Толстой Лев Николаевич — Башҡорт Википедияһы\n(Л. Н. Толстой битенән йүнәлтелде)\nрус. Лев Николаевич Толстой\nТыуған ваҡыттағы исеме\nрус. Lev Nikolaevich Tolstoy\n28 август (9 сентябрь) 1828\nРәсәй империяһы, Тула губернаһы[d], Крапивенский уезд[d], Ясная Поляна[d]\n7 (20) ноябрь 1910 (82 йәш)\nЛипецк өлкәһе, Лев-Толстовский район[d], Октябрьский сельсовет[d], Астапово[d]\nНиколай Ильич Толстой[d]\nМария Николаевна Толстая (Волконская)[d]\nМария Николаевна Толстая[d]\nСофья Андреевна Толстая[d]\nТолстой, Сергей Львович[d], Татьяна Львовна Сухотина-Толстая[d], Илья Львович Толстой[d], Толстой, Лев Львович[d], Александра Толстая[d] һәм Мария Львовна Толстая[d]\nФранцуз теле һәм рус теле\nӨсөн хөкөм ителгән\nяҙыусы, драматург, фәлсәфәсе, романист, уҡытыусы, эссеист, балалар яҙыусыһы, автор дневника, прозаик, публицист, Эсперантсы\nСербия фәндәр һәм сәнғәттәр академияһы[d] һәм Санкт-Петербург фәндәр академияһы[d]\nВасилий Степанович Морозов[d] һәм Исаак Борисович Фейнерман[d]\nБиблиография Льва Толстого[d]\nхикәйә, повесть[d], Роман һәм драма[d]\nПушкин Александр Сергеевич, Гоголь Николай Васильевич, Достоевский, Фёдор Михаил улы, Пётр Алексеевич Кропоткин[d], Африкан Александрович Шпир[d], Генри Дэвид Торо[d], Пётр Хельчицкий[d], Стендаль, Гаутама Будда, Платон, Джордж Элиот[d], Шопенгауэр Артур, Аристотель, Жан-Жак Руссо, Чарльз Диккенс, Пьер Жозеф Прудон[d], Виктор Гюго, Джордж, Генри[d], Стерн, Лоренс[d] һәм Гарриет Бичер-Стоу[d]\nМедаль «В память войны 1853—1856»[d]\nПатроним или матроним для человека\nСтатус авторского права как автора\nМиннеаполисский институт искусства[d] һәм Тейт[d]\nТолстой Лев Николаевич Викимилектә\nВикипедияла Толстой фамилиялы башҡа кешеләр тураһында мәҡәләләр бар.\nЛев Николаевич Толстой (28 август (9 сентябрь) 1828(18280909) — 7 (20) ноябрь 1910) — граф, рус әҙәбиәтендә һәм рус фәлсәфәһендә киң билдәле, бар донъяға танылған яҙыусы. Севастополь оборонаһында ҡатнашыусы (1854—1855). Мәғрифәтсе, публицист, дини — фәлсәфәүи фекерләүсе, «Толстовсылыҡ» тигән яңы ағым барлыҡҡа килтереүсе. 1873 йылдан Санкт-Петербург Фәндәр академияһының ағза-корреспонденты, һүҙ сәнғәтендә маҡтаулы академик (1900).\n1.3 Әҙәби эшмәкәрлегенең башланыуы\n1.4 Хәрби хеҙмәттә\n1.5 Европа буйлап сәйәхәте\n1.6 Башҡорт йәйләүе Кәрәлектә дауаланыуы\n1.7 Башҡортостанға ҡағылышлы әҫәрҙәре\n1.8 Педагогик эшмәкәрлеге\n1.9 1860 йылдарҙа йәмәғәт эшмәкәрлеге\n1.10 Ижадының алға китеше\n1.11 «Һуғыш һәм солох»\n1.12 Анна Каренина\n1.13 Башҡа әҫәрҙәре\n1.14 Мәскәү халҡы иҫәбен алыуҙа ҡатнашыуы\n1.16 Дингә өндәүе һәм рухи кризисы\n1.17 Сиркәүҙән ҡыуылыуы\n1.19 Ғаиләгә ҡарашы. Толстой ижадында ғаилә\n1.21 Тере сағында һәм үлгәндән һуң баҫма әҫәрҙәре йыйынтығы\n1.22 Әҫәрҙәре тәржемәһе\n1.23 Донъяға танылыуы. Хәтер\n1.25 Ижадының әһәмиәте һәм йоғонтоһо\n1.26 Яҙыусылар, аҡыл эйәләре, дини эшмәкәрҙәр Толстой тураһында\n1.27 Портреттар галереяһы\n5.2.1 Академик тикшеренеүҙәр\n5.2.2 Тәнҡитселәрҙең һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәренең баһаламалары\nЛ. Н. Толстойҙың генеалогик ағасы\nЛев Никола́евич Толсто́й 1828 йылдың 9 сентябрендә Рәсәй империяһы Тула губернаһының Ясная Поляна усадьбаһында тыуған. Толстойҙарҙың дворян нәҫеленән, Петр Беренсе көрәштәше П. А. Толстой нигеҙ һалған графтар заты вәкиле. Яҙыусының юғары аристократия ҡатламдарында ҡәрҙәшлек бәйләнештәре күп. Ағалы-ҡустылы һәм апалы-һеңлеле ике туғандары араһында — авантюрист һәм бретер Ф. И. Толстой, рәссам Ф. П. Толстой, сибәркәй М. И. Лопухина, билдәле аҡ һөйәк ҡатын А. Ф. Закревская, камер-фрейлина А. А. Толстая. Шағир Алексей Константинович Толстой (1817—1875) Лев Толстойҙың өс туған ағаһы. Әсәһе яғынан ике туғандар араһында — генерал-лейтенант Дмитрий Волконский һәм бай эмигрант Н. И. Трубецкой. А. П. Мансуров һәм А. В. Всеволожский әсәһенең ике туған һеңлеләренә өйләнгән була. Толстой министрҙар А. А. Закревский һәм Л. А. Перовский (уның ата-әсәһенең ике туған һеңлеләренә өйләнгәндәр), 1812 йылдың генералдары Л. И. Депрерадович (оләсәһенең һеңлеһенә өйләнгән) һәм А. И. Юшков (бер инәһенең ҡайнағаһы), шулай уҡ канцлер А. М. Горчаков менән туғанлыҡ бәйләнештәре була. Лев Толстойҙың һәм Пушкиндың дөйөм ата-бабаһы адмирал Иван Головин, ул Петр Беренсегә рус флотын төҙөргә ярҙам иткән.\nОлатаһы Илья Андреевичтың һыҙаттарын «Һуғыш һәм солох» әҫәрендәге эскерһеҙ, тәжрибәһеҙ ҡарт граф Ростовҡа бирә. Илья Андреевичтың улы, Николай Ильич Толстой (1794—1837), Лев Николаевичтың атаһы була. Характерының ҡайһы бер үҙенсәлектәре һәм биографияһының факттары менән ул «Бала саҡ» һәм «Үҫмерлек» әҫәрҙәрендәге Николеньканың атаһына, өлөшләтә «Һуғыш һәм солох» әҫәрендәге Николай Ростовтың атаһына оҡшай. Әммә реаль тормошта Николай Ильич Николай Ростовтан яҡшы белеме менән генә түгел, Николай Беренселә хеҙмәт итергә мөмкин булмаған ҡараштары менән айырыла. Рус армияһының сит илгә Наполеонға ҡаршы походында ҡатнашыусы, шул иҫәптән Лейпциг янында «халыҡтар алышында» ҡатнашҡан һәм француздарҙа әсирлектә булған, әммә ҡасып китә алған, солох төҙөлгәндән һуң Павлоград гусар полкының подполковнигы чинында отставкаға китә. Енәйәт эштәре тикшереүе аҫтында үлеп ҡалған атаһының, Ҡазан губернаторының хеҙмәттәге бурыстары арҡаһында бурыс төрмәһенә эләкмәҫ өсөн, отставканан һуң бер аҙҙан чиновник хеҙмәтенә барырға мәжбүр була. Атаһының кире өлгөһө Николай Ильичҡа үҙенең тормош идеалын — ғаилә шатлыҡтары менән бойондороҡһоҙ шәхси тормош булдырырға ярҙам итә. Үҙенең емерек эштәрен тәртипкә килтереү өсөн, Николай Ильич 1822 йылда (Николай Ростов кеүек), Волконскийҙар нәҫеленән булған инде йәш түгел кенәз ҡыҙы Мария Николаевнаға өйләнә, никах бәхетле була. Ғаиләлә биш бала тыуа: Николай (1823—1860), Сергей (1826—1904), Дмитрий (1827—1856), Лев, Мария (1830—1912).\nТолстойҙың әсәһе яғынан олатаһы, Екатерина генералы, кенәз Николай Сергеевич Волконский, «Һуғыш һәм солох» әҫәрендәге ҡырыҫ ригорист Болконский менән күпмелер оҡшашлыҡҡа эйә. Лев Николаевичтың әсәһе «Һуғыш һәм солохта» һүрәтләнгән кенәз ҡыҙы Марияға оҡшап китә, ул да иҫ киткес һөйләү һәләтенә эйә була.\nМ. Н. Волконскаяның силуэты — яҙыусының әсәһенең берҙән-бер һүрәте. 1810 й.й.\nНиколай Ильич Толстой, яҙыусының атаһы. Билдәһеҙ рәссам. Ҡағыҙ, акварель. 1823 йыл\nЛев Толстой 1828 йылдың 28 авгусында Тула губернаһының Крапивен өйәҙендә — әсәһенең нәҫелдән-нәҫелгә килгән имениеһы Ясная Полянала тыуа. Ғаиләлә дүртенсе бала була. Әсәһе 1830 йылда, ҡыҙы тыуып ярты йыл үткәс, өҙлөгөүҙән вафат була. Левҡа ул саҡта ике йәш тә тулып өлгөрмәй.\nЕтем ҡалған балаларҙы тәрбиәләү менән йыраҡ туғандары Т. А. Ергольская шөғөлләнә. 1837 йылда ғаилә Мәскәүгә күсеп килә, Плющихала урынлаша, сөнки өлкән улына университетҡа инеү өсөн әҙерләнергә кәрәк була. Тиҙҙән ҡапыл ғына аталары, Николай Ильич эштәрен тамамламай вафат булып ҡала (шул иҫәптән милек менән бәйле ғаиләнең бурыстары буйынса), һәм өс кесе бала яңынан Ясная Полянаға күсә, унда улар Ергольская һәм атаһы яғынан инәһе, графиня А. И. Остен-Сакен күҙәтеүе аҫтында йәшәй. Бында Лев Николаевич 1840 йылға тиклем ҡала, Остен-Сакен вафат булғас, балалар Ҡазанға, яңы опекунға, — атаһының һеңлеһе П. И. Юшковаға күсә.\nЮшковтарҙың йорто Ҡазанда иң күңеллеһе булып һанала, ғаиләнең бөтә ағзалары ла тышҡы ялтырауыҡты юғары баһалай. «Минең йомшаҡ күңелле инәйем, — тип һөйләй Толстой, — изге йән эйәһе, һәр ваҡыт миңә минең өсөн ирле-ҡатын менән бәйләнеш булдырыуҙы теләмәҫ инем тип һөйләй».\nЛев Николаевичтың йәмғиәттә айырылып торғоһо килә, әммә уға тәбиғи тартыныусанлығы һәм тышҡы һөйкөмлөлөгөнөң булмауы ҡамасаулай. Беҙҙең йәшәйештең төп мәсьәләләре — бәхет, үлем, Аллаһ, мөхәббәт, мәңгелек тураһындағы төрлө, үҙе әйткәнсә аҡыл һатыуҙар, ул дәүерҙә уның тормошоноң характерына йоғонто яһай. «Үҫмерлек», «Йәшлек» повестарында, «Терелеү» романында ул һөйләгән Иртеньевтың һәм Нехлюдовтың үҙ-үҙен камиллаштырыуға ынтылыштары тураһында Толстой тарафынан үҙенең был ваҡыттың аскетлыҡ уҡталыуҙары тарихынан алына. Былар бөтәһе лә, тип яҙа тәнҡитсе С. А. Венгеров, Толстойҙың, «Үҫмерлек» повесынан әйтелгәнсә, «хистәрҙең сафлығын һәм аңдың асыҡлығын юҡ итеүсе даими әхлаҡи анализлау ғәҙәтен» булдыра. Был осорҙоң үҙ-үҙен анализлау миҫалын килтереп, үҙенең үҫмерлек фәлсәфәүи мин-минлегенең ҡабартылыуы тураһында көлөп әйтә һәм шул уҡ ваҡытта реаль кешеләр менән аралашҡанда, уларға игелек күрһәтеүсе булып күренеп, «үҙенең һәр һүҙе һәм хәрәкәте өсөн уңайһыҙланмаҫҡа күнегергә» һәләтһеҙлеген билдәләп китә.\nБелеме[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЛ. Н. Толстой тыуған йорт 1828 й.1854 йылда йорт яҙыусы тарафынан кәрткә отторола, ҡутарып алына һәм Долгое ауылына сығарыла. 1913 йылда һүтелә\nТәүҙә уның белеме менән йомшаҡ күңелле немец Россельманын (уны Карл Иванович исеме аҫтында Толстой «Бала саҡ» повесында күрһәтә) алмаштырыусы гувернер-француз Сен-Тома ("Үҫмерлек"повесында St.-Jérôme прототибы) шөғөлләнә.\n1843 йылда П. И. Юшкова, бәлиғ булмағандар туғандарының опекуны ролен үҙ өҫтөнә алып, (өлкән Николай ғына бәлиғ була) уларҙы Ҡазанға килтерә. Лев ағалары Николай, Сергей һәм Дмитрий кеүек Ҡазан Император университетына (ул ваҡытта иң данлыҡлы) уҡырға инергә ҡарар итә, унда математика факультетында Лобачевский, ә Көнсығыш факультетында Ковалевский эшләй. 1844 йылдың 3 октябрендә Лев Толстой көнсығыш (ғәрәп-төрөк) теле төркөмөнә үҙе түләп уҡыу сифатында ҡабул ителә. Имтихан биргәндә, уҡырға инеү өсөн мотлаҡ «төрөк-татар теленән» яҡшы һөҙөмтәләр күрһәтә. Йыл һөҙөмтәләре буйынса тейешле предметтарҙан өлгәшмәй, күсерелеш имтиханын бирә алмай һәм беренсе курс программаһын яңынан үтергә мәжбүр була.\nКурсты тулыһынса ҡабатлауҙан ҡотолоу өсөн юридик факультетҡа күсә, унда ла ҡайһы бер предметтарҙан баһалар буйынса проблемалар дауам итә. 1846 йылдың күсерелеш май имтихандары ҡәнәғәтләндерерлек тапшырыла (бер биш ала, өс дүртле, дүрт өслө; уртаса һөҙөмтә өс килеп сыға), һәм Лев Николаевич икенсе курсҡа күсерелә. Юридик факультетта Лев Толстой ике йылдан әҙерәк уҡый: «башҡалар тарфынан Һәр төрлөсә көсләп бирелгән белемде ул ауыр ҡабул итә, һәм тормошта өйрәнгәндәренең барыһына ла ул үҙе — ҡапыл, тиҙ һәм көсөргәнешле хеҙмәте менән өйрәнә», — тип яҙа С. А. Толстая үҙенең «Л. Н. Толстойҙың биографияһына материалдарҙа». 1904 йылда Толстой былай тип хәтерләй: "…тәүге йылда… мин бер нәмә лә эшләмәнем. Икенсе йылда мин шөғөлләнә башланым… унда профессор Мейер бар ине, ул… миңә эш бирҙе — Екатеринаның «Наказы» менән Монтескье. Esprit des lois <"Дух законов" сағыштырырға…был эш мине мауыҡтырҙы, мин ауылға киттем, Монтескьены уҡый башланым, был уҡыу миңә сикһеҙ горизонттар асты, мин Руссоны уҡый башланым һәм университетты ташланым, сөнки ысынында шөғөлләнгем килде".\nӘҙәби эшмәкәрлегенең башланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nҮҙенең көндәлеген Л. Н. Толстой йәш сағынан алып ғүмере ахырына тиклем алып бара. 1891—1895 й.й. дәфтәренән яҙмалар\n1847 йылдың 11 мартынан Толстой Ҡазан госпиталендә була. 17 марттан көндәлек алып бара, унда, Бенджамин Франклинға оҡшатып, үҙ-үҙен камиллаштырыу буйынса үҙ алдына бурыс һәм маҡсаттар ҡуя һәм уларҙың үтәлешен билдәләй, уңыштарын һәм уңышһыҙлыҡтарын, фекерҙәр барышын, ҡылыҡтарының мотивтарын анализлай. Был көндәлекте ҙур булмаған тәнәфестәр менән ғүмере буйына алып бара.\n1847 йылдың яҙында дауаланыуын тамамлап, Толстой университетта уҡыуын ҡалдыра һәм Ясная Полянаға китә, ундағы эшмәкәрлеге өлөшләтә «Алпауыт иртәһе» әҫәрендә һүрәтләнә: Толстой крәҫтиәндәр менән яңыса мөнәсәбәттәрҙе яйларға тырыша. Йәш алпауыттың халыҡ алдында ғәйеп хисен нимә менән булһа ла юйырға маташыу Д. В. Григоровичтың «Антон-хәсрәт тоҡсайы» повесы һәм Иван Сергеевич Тургеневтың «Һунарсы яҙмалары» барлыҡҡа килгән йылға ҡарай.\nКөндәлегендә Толстой үҙенә күп һанлы тормош ҡағиҙәләре һәм маҡсаттар ҡуя, әммә уларҙың тик аҙ өлөшөнә генә өлгәшә. Насип булғандары араһында — инглиз теле, музыка, юриспруденция менән етди шөғөлләнеү. Бынан тыш, 1849 йылда тәүге тапҡыр крәҫтиән балалары өсөн мәктәп асһа ла, Толстойҙың педагогика һәм хәйриә менән шөғөлләнә башланыуы был көндәлектә лә, хаттарында ла яҙылмаған. Төп уҡытыусыһы булып, крепостной Фока Демидович була, ләкин Толстой үҙе лә йыш ҡына дәрестәр үткәрә.\n1848 йылдың октябрь урталарында Толстой Мәскәүгә китә, шунда төпләнә, унда—Арбат районында күп туғандары һәм таныштары йәшәй. Сивцево Вражекта ваҡытлыса йәшәп тороу өсөн Иванованың фатирына инә. Мәскәүҙә ул кандидатлыҡҡа имтихандар тапшырырға әҙерләнә башлай, әммә дәрестәр башланмай ҡала. Бының урынына уны тормоштоң бөтөнләй башҡа яғы — донъяуи тормош йәлеп итә. Донъяуи тормоштан тыш, Мәскәүҙә Лев Николаевичтың 1848—1849 йылдың ҡышында беренсе тапҡыр кәрт уйыны менән мауығыуы барлыҡҡа килә. Бик ҡомарлы уйнағаны һәм йөрөштәрҙе һәр ваҡытта ла төптән уйламағаны арҡаһында йыш ҡына еңелә.\n1849 йылдың февралендә Петербургҡа китеп, буласаҡ ҡатынының ағаһы К. А. Иславин менән ваҡытты типтереп үткәрә («Иславинға булған ғишыҡ минең өсөн 8 ай Петербургтағы ғүмеремде боҙҙо»). Яҙ еткәс, Толстой хоҡуҡ кандидатына имтихан тапшыра башлай; енәйәт хоҡуғынан һәм енәйәт суд эшмәкәрлегенән ике имтиханды уңышлы тапшыра, ләкин өсөнсө имтиханды тапшырып тормай һәм ауылға күсеп китә.\nҺуңыраҡ тағы Мәскәүгә килә, унда ваҡытын йыш ҡына ҡомарлы уйындарҙа үткәрә, был уның финанс хәленә кире йоғонто яһай. Ғүмеренең был осоронда Толстой бигерәк тә музыка менән ҡыҙыҡһына (үҙе роялдә һәйбәт уйнай һәм яратҡан әҫәрҙәрен башҡалар башҡарыуында юғары баһалай). Музыка менән мауығыуы һуңыраҡ уны «Крейцер сонатаһын» яҙыуға дәртләндерә.\nТолстойҙың яратҡан композиторҙары Йоһанн Себастьян Бах, Георг Фридрих Гендель һәм Фредерик Шопен була. Толстойҙа музыкаға ҡарата һөйөү уяныуына уның 1848 йылда Петербургҡа сәфәре ваҡытында бейеү класының бик үк уңайлы булмаған шарттарында һәләтле, әммә юлдан яҙған немец музыканты менән осрашыу булышлыҡ итә, ул музыкантты һуңынан Толстой «Альберт» повесында һүрәтләй. 1849 йылда Лев Николаевич үҙенең янына музыкант Рудольфты саҡырып ала, уның менән Ясная Полянала дүрт ҡул менән фортепианола уйнай. Шул уҡ ваҡытта музыка менән мауығып, көнөнә бер нисә сәғәт Роберт Шуман, Фредерик Шопен, Вольфганг Амадей Моцарт, Феликс Мендельсон әҫәрҙәрен уйнай. 1840 йылдар аҙағында Толстой үҙенең танышы Зыбин менән авторҙашлыҡта вальс ижад итә, уны 1900 йылдар башында композитор Сергей Иванович Танеевҡа уйнап ишеттерә. күрһә янында башҡара, Танеев Толстойҙың берҙән-бер музыкаль әҫәрен нотаға һала. Вальс Л. Н. Толстойҙың повесы буйынса төшөрөлгән «Отец Сергий» фильмында яңғырай.\nКүп ваҡыты шулай уҡ күңел асыуға, уйынға һәм һунарға китә.\n1850— 1851 йылдарҙа «Бала саҡ» повесын яҙа башлай. 1851 йылдың мартында «Кисәге көндөң тарихын» яҙа. Уның университетты ҡалдырыуына 4 йыл үткәс, Ясная Полянаға Лев Николаевичтың Кавказда хеҙмәт иткән ағаһы Николай килә, ул ҡустыһын Кавказдағы хәрби хеҙмәткә ҡушылырға саҡыра. Лев ҡапыл ғына риза булмай, әммә Мәскәүҙәге ҙур отолоу һуңғы ҡарарҙы тиҙләтә. Яҙыусының биографтары ағаһы Николайҙың йәш, тормош тәжрибәһе булмаған Левҡа ыңғай йоғонтоһон билдәләй. Өлкән ағаһы ата-әсәһе булмаған саҡта уға дуҫ һәм остаз була.\nБурыстары буйынса иҫәпләшеү өсөн, үҙ сығымдарын минимумға тиклем ҡыҫҡартырға кәрәк була —һәм 1851 йылдың яҙында Толстой Мәскәүҙән Кавказға бер маҡсатһыҙ сығып китә. Тиҙҙән ул хәрби хеҙмәткә урынлашырға ҡарар итә, ләкин уның өсөн кәрәкле документтар етмәй, улар Мәскәүҙә ҡала, Толстой биш ай самаһы Пятигорскиҙа ябай өйҙә документтарының килгәнен көтөп йәшәй. Ваҡытының байтаҡ өлөшөн казак Елишка даирәһендә һунарҙа үткәрә, ул «Казактар» повесында Ерошка исеме аҫтында бер геройҙың прототибы була.\nТолстой һәм уның ағаһы Николай Кавказға китерҙән алда, 1851\n1851 йылдың көҙөндә Толстой, Тифлиста имтихандар тапшырып, Терек ярындағы Кизляр янындағы казактар станицаһында урынлашҡан 20-се артиллерия бригадаһының 4-се батареяһына юнкер булып инә. Ҡайһы бер үҙгәрештәр менән ул «Казактар» повесында һүрәтләнә. Повесть Мәскәү тормошонан ҡасып киткән йәш бариндың эске йәшәү рәүеше картиналарын тергеҙә. Толстой казактар станицаһында ҡабаттан яҙа башлай һәм 1852 йылдың июлендә, ул ваҡытта популяр булған «Современник» журналы редакцияһына, буласаҡ «Бала саҡ» автобиографик трилогияһының беренсе өлөшөн ебәрә, уға «Л. Н. Т.» инициалдары менән генә ҡул ҡуя. Ҡулъяҙманы журналға ебәргән сағында Лев Толстой хат яҙа: «…мин һеҙҙең хөкөмдө түҙемһеҙлек менән көтәм. Ул мине яратҡан шөғөл менән дауам итеүгә дәртләндерер, йәки башланған эште яндырырға мәжбүр итер».\n«Современник» журналының мөхәррире Н. А. Некрасов, «Бала саҡ» ҡулъяҙмаһын алғас, шунда уҡ уның әҙәби ҡиммәтен таный һәм авторға уны дәртләндереүсе яғымлы хат яҙа. И.С. Тургеневҡа яҙған хатында Н. А. Некрасов былай ти: «Был яңы, һәм, күрәһең, ышаныслы талант». Әлегә тиклем билдәһеҙ булған авторҙың ҡулъяҙмаһы шул уҡ йылдың сентябрендә баҫылып сыға. Ысынында яңы башлаусы һәм илһамланған автор «Осорҙоң дүрт үҫеше» тетралогияһының дауамы өҫтөндә эшләй, һуңғы өлөшө— «Йәшлек»— яҙып бөтөлмәй. Ул «Алпауыт иртәһе», «Һөжүм», «Казактар» әҫәрҙәренең фабулаһын төптән уйлай (тамамланған хикәйә «Урыҫ алпауытының романы» фрагментынан ғибәрәт"). 1852 йылдың 18 сентябрендә «Современник» журналында баҫылып сыҡҡан «Бала саҡ» ҙур уңышҡа эйә була; баҫылып сыҡҡандан һуң авторҙы киң әҙәби билдәлелек яулаған Иван Сергеевич Тургенев, Гончаров, Д.В. Григорович, Островскийҙар менән бер рәттән йәш әҙәбиәт мәктәбенең корифейҙарына беркетәләр. Тәнҡитселәр Аполлон Григорьев, Анненков, Дружинин, Чернышевский психологик анализ тәрәнлеген, төплө авторлыҡ ниәтен һәм реализмдың сағыу баҙыҡлығын баһалай.\nСағыштырмаса һуң яҙа башлағанлыҡтан Толстой үҙен бер ҡасан да профессиональ әҙип тип һанамай, профессионаллекте һөнәр мәғәнәһендә түгел, ә әҙәби ҡыҙыҡһыныуҙарҙың өҫтөнлөгө мәғәнәһендә аңлай. Ул әҙәби партияларҙың мәнфәғәттәрен йөрәгенә яҡын ҡабул итмәй, әҙәбиәт тураһында теләр-теләмәҫ әңгәмәләшә, әхлаҡ, иман, ижтимағи мөнәсәбәт мәсьәләләре тураһында һөйләшеүҙәргә өҫтөнлөк бирә.\nХәрби хеҙмәттә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЮнкер булараҡ, Лев Николаевич Кавказда ике йыл була, унда Шамил етәксеһе аҫтында күп кенә тау кешеләре менән бәрелештәрҙә ҡатнаша, һәм хәрби кавказ тормошоноң хәүефтәренә дусар була. Георгий тәреһе хоҡуғына эйә була, әммә үҙенең ҡараштарына ярашлы уны хеҙмәттәш һалдатҡа «тапшыра», хеҙмәттәштең хеҙмәт шарттарын еңеләйтеү шәхси шөһрәткә ынтылыусанлыҡтан юғары тора, тип һанай. Ҡырым һуғышы башланыу менән Толстой Дунай армияһына күсә, Ольтениц алышында һәм Силистрия ҡамауында ҡатнаша, ә 1854 йылдың ноябренән 1855 йылдың авгусына тиклем Севастополдә була.\nОҙаҡ ваҡыт йыш ҡына һөжүмгә дусар булған 4-се бастионда йәшәй, Черная янындағы алышта батарея менән командалыҡ итә, Малахов Курганын штурмалау ваҡытында утҡан тотҡан ерҙә була. Ҡамауҙың бөтә ауырлыҡтары һәм ҡурҡыныстарына ҡарамаҫтан, Толстой был осорҙа «Урман киҫеү» хикәйәһен яҙа, унда кавказ тәьҫораттары сағыла, һәм 1854 йылдың декабрендә" өс "Севастополь хикәйәләре"нең беренсеһен — "Севастополь хикәйәһен яҙа. Был хикәйәне «Современник» журналына ебәрә. Ул тиҙ арала баҫтырып сығарыла, һәм Севастополь һаҡсыларының өлөшөнә төшкән ҡот осҡос картиналары менән тетрәндергес тәьҫир яһап, бөтә Рәсәй уҡыусылары тарафынан ҡыҙыҡһыныу менән уҡыла. Хикәйәне Рәсәй императоры Александр II күреп ҡала[К 1]; ул һәләтле офицерҙы һаҡларға ҡуша.\nТолстой Севастополь оборонаһы өсөн «Батырлыҡ өсөн» яҙыуы менән 4-се дәрәжәләге Изге Анна ордены, «1854—1855 йылдарҙа Севастополде һаҡлаған өсөн» һәм «1853—1856 йылдарҙағы һуғыш иҫтәлегенә» миҙалдары менән бүләкләнә, Һуңынан ул «Севастополде яҡлауҙың 50-йыллығы иҫтәлегенә» тигән ике миҙал менән : Севастополь оборонаһының ҡатнашыусыһы булараҡ көмөш һәм «Севастополь хикәйәләренең» авторы булараҡ бронза миҙалдар менән бүләкләнә.\nТолстой батыр офицер абруйы менән файҙалана һәм билдәлелек менән уратып алынғанға күрә, уның карьера өсөн бөтә мөмкинлектәре була. Шуға ҡарамаҫтан, һалдат стиленә һалынған бер нисә сатирик йыр яҙыуы карьераһының боҙолоуына килтерә. Йырҙарҙың береһе 1855 йылдың 4 (16) авгусында Черная йылғаһы эргәһендә үткән алыштағы уңышһыҙлыҡҡа арнала, унда генерал Реад баш командующийҙың бойороғон дөрөҫ аңламай Федюхин бейеклектәренә һөжүм итә. Бер нисә мөһим генералдың намыҫына тейгән «Как четвёртого числа, нас нелёгкая несла горы отбирать» тип аталған йыры ҙур уңышҡа эйә була, Ул йыр өсөн Лев Николаевичҡа штаб начальнигы ярҙамсыһы А. А. Якимах алдында яуап бирергә тура килә. Штурмдан һуң 27 августа (8 сентябрь) Толстой Петербургҡа курьер итеп ебәрелә, унда 1855 йылдың майында «Севастополь» хикәйәһен тамамлай һәм 1855 йылдың авгусында" "Севастополь хикәйәһен яҙа, улар 1856 йылда авторҙың тулы ҡултамғаһы менән «Современник» журналының беренсе һанында сыға. «Севастополь хикәйәләре» уның яңы әҙәби быуын вәкиле булыу абруйын тулыһынса нығыта, һәм яҙыусы 1856 йылдың ноябрендә поручик званиеһында хәрби хеҙмәтте бөтөнләйгә ҡалдыра.\nЕвропа буйлап сәйәхәте[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nПетербургта йәш яҙыусыны аҡһөйәктәр салонында һәм әҙәби түңәрәктәрҙә асыҡ йөҙ менән ҡаршы алалар. Ул бигерәк тә Иван Сергеевич Тургенев менән тиҙ дуҫлаша, уның менән күпмелер ваҡыт бер фатирҙа йәшәй. Тургенев уның менән «Современник» түңәрәгендә таныша, бынан һуң Толстой Н. А. Некрасов, И. С. Гончаров,И. И. Панаев, Д. В. Григорович, А. В. Дружинин, В. А. Соллогуб кеүек билдәле яҙыусылар менән дуҫтарса мөнәсәбәт булдыра.\nБыл ваҡытта «Буран», «Ике гусар» яҙыла, «Севастополь августа» һәм «Йәшлек» әҫәрҙәре тамамлана «Казактар» дауам ителә.\nӘммә күңелле һәм бай тормош Толстойҙың күңелендә әсе тәьҫир ҡалдыра, был ваҡытта уның өсөн яҡын булған яҙыусылар түңәрәге менән аңлашылмаусанлыҡ башлана. Һөҙөмтәлә ул кешеләрҙән дә, үҙ-үҙенән дә ялҡа. 1857 йылдың башында Толстой Петербургты ҡалдыра һәм сәйәхәткә сығып китә.\nКөнбайыш Европа — Германия, Франция, Англия, Швейцария, Италия буйлап сәйәхәте (1857 һәм 1860—1861 йылдарҙа) унда кире тәьҫир ҡалдыра. Европа мәҙәниәтенең тышҡы ялтырауыҡ ҡатламы араһынан күргән фәҡирлек менән байлыҡ араһындағы тәрән ҡапма-ҡаршылыҡ яҙыусыла ҡәнәғәтһеҙлек тыуҙыра һәм ул ундағы йәшәү рәүешен «Люцерн» хикәйәһендә әйтеп бирә.\nЛев Николаевич «Альберт» повесын яҙа. Яҙыусы беренсе һәм икенсе сәфәрҙәре араһында «Казактар» хикәйәһе өҫтөндә эшләй, «Өс үлем» хикәйәһен һәм «Ғаилә бәхете» романын яҙа.\n«Современник» нәшриәтендә әҙиптәрҙе фотоға төшөрөү көнөндә Левицкий үҙенең ательеһында һәр яҙыусының айырым портретын эшләй. Толстойҙа Ҡырым ҡатнашыусыһы мундиры\n«Современник» журналы даирәһендәге рус яҙыусылары. И. А. Гончаров, И. С. Тургенев, Л. Н. Толстой, Д. В. Григорович, А. В. Дружинин и А. Н. Островский. 1856 йылдың 15 феврале. С. Л. Левицкий фотографияһы\nҺуңғы романы Михаил Катковтың «Русский вестник» журналында баҫылып сыға. «Современник» менән 1852 йылдан алып хеҙмәттәшлек итеүе 1859 йылда тамамлана. Ошо уҡ йылда Толстой Әҙәби фонд ойошмаһында ҡатнаша. Әммә уның тормошо әҙәби ҡыҙыҡһыныуҙар менән генә тамамланмай: 1858 йылдың 22 декабрендә айыуға һунарҙа саҡ һәләк булмай ҡала.\nЯҡынса ошо уҡ ваҡытта уның крәҫтиән ҡатын Аксинья Базыкина менән романы башлана, уға өйләнергә уйлай.\nКиләһе сәфәрендә уны, башлыса, халыҡтың белем кимәлен күтәреү маҡсатында халыҡ мәғарифы һәм учреждениелары ҡыҙыҡһындыра. Халыҡ мәғарифы мәсьәләләрен Франция һәм Германияла ул теоретик яҡтан ентекләп өйрәнә, практик яҡтан белгестәр менән әңгәмәләшә. Уны Германияның иң күренекле кешеләре араһынан, халыҡ көнкүрешенә арналған «Шварцвальд хикәйәләре» авторы һәм халыҡ календарҙарын нәшер итеүсе булараҡ, Бертольд Ауэрбах күберәк ҡыҙыҡһындыра. Толстой уға визит яһай һәм уның менән дуҫлашырға тырыша. Бынан тыш Толстой немец педагогы Дистервег менән осраша. Брюсселдә булған сағында Толстой прудон һәм Лелевель менән таныша. Лондонда А. И. Герценға бара, Чарльз Диккенстың лекцияһында була.\nФранцияның көньяғы буйлап икенсе сәйәхәте ваҡытында яратҡан ағаһы Николайҙың туберкулездан вафат булып ҡалыуы Толстойҙың кәйефенә етди йоғонто яһай. Ағаһының үҙ ҡулында тиерлек үлеүе Толстойға ныҡ тәьҫир итә.\nЯйлап, бер 10-12 йыл тирәһе «Һуғыш һәм солох» әҫәре барлыҡҡа килгәнсә, Лев Толстойға тәнҡит эләкмәй башлай. Ул үҙе лә әҙиптәр менән яҡынайырға ынтылмай, тик Афанасий Фетҡа ғына ташлама яһай. Был ситләшеүгә Толстойҙың И. С. Тургенев менән араларының боҙолоуы сәбәпсе була, был хәл улар икеһе лә 1861 йылда Феттың иемниеһы Степановкала ҡунаҡта булғанда килеп сыға. Талаш саҡ дуэль менән тамамланмай һәм яҙыусылар араһындағы мөнәсәбәттәрҙе оҙайлы 17 йылға тиклем боҙа.\nБашҡорт йәйләүе Кәрәлектә дауаланыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1862 йылдың май айында депрессия менән яфаланыусы Лев Николаевич, табиптарҙың тәҡдиме буйынса шул ваҡытта яңы һәм киң билдәле алым һаналған ҡымыҙ менән дауаланыу өсөн Һамар губернаһындағы башҡорт утары Кәрәлеккә сығып китә. Башта ул Постниковтың ҡымыҙ дауаханаһына барырға йыйына, әммә шул уҡ ваҡытҡа күп һанлы юғары вазифалы чиновниктар килергә тейеш булғанын белеп (аҡһөйәктәр йәмғиәтен йәш граф ене һөймәй), Һамарҙан 130 саҡрым алыҫлыҡта ятҡан Кәрәлек йылғаһы буйындағы башҡорт йәйләүе Кәрәлеккә юллана. Толстой үҙе башҡорт тирмәһендә йәшәй, һарыҡ ите менән туҡлана, ҡояш ванналары ҡабул итә, ҡымыҙ, сәй эсә, шулай уҡ башҡорттар менән шашкала уйнап, күңел аса. Тәүге тапҡыр ул бында ай ярым була. 1871 йылда «Һуғыш һәм солохто» яҙып бөткәс, һаулығы насарйыу сәбәпле Кәрәлеккә тағы ла килә. Үҙенең тәьҫораттары тураһында ул былай тип яҙа: «Эс бошоу һәм битарафлыҡтар үтте, үҙемде скиф хәленә килгән кеүек тоям, бөтә нәмә ҡыҙыҡ һәм яңы…. Яңы һәм ҡыҙыҡ барыһы: Геродот еҫе аңҡыған башҡорттар һәм урыҫ крәҫтиәндәре, ауылдар, бигерәк тә ябайлығы һәм халыҡтың изгелеге менән матурҙар».\nКәрәлек менән хайран ҡалып, Толстой был урында имение һатып ала, һәм икенсе йәйҙе инде, 1872 йылда, ул бөтә ғаиләһе менән бергә бында үткәрә.\nБашҡортостанға ҡағылышлы әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТолстой 1873—74 йылдарҙағы аслыҡ ваҡытында матбуғатта «Нәшер итеүселәргә хат» («Письмо к издателям») менән сығыш яһай, унда батша хөкүмәте тарафынан яҙмыш ҡосағына ташланған Һамар губернаһының урыҫ крәҫтиәндәре һәм башҡорттары араһындағы ҡот осҡос аслыҡ картинаһын һүрәтләй. Һөҙөмтәлә асығыусылар өсөн байтаҡ аҡса һәм иген йыйып бирелә. Башҡорттар тураһындағы бай тәьҫораттары «Дошмандыҡы йәбешкәк, ә Алланыҡы ныҡлы» («Вражье лепко, а божье крепко»; 1886), «Ни өсөн?» («За что?», 1906; башҡортса тәржемәһе 1978), «Төшөмдә мин нимә күрҙем?» («Что я видел во сне?»; 1906) һ.б. хикәйәләренең материалы булып тора. «Ильяс» (1885; башҡортса тәржемәһе 1978) әҫәренең нигеҙендә — толстойса «яуызлыҡҡа ҡаршылашмау» идеяһы, яҙмышҡа буйһоноу, «Кешегә күпме ер кәрәк» («Много ли человеку земли нужно», 1886; башҡортса тәржемәһе 1954; шулай уҡ исемле нәфис фильм төшөрөлгән, 1915, реж. В. Р. Гардин) хикәйәһендә — ер алыу менән бәйле башҡорт йолаларын тасуирлай. 1876 йылда Толстой Ырымбур ҡалаһына килә, Н. А. Крыжановский, М. М. Биксурин менән осраша, В. А. Перовский тураһында материалдар йыя. 1877 йылда башҡорт далаларына күсеп килеүселәр тураһында тарихи роман планы өҫтөндә әүҙем эшләй.\nПедагогик эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nТолстойҙың икенсе журналы «Военный листок» журналынан уңышлыраҡ була, әммә бер йыл ғына сыға\nЛ. Н. Толстой, 1862. М. Б. Тулинов фотоһүрәте. Мәскәү\n1859 йылда крәҫтиәндәрҙе азат иткәнгә тиклем Толстой үҙенең Ясная Полянаһында һәм бөтә Крапивен өйәҙендә ең һыҙғанып мәктәп ойоштороу менән шөғөлләнә.\nЯсная Поляна мәктәбе үҙенсәлекле педагогик тәжрибәләр һанына ҡарай: немец педагогик мәктәбе алдында баш эйеү дәүерендә Толстой һәр регламентация һәм мәктәптәге дисциплинаға ҡаршы сыға. Уның фекере буйынса уҡытыуҙа барыһы ла индивидуаль булырға тейеш — уҡыусы ла, уҡытыусы ла һәм уларҙың үҙ-ара мөнәсәбәте лә. Ясная Поляна мәктәбендә балалар ҡайҙа, нисек, күпме теләй, шулай ултыра. Уҡытыуҙың билдәле программаһы булмай. Уҡытыусының берҙән-бер бурысы класты ҡыҙыҡһындырыу була. Дәрестәр уңышлы бара. Уларҙы Толстой бер нисә яҡын таныш, даими һәм осраҡлы уҡытыусылар ярҙамында үҙе алып бара.\n1862 йылдан Толстой «Ясная поляна» тип аталған педагогик журнал сығара башлай, төп хеҙмәткәр булып үҙе тора. Нәшер итеү һәләте булмағанлыҡтан, Толстой журналдың 12 һанын ғына сығара. Теоретик мәҡәләләрҙән тыш, ул башланғыс мәктәп өсөн ябайлаштырылған бер нисә хикәйә, нәҫер, күсермәләр яҙа. , Толстойҙың бергә берләштерелгән педагогик мәҡәләләре бер том йыйылма әҫәрҙе тәшкил итә. Үҙ ваҡытында улар иғтибарһыҙ ҡала. Мәғариф тураһында Толстой идеяларының социологик нигеҙенә, Толстойҙың белемлелектә, фәндә, сәнғәттә һәм техника уңыштарында юғары ҡатлам тарафынан халыҡты эксплуатациялауҙа камиллаштырылған алымдар күреүенә бер кем дә иғтибар итмәй. Бынан тыш, Толстойҙың европа белемлелегенә һәм үҫешенә ғәйеп ташлауҙан тыш, уны «консерватор» тип һығымта яһайҙар.\nТиҙҙән Толстой педагогика эшен ҡалдыра. Өйләнеүе, балалары тыуыу, «Һуғыш һәм солох» романын яҙыу менән бәйле пландары, уның педагогик ғәмәлдәрен ун йылға кисектерә. Тик 1870 йылдың башында ғына үҙенең «Әлифбаһын» булдырыуға тотона һәм уны 1872 йылда баҫтырып сығара, ә һуңынан «Яңы әлифба» һәм "Уҡыу өсөн урыҫ китаптары"ның дүрт серияһын сығара, улар оҙайлы михнәттәрҙән һуң башланғыс уҡыу йорттары ҡулланмаһы сифатында Халыҡ мәғарифы министрлығы тарафынан хуплана. 1870 йылдар башында Ясная Полянала ҡабаттан оҙайлы булмаған уҡыу дәрестәре тергеҙелә.\nЯсная Поляна мәктәбе тәжрибәһе артабан ҡайһы бер ватан педагогтарына ярҙам итә. С. Т. Щацкий, 1911 йылда үҙенең «Йәнле тормош» мәктәп-колонияһын ойоштороп, Лев Толстойҙың хеҙмәттәшлек педагогикаһы өлкәһендәге тәжрибәгә таяна.\n1860 йылдарҙа йәмәғәт эшмәкәрлеге[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1861 йылдың майында Европанан әйләнеп ҡайтҡас, Толстойға Тула губернаһы Крапивен өйәҙенең 4-се участкаһы буйынса мировой аралашсы булырға тәҡдим итәләр. Халыҡҡа бәләкәй ҡустыға ҡараған һымаҡтарҙан айырмалы рәүештә, Толстой киреһенсә уйлай, уныңса халыҡ мәҙәни синыфтарҙан сикһеҙ юғары һәм байҙарға рух күтәренкелеген ябай кешенән алырға кәрәк тип уйлай, шуға күрә аралашсы вазифаһын ҡабул итеп, йыш ҡына батша указдарын боҙоп, крәҫтиәндәрҙең ер мәнфәғәттәрен әүҙем яҡлай. «Аралашсы булыу ҡыҙыҡ һәм мауыҡтырғыс, ләкин дворянлыҡтың бөтә йәне менән мине күрә алмауы яҡшы түгел, ул бөтә яҡлап тәгәрмәскә таяҡ тығырға маташа». Аралашсы эше яҙыусының крәҫтиәндәр тормошон күҙәтеү даирәһен киңәйтә, әҙәби ижады өсөн уға материал бирә.\n1866 йылдың июлендә Толстой хәрби-ялан судында Мәскәү пехота полкының рота писары Василий Шабуниндың яҡлаусыһы сифатында сығыш яһай. Иҫерек хәлдә булғаны өсөн Шабунинды офицер сыбыҡ менән һуҡтырыуға бойороҡ бирә, Шабунин офицерға һуға. Толстой Шабуниндың иҫһеҙлек хәлен иҫбатлай, әммә суд уны ғәйепле тип таный һәм үлем язаһына тарттыра. Шабунин атып үлтерелә. Был эпизод Толстойға ныҡ тәьҫир итә, сөнки был ҡурҡыныс күренештә ул йәбер-золомға нигеҙләнгән хөкүмәттең рәхимһеҙ көсөн күрә.\nИжадының алға китеше[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nӨйләнгәндән һуң 12 йыл эсендә ул «Һуғыш һәм солох», «Анна Каренина» әҫәрҙәрен ижад итә. Толстойҙың әҙәби тормошоноң икенсе дәүере сигендә 1852 йылда уйланылған һәм 1861—1862 йылдарҙа тамамланған «Казактар» әҫәрен яҙа, был әҫәрҙә өлгөргән Толстойҙың таланты асыҡ сағыла.\nТолстойҙың төп ижади ҡыҙыҡһыныуы «характерҙарҙың тарихында», уларҙың ҡатмарлы һәм өҙлөкһөҙ үҫешендә". Уның маҡсаты шәхестең әхлаҡи үҫешенә һәләтен, камиллашыуын, рухи көсөнә таяныуын күрһәтеү була.\n«Һуғыш һәм солох»[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1873 йыл баҫмаһының тышлығы\n«Һуғыш һәм солох» әҫәренең донъя күреүенә «Декабристар» (1860—1861) романы өҫтөндәге әҙерлек эше булышлыҡ итә, автор уға бер нисә тапҡыр әйләнеп ҡайта, әммә роман тамамланмай ҡала. Ә «Һуғыш һәм солох» өлөшөнә иҫ китмәле уңыш яуа. Роман «1805 йыл» исеме аҫтында 1865 йылда «Русский вестник» журналында баҫылып сыға; 1868 йылда уның өс өлөшө, тиҙҙән башҡа ике өлөшө лә баҫылып сыға. Романдың тәүге дүрт томы тиҙ тарала, һәм тағы икенсе баҫма кәрәк була, ул 1868 йылдың октябрендә сығарыла. Бишенсе һәм алтынсы томдары күп һанлы тираж менән бер баҫмала сыға.\n«Һуғыш һәм солох» рус әҙәбиәтендә лә, сит ил әҙәбиәтендә лә уникаль күренеш була. Был әҫәр психологик романдың тәрәнлеген һәм эпик фресканың киңлеген, күп фигуралылығын үҙ эсенән ала. В. Я. Лакшин һүҙҙәре буйынса, яҙыусы «героик 1812 йылда халыҡ аңының айырым торошона мөрәжәғәт итә, был осорҙа халыҡтың төрлө ҡатламдары сит ил баҫҡынсыларына ҡаршы берләшә», был үҙ сиратында эпопея өсөн ерлек тыуҙыра".\nРус милли һыҙаттарҙы автор «йәшерен патриотик йылылыҡ» менән, яһалма героикаға сирҡанып, ябай һалдаттарҙың ябайлығында һәм батырлығында күрһәтә. Рәсәйҙең наполеон ғәскәрҙәре менән һуғышын бөтә халыҡ һуғышы итеп һүрәтләй. Әҫәрҙең эпик стилен һүрәтләүҙең тулылылғы һәм һығылмалылығы, яҙмыштарҙың киҫелеше һәм тармаҡлығы аша бирә.\nТолстой романында йәмғиәттең төрлө ҡатламдары киң күрһәтелә, Александр I батшалыҡ иткән арауыҡтағы император һәм королдәрҙән алып һалдаттарға тиклем, бөтә йәштәгеләр һәм бөтә темпераменттар ҡатнаша.\nАнна Каренина[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМөхәббәт тураһында драматик һәм етди роман булып «Анна Каренина» әҫәре тора (1873—1876 йыл). Алдағы романдан айырмалы рәүештә, унда йәшәйеш менән сикһеҙ ләззәткә урын юҡ. Левин менән Китиның автобиографияға оҡшаған романында әле шатлыҡлы кисерештәр бар, әммә Доллиның ғаилә тормошон һүрәтләүҙә күберәк әсенеү, ә Анна Каренина менән Вронскийҙың мөхәбәтенең бәхетһеҙ тамамланыуында шул тиклем күңел тынысһыҙлығы бар, был Толстой әҙәби эшмәкәрлегенең өсөнсө осорға, драматик осорға күсеүе тураһында һөйләй.\nӘҫәрҙең төп геройҙарының характерҙары ҡатмарлыраҡ һәм нескәрәк. Автор мөхәбәттең, күңел ҡайтыуҙың, көнсөллөктөң, өмөтһөҙлөктөң рухи аныҡлыҡтың нескә нюанстарын күрһәтергә тырыша.\nБыл әҫәрҙең проблематикаһы Толстойҙы туранан-тура 1870 йылдар аҙағындағы идеяһы һынылышына алып килә.\nБашҡа әҫәрҙәре[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n1879 йылдың март айында Мәскәүҙә Лев Толстой Щеголенок Василий Петрович мнән таныша, ул шул уҡ йылда Толстой саҡырыуы буйынса Ясная Полянаға килә, унда ай-ай ярым тирәһе була. Щеголенок Толстойға күп кенә халыҡ хикәйәттәре, легендалар һәм былиналар һөйләй, шуларҙың егерменән ашыуын Толстой яҙып ала (улар Толстойҙың йыйылма әҫәрҙәре баҫмаһында сыға), ә ҡайһыларының сюжетын Толстой иҫендә ҡалдыра: Толстой тарафынан яҙылған алты әҫәрҙең сығанағы булып Щеголенок хикәйәләре була (1881 — «Чем люди живы», 1885 — «Два старика» и «Три старца», 1905 — «Корней Васильев» и «Молитва», 1907 — «Старик в церкви»). Бынан тыш, Толстой Щеголенок һөйләгән күп мәҡәлдәрҙе, айырым һүҙ һәм һүҙбәйләнештәрҙе яҙып ала.\nТолстойҙың донъяға яңы ҡарашы «Исповедь» (1879—1880, 1884 йылда баҫылып сыға) һәм «В чём моя вера?» (1882—1884) әҫәрҙәрендә тулыраҡ сағыла. Эскерһеҙ булған мөхәбәттең христиан башланғысы темаһына «Крейцерова соната» (1887—1889, 1891 йылда баҫылып сыға), «Дьявол» (1889—1890, 1911 йылда баҫылып сыға) повестарын яҙа. 1890 йылдарҙа сәнғәткә ҡарашын «Нимә ул сәнғәт?» трактатында белдерә.(1897—1898). Әммә шул уҡ йылдарҙа уның төп художество эше булып «Воскресение» романы була (1889—1899), сюжеты ысын суд эшенә нигеҙләнгән. Был әҫәрҙә сиркәү йолаларын ҡырҡа тәнҡитләүе арҡаһында 1901 йылда Толстой Изге синод тарафынан православие сиркәүенән ҡыуыла. 1900 йылдар башында Толстойҙың юғары ҡаҙанышы булып «Хаджи-Мурат» повесы һәм «Живой труп» драмаһы тора. «Живой труп» пьесаһы Толстойҙың чехов драмаһына яҡын яңы художестволы эҙләнеүҙәренең дәлиле.\nМәскәү халҡы иҫәбен алыуҙа ҡатнашыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЛ. Н. Толстой 1882 йылда Мәскәү халыҡ иҫәбен алыуҙа ҡатнаша. Сөнки ул Мәскәүҙә күпме ярлы барлығын асыҡлап, уларға аҡса менән дә,эше менән дә ярҙам итергә теләй.\nТолстой иң ҡатмарлы участкаларҙың береһен ала, һәм иҫәп алғанға тиклем бер нисә көн алда план буйынса участкаларын ҡарап сыға. Бәләкәй, бысраҡ тыҡрыҡта урынлашҡан ҡараңғы ике ҡатлы бина «Ржан ҡәлғәһе» тип атала, хәйерселектең төбөнә төшкән өмөтһөҙ кешеләр менән тулған был ҡуналҡа Толстойҙы үҙенең билдәле «Мәскәү иҫәбен алыу тураһында» мәҡәләһен яҙырға мәжбүр итә.\nЛев Николаевич байҙарҙа ҡала ярлыларына ҡарата мәрхәмәтлелек уятырға, аҡса йыйырға, был эшкә булышлыҡ итеүсе кешеләрҙе тупларға һәм иҫәп алыу менән бергә бөтә фәҡирҙәрҙең ояларын йөрөп сығырға өмөт итә. Иҫәп алыу бурысынан тыш, яҙыусы бәхетһеҙҙәр менән аралашырға, мохтажлыҡтарының нескәлектәрен белергә һәм уларға аҡса, эш менән ярҙам итергә, балаларҙы мәктәптәргә, ҡарт-ҡороларҙы приюттарға урынлаштырырға теләй.\nМәскәүҙә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nМәскәүҙә Болконскийҙар йорто» (ул. Воздвиженка, 9)\nМәскәү тарихын өйрәнеүсе Александр Васькин Толстойҙың Мәскәүгә йөҙ илле тапҡырҙан ашыу килгәнен яҙа.\nУның Мәскәү тормошо менән танышыуының дөйөм тәьҫораттары, ҡағиҙә булараҡ, кире була, ә ҡаланың социаль хәл-торошо тураһындағы фекерҙәре — ҡырҡа тәнҡитле. Мәҫәлән, 1881 йылдың 5 октябрендә ул үҙенең көндәлегендә былай тип яҙа:\n"Һаҫыҡ еҫ, таштар, байлыҡ, хәйерселек. Аҙғынлыҡ. Халыҡты талаусы яуыздар йыйылған, уларҙың оргияһын һаҡлаусы һалдаттарҙы, судьядарҙы туплаған. Һәм һыйланалар. Халыҡҡа был кешеләрҙең теләктәре менән файҙаланып, таланған әйберҙәрен кире хәйләләп алыуҙан башҡа юл ҡалмай.\nЯҙыусының ижады һәм тормошо менән бәйле күп кенә биналар һаҡланып ҡалған. Яҙыусы йыш ҡына ҡатынының ғаиләһе — Берстар йәшәгән Кремлдә була. Толстой Мәскәү буйлап, хатта ҡышын да йәйәү йөрөргә яратҡан. Һуңғы тапҡыр ул Мәскәүгә 1909 йылда килә.\nБынан тыш, Воздвиженка, 9 урамында Лев Николаевичтың олатаһының — кенәз Волконский Николай Сергеевичтың 1816 йылда һатып алған йорто урынлашҡан, ул уны Прасковья Васильевна Муравьева-Апостолдан (генерал-поручик В. В. Грушецкийҡыҙы, яҙыусы-сенатор И. М. Муравьев-Апостолдың ҡатыны, өс бер туған декабрист Муравьев-Апостолдарҙың әсәһе) һатып ала. Кенәз Волконский йортҡа биш йыл хужа була, шуға күрә был йорт Мәскәүҙә кенәз Волконскийҙарҙың төп усадьбаһы йәки Балконскийҙар йорто булараҡ та билдәле. Йорт Толстой тарафынан Пьер Безуховтың йорто кеүек һүрәтләнә. Лев Николаевичҡа был йорт яҡшы таныш — йәш сағында ул бында балдарҙа йыш була, сибәр кенәз ҡыҙы Прасковья Щербатова артынан йөрөй. Прасковья һыҙаттарын «Анна Каренина» романында Кити Щербацкаяға бирә.\n1886, 1888 һәм 1889 йылдарҙа Л. Н. Толстой Мәскәүҙән өс тапҡыр Ясная Полянаға йәйәүләп ҡайта.\nДингә өндәүе һәм рухи кризисы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЛев Николаевичты йыш ҡына балаларҙы тәрбиәләү, халыҡты етеш тормошта йәшәтеүгә өлгәшеүе кеүек хәл иткеһеҙ мәсьәләләр борсой башлай. Был өлкәлә ярҙам итә алмауына эсе боша һәм хатта үҙ-үҙенә ҡул һалыу һымаҡ уйҙар ҙа килә. Үҙен борсоған һорауҙарға һәм икеләнеүҙәргә яуап табыу өсөн, Толстой дин тәғлимәттәрен тикшерергә тотона һәм 1891 йылда Женевала «Догматик дини тәғлимәтте тикшереү» эшен баҫтырып сығара һәм митрополит Макарийҙың (Булгаков) «Догматик-православие дини тәғлимәтен» тәнҡитләй. Руханиҙар һәм монахтар менән әңгәмәләшә, Оптина Пустынгә ҡарт монахтарға бара (1877, 1881 һәм 1890 й.й), дини тәғлимәт трактаттарын уҡый, ҡарт монах Амвросий менән осраша, Толстойҙың тәғлимәттәренә ҡаршы сыҡҡан К. Н. Леонтьев менән һөйләшә. 1890 йылдың 14 мартында Т. И. Филипповҡа хатында Леонтьев Толстой менән һөйләшеүе ваҡытында былай тип әйткәнен яҙа: «Йәл, Лев Николаевич, миндә фанатизм әҙ. Минең бәйләнештәрем булған Петербургҡа яҙырға кәрәк ине, һеҙҙе Томскҡа һөргөнгә ебәрһендәр тип, һәм ҡатынығыҙға ла, ҡыҙҙарығыҙға ла һеҙгә барып йөрөмәҫкә һәм аҡсаны ла әҙ генә һалырға тип. Юғиһә һеҙ ыңғай зарарлы кеше». Быға яуап итеп Лев Николаевич ҡыҙыулыҡ менән ҡысҡырып ебәрә: «Ҡәҙерлем, Константин Николаевич! Яҙығыҙ, аллаһы тәғәлә өсөн, мине һөргөнгә ебәрһендәр тип. Был минең хыялым. Хөкүмәт алдында үҙемдең абруйымды төшөрөү өсөн мин мөмкин булғандың барыһын да эшләйем, һәм барыһы ла язаһыҙ ҡала. Яҙығыҙ инде, зинһар өсөн». Христиан тәғлимәтен төп нөсхәһендә өйрәнер өсөн боронғо грек һәм боронғо йәһүд телен өйрәнә (өйрәнеүҙә уға Мәскәү раввины Шломо Минор ярҙам итә)). Шуның менән бергә ул старообрядсылар менән таныша, дингә өндәүсе крәҫтиән Василий Сютаев менән яҡынлаша, молокан, штундистар менән әңгәмәләшә. Лев Николаевич философияла, теүәл фәндәрҙең һөҙөмтәләре менән танышыуҙа тормош мәғәнәһен эҙләй. Ул мөмкин тиклем тормошто ябайлаштырырға, тәбиғәткә һәм игенселеккә яҡын булған тормош менән йәшәргә тырыша.\nЛев Толстой Мәскәү грамоталылыҡ йәмғиәтенең Ясная Поляна ауылында Халыҡ китапханаһын асыу тантанаһында А. И. Савельев фотоһы\nТолстой яйлап бай тормоштан һәм уңайлыҡтарҙан баш тарта башлай, физик хеҙмәт менән күп шөғөлләнә, ябай кейем кейә, вегетариан булып китә, ғаиләһенә үҙенең бөтә эре милеген тапшыра, әҙәби милек хоҡуғынан баш тарта. Әхлаҡи камиллашыуына ихлас ынтылышында әҙәби эшмәкәрлегенең өсөнсө осоро башлана, уның айырым һыҙаттары булып дәүләт, ижтимағи һәм дини тормоштоң нығынған формаларын инҡар итеү була.\nАлександр III хакимлығы башында Толстой батша үлтереүселәрҙе инжил рухында аҡлау үтенесе менән яҙма рәүештә императорға мәрәжәғәт итә. 1882 йылдың сентябренән уның артынан сектанттар менән мөнәсәбәттәрен асыҡлау маҡсатында йәшерен күҙәтеү ойошторола; 1883 йылдың сентябрендә ул присяжный вазифаһын үтәүҙән баш тарта, үҙенең был ҡылығын донъяға дини ҡарашының тап килмәүе менән аңлата. Шул ваҡытта уға, Тургеневтың үлеме менән бәйле, асыҡ сығыш яһау тыйыла. 1885 йыл башында Рәсәйҙә Толстойҙың дини ҡараштарына һылтанып хәрби хеҙмәттән баш тартыу осрағы башлана. Толстой ҡараштарының байтаҡ өлөшө Рәсәйҙә асыҡтан-асыҡ белдерелмәй һәм уның дини-социаль трактаттарында тик сит ил баҫмаларында ғына тулыһынса яҙыла.\nЛ. Н. Толстой и уның ярҙамсылары ярҙамға мохтаж крәҫтиәндәрҙең исемлеген төҙөй. Һулдан уңға: П. И. Бирюков, Г. И. Раевский, П. И. Раевский, Л. Н. Толстой, И. И. Раевский, А. М. Новиков, А. В. Цингер, Т. Л. Толстая. Рязань губернаһының Бегичевка ауылы. П. Ф. Самарин фотоһүрәте, 1892 й.\n1891—1892 йылдарҙағы аслыҡ ваҡытында Толстой Рязань губернаһында асығыусыларға һәм мохтаждарға ярҙам учреждениелары ойоштора. Уның тарафынан 187 ашхана асыла, унда 10 мең кеше ашай, шулай уҡ балалар өсөн бер нисә ашхана аса, утын таратыла, сәсеү өсөн картуф орлоғо бирелә, игенселәргә аттар һатып алынып таратыла (аслыҡ йылында бөтә хужалыҡтарҙа тиерлек аттар бөтә), яҡынса 150 000 һум иғәнә йыйыла.\n«Царство Божие внутри вас…» трактаты тәнәфес менән 3 йыл тиерлек яҙыла. Трактат тәнҡитсе В. В. Стасовтың һәм И. Е. Репиндың һоҡланыуын тыуҙыра. Цензура арҡаһында уны Рәсәйҙә баҫтырып сығарыуы мөмкин булмай, һәм ул сит илдә баҫылып сыға. Китап Рәсәйҙә күп һанлы экземплярҙа йәшерен рәүештә тарала башлай. Трактат Толстойҙың әҫәрҙәр йыйынтығына инә, ул авторҙың үлеменән һуң 1911 йылда баҫылып сыға.\nҺуңғы ҙур әҫәрендә, 1899 йылда нәшер ителгән «Воскресение» романында Толстой суд практикаһын һәм аҡһөйәктәр көнкүрешен ғәйепләй, руханиҙарҙың һәм ғибәҙәт ҡылыуҙың донъяуи властар менән берләшкәнлеген һүрәтләй.\n1908 йылдың 6 декабрендә Толстой көндәлегенә шулай тип яҙа: «Мине кешеләр уларға мөһим булып күренгән „Һуғыш һәм солох“ һ.б. ваҡ-төйәктәр өсөн ярата».\n1909 йылдың йәйендә Ясная Полянаға килеүселәрҙең береһе «Һуғыш һәм солох», «Анна Каренина» әҫәрҙәре өсөн үҙенең һоҡланыуын белдерә һәм рәхмәт әйтә. Толстой яуап бирә: «Был, Эдисонға кемдер берәйһе килеп: „Мин һеҙҙе мазурканы яҡшы бейегәнегеҙ өсөн бик хөрмәт итәм“ тип әйтеүгә тиң. Мин үҙемдең бөтөнләй башҡа китаптарыма әһәмиәт бирәм (дини!)». Шул уҡ йылда Толстой үҙенең әҙәби әҫәрҙәренең ролен былай тип билдәләй: «Улар минең етди әйберҙәргә иғтибарымды йәлеп итә».\nҠайһы бер тәнҡитселәр Толстойҙың әҙәби эшмәкәрлегенең һуңғы этабында уның художество көсө теоретик ҡыҙыҡһыныуҙарҙан зыян күрә һәм уға ижад тик ижтимағи-дини ҡараштарын һәр кем аңларлыҡ формала пропагандалау өсөн генә кәрәк тип билдәләй. Икенсе яҡтан, Владимир Набоков, мәҫәлән, Толстойҙың дингә аныҡ өндәүе юҡ һәм уның ижадының ҡеүәте һәм бөтә кешелек өсөн уртаҡ мәғәнәһе сәйәсәт менән бер ниндәй ҙә уртаҡлыҡҡа эйә түгел һәм ысынын әйткәндә, уның тәғлимәтен ҡыҫырыҡлай, тип билдәләй: «Асылда Толстойҙы һәр ваҡыт ике генә тема ҡыҙыҡһындыра: Йәшәү һәм Үлем. Ә был темаларҙан бер ниндәй ҙә ижадсы ҡотола алмай». Шундай фекер ҙә әйтелә, йәнәһе «Нимә ул сәнғәт?» әҫәрендә Толстой бер ни тиклем Дантеның, Рафаэльдың, Гетеның, Шекспирҙың, Бетховендың художество әһәмиәтен кәметә, ул ижадтың әхләҡи тупланмаһының эстетиканан өҫтөнлөгөн раҫлап, туранан-тура «беҙ ни тиклем күберәк матурлыҡҡа бирелһәк, шул тиклем күберәк изгелектән алыҫлашабыҙ» тигән һығымтаға килә.\nСиркәүҙән ҡыуылыуы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nСинодтың ҡарары 1901 йылдың 24 февралендә иғлан ителә һәм «Церковные ведомости» гәзитендә баҫылып сыға\nТыуғандан һуң Толстой христиан диненә суҡындырыла. Үҙ ваҡытының белемле йәмғиәте вәкилдәре кеүек үҫмер һәм йәш сағында дини мәсьәләләргә битараф була, әммә уға 27 йәш булғанда көндәлегендә шундай яҙыу барлыҡҡа килә: «Алла, дин тураһында һөйләшеү миндә бөйөк фекер тыуҙыра, уны тормошҡа ашырыу өсөн ғүмеремде бағышлауға үҙемде һәләтле итеп тоям. Был фекер — кешелектең үҫешенә, Ғайса пәйғәмбәр диненә тап килеүсе, әммә серлелектән таҙарынған, ғәмәли дин, киләсәк хозурлыҡты вәғәҙә итмәгән, ләкин ерҙә хозурлыҡ биреүсе яңы диндең нигеҙе». 40 йәшендә әҙәби эшмәкәрлегендә уңыштарға ирешеп, йәмғиәттә күренекле урын биләп һәм мул ғаилә тормошо менән йәшәп, ул тормоштоң мәғәнәһеҙлеген кисерә башлай. Үҙ-үҙенә ҡул һалыу кеүек уйҙар уны эҙәрлекләй. Һуңынан ул хәҡикәтте тик халыҡ тормошонда күрә һәм ябай халыҡтың дине менән берләшергә тырыша. Ошо маҡсат менән ул ураҙалар тота, ғибәҙәт ҡылыуҙарҙа ҡатнаша һәм христиан сиркәүенең йолаларын үтәй.\nКүп йылдарҙан һуң уның беренсе ҡушылыуы онотолмаҫ ғазаплы хис тыуҙыра. Һуңғы тапҡыр Толстой 1878 йылда ҡушыла, шунан һуң ул тулыһынса сиркәү диненән күңеле ҡайтып, сиркәү тормошонда ҡатнашыуҙы туҡтата. Уның өсөн христиан сиркәүе тәғлимәтенән ситкә боролош булып 1879 йылдың икенсе яртыһы тора. 1880—1881 йылдарҙа Толстой «Четвероевангелие: Соединение и перевод четырёх Евангелий» эшен яҙа, унда ул донъяға хөрәфәтһеҙ һәм бер ҡатлы хыялһыҙ динде таратыу буйынса күптәнге теләген башҡара. Шулай итеп, 1880 йылдарҙа ул сиркәү дини ҡағиҙәләрен инҡар итеү позицияһына күсә.\nТолстойҙың ҡайһы бер әҫәрҙәренең баҫмалары дин цензураһы яғынан да, донъяуи цензура яғынан да тыйыла. 1899 йылда Толстойҙың «Воскресение» романы сыға, унда автор заманының төрлө социаль ҡатламдарын күрһәтә, руханиҙар йолаларҙы ашыҡ-бошоҡ күрһәтеүсе итеп һүрәтләнә, ә әҙәпһеҙ Топорковты күптәре Изге Синодтың обер-прокуроры К. П. Победоносцевҡа карикатура тип ҡабул итә.\nЛев Толстойҙың тормош рәүеше тураһында төрлө баһалар бар. Юғары ҡатлам йәмғиәтенең уңайлыҡтарынан баш тартыу, вегетарианлыҡ, физик хеҙмәт менән шөғөлләнеү һәм киң шәфҡәтлелек үҙенең тормошона ҡарата уның тәғлимәтенең ихлас сағылышы кеүек фекер таралған. Бының менән бер рәттән яҙыусының әхлаҡи позицияларының етдилегенә шикләнгән тәнҡитселәр ҙә бар. Дәүләтте инҡар итеп, ул юғары ҡатлам аристократияһының күп кенә өҫтөнлөктәре менән файҙаланыуын дауам итә. Алпауыт хужалығын ҡатынына тапшырыу, тәнҡитселәр фекеренсә, «милектән баш тартыуҙан» алыҫ. Иоанн Кронштадтский граф Толстойҙың "йәш сағындағы тәрбиәһеҙлегендә һәм хәтерһеҙлегендә, мажаралы тиккә үткән ғүмерендә «ҡәтғи динһеҙлек» сығанағы күрә. Ул үлемһеҙлектең сиркәү аңлатыуын кире ҡаға һәм сиркәү авторитетын танымай, дәүләт хоҡуғын инҡар итә, сөнки ул (уның фекеренсә) мәжбүр итеүгә һәм көс ҡулланыуға ҡорола. Лев Толстой сиркәүҙең кеше тыуғандан алып үҙ асылында гонаһлы һәм әҙәпһеҙ була тигән тәғлимәте менән риза түгел, сөнки, уның фекренсә, ундай тәғлимәт «кеше тәбиғәтендәге бөтә яҡшы нәмәне тамырынан киҫеп ташлай». Сиркәүҙең халыҡҡа йоғонтоһоноң юғалтыуын күреп, яҙыусы, К. Н. Ломунов фекеренсә, «Бер йәнлелек тә —сиркәүҙән тормай» тигән һығымтаға килә.\n1901 йылдың 24 февралендә синодтың рәсми органы булған «Церковные ведомости» баҫмаһында граф Лев Толстой сиркәү йолаларын кире ҡаҡҡаны, һәм әҙәби эшмәкәрлеген һәм алланан бирелгән талантын халыҡ араһында Пәйғәмбәргә һәм Сиркәүгә ҡаршы таратҡан тәғлимәте өсөн сиркәүҙән ҡыуыла тигән ҡарар сығара.\n«Лев Толстой тамуҡта». Дин һәм атеизм тарихы дәүләт музейы йыйынтығы. 1883 й. Тазово ауылы сиркәүенең стена биҙәлеше фрагментынан. Курск губернаһы. Толстой иблес ҡосағында\nВ. И. Россинский. Толстой ҡыҙы Александра менән хушлаша. Ҡағыҙ, ҡәләм. 1911\n«Синодҡа яуабында» Лев Толстой үҙенең сиркәү менән араны өҙөүен былай тип раҫлай: «Үҙен христиан тип атаған сиркәү менән ара өҙөүөм төптән ғәҙел. Мин уның менән Аллаһҡа ҡаршы сығыуым өсөн өҙмәнем, ә киреһенсә, бөтә йәнем менән уға хеҙмәт итеү өсөн өҙҙөм».\nЯсная Поляна, бында яҙыусы ғүмеренең күп өлөшөн үткәрә\n1910 йылдың 28(10) октябрендәге төндә Л. Н. Толстой, һуңғы йылдарын үҙенең ҡараштарына ярашлы йәшәргә ҡарар итеп, үҙенең шәхси табибы Д. П. Маковицкий оҙатыуында Ясная Полянаны йәшерен рәүештә мәңгелеккә ҡалдырып китә. Шул уҡ ваҡытта Толстойҙың билдәле эш итеү планы булмай. Ул үҙенең һуңғы сәйәхәтен Щекино станцияһынан башлай. Шул уҡ көндө Горбачево станцияһында башҡа поезға күсеп ултыра һәм Тула губернаһының Белево ҡалаһына барып етә, артабан — шулай уҡ, тик башҡа поезда Козельск станцияһына тиклем бара, ямсы яллай һәм Оптин Пустынгә юллана, ә унан икенсе көнөнә — Шамордин монастырына, унда апаһы Мария Николаевна Толстая менән осраша. Һуңыраҡ Шамординоға йәшерен рәүештә Толстойҙың ҡыҙы Александра Львовна килә.\n31 октябрҙең иртәһендә (13 ноябрь) Л. Н. Толстой һәм уны юлда оҙатып барыусылары Шамординонан Козельскҡа юллана, унан көнсығыш юнәлешендәге 12-се «Смоленск — Раненбург» юнәлешендәге поезға ултыра.\nБилет алып өлгөрмәгәнлектән, Белевола Волов станцияһына тиклем билет һатып алалар, унда көньяҡ юнәлештәге берәй поезға ултырырға ниәт итәләр. Толстойҙы оҙатып барыусылар һуңынан Толстойҙың билдәле сәйәхәт планы булмауы тураһында раҫлай. Кәңәшләшеп алғандан һуң Новочеркасск ҡалаһындағы ҡыҙ туғаны Денисенко Елена Сергеевнаға барырға ҡарар итәләр. Унда сит ил паспорты алып, Болгарияға сығырға, әгәр был мөмкин булмаһа— Кавказға юлланырға маташалар. Әммә юлда Л. Н. Толстой үҙен насар тоя, һалҡын тейеү үпкә шешеүенә килтерә, һәм оҙатып барыусылар шул уҡ көндә сәйәхәтте туҡтатып, ауырыу Толстойҙы тәүге тораҡ пункт эргәһендә сығарырға мәжбүр була. Был Астапово станцияһы була (хәҙер Лев Толстой станцияһы, Липецк өлкәһе).\nЛев Толстойҙың ауырыуы тураһында хәбәр юғары даирәләрҙә, шулай уҡ Изге Синод ағзалары араһында көслө шау-шыу тыуҙыра. Мәскәү тимер юлдары жандармы идаралығына һәм эске эштәр министрлығына уның һаулығы һәм хәленең торошон даими рәүештә шифрлы телеграммалар ебәрелә. Синод тарафынан йәшерен, ашығыс ултырыш саҡырыла, унда обер-прокурор Лукьянов инициативаһы буйынса, Лев Николаевичтың аяныслы үлем осрағы була ҡалһа, сиркәүҙең мөнәсәбәте тураһында мәсьәләләр ҡуйыла. Әммә мәсьәлә ыңғай хәл ителмәй.\nЛев Николаевичты алты табип ҡотҡарырға тырыша, тик уларҙың ярҙам итеүенә ул былай тип яуап бирә: «Барыһын да Хоҙай башҡара». Шул ваҡытта унан нимә теләгәнен һорайҙар, ул: «Мине береһе лә маҙаһыҙламауын теләйем»,- тип яуаплай. Ул үлеренән бер нисә сәғәт алда һуңғы мәғәнәле һүҙҙәрен өлкән улына әйтә, уныһы тулҡынланыуынан бер нәмә лә аңламай, әммә уларҙы табип Маковицкий ишетә: «Сережа, хәҡиҡәтте… мин күп яратам, мин бөтәһен дә яратам…».\n1910 йылдың 7 (20) ноябрендә ауыр һәм ғазаплы ауырыуҙан һуң, Толстой Лев Николаевич 83-сө йәшендә станция начальнигы Озолин Ивандың йортонда вафат була.\n1910 йылдың 9 ноябрендә Лев Толстойҙы ерләүгә Ясная Полянаға бер нисә мең кеше йыйыла. Йыйылғандар араһында яҙыусының дуҫтары һәм уның ижадына табыныусылар, урындағы крәҫтиәндәр һәм Мәскәү студенттары, шулай уҡ дәүләт органдары вәкилдәре һәм ерләү церемонияһының хөкүмәткә ҡаршы белдереүҙәренән, хатта демонстрацияға әүерелеүенән ҡурҡҡан властар тарафынан ебәрелгән урындағы полициейскийҙар була. Бынан тыш —был хәл Рәсәйҙә беренсе тапҡыр билдәле кешене, Толстой үҙе теләгәнсә, христиан йолаһы менән булмаған асыҡ ерләү була (доғаларһыҙ, дин әһелдәр булмайынса, икона һәм шәмдәрһеҙ). Ерләү тантанаһы тыныс үтә, был полицияның рапортында билдәләнә. Оҙатырға килеүселәр, тулы тәртип һаҡлап, станциянан алып усадьбаға тиклем Толстойҙың кәүҙәһе менән табутты оҙата бара. Кешеләр сиратҡа теҙелеп, уның кәүҙәһе менән хушлашыу өсөн өндәшмәй генә бүлмәгә инә.\nОшо уҡ көндә гәзиттәрҙә эске эштәр министры докладында Николай Беренсенең Лев Николаевич Толстойҙың үлеме тураһында резолюцияһы нәшер ителә: «Үҙенең һәләтенең сәскә атҡан осоро ижадында рус тормошонда данлыҡлы йылдарҙың образдарын кәүҙәләндергән бөйөк яҙыусының үлеме менән бәйле ысын күңелдән үкенәм. Аллаһы тәғәлә уға үҙе мәрхәмәтле хөкөмдар булһын».\nЛев Толстойҙың ҡәбере\nАпалы-һеңлеләр С. А. Толстая (һулда) һәм Т. А. Берс (уңда), 1860 йылдар.\nЛев Николаевич үҫмер сағынан уҡ Любовь Александровна Иславина һәм уның ҡыҙҙары Лиза,Соня, Таня менән таныш була. Ҡыҙҙар үҫеп еткәс, ул башта өлкән ҡыҙ Лизаға өйләнергә уйлай, һуңынан уртансы ҡыҙ Софьяны һайлай. Өйләнгәндә Софья Андреевнаға 18, ә графҡа 34 йәш була, һәм Лев Николаевич уға 1862 йылдың 23 сентябрендә өйләнә. Уның тормошонда бер ни тиклем бәхетле осор башлана. Ҡатыны йөҙөндә ул бөтә эштәрендә лә, ғәмәли һәм әҙәби эштәрендә ярҙамсы таба. Әммә аңлашмаусынлыҡтар, әрләшеүҙәр арҡаһында был бәхет тиҙҙән боҙола һәм ул йылдар үтеү менән киҫкенләшә.\nЛ. Н. Толстой ҡатыны һәм балалары менән. 1887 йыл\nСергей (1863—1947), композитор, музыка белгесе. Яҙыусының Октябрь революцияһын кисергән берҙән-бер балаһы. Хеҙмәт Ҡыҙыл Байраҡ ордены кавалеры.\nТатьяна (1864—1950). 1899 йылдан Михаил Сухотинда кейәүҙә. 1917—1923 йылдарҙа Ясная Поляна музей-усадьбаһының һаҡлаусыһы була. 1925 йылда ҡыҙы менән сит илгә китә. Ҡыҙы Татьяна Сухотина-Альбертини (1905—1996).\nИлья (1866—1933), яҙыусы, мемуарсы. 1916 йылдап Рәсәйҙе ташлап АҠШ-ҡа китә.\nЛев (1869—1945), яҙыусы, скульптор. 1918 йылдан сит илдә — Францияла, Италияла, һуңынан Швецияла.\nМария (1871—1906).1897 йылдан Николай Леонидович Оболенскийҙа кейәүҙә (1872—1934). Үпкә шешенән вафат була. Крапивен өйәҙенең Кочаки ауылында ерләнә. (хәҙерге Тула өлкәһе, Щекин р-ны, Кочаки ауылы).\nАндрей (1877—1916), Тула губернаторы янында айырым йомоштар чиновнигы. Рус-япон һуғышы ҡатнашыусыһы. Ҡаны ағыуланып Петроградта вафат була.\nМихаил (1879—1944). 1920 йылда сит илгә сығып китә, Төркиәлә, Югославияла, Францияла һәм Мароккола йәшәй. 1944 йылдың 19 октябрендә Мароккола вафат була</ref>.\nАлександра (1884—1979). 16 йәшенән атаһының ярҙамсыһы була. Беренсе донъя һуғышында хәрби-медицина отрядының начальнигы була. 1920 йылда ВЧК тарафынан по делу «Тактик үҙәк» эше буйынса ҡулға алына, өс йылға хөкөм ителә, азат ителгәс, Ясная Полянала эшләй. 1929 йылда СССР-ҙан сит илгә китә, 1941 йылда АҠШ гражданлығы ала. 1979 йылдың 26 сентябрендә Нью-Йорк штатында Лев Толстойҙың барлыҡ балаларының һуңғыһы булып, 95 йәшендә вафат була.\nҒаиләгә ҡарашы. Толстой ижадында ғаилә[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЛ. Н. Толстой ейәндәре Илюша менән Соняға ҡыяр тураһында әкиәт һөйләй, 1909 йыл, Крёкшино, В. Г. Чертков фотоһы. Софья Андреевна Толстая, киләсәктә Сергей Есениндың һуңғы ҡатыны\nЛев Толстой шәхси тормошонда ла, ижадында ла, төп иғтибарҙы ғаиләгә бирә. Яҙыусының фекере буйынса, кеше ғүмеренең төп институты булып дәүләт йәки сиркәү түгел, ә нәҡ ғаилә тора. Толстойҙы әҙәби эшмәкәрлегенең башында ғаилә тураһында фекерҙәр биләй, уға ул үҙенең беренсе әҫәре «Бала саҡ» повесын арнай. Өс йылдан һуң 1855 йылда ул «Маркёр яҙмалары» хикәйәһен яҙа, бында әҙәбиәтсенең ҡомарлы уйындарға, ҡатын-ҡыҙҙарға тартылыуы күҙәтелә. Ошо уҡ уның «Ғаилә бәхете» романында сағыла, унда ир менән ҡатындың мөнәсәбәте Толстойҙың үҙенең һәм ҡатыны Софья Андреевнаның мөнәсәбәтенә иҫ киткес оҡшаш. Ғаиләнең бәхетле ғүмер иткән осоронда (1860 йыл), яҙыусының ике бөйөк әҫәре: «Һуғыш һәм солох», «Анна Каренина» әҫәрҙәре яҙыла. Әгәр ҙә «Һуғыш һәм солох» әҫәрендә Толстой ғаилә тормошоноң ҡиммәттәрен, яҡлаһа, «Анна Каренина» әҫәрендә идеалдарҙың тоғролоғона өлгәшеүгә шик белдерә. Шәхси тормошонда уның мөнәсәбәттәре ҡатмарлашҡан осорҙа, был киҫкенләшеүҙәр «Иван Ильичтың үлеме», «Крейцер сонатаһы», «Иблес» һәм «Отец Сергий» әҫәрҙәрендә сағыла.\nЛев Николаевич Толстой ғаиләгә ҙур иғтибар бүлә. «Бала саҡ», «Үҫмерлек», «Йәшлек» трилогияһында автор бала саҡ донъяһының сағыу художестволы һүрәтләнешен бирә, уның тормошонда ата-әсәһенә ҡарата һәм үҙе уларҙан алған мөхәббәт мөһим урын ала. «Һуғыш һәм солох» әҫәрендә ғаилә мөнәсәбәттәренең һәм мөхәббәттең төрлө тибын асып һала. Ә «Ғаилә бәхете» һәм «Анна Каренина» әҫәрҙәрендә ғаиләләге мөхәббәттең төрлө аспекттары «eros» көсө аҫтында юғалып ҡала. «Һуғыш һәм солох» романы сыҡҡас, тәнҡитсе һәм философ Н. Н. Страхов Толстойҙың алдағы барлыҡ әҫәрҙәрен «ғаилә хроникаһы» менән тамамланған алдағы тикшеренеүҙәр категорияһына индерергә мөмкин тип билдәләй.\nТолстойҙың яҙылған 174 әҙәби әҫәре, шул иҫәптән тамамланмаған әҫәрҙәре һәм ҡаралама һыҙмалары һаҡлана. Толстой үҙенең эштәренән 78 әҫәрен тулыһынса тамамланған тип иҫәпләй, улар ғына ул тере саҡта донъя күрә. Ҡалған 96 эше яҙыусының архивында ҡала һәм тик яҙыусы вафат булғас ҡына донъя күрә. Баҫылып сыҡҡан беренсе әҫәре —"Бала саҡ" повесы 1852 йылда сыға. Тере сағында баҫылған беренсе китабы — «Граф Л. Н. Толстойҙың һуғыш хикәйәләре» 1856 йылда Санкт-Петербургта донъя күрә; Шул уҡ йылда икенсе «Бала саҡ һәм үҫмерлек» китабы сыға. Үҙе тере сағында баҫылған һуңғы әҫәре «Уңдырышлы тупраҡ» 1910 йылда донъя күрә. Вафат булырынан бер ай элек Толстой «Донъяла ғәйеплеләр юҡ» повесының өсөнсө варианты өҫтөндә эшләй.\nТере сағында һәм үлгәндән һуң баҫма әҫәрҙәре йыйынтығы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\n«Крейцерова соната». Михаил Элпидиндың цензура купюраларыһыҙ Женева баҫмаһы. 1901\nЛев Толстойҙың 1987 йылғы әҫәрҙәре йыйынтығының төптәре\n1886 йылда Лев Николаевичтың ҡатыны беренсе тапҡыр яҙыусының әҫәрҙәре йыйынтығын баҫтырып сығарыуға өлгәшә.Толстойҙың 90 томлыҡ әҫәрҙәре йыйынтығының баҫмаһы (1928—58) әҙәби фән өсөн әһәмиәтле була, ул яңы күп художестволы текстар, хаттар һәм яҙыусының көндәлектәрен үҙ эсенә ала. Хәҙерге ваҡытта Рәсәй фәндәр академияһының А. М. Горький исемендәге донъя әҙәбиәте институты яҙыусының 100 томлыҡ әҫәрҙәр йыйынтығын баҫтырып сығарыуға әҙерләй (120 китап).\nБынан тыш һәм һуңынан уның әҫәрҙәр йыйынтығы бер нисә тапҡыр нәшер ителә:\n1951—1953 йылдарҙа «14 томлыҡ әҫәрҙәр йыйынтығы» (М.: Гослитиздат),\n1958—1959 йылдарҙа «12 томлыҡ әҫәрҙәр йыйынтығы» (М.: Гослитиздат),\n1960—1965 йылдарҙа «12 томлыҡ әҫәрҙәр йыйынтығы» (М.: Худ. литература),\n1972 йылда «12 томлыҡ әҫәрҙәр йыйынтығы» (М.: Худ. литература), 1978—1985 йылдарҙа «22 томлыҡ әҫәрҙәр йыйынтығы (20 китап)» (М.: Худ. литература),\n1980 йылда «12 томлыҡ әҫәрҙәр йыйынтығы» (М.: Современник),\n1987 йылда «12 томлыҡ әҫәрҙәр йыйынтығы» (М.: Правда), — 1 500 000 дана менән[К 2].\nӘҫәрҙәре тәржемәһе[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРәсәй империяһы ваҡытында Октябрь революцияһына тиклем 30 йыл дауамында Толстойҙың 10 миллион дана китабы 10 телдә баҫылып сыға. 1918—1986 йылдарҙа СССР-ҙа Лев Толстойҙың 436,261 дана китабы 114 телдә 3199 дөйөм тираж менән нәшер ителә, был уны СССР-ҙа иң уҡыла торған яҙыусы итә. Толстой әҫәрҙәренең тулы йыйынтығын ҡытай теленә тәржемә итеү Цао Ин тарафынан башҡарыла, уның өҫтөндә ул 20 йыл эшләй.\nДонъяға танылыуы. Хәтер[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nРәсәй территорияһында Лев Толстойҙың тормошо һәм ижадына арналған дүрт музей булдырылған. Ясная Поляна усадьбаһы музей-ҡурсаулыҡҡа әүерелә һәм уның филиалы Никольское-Вяземское ауылында музей-усадьбаһы бар. Владимир Ильич Ленин күрһәтмәһе буйынса мемориаль музейға әйләнгән Мәскәүҙәге йорт-усадьбаһы (Лев Толстой урамы, 21) дәүләт һағы аҫтына алынған. Мәскәү- Курск-Донбасс тимер юлы станцияһындағы (хәҙер Көньяк-көнсығыш тимер юлының Лев Толстой станцияһы) Астаповолағы (яҙыусы шунда вафат була) йорт шулай уҡ музейға әүерелә. Толстойҙың иң эре музейы, шулай уҡ яҙыусының тормошон һәм ижадын өйрәнеү буйынса ғилми-тикшеренеү эштәре буйынса үҙәк Мәскәүҙә Дәүләт музейы булып һанала. (Пречистенка урамы, № 11/8 һанлы йорт). Рәсәйҙә яҙыусының исемен бик күп мәктәптәр, клубтар, китапханалар һәм башҡа мәҙәни учреждениелар йөрөтә. Уның исемен Липецк өлкәһенең район үҙәге һәм тимер юл станцияһы (элекке Астапово), Калуга өлкәһенең районы һәм район үҙәге; Грозный өлкәһе ҡасабаһы (элекке Иҫке Йорт), унда ул йәш сағында була) атала. Рәсәй ҡалаларының күп урамдары һәм майҙандары Лев Толстойҙың исемен йөрөтә. Рәсәйҙә һәм донъяның төрлө ҡалаларында яҙыусыға һәйкәл ҡуйылған. Лев Николаевич Толстойҙың һәйкәле Мәскәү, Тула (Тула губернаһында тыуған), Пятигорск, Ырымбур ҡалаларында бар.\n1912 йылда йәш режиссёр Яков Протазанов Лев Николаевичтың ғүмеренең һуңғы осорон раҫлаусы мотивтарға таянып, 30 минутлыҡ «Уход великого старца» тауышһыҙ фильмын төшөрә. Фильм Рәсәйҙә генә түгел, сит илдә лә күрһәтелә.\nЛев Толстой һәм уның ғаиләһенә арналған Сергей Герасимовтың «Лев Толстой» исемле совет тулы метражлы нәфис фильмы.\nСовет телефильмы «Берег его жизни» (1985)\nРәсәй сериалы «Прощайте, доктор Чехов!» (2007), Толстой ролен Александр Пашутин башҡара.\nАмерика режиссёры Майкл Хоффмандың 2009 йылғы «Последнее воскресение» фильмында Лев Толстой ролен канадалы Кристофер Пламмер башҡара, был эше өсөн ул «Оскар» премияһының «Икенсе пландағы иң һәйбәт ир-аттар роле» номинацияһына лайыҡ була.\n«О чём ещё говорят мужчины» (2011) фильмында Лев Толстойҙың эпизодик ролен Владимир Меньшов башҡара.\n«Поклонница» (2012) фильмында яҙыусы ролен Иван Краско башҡара.\n«Дуэль. Пушкинъ — Лермонтовъ» (2014) фильмында йәш Толстой ролендә — Владимир Балашов.\nРежимссер Рене Ференың 2015 йылғы комедиялы фильмында «Антон Чехов — 1890» Лев Толстойҙы Фредерик Пьерро уйнай\nИжадының әһәмиәте һәм йоғонтоһо[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЛев Толстой Европа гуманизмы эволюцияһына, донъя әҙәбиәтенең реалистик традициялары үҫешенә ҙур йоғонто яһай. Уның йоғонтоһо Францияла Ромен Роллан, Франсуа Мориака һәм Роже Мартен дю Гара ижадында, АҠШ-та Эрнест Хемингуэй һәм Томас Вулф, инглиз яҙыусылары Джон Голсуорси һәм Бернард Шоу, Германияла Томас Манн һәм Анна Зегерс, Швецияла Август Стриндберг һәм Артур Лундквист, Австрияла Райнер Рильке, Польшала Элиза Ожешко, Болеслав Пруско, Чехословакияла Мария Пуйманова, Ҡытайҙа Лао Шэ, Японияла Токутоми Рок ижадтарында һиҙелә. Өҫтәүенә, уларҙың һәр береһе был йоғонтоно үҙенсә кисерә.\nКөнбайыш гуманист яҙыусылары Ромен Роллан, Анатоль Франс, Бернард Шоу, ағалы-ҡустылы Генрих һәм Томас Манндарҙың аңына Толстойҙың тәнҡитсел донъяға ҡарашы уның публицистикаһы һәм фәлсәфәүи хеҙмәттәре аша ғына түгел, шулай уҡ уның художестволы әҫәрҙәре аша ла үтеп инә. Толстойҙың донъяға ҡарашының эстетик идеялары Ромен Ролландың «Народный театр» китабында, Бернард Шоу менән Болеслав Прустың мәҡәләләре («Нимә ул сәнғәт?» мәҡәләһе) һәм Фрэнк Морристың «Ответственность романиста» китабында сағыла, бында автор бер нисә тапҡыр Толстойға һылтанма яһай.\nЯҙыусылар, аҡыл эйәләре, дини эшмәкәрҙәр Толстой тураһында[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nФранцуз яҙыусыһы һәм Француз академияһы ағзаһы Андре Моруа Лев Толстойҙы бөтә мәҙәниәт тарихында өс бөйөк яҙыусының береһе (Шекспир һәм Бальзак менән бер рәттән) тип раҫлай.\nНемец яҙыусыһы, әҙәбиәт буйынса Нобель премияһы лауреаты Томас Манн донъя Толстойҙыҡы һымаҡ эпик һәм гомерик башланғысы көслө булған рәссамды әле күргәне юҡ, уның әҫәрҙәрендә эпос стихияһы һәм ҡаҡшамаҫ реализм йәшәй тип билдәләй.\nҺинд философы һәм сәйәси эшмәкәр Махатма Ганди Толстойҙы үҙ ваҡытының иң ғәҙел кешеһе, бер ҡасан да дөрөҫлөктө йәшерергә, үтә матурлап күрһәтергә маташмай, хәҡиҡәт өсөн дин һәм аҡһөйәктәр власынан ҡурҡмай, өгөт-нәсихәттәрен эш менән нығытып, теләһә ҡайһы ауырлыҡтарға бара тип әйтә.\nТолстой поэманан тыш һүрәтләнәсәк ысынбарлыҡты (тарихи һәм ағымдағы) иң бәләкәй дөрөҫлөгөнә тиклем белә, тип әйтә 1876 йылда рус яҙыусыһы һәм аҡыл эйәһе Федор Достоевский.\nРус яҙыусыһы һәм тәнҡитсеһе Дмитрий Мережковский Толстой тураһында былай тип яҙа: «Уның йөҙө —кешелектең йөҙө. Әгәр икенсе донъяла йәшәүселәр беҙҙең донъянан һеҙ кем? тип һораһалар—кешелек Толстойға күрһәтеп: бына мин», -тиер ине.\nРус шағиры Александр Блок Толстойҙы былай тип баһалай: «Толстой —хәҙерге заман Европаһының бөйөк һәм берҙән-бер генийы, Рәсәйҙең иң ҙур ғорурлығы, исеме генә —хуш еҫ, ул сафлыҡтың һәм изгелектең яҙыусыһы».\nРус яҙыусыһы Владимир Набоков ингизсә «Рус әҙәбиәте буйынса лекцияларында» Толстой тураһында былай тип яҙа: «Толстой — тиңе булмаған рус прозаигы. Бер яҡ ситтә алдан булған Пушкинды һәм Лермонтовты ҡалдырып, бөтә бөйөк рус яҙыусыларын ошондай эҙмә-эҙлектә теҙергә була: беренсе —Толстой, икенсе—Гоголь, өсөнсө—Чехов, дүртенсе—Тургенев».\nРус дини философы һәм яҙыусы Василий Розанов Толстой тураһында: «Толстой — тик әҙәбиәтсе, әммә пәйғәмбәр, әүлиә түгел һәм шуға күрә уның тәғлимәте береһен дә ҡанатландырмай».\nТолстой әлеге көнгә тиклем намыҫ тауышы һәм әхлаҡи принциптарға ярашлы йәшәйем тип үҙенә ныҡ ышанған кешеләрҙе фашлай, тип билдәләй билдәле дин белгесе Александр Минь.\nПортреттар галереяһы[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nИ. Е. Репин. Лев Николаевич Толстой портреты (1887).\nВ. Н. Мешков. Л. Н. Толстой китапханала (Ясная поляна) (1910).\nИ. Е. Репин. Һабансы. Лев Николаевич Толстой ер һөргән ерҙә (1887).\nМ. В. Нестеров. Л. Н. Толстой Ясная Поляналағы быуа ярында(1907).\nН. Н. Ге. Л. Н. Толстой портреты (1884).\nИ. Е. Репин. Лев Николаевич Толстой урманда ял итә. (1891).\nИ. Е. Репин. Лев Николаевич Толстой яланаяҡ. (1901). Фрагмент.\nИ. Н. Крамской. Л. Н. Толстой портреты (1873).\nФакттар[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nЛев Николаевич Толстой Ырымбур станцияһының тәүге пасажирҙарының береһе тип һанала.\n↑ Немецкая национальная библиотека, Берлинская государственная библиотека, Баварская государственная библиотека и др. Record #11864291X // Общий нормативный контроль (GND) — 2012—2016.\n↑ Bibliothèque nationale de France BNF танытҡысы: асыҡ мәғлүмәт платформаһы — 2011.\n↑ Башҡорт энциклопедияһы — Башкирская энциклопедия, 2005. — 4344 с. — ISBN 978-5-88185-053-1\n↑ 7,0 7,1 Bell A. Encyclopædia Britannica — Encyclopædia Britannica, Inc., 1768. — Т. 22.\n↑ Толстой Лев Николаевич // Большая советская энциклопедия: [в 30 т.] / под ред. А. М. Прохорова — 3-е изд. — М.: Советская энциклопедия, 1969.\n↑ 13,00 13,01 13,02 13,03 13,04 13,05 13,06 13,07 13,08 13,09 13,10 13,11 13,12 13,13 13,14 13,15 13,16 13,17 13,18 13,19 Венгеров С. А. Толстой, Лев Николаевич // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)\n↑ Эйхенбаум Б. М., 1969, с. 92\n↑ Бирюков П. Н., 2000, Глава 6. Юность\n↑ ЛМ, 1978, Том 1. Материалы к биографии Л. Н. Толстого и сведения о семействе Толстых и преимущественно гр. Льва Николаевича Толстого, с. 34\n↑ Эйхенбаум Б. М., 1969, с. 97\n↑ Алексеева Г., Пешкова М. Лев Толстой. Американские диалоги. Эхо Москвы (2010-09-19). Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 28 март 2013 тикшерелгән.\n↑ Краткий биографический очерк, написанный со слов графа Л. Н. Толстого его женой гр. С. А. Толстой 25 октября 1878 года — 1910. — Б. 510.\n↑ Гусев Н. Н. 1828 — 1855, 1954, Глава шестая. От выхода из университета до отъезда на Кавказ (1847—1851) VII, с. 251—253\n↑ 21,0 21,1 Эйхенбаум Б. М., 1969\n↑ Биографический словарь. Толстой Лев Николаевич. Slovarus.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 29 март 2013 тикшерелгән.\n↑ Эйгес Иосиф Романович Воззрение Толстого на музыку — Б. 242—245. — 308 б.\n↑ Толстой С. М., 1990, Глава VIII. Николай Николаевич Толстой, с. 166—169\n↑ 26,0 26,1 Калюжная Л. С. Лев Николаевич Толстой (1828—1910). Великие писатели. Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 май 2013. 3 май 2013 тикшерелгән.\n↑ Бурнашева Н. И., 2002\n↑ Кузнецов А. А., Чепурнов Н. И. Награды Крымской войны 1853–1856 гг. // Наградная медаль. В 2-х томах — М.: Патриот, 1992. — Т. 1 (1701—1917). — ISBN 5-7030-0452-7.\n↑ Толстовские героини и непреодолимые «границы» // Лев Толстой. Сквозь рубежи и межи / Под редакцией Т. Накамура — Саппоро: Slavic Research Center, Hokkaido University, 2011. — Б. 5. — 88 б.\n↑ Фет А.А. XII // Мои воспоминания 1848—1889 — М.: Правда, 1983.\n↑ Сегалин Г.В. 3. Приступы патологического изменения настроения. Приступы депрессии // Эвропатология личности и творчества Льва Толстого — 1930.\n↑ 32,0 32,1 Ерофеев В.В. Заволжская жизнь Льва Толстого. портал «Самарская губерния: история и культура». Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 30 март 2013 тикшерелгән.\n↑ Шкловский В. Б. Лев Толстой — М.: Мол. гвардия, 1963. — 864 б. — («Жизнь замечательных людей»).\n↑ Педагогика общеобразовательной школы. Ясная Поляна. Издательство "Просвещение". Тәүге сығанаҡтан архивланған 10 июль 2013. 9 июль 2013 тикшерелгән.\n↑ Гусев Н. Н. 1869 — 1881, 1963, Глава вторая. «Азбука» (1871—1872), с. 57—58\n↑ Каменев А.И. Мысли М.И.Драгомирова о долге, чести и доблести русского офицера / Записи из тетради 1891—1895 гг.. Правда Драгомирова И "кривда" Толстого (2013-01-31). Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 30 март 2013 тикшерелгән.\n↑ 37,0 37,1 Фомичёв А.В., Сергеенкова Е. Г., Максимова А. А., Орлова Е. В. Педагогическая деятельность Л.Н. Толстого. История отечественного образования. Московская школа: от цифирной до цифровой. Методический центр Северного учебного округа Департамента образования города Москвы (2011). Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 30 март 2013 тикшерелгән.\n↑ Собр. соч., 22 т., 1978—1985, Том XVIII. Письма, с. 572\n↑ Гусев Н. Н. 1855 — 1869, 1957, Глава двенадцатая. Л. Н. Толстой в 1863—1869 годах. XIV, с. 658—663\n↑ Опульская Л. Д. Роман-эпопея Л. Н. Толстого «Война и мир»: Кн. для учителя. — М.: Просвещение, 1987. — С. 16—17. — 176 с.\n↑ Гусев Н. Н. 1855 — 1869, 1957, Глава двенадцатая. Л. Н. Толстой в 1863—1869 годах. XVIII, с. 676—678\n↑ 42,0 42,1 42,2 42,3 42,4 БСЭ, 1977\n↑ Собр. соч., 22 т., 1978—1985, Том XVI. «О переписи в Москве», с. 424—425\n↑ Собр. соч., 22 т., 1978—1985, Том XVI. «О переписи в Москве», с. 97—104\n↑ Собр. соч., 22 т., 1978—1985, Том XVI. «Так что же нам делать?», с. 176\n↑ Васькин А. А. Московские адреса Льва Толстого — М.: Спутник+, 2012. — ISBN 978-5-9973-1700-3.\n↑ Дом Болконских на Воздвиженке, 9. Воздвиженка. Достопримечательности Москвы. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 апрель 2013. 4 апрель 2013 тикшерелгән.\n↑ Минор Шломо Залман — Ҡыҫҡа йәһүд энциклопедияһынан (рус.)\n↑ Блок А. А. Солнце над Россией (Восьмидесятилетие Льва Николаевича Толстого) // Л. Н. Толстой в русской критике: Сборник статей — 2-е, доп.. — М.: Гос. изд-во худож. лит., 1952. — Б. 358.\n↑ Зверев А. М., Туниманов В. А. Часть третья. Переворот. Голод // Лев Толстой — М.: «Молодая гвардия», 2006. — Б. 140. — 816 б. — ISBN 5-235-02912-7.\n↑ ПСС, 90 т., 1928—1958, Серия вторая. Дневник, записные книжки и отдельные записи 1907—1908. Т. 56, с. 162\n↑ Гусев Н.Н. Два года с Л. Н. Толстым — М.: «Художественная литература», 1973. — Б. 273. — 462 б. — (Серия литературных мемуаров).\n↑ Бирюков П. Н., 2000, Глава 15\n↑ Набоков В. В. Лекции по русской литературе / переводчик: И. Н. Толстой — 1981. — 440 б. — 7000 экз. — ISBN 5-86712-025-2. // — Лекция была прочитана на Празднике Искусств в Корнеллском университете 10 апреля 1958 года. Стр. 215—216.\n↑ Бирюков П. И. Часть 1 // Биография Л. Н. Толстого — М.: Директ-Медиа, 2014. — Т. 1. — Б. 80. — 206 б. — ISBN 978-5-4460-9711-1.\n↑ Толстой Л. Н. Ответ Синоду (1901-04-04). Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 май 2013.\n↑ Шуляк С. «Богоискательство» и богоборчество Л. Н. Толстого. 30 сентябрь 2017 тикшерелгән.\n↑ Собр. соч., 22 т., 1978—1985, Том XV, с. 388\n↑ Толстой Л. Н. Ответ Синоду (1901-04-04). Тәүге сығанаҡтан архивланған 4 апрель 2013. 31 март 2013 тикшерелгән.\n↑ Шифман А. И., 1978, Глава VIII, с. 41\n↑ Шифман А. И., 1978, Глава VIII, с. 42\n↑ Петров Г. И. Болезнь и смерть Толстого // Отлучение Льва Толстого / Под ред. В. Ф. Реута — М.: Знание, 1964. — 128 б. — 75 000 экз.\n↑ Маковицкий Д. П., 1979—1981, Т. 90, кн. 4, с. 430\n↑ Шифман А. И., 1978, Глава 4. Уход и смерть Л. Н. Толстого, с. 156\n↑ Никелл У. Смерть Толстого и жанр публичных похорон в России. Тәүге сығанаҡтан архивланған 7 май 2013. 3 май 2013 тикшерелгән.\n↑ Лифшиц Г. М., 1961, Том 2, с. 324\nМихаил Львович Толстой «Rodovid» ағасында. Ата-бабалар һәм ейәндәр шәжәрәһе\n↑ 74,0 74,1 Маартен М. Проблема семьи в творчестве Л. Н. Толстого, 1850—1870-е гг. — М.: МГУ, 2000. — Б. 211.\n↑ 75,0 75,1 Жданов, Зайденшур, 1961, с. 437—438\n↑ Смирнов-Сокольский Н.П. Ещё о прижизненных изданиях (1983). Тәүге сығанаҡтан архивланған 3 май 2013. 3 май 2013 тикшерелгән.\n↑ Виды г. Оренбурга. Министерство культуры и внешних связей Оренбургской области. Тәүге сығанаҡтан архивланған 17 апрель 2013. 13 апрель 2012 тикшерелгән.\n↑ Цулая, Дарико Кинопоиск. Известные писатели в кино: Самые яркие образы (08.10.2012). 2 март 2014 тикшерелгән.\n↑ Мотылёва, 1961\n↑ 80,0 80,1 80,2 80,3 80,4 «Всё о нём». Современники писателя. Толстой.ru. Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 апрель 2013. 4 апрель 2013 тикшерелгән.\n↑ Ганди М. Мой Толстой (выдержка из речи М. Ганди в связи со столетием со дня рождения Л. Н. Толстого, заимствованная из сборника его работ и высказываний, вышедшего в Индии под названием «Все люди — братья» (на английском языке) в 1960 году) (1960). Тәүге сығанаҡтан архивланған 5 апрель 2013. 4 апрель 2013 тикшерелгән.\n↑ Сам Толстой впоследствии был убеждён, что его рассказ читал Николай I, но Николай I умер 18 февраля 1855 года, а рассказ был напечатан в июньском номере «Современника» за 1855 год. Однако Толстой допускал, что Николай мог читать рассказ в рукописи. Биограф писателя П. И. Бирюков в 1905—1906 годах, обращаясь к Толстому, писал: «Хочется раз навсегда решить вопрос о том, читал ли Николай I Ваши „Севастопольские рассказы“; я склонен думать, что нет…»Бурнашева Н. И. Комментарии. Севастополь в декабре месяце // Толстой Л. Н. Полное собрание сочинений: В 100 т. — Художественные произведения: В 18 т — М.: Наука, 2002. — Т. II. — Б. 393—394. — 567 б.\nВенгеров Семён Афанасьевич Толстой, Лев Николаевич // Брокгауз һәм Ефрондың энциклопедик һүҙлеге: 86 томда (82 т. һәм 4 өҫтәмә том) — СПб., 1890—1907. (рус.)\nПрофиль Льва Николаевича Толстого РФА рәсми сайтында\nТолстой Лев Николаевич «Rodovid» ағасында. Ата-бабалар һәм ейәндәр шәжәрәһе\nБиография и основные труды Л. Н. Толстого на сайте Научной педагогической электронной библиотеки. elib.gnpbu.ru.\nГорький М. Лев Толстой // М. Горький. Собр. соч. в 22 т. — 2-е изд., испр. автором. — М.—Л.: ГИЗ, 1927. — Т. 15.\nРоллан Р. Жизнь Толстого // Ромен Роллан. Собр. соч. — М. : Гослитиздат, 1954. — Т. 2 : «Жизни великих людей». — С. 219—368.\nӘҙәбиәт белгестәренең хеҙмәттәре\nТолстой Лев Николаевич / Лакшин В. Я. // Тихоходки — Ульяново. — М. : Советская энциклопедия, 1977. — (Большая советская энциклопедия : [в 30 т.]; vol. 1969—1978, вып. 26).\nШкловский В. Б. Лев Толстой. — М. : Мол. гвардия, 1963. — 864 с. — («Жизнь замечательных людей»).\nБасинский П. В. Лев Толстой: Бегство из рая. — М. : AСT: Астрель, 2012.\nАнархик һәм марксистик тәнҡит\nПётр Алексеевич Кропоткин] Моральный выбор Л. Н. Толстого // Кропоткин П. А. Этика: Избранные труды. — М.: Политиздат, 1991. — С. 317—330.\nЛенин В. И.: ПСС.\nТематик күҙәтеү һәм мемуарҙар\nТолстой С. М. «Толстой и Толстые». Очерки из истории рода = „Tolstoï et les Tolstoï“. Essais de histoire de la famille / Пер. с фр. Н. И. Азаровой. — М. : Сов. Россия, 1990. — 228 с.\nЛев Толстой в Иерусалиме: Материалы международной научной конференции «Лев Толстой: После юбилея» / Сост. Е. Д. Толстая. — М.: Новое литературное обозрение, 2013. — 432 с., ил. — (Научная библиотека). 1500 экз., ISBN 978-5-4448-0111-6\nМәҡәләләр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАкадемик тикшеренеүҙәр[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nБурнашева Н. И. Комментарии. «Севастополь в декабре месяце» // Толстой Л. Н. Полн. собр. соч. : в 100 т. — Худ. произведения : в 18 т / Подг. текста и комм. Н. И. Бурнашевой; ред. тома Л. Д. Громова-Опульская. — М. : Наука, 2002. — Т. II. — С. 393—394. — ISBN 5-02-022757-9.\nЖданов В., Зайденшнур Э. Художественные произведения [в юбилейном собрании сочинений Л. Н. Толстого] // Лев Толстой / АН СССР. Ин-т мировой лит. им. А. М. Горького; ред. тома С. А. Макашин. — М. : Изд-во АН СССР, 1961. — Т. 69. Кн. 2. — С. 436—471. — (Литературное наследство).\nГАУН РБ «Башкирская энциклопедия», 2015—2018.\nТәнҡитселәрҙең һәм мәҙәниәт эшмәкәрҙәренең баһаламалары[үҙгәртергә | вики-тексты үҙгәртергә]\nАдамович Георгий Викторович Толстой. Речь на собрании в Париже 3 декабря 1960 года (1960-12-03).\nАндрей Белый Лев Толстой и культура (1912).\nВересаев Викентий Викентьевич Художник жизни (О Льве Толстом).\nЛеонов Леонид Максимович Слово о Толстом (Речь на торжественном заседании в Большом театре СССР 19 ноября 1960 г.) (1960-11-19). Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 апрель 2013.\n[[Мейерхольд Всеволод Эмильевич О Толстом, Чехове, Блоке и Маяковском // (Цитируется по изданию: Гладков Александр Константинович Мейерхольд: В 2-х т. М.: 1990. Т.2: Пять лет с Мейерхольдом; Встречи с Пастернаком.)\nРозанов Василий Васильевич На закате дней. К 55-летию литературной деятельности Л. Н. Толстого. Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 апрель 2013.\nРозанов В. В. Толстой в литературе. Тәүге сығанаҡтан архивланған 11 апрель 2013.\nСвенцицкий Валентин Павлович Венок на могилу Льва Толстого // Наш современник. 2010. — № 11. — С. 242—261.\nСвятополк-Мирский Дмитрий Петрович Сюжеты и язык произведений Толстого // «История русской литературы»\nНиколай Гаврилович Чернышевский. Детство и отрочество. Сочинение графа Л. Н. Толстого. Военные рассказы графа Л. Н. Толстого // Полное собрание сочинений : в 15 т.. — М., 1947. — Т. 3. — С. 421—431.\nЧуковский К. И. Л. Толстой об Уолте Уитмане // Литературная газета. — М., 1940. — 25 август.\nТолстой Лев Николаевич Викиөҙөмтәлә\nТолстой Лев Николаевич Викикитапханала\nТолстой Лев Николаевич Викияңылыҡтарҙа\nGoogle Scholar · Notable Names Database · AllMovie · AlloCiné · ČSFD · Discogs · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Broadway Database · Internet Movie Database · International Music Score Library Project · MusicBrainz · Проект «Гутенберг» · Internet Speculative Fiction Database · Родовод · Find a Grave\nБашкирская · Башҡорт · Большая каталонская · Большая российская · Брокгауза и Ефрона · Еврейская Брокгауза и Ефрона · Краткая еврейская · Малый Брокгауза и Ефрона · Britannica (11-th) · Britannica (онлайн) · Швейцарский исторический\nBAV: ADV10242315, ADV11685784 · BIBSYS: 90952390 · BNC: a11277543 · BNE: XX933715 · BNF: 11926775j · CiNii: DA00357770 · CONOR: 5478755, 150227811 · EGAXA: vtls000791617 · GND: 11864291X · ICCU: IT\_ICCU\_CFIV\_010449 · ISNI: 0000 0001 2242 4494 · LCCN: n79068416 · LNB: 000014055 · NDL: 00458898 · NKC: jn19981002230 · NLA: 36180076 · NLG: 257539, 135607 · NLR: 000224079 · NSK: 000001910 · NTA: 068808658, 142535982 · NUKAT: n94202820 · PTBNP: 56654, 1562231 · РГБ: 000084026 · LIBRIS: 97268 · SUDOC: 085948470 · VIAF: 96987389 · ULAN: 500327036\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Толстой_Лев_Николаевич&oldid=969537 ҡабул ителгән\n9 сентябрҙә тыуғандар\n1828 йылда тыуғандар\n20 ноябрҙә вафат булғандар\n1910 йылда вафат булғандар\nТула өлкәһендә тыуғандар\nXIX быуат яҙыусылары\nАлфавит буйынса драматургтар\nXIX быуат драматургтары\nҠырым һуғышында ҡатнашыусылар\nКавказ һуғышында ҡатнашыусылар\nБашҡорттар тураһында яҙған башҡа милләт (ил) шәхестәре\nБыл бит һуңғы тапҡыр 15:38 13 сентябрь 2020 үҙгәртелгән.


3-к квартира, 77 м2, 2/4 эт. в Уфе\n3-к квартира, 77 м2, 2/4 эт.\n№ 4074913, Размещено 14 февраля\n#объект в нашей базе №8420616#\n8 (987) 492-XX-XX\nУльяновых ул., д. 23 на карте


О закрытии движения транспортных средств по ул. Пятнадцатой, ул. Заречное шоссе, ул. Крылова - Документы - Известия Удмуртской Республики\nО закрытии движения транспортных средств по ул. Пятнадцатой, ул. Заречное шоссе, ул. Крылова\nОт 27 августа 2013 года № 1036\nВ связи с устройством верхнего слоя асфальтобетонного покрытия по ул. Пятнадцатая, ул. Заречное шоссе, ул. Крылова, руководствуясь постановлением Правительства Удмуртской Республики от 12 марта 2012 года № 90 «Об утверждении порядка осуществления временных ограничений или прекращения движения транспортных средств по автомобильным дорогам регионального или межмуниципального, местного значения в Удмуртской Республике», Уставом города Ижевска, ПОСТАНОВЛЯЮ:\n1. Закрыть движение транспортных средств по ул. Пятнадцатой, ул. Заречное шоссе, ул. Крылова на участке дороги от ул. Баранова до ул. Шевченко в период времени с 8.00 до 22.00 28.08.2013 г. и с 8.00 до 22.00 29.08.2013 г. без закрытия движения на перекрестке ул. Крылова - ул. Шевченко.\n2. Рекомендовать ОАО «ИПОПАТ» перенаправить движение автобусных маршрутов с ул. Новошестнадцатой, ул. Телегина, ул. Пятнадцатой, ул. Заречное Шоссе на ул. Клубной, пр. Фалалеева, ул. Баранова, ул. Шевченко, ул. Крылова в период времени с 8.00 до 22.00 28.08.2013 г. и с 8.00 до 22.00 29.08.2013 г.


Банкоматы Сбербанка России на карте Вавожа\nУдмуртская республика, с. Вавож, ул. Интернациональная, д. 44, корп. А\nСбербанк России, Филиал № 8618/00301\nУдмуртская Республика, с. Вавож, ул. Интернациональная, 44А\nУдмуртская Республика, г. Вавож, ул. Победы, 39 Б\nУдмуртская Республика, г. Вавож, ул. Интернациональная, 44а\nУдмуртская Республика, г. Вавож, ул. Интернациональная 44 корп. А\nВсе отделения и банкоматы Сбербанка России в городе Вавож


Тип упаковки: размер 9, тип Б, тверд. наконечн. / 1 шт.


Ғәскәровсылар Сочиҙағы Олимпиадала сығыш яһаясаҡ // Мәҙәниәт | новости башинформ.рф\nҒәскәровсылар Сочиҙағы Олимпиадала сығыш яһаясаҡ\n16:15, 16 января 2014 Мәҙәниәт\nФәйзи Ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле Сочиҙа 7-23 февралдә үтәсәк XXII Ҡышҡы Олимпия уйындарына барырға әҙерләнә. Ғәскәровсылар мәҙәни программа сиктәрендә 11 февралдән 15-нә тиклем Башҡортостан сәнғәтен күрһәтәсәк. Унда ҡатнашыу өсөн Сочиға Рәсәйҙең 100-ләгән алдынғы ижади коллективтарының килеүе көтөлә.\nБР Мәҙәниәт министрлығының матбуғат сәркәтибе Ләйлә Ишморатова хәбәр итеүенсә, танылған коллектив 45 минутлыҡ программаһы менән Олимпиаданың дүрт төп майҙансығында сығыш яһаясаҡ. Артистар ансамблдең алтын фондына ингән башҡорт бейеүҙәрен башҡарасаҡ, дөйөм алғанда, республика Президентының грантын алған, «Ғәскәров мираҫы» яңы программаһынан номерҙар. Билдәләп үтергә кәрәк, яңы программа өсөн бөтә костюмдар яңыртылған.\nТеги: фәйзи ғәскәров исемендәге дәүләт академия халыҡ бейеүҙәре ансамбле


Рулевая рейка NISSAN WINGROAD 2004г. WFY11 QG15, 490018N000 — Автомагазин «АвалонАвто»\nРулевая рейка NISSAN WINGROAD 2004г. WFY11 QG15, 490018N000


Радий Хәбиров: Һуғыш осоро балаларына махсус статус биреү ғәҙел булыр\n24 Март , 14:56\nБала сағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарына тура килгән балалар махсус статус алһа, ғәҙел булыр ине, тип иҫәпләй Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров. Башҡортостанда 1945 йылдың 3 сентябренә тиклем тыуған 189 мең 155 кеше йәшәй.\nБала сағы Бөйөк Ватан һуғышы йылдарына тура килгән балалар махсус статус алһа, ғәҙел булыр ине, тип иҫәпләй Башҡортостан Башлығы Радий Хәбиров. Башҡортостанда 1945 йылдың 3 сентябренә тиклем тыуған 189 мең 155 кеше йәшәй. Уларҙың 93% төрлө нигеҙҙә социаль ярҙам саралары менән файҙалана. Ә 13 мең 240 кеше льготалы категорияларҙың береһенә лә ҡарамай, уларға социаль ярҙам күрһәтелмәй.\nРеспублика етәксеһе «Берҙәм Рәсәй»ҙең партактивы семинарында был хәлде төҙәтергә вәғәҙә бирҙе һәм партия ағзаларына закон проекты өҫтөндәге эште әүҙемләштерергә ҡушты.\n«Һуғыш балаларының бала сағы булмаған тиерлек, улар ил менән бергә ауыр һынауҙар кисергән. Ә һуңынан уны аяҡҡа баҫтырған. Уларҙың алдында түбәнселек менән баш эйәбеҙ! «Башҡортостан Республикаһында һуғыш балалары тураһында» закон 2021 йылдың майынан көсөнә инергә тейеш. Ә беҙ бюджеттың килеме артыуына ҡарап ярҙам күләмен арттырырбыҙ», — тип яҙҙы Радий Хәбиров социаль селтәрҙәге сәхифәһендә.\nЗакон проектында 1927 йылдың 22 июненән 1945 йылдың 3 сентябренә тиклемге осорҙа тыуғандарға «Һуғыш балалары» тигән статус бирергә, медицина ярҙамын алыуға өҫтөнлөклө хоҡуҡ, стационар социаль хеҙмәтләндереү ойошмаларына сираттан тыш юллама тапшырыу, шулай уҡ бер тапҡыр бирелә торған түләү алыу йәһәтенән социаль ярҙам сараларын билдәләргә тәҡдим ителә.


Бөгөн - Ҡәҙер кисе | ГТРК «Башкортостан» — Новости Уфы и РБ\nСрочно Путин: Все школьники с 1 по 4 класс будут обеспечены бесплатным горячим питанием\nСрочно Путин предложил ежемесячные выплаты для детей от трех до семи лет\nСрочно Путин предложил увеличить материнский капитал\nСрочно Хлопок газа в Уфе: в квартире жилого дома рухнул потолок, три человека пострадали\nБөгөн - Ҡәҙер кисе\n01 июля 2016 — 16:46\nРамаҙан айының 27-се тәүлегендә мосолмандар Ҡәҙер кисен билдәләй. Быйыл ул 1-нән 2 июлгә ҡарай, йәғни бөгөн төнгә тура килә. Был төндә Ергә бик күп фәрештә төшөп, изге ғәмәлдәр башҡара. Ҡәҙер кисенең үҙенсәлектәре, мѳғжизәһе бар. Ғәҙәттә был кистә кѳн йылы була, дауыл, ел күҙәтелмәй, һауаһы ла айырыла. Ул кис етер алдынан таң ҡояшы булып, нурҙарын сәсеп торор. Ҡәҙер кисен кеше күңеле, йәне менән һиҙә. Был кис тиҙҙән Рамаҙан айының бөтәсәге хаҡында ла һөйләй. Ҡәҙер төнөн изгелектә, иманлы итеп үткәргән кешенең бөтә гонаһтары ла юйыла, ғәфү ителә. Тап ошо төндә Ҡөрьәндең тәүге сүрәләре ергә төшөрөлә башлаған.\n1 из 788\nХәбәрҙәр - 15.01.20\n«Салават Юлаев» уступил «Автомобилистам» со счетом 2:4\nЗащита от гриппа, новогоднее украшение своими руками и рецепт диетической запеканки от диетолога\nРектор БГМУ об увеличении целевого приема на 70 процентов: «Мы давно идем к этому»\nАкушер-гинеколог рассказала о плюсах и минусах поздних родов\nВести-24. Башкортостан - 10.01.20\nВести-Башкортостан: События недели - 22.12.19\nУларҙың күбеһе төрлө хоҡуҡи акттарға төҙәтмәләр индереүҙән ғибәрәт. Беренсе уҡыуҙа ҡараласаҡ үҙгәрештәр бушлай юридик ярҙамға, ҡиммәтле таштар һәм металлдар, янғын хәүефһеҙлегенә, кесе һәм урта эшҡыуарлыҡты үҫтереүгә ҡағыла, шулай уҡ Административ хоҡуҡ боҙоуҙар, Экология тураһындағы һәм Һайлау...


Рөстәм Хәмитов «Башнефть» акционерҙар нефть компанияһы асыҡ акционерҙар йәмғиәтенең Директорҙар советы рәйесе Александр Гончарук менән осрашты // Сәйәсәт | новости башинформ.рф\n10:02, 5 сентября 2011 Сәйәсәт\n— Ҡотлау һүҙҙәремде үҙегеҙҙең предприятие коллективтарына ла еткерегеҙ. Беҙ һеҙгә ысынында ла етди, эре партнерҙарға, ышаныслы кешеләргә кеүек ҡарайбыҙ. Бындай эште артабан да дауам итәсәкбеҙ, — тине республика башлығы.\n— Бюджетҡа һалым түләү: 2009 йыл – 11 миллиард һум, 2010 йыл – 15 миллиард, 2011 йылдың тәүге ярты йыллығы – 8 миллиард, 2011 йыл һөҙөмтәләре буйынса 16 миллиард булыр, тип уйлайбыҙ, — тине Александр Гончарук. – Йәғни беҙҙең һандар һәр ваҡыт үҫә. Был республика кимәлендәге бөтә төр һалымдар буйынса. Шәфҡәтлелек ярҙамы буйынса ла һандар үҫә килә, быйыл былтырғыға ҡарағанда был һан ҙурыраҡ булмаҡсы, сөнки хәйриә ярҙамы беҙҙең финанс керемдәргә бәйле буласаҡ, тип һөйләшкәйнек.\n— Рәсәй Федерацияһы Хөкүмәте һәм Рәсәйҙең Финанс министрлығы исеменә хат ебәрҙем. Республика фекере күҙ уңында тотоласаҡ, тигән билдәле яуап та алдыҡ, сөнки республика бюджетына керемдәр билдәле кимәлдә кәмей килә. 2012 йыл буйынса һандарҙың миллиард, миллиард ярымға ла барып баҫа алыуын аңлайбыҙ, был ҡабул итерлек хәл түгел, сөнки бюджет дефициты беҙҙә ярайһы уҡ ҙур. Киләһе йылға 13 миллиард самаһы аҡса планлаштырабыҙ. Шуға күрә зыянды ҡаплау өҫтәндә бергәләп эш итәйек, — тине республика башлығы.\nТеги: БР Президенты осрашыуҙары, Башнефть


Библия, Евангелие, поиск по Библии. Исаия, глава 58 - Твоя Библия\nкнига будеш свого голос господь царств иоанна будешь голодному глава библии завет поиск иоанна книга царств книга\nБиблия, Евангелие, поиск по Библии. Исаия, глава 58


Кошки Мейн-Кун - Пристрастие - облегчение при стрессе. Размеры обоев 1280x854 1280 x 854 1280*854.\n· Для мобильных · Экран · Обои · Бесплатно · Онлайн · Фон · Фоны · фото · 1280 x 854 · 1280*854 · 1280x854 · Обои · 1280-854 · 1280 * 854 · 1280 - 854 · 1280/854 · облегчение при стрессе


ул. Гагарина - Боровой - Фото поселков - Фотоальбом - ВятЛаг\nГлавная » Фотоальбом » Фото поселков » Боровой » ул. Гагарина\nул. Гагарина. Автор Юрий Воробьёв\nВ реальном размере 640x480 / 56.0Kb


ул. Волочаевская - г. Райчихинск - Амурская область\nул. Волочаевская, г. Райчихинск\nАдрес ул. Волочаевская, г. Райчихинск\nКод по КЛАДР 28000002000001200\nПочтовый индекс ул. Волочаевская, г. Райчихинск, Амурская область\nАдресам по ул. Волочаевская, г. Райчихинск, Амурская область соответствует почтовый индекс 676770. Напоминаем, что эта информация носит исключительно справочный характер и может являться устаревшей.\n• ул. Вольная • ул. Восточная • ул. Гагарина • ул. Голубичная • ул. Дальневосточная • ул. Духовская • пер. Загородный • пер. Западный • ул. Инженерная • пер. Кленовый • пер. Ключевой • ул. Комсомольская • ул. Голикова • ул. Линейная • пер. Литейный • ул. Лунная • пер. Мостовой • ул. Музыкальная • ул. Некрасова • ул. О. Кошевого • пер. Октябрьский • ул. Первомайская • ул. Победы • ул. Путевая • пер. Ремзаводской • ул. Свердлова • ул. Серышева • пер. Сорокинский • ул. Таежная • ул. Транспортная • ул. Царькова • ул. Чехова • ул. Шахтерской Славы • пер. Энергетический • ул. Осенняя • ул. Шевченко • ул. Энтузиастов • ул. Трудовая • ул. Пограничная • пер. Артиллерийский • ул. Ворошилова • ул. Высокая • ул. Геологоразведка • пер. Голубичный • ул. Дармаканская • пер. Духовской • ул. Западная • ул. Звездная • ул. Калинина • пер. Клубный • пер. Коммунальный • ул. Кузнечная • пер. Голикова • пер. Линейный • ул. Литовченко • ул. Милицейская • ул. Моховая • пер. Мухина • ул. Новая • ул. Озерная • ул. Отвальная • пер. Первомайский • ул. Пономаренко • ул. Раздольная • ул. Рябиновая • ул. Свободная • пер. Снежный • ул. Спортивная • ул. Тихая • Тупиковый проезд • ул. Центральная • ул. Чкалова • ул. Школьная • ул. Южная • ул. Политехническая • ул. Суворова • ул. Ольховая • ул. Гаражная • ул. Пугачева • пер. Автомобильный • пер. Ворошилова • пер. Высокий • ул. Гоголя • ул. Грузовая • ул. Дачная • ул. Загородная • ул. Западно-Отвальная • ул. Зеленая • ул. Кленовая • ул. Ключевая • ул. Коммунистическая • ул. Курсовая • ул. Л. Толстого • ул. Литейная • ул. Ломоносова • пер. Милицейский • пер. Моховой • ул. Надежды • ул. Новоселов • ул. Октябрьская • ул. Пархоменко • ул. Пионерская • ул. Поселковая • ул. Ремзаводская • ул. Садовая • ул. Северная • ул. Сорокинская • пер. Спортивный • пер. Торфяной • ул. Угольная • ул. Чапаева • ул. Шаповалова • ул. Энергетическая • ул. Юности • ул. Тенистая • ул. Виноградная • пер. П. Морозова • ул. им В. Ф. Зарубова • ул. Старо-моховая • ул. Больничная\n676770 54, 45а, 52, 51, 50, 48а, 48, 34а, 46, 45, 44, 43, 42, 41, 40, 39, 38, 37, 36, 35, 34, 33, 32, 31, 30, 29, 28, 27, 26, 25, 24, 23, 22, 21, 19, 18, 17, 16, 15, 14, 13, 12, 11, 10, 9, 7, 6, 5, 3, 2, 1


Продам квартиру, Дмитриевская ул. , 1 ком., 30 м², капитальный ремонт\nНомер объявления: SF-2-330-679\n≈ 1 379 415грн\nПродам квартиру, Резниковский пер. , 1 ком., 15 м², евроремонт\nПродам квартиру, 1 ком., 32 м², евроремонт\nХарків, Прилегающие к центру, Центральный рынок\nПродам квартиру, Рогатинский проезд , 2 ком., 48 м², евроремонт\nХарків, Прилегающие к центру, Центральный рынок, Рогатинский проезд


Реутов - Реклама в маршрутных такси и автобусах, реклама на (в) транспорте\nГлавная -> Маршруты -> Реутов\nРеклама в маршрутных такси и автобусах - Реутов, реклама на транспорте\n579 ст. Реутово - Москва (м. Новогиреево) ул. Дзержинского - Ашхабадская ул. - пр-т. Мира - Советская ул. - ул. Победы - ул. Сталеваров - Зелёный проспект\n940 ст.Реутово-ст.Люберцы-Котельники (ТЦ Мега Белая Дача) Южная улица - Городецкая улица - Новокосинская улица - улица Николая Старостина - Салтыковская улица - улица Рудневка - Лухмановская улица - Красковская улица - улица 8 Марта - улица Льва Толстого - улица Воинов-Интернационалистов - Комсомольской проспект - Волковская улица - Смирновская улица - Дзержинское шоссе - Новоегорьевское шоссе\n941 ст.Реутово-ст.Люберцы (115 кв.)-Котельники (ТЦ Мега Белая Дача) Южная улица - Городецкая улица - Новокосинская улица - Салтыковская улица - Святоозёрская улица - Лухмановская улица - Красковская улица - улица 8 Марта - улица Льва Толстого - улица Воинов-Интернационалистов - Комсомольский проспект - Октябрьский проспект - улица Власова - улица Кирова - Комсомольская улица - Шоссейная улица - Юбилейная улица - Дзержинское шоссе - Новоегорьевское шоссе\n916 Реутов (Юбилейный проспект)- Москва (м. Выхино) Вешняковская улица - Реутовская улица - Носовихинское шоссе - Юбилейный проспект - Южная улица - Юбилейный проспект\n917 ст.м. "Новогиреево" - Зелёный пр-т - ПТУ - ул. Молостовых-Горсовет - ул. Ленина - платф. Реутов ст.м. "Новогиреево" - Зелёный пр-т - ПТУ - ул. Молостовых - Сапёрный пр. - Напольный пр. - ул. Саянская - Ивановское - ул. Победы - Горсовет - ул. Ленина - платф. Реутов\n533 Метро "Новогиреево" - Западная улица ст.м. Новогиреево - Зеленый пр-т - ул. Сталеваров - МКАД -Реутов -ул. Победы - ул. Строителей - ул. Новая - ул. Комсомольская - ул. Дзержинского\n25 Станция Реутово - Кладбище улица Дзержинского - улица Ленина - улица Победы - МКАД - шоссе Энтузиастов - Леоновское шоссе - улица Карбышева - улица Некрасова - Горьковское шоссе (по выходным) - Новское шоссе (по выходным)


На выходные движение транспорта по путепроводу на пр.А.Корсунова закрывается полностью\nВ эти выходные (с 0.00 23 июля 2011 до 5.00 25 июля 2011 года) движение транспорта по путепроводу на пр.А.Корсунова будет полностью закрыто. Как сообщили в городском комитете по строительству, это необходимо в связи с проведением самой ответственной фазы ремонта проезжей части путепровода. С понедельника, 25 июля 2011 года движение транспорта будет восстановлено.\nПодрядчик ООО «Ремстройкомплект», срок окончания работ по графику 31.08.2011 года. На время проведения ремонтных работ внесены изменения в организацию работы общественного транспорта1.\tОтменено движение троллейбусов по маршрутам №№ 1,3,5, автобусов по маршруту №1а. Увеличено количество троллейбусов на маршруте №22.\t.Изменен путь следования автобусов :\tмаршрут № 1 - ул. Советской Армии (дом № 34, корп. 2) – Б.Московская ул. - мост А.Невского - ул. Розважа – Б. С-Петербургская ул. – Колмово – Сырковское шоссе – Сырковский путепровод - просп. А.Корсунова – Центральная ул., дом № 7 (п. Григорово) - просп. А.Корсунова – Б. С-Петербургская ул - ул. Розважа - мост А.Невского – Б. Московская ул. - ул. Советской Армии (дом № 34, корп. 2)\tмаршрут № 6 ул. Московская ул. (от дома № 53) – Б. Московская улица – мост А. Невского – ул. Розважа - ул. Газон – ул. Людогоща Воскресенский бульвар - Октябрьская ул. (вокзал) – Нехинская ул. – ул. Ломоносова - просп. А. Корсунова – просп. Мира - ул. Нехинская – д. Новая Мельница – 7-й км Нехинского шоссе – д. Новая Мельница - ул. Нехинская – просп. Мира – просп. А. Корсунова - ул. Ломоносова – Нехинская ул. Октябрьская ул. –Воскресенский бульвар – ул. Чудинцева – ул. Газон - ул. Розважа – мост А. Невского – Б. Московская ул. – ул. Московская (до дома № 30)\nмаршрут №8 Б.С. -Петербургская ул. (от дома № 117) – ул. Людогоща – Воскресенский бульвар – ул.Октябрьская - ул. Нехинская – ул. Кочетова - просп. А. Корсунова - Сырковский путепровод – Сырковское шоссе – Колмово - Б.С.- - Петербургская ул. (до дома № 162)\nмаршрут № 8а ул. Парковая, (от дома № 5) – ул. Студенческая – Б. Московская ул. –ул. Державина - Колмово – Сырковское шоссе – Сырковский путепровод - просп. А. Корсунова – ул. Кочетова - ул. Нехинская – ул. Октябрьская – Воскресенский бульвар - Чудинцева ул. – ул. Газон. – Б.С. Петербургская ул. – Колмово – ул. Державина - ул. Парковая, (от дома № 5)\nмаршрут № 11 ул. Псковская (от дома № 25) –Чудинцева ул. – ул. Газон – Б.С.- Петербургская ул. (до пл. Строителей) – Б.С. -Петербургская ул. – ул. Газон – ул. Людогоща – ул. Псковская (до дома № 44, корп.1)\nмаршрут № 16 Б. Московская ул. (от дома №2 ) – мост А.Невского – ул. Розважа – Б.С.- Петербургская ул. (до пл. Строителей , разворот )- Б.С.-Петербургская ул. - ул. Германа – Октябрьская ул. – Нехинская ул.- ул. Кочетова – просп. А.Корсунова (до просп. Мира, разворот) - просп. А.Корсунова – ул. Кочетова – ул. Нехинская – Октябрьская ул. - ул. Германа – Б.С.-Петербургская ул. (до пл. Стрителей, разворот) – Б.С. - Петербургская ул.- ул. Розважа – мост А. Невского – Б. Московская ул. (до дома № 1) маршрут № 19 - ул. Державина (от дома № 13) – Б. Московская ул.- мост А.Невского – ул. Розважа – ул. Газон – ул. Людогоща - Воскресенский бульвар – ул. Октябрьская – ул. Нехинская – просп. Мира – просп. А. Корсунова - ул. Ломоносова – Нехинская ул. – Октябрьская ул. – ул. Германа - Б.С. -Петербургская ул. – Колмово – ул. Державина (до дома № 8)\nмаршрут № 20 ул. Державина (от дома № 13) – Колмово – Б.С.-Петербургская ул. – ул. Германа – Октябрьская ул. – Нехинская ул. – ул. Ломоносова - просп. А. Корсунова – просп. Мира – ул. Нехинская – ул. Октябрьская - Воскресенский бульвар –Чудинцева ул. – ул. Газон – ул. Розважа – мост А. Невского – Б. Московская ул.- ул. Державина (до дома № 8)\nмаршрут № 32 Б.С.-Петербургская ул. (от дома № 117) – ул. Германа – Октябрьская ул. – Нехинская ул. - Новая Мельница – 7-й км Нехинского шоссе - д. Новая Мельница – Нехинское шоссе – Нехинская ул. Октябрьская ул. – ул. Германа - Б.С.-Петербургская ул. (до дома № 162)


Чегодаевка — Башҡорт Википедияһы\n53°27′43″ с. ш. 55°29′14″ в. д.HGЯO\n80 248 840 008\n80 648 440 136\nЧегодаөвка (рус. Чегодаевка) — Башҡортостандың Стәрлебаш районындағы ауыл. 2010 йылдың 14 октябренә ҡарата халыҡ һаны 60 кеше. Почта индексы — 453171, ОКАТО коды — 80248840008.\n2010 йыл 14 октябрь 60 26 34 43,3 56,7\nАуыл советы үҙәгенә тиклем (Иҫке Ҡалҡаш): 7 км\nЯҡындағы тимер юл станцияһы (Стәрлетамаҡ): 49 км\nhttps://ba.wikipedia.org/w/index.php?title=Чегодаевка&oldid=667826 ҡабул ителгән