡа килгәндә, улар яңы донъяға килгән. Шуға ҡарамаҫтан, “Бәйләнештә” социаль селтәрендә беҙҙең биткә биш меңгә яҡын йәш кеше ҡушылған. Һорау алыу үткәргәйнем, уларҙың 20 проценты беҙҙе тәүгә ишетһә лә, ижадыбыҙ күңелдәренә яҡын.\n– Концерт көнөндә дисктарығыҙ һатыласаҡмы?\n– Беҙҙең яҙмалар юҡ шул, фонограммаһыҙ тереләй уйнағас, элеккеләре генә... Егеттәр менән һөйләштек: ошо концерттан һуң студия эшенә тотонабыҙ, 10-15 йырҙы яҙҙырып, клип төшөрәсәкбеҙ. Айнур улым (билдәле режиссер Айнур Асҡаров. – Авт.) менән һөйләшкәйнем, ул ярҙамлашырға вәғәҙә итте.\n– Яҙмаларығыҙ булмауы бик ҡыҙғаныс, архивты мотлаҡ тупларға кәрәк. Ә һеҙҙең йүнәлеште дауам итеүселәр бармы бөгөн?\n– Эйе, “Аҡъяр” төркөмө: Радик Далхин, Тимур Күлбаев, саксофонсы Вилдан Асҡаров. Радик гитарала уйнай, йырҙар яҙа, аранжировкалар эшләй, быйыл сәнғәт институтын тамамлай. Вилдан улым Ҡазанда уҡып ҡайтты.\n– “Рух”ҡа хас төп өс сифатты әйттегеҙ...\n– Һайлаған йүнәлешкә тоғро ҡалыу. Фонограммаһыҙ, йәғни тереләй уйнау һәм йырҙарҙы башҡарыу. Дуҫлыҡҡа, илеңә, халҡыңа һөйөү, тоғролоҡ.


ЕГРН: Красноярский край, г. Ачинск, ул. Тимофеева, д. 6, кв. 9. Кадастровый №: 24:43:0127019:215\nВыписка из ЕГРН по объекту: Красноярский край, г. Ачинск, ул. Тимофеева, д. 6, кв. 9. Кадастровый номер: 24:43:0127019:215\nадрес: Красноярский край, г. Ачинск, ул. Тимофеева, д. 6, кв. 9.


Был фантастик грек-тематик слот, ул аҫтында бирелә Һаҡлап ҡалыу булһа, һеҙ оттоғоҙ бушлай арҡа казино тәҡдим. Ул китерелә менән прогрессивный Джекпот, тәҡдим ителгән уйлап табыусы саф күңел асыу. Уның уникаль һатыу нөктәһе булып тора тиклем был ҡырағай функцияһы, ул мөмкинлек бар, поворот бөтә докеров.. Эшләгән менән бик яҡшы график, ғәйепле тота һеҙҙе дауамында развели.\nСаф күңел асыу-был юҡ-бар нәмә ҡуптарған исеме индустрияһында онлайн казино. Ул тәьмин итә премиум уйын системаларын һәм ҡарарҙар ҡайһы бер казино бөтә донъя буйынса. Уларҙың уйындары етештерелә, яңы технологиялар ҡулланып,, шул рәүешле, улар менән маҡтана алмай ультра – заманса уйын тәжрибәһе.\nYou can now enjoy this game with the Keep what you win casino spins offer. Эште башлар өсөн, уйнау, барыһы да, сөнки Һеҙгә нәмә кәрәк, был урнаштырырға ставкалар. Биш барабанов менән билдәләнә спиннинг. Улар тын алыу мөмкинлеге бүләкте" 20 юлдарын формалаштырыу выигрыш комбинация. Иң матур үҙенсәлеге уйындар өҫтәрәк ҡушыла бонусы Джекпот, унда өс Джекпот була утарға. Әммә бының өсөн:, һеҙ тәьмин итергә тейеш, уйнар өсөн максималь ставки. Символдар эйә бәйләнеш темаһы. Был Медуза, Пегас, Минотавр, Лев менән бергә уйын карточный символдары яҙылған стилендә греческой.\nҮҙенсәлектәре: The Keep what you win casino spins slot provides four bonus features.\nСығыу, ҡырағай характеристика репины: Дебри өҫтән йығыла. Һәр дикий бүләк тик һеҙгә бушлай вращение һәм перемещение бер ҡабат ҡарашын аҫҡа табан. Һеҙ продолжает репины, әле хәҙер ҙә бар wilds был барабана.\nТиклем был ҡырағай характеристика: Дикий мәсьәләгә ҡараған был барабана мөмкин салынды тағы бер дикий. Был буласаҡ заполнять бөтә барабан ҡырағай символдар, улар принесут Һеҙгә ҡа выплата.\nЮҡҡа вращения: Был активизируется барлыҡҡа килеү менән өс символдарын бушлай вращения был барабана.\nПриз джекпот: Был-бара, һеҙ собирает өс алтын тәңкәләр миңа.е. бонусы символы. Бында атаһыҙ утарға өс прогрессив Джек-потов тәҡдим итәләр.\nThis Keep what you win casino spins game comes with a pretty decent return to player percentage of 96.59. Был мгновенный хиты менән һөйөүселәр грек-тематик уйындар. Барлыҡ символдар хәтерләтә һеҙгә боронғо греция баш ҡалаһы цивилизация бар истинное уға хисе. Синяя бонустар, был тейеш башҡарыу өсөн барлыҡ уйынсылар онлайн казино, уйын автоматтары бер тапҡыр ғына булһа ла.


Где сдать анализы в Краснодаре — «Реклама Краснодара».\n- ул. им. Силантьева, д. 76/1\n- ул. Тюляева, д. 11\n- ул. Ставропольская, д. 80\n- ул. им. Котлярова Н.С, д.17\n- проспект Чекистов, д. 12/1\n- ул. Зиповская, д. 11\n- ул. Ставропольская, д. 238\n- ул. Яна Полуяна, д. 33\n- ул. 40 лет Победы, д.129\n- ул. Кореновская, д.21\n- ул. Карякина, д.20\n- пер. Березовый, д. 6/2\n- ул. Дзержинского, д. 201\n- ул. Московская, д. 96\n- ул. Монтажников, д. 2\n- ул. Красных Партизан, д. 163\n- ул. Атарбекова, д. 22\n- ул. Казбекская, д. 12\n- ул. Урицкого, д. 186\n- ул. Бабушкина, д. 37\n- ул. Гаврилова, д. 93\n- ул. Достоевского, д. 84/1\n- пр. Чекистов, д. 35\n- ул. Рашпилевская, д. 14\n- ул. Ставропольская, д. 127\n- ул. Ставропольская, д. 226\n- ул. Симферопольская, д. 18\n- ул. Сормовская, д. 202/1\n- ул. Игнатова, д. 16\n- ул. Благоева, д. 24/1\n5. Детская медицинская лаборатория "BabyLab"\n- пр. Чекистов, д. 38\n- ул. Красная, д. 196\n- ул. им. 40-летия Победы, д. 18, тел. +7 861 2520007\n- ул. Ставропольская, д. 127; тел. +7 861 2333025\n- ул. Кожевенная, д. 44\n- ул. Ковалёва, д. 5\n- ул. Дальняя, д. 39/1\n- ул. Ставропольская, д. 223\n- ул. Минская, д. 118/2\n- ул. Зиповская, д. 68


Трубки ECO AL CLAD\nПокрытие AL CLAD представляет собой долговечный и надежный трехслойный комбинированный материал из поливинилхлорида и качетсве нижнего слоя, алюминиевой фольги в качестве промежуточного слоя и прозрачного полимерного покрытия, расположенного сверху. Фиксируется заклепками K-PACK.\nECO AL CLAD 09x015\n9 мм 15 мм 1173 ₽/м\nECO AL CLAD 09x018\n9 мм 18 мм 1203 ₽/м\nECO AL CLAD 09x022\n9 мм 22 мм 1237 ₽/м\nECO AL CLAD 09x028\n9 мм 28 мм 1299 ₽/м\nECO AL CLAD 09x035\n9 мм 35 мм 1373 ₽/м\nECO AL CLAD 09x042\n9 мм 42 мм 1496 ₽/м\nECO AL CLAD 09x048\n9 мм 48 мм 1628 ₽/м\nECO AL CLAD 09x054\n9 мм 54 мм 1682 ₽/м\nECO AL CLAD 09x060\n9 мм 60 мм 1705 ₽/м\nECO AL CLAD 09x076\n9 мм 76 мм 2063 ₽/м\nECO AL CLAD 09x089\n9 мм 89 мм 2167 ₽/м\nECO AL CLAD 09x102\n9 мм 102 мм 2516 ₽/м\nECO AL CLAD 09x108\n9 мм 108 мм 2661 ₽/м\nECO AL CLAD 09x114\n9 мм 114 мм 2870 ₽/м\nECO AL CLAD 09x125\n9 мм 125 мм 4219 ₽/м\nECO AL CLAD 09x133\n9 мм 133 мм 4329 ₽/м\nECO AL CLAD 09x140\n9 мм 140 мм 4422 ₽/м\nECO AL CLAD 09x160\n9 мм 160 мм 5523 ₽/м\nECO AL CLAD 13x015\n13 мм 15 мм 1294 ₽/м\nECO AL CLAD 13x018\n13 мм 18 мм 1321 ₽/м\nECO AL CLAD 13x022\n13 мм 22 мм 1365 ₽/м\nECO AL CLAD 13x028\n13 мм 28 мм 1426 ₽/м\nECO AL CLAD 13x035\n13 мм 35 мм 1566 ₽/м\nECO AL CLAD 13x042\n13 мм 42 мм 1656 ₽/м\nECO AL CLAD 13x048\n13 мм 48 мм 1784 ₽/м\nECO AL CLAD 13x054\n13 мм 54 мм 1859 ₽/м\nECO AL CLAD 13x060\n13 мм 60 мм 1900 ₽/м\nECO AL CLAD 13x076\n13 мм 76 мм 2172 ₽/м\nECO AL CLAD 13x089\n13 мм 89 мм 2301 ₽/м\nECO AL CLAD 13x102\n13 мм 102 мм 2867 ₽/м\nECO AL CLAD 13x108\n13 мм 108 мм 2930 ₽/м\nECO AL CLAD 13x114\n13 мм 114 мм 2980 ₽/м\nECO AL CLAD 13x125\n13 мм 125 мм 4367 ₽/м\nECO AL CLAD 13x133\n13 мм 133 мм 4464 ₽/м\nECO AL CLAD 13x140\n13 мм 140 мм 4555 ₽/м\nECO AL CLAD 13x160\n13 мм 160 мм 5655 ₽/м\nECO AL CLAD 19x015\n19 мм 15 мм 1479 ₽/м\nECO AL CLAD 19x018\n19 мм 18 мм 1515 ₽/м\nECO AL CLAD 19x022\n19 мм 22 мм 1560 ₽/м\nECO AL CLAD 19x028\n19 мм 28 мм 1720 ₽/м\nECO AL CLAD 19x035\n19 мм 35 мм 1822 ₽/м\nECO AL CLAD 19x042\n19 мм 42 мм 1911 ₽/м\nECO AL CLAD 19x048\n19 мм 48 мм 2061 ₽/м\nECO AL CLAD 19x054\n19 мм 54 мм 2138 ₽/м\nECO AL CLAD 19x060\n19 мм 60 мм 2186 ₽/м\nECO AL CLAD 19x076\n19 мм 76 мм 2419 ₽/м\nECO AL CLAD 19x089\n19 мм 89 мм 2604 ₽/м\nECO AL CLAD 19x102\n19 мм 102 мм 3053 ₽/м\nECO AL CLAD 19x108\n19 мм 108 мм 3121 ₽/м\nECO AL CLAD 19x114\n19 мм 114 мм 3191 ₽/м\nECO AL CLAD 19x125\n19 мм 125 мм 4790 ₽/м\nECO AL CLAD 19x133\n19 мм 133 мм 4928 ₽/м\nECO AL CLAD 19x140\n19 мм 140 мм 5018 ₽/м\nECO AL CLAD 19x160\n19 мм 160 мм 6117 ₽/м\nECO AL CLAD 25x018\n25 мм 18 мм 1861 ₽/м\nECO AL CLAD 25x022\n25 мм 22 мм 1909 ₽/м\nECO AL CLAD 25x028\n25 мм 28 мм 2004 ₽/м\nECO AL CLAD 25x035\n25 мм 35 мм 2119 ₽/м\nECO AL CLAD 25x042\n25 мм 42 мм 2192 ₽/м\nECO AL CLAD 25x048\n25 мм 48 мм 2470 ₽/м\nECO AL CLAD 25x054\n25 мм 54 мм 2826 ₽/м\nECO AL CLAD 25x060\n25 мм 60 мм 2841 ₽/м\nECO AL CLAD 25x076\n25 мм 76 мм 3112 ₽/м\nECO AL CLAD 25x089\n25 мм 89 мм 3354 ₽/м\nECO AL CLAD 25x102\n25 мм 102 мм 3626 ₽/м\nECO AL CLAD 25x108\n25 мм 108 мм 3830 ₽/м\nECO AL CLAD 25x114\n25 мм 114 мм 3978 ₽/м\nECO AL CLAD 25x125\n25 мм 125 мм 5161 ₽/м\nECO AL CLAD 25x133\n25 мм 133 мм 6157 ₽/м\nECO AL CLAD 25x140\n25 мм 140 мм 6262 ₽/м\nECO AL CLAD 25x160\n25 мм 160 мм 6481 ₽/м\nECO AL CLAD 32x018\n32 мм 18 мм 2189 ₽/м\nECO AL CLAD 32x022\n32 мм 22 мм 2194 ₽/м\nECO AL CLAD 32x028\n32 мм 28 мм 2398 ₽/м\nECO AL CLAD 32x035\n32 мм 35 мм 2477 ₽/м\nECO AL CLAD 32x042\n32 мм 42 мм 2712 ₽/м\nECO AL CLAD 32x048\n32 мм 48 мм 3050 ₽/м\nECO AL CLAD 32x054\n32 мм 54 мм 3204 ₽/м\nECO AL CLAD 32x060\n32 мм 60 мм 3308 ₽/м\nECO AL CLAD 32x076\n32 мм 76 мм 4040 ₽/м\nECO AL CLAD 32x089\n32 мм 89 мм 4291 ₽/м\nECO AL CLAD 32x102\n32 мм 102 мм 5275 ₽/м\nECO AL CLAD 32x108\n32 мм 108 мм 5365 ₽/м\nECO AL CLAD 32x114\n32 мм 114 мм 5497 ₽/м\nECO AL CLAD 32x125\n32 мм 125 мм 7296 ₽/м\nECO AL CLAD 32x133\n32 мм 133 мм 7296 ₽/м\nECO AL CLAD 32x140\n32 мм 140 мм 7622 ₽/м\nECO AL CLAD 32x160\n32 мм 160 мм 7961 ₽/м


Цилиндр ТЕХНО 80 ФА 1200x027x080 (Техническая изоляция) - цена, купить в интернет-магазине ТЕХНОНИКОЛЬ\nЦилиндр ТЕХНО 80 ФА 1200x027x080\nТехнониколь Код товара: 469729\n4 473 ₽руб.\n4 086 ₽руб.\n4 014 ₽руб.\n3 942 ₽руб.\n3 861 ₽руб.\n3 789 ₽руб.\nот 438 ₽руб.\nЦена за м 414 ₽руб. Стоимость вкл. НДС 20%\nВы пишете отзыв на товар: Цилиндр ТЕХНО 80 ФА 1200x027x080


Иң төп ризыҡ - ИКМӘК\n16 Октябрь 2021, 10:00\n16 октябрҙә Бөтә донъя икмәк көнө билдәләнә.\nБыл байрам 2006 йылда Халыҡ-ара икмәк бешереүселәр һәм икмәк бешереүсе-кондитерҙар союзының инициативаһы менән булдырыла.\nБеренсе икмәкте 15 мең йыл элек Урта Азияла бешерә башлайҙар. Ул саҡта һыу менән болғанған ондо ҡыҙған ташҡа һалып әҙерләгәндәр. Хәҙерге көндә һәр илдең икмәк-булка изделиелары әҙерләүҙең үҙ традициялары бар. Мәҫәлән, Рәсәйҙә традицион икмәк булып каравай һәм арыш икмәге, Яҡын Көнсығышта - пита, Францияла - багет, Италияла - фокачча һәм чиабатта, Төнъяк Кавказда чурек һанала.\nИкмәк - углеводтарға, аҙыҡ сүстәренә, витаминдарға (шул иҫәптән В төркөмө витаминдарына), магний, селен, тимер кеүек микро һәм макроэлементтарға бай. Уртаса 100 грамм юғары сортлы ондан бешерелгән икмәктә 226 килокалорий, 7,64 грамм аҡһым, 3,29 грамм май, 50,61 грамм углевод иҫәпләнә. 100 грамм бөтөн бойҙай ононан бешерелгән икмәктә уртаса 213 килокалорий, 5,88 грамм аҡһым, 0,96 грамм май, 45,23 грамм углевод тупланған.\nТуҡлыҡлы матдәләрҙең күп өлөшө сүпрәһеҙ, бөтөн бойҙай онона кәбәк ҡушып бешерелгәнендә. Ябай аҡ икмәктә файҙалы матдәләр һәм күҙәнәклектәр (клетчатка) юҡ кимәлдә. Икмәкте саманан тыш күп ашаған хәлдә, уның организмға файҙаһы булмай, был, киреһенсә, һимереүгә, ҡанда холестерин кимәленең артыуына, диабет, ҡан тамырҙары, йөрәк ауырыуҙарына килтерә. Бынан тыш, цехтарҙа етештерелгән икмәктә консерванттар, буяуҙар, эмульгаторҙар кеүек зарарлы матдәләр булыуы мөмкин.\nШәкәр диабеты, артыҡ тән ауырлығы, целиакия (глютеинды үҙләштерә алмағанда) булған хәлдә, был ризыҡтан баш тартырға кәрәк.\nСөсө икмәк әҙерләү өсөн: 500 мл кефир йәки әсегән һөт, 600 грамм он, 2-3 аш ҡалағы ҡаймаҡ, 1 балғалаҡ тоҙ, 1 балғалаҡ аш содаһы һәм тәм өсөн шәкәр кәрәк. Кефирға йәки әсегән һөткә аш содаһы һалып болғатырға. Ул күпергәс, тоҙ, әҙерәк шәкәр, ҡаймаҡ ҡушырға. Он өҫтәп ҡамыр баҫырға. Ҡамыр йомшаҡ килеп сығырға тейеш. Өҫтөн ҡаплап, ярты сәғәт үткәс, табаға ҡул менән йәйеп һалырға. 220 градусҡа тиклем ҡыҙған мейескә 30-40 минутҡа оҙатабыҙ. Сөсө икмәкле сәйҙәрегеҙ тәмле булһын!


Ит — һуйылған мал йә ашарға яраҡлы ҡырағай хайуан кәүҙәһенең май, тарамыш, тоташтырғыс туҡымалар менән бергә арҡыры-буй мускуллы өлөшө, һөйәк туҡымалары менән (һөйәкле ит) ҡуша йә тик мускул туҡымаһынан ғына ла (һөйәкһеҙ ит) була.\nШулай уҡ тел (анатомия), бауыр, бөйөр, мейе (анатомия), йөрәк, үпкә (анатомия), эс-ҡарынын да ит тип атайҙар. Ит башлыса ризыҡ булараҡ ҡулланыла. Ҡайһы бер илдәрҙә, мәҫәлән, балыҡ һәм диңгеҙ ризыҡтары ит төшөнсәһенә индерелмәй.\nАшау өсөн тәғәйенләнгән иттең күп өлөшө мал һуйыу урындарында махсус ит тоҡомло малды салыу юлы менән етештерелә. Ризыҡ итеп башҡа хайуандарҙың ите лә ҡулланыла (эре һәм ваҡ ҡырағай хайуандар, һөйрәлеүселәр, ер-һыу хайуандары һәм башҡалар). Донъя халыҡтарының аш-һыуында төрлө хайуандарҙың ите ҡулланыла. Был башлыса ит төрҙәрен табыу ысулдарына һәм традициялаына бәйле.\nИтте«пробирка эсендә үҫтереү» юлдары ла өйрәнелә.\n«Ит» һүҙе күсмә мәғәнәлә лә ҡулланыла (мәҫәлән, «пушка ите»).\n1 Иттең составы һәм үҙенсәлектәре\n1.1 Иттең автолизы\n2 Ит төрҙәре\n3 Итте ҡулланыу тарихы\n3.1 Антик осорҙа\n4 Ит етештереү\n5 Өй шарттарында һәм дөйөм туҡланыу предприятиеларында итте кулинар эшкәртеү төрҙәре\n5.1 Бешереү һәм ҡурыу\n5.2 Эре киҫәктәрҙе бешереү\n5.3 Өлөшлө һәм ваҡ киҫәкле иттәрҙе ҡурыу\n5.4 Эре киҫәктәрҙе быҡтырыу\n5.5 Мейестә бешереү (томалау)\n6 Кеше өсөн ризыҡ булараҡ иттең урыны\n6.1 Иттәге витаминдар һәм минераль матдәләр\n6.2 Ҡулланыу буйынса кәңәштәр\n6.3 Итте артыҡ күп ашау зыяны\n7 Ит ҡулланыу һәм дин\nИттең составы һәм үҙенсәлектәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИттең төп өлөшө — мускул туҡымалары. Уның составында һыу (73-77 %), аҡһымдар (18-21 %), липидтар (1-3 %), экстрактив матдәләр (1,7-2 % азотлы, 0,9 −1,2 % азотһыҙ), минераль матдәләр (0,8—1,10 %) бар.\nМускул туҡымаларынан башҡа иттең составында тарамыштар (тоташтырыу туҡымалары), май туҡымаһы һәм аҙ күләмдә нервы туҡымалары була.\nИттең ризыҡ булараҡ файҙаһы уның составындағы ҡиммәтле аҡһымдарына бәйле. Был аҡһымдарҙа алыштырғыһыҙ аминокислоталар (валин, лейцин, изолейцин, лизин, метионин, треонин, триптофан, фенилаланин) һәм алыштырғыһыҙ туйындырылмаған май кислоталары (незаменимые полиненасыщенные жирные кислоты — ПЖК) булған липидтар бар. Кешенең туҡланыуында ит — ул фосфор сығанағы ла; ит менән бергә кеше организмына микроорганизмдар һәм витаминдар инә. Экстрактив матдәләр иттең ризыҡ булараҡ татын арттыралар, кешенең аппетитын ҡуҙғыталар, аш эшкәртеү биҙҙәренең эшмәкәрлеген арттыралар.\nТаблица 1. Төрлө хайуандар итендә булған матдәләр\nМинераль матдәләр, %\nҺарыҡ ите 1-се категориялы 67,6 16,3 15,3 0,8\nБуйвол ите--//-- 66,8 19,0 13,2 1,0\nҺыйыр ите --//-- 67,7 18,9 12,4 1,0\nЙылҡы ите --//-- 69,6 19,5 9,9 1,0\nБолан ите --//-- 71,0 19,5 8,5 1,0\nСусҡа ите (бекон) 1-се категориялы 54,8 16,4 27,8 1,0\nСусҡа ите (ит өсөн) 2-се категориялы 51,6 14,6 33,0 0,8\nБыҙау (башмаҡ) ите 1-се категориялы 78,0 19,7 1,2 1,1\nДөйә ите 70,7 18,9 9,4 1,0\nТөрөнә ҡарап төрлө хайуандың ите бер-береһенән химик составы һәм үҙенсәлектәре менән айырыла. Мәҫәлән, сусҡа ите йомшаҡ, майлы була, уның үҙенә генә хас күңелгә ятышлы еҫе һәм таты бар. Шуға күрә лә сусҡа итен етештереүҙә мускул туҡымаһы ла, май туҡымалары ла киң ҡулланыла. Һыйыр итенең мускул туҡымалары бер аҙ шыртыраҡ, сағыу төҫтә, экстрактив матдәләре аҙыраҡ була. Ул майының бик иреп бармауы менән айырыла. Һыйыр итенең технологик әһәмиәте — һыу һәм тоҙҙа ирей торған аҡһымдар күплегендә.\nТөрлө хайуандар тере ауырлығы менән дә, ит сифаты менән дә бер-береһенән айырылалар. Ит өсөн махсус үрсетелгән һыйыр малының ит продукцияһында ныҡ үҫешкән мускул һәм май туҡымалары күп; бындай ит һутлыраҡ, йомшаҡ һәм татлы була. Һөт һәм ит-һөт тоҡомдарының итендә һөйәк һәм тарамыш күплеге, тән туҡымалары араһындағы майҙың аҙлығы, органолептик күрһәткестәрҙең насарыраҡ булыуы билдәле.\nИт сифатының төп күрһәткестәре: pH кимәле, йомшаҡлығы, мускул туҡымалары морфологик өлөшсәләренең үҫеш кимәле, автолиз характеры хайуандарға нәҫел буйынса бирелә.\nХайуандарҙың енесе, бестерелеүе лә үҫеү тиҙлегенә һәм хайуандың аҙыҡ үҙләштереүенә, шулай уҡ иттең сығышына, сифатына йоғонто яһай. Йәш хайуандар итендә енес айырмаһы бик һиҙелмәй; мал олоғая килә уның итендә һыу дәүмәле арта һәм бер үк ваҡытта аҡһым һәм май дәүмәле кәмей бара. Шулай уҡ үгеҙ малы итендә тоташтырыу туҡымалары (тарамыш) дәүмәле арта, ҡараһыу төҫ барлыҡҡа килә. Бестерелгән хайуандар яй үҫешә, әммә уларҙың итендә «мәрмәр һымаҡ» айырым бер һүрәт барлыҡа килә. Ата сусҡа һәм түлһеҙ инә сусҡа итенә тәмһеҙ еҫ инә. Инә сусҡаларҙың тән туҡымалары нәҙек сүсле һәм сағыуыраҡ төҫлө була.\nЙәше арта барған һайын хайуандарҙың ите мускул туҡымаһы сүстәренең йыуанайыуы, тарамыштарҙа эластин сүстәренең артыуы һәм коллаген сүстәрҙең нығыныуы арҡаһында шыртыраҡ була бара. Иттең химик составы ла үҙгәрә: майы арта, һыуы кәмей. 12-нән 18 айға тиклемге арала һыйыр малы итенең төп компоненттары нисбәте уны сифатлы итә. Сусҡаларҙа иһә улар 8 айлыҡ булғас та сифаты отошло кимәлгә етә. Малдың енесе һәм бестерелеүе йылдар үтә килә ит сифатына нығыраҡ тәьҫир итә.\nКолбаса етештереүҙә сифат йәһәтенән һыйыр малын иткә ҡулланғанда йәшенә ҡарап ике төркөмгә айыралар: 3 йәштән оло мал (эре мал ите) һәм 3 айҙан 3 йылға тиклемге мал (йәш мал ите).\nИттең автолизы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҺуйылған малдың кәүҙәһенә кислород килеүе туҡтай, әсеү үҙгәрештәре һәм ҡан әйләнеше юғала, химик синтез һәм энергия эшләү тотҡарлана, туҡымаларҙа алмашыу продукттары туплана һәм күҙәнәктәрҙәге осмос баҫымы боҙола. Былар барыһы ла иттә тере саҡта булған системаларҙың үҙенән-үҙе емерелеүе һәм үҙенән-үҙе ферменттар барлыҡҡа килеү эшмәкәрлеген булдыра. Был ферменттар үҙҙәренең каталитик әүҙемлеген оҙаҡ ваҡытҡа һаҡлай ала. Был эшмәкәрлек һөҙөмтәһендә туҡыма (биология) компоненттары тарҡала, иттең сифат күрһәткестәре (механик ныҡлығы, һыу кимәле, тәме, төҫө, еҫе) һәм микробиологик процестарға тотороҡлоғо үҙгәрә бара.\nИт төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАртабанғы мөҙәл (исемлек) төрлө мәҙәниәттә ҡулланылған хайуан иттәренең төрҙәрен күрһәтә:\nҺөтимәр йорт хайуандарының ите:\nҺыйыр ите: һыйыр, як, бизон.\nЙылҡы ите: ат, зебра.\nЭт ите: төлкө, бүре\nБесәй ите: арыҫлан, юлбарыҫ\nКимереүселәр ите: ҡуян, ҡыр ҡуяны, ҡомаҡ, тейен, шәшке, дикобраз, һыу сысҡаны.\nМуҡсалылар: көңгөрә, опоссум (терпе төрө).\nПриматтар: горилла, орангутан, шимпанзе, маймыл, кеше (каннибализм).\nПар тояҡлылар: болан, мышы, антилопа, жираф, носорог.\nайыу ите һ.б.\nҠоштар: тауыҡ ите, өйрәк ите, ҡаҙ ите, күркә ите, (күгәрсен, бүҙәнә, фазан, сел (ҡор), вальдшнеп) һ.б.\nҺөйрәлеүселәр: ташбаҡа, кеҫәртке, йылан, игуана, крокодил, аллигатор.\nИтте ҡулланыу тарихы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАнтик осорҙа[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nГомер, Платон, Ксенофонт (б.э.т. IV б.), Плутарх (б.э. I б.), Лукиан (б.э. II б.), Афеней, Апиций (б. э. III б.) кеүектәрҙең антик әҙәбиәт яҙмаларында мәжлес, байрам һыйын һүрәтләүҙәр табылған. Боронғо авторҙар ит ризыҡтарының төрлө төрҙәрен телгә ала. Мәҫәлән, Афина мәжлестәрендә йорт һәм ҡыр хайуандарының итен ашағандар, ә деликатес итеп ҡуян, ҡыр күгәрсене ите бирелгән. Ит, ярма һәм тәмләткестәрҙе ҡушып (тултырма) колбасалар яһағандар. Тоҙло һәм ыҫланған ит хәҙерге ветчинаны хәтерләткән. Рум халҡында сусҡа, һарыҡ, һыйыр, ишәк иттәрен яратҡандар. Ҡыр хайуандарынан ҡыр сусҡаһы (ҡабан ите) ҡулланылған. Малдың эс-бауырынан яһалған сосиски һәм колбасаларҙы, йорт ҡоштары һәм ҡыр ҡоштары итен дә яратҡандар.\nГеродот яҙмаларына ярашлы скифтарҙа «таш менән йылытыу» киң таралған булған. Һыу тултырылған соҡорға һыу ҡайнап сыҡҡанға ҡәҙәре ҡыҙған таш ташлағандар. Шунан һуң ул һыуҙа ит бешергәндәр. Йыш ҡына скифтар итте көлдә лә бешергән.\nРуста христианлыҡты ҡабул иткәнгә тиклем ҡорбан килтереү өсөн генә хайуандарҙы салғандар. Христианлыҡ ҡабул ителгәс, халыҡ христиан ураҙаһын (пост) тота башлай һәм ит ашаусылар барлыҡҡа килә. Ит етештереүсе һөнәрселәр, тире эшкәртеүселәр, һөйәк һырлаусылар күбәйә.\nПетр I дәүеренә тиклем малды баҙарҙарҙа, ихаталарҙа, махсус «ит шалаштары»нда, ҡырҙа, йылға ярҙарында, соҡор янындағы асыҡ урындарҙа һуйғандар. Петр I мал һуйыу урындары төҙөргә бойора һәм ит һатыуҙы көйләүсе махсус указ сығара.\nОшо осорҙа армия өсөн тоҙло һәм ыҫланған итте бик күп етештерә башлайҙар һәм шунан башлап колбаса етештереү үҫешә.\nИтте консервалауҙың ябай ысулдары бик борон уҡ билдәле булған. Төтөндә ыҫлап, итте оҙаҡ һаҡлай белгәндәр. XIX быуат уртаһында Рәсәйҙә төрлө ыҫланған ризыҡ етештереү өсөн сусҡа ите күбәйә. Сит илдәрҙән ит ыҫлау һәм колбаса өсөн төрлө ҡоролмалар, тәмләткестәр килтерелә башлай.\nXX быуат башында Мәскәүҙә колбаса һымаҡ ризыҡ төрҙәрен етештереү ҡоролмаларын эшләүсе заводтар («Торговый дом Фриц Фюрле», «Вернер и Пфлейдерер») асыла.\nБашҡорт, ғөмүмән төрки халҡында ла, ит эшкәртеү бик ныҡ үҫешкән була. Бигерәк тә оло малдың итен йәй көндәре һыуытҡысһыҙ оҙаҡҡа һаҡлау, оҙон юлға сыҡҡанда яугирҙарға биреп ебәреү өсөн итте ҡаҡлау киң таралған булған. Мал итен генә түгел, ҡош-ҡорт итен дә ҡаҡлағандар. Шулай уҡ мал һуйғандан һуң тиҙ боҙола торған эс-бауыр, үпкә иттәрен бөйөр майы һәм тәмләткестәр ҡушып ваҡ итеп турап, малдың йыуан эсәгенә тултырып бик татлы тултырмалар яһағандар. Был йолалар ауылдарҙа бөгөнгө көндә лә һаҡлана. Киптерелгән йылҡы ҡаҙылыҡтары, ҡаҙ түшкәләрен етештереүсе предприятиелар үҫешә.\nИт етештереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИтте донъя кимәлендә етештереү йылына 53-54 млн тонна тәшкил итһә лә, халыҡтың йән иҫәбенә етештереү дәүмәле төрлөсә. Мәҫәлән, донъя буйынса йән башына уртаса 33,2 кг ит етештерелә тип алһаҡ, Европа илдәренә ул 83,5 кг, Ҡытайға — 29,4 кг, Данияға — 326,9 кг, Бельгияға — 144,2 кг тура килә.\nИт төрҙәре буйынса сусҡа ите беренсе урында — 39,1 %, икенсе урында ҡош ите — 29,3 %, артабан һыйыр ите — 25,0 %, һарыҡ ите — 25,0 %, башҡа төр иттәр — 1,8 %.\nДонъя кимәлендә һыйыр һәм быҙау итен һатыу буйынса экспортер һәм импортер илдәр айырылып тора. Мәҫәлән, экспорт лидерҙары: Австралия һәм Яңы Зеландия (донъя кимәлендә һатыу күләменең 25 % тәшкил итә), шулай уҡ Бразилия, Аргентина, Уругвай, Европа илдәре һәм АҠШ. Улар оҙатҡан иттең импортерҙары булып Япония, Корея Республикаһы, Иран, Мысыр тора.\nСусҡа итенең донъя экспорты 5095,3 мең тонна. Күп өлөшө Европаға тап килә — 74,1 %. Төп экспортер булып Дания тора — 951 мең т. (18,7 %), артабан Нидерланд килә — 635 мең т (12,5 %). Башҡа ил-экспортерҙар 500 мең т аҙыраҡ ебәрәләр һәм донъя экспортындағы өлөштәре 10 % тәшкил итә. Рәсәй сусҡа итен ситкә бөтөнләй сығармай тиерлек.\nҺарыҡ һәм бәрәс итенең экспортерҙары — Яңы Зеландия һәм Австралия.\nҠош ите экспорты буйынса Европа Берләшмәһе илдәре һәм АҠШ тора.\nДонъя кимәлендә ит һәм ит ризыҡтары һатыуҙа АҠШ айырым урын биләй. Был ризыҡҡа донъя хаҡтарының сағыштырмаса түбән булыуы арҡаһында илдә үҙҙәре етештереүгә ҡарағанда ситтән һатып алыуға өҫтөнлөк бирәләр. АҠШ-тың аграр сәйәсәте күберәк ашлыҡты, бигерәк тә фураж (мал аҙығы өсөн) ашлығы экспортлауға ҡоролған. АҠШ үҙ мөмкинлектәрен малсылыҡты түгел, ә малсылыҡ өсөн «сеймал» экспортлауға көйләй.\n2007 йылда Рәсәйҙә ҡулланылған һыйыр итенең 43%-ы импортҡа ҡайтып ҡала. 2008 йылда был өлөш 46 % була. Белгестәр был хәлде ресторан һәм дөйөм туҡланыу селтәрендә һорауҙың артыуы, ә ил эсендә һыйыр ите етештереүҙең кәмеүе менән аңлата.\n2012 йыл йомғаҡтарына ҡарағанда Рәсәйҙә мал һәм ҡош ите күләме (тере ауырлыҡта) хужалыҡтарҙа 11 млн. 630 мең тонна булған. Итте импортлау 2,5 млн тонна тәшкил иткән. Тимәк, Рәсәйҙә ит импорты ҡулланыуҙың 17%-ын тәшкил итә.\nӨй шарттарында һәм дөйөм туҡланыу предприятиеларында итте кулинар эшкәртеү төрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСей һарыҡ ите (тәмләткестәр менән)\nИтте төрлө ашамлыҡтар менән бергә ҡушып әҙерләргә мөмкин, шуға ла унан бик күп төрлө ризыҡ бешереп була.\nИт ризыҡтарын әҙерләгәндә төрлө йылытыу ысулдары ҡулланыла: һыуҙа бешереү, ҡурыу, быҡтырыу (кулинария) һәм мейестә томалау.\nБешереү һәм ҡурыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҺыйыр, быҙау, һарыҡ, ҡуян һәм сусҡа иттәрен икенсе тәғәм (вторые блюда) өсөн аҙ ғына һыу ҡушып (1 кг иткә 1—1,5 л һыу) бешерәләр. Бешереү өсөн әҙерләнгән ит, башлы һуған, петрушка (үлән), кишер һәм сельдерейҙы (1 кг иткә 1,5 кг йәшелсә) эҫе һыуға һалалар, ҡайнатып сығаралар һәм 90—95° эҫелегендә ит бешеп еткәнсә ҡайнаталар. Был ысул менән бешергәндә иттәге иреп юғалыр матдәләр аҙыраҡ бүленеп сыға. Ит бешеп сығыр алдынан тоҙ һалалар. Ит бешкән һурпаны төрлө соус һәм аштар әҙерләүҙә ҡулланалар.\nИттең бешеү ваҡыты хайуан төрөнә, йәшенә һәм һимеҙлегенә бәйле. Төрлө ит төрлөсә (ит киҫәге ҙурлығына, ҡайһы өлөш алыныуына ҡарап 40 минуттан 3 сәғәткә тиклем) бешә.\nӘҙер булыуын белеү өсөн ит киҫәгенең иң итле урынына повар энәһе ҡаҙайҙар. Әгәр энә ауырлыҡ менән инһә һәм энәне алғас, тишегенән ҡыҙғылт һут сығып, ул ҡайнар һыуҙа ойошһа, тимәк әле был ит бешеп етмәгән була.\nБешкән ит киҫәктәрен тәрилкәгә рәт менән теҙеп һалалар, өҫтөнә аҙ ғына һурпа ҡоялар, ҡапҡас менән ябалар һәм өҫтәлгә ҡуйғанса 60—65° йылылығында һаҡлайҙар. Быҙау һәм һарыҡтың түш ите бешеп сыҡҡас та, ҡабырға һөйәктәрен һурып алалар.\nЭре киҫәктәрҙе бешереү[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҺыйыр ите (һум ит, арҡа һәм бил өлөшө). Ит өҫтөнә тоҙ, борос һибәләр, эҫе туң май (май кимәле 1-1,5 см) һалынған табаға һалып көслө утта тыш яғынан кетерҙәк барлыҡҡа килгәнсә ҡуралар. Ит киҫәктәрен араһында 0,5 см ара ҡалдырып һалабыҙ (май һыуынып китмәһен өсөн). Тығыҙ итеп һалғанда май һыуына башлай, кетерҙәк тиҙ генә барлыҡҡа килмәй, иттән күп һыу сыға һәм ит һутһыҙ, ҡаты була.\nПлитәлә ҡурғандан һуң итте мейестә ҡурып алалар. Ҡурған ваҡытта һәр 10-15 минут һайын ит өҫтөнә һурпа һәм май ҡоялар.\nӘгәр мөмкинлек булһа, ҡурыр алдынан мейесте 300—350° тиклем йылытып итле табаны (алдан ҡурып тормайынса) шунда уҡ мейескә ҡуйырға була. Был осраҡта кетерҙәк тиҙерәк барлыҡҡа килә һәм тигеҙ була.\nБешеү ваҡыты киҫәктәр ҙурлығына бәйле.\nБыҙау, һарыҡ, сусҡа ите\nБыҙау, һарыҡ, сусҡа иттәрен эре киҫәктәр менән ҡурыу өсөн ҡабырға, түш иттәрен ҡулланалар. Шулай уҡ быҙау (башмаҡ), һарыҡтың бөйөр тапҡырындағы итен эре киҫәктәр менән ҡуралар.\nҺарыҡ ите киҫәктәренә, ҡурыр алдынан, һарымһаҡ һыларға мөмкин; һарымһаҡты тоҙ һәм ҡара борос менән төйөргә һәм ҡурыр алдынан 2-3 сәғәт алдан ит киҫәктәренә һыларға кәрәк.\nӘҙерләнгән ит киҫәктәренә тоҙ һәм борос һибәләр, ара ҡалдырып иттең тыш яғын өҫкә ҡаратып табаға теҙәләр. Һәр табаға бер үк ауырлыҡтағы һәм бер ҙурлыҡтағы киҫәктәрҙе теҙәләр. Ит өҫтөнә туң май (майлы сусҡа ите өҫтәнә һыу) ҡоялар. Мейестә тулыһынса ҡурылғанса ҡуралар. Ҡурған ваҡытта табала шыйыҡлыҡ аҙ булырға тейеш, сөнки ул күп булһа кетерҙәк барлыҡҡа килмәй. Шуға ла ҡурыу мәлендә һыу йәки һурпаны аҙ-аҙлап ҡына, 10-15 минут һайын, ҡойоп торорға.\nСусҡа итен тиреһе менән ҡурғанда тәүҙә эҫе һыуға тығып алалар, ә тиреһен квадрат йәки ромбиктар килеп сығырлыҡ итеп киҫә бирәләр.\nИт киҫәктәренең бешеүен белеү өсөн ашнаҡсы энәһе менән тишеп ҡарайҙар. Энә тигеҙ һәм еңел инһә, ағып сыҡҡан һут үтә күренмәле булһа — бешкән тигән һүҙ.\nЭҫелеген тигеҙләп торған хәлдә ит өҫтө тигеҙ генә кетерҙәк менән ҡаплана. Әгәр мейестең махсус көйләүесе булмаһа, эҫелек артып киткәндә мейес ҡапҡасын аса биреп, ит өҫтөн еүеш ҡағыҙ менән ҡаплап алырға кәрәк.\nӨлөшлө һәм ваҡ киҫәкле иттәрҙе ҡурыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nГрильдә ҡурылған ит төрҙәре\nАфрика хайуандарының ҡурылған ите: 1. Болан ите сосискаһы; 2. Антилопа куду; 3. Дөйәғош; 4. Илек; 5. Крокодил.\nӨлөшлө һәм бәләкәй киҫәкле итте йыш ҡына аҙ майҙа һәм һирәкләп — күп күләмдәге майҙа (фритюрҙа) ҡуралар. Тәүге ысул менән — тәбиғи һәм сохари вағында әүәләнгән сей ит киҫәктәрен, ә икенсеһе менән бары тик әүәләнгән итте ҡуралар. Һирәкләп әйләнеп торған сыбыҡта ла ҡуралар.\nЙоҡа ғына өлөшлө ит киҫәктәрен — лангет, антрекот — тимер йәки суйын табаларҙа ҡуралар. Тәбиғи сусҡа һәм быҙау кәтлиттәре, филе, бифштекстарҙы ваҡ тишекле иләктәрҙә, ҡалын тышлы таба йәки суйын табаларҙа ҡуралар. Ҡурыр алдынан иткә тоҙ һәм борос һибәләр. Ҡурыу өсөн итте 130—140° эҫелегендә ҡыҙҙырылған туң майлы һауытҡа һалалар.\nКетерҙәк барлыҡҡа килеү менән итте әйләндереп һалалар. Ут ҡыҙыулығы ҡурып бөткәнсә кәмемәҫкә тейеш. Бары тик ҡалын ит киҫәктәрен (филе, бишфтекс) генә бер аҙ һүрән эҫелеҫтә ҡурып бөтөрәләр.\nӨлөшлө киҫәктәрҙе әҙер булғанса ҡуралар, ә әүәләнгән киҫәктәрҙе, кетерҙәк барлыҡҡа килгәндә бешеп өлгөрмәһә, мейестә бешереп бөтөп ҡуялар.\nФритюрҙа ҡурыу өсөн бешкән йәки ҡурылған ризыҡты онда, йомортҡала йәки сохариҙа әүәләйҙәр. Әүәләнгән киҫәктәрҙе 160—170° тиклем эҫетелгән туң майға һалалар. Майҙың күләме 4:1 булырға тейеш.\nКүмерҙә рәшәткә өҫтөндә йәки шешлек мейесендә итте тәбиғи килеш, 8-20 минут тирәһе, ҡуралар.\nЭре киҫәктәрҙе быҡтырыу[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБыҡтырылған ит күләме 1,5 кг-дан да артмаһа яҡшыраҡ.\nБыҡтырыр алдынан итте кетерҙәк барлыҡҡа килгәнсә ҡуралар һәм өҫтөнә аҙ ғына һыу ҡойоп, һауыт ҡапҡасын ябып, төрлө тәмләткестәр өҫтәп, хатта әҙер соус та ҡойоп быҡтыралар. Быҡтырыу өсөн башлыса мал ботоноң ҡабырға һәм өҫкө өлөшө һәм ҡалаҡ һөйәге ите алына.\nИттең тәме һәм еҫен тәмләткестәр, хуш еҫле йәшелсәләр тулыландыра. Хуш еҫ биреүсе йәшелсәләр: башлы һуған, кишер, сельдерей һәм петрушканы (үҫемлек) 1 кг иткә 100 г иҫәбенән ҡушалар.\nИтте быҡтырғанда сама менән: ҡара борос, лавр япрағы — 0.5 г, петрушка үләнен — 5 г, упроп — 3 г ҡушалар. Быларға тағы ла дәрсен (корица), ҡәнәфер, мускат сәтләүеген өҫтәргә мөмкин (1 кг иткә һәр береһенән 0.5 г). Иткә ҡырҡыу тәм өҫтәр өсөн аҡ йәки ҡыҙыл йөҙөм шарабы, кеүәҫ, һеркә, шулай уҡ маринадланған емештәр һәм һуты менән емеш-еләк тә (1 кг иткә 100—150 г) ҡушырға мөмкин. Был һуттарҙы ҡушҡанда томат иҙмәһенең күләмен ҡап яртыға кәметәләр.\nӘҙер итте 50—60° эҫелегендә ябыҡ һауытта һаҡлайҙар һәм кәрәк булғанда 2-3 киҫәкте тураҡлап ҡуялар. Әҙер булғас 3 сәғәт эсендә ҡулланмаған хәлдә, уны һыуыталар, ә ашар алдынан эҫе соуста йылыталар.\nМейестә бешереү (томалау)[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИт ризыҡтарын бешерер алдынан быҡтырып йәки ҡурып алалар. Мейестә юғары температурала (300—350°) бешерәләр.(Ризыҡ 80-85° эҫегәс, өҫтөндә кетерҙәк барлыҡҡа килгәс, әҙер тип һанала). Әҙер ризыҡты һаҡларға ярамай, сөнки уның йөҙө һәм тәме тиҙ арала насарая.\nКеше өсөн ризыҡ булараҡ иттең урыны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИттәге витаминдар һәм минераль матдәләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИт аҡһым (15-20 %), минераль матдәләр (яҡынса 0,8-тан 1,6 % тиклем) сығанағы булып тора. Минераль матдәләрҙән башлыса калий фосфаты, кальций, магний, цинк һәм баҡыр, шулай уҡ тимер бар. Минералдар бауыр һәм башҡа ағзаларҙа, шулай уҡ ҡанда күп. Бауыр В төркөмө, D һәм А витаминдарына бай 12.\nҠулланыу буйынса кәңәштәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nХәҙерге ваҡытта диетологтар итте аҙыраҡ ашарға тәҡдим итәләр (урта һәм аҙ күләмдәге физик көсөргәнешлектә дөйөм ҡулланған ризыҡтың 25-30 % тәшкил итергә тейеш). Бигерәк тә майлы ит ҡулланыуҙы сикләргә кәңәш итәләр. Шул уҡ ваҡытта бер сикләүһеҙ ҡош ите, балыҡ һәм диңгеҙ ризыҡтарын ҡулланырға була. Ҙур молекуляр массалы майы булған иттәрҙе ҡәтғи сикләргә ҡушыла. Бындай май кислоталары булған иттәр ашарға башҡа ризыҡ ҡалмағанда йәки бик күп энергия сарыф ителгәндә генә ҡулланылыуы мөмкин.\nИтте артыҡ күп ашау зыяны[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИт ашауҙы сикләүҙең сәбәбе шунда: итте артыҡ күп ашағанда башҡа ризыҡтарҙы ҡулланыу сикләнеүе иҫәбенә кәрәкле файҙалы матдәләр дәүмәле кәмеүе арҡаһында төрлө сирҙәргә килтерә. Бигерәк тә йөрәк-ҡан тамыры сирҙәре: гипертония һәм инсульт ҡурҡынысы ҙур. Шулай уҡ бөйөр ауырыуҙары; подагра; шәкәр диабеты; остеопороз; яман шеш барлыҡҡа килеүе, шул иҫәптән һөт биҙҙәре,, аналыҡ, йыуан һәм тура эсәктәрҙең яман шештәрен тыуҙыра; ашҡаҙан-эсәк сирҙәренә килтереүе ихтимал; һимереү һ.б.). Ҡайһы бер диетологтар, сирҙәрҙе булдырмау йәки дауалау өсөн, ваҡытлыса йәки даими иттән ваз кисергә лә кәңәш итәләр.\nИтте саманан тыш ҡулланыу зыяны булып организмға экзоген холестерин инеүе һанала. Был фактор атеросклероз тыуҙырыу менән янай. Шулай уҡ азот ҡушылмалары концентрацияһы ла арта. Бәүел кислотаһы алмашыныуы боҙолған осраҡта был фактор подаграға килтерә.\nИт ҡулланыу һәм дин[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҠайһы бер диндә ит ашауҙа төрлө сикләүҙәр, тыйыуҙар йәшәй.\nМәҫәлән, иудаизмда ҡайһы бер хайуандарҙың ите «кашрут» (йәғни, ҡуллануға яраҡлы), ә ҡайһы берҙәренеке «кашрутһыҙ» тип һанала.\nХристиан динендә ураҙа мәлендә ит ҡулланыу сикләнә йәки тыйыла.\nБуддизмда хайуанды ашау өсөн үлтереү тыйыла, сөнки был кармаға кире эҙемтәләр бирә. Шулай ҙа буддист ашау өсөн махсус үлтерелмәгән хайуан итен ҡуллана ала.\nИндуизмда һыйыр изге мал һанала, шуға дөйөм алғанда ит ашаһалар ҙа, һыйыр итен ашау тыйыла. Уны буйвол ите менән алыштыралар.\nИсламда хәләл ит кенә ашау рөхсәт ителә. Сусҡа һәм ярамағанса һуйылған хайуан итен ашау тыйыла. Ҡорбанға салынған хайуан итен ашау ислам дини байрамы — Ҡорбан байрамының төп йолаһы булып тора.\n↑ Первое мясо из пробирки оценено в миллион долларов 2009 йылдың 17 апрель көнөндә архивланған. — 28 апреля 2008\n↑ Е. В. Никитюк. Быт античного общества. Пища и питьё греков и римлян 2008 йылдың 5 октябрь көнөндә архивланған.\n↑ Ҙур ҡурҡыныс менән янаған фастфуд рейтингы асылған 2009 йылдың 30 август көнөндә архивланған.\n↑ 6,0 6,1 6,2 М. Гурвич Модные и новомодные диеты, «Наука и жизнь»\n↑ 9,0 9,1 9,2 9,3 9,4 Ильичева Т. С., кандидат медицинских наук «Вред мяса» 2008 йылдың 2 февраль көнөндә архивланған. на сайте NewDoctor\n↑ 10,0 10,1 10,2 10,3 10,4 10,5 10,6 10,7 А. Малых Вегетарианство и мясная диета. Часть 2: Вред мясаҠалып:Неавторитетный источник\n↑ Journal of the American Medical Association 176: 134-5, 1961 (инг.)\n↑ 12,0 12,1 Inter-Society Comission for Heart Disease Resources. Primary prevention of the arteriosclerotic diseases. Circulation 42: A53-95, December 1970 (инг.)\n↑ Kaare R. Norum «What is the Experts' Opinion on Diet and Coronary Heart Diseases?» Journal of the Norwegian Medical Association, 12 February 1977. (инг.)\n↑ E. F. Taylor, V. J. Burley, D. C. Greenwood, J. E. Cade Meat consumption and risk of breast cancer in the UK Women’s Cohort Study (инг.)\n↑ 15,0 15,1 15,2 R.L. Phillips «Role of Lifestyle and Dietary Habits in Risk of Cancer Among Seventh-Day Adventists», Cancer Research 35:3513, (November 1975)\n↑ 16,0 16,1 16,2 Morton Mintz «Fat Intake Seen Increasing Cancer Risk», Washington Post, 10 September 1976. (инг.)\n↑ Тик ит кенә ашау эсәк яман шешенә, medportal.ru\n↑ C.R. Sirtori, et. al. «Soybean Protein Diet in the Treatment of Type II Hyperlipoproteinaemia», The Lancet 1 (8006): 275-7, (5 February 1977). (инг.)\n↑ American Academy of Sciences, Diet, Nutrition, and Cancer, National Reserch Consul, National Academy Press, Washington, June 1982. (инг.)\nЖолондз М.Я. Вегетарианство. Загадки и уроки, польза и вред. — ИГ «Весь», 1999. — ISBN 5-266-00009-0.\nХлопин Г. В. Мясо // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том). — СПб., 1890—1907. (рус.)\n[ Ит] — Ҙур совет энциклопедияһында мәҡәлә\nПравила ветеринарного осмотра убойных животных и ветеринарно-санитарной экспертизы мяса и мясных продуктов от 27 декабря 1983 года.(недоступная ссылка)\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Ит&oldid=1053418 ҡабул ителгән\nБыл бит һуңғы тапҡыр 04:23 10 август 2021 үҙгәртелгән.


Банкомат Сбербанка России на карте Раменского\nМосковская область, г. Раменское, ул. Михалевича, 5\nМосковская область, г. Раменское, ул. Михалевича, 6а\nМосковская область, г. Раменское, ул. Советская, 4а\nМосковская область, г. Раменское, ул. Гурьева, 7\nВсе отделения и банкоматы Сбербанка России в Раменском\n488 Неверное расположение на карте