مبانی حِکمی علم دینی از دیدگاه محمدنقیب العطاس\nتعداد مشاهده مقاله 18,794,090\nتعداد دریافت فایل اصل مقاله 13,434,039\nخسروپناه, عبدالحسین. (1392). مبانی حِکمی علم دینی از دیدگاه محمدنقیب العطاس. , 9(34), 81-102.\nعبدالحسین خسروپناه. "مبانی حِکمی علم دینی از دیدگاه محمدنقیب العطاس". , 9, 34, 1392, 81-102.\nخسروپناه, عبدالحسین. (1392). 'مبانی حِکمی علم دینی از دیدگاه محمدنقیب العطاس', , 9(34), pp. 81-102.\nخسروپناه, عبدالحسین. مبانی حِکمی علم دینی از دیدگاه محمدنقیب العطاس. , 1392; 9(34): 81-102.\nمقاله 4، دوره 9، شماره 34، تابستان 1392، صفحه 81-102\t اصل مقاله (601.29 K)\nنظریة علم دینی، یکی از پدیده‌های مهم جهان‌اسلام است که موافقان و منکرانی را پیدا کرده‌است. "محمدنقیب العطاس" یکی از موافقان و نظریه‌پردازان اسلامی‌سازی معرفت است. وی، نخست فلسفه و جهانبینی با محوریت قرآن و اعتقاد به مراتب و درجات وجود و وابستگی مطلق‌هستی به خداوند را سامان داد؛ سپس، ارتباط ناگسستنی انسان و جهان را بیان کرد و توضیح داد که انسان مهمترین جزء هستی و موجودی جاودان است که بهترین هویتشناسی او در قرآن آمده‌است و بعد، معنا و مفهوم و غایت نظام آموزش و پرورش را تبیین کرد. درنظر العطاس، مقصود حقیقی از آموزش و پرورش، تحقق حقایق قرآن در وجود انسان است؛ ازاین‌رو فراگیری معارف و زبان قرآن، نخستین و مهمترین بخش از الگوی آموزش و پرورش درنظر العطاس است. وی با تبیین حقیقت علم و ایمان و انسان و جایگاه انسان در هستی به پیوند علم با انسان و دین پرداخت و علم‌دینی را تفسیر کرد. عطاس با معرفی فرایند غربی‌سازی علوم به تبیین فرایند اسلامی‌سازی علوم پرداخت. فرایند غربی‌سازی علوم در تفکر عطاس عبارت است از:1. فرهنگ و تمدن غربی؛ 2. عناصر کلیدی علوم طبیعی؛ 3. انسانی و کاربردی‌غربی و فرایند اسلامی‌سازی علوم در این دیدگاه عبارت است از: 1. شناسایی عناصر کلیدی از علوم‌اسلامی؛ 2. جایگزینی عناصر کلیدی‌اسلامی با غربی؛ 3. ابتنای علوم‌طبیعی و کاربردی بر عناصرِاسلامی 4. اصلاح تنة علوم‌همسان با عناصر کلیدی‌اسلامی. این مقاله در پایان به آسیب‌شناسی نظریة «تهذیبی- تأسیسی» پرداخته است.\nعلم؛ علم غربی؛ علم دینی؛ جهان‌بینی؛ انسان؛ اسلامی‌سازی\nرابطة متقابل علم و دین از مباحثی است که از جهان مسیحیت وارد جهان‌اسلام شده و مواجهههایی را شکل داده‌است. باوجود این که این مسأله، ذاتاً متعلق به جهان‌اسلام نیست، شخصیتهای متعددی دربارة آن اندیشیده و اظهارنظر کردهاند. یکی از شخصیتهای مسلمان که درصدد ارایة الگویی برای علم‌دینی یا دینی‌سازی علوم بر آمده و نظریة اصلاح‌گری در علوم‌غربی را مطرح کرده، "محمدنقیب العطاس"1 است. العطاس، نام خاصی بر نظریة خود ننهاد. برخی آن را «نظریة‌تهذیبی» نامیدند؛ اما به‌نظر نگارنده باید این دیدگاه را به‌جهت دو مرحله‌ایی بودنش، نظریة «تهذیبی- تأسیسی» دانست.\nماهیت علوم جدید و علوم اسلامی\nعطاس برای روشن شدن اسلامی‌سازی علوم به چیستی حقیقت علم‌غربی و رابطة علم و ایمان پرداخته‌است.\nنقیب العطاس، تعریفهایی از علم ارائه کرده‌است که یکی از آن‌ها تعریف معرفتشناسانة حکمای‌ِمسلمان است. علم «نمایانندة واقعیات است» و یا «صورت ادراکی حاضر نزد عالِم»است (عطاس، 1374، ص152). این تعریف شامل همة رشتهها و علومی است که در حیطة ادراکات بشری قرار گیرد. وی در تعریفی دیگر که نشان از جهتگیری او به‌سوی علم‌دینی است، علم را بدین‌ترتیب تعریف میکند: «آگاهی از حقیقت اشیاء که از ناحیة حق‌تعالی بر آدم(ع) القاء و تعلیم شده‌است». مقصود از این تعریف، آگاهی از جوهر و درون ذات اشیاء نیست؛ بلکه مقصود از آن، آگاهی از أعراض و صفات چیزهای محسوس و معقول و روابط و تمایزهای موجود میان آن‌هاست که انسان را بر شناخت اسباب و علل و موارد کاربرد هر کدام از امور محسوس و معقول توانا میسازد (همان، ص131)؛ به این شرط که انسان از حواس و عقل سلیم در درک حقایق برخوردار باشد (عطاس، 1386، ص 24) به عبارت‌دیگر، مقصود نقیب العطاس از شناخت، علمی است که درصدد شناسایی محیط و پدیده‌های پیرامون انسان است. این علم امروزه معادل واژة «Science» شناخته میشود. اما نکتة مهم در اندیشه‌های نقیب العطاس، جهتی است که امروزه در این علوم در فرهنگ غرب دیده میشود و آن جدایی از مبداء غیبی و ماراء طبیعت و عالم ربوبی است. نقیب العطاس به‌صراحت منبع حقیقی شناخت‌های انسان را خدا، وحی و قرآن میداند (عطاس، 1374، صص142- 152) بنابراین علمی را که از این مبداء منقطع و آلوده به مظاهر تمدن‌غربی باشد، مایة گمراهی، شکاکیت و انحراف فکری‌انسان میداند. علم حقیقی، در دیدگاه ایشان، یعنی خواندن آیات و نشانههای خداوند در برگبرگِ کتاب طبیعت در نور هدایت کلام او و در پرتو وجود مقدس پیامبرش که ترجمان آن است (اسلام و فلسفة علم، 1386، ص 24)\nانسان و علم ازنظر اسلام، ارتباط تنگاتنگی با یکدیگر دارند و اساسا علم (شناخت)، یکی از\nاوصاف برجستة انسان است. اما نکتة محوری این است که: «هر معرفت و شناختی ازجانب خدا میرسد». در اسلام اطلاعات فراوانی دربارة ماهیت شناخت، بیش از هر دین و فرهنگ و تمدّن دیگر\nعرضه شده‌است و این بدون شک، وابستگی به نقش برتر و والاتری دارد که خداوند متعال در\nقرآن‌کریم برای دانش و شناخت قائل شده‌است. این اطلاعات، هرچند در ظاهر با یکدیگر ازلحاظ\nماده تفاوت دارد، طبیعت‌شناخت را در تمامی علوم شامل می‌شود (عطاس، 1374، ص135) باید\nتوجه داشت که شناختی درست است که از آلودگی‌های تمدن غرب پیراسته شود. انسان تنها با شناخت‌ِحقیقی است که میتواند جهانبینی‌درستی به‌دست آورده و سرنوشت خویش را به‌سوی سعادت سوق دهد (همان، صص129-130)\nمنشأ شناختهای انسان، خداست. همة شناخت ازجانب خدا میآید و به توسط روح از طریق قوا و ملکات روحانی و فیزیکی آن مورد تفسیر قرار میگیرد. بر این اساس بهترین تعریفِ شناخت را چنین می‌توان سامان داد که: شناخت (علم)، با اشاره به خدا به‌عنوان منشأ و سرچشمة حقیقی علم، حصول معنای یک چیز یا یک موضوع شناخت برای روح انسان است. روح شارح و مفسّر شناختی است که از ناحیة خدا به انسان افاضه شده‌است. بنابراین، شناخت (علم) یعنی دست یافتن روح به‌معنای یک چیز یا یک موضوع شناخت (همان، ص152)\nنسبت علم و ایمان\nعنصر مهم دیگری که در نظریة نقیب العطاس جایگاه مهمی دارد، «ایمان» است. ایمان، عین علم نیست؛ بلکه بخشی از آن است و میانشان ارتباط تنگاتنگی وجود دارد. ایمان، لبیک به اعتماد خداوند نسبت‌به فرد است که نه‌تنها با اقرار زبانی، بلکه با تصدیق قلبی و عمل به جوارح تحقق مییابد. ایمان درک و تصدیق‌ِحقیقتی است که فرد در درون خویش بدان تحقق بخشد و درک این تحقق بر عهدة قلب است. البته ایمان در دیدگاه العطاس، صرفا امری درونی و بیگانه با علم نیست؛ بلکه در عین قلبی بودن، امری عقلی و قابل تحلیل‌ِذهنی است (اسلام و فلسفة علم، 1386، صص24-25) بنابراین، تقیب العطاس هم برای علم شأن قلبی و عقلی ترسیم کرده و هم ایمان را با علم پیوند داده‌است و این نکته، با دیدگاه پیشگفته از ایشان که علم‌حقیقی را سرچشمه گرفته ازسوی حقتعالی میداند، همسو و هماهنگ است. از سوی‌دیگر این دیدگاه به‌روشنی با آنچه در فرهنگ‌غرب مسیحی، «ایمانگرایی» (Fideism) خوانده میشود، تفاوت اساسی و عمیق دارد.\nویژگی‌های علم غربی\nتعریف نقیب العطاس از علم، تاحدی موضع او را در بارة علم‌دینی روشن میکند؛ اما دغدغة مهم او آلودگی علوم رایج به مظاهر تمدن‌غربی است‌که مایة انحطاط و انحراف انسان امروزی شده‌است. علوم امروزی به آسیبهای مهمی دچارند. انسان امروزی با چالشهای بسیاری روبهروست؛ اما مهمترین آن‌ها، مسألة علم (دانش) است. این، جدیترین گرفتاری بشر امروزی است که توسط تمدّن‌ِغرب قد علم کرده‌است. علمی که در غرب گسترده شده، دارای ماهیتی نامعلوم و مشکوک است و چون به صورتی نادرست تصوّر شده، هدف واقعی خود را گم کرده و از همین‌رو، سبب پیدایش آشفتگی در زندگی آدمی گشته است؛ این در حالی است که این علم ادعای حقیقی و واقعی بودن دارد؛ اما در عمل، اشتباهات، پریشانی و شکاکیت تولید میکند و در روششناسی، شک و تردید را به مقام «علم» رسانده و آن را افزارِ جستجوی حقیقت میشمارد.\nنکتة مهمی‌که باید بدان توجه داشت این است که: شناخت (علم)، امری بیاثر و خنثی نیست؛ بلکه می‌تواند به لباسی مبدّل در آید و به همراه محتوایی گمراه‌کننده در ذهن و روان انسان تلقین و تزریق شود. نتیجة این امر، خطا در جهانبینی و انحراف و اشتباه در تفسیرِ هستی است. علم امروزی همراه با ویژگی‌های تمدن‌غربی و با زیرکی و پنهانکاری به ذهن انسان‌ها تزریق میشود و به‌دلیل همین\nپنهانبودن و مبدّل بودن لباس، ناخالصیها و آلودگیهای آن مورد توجه و دقت نیست و انسان‌ها آن را حقیقت می‌پندارند. این همان علمی است که انسان امروزی را به آشفتگی و پریشانی درآورده و به مرز بدبختی کشانده‌است.\nعلم غربی رایج، برخاسته از تمدن‌غربی است. درحقیقت آنچه امروزه در غرب به‌عنوان علم شناخته میشود، ملغمهای است از عناصر فلسفی و شناختشناسی یونان، مبانی تعلیم و تربیت و اخلاق و زیباشناختی روم، عناصر قانونی و سیاستمداری و حکمرانی یهودیت و مسیحیت، عناصر ایمان دینی اقوام لاتینی و آلمانی و روحیۀ استقلال، ملیت و ارزشهای باستانی اقوام اسلاوی، که امروزه در مغرب زمین به اوج خود رسیده‌است. این آمیختگی، دوگانگی عمیقی در جهانبینی و ارزشهای فرهنگ و تمدن به‌وجود آورده‌است؛ به‌طوری که نه خود از میان برداشتنی‌است و نه میتوان از متن این جهانبینی، وحدت و یگانگی موزون و خوشآهنگی به دست آورد (عطاس، 1374، صص125-127)\nعدم‌ثبات و استقرار، یکی از مشکلات علوم‌غربی است. یعنی ارزشها و جهانبینی برآمده از تمدن‌غربی، پیوسته در حال تغییر و تحول و تجدیدنظر است. دین نیز در حوزة تمدن‌غربی چندان که باید نفوذ نداشته، بلکه سرنوشت دین به‌دست جهان و زندگی دنیوی سپرده شده‌است. این امر باعث بروز تنشها و تضادهایی درونی و البته سرنوشتساز در روح انسان‌غربی شده و حاصل این تضادهای بی‌پاسخ، دوگانگیهای عمیق در وجود انسان امروزی غربی است. انسان‌غربی دمی از جستجو فارغ نیست و همواره با شک‌وتردید همراه است؛ زیرا آنچه ذات تشنهاش میجوید حقیقتاً به‌دست نمیآید و آنچه کشف می‌شود هرگز واقعا او را قانع نمیکند. آنچه خانمانبراندازتر است این که: حقایق بنیادی‌ِدین در چنین وضعی از امور و اشیاء به‌صورت نظریههای محض درآمده و یا عنوان پندارهای بیحاصل، روی هم‌رفته ترک شده‌است. ارزش‌های مطلق انکارشده و ارزش‌های نسبی موردِ تصدیق قرار گرفته‌است. هیچ‌چیز نمیتواند یقینی باشد. نتیجة منطقی این مبنا، انکار خداوند و جهان دیگر و جایگزین شدن انسان مادی به جای آن‌هاست (همان، صص127-128).\nاز دیگر ویژگیهای علوم‌غربی، اعتماد به عقل بشری (خرد بسندگی)، نسبیانگاری حقیقت و واقعیت، تصدیق جهانبینی دنیوی، حمایت از آموزة انسانیگری (اومانیسم) و تقلید از واقعیت جهان درام (تراژدی) است. از همین شناخت منتشرشده در جهان امروز که مبتنی‌بر شناخت غربی است، شناختی راستین نیست (همان، ص129)\nاین دو ویژگی علوم غربی، برخاسته از مبنای‌ِفلسفی تفکر غربی است. نقیب العطاس به مطلبی مهم توجه دارد و آن را در گفتارهای خود برجسته کرده‌است و آن سرچشمه گرفتن علوم جدیدِ غربی از فلسفهای است که جهان را از خدا و مبداء متعالی به یک‌باره بریده و مستقل میانگارد. از دیدگاه وی، علم جدید از فلسفهای نشأت‌گرفته که تکامل را در نهاد موجودات مادی میبیند و آن‌ها را قائم به ذات و جاری بر اساس قوانین خویش میداند. این فلسفه از ابتدا به‌طور ضمنی منکر وجود خداست و روش آن، خردگرایی فلسفی است که بدون توجه به قلب، شهود و وحی، تنها از عقل بشری مدد میگیرد و مشاهدة تجربی را مبنای همة واقعیات میانگارد. در این صورت، دانش تا آنجا معتبر است که رخدادهای طبیعی و ارتباط آن‌ها با یکدیگر را تفسیر کند و هدفش، توصیف و سازماندهی هر آن چیزی است که در طبیعت رخ میدهد و تنها نیروهای طبیعی منشأ و واقعیات مورد پذیرش و جستجو هستند (اسلام و فلسفةعلم، 1386، صص29-30) ازنظر وی وحی (قرآن) و وجودِ مقدس پیامبر اسلام (ص) برترین مرجعیت علوم را دارند و بلکه خود حقیقتاند و مرجعیت تامه دارند. مرجعیت آن‌ها مبتنی‌بر سطوح عالیتر شناختِ\nعقلانی و روحانی و تجارب متعالی است که نمیتوان آن را به سطح عقل و تجربة معمولی فرو آورد (همان، صص39-40)\nبدین‌ترتیب، نگاه نقیب‌العطاس به علوم رایج روز و نگرانی او از گسترش آن در قلمرو فرهنگ‌اسلامی نمودار میگردد. از این روست که وی بیش از هرچیزی معتقد به زدودن مظاهر و عناصر تفکر و تمدن‌غربی از متن و جان علوم است. العطاس به نکتة بسیار مهمی متمرکز شده‌است و دردِ جهان‌اسلام را به‌خوبی تشخیص داده است. این همان چالش اصلی جهان‌اسلام با غرب است. علمی که غرب در اختیار جهان اسلام نهاده‌است، از جهات مهمی ازجمله مبانی هستیشناختی و معرفتشناختی، با اندیشة دینی و فرهنگ اسلامی ناسازگار است و اختلافات عمیق در حوزة بسیاری از علوم انسانی، برآمده از همین معناست.\nدانش و انسان\nآنچه در متن نظریة العطاس بیش از همه برجسته است، دو اصطلاح دانش و انسان است.\nاساس ساختار وی از علم دینی مبتنی‌بر این دو عنصر است. چیستی و هویت این دو معنا باعث روشنتر شدن الگوی مدنظر ایشان از علم‌دینی خواهد شد. وی با ارائة تحلیلی از چیستی و ویژگیهای\nاین دو کوشیده است ضرورت انطباق هر دو را بر معارف و دستورات دین برای تکوّن علم دینی ارائه\nعلم راستین از دیدگاه نقیب العطاس، علمی است که حقایق‌ِهستی را به انسان بنمایاند و انسان با دردست داشتن آن به تفسیر درست‌ِ هستی نایل گردد. اما باید انسان را نیز به تمام معنا شناخت. زیرا شناختِ حقیقی آن است که از سرچشمة هستی انسان برگرفته شود. بدین‌ترتیب، سرچشمة هستی علم و انسان، یک حقیقت است.\nتحلیل العطاس از تعریفِ مشهور انسان به «حیوان ناطق» و نظر به مقامی برتر از قوة نطق، در\nشکلگیری دیدگاه منتخب وی مهم و مؤثر است. مؤلفة نطق در انسان، به معنای قوة فطری آگاهی است که موظف به داوری و روشنگری است. این ویژگی منتج به تحقق عقل در انسان است که ممیز او از همة موجودات می‌باشد. این عقل است که متعلقات علم را به‌واسطة واژهها یا اشکال نمادین به‌هم پیوند میزند و نگاه می‌دارد. عقل، روح، نفس و فطرت، همة نامهای هویت حقیقی انسان هستند که با سطوح گوناگون وجود ارتباط برقرار میکنند و مرکز و مدیر همة آن‌ها همان هویتی است که هرکس با «من» بدان اشاره میکند. انسان با برقرار کردن ارتباط با اشیاء و تشخیص تمایز و اشتراک هر شیء با اشیاء دیگر و سپس تعیین واژگان برای هر معنا، دانش را پدید میآورد؛ بدین‌ترتیب، قوة نطق انسان که موهبتی الهی و امری تکوینی است، با سیرتکاملی و تکوینی دانش را تأسیس میکند و بنابراین، دانش امری صرفا اعتبار و قراردادی نیست. منشأ دانش، همان منشأ وجود انسان است. انسان سطوح مختلف هستی را با عقل خود میشناسد؛ اما در حقیقت هستی، سطحی وجود دارد که فوق سطح عقلانی است؛ این سطح جایگاه پیامبران و اولیاء الهی است. این سطح، سطحِ وجود مقدس است و اشیاء در این مرتبه، چنان که هستند درک می‌شوند (همان، صص42-45) العطاس، انسان را در مرتبة نطق متوقف نمیداند، بلکه او را مستعد نیل‌به مرتبة مشاهدة حقایق اشیاء میداند. مرتبهای که همة انسانها به طور ذاتی در پیِ رسیدن به آن هستند و تجلیات این میل در همة مراحل زندگی انسانها هویدا است. این طلب، امری فطری است نه اکتسابی و آموزشی. انسان به حکم فطرت، نسبت به آنچه کمال است، علاقه و تمایل دارد و این تمایل را در ارکان عملی خود ابراز میکند. اما مهم این است که این تعلق و تمایل جز\nبا وصول به کمال و خیر مطلق سیراب نمیشود و این حقیقت همان منشأ هستی است که تنها راه نیل به آن دین است. اکنون اگر انسان آن مقصد و مقصود را شناخت، در مقابل آن خضوع و اظهار تسلیم میکند. بنابراین دیدگاه نقیب العطاس در این خصوص براساس حقیقت‌متعالی وجود انسان، یعنی فطرت و مهمترین ویژگی آن، یعنی مطلقطلبی نهاده شده‌است.\nفطرت یا همان حقیقتِ انسان، از دو عنصر دین و تسلیم پدید میآید و هدف انسان بندگی و اطاعت خداست. اما دریغ که انسان (که نامش از ریشة نسیان برگرفته شده‌است) همواره مسئولیت و هدف خود را به فراموشی می‌سپارد و با ارتکاب جهل و ظلم، دچار انحطاط شده و سقوط میکند. این در حالی است‌که «خلافت خدا» ویژگی منحصر به انسان است و امانت الاهی به هیچ مخلوقی غیر از انسان سپرده نشده‌است. امانت مستلزم قبول مسئولیت است و این قاعده نه تنها به معنی فرمان راندن اجتماعی و سیاسی، یا اعمال نظارت و کنترل طبیعت است، بلکه به صورتی بنیادیتر شامل مفهوم طبیعت میشود و اشاره به اداره کردن و نظارت داشتن و نگاهداری انسان به معنی خود اوست.\nانسان، دارای دو بعد وجودی است؛ یکی جسم و دیگری روح یا همان نفس‌ناطقه. نفس‌ناطقه برتر از وجود مادی و جسم انسان است و باید در مسیر زندگی و حیات تکاملی خود این برتری را نمایان سازد و این امر جز از طریق اطاعت آگاهانة جسم از روح عملی نمیشود (عطاس، 1374، ص133)\nجایگاه انسان در هستی\nانسان، شریفترین موجود در پهنة هستی است؛ زیرا جانشین خداوند است. حقیقت و هویت\nانسان، همان است که با دین مساوقت دارد. وجودِ انسان همان جهان کوچک است که در عالم\nممکنات استقرار یافته و به دلیل مقام بیبدیل خلافت، ماهیت و ارزش بسیار بالا و بینظیری دارد (همان، صص134-135) انسان نه جسم خالص است و نه روح خالص؛ بلکه موجودی سوم که مرکب از جسم و روح است (وان محمدنور، 1386، ص179) چون انسان یک آفریده است، هستی واقعیاش از آن آفریدگار اوست (همان، ص180). ارزش انسان که در میان عموم مردم، با کلمة «خوب» یاد میشود، از گونة دیگری است. خوبی انسان تنها به مفهوم عام و اجتماعی نیست؛ بلکه لازم است نخست نسبت‌به خویشتنِ خود خوب بوده باشد؛ یعنی در حق خویش بی/عدالتی نورزد. اگر انسان نسبت به خویشتن خود بیعدالت باشد، چگونه میتواند نسبت‌به دیگران عادل بوده باشد؟ (عطاس، 1374، 139) اما نکتۀ مهم اینجاست که انسان خوب، بدون آموزش و تربیت خوب رشد نمی‌کند. پس آموزش و پرورش خوب و مطلوب، همان آموزش و پرورشی است که در آن عدالت رعایت گردد و البته عدالت، همان عنصر محوری و مهم فرهنگ اسلام است. بدین ترتیب ارزشِ انسان و انسانیت او به تحقق عدالت در وجودِ اوست و این یعنی تحقق روح اسلام در هستی انسان (همان، ص140).\nبدین‌روی، انسان با حقیقت دین (عدالت) مساوق و در مصداق یگانه شد. از سوی‌دیگر علم نیز از همان منبعی سرچشمه گرفته که انسان با ارادة همان منبع به عرصة هستی آمده‌است. پس، ازنظر العطاس وقتی سخن از علم مطلوب و حقیقی میرود، مراد علمی است که با حقیقت متعالی انسان-که همسو\nبا عدالت است- سازگار و هماهنگ باشد و هنگامی که سخن از انسان میرود، مراد همان\nجانشین خدای‌تعالی است که به تمام معنا وابسته به مبداء هستی است. البته انسان خوب - به\nمعنای یادشده- بدون آموزش، پرورش و تربیت خوب یعنی عدالت محور، پدید نمیآید. درنتیجه\nانسان خوب، بدون تکیه بر معارف و دستورات دین محقق نمیشود. البته این معنا در متن اسلام\nتضمین شده‌است. به این‌معنا که گرچه انسان دارای فطرتی الاهی است اما همین فطرت الاهی،\nنیازمند تربیت و راهنمایی است و ارسال رسل و انزال کتب از سوی حق‌تعالی برای تحقق همین معناست (نهج البلاغه، خطبه اول). از این‌روی، نقیب‌العطاس به این معنا توجه دارد که انسان از همة جهات وجودی، نیازمند به مبداء هستی است و ویژگیها و امتیازات وجودی او بدون کسب فیض حق تعالی به فعلیت و اثربخشی نمی‌رسند.\nپیوند علم با انسان و دین\nاکنون با در دست داشتن تعریف نقیب‌العطاس از عناصر کلیدی بحث یعنی علم، انسان و دین، میتوان سراغ تعریف وی از علم دینی و الگوی طراحی‌شدة وی از این معنا رفت. به‌طور اولیه، این سه امر در حقیقت یک چیزند؛ زیرا منشأ وجودی‌ِشان یکی است. علم همان آگاهی از حقایق‌هستی سرچشمه‌گرفته از ناحیة حق تعالی است و انسان نیز با همة وجود وابسته به خداست؛ دین هم حقیقتی است که از ناحیة خدای‌تعالی به انسان اعطا و افاضه شده‌است. بنابراین، علم در حقیقت‌ِهستی خود دینی است و انسان ذاتا با منبع علم و دین وابسته است؛ بنابراین، توجه به حقیقت خالص این امور، علم دینی و انسان عالم و دین سریان یافته در همة زوایای وجود علم و انسان را به ارمغان خواهد آورد. مشکل اساسی این است که علوم جدید، آلوده به ناخالصیها و انحرافات تمدن غربی است و به همین‌دلیل توان نمایاندن «شناخت راستین» به انسان‌ها را ندارند.\nهمانگونه‌که انسان دارای دو بُعد است، شناخت نیز دو نوع است. نخست آن‌که خوراک و زندگی\nروح انسان است و دیگری، ذخیرهای است‌که انسان با آن میتواند خود را در جهان برای دنبال\nکردن هدف‌های علمی مجهز سازد. گونۀ‌نخست از طریق وحی یعنی قرآن به انسان اعطا شده\nاست و گونة‌دوم شناخت، اشاره به دانش‌ها (علوم) دارد و از طریق آزمودن و مشاهده کردن و\nبه تحقیق پرداختن و استدلالی و قیاسی به دست میآید. این دانش‌ها با امور دارای ارزش عملی سر وکار دارد.\nگونة‌نخست، ازسوی خدا و از طریق وحی به انسان عطا میشود و مربوط به حقایق عینی و هدایت انسان است و گونة‌دوم، به‌وسیلة تحقیق نظری و تلاش‌عقلانی مبتنی‌بر آزمایشی است که بر روی چیزهای محسوس و قابل تعقل صورت گرفته است. البته هر دو نوع شناخت باید از طریق عمل خودآگاهانه کسب شود (همان، صص136-138).\nالعطاس در بیان دلیل این تفکیک میگوید: «انسان منفرد میبایستی تجسس فردی برای دست‌یافتن به شناخت را به شناخت گونة دوم و نیازمندیهای علمی شخصی و مناسب با ظرفیت و طبیعت خود محدود سازد، تا چنان شود که بتواند خود و شناخت هر دو را در مکان‌های حقیقی آن‌ها در رابطه با خویشتنِ حقیقی خود قرار دهد تا از این راه شرط عدالت را رعایت کرده باشد. به این دلیل و برای ادای حق عدالت به‌عنوان یک هدف، اسلام میان دو گونة از شناخت تمایز قایل شده است و یکی از آن دو را مخصوص دست‌یافتن به شناخت مقدمات اولی قرار داده که رسیدن آن برای هر فرد مسلمان اجباری است و این که دومی میتواند به گونة‌نخستین انتقال پیدا کند و آن مخصوص کسانی است که خود را شایسته و موظف برای به‌دست آوردن آن از لحاظ بهبود و پیشرفت شخصی میدانند» (همان، ص139)\nمراحل اسلامی‌سازی علوم\nالعطاس برای تحقّق علم دینی یا همان شناختِ راستین، دو مرحله را تصویر کرده‌است: مرحلة‌نخست پاک‌سازی علوم از آلودگیهای تمدن غربی و مرحلة دوم غوطهورسازی علوم در مفاهیم کلیدی فرهنگ اسلام. به عبارت‌دیگر، باید آن ناخالصیها و انحرافات را از چهرة علوم سترد و براساس اندیشة اسلامی به سازماندهی و تدوین علوم پرداخت. در این فرایند ممکن است امور و عناصری نیز به علوم افزوده شود. آنچه امروزه صورت‌بندی شده و به‌عنوان علوم در دانشگاهها و مراکز دیگر رواج یافته، آمیخته و آغشته با ویژگیهای فرهنگ و تمدن غربی است. ایشان با استفاده از تعبیر «غرب‌زدایی از شناخت» معتقد است ابتدا باید علوم از عناصر غربی جداسازی (آزادسازی) شود. آنچه باید از پیکرة علوم جدا شود، عبارت است از دوگان‌هانگاری واقعیت و حقیقت، دوگا‌نه‌انگاری فکر و جسم یا تفاوت میان عقلگرایی و تجربه‌گرایی، انسان‌گرایی یا مرام دنیوی و تراژدی در ادبیات (عطاس، 1374، ص63).\nپس از غرب‌زدایی از شناخت، باید علوم با مفاهیم کلیدی فرهنگ‌اسلامی آغشته شوند. این فرایند علوم را به صورت «شناخت راستین» در میآورد. وظیفة بعدی ما، صورت‌بندی و تکمیل عناصر و مفاهیم کلیدی اسلامی به‌صورتی است که ترکیبی از آن پدید آید که مشتمل بر هستة شناخت باشد و بتواند در نظام تعلیم و تربیت، از پایینترین درجات تا بالاترین آن‌ها گسترش یابد و مبناهایی در هر درجه به وجود آورد (عطاس، 1374، صص153-154)\nبه عبارت‌دیگر، اگر لایههای مختلف علم (رشتههای‌گوناگون علوم) یا «شناخت» را به‌صورت\nدایرههای متحدالمرکز تصویر کنیم، هستة مرکزی آن‌ها عبارت است از: تفسیر و تأویل قرآن، سنت، شریعت (فقه)، کلام، مابعدالطبیعة‌اسلامی (تصوف) و علوم زبانشناختی (عربی). اکنون باید علوم، یعنی علوم تجربی و طبیعی، انسانی و کاربردی، بر محور هستة مرکزی شناخت و در لایههای حول هستة مرکزی شناخت قرار گیرند. اما به‌لحاظ سرایت این سازمان در نظام آموزشی، فراگیری هستة مرکزی شناخت برای همه در کلیة مقاطع تحصیل، ابتدایی تا دانشگاه، ضروری است؛ اما فراگیری سایر علوم بر همگان ضرورت ندارد (عطاس، 1374، ص 58). بدین‌ترتیب، نقیب‌العطاس برای اسلامی‌سازی علوم، سه مرحله را مطرح می‌کند: نخست، تهذیب علوم دانشگاهی از ناخالصی‌ها؛ دوم، تأسیس نظام علم راستین (علم دینی) براساس عناصر کلیدی اسلام و سوم، التزام نظام آموزشی بر تعلیم همگانی و ضروری هستة مرکزی شناخت.\nنقش قرآن در اسلامی‌سازی علوم\nالعطاس، در این فرایند، نقش مهمی برای قرآن می‌پذیرد. قرآن، سفرة گستردۀ الاهی است که\nانسان‌ها برای کسب شناخت از آن، ازسوی خدا دعوت شدهاند. العطاس این حدیث را نیز نقل میکند\nکه: «ان هذا القرآن مأدبه الله فی‌الارض فتعلّموا من مأدبته» (حر عاملی، 1409، ص168 و مجلسی، 1404، ص67). اکنون باتوجه به این که منشأ همة شناخت‌های انسان خداست و قرآن سفرة خدا برای بهرهمندی انسان‌ها از آن منشأ علم، باید گفت: ازنظر العطاس، علمی ارزشمند و مطلوب است که از این سرچشمه برگرفته شده‌باشد و انسان با بهرهمندی از این علم است که به مرتبة رشد و هدایت الاهی نایل می‌گردد. تجلی این بهرهمندی، برقراری عدالت در شئون مختلف فردی و اجتماعی توسط انسان است. اکنون اگر علمی بتواند عدالت را در شئون زندگی انسان برقرار و جاری سازد، همان علم دینی است (عطاس، 1374، ص142)\nبهترین منبع شناخت، قرآن است و هر آنچه که بر آن مبتنی باشد دارای ارزش و در مسیر\nسعادت و کمال، قابل اعتناست. قرآن کریم برترین شناخت و پیامبر بزرگوار ما - صلوات الله و سلامه علیه- عالیترین و کاملترین مفسر حقایق وحیانی قرآن است (همان، ص137). قرآن هم در بُعد روح و هم در بُعد جسم و طبیعت انسان، ملاک و معیار علمِ حقیقی است و آنچه خارج از این قلمرو قرار دارد، علم حقیقی و تکاملبخش و سعادت‌آفرین نیست.\nالعطاس درخصوص علم و دین، نگاهی ویژه به قرآن دارد. چنان که پیشتر گذشت، العطاس میان علم به معنای حقیقت تکوینی آن و عقل، ارتباط تکوینی معتقد است؛ بدین‌معنا که انسان با عقل که موهبت الهی است، هستی را که در حقیقت کلمات تکوینی حقتعالی هستند، شناسایی کرده و این شناسایی را با استفاده از واژهها در قالب علم (دانش) سامان میدهد. ایشان این دیدگاه را با مطلبی مهم تکمیل میکند و آن این که: «قرآن در حقیقت، معنای تأویلی و رمزی کائنات است». وی در توضیح میگوید:\n«تصور هموم اسن است که کائنات هستی واقعیاتی مستقل و منفردند و تنها به خود اشاره دارند در حالی که باید آن‌ها را در اتصالی عمیق و ریشهای با آنچه که مینمایانند فهمید. علم دی حقیقت نوعی تأویل یا تفسی موجودات طبیعی و تجربی است. از سوی‌دیگر، تأویل یعنی رسیدن به معنای غایی و اصلی هر شیء و چون قرآن غایت و اصل هر چیزی در هستی را می‌نمایاند، در حقیقت تأویل و تفسیر رمزی کائنات است» (اسلام و فلسفة علم، 1386، صص62-65).\nاکنون که قرآن مبداء و مرجع حقیقت همة اشیاء هستی است، باید گفت: بهترین الگو برای سامان دادن به علوم، اسلام است؛ زیرا اسلام از منبعی سرچشمه‌یافته که بر همة حقایق هستی اشراف حقیقی دارد (همان، ص59) بهترین منبع برای شناسایی مسیر سعادت نیز همان منبع است. «به همانگونه که نگرش اسلامی حقیقت متمرکز در پیرامون هستی است، به همانگونه هم آن هستی و وجود اسلام همچون یک سلسله‌مراتب از بالاترین مراتب یا پایین‌ترین درجه درنظر گرفته‌شده است. در همین زمینه نیز از ارتباط میان انسان و جهان، وضع و مقام او در سلسله‌مراتب هستی و توصیف قیاسی وی به‌عنوان یک جهان کوچک منعکس‌کنندة جهان بزرگ درنظر گرفته میشود و نه برعکس. شناخت همچنین به‌صورت سلسله‌مراتبی مرتب شده و وظیفة ما در زمان حاضر دگرگون کردن نظام آموزش و پرورش شناختة بر خودمان است -و در بعضی از حالات تغییر دادن آن- بدان‌سان که مطابق با الگوی نظام اسلامی نظم و انضباط ساخته شود» (عطاس، 1374، ص140).\nوی، علاوه‌بر قرآن، حدیث را نیز مورد نیاز مبرم میداند و میافزاید: «استفاده از حدیث در متن علوم امری ضروری است. نباید حدیث تنها نصیحتی حکیمانه دانسته و پنهان نگاه داشته شود، بلکه باید به‌صورتی منظم و منضبط وارد سیستم آموزشی گردد، قطعا حدیث میتواند همچون یک وسیلة رسیدگی اخلاقی در اختیار همة کسانی که میخواهند از فرایند آموزش و پرورش عبور کنند قرار گیرد. چنین تدبیری چون به‌صورت مثبت و قاطع در همة ترازهای نظام آموزشی به‌کار برده شود، میتواند به کاستن و جلوگیری از خلف وعدهای که به بی‌عدالتی و نادانی میانجامد، کمک کند.» (همان، صص156-157).\nالگوی اسلامی‌سازی علوم\nازنظر نقیب العطاس، اسلامی‌شدن علوم، اعم از آنان که از منابع غیراسلامی وارد جهان اسلام\nشدهاند و چه آن‌ها که به‌دست مسلمانان وارد جامعة‌اسلامی شدهاند، نیازی مبرم است. زیرا در جهانبینی و پیش‌فرضهای این علوم، روح واقعی غیر مسلمانان و تمدنهای غیراسلامی بازتاب دارد\n(درآمدی بر اندیشه‌شناسی نقیب العطاس، 1386، ص 219) علوم رایج نه‌تنها انسان را به معرفت\nصائب نمیرساند، بلکه او را هرچه بیشتر از یقین دور ساخته و به شک و ظن و استدلالهای بیهوده مبتلا میکند (همان، ص 219)\nالگوی نقیب العطاس برای دینی‌سازی علوم این است‌که: باید مهمترین مفاهیم و عناصر سنت فکری‌غربی یعنی مفهوم دوگانگی (ثنویت) در باب واقعیت و حقیقت، دوگانگی فکر و جسم یا شکاف میان خردگرایی و تجربه‌گرایی، انسانگرایی یا مرام دنیوی، مفهوم غمنامه (تراژدی) در ادبیات، از پیکرۀ علم جدا شوند. سپس به صورت‌بندی عناصر و مفاهیم کلیدی اسلام پرداخته شود. این عناصر عبارتند از: تفسیر و تأویل قرآن، سنت، شریعت یا فقه، کلام، مابعدالطبیعه اسلامی (تصوف) و علوم زبانشناختی (زبان عربی). باید این هستة شناختی در کانون قرار گیرد و دیگر علوم، یعنی علوم‌طبیعی، انسانی و کاربردی، باید بر گرد آن و مبتنی‌بر آن باشند. هم چنین به لحاض تعلیم و تربیت نیز فراگیری هستة شناختی یادشده باید در همة سطوح آموزشگاهی از ابتدایی تا دانشگاه، بر همه واجب و ضروری تلقی شود، اما فراگیری دیگر علوم بر همگان واجب نیست (عطاس، 1374، ص 58).\nحاصل آن که، طبق دیدگاه العطاس، هیچ علم خالص و لیسیده از عناصر کلیدی و درنتیجه علم خنثی نداریم، هر علمی متصف به دینی و غیردینی میشود. علوم غربی، مبتنی بر عناصری کلیدیاند که\nبر ساخته از فرهنگ و تمدن‌غربی است. حال باید این عناصر کلیدی را شناسایی نماییم، عناصر\nکلیدی اسلامی را نیز به‌دست آوریم، سپس عناصر کلیدی اسلامی را به‌جای آن عناصر کلیدی غربی قرار دهیم تا علوم برآمده از آن‌ها، علوم اسلامی باشند. در بدنة علوم نیز هر جا که با عناصر جدید اسلامی همخوانی نداشت، باید دست به اصلاح بزنیم، بدین نحو که این علوم طبیعی و انسانی باید مبتنی‌بر علوم دینی باشد. علوم دینی مادر و مبنا هستند و سایر علوم باید زیرمجموعه و فرع بر آن‌ها باشد، یعنی علاوه‌بر تغییر تنه و عناصر کلیدی، علوم دیگر باید زیرمجموعة علوم مادر اسلامی باشند، تا اسلامی گردند.\nوی در ملاحظات نهایی این‌گونه ادامه میدهد که: «در صفحات گذشته، در آن کوشیدم که بعضی از مفاهیم کلیدی متعلق به طبیعت و هدف شناخت را از دیدگاه اسلام روشن کنم و به شرح ماهیت اساسی ارتباط این دو و وابستگی آن‌ها به یکدیگر بپردازم. این مفاهیم کلیدی میبایستی عناصر اساسی نظام تعلیم و تربیت اسلامی را تشکیل دهد. و آن‌ها عبارتند از: مفهوم دین، مفهوم انسان، مفهوم شناخت\n(علم و معرفت)، مفهوم حکمت، مفهوم عدل، مفهوم کار درست و مفهوم کلّی‌بودن (کلیه، جامعه). ازلحاظ کاربرد عملی، اولی به هدف جستجوی شناخت و پیچیدگی آن در فرآیند آموزش و پرورش تعلق دارد؛ دومی به حوزه؛ سومی به محتوی؛ چهارمی به ملاک در ارتباط دومی و سومی؛ پنجمی به گسترش در رابطۀ با چهارمی؛ ششمی به روش دررابطه با اولی تا پنجمی و هفتمی به شکل افزار پیدا کردن در رابطه با همه آنچه پیش از آن آمده است.» (همان، ص151)\nحال که روشن شد که شناخت خنثی نداریم و عناصر کلیدی هفت‌گانه شناخت از منظر اسلام روشن گردید، وی ادامه می‌دهد که در خبر دادن از وضع کنونی با توجه به صورتبندی و انتشار شناخت در جهان اسلام، باید به نفوذ مفاهیم کلیدی جهان باختری در جهان اسلام توجه داشته باشیم که سبب پیدا شدن، اشتباه‌شده و اگر از آن جلوگیری نشود، به نتایج وخیمی خواهد انجامید، چون آنچه\nصورتبندی‌شده و در دانشگاهها و از طریق آن‌ها و سازمان‌های بزرگ و کوچک دیگر انتشار پیدا کرده، درواقع آمیخته و آغشته با خصوصیت و شخصیت فرهنگ و تمدن باختری و به قالب آن درآمده است. نخستین وظیفة ما آن است که این عناصر را جدا کنیم که مشتمل بر مفاهیم کلیدی سازندة آن فرهنگ و تمدن است. این عناصر و مفاهیم کلیدی به‌صورت عمده در آن شاخه از شناخت رایج است که به علوم انسانی تعلق دارد، هر چند امکان آن هست که در علوم‌طبیعی و فیزیکی و کاربردی نیز دیده شود ، مخصوصاً در آن جاکه به تفسیر واقعیتها و صورتبندی نظریهها ارتباط پیدا میکند،. در همة اینها، باید فرآیند جدا کردن عناصر و مفاهیم کلیدی صورتپذیر شود؛ چه بدان معنی است که پس از انجام پذیرفتن فرایند جداسازی که به آن اشاره شد، شناخت آزادشده از عناصر و مفاهیم کلیدی، سپس با عناصر و مفاهیم کلیدی اسلامی آمیخته و آغشته می‌شود که از لحاظ طبیعت بنیادی آن‌ها که معرّف فطرت است، در واقع، شناخت را آلوده به صفتی از وظیفه و هدف آن میسازد و بدین‌گونه آن را به‌صورت شناخت راستین در میآورد. شناخت امروزین را به‌صورتی که هست، نمیپذیرد و سپس آرزوی آن را دارد که «اسلامی» شدن آن را تنها از طریق «پیوند زدن» و «جابه‌جا کردن» علوم و اصول اسلامی در آن انجام دهد. این روش تنها گفتگو و جدلی را فراهم می‌آورد که روی‌هم‌رفته، نه سودمند و نه مطلوب است. پیوند زدن و جابهجا کردن، هیچ‌کدام نمی‌تواند ما را به نتیجة مطلوب برساند، در صورتی که «تنه» در اختیار عناصر بیگانه قرار گرفته و بیمار شده‌است. عناصر و بیماری بیگانه میبایستی پیش از آن استخراج و بیاثر شود، تا پس از آن، تنة شناخت بتواند دوباره در قالب اسلامی ریخته شود.\nوظیفة مهم بعدی، صورتبندی و کامل کردن عناصر و مفاهیم کلیدی‌ِاسلامی به صورتی است که ترکیبی از آن پدید آید که مشتمل بر هسته شناخت بوده باشد و بتواند در نظام تعلیم و تربیت، از\nپایینترین درجات تا بالاترین آن‌ها گسترش یابد و استاندههایی در هر درجه به وجود آورد.\nشناخت هستهای در تراز دانشگاه که میبایستی پیش از همه ترازهای دیگر صورتبندی شود، لازم است به‌صورت ترکیبی باشد، مشتمل بر مفردات و اجزایی از طبیعت آدمی، طبیعت دین و وابستگی آدمی به آن، از شناخت (علم و معرفت)، حکمت و عدل در ارتباط آن با انسان و دین او، طبیعت کار صحیح (عمل-ادب). اینها باید به مفهوم خدا و ذات و صفات او (توحید)، وحی (قرآن مجید)، معنی و پیام آن، قانون وحی‌شده (سنت)، و تاریخ و پیام پیامبران پیش از وی ارجاع شود. این‌ها نیز باید با ارجاع و اشاره به شناخت اصول و عمل کردن به اسلام و علوم دینی همراه باشد که میبایستی مشتمل بر عناصر مشروع تصوف و فلسفه اسلامی و آموزههای جهان‌شناختی متعلق به سلسله‌مراتب هستی و شناخت اخلاق اسلامی و اصول اخلاقی و ادب بوده باشد. بر آنچه گذشت، باید فراگرفتن زبان عربی و جهانبینی‌اسلامی به‌صورت یک کل افزوده شود. این شناخت هستهای که دارای ترکیب و تکمیلی به صورت یک وحدت آهنگدار است، و برای سطح و تراز دانشگاه تهیه شده و عنوان الگویی برای ترازهای دیگر دارد،\nمیبایستی به‌صورتی تغییرناپذیر در اشکال سادهتر آن برای ترازهای تعلیمات ابتدایی و متوسطه از\nبرنامههای آموزش و پرورش فراهم شود (همان، صص153-155)\nروش اسلامی‌کردن دانش\nنقیب العطاس در عبارات خود، بارها به این معنا اصرار میکند که علم مطلوب و حقیقی، علم\nبرآمده از متن قرآن است؛ زیرا این علم از منبع غیبی سرچشمه گرفته که بر همة شئون هستی عالم\nو قاهر است. وی بر همین مبنا معتقد است: علوم اسلامی شامل همة شئون زندگی انسان هستند.\nوی مینویسد: «اصطلاح علم در اسلام چنان به کار رفته که همة زندگی- روحی، عقلی، دینی،\nفرهنگی، فردی و اجتماعی- را فرا می‌گیرد. این بدان معنی است که سیرت و خصوصیت کلی و جهانی دارد و این که لزوماً راهنمایی انسان به راه نجات خویش است. هیچ فرهنگ و تمدن دیگری\nچنین اصطلاحی را برای شناخت ندارد که همة فعالیت‌های شخص را در سراسر زندگی او فراگیرد» (همان، صص144-145) البته او بر همین مبنا، معتقد است باید نظام آموزش را بر اساس علوم اسلامی استوار ساخت.\nمقدمات کسب شناخت اسلامی مشتمل‌بر شناخت اصول اسلام یعنی اسلام، ایمان، احسان و ارکان آن‌ها و معانی و هدف‌ها و فهم صحیح و وسیله و آلت قرار دادن آن‌ها در زندگی و در عمل است. هر مسلمان باید از اصول اسلام (یگانگی خدا، ذات و صفات او) و قرآن و پیامبر و زندگی سنت او آگاه باشد و شناختی را که از این راه به دست میآورد در زندگی و اعمال و رفتار خود برای خدمت کردن به‌کار برد (همان، ص138). شناختِ جایگاه درست برای وجود یک چیز یا موجود زنده، «حکمت» است. حکمت، شناخت خدادادی است که به آن کس که شناخت در او استقرار یافته، این شایستگی را میدهد که شناخت را چنان حکیمانه به‌کار برد که سبب حصول عدالت شود. عدالت پس از آن شرط وجودی حکمت تجلی یافته در محسوسات و معقولات روحانی نسبت به دو روح انسان است. تجلی خارجی عدالت در زندگی اجتماعی چیزی جز آن نیست‌که ادب ]شرایط بهرهمندی از نعمت‌هایی که میزبان برای میهمان فراهم آورده‌است[ در داخل آن استقرار پیدا کند.\nنقیب العطاس براساس این اعتقاد که همة شناختهای انسان ازسوی خداست، قیدی بر شناخت مطلوب میافزاید و آن این است که «شناخت باید چنان باشد که گفت و شنود آن مایة بهرهمند شدن دیگران و لذت بردن و ستودن آن گردد و شنوندگان به آن چنان نزدیک شوند که شایستگی مقام عالی آن را داشته باشند.» براساسِ ایدة یادشده، ادب، عدالت و شناخت نظام هستی، ارمغان علم اسلامی است. ادب، یعنی انضباط ذهن و خاطر و روح؛ همچنین یعنی تحصیل صفات و اخلاق خوب توسط روح و عقل و نیز انجام اعمال صحیح در برابر اعمال نادرست و راست در مقابل دروغ و محفوظ ماند از رسوایی و خفت. نمونة کامل این حقیقت، وجود پیامبر بزرگوار اسلام است که فرمود: «ادّبنی ربی و احسن تادیبی» (نوری، 1408، ج 8، ص397 و مجلسی، 1404، ج 68، ص 382) ادب چشم‌انداز عدالت است که به میانجی‌گری حکمت انعکاس مییابد و آن شناختن از سلسله‌مراتب در نظام هستی و شناخت است (عطاس، 1374، صص141-142).\nنقیب العطاس، طبق این ایدة خود که قرآن منشأ علوم‌حقیقی است، الگوی‌ِعملی اسلامی‌کردن علوم را نیز ارائه کرده‌است. روش اسلامی‌گرداندن دانش مبتنی‌بر علمِ تفسیر است که به‌طور عمده با دو فن تفسیر و تأویل صورت میگیرد. این دو علم که در عرصة قرآن به‌کار میروند، توان بهرهدهی در مورد علوم مربوط به جهان هستی را نیز دارند. تفسیر مربوط به آیات محکمات است. یعنی چون این آیات مفاد روشن و محکمی دارند، باید به قرائت و فهم عینی آن‌ها پرداخت و در آن‌ها جایی برای گمان‌زدن و قرینه‌پردازی نیست (عطاس، 1374، ص26). اما در آیات متشابه، مانند آیة «یخرج الحی من المیت و یخرج المیت من الحی»، (انعام/95 و روم/19) باید به تأویل یا همان تفسیر پیشرفته پرداخت که درواقع مأمور کشف معانی رمزی و پنهان آیات است.\nهمین شیوهها باید در عرصة علوم مربوط به جهان نیز به‌کار گرفته شود و به همان شیوه که تفسیر و تأویل در فهم معانی قرآن به‌کار میرود و معناهایش در حدیث و سنت بازتاب می‌یابد، در کتاب جهانِ طبیعت هم باید با روشهایی علمیِ سرمشق گرفته از روش تفسیر و تأویل، تفسیر شود. اشیاء جهان تجربی، واژگان و نشانهها و نمادهایی از شبکه نظام‌مند و بازتاب قرآن کریم هستند. در این روش، قرآن عالیترین مرجعی است که حقیقت را در جستارهای عقلانی و تجربی ما تایید میکند. براساس این ایده، پدیدههای جهان آیاتی هستند که برخی روشن و آشکار و برخی پیچیده و مبهم‌اند. برای فهم آیات آشکار باید از تفسیر و برای فهم آیات مبهم، از تأویل استفاده کرد (همان، ص39 و صص 89-90)\nآسیب‌شناسی نظریة تهذیبی- تأسیس\nبرخی از پژوهشگران، چالش‌ها و نقص‌هایی به نظریه علم دینی از دیدگاه العطاس وارد کردند. مهم‌ترین آسیب در این نظریه، نادیده‌گرفتن وحدت و یک‌پارچگی نظریه‌های علمیِ موجود در فرضیهها، روش‌ها و یافتههای علوم است. عدم توجه به این وحدت و کاستن اجزایی از نظریههای علمی که با اسلام سازگار نیست و افزودن مواردی به آن‌ها که از متون اسلامی استخراج شده و به‌عنوان مؤید یا مکمل آن‌ها در نظر گرفته میشود، چند مشکل را به‌دنبال می‌آورد که به آن‌ها اشاره میشود:\n1. پیدایش مجموعههای ناهمساز\nنظریههای علمی بر پیشفرضهای فلسفی، فرهنگی و فکری معینی تکیه دارند و تأثیر آن‌ها را به‌نحوی در اندام‌های مختلف خود آشکار میکنند. دست بردن به تهذیب و تصفیة پیکرة نظریهها و افزودن عناصری از اندیشة اسلامی به آن‌ها ممکن است بدون توجه به این امر انجام شود که آیا بنیان‌های اندیشة اسلامی با مبانی و مبادی نظریهای معین همخوانی دارد. درنتیجه، حاصل تهذیب و تکمیل ممکن است معجون شگفتآوری باشد که در آن، پارههای ناهمساز معرفتی، به‌هم الصاق شدهاند. این‌گونه تلاشها در تاریخ معاصر علوم انسانی -البته میان نظریههای علمی رقیب، نه میان نظریههای علمی و دین- صورت پذیرفته و به‌دلیل عدم توجه به همین ناهم‌سازی‌هایی که به‌بار میآید، با شکست روبهرو شده‌است. هماکنون از آن‌ها به‌عنوان رویکردهای «گلچین کننده» یاد میشود. نمونهای از این ناهمسازی را میتوان در دیدگاههای العطاس ملاحظه کرد.\nوی بر این نظر است که معرفت‌شناسی اسلامی با معرفت‌شناسی رایج در علوم معاصر، متفاوت\nاست. معرفت‌شناسی رایج، واقعیت‌گراست و بنابراین در معیار صدق، مطابقت با واقعیت را به‌منزلة\nمعیار درستی علم درنظر میگیرد؛ در حالی‌که معرفت‌شناسی اسلامی، حقیقتگراست و مطابقت با\nواقع را کافی نمی‌داند. دو دلیلی که وی برای این مدعا میآورد، چنین است: نخست این که، گزارههایی ممکن است با واقعیت منطبق باشند، ولی با تفسیر درست یا حقیقی پدیده مورد نظر هماهنگ نباشند.\nاز این رو، وی اظهار میکند که یافتههای مهندسی ژنتیک در مورد انسان، هر چند مطابق با واقع باشند، کاذباند؛ زیرا با تفسیر حقیقی انسان، به نحوی که در اسلام مطرح شده است، هماهنگ نیست. دلیل دوم، این که، واقعیت ممکن است مصنوع دست بشر باشد، و واقعیتی فاسد و تباهشده به‌شمار رود (عطاس، 1374، ص84).\nآن چه در این سخنان خلط شده و چنین ادعاهای غیرقابل قبولی را فراهم آورده، دو معنای متفاوت حقیقت، یعنی معانی معرفتشناختی و هستیشناختی آن است. به‌لحاظ معنای هستیشناختی\nحقیقت، ممکن است یک وضع موجود یا واقعیت موجود، به دور از حقیقت و بنابراین باطل باشد، اما\nاین امر، مانع از آن نیست که بتوان، به لحاظ معرفتشناختی، گزارهای درست و دارای حقیقت دربارة\nآن وضع موجود بیان کرد. برای مثال، اگر کسی پیامبری را به قتل برساند، عمل او شنیع، باطل و به\nدور از حقیقت است، در این جا، معنای هستیشناختی حقیقت مورد نظر است، اما هنگامی که گزارهای ناظر به این واقعیت را بیان میکنیم، به این مضمون که «فلان کسی، پیامبر خدا را کشته است»،\nاین گزاره، به لحاظ معرفتشناختی، دارای حقیقت است، زیرا منطبق بر واقعیت است (باقری، 1382، صص243-244).\nاین اشکال بر العطاس وارد نیست؛ برای اینکه وی متوجه این نکته بوده است به گفتة منتقد العطاس: «با توجه به همین تعبیر علم راستین، وی معیاری برای صدق (Truth) پیشنهاد میدهد. بر پایة این معیار، صرف مطابقت با واقع، با نظر به شواهد تجربی، معیار حقیقت نیست، بلکه باید امور واقع و شواهد تجربی مربوط به آن‌ها در قالب تفسیر رمزی جهان قرار گیرند و به سخنِ دیگر، با حقیقت نهایی و نهانی امر مورد مطالعه هماهنگ باشند و درنهایت، «با نظام یکپارچهای از حقایق مرتبط با یکدیگر که روح درکشان میکند، متلائم باشند.» (همان، ص239)\nبنابراین، هرچند نقیب العطاس به‌صراحت نگفته است، ولی معتقد است ملاک صدق، علاوه‌بر شواهد مطابقت با واقع، تلائم با سایر نظریات است. هنگامی میتوان نظریهای را مطابق واقع دانست که علاوه‌بر تأیید با شواهد تجربی، با جهانبینی و سایر نظریات ما سازگار باشد. پس العطاس صرفاً نظر به جابه‌جایی عناصر و گزارههای علوم موجود ندارد و دقت دارد که گزارههای علوم جدید باید با یکدیگر و نیز با عناصر اصلی که از علوم اسلامی گرفته میشوند، سازگار و متلائم باشند.\nاما راجع به خلط دو معنای حقیقت نیز باید گفت: العطاس میان این دو معنا، خلط نکرده است؛\nزیرا بحث وی در حوزة معرفتشناختی است و بر همین‌اساس است که میگوید «اگر شواهد تجربی، نظریهای را تأیید نمودند، ولی آن نظریه با جهان‌بینی اسلامی در تعارض بود، چنین نظریهای، گرچه به‌لحاظ معرفت‌شناسی تجربی حقیقت دارد، ولی به لحاظ معرفت‌شناسی دینی حقیقت ندارد و درست نیست». البته خوب بود العطاس این مطلب را هم اضافه میکرد که وقتی میگوییم درست و حقیقت نیست، به این معناست که چون دین، کلام خداوند متعال است و خدای‌متعال، علم جامع و همهجانبه به انسان و جهان دارد، بهتر از همة انسان‌ها، عالم و آدم را می‌شناسد. شناخت ما، جزءنگرانه است و کل هستی انسان را نمیشناسیم، از این‌رو ممکن است با یک سری شواهد، بخشی از وجود انسان را بشناسیم، ولی در نگاه دین که کلنگرانه است، این‌گونه نباشد. پس نگاه ما از آنجا که جزءنگرانه است، حقیقت نیست، ولی نگاه دین که کلنگرانه است، حقیقت است. از این‌رو است که وقتی جزء را در\nکل مجموعه مینگریم، نظرمان در باب آن نسبت به وقتی که آن را به‌تنهایی بنگریم، تفاوت داشته باشند. پس گزارة دینی از آنجایی که با ابزار کلنگرانه به‌دست آمده است، حقیقت است؛ ولی گزارهای که با ابزار جزءنگرانه به دست آمده و با آن گزارة دینی در تعارض است، حقیقت نیست. از این‌رو، العطاس میگوید: «اگر با شواهد تجربی، نظریهای به‌دست آوردید که با گزارة دینی در تعارض بود، باید بدانید\nکه جایی اشتباه رخ داده است». پس اشکال پیش‌گفته بر العطاس وارد نیست، هرچند او بحثهای معرفتشناختی را منقح ننموده است. پس در مجموع باید گفت که لازمة دیدگاه العطاس، پدید آوردن مجموعههای ناهمساز نیست.\n2. تطبیق تکلفآمیز\nدومین اشکال، تطبیق تکلفآمیز آیات و روایات بر دیدگاه یا نظریة علمی است. مقصود از تطبیق تکلفآمیز این است‌که برای مطابق دانستن یک آیه یا روایت با مطلب موجهی که در نظریه‌ای ملاحظه شده، معنا و برداشت‌هایی به آیه یا روایت مورد نظر حمل شود که از آن مستفاد نمی‌شود. نمونهای از این مورد این است: «تئوری» به‌معنای جمعبندی اطلاعات پراکنده، تنظیم و تجزیه و تحلیل آن‌ها و\nحدس در مورد روابط میان پدیدههای مورد مطالعه است و در همة علوم کموبیش مورد استفاده\nقرار می‌گیرد. از بعضی از روایات نیز دست‌یابی به تئوری از راه تفکر و عمق بخشیدن به دادهها را\nمیتوان استنباط نمود (روان‌شناسی رشد، 1374، صص 149-150) روایت موردنظر این است:\n«من أکثر الفکر فی ما یعلم أتقن علمه و فهم ما لمیکن یعلم» (آمدی، 1366، ص57). هر کس در آن چه می‌داند، بسیار بیندیشد، دانستة خود را استوار میسازد و آن چه را نمیتوانست بفهمد، می‌فهمد.\nاما روشن است که از این روایت، چیزی در باب نقش تئوری در علم به‌دست نمیآید؛ این روایت بیانگر آن است که اگر کسی در آن چه میداند، بسیار اندیشه کند، از آگاهی سطحی به آگاهی عمیقتر دست مییابد و برخی از امور را که در اثر دانستن سطحی نمی‌فهیمد، می‌تواند بفهمد. تئوری و نقش آن در علم، با توجه به گسترۀ این تأثیر، جز با تکلف فراوان، آن هم پس از آن که نقش تئوری را در تحولات اخیر علم دریافته باشیم، از روایت اشاره شده، به‌دست نمیآید. این تکلف، برای مثال، چنین است که: کسی بگوید تعبیر «آن چه را نمیتوانست بفهمد، میفهمد.» روایت، در برگیرندة این معناست که با داشتن تئوری، میتوان به تبیینها یا پیشبینیهای جدید دست زد. اما واژة مبهم «فهمیدن» را با چه میزان از استنباط میتوان حاکی از مکانیسم‌های خاصی دانست که یک تئوری در تبیین و پیشبینی پدیدهها فراهم می‌آورد؟ (باقری، 1382، صص 246-247)\nاصل ادعای پیشگفته، بحث مهمی است. بنابراین، به‌راحتی نمیتوان متون دینی را بر نظریههای علمی تطبیق کرد. تطبیق نظریههای علمی بر متون دینی در دورة گذشته توسط "کواکبی"، "سید قطب"، "بازرگان" و غیره انجام گرفت و نتیجة مطلوبی به‌دنبال نداشت. فهم درست آیات و روایات، مبتنی بر متدولوژی معینی است. اگر بر اساسِ منطق فهم دین، به برداشت ضابطه‌مندی از متن دینی دست یافتیم و سپس هماهنگی و سازگاری فهم مضبوط از دین با نظریة علمی کشف شد، این‌گونه تطبیق، اشکالی نخواهد داشت. پس آن چه اشکال دارد، تحمیل نظریه‌های علمی بر متون دینی است، ولی هماهنگی حاصل‌شده میان فهم ضابطه‌مند متون دینی با نظریه‌های علمی اشکالی ندارد.\n3. احساس بینیازی کاذب\nدشواری دیگر در این رویکرد آن است که مطالب مجملی از متون دینی در کنار مباحث دقیق و تفصیل‌یافته نظریههای علمی قرار میگیرند و این احساس بینیازی کاذب را در ما پدید میآورند که اسلام نیز در این باب سخنی گفته است. این احساس را از آن‌رو، بینیازی کاذب مینامیم که سخنان کوتاه و مجمل، نمیتوانند به آگاهی دقیق و تفصیلیافتهای بینجامند که علوم در پی دست‌یافتن به آن هستند؛ در عین حال، دغدغه ذهنی ما را در این مورد فرو مینشانند که متون دینی نیز در باب آن سخن گفتهاند (همان، صص247-248)\nمحتوای این اشکال، درست است و نباید گمان کرد که میتوان پاسخ تمامی پرسشهای علمی را از آیات و روایات به دست آورد، ولی اگر با منطق فهم دین، نظریهای علمی از متنی دینی استنباط شد، نسبت دادن آن به دین الهی، مانعی ندارد. العطاس نیز بر همین‌عقیده است. بنابراین، این سخن درست را نمی‌توان به‌عنوان اشکال بر وی وارد ساخت. مطلب مهم این است‌که وقتی نظریۀ علمی از متن دینی استنباط و استخراج شد، گرچه حجیت شرعی و عقلی دارد، ولی می‌تواند با روش تجربی به مرحله تأیید برسد و عقلانیت جمعی و پذیرش بین‌الاذهانی پیدا کند. منتقد محترم نیز در کتاب هویتِ علم دینی، همین راه را طی کرده است.\n4. وهن اسلام\nرویکرد تهذیب و تکمیل علوم موجود، به سبک معینی از تنظیم محتواهای آموزشی نیز می‌انجامد که در آن، مطالب مختلفی از نظریههای علمی و مضامین برگرفته از آیات و روایات، در کنار هم میآیند. این سبک از تنظیم محتوا، با نظر به مشکلات سهگانۀ پیشین، به کممایه وانمود کردن دین و متون دینی منجر میشود؛ زیرا این تصور را در خواننده پدید میآورد که متون دینی به اشاراتی کوتاه و مجمل بسنده کردهاند، در حالی که دانشمندان و نظریه‌های علمی، در همان زمینه، مطالب و مباحث دقیق و فراوانی را به دست می‌دهند (همان، ص248).\nاگر کسی بخواهد همۀ علوم و نظریه‌های دقیق علمی را از آیات و روایات به‌دست آورد، گرفتار چنین اشکالی خواهد گردید، ولی این مطلب، ربطی به دیدگاه العطاس ندارد. وی هیچ‌گاه معتقد به این نبود که با کمک آیات و روایات می‌توان همه گزاره‌های علوم انسانی را کشف کرد. او برای آیات، شأن محوری اعتقاد دارد که باید فعالیت‌های سازمان یافتة انسان در کشف معلومات و دستاوردهای علوم، در جهت تبعیت از همان محور و هستة مرکزی شناخت پیش روند.\n5. ابهام در نوع پیشفرضها\nنگارنده بر این باور است که نظریة العطاس، یکی از نظریه‌های معقول و قابل دفاع در حوزةعلم دینی است ولی گرفتار کاستی‌های متعددی است که به‌اختصار عرض می‌شود. نقیب‌العطاس به دنبال جایگزین نمودن عناصر کلیدی‌اسلامی به‌جای عناصر و پیشفرضهای برآمده از فرهنگ و تمدن غرب است. وی مشخص نکرده است که پیشفرضهای پیش‌گفته، چه نوع پیش‌فرضی هستند؟ آیا پیش‌فرض‌های معلّل علوماند، یا پیشفرضهای مدلّل‌اند. گاهی این پیشفرضها، نقش علّی در پیدایش علوم دارند، ولی گاهی نقش دلیلی دارند. برای مثال در استدلال «عالم، متغیر است و هر متغیری، حادث است پس عالم، حادث است.» مقدمات استدلال، نقش علیتِ دلیلی برای نتیجه دارند. ولی وقتی کسی از پریدن یک گنجشک، یقین به گزارهای پیدا میکند، پریدن گنجشک، نقش علیتِ غیردلیلی برای پیدایش آن گزاره دارد. باید اول تکلیف این مسأله را مشخص کرد که این عناصر کلیدی و اساسی علوم، عناصر علیتیاند یا عناصر دلیلی؟ اگر پیش‌فرض‌ها، عناصر علّی باشند، ممکن است با تغییر علت، تغییری در نظریة معلول پدید نیاید. ملاحظة نگارنده بر العطاس این است‌که نقش دلیلی یا علیتی عناصر کلیدی در نظریة ایشان تبیین نشده است.\n6. کاستی در ارائة روششناسی\nملاحظة دیگر نگارنده بر دیدگاه العطاس این است که وی روششناسی معینی برای طی این فرآیند ارائه نکرده‌است. چگونه عناصر کلیدی اسلامی از متون دینی استخراج می‌گردند و چگونه عناصر اصلی بر علوم طبیعی و انسانی تأثیرگذارند؟ مشکل اساسی تمامی دیدگاههای معتقد به علم دینی، نداشتن یک متدولوژی استنباط یا تهذیب یا تولید علوم کاربردی، طبیعی و انسانی دینی است.\n7. ناکارآمدی تهذیب\nدیدگاه تهذیبی-تولیدی با واقعیت خارجی علوم هماهنگ نیست. تاریخ و فلسفۀ علم نشان می‌دهد که گزارههای درون یک علم، گزارههایی از هم بریده و به راحتی قابلیت حذف و جایگزینی نیستند. مجموعه گزارههای یک علم یا نظریة علمی به گونه‌ای در هم تنیده‌اند که اگر یک گزاره به ویژه گزاره مرکزی را از درون علم بیرون آورده شود، شیرازة آن علم به هم می‌خورد، مثل ساختمانی میماند که ستون اصلی آن برداشته شود. اساس «نظریة فروید» و مبنای تئوریک او، عقدههای جنسی است. نظریة تکامل در «زیست‌شناسی داروینستی» نه در یک گزاره که در کل نظامش با گزارههای دینی تعارض ظاهری پیدا می‌کند. پس علوم بشری، اجزای در هم تنیده‌ای هستند که حذف یک گزاره –به‌خصوص گزارههای مرکزی- از آن‌ها، موجب نابودی دانش می‌شود. نگارنده بر این باور است که حذف و جایگزینی پاره‌ای از گزاره‌های علمی، به‌عنوان پیشنهاد عملیاتی برای اسلامی‌سازی دانشگاه‌ها و علوم بشری، نتیجه‌بخش است؛ ولی موفقیت آن به‌عنوان ضابطة معرفتی تضمینی ندارد.\n8. فقدان دلیل بر تعداد عناصر کلیدی\nالعطاس، هفت عنصر را به‌عنوان عناصر کلیدی در علوم‌طبیعی و انسانی کاربردی برشمرد، درحالی که هیچ دلیل یا تبیینی برای این تعداد ارائه ننمود. به اعتقاد نگارنده، باید با مطالعه مورد به مورد تاریخ و محتوای علوم انسانی و طبیعی غربی، پیش‌فرض‌های متافیزیکی آن‌ها را کشف نمود، سپس معلل بودن یا مدلل بودن این پیشفرضها را نیز مشخص کرد. پیش‌فرضهای مدلل این علوم، منشأ پیدایش پرسش‌های معینی از متون دینی است. توانمندی دین در پاسخ به پرسش‌های معین به فیلسوفان علمِ دینی کمک می‌کند تا پیشفرضهای متافیزیکی علوم تدوین گردند. مطلب دیگری که العطاس بدان توجه نکرده، روش شناسی چگونگی تأثیرگذاری پیشفرضهای متافیزیکی- دینی بر علوم است که باید پس از کشف پیش‌فرضهای دینی انجام گیرد.\nگفتنی است که در مرحلۀ استنباط عناصر کلیدی از متون‌دینی به آرای اندیشمندان‌اسلامی مراجعه می‌شود، حال اگر اختلافی میان آن‌ها مشاهده شد، دیدگاهی در منظومة پیش‌فرض‌ها قرار می‌گیرد که کارآمدی بیشتری در تولید علم دینی داشته باشد.2\nعطاس بر این باور است که علم، کاشف از واقعیت خارجی است. حقیقت علم و واقعیت انسان از خداوند متعال سرچشمه گرفتهاند. روح دین، عدالت است که در فطرتِ انسان نهادینه است و فطرت انسان هم با هدایت انبیا رشد میکند. با این مبانی، علم دینی، علمی است که عادلانه باشد و بر قرآن و دین (به‌عنوان بهترین منبع شناخت حقایق) متکی باشد. علوم جدید، آلوده به فرهنگ و تمدن غرب هستند؛ فرهنگ و تمدنی که کاملا از مبداء غیب و خدا منقطع است. علم دینی، علمی است که از مظاهر فرهنگ و تمدن غربی تنزیه و پاک‌سازی شود. انسان، دارای دو بُعد مادی و معنوی، یعنی: جسم و روح است؛ علم هم دو نوع است: علوم بحثی که ناظر به جسم و دنیاست و وحی که ناظر به روح و آخرت انسان است. هر دوگونه علم باید با توجه و عمل خودآگانه کسب شوند. به دلیل جامعیت دین اسلام، علم هم که از ناحیة همان مبداء دین است، شامل همة ابعاد زندگی است و هیچ فرهنگ دیگری نتوانسته چنین گسترهای داشته و تصویر هستی و حیات انسان را چنین ارائه کند.برای تحقق علم دینی باید: اولا، علوم را از تمدن غربی پاک‌سازی کرد و ثانیا، سپس علوم را در مفاهیم کلیدی فرهنگ اسلامی غوطهور ساخت. برخی مفاهیم کلیدی عبارتند از: «علم» یعنی آگاهی و برترین آگاهی همان وحی است که در دو صورت تکوینی و تشریعی محقق شده‌است؛ «حکمت» یعنی شناخت جایگاه هر موجودی در هستی؛ «عدالت» نتیجة حکمت است؛ «ادب» یعنی انضباط خاطر روح انسان.فرایند علوم تحقق یافته به ترتیب عبارتند از: اول: فرهنگ غربی؛ دوم: عناصر کلیدی؛ سوم: علوم طبیعی، انسانی و کاربردی غربی. فرایند پیشنهادی: اول: شناسایی عناصر و مفاهیم کلیدی علوم اسلامی؛ دوم: جایگزینی عناصر کلیدی اسلامی به‌جای غربی؛ سوم: ابتنای علوم طبیعی و کاربردی و عناصر اسلامی و تهذیب علوم موجود؛ چهارم: اصلاح تنة علوم همسان با عناصر کلیدی. مهم‌ترین نقدهایی که بر نظریة العطاس وارد کردند، عبارتند از: پیدایش مجموعههای ناهمساز؛ تطبیق تکلف‌آمیز؛ احساس بینیازی کاذب. نقدهای پذیرفته‌شده توسط نگارنده عبارتند از: ابهام در پیش‌فرضها؛ نقصان در روش‌شناسی و چگونگی فرایند و ملاک استنباط عناصر کلیدی و تطبیق بر علوم بشری؛ ناکارآمدی تهذیب در متن علوم که گزارههایش در هم تنیده‌اند؛ فقدان دلیلی بر حصر عناصر کلیدی.\n1. سید محمدنقیب العطاس، مؤسس، مدیر و استاد مؤسسة بینالمللی اندیشه و تمدن‌اسلامی واقع در شهر "کوالالامپور"، در سال 1931 در شهر بوگور (Bogor) در اندونزی به دنیا آمد. وی گذشته از سوابق تدریس و تعلیم در "مالزی"، در دانشگاه‌های خارجی از جمله دانشگاه "تمپل" و "اوهایو" در آمریکا، تدریس کرده و در بسیاری از مجامع بینالمللی عضویت دارد. العطاس بیش از بیست‌وپنج اثر به زبان‌های مالایایی و انگلیسی دارد و بسیاری از آن‌ها به زبان‌های عربی، ترکی، اردو، فرانسه، آلمانی، روسی، بوسنیایی، هندی، کرهای و ژاپنی ترجمه شده است. ر.ک: محمدنقیب العطاس، اسلام و دنیوی‌گری (سکولاریسم)، ترجمة احمد آرام، تهران: انتشارات مؤسسة مطالعات‌اسلامی دانشگاه تهران، 1374ش، صص7-10 و زندگی‌نامه و خدمات علمی و فرهنگی پروفسور سید محمد نقیب العطاس، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی، چاپ اول، 1386ش.\n2. برای مطالعة بیشتر ر.ک به منابع ذیل:\nAl-Attas, Muhammad Naguib Syed (1998)  Islam and Secularism. (With a foreword by the author to the 2nd edition, dated 1993) Lahore: Suhail Academy.\nAl-Attas, S.N. (1979). Aims and Objectives of Islamic Education.Hodder and Stoughon, King Abdulaziz University, Jaddah, Saudi Arabia\nآمدی، عبدالواحد بن‌محمد تمیمی (1366) غرر الحکم. قم: دفتر تبلیغات.\nباقری، خسرو (1382) هویت علم دینی. سازمان چاپ و انتشارات وزارت فرهنگ و ارشاد\nدفتر همکاری حوزه و دانشگاه (1374) روان‌شناسی رشد. تهران: سمت.\nخسروپناه، عبدالحسین(1382) انتظارات بشر از دین. تهران: پژوهشگاه فرهنگ و اندیشة\nشیخ حرعاملی (1409ق)وسایل الشیعه. ج6. قم: آل البیت.\nکافی، مجید (1379) "باورهای علم دینی"، مجلة حوزه و دانشگاه، شماره 23.\nمجلسی، محمد باقر(1404ق) بحارالانوار. ج68 و 89. بیروت: الوفا.\nمحدث نوری( 1408ق) مستدرک الوسایل. ج8. قم: آل البیت.\nالعطاس، محمد نقیب (1374) اسلام و دنیویگری(سکولاریسم). ترجمة احمد آرام. تهران: انتشارات مؤسسة مطالعات اسلامی دانشگاه تهران و مؤسسة اندیشه و تمدن اسلامی کوالالامپور.\nـــــــــــــــــــــ، (1374) درآمدی بر جهان شناسی اسلامی. جمع مترجمان.\nتهران: انتشارات مؤسسة مطالعات اسلامی دانشگاه تهران و مؤسسة اندیشه و تمدن اسلامی\nــــــــــــــــ. (1386) زندگینامه و خدمات علمی و فرهنگی پروفسور سید محمد نقیب العطاس. تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.\nAl-Attas, Muhammad Naguib Syed (1998)  Islam and Secularism. (With a foreword by the author to the 2nd edition, dated 1993) Lahore: Suhail Academy Al - Attas, S. N. (1979). Aims and Objectives of Islamic Education. Hodder and Stoughon, King Abdulaziz University, Jaddah, Saudi Arabia.


ثبت‌نام دانشجویان برای سفر به جزایر سه‌گانه ایرانی آغاز شد - اخبار پیام نور ثبت‌نام دانشجویان برای سفر به جزایر سه‌گانه ایرانی آغاز شد - اخبار پیام نور\nمخابره شده در تاریخ : 10 / تیر / 1391\nلينك مستقيم خبر : http://pnuna.com/?p= 12995\nثبت‌نام دانشجویان برای سفر به جزایر سه‌گانه ایرانی آغاز شد\nپایگاه خبری دانشجویان پیام نور ” PNUNA.COM ” : سایت ثبت‌نام از دانشجویان دانشگاه‌های سراسر کشور برای سفر به جزایر سه‌گانه و کیش و قشم آغاز به کار کرد.\nبه گزارش پایگاه خبری دانشجویان پیام نور (پیام نورنا) : ثبت‌نام دانشجویان متقاضی سفر به جزایر سه‌گانه ایرانی آغاز شد.\nپيام نور , ثبت نام سفر به جزاير 3 گانه ايراني , دانشگاه , دانشگاه هاي ايران , سفر دانشجويان به جزايز 3 گانه ايراني , وزارت علوم\nنویسنده دیدگاه : امید - در تاریخ : 10 تیر 1391\nنویسنده دیدگاه : محسن - در تاریخ : 10 تیر 1391\nدوست عزیز نمرات میان ترم قفل می باشند.\nنویسنده دیدگاه : فازی - در تاریخ : 10 تیر 1391\nنویسنده دیدگاه : شقايق - در تاریخ : 10 تیر 1391\nسلام.ببخشید جزییات این سفر رو از کجا میشه خوند؟ مثل تاریخ رفت و برگشت و هزینه سفر و…\nنویسنده دیدگاه : علیرضا - در تاریخ : 10 تیر 1391\nسلام ….خب دررابطه با امکانات سفر….. میزان مبلغ پرداختی احتمالی….جزئیات این سفر …….چیزی چرا گفته نشده؟\nدرسایت اعلام شده هیچ چیزی دراین موارد گفته نشده…\nمتاسفانه ما هم اطلاعی نداریم در این زمینه.\nنویسنده دیدگاه : ناشناس - در تاریخ : 10 تیر 1391\nاین سفر مجانیه یا باید پولم بدیم؟؟اگر پولی باشه که عمرا هیچ کس نره\nنویسنده دیدگاه : امیر حسین - در تاریخ : 11 تیر 1391\nشاید حق با شما باشه 🙂\nچون این خبر از یکی از خبرگزاری ها درج شده اشتباه از آنها بوده 🙂\nنویسنده دیدگاه : شقايق - در تاریخ : 11 تیر 1391\nنویسنده دیدگاه : شهرام - در تاریخ : 11 تیر 1391\nسلام من بدلیل ماموریت اداری موفق نشدم در امتحانات پایان ترم شرکت کنم با توجه به اینکه کلیه امتحانات رو شرکت نکردم و با توجه به اطلاعیه دانشگاه مبنی بر عدم شرکت در جلسه امتحان منجر به حذف درس مزبور خواهد شد آیا برای ثبت نام نرم آینده با مشکلی روبرو خواهم شد ؟\nنویسنده دیدگاه : elham - در تاریخ : 12 تیر 1391\nنویسنده دیدگاه : باران - در تاریخ : 22 تیر 1391\nسلام دوست من.میخواستم تاریخ تولد سایتتونو بدونم؟\nالبته تولد مدیر سایت هم 2 مهرماه هست 🙂\nیه چیزه دیگه….در خصوص این سفر رویایی خواستم به بچه ها بگم که این سایت ابوموسی تازه راه اندازی شده و اینطور که پیداست این اطلاعییه رو برای بالا بردن بازدید از سایتشون زدن خب چه سایتی پر بیننده تر از سایت خودمون…..ما پیام نوری ها هم که حس میهن پرستیمون گل کنه که کاری میکنیم تا به زورم شده مارو ببرن………\nنویسنده دیدگاه : ati - در تاریخ : 10 شهریور 1391\nبا سلام معدل کل من 10.88 هستش و 1 ترم من بیشتر نمونده اگه معدلم به 12 نرسه تکلیف مدرکم چی می شه جواب بدین ممنون میشم


روز معلم - مَرقُوم\nHome روزهاي نزديك روز معلم\nاردیبهشت ۱۲, ۱۳۸۵ - ۱۱:۲۲ ق.ظ دی ۲۵, ۱۳۹۲ روزهاي نزديك, مدرسه ي ما\nمعلمي شغل نيست؛ معلمي عشق است. اگر به عنوان شغل انتخابش کرده اي، رهايش کن و اگر\nعشق توست مبارکت باد.\nروز معلم امسال خيلي\nساده بود. خيلي معمولي و بدون هيجان. اما شلوغ تر و پر اضطراب تر از هر سال. يه\nهديه ي خوب هم گرفتم. يه تشكر درنهايت سادگي. شكر خدا توي مدرسه ي ما هديه نياوردن\nبراي معلم عادي شده و بچه ها نوشته يا كاردستي ساده اي به عنوان هديه به معلم ها مي\nدهند. (هرچند كه امسال طرح پيشنهادي كاردستي بچه ها، توي\nسلسله مراتب و پيچ و خم اداري مدرسه گيركرده!)\nبالاخره مرحله نهايي\nمسابقات قرآن مدرسه هم با وجود\nسلسله مراتب و پيچ و خم اداري مدرسه برگزار شد. كم\nشكوه تر از هر سال. اميدوارم نمايشگاه پروژه هاي مدرسه\nباشكوه تر از هر سال برگزار بشه. ما كه بخيل نيستيم.\nشب با چند تا از\nهمكاران جوان كه چند سال اخير در مدرسه ي راهنمايي مفيد همكار بوديم، برنامه ي\nمختصري داشتيم. حيف شد كه همه نبودن. ياد گذشته ها و صميميت\nها به خير …\nاردیبهشت ۱۳, ۱۳۸۵ در ۱:۳۹ ق.ظ\nعزيز روزت مبارك////\nاردیبهشت ۱۳, ۱۳۸۵ در ۵:۳۰ ق.ظ\nروز کشاورز مبارک! از جهت کاشت سيب زميني عرض کردم!\nالبت مزاح بود!\nاردیبهشت ۱۳, ۱۳۸۵ در ۷:۴۹ ق.ظ\nببخشيد. يادم رفت كه راز نهفته را بنويسم. حالا چي؟\nاردیبهشت ۱۳, ۱۳۸۵ در ۱۰:۲۹ ق.ظ\nروز “تون” مبارک\nشرمنده نشد بيام ايشالا همون موقعي که بهت گفتم ….\nاردیبهشت ۱۴, ۱۳۸۵ در ۳:۳۶ ق.ظ\nفکر کنم ما هم تو پيچ و خم و سلسله مراتب اداري گم شديم !\nاردیبهشت ۱۴, ۱۳۸۵ در ۴:۲۴ ق.ظ\nسلامٌ عليک، خود معلمي اِندِ جهاديه! همون طور که خودش يه جور هفته شهدا هم هست! ولي باز هم بهتره تو رو اخراج کنن. يا علي\nاردیبهشت ۱۵, ۱۳۸۵ در ۱:۵۲ ق.ظ\nسلام برادر. مخلصيم! اقا روزت مبارک! هفته ات مبارک! ماهت مبارک! از پارسال تا حالا نديده ايمت ها! خوبي؟ خواندم. فکر ميکردم نمينويسي ديگر. اگر کامنتت در راوي نبود سر نميزدم راستش. عکس انرژي هسته اي هم به قول خودت، خيلي توپ بود! خوش به حالت صمد رو زياد زياد ميبيني و خوش به حال اون که تو رو ميبينه. زياده عرضي نيست. مخلصيم و ملتمس دعا. يا محمد\nاردیبهشت ۱۵, ۱۳۸۵ در ۸:۴۹ ق.ظ\nمن اگه جاي رئيست بودم و اين نوشته را مي خواندم حتما اخراجت مي کردم.\nاگر هم مي خواهي بري ديگه چرا فحش مي دي ؟ هان ؟\nاردیبهشت ۱۵, ۱۳۸۵ در ۱۰:۳۰ ق.ظ\nاي بابا! تو هنوز معلمي؟\nاردیبهشت ۱۵, ۱۳۸۵ در ۱۱:۲۴ ق.ظ\nخدايا توفيق بده که اگه پير(!) شدم آرمان هاي جوونيم (!)رو فراموش نکنم.\nرحمتي بکن تا هم رنگ جماعت نشم.\nبينشم بده تا در جواني(!) طوري فکر کنم که در پيري (!) فکر خواهم کرد.\nاگر هم توفيق، رحمت يا بينشي در کار نيست، پس پيرم نکن…يا اين چنين پيرم نکن…\nيا علي مددي کن\nاردیبهشت ۱۵, ۱۳۸۵ در ۱۱:۳۳ ق.ظ\nسلام : با عرض تبريک هفته بزرگداشت مقام شامخ معلم خصوصا شما که به حق سمت استادي داريد …. راستي !به لطف خدا شانزدهمين جلد از تاليفاتم و ششمين جلد از\nسري مجموعه داستانهاي تخريبچي دوران تحت عنوان\nقصه بي انتها منتشر شد.\nپذيراي حضورتان در سالن ۲۷ غرفه۱/۷ نمايشگاه بين المللي کتاب ، هستم .\nاردیبهشت ۱۶, ۱۳۸۵ در ۶:۰۹ ق.ظ\nسلام همكار گرامي /از اين كه به وبلاگ لاله زارم سر زديد ممنونم .من هم به نوبه خودم اين روز را به شما و ساير همكارانم تبريك مي گويم .اميدوارم دوباره ببينمتان .موفق باشيد\nاردیبهشت ۱۶, ۱۳۸۵ در ۶:۲۱ ق.ظ\nسلام اين آخرين داستاني بود که درباره ي افراد گمشده مي نويسم و بعدي حتماً جذاب تر است\nاردیبهشت ۱۸, ۱۳۸۵ در ۱۲:۱۰ ب.ظ\nسلام … اول وفات حضرت معصومه (س) رو تسليت عرض ميکنم …راستش براي متن قبلي که زنگ ورزش بود اومدم نوشتم ولي در عين ناباوري در اخر که داشتم ارسال ميکردم ؛ دي سي شدم .!!! ديگه بعدش هم نيومدم .. ! اين متن جديد هم که ما رو همش هوايي اون کوچه و مدرسه کرده …\nموفق باشي اقا معلم … يا علي\nفروردین ۳۰, ۱۳۸۷ در ۲:۰۰ ق.ظ\nاردیبهشت ۱۱, ۱۳۸۷ در ۷:۴۱ ق.ظ\nیه مطلب قشنگ می خوام برای توی کارت تبریک روز معلم\nاردیبهشت ۱, ۱۳۸۹ در ۱:۲۵ ب.ظ\nاردیبهشت ۱۱, ۱۳۸۹ در ۱۲:۲۹ ب.ظ\nروز معلم به همه همكاران تبريك مي گم


محرک مقدار چک, مهلت, واجد شرایط, پرداخت, گاهشمار: همه چیز را بدانید – CNET – حکایت فردای ما\nمحرک مقدار چک, مهلت, واجد شرایط, پرداخت, گاهشمار: همه چیز را بدانید – CNET\nمراقبت عمل می کنند که کنگره با تصویب در ماه مارس شامل کمک های مالی برای کسب و کارهای کوچک و کارگران آمریکایی. اما برای بسیاری از مهم ترین قطعه از قوانین گسترده در بخشی که مجاز محرک چک برای افراد و خانواده ها برای سوار کردن coronavirus رکود اقتصادی.\nپرداخت تا 1200 $در هر فرد در این بسته گنجانده شده اما آن چیزی جز. از آن آسان است برای درهم جزئیات از کسانی که واجد شرایط برای پرداخت و که نمی کند زمانی که آنها آن را دریافت و چقدر پول آنها در واقع دریافت خواهید کرد.\nاگر شما هنوز هم در حال انتظار برای اخبار در مورد محرک را بررسی کنید و یا نگاه به آینده و چه زمان مکالمه حدود یک دوم محرک چک برای سال 2020 و چقدر می تواند شما را با یکی دیگر دورما می تواند کمک به شما در یادگیری بیشتر در مورد خود پرداخت.


MediaNews.ir | گزارشگری خاطرات‌نویسی نیست\nگفت‌وگو با علی‌اکبر قاضی‌زاده درباره نگارش گزارش با روایت اول شخص\nسعید ارکان‌زاده‌یزدی - شمار تعداد گزارش‌هایی که در مطبوعات و رسانه‌های آنلاین با روایت اول شخص منتشر می‌شوند، رو به افزایش است. در این نوع گزارش‌ها، گزارشگران با اعتمادبه‌نفس بالایی درباره اینکه از افراد مختلف چه می‌پرسند و اشخاص به آنها چه جواب‌هایی می‌دهند و حتی چطور یک سوژه به ذهنشان خطور کرده، می‌نویسند. به نظر می‌رسد این گزارشگران به شخصی‌کردن گزارش‌ها علاقه دارند و معمولا پس از انتشار یک گزارش، آن را در شبکه‌های اجتماعی به اشتراک می‌گذارند و بازخوردهای خود را از آشنایان می‌گیرند و حتی بازخوردهای آنها نیز شخصی می‌شود. با علی‌اکبر قاضی‌زاده، روزنامه‌نگار و مدرس روزنامه‌نگاری، که چند کتاب درباره گزارشگری تالیف و ترجمه کرده -مانند کتاب «تجربه‌های ماندگار در گزارش‌نویسی» که بارها به آن ارجاع می‌دهد- و مشخصا روی گزارش‌نویسی مطالعه و کار تجربی کرده، درباره روایت‌های اول شخص و پررنگ‌بودن شخص گزارشگر در گزارش‌های این روزها، گفت‌وگو کرده‌ایم. قاضی‌زاده در آخرین جشنواره مطبوعات رییس کارگروه داوری گزارش‌ها بود.\nدر گزارشگری، برای بیان یا انتقال یک موضوع به مخاطب، شیوه‌های مختلف داریم. یکی از این شیوه‌ها که شیوه رایج و مخاطب‌پسندی است، شیوه داستان‌واره است که به آن روایی هم می‌گویند. این شیوه روایی، به قول دستورنویس‌ها در سه صیغه اول شخص، دوم شخص و سوم شخص بیان می‌شود. خصلت گزارش‌های روایی این است که باید راوی داشته باشند. چیزی که در همه دنیا در این مورد اتفاق می‌افتد، این است که قهرمان موضوعی را کشف می‌کند، درباره‌اش مصاحبه می‌کند، آن را می‌بیند و از آن اطلاعات جمع‌آوری می‌کند، به کتاب‌ها و بروشورها و هرچیزی که بتواند در این‌باره به او کمک کند، مراجعه می‌کند و مجموعه این موارد را برای مخاطب روایت می‌کند. در یکی از روش‌هایی که بر اساس صیغه‌های روایت به وجود می‌آید، به جای اینکه من روایت کنم، خواننده را وسط می‌گذارم؛ یعنی شیوه روایت دوم شخص که برای مخاطب بسیار گیراست. علت آن هم این است که مخاطب خودش را داخل حادثه و ماجرا و وسط دعوا می‌بیند. بنابراین خود به خود، نسبت به موضوع کشش پیدا می‌کند. اما مشکل دوم شخص این است که گزارشگر باید خیلی دستش پر باشد تا یک متن نیم صفحه‌ای روزنامه یا بیشتر یا کمتر را، درون این صیغه پیش ببرد. نویسنده باید اطلاعات خیلی قوی و به‌خصوص مشاهده قوی‌ای داشته باشد. یعنی درک مستقیم از سوژه داشته باشد. اما شیوه استفاده از صیغه سوم شخص را بیانی هم می‌گویند و گزارشگر در سوم شخص، خودش را قایم می‌کند؛ یعنی شما کمتر اثری از گزارشگر می‌بینید. «مرد وارد می‌شود، به صورت زن سیلی می‌زند و بشقاب را پرت می‌کند» و غیره. شما اینجا خبرنگاری نمی‌بینید؛ «من» نیستم، «تو» هم نیستی؛ «او» هست. حسن این شیوه، این است که گزارشگر تمام دریافت‌های خودش را بدون اظهار حضور خودش بیان می‌کند؛ بدون اینکه بگوید من رفتم و آن کار را کردم. نمونه عالی این نوع گزارش، گزارش اعدام ماتاهاری است نوشته ولز. در این گزارش، گزارشگر لحظه به لحظه حادثه را بدون کمترین اثری از خودش، گزارش کرده و هرچه را در حادثه اتفاق افتاده است، بیان می‌کند: کشیش می‌آید، دعا می‌کند، دختر جلو تپه خاکی قرار می‌گیرد، سربازها تفنگ‌هایشان را میزان می‌کنند و ادامه داستان. گزارش از لحظه‌ای شروع می‌شود که پلیس می‌آید و یک کشیش و دو راهبه به سلول خانم می‌روند و او را به پادگان می‌آورند. مطلب مهم این است که در این گزارش، هیچ ضمیر یا واژه «من» وجود ندارد و حضور گزارشگر در حد صفر است. اما خواننده به خوبی می‌تواند داستان را دنبال کند، ماجرا کشش خوبی دارد و جالب است که بعد از خواندن این گزارش که هیچ گزارشگری در آن حاضر نیست، خواننده بی‌اختیار احساس می‌کند که به این خانم احساس ترحم دارد و حس می‌کند که حق با آن دختر بود اما کشته شد.\nبله، اختلاف بر سر آن اول شخص است. اشتباهی که اغلب ما گزارشگران می‌کنیم، این است که فکر می‌کنیم خواننده خیلی مشتاق دانستن چیزهای درونی شخص ما (گزارشگر) است. علتش هم این است که قلم در اختیار من است و خودم هم آن را اداره می‌کنم. مشکلی که بعضی از روزنامه‌نگاران و گزارشگران دارند، این است که تصور می‌کنند خواننده به آنها بدهکار است و خواننده خیلی دوست دارد بداند که آنها پیتزای مخلوط دوست دارند یا پیتزای گوجه فرنگی. یا مثلا آبی را می‌پسندند یا قرمز. برای خواننده این چیزها تفاوتی نمی‌کند؛ سوژه مهم است. البته نکته‌ای در این میان وجود دارد؛ گزارشی از جک لندن در مورد زلزله ویرانگر سانفرانسیسکو منتشر شده که در آنجا، جک لندن اتفاقا خودش را بسیار بروز می‌دهد و حتی سانفرانسیسکوی تازه به دوران‌رسیده‌ها در اوایل قرن بیستم را هدف قرار داده است. خواننده‌ای که جک لندن را بشناسد که یکی از فعالان چپ بود، از این نزدیک‌شدن‌های او لذت می‌برد؛ برای اینکه جک لندن در آن زمان دو کتاب معروف به نام «آوای وحش» و «سپید دندان» را بیرون داده بود و برای اولین بار، روان‌شناسی حیوانات را مطرح کرده بود که موضوع خیلی مهمی محسوب می‌شد. جک لندن خودش با جویندگان طلا رفته بود و چیزی هم عایدش نشده بود ولی آنجا فرصتی ایجاد شد که در صحرای زیر قطب شمال، روی زندگی وحوش مخصوصا به رابطه بین گرگ‌ها و سگ‌ها خیلی خوب دقت کند. وقتی که جک لندن از احساسات خودش نسبت به نوکیسه‌ها حرف می‌زند، خواننده آمریکایی - کانادایی خیلی خوب این رابطه را درک می‌کند و ممکن است قاه قاه هم بخندد ولی جک لندن خیلی متفاوت است و در آنجا خواننده آمریکایی یا کانادایی مایل است که بداند جک لندن به پلیسی که سوار بر اسب قرار است از اموال بانکداران حفاظت کند اما خودش بدبخت و درمانده شده، چطور نگاه می‌کند. خواننده خاصِ جک لندن این را با لذت خواند. اما اگر این را ما بنویسیم، به ما می‌خندند چون این داوری‌ها به ما ارتباطی ندارند. گزارش دیگری از جورج اورول وجود دارد که دو اثر معروف در ایران دارد. کتابی نوشته است به نام «کاتالونیا» که به جنگ‌های داخلی اسپانیا وارد شده و تیر می‌خورد و تجربه مردن را در این کتاب شرح می‌دهد که یک گزارش بلند است. شما در بخشی از این کتاب که شرح تیرخوردن اورول است، شاید خطی را نتوانید پیدا کنید که یکی دو تا «من» یا ضمیر اول شخص در آن نباشد. اما در اینجا، اورول کیست؟ او در دهه 1930، دو کتاب بسیار مهم را به اروپا داده و نقد کتاب می‌نوشت و سرنوشت کتاب‌ها را معین می‌کرد. بنابراین وقتی که می‌نویسد «سرم گیج رفت و چون کاغذ بی‌قیمت مچاله‌شده‌ای به یک گوشه افتادم» خواننده به گزارش جلب می‌شود چون اورول آن را نوشته است. ما نباید این اشتباه را بکنیم که مردم عاشق شخص من گزارشگر هستند که چه دوست دارم، عرق ریختم، خسته شدم و غیره. اینها به خواننده چه ارتباطی دارد؟ آنجا وقتی گزارشگر از تجربه مردن می‌گوید، جورج اورول است و برای خواننده اروپایی مهم است که چه اتفاقی بر سر آن نویسنده می‌آید. اما وقتی گزارش‌های همکاران خوبم را می‌خوانم، خیلی وقت‌ها متاسف می‌شوم چون می‌بینم نویسنده سرنخ گزارش را بابت همین روایت‌های بیهوده از دست داده است؛ چیزی ندارد که به خواننده بدهد و به جبران آنها، به پرداختن احساسات خودش، خواسته‌ها، مشی سیاسی و غیره می‌پردازد. این موارد هیچ ربطی به خواننده ندارد. در هر دو گزارش جک لندن و جورج اورول، درست است که گزارشگر از «من» استفاده می‌کند اما این «من» نماینده قشر عظیمی از مردم یا حتی همه مردم است. انعکاس آن چیزهایی است که همه فکر می‌کنند یا بخش عمده‌ای از چیزهایی است که همه می‌خوانند. بنابراین، خواننده با آنها کنار می‌آید اما در مورد من، اصلا نظر گزارشگر عزیز مطبوعات ما، زندگی، سلیقه و علاقه‌اش چه چیز مشترکی با مخاطبش ممکن است داشته باشد؟ من گزارشی در مورد عراق بعد از صدام می‌خواندم؛ اینطور که از گزارش برمی‌آمد، گروهی از روزنامه‌نگاران ایران بعد از سرنگونی صدام حسین، به بغداد دعوت می‌شوند. گزارشگر می‌نویسد که صبح اول وقت پذیرش به من زنگ می‌زند و می‌گوید آماده باش که اتوبوس حاضر است. از این جمله به بعد، تا حدود 600 کلمه پایین‌تر، یعنی به اندازه یک ستون کامل روزنامه، به این مربوط می‌شد که من از ساعت زنگ‌دار متنفرم چون بچه که بودم ساعت زنگ می‌زد و ما را برای نماز بیدار می‌کرد، دبیرستانی که بودم برای درس، سربازی که بودم برای فلان و غیره. گزارشگر معروفی هم نبود، مثل خود بنده بود. مهم این است که به منِ خواننده، چه ارتباطی دارد که شمای گزارشگر مثلا از تلفن همراه یا ساعت خوشتان می‌آید یا نه؟\nاصلا بحث این نیست. اصلا نقش گزارش اثرگذاری است. تفاوت میان خبر و گزارش در همین یک نکته است؛ خبر متن خنثی است؛ اما چیزی که قرار است بر ذهن خواننده بکوبد و تاثیر بگذارد، گزارش است. وظیفه و کارکرد گزارش همین است. اینکه خبرنگار می‌رود و راجع به بلاتکلیفی آدم‌های گیرکرده در آتش توضیح می‌دهد، برای این است که به آن تاثیر‌گذاری برسد. حرف کارشناسان روزنامه این است که اگر روزنامه تا الان در برابر اینترنت و تلویزیون و رادیو زانو نزده و تا حالا 14سال بعد از شروع قرن بیست‌ویکم باقی مانده، فقط به‌دلیل گزارش است نه خبر. خبر را شما روی تلفن همراه خود می‌خوانید یا اگر حوصله نداشته باشید، ساعت به ساعت تلویزیون را می‌بینید و مطلع می‌شوید. چیزی که باعث می‌شود رسانه‌های مکتوب همچنان بمانند و هنوز هم مردم آنها را بخرند، به‌خاطر گزارش و مقاله است. اینکه گزارشگران می‌گویند درست است و من هم تایید می‌کنم؛ گزارشگر دوربین یا ضبط صوت نیست چون ضبط مثل همین مصاحبه، صداهای دیگران، صدای اضافه کولر و غیره را ضبط می‌کند و انتخاب نمی‌کند؛ آن کسی که اینها را انتخاب می‌کند، گزارشگر است که اضافات را کنار می‌ریزد و به آن مواردی توجه می‌کند که از روی تجربه می‌داند خواننده به آنها کشش دارد. اینکه من باید روی خواننده اثر بگذارم و با او دیالوگ داشته باشم، نه‌تنها حق گزارشگر بلکه وظیفه گزارشگر است. منتها مهم است که بدانیم با چه چیز می‌خواهیم اثر‌گذار شویم؟ آیا حدیث نفس شخص بنده به‌عنوان گزارشگر، واقعا خواننده را جذب می‌کند؟ در گزارشگری خیلی مهم است که بدانید خواننده به چه چیزی بیشتر علاقه‌مند است؟ این به تجربه نیاز دارد که متوجه شوید خواننده چه بخش‌هایی از یک دیالوگ را دوست دارد تا آن را بیشتر بپرورانید و چه بخش‌هایی برای خواننده بی‌اثرتر است و او را کسل و زده می‌کند، نمی‌خواند و می‌رود به صفحه بعد. این موارد را باید کم کنیم. گزارشگران ما باید یاد بگیرند که گزارشگری، دفترچه خاطرات‌نویسی نیست، حدیث نفس‌نویسی نیست. رسانه، گزارش و روزنامه‌نگار برای مخاطب کار می‌کند. من بیش از اینکه ببینم خودم به چه چیزی علاقه و گرایش دارم، باید ببینم مخاطب من چه چیزی را می‌خواهد؟ معروف است که می‌گویند روزنامه‌نگار کسی است که عاشق حلیم بادنجان است اما دایم دارد قرمه‌سبزی و قیمه درست می‌کند.\nبله، این مورد هم هست. همه این موارد با تجربه به دست می‌آیند. روزنامه‌نگارانی که تازه‌کارند یا گاهی حتی تازه هم شروع نکرده‌اند، به اشتباه می‌افتند. من روزنامه‌نگارانی را می‌شناسم که چندین سال است کار می‌کنند و زمانی که راجع‌به گزارش درست و حسابی با آنها صحبت می‌کنم، احساس می‌کنم که غافلگیر شده‌اند و تا آن زمان اصلا برخی مسایل را نمی‌دانستند و کسی به آنها نگفته بود و خودشان هم به آنها برنخورده بودند. فردی یک دیدگاه خودپرورده‌ای از حرفه روزنامه‌نگاری دارد و به کسی که به تازگی وارد این شغل شده است، منتقل کرده و همین طور او هم به اطرافیانش انتقال داده است؛ هیچ‌کدام حوصله این را هم که تحقیق کنند که گزارش خوب چیست یا اصلا مهارت‌های خود را بالا ببرند، ندارند. متاسفانه به‌ندرت پیش می‌آید که روزنامه‌نگاران ما زبان دوم بدانند. در حالی که روزنامه‌نگار باید زبان دوم بداند، از درون خودش خارج شود و رسانه‌های سرزمین‌های دیگر را هم ببیند؛ نه اینکه لزوما به خارج سفر کند بلکه باید مطبوعاتشان، تلویزیونشان، رادیوشان و غیره را ببیند. غیر از اینکه نمی‌توان کار کرد؛ چطور روزنامه‌نگار مدام وارد خودش شود و بیرون بیاید؟ در کتاب «روزنامه‌نگاری جهانی» نویسنده حرف بسیار خوبی زده است؛ می‌گوید ما نه روزنامه‌نگار راست داریم، نه روزنامه‌نگار چپ. ما نه روزنامه‌نگار آفریقایی داریم، نه آمریکایی؛ ما فقط روزنامه‌نگاری خوب و روزنامه‌نگاری بد داریم. معیار این دو در همه دنیا یکی است. روزنامه‌نگاری خوب یکسری شرایط دارد و روزنامه‌نگاری بد شرایط دیگری. اولین شرط همان مخاطب است. شما حساب کنید که روزنامه‌های ما در کشور با 77میلیون جمعیت، در کل ایران حداقل باید مجموعا 30میلیون مخاطب داشته باشند. ما برای چنددرصد از این 30میلیون‌نفر، روزنامه بیرون می‌دهیم؟ مجموع شمارگان مطبوعات ایران نسبت به جمعیت آن چقدر است؟ ما برای این 30میلیون‌نفر، یک روزنامه یک‌میلیونی (یعنی یک‌سی‌وپنجم آن) یا یک روزنامه 500هزارتایی (برای یک‌هفتادم جمعیت ما) نداریم. علتش هم این است که ما چیزی تحویل مخاطبانمان نمی‌دهیم. من بارها دیده‌ام که در بعضی از روزنامه‌ها و مجلات، مطالبی چاپ می‌شود که مثل توپ می‌ترکد! بدی کار ما این است که این موارد استمرار ندارند؛ یک‌بار شاید در ماه اتفاق بیفتند. اما شغل روزنامه‌نگار همین است؛ باید دنبال شگفتی‌ها باشد و بتواند مخاطبش را در دیدن و کشف آنها شریک کند. برای گزارش هم همین اتفاق افتاده است. توصیه می‌کنم که یک روز صفحه‌های خبری روزنامه خودتان را ورق بزنید؛ بیش از 90درصد خبرها نقل قول است؛ یعنی فلانی گفت، رییس‌جمهور گفت، نماینده مجلس گفت و غیره. کسی دنبال حادثه و پدیده نیست؛ ما دنبال حرف آدم‌ها هستیم.\nکلا تصورات خودشان را به خواننده می‌خورانند. گزارشگر نوشته: «به او می‌گویم دلت نمی‌خواهد به مدرسه بروی؟ چشمانش پر از اشک می‌شود و می‌گوید این آرزوی همیشگی من بوده است، نفس من در مدرسه قوت می‌گیرد.» آخر، کدام بچه خیابانی با چنین منطقی می‌تواند با شما حرف بزند؟ این حرف‌ها را از کجا می‌آورد؟ گزارشگر برای فالگیرِ فال نخود نوشته: «دستم را می‌گیرد و می‌گوید بیا بنشین تا سفره دلم را برایت باز کنم تا بدانی زندگی من چگونه گذشته است.» فالگیرهایی که من دیده‌ام، اصلا در این باغ‌ها نیستند؛ باید دو تا 10هزارتومانی کف دستش بگذاری، تا دو کلمه صحبت کند یا به شما ناسزا می‌گوید و می‌رود. منظورم این است که ما اسیر این قبیل کلیشه‌سازی‌ها بوده‌ایم و همچنان گرفتار آنیم. گزارشگران ما عادت نکرده‌اند که به سوژه‌ها نزدیک شوند و آنها را وصف کنند. بنابراین در دنیای تخیل و ذهنیت می‌افتیم. ذهنیت هم ظاهر زیبایی دارد اما بدی بزرگ آن این است که خواننده و مخاطب با او ارتباط برقرار نمی‌کند. به گزارش‌های موفق رجوع کنید؛ آنهایی که گزارشگر وسط دعوا بوده و با سوژه مستقیما درگیر شده است، برنده شده‌اند. آنهایی که به سمت ذهن و خیال و داستان و تخیلات کشیده شده و منطق خودشان را با نقل قول به خورد مخاطب داده‌اند، از همین نقطه ضربه خورده‌اند.\nبله، متاسفانه عادت شده است. وقتی شما عادت کردید همه کائنات را از دید خودتان ببینید، دیگر فرقی نمی‌کند؛ گزارشگری، یادداشت‌نویسی و مقاله‌نویسی شما هم همین گونه می‌شود. گزارشگر ما عادت کرده ابتدا، ایده‌ای را در ذهنش فرو کند. مثلا بگوید فروشنده‌های مترو متقلبند و همه وضعشان خوب است. حالا سوال این است که در این مملکت اگر کسی به اندازه بخور و نمیر درآمد ماهانه داشته باشد، آیا حاضر می‌شود که بیاید صبح تا شب با من و شما در مترو سر و کله بزند؟ آن وقت، این ذهنیت را پای صفحه کلید می‌آورد و برایش استدلال هم می‌تراشد؛ روان‌شناس هم همین حرفی را می‌زند که در ذهن آن نویسنده است؛ یعنی برای آنکه آن استدلال را به کرسی بنشاند، از خودش آن استدلال را اختراع می‌کند. در حالی که گزارشگر باید عقیده خود را پنهان کند تا بتواند به حقیقت برسد. البته نه اینکه بگویم نباید از خودش نظر و عقیده بدهد؛ مگر می‌شود گزارشگر عقیده و نظر نداشته باشد؟ بحث این است که اگر شما دایما در ساخته ذهنی خودتان سیر کنید، فقط به همان می‌رسید و از چیزهای دیگر باز می‌مانید. ذهن باید باز باشد. اصلا ممکن است شما فرضیه‌ای داشته باشید و اول گزارش یا اواسط آن، متوجه شوید که اشتباه کرده‌اید.\nاینترنت مشکلات خاص خودش را درست کرده است. من اعتقادم این است که اینترنت یا به‌طور کلی‌تر، مجموعه ماشین‌های اطلاعاتی که می‌توان از آنها اطلاعات استخراج کرد، ابزارهایی مثل تلفن و ماشین تحریر در دوره گذشته بوده‌اند. اینها برای روزنامه‌نگار ابزارهای کمکی هستند؛ نه‌تنها ابزار روزنامه‌نگاری. بیشتر نکته‌هایی که در اینترنت قابل دستیابی است، سه خصلت منفی دارند؛ یکی اینکه زمان آنها گذشته است، دوم اینکه بازبینی نشده‌اند و سوم این است که اعتبار آنها را کسی تایید یا تکذیب نکرده است. با همه این تفاسیر، نمی‌توان از اینترنت گذشت و دنیای اینترنت دنیای هوش‌ربایی است و هرچه که بخواهید، در آن می‌یابید. به همین دلیل است که خبرنگاران را گول می‌زند. نظر شخصی من این است که شما از اینترنت حق دارید استفاده کنید و هیچ خبرنگاری را هم نمی‌توان منع کرد که از این دستگاه‌ها استفاده نکند چون ابزار روز است اما تنها منبع روزنامه‌نگاری نیست. گزارش سه رکن دارد؛ مشاهده، نقل قول و اطلاعات. این سه باید به‌خوبی در هم تنیده شوند. باید در هم بافته شوند تا گزارشی خوب در بیاید. مخاطب شما فورا درک می‌کند که این گزارش، پای میزی است یا گزارشگر رفته و روی آن کار کرده است. تکیه بی‌اندازه به اینترنت، متاسفانه روزنامه‌نگارهای ما را از گزارشگری دور کرده است. شاید شما در مورد خبر بتوانید به آن تکیه کنید، اما درمورد گزارش اینگونه نیست؛ گزارش نیاز به خلاقیت شخصی دارد و نمی‌توان در اینترنت به آن دست یافت. نیاز به کشف و تجربه مستقیم دارد.\nنه، مناسبات به هم خورده است. یکی مثل محمد بلوری، سال‌ها کارش مراجعه به پزشکی قانونی و کلانتری‌ها و دادسراها بود و ذره‌ذره طلاق و دعوا و غیره را می‌آورد تا به دست کسی بدهد تا آن را تبدیل به خبر کند. بعدها، این فرد تبدیل به خبرنگار، دبیر و بعدها سردبیر شد. این «بعدها» 40 سال زمان می‌برد. اما عزیزی که لیسانسش را از دانشگاه پیام نور در رشته مثلا روان‌شناسی اجتماعی جامعه نوین خاورمیانه گرفته و عمو جانش یک روزنامه به او داده و چون در بچگی انشایش خوب بوده، به او سمت سردبیری داده است، با شما چگونه می‌خواهد رفتار کند؟ واضح است که هر چه شما بنویسید، امضا می‌کند چون چیزی نمی‌داند. بحث بر سر پذیرش و قبول حرف درست است. شما وقتی در برابر سردبیری سختگیر که کارش را بلد است قرار می‌گیرید، ناچار می‌شوید دنبالش بروید و گزارشتان را تکمیل کنید. ما اینگونه بار آمده‌ایم؛ چاره‌ای نداشتیم. باید به صحرا می‌زدیم تا چیزی گیرمان بیاید. ما وقتی با گزارش می‌آمدیم، مکافات تازه شروع می‌شد؛ دبیر می‌گفت چرا با فلانی و فلانی صحبت نکردی، چرا به فلان نهاد و فلان جا سر نزدی. خودش کاربلد بود و به کارها مسلط بود. خودش تا چند وقت پیش، همین کارها را انجام می‌داد.\nبله، جورج سلدس (George Seldes) یکی از این نمونه‌هاست. این آقا 104 سال عمر کرد و 80 سال گزارشگر بود و منحصرا هم کارش در مورد محیط زیست و بهداشت و همین مسایل بوده است. اولین کسی بود که در روزنامه‌ها جرات کرد بگوید سیگار سرطان‌زاست. به کشور خودمان بر می‌گردیم؛ من به نشست‌های مطبوعاتی خیلی علاقه‌مندم. یک روز به وزارت نیرو رفته بودم که آنجا دوستی داشتم و به او گفتم آیا آلبومی از جلسه‌های مطبوعاتی داری؟ دو سه آلبوم برای من آورد. عکس‌هایی که آقای وزیر بالا می‌نشیند و شما با نهایت تعجب می‌بینید که مثلا افرادی که امروز آن پایین نشسته‌اند، دو ماه دیگر اگر نشستی برگزار شود، آن افراد در عکس نیستند و جایشان را کسان دیگری گرفته‌اند. این نشان می‌دهد که گزارشگران می‌آیند و می‌روند. روزنامه‌نگاران قدیمی‌تر دسته دسته با تازه‌کارها سر و کله می‌زنند، کم کم به آنها کار یاد می‌دهند اما چند ماه بعد، آن گروه می‌روند و یک عده دیگر می‌آیند. مثل اینکه یک مشت خاکستر را به هوا پرت کنیم و هیچ ذره‌ای به زمین ننشیند؛ به همین ترتیب، هیچ‌کدام از این تلاش‌ها و تربیت‌کردن‌ها عاید مطبوعات کشور نمی‌شود. به تحریریه روزنامه‌ها می‌توانید نگاه کنید و ببینید که چندنفر آنها در روزنامه‌ها مانده‌اند. البته این اتفاق دلایل زیادی دارد و من هم به‌عنوان یک همکار آنها، علت‌هایی مانند مسایل اقتصادی را قبول دارم. اما من به حاصل کار اهمیت می‌دهم؛ حاصل کار این است که شما باید دایما زیردست‌هایتان را تعلیم و تربیت کنید تا بروند و دوباره گروه جدیدی بیایند.\nچندسال پیش در آمریکا گردباد کاترینا آمد. خبرنگاری به‌نام جان سیمسون از یکی از شبکه‌های تلویزیونی آمریکا گزارش می‌داد. دوربین باز شد، باران شلاقی می‌آمد، خبرنگار بادگیر پوشیده بود و فقط صورتش پیدا بود و میکروفن به دست گزارش می‌کرد. حرفش چه بود؟ می‌گفت من اگر اینجا دقت نکنم، باد مرا می‌برد؛ باران چنان به صورتم می‌خورد که حس می‌کنم الان صورتم پاره می‌شود، اگر این درخت را ول کنم، پرت می‌شوم به طرفی. بله، اینها حدیث نفس است اما دو نکته در این میان وجود دارد؛ یکی اینکه گزارشگر جان سیمسون است که انواع و اقسام اتفاقات دنیا را منِ مخاطب از زبان او شنیده‌ام. بنابراین من حتی نگران زندگی‌اش هستم. نکته دوم این است که آنچه از خودش می‌گوید، مال خودش نیست و حادثه است. اگر شما هم آنجا بودید، همین چیزها را می‌نوشتید. این خیلی فرق می‌کند که شما فقط از سلیقه خودتان دم بزنید. خیلی وقت‌ها ممکن است شما اول شخص را به کار ببرید اما درست به کار ببرید. ایراد گزارشگران ما این است که متاسفانه خیال می‌کنند که رسانه‌ها به وجود آمده‌اند تا خواننده متوجه شود که او چه چیزی را دوست دارد و از چه چیزی بدش می‌آید. این را هم باید بگویم که جریانی در روزنامه‌نگاری هست که «احراز نمایندگی» عنوان دارد. می‌گویند درست مثل نماینده مجلس، خبرنگار هم نماینده 70میلیون ایرانی است؛ بنابراین مثل نماینده که ما رای می‌دهیم تا وارد مجلس شود، ما هم روزنامه‌نگار را فرستاده‌ایم تا به‌عنوان نماینده جامعه مسایل را پیگیری کند. این نکته خیلی مهم است که خبرنگار احساس کند نماینده افکار عمومی است و نه صاحب افکار عمومی. یعنی در خدمت مخاطب است، نه صاحب مخاطب. چرا این را می‌گویند؟ اگر شما توانستید نمایندگی افکار عمومی را در خودتان به‌عنوان روزنامه‌نگار و گزارشگر بپرورانید و سعی کنید به آن عمل کنید، آن‌موقع دیگر شخص گزارشگر مطرح نیست بلکه سوژه مطرح است و این مهم است که مخاطب شما از این سوژه چه چیزی دستگیرش می‌شود.


تعمیرات و بازسازی آپارتمان | همه چیز در مورد تعمیرات و بازسازی آپارتمان ها\nآپارتمان ها و بازسازی آن ها :\nآپارتمان ها نیز بعد از مدتی ممکن است فرسوده شوند، در نتیجه ممکن است نیاز به تعمیر و بازسازی داشته باشد. در برخی موارد ممکن است شکل و ظاهر آن ها با ذائقه و سلیقه شما هماهنگ نباشد در نتیجه می توان برای بازسازی آن ها اقدام کرد. تعمیرات و بازسازی آپارتمان ها با بازسازی ساختمان های معمولی تفاوت هایی خواهد داشت اما اساس و پایه کار یکسان می باشد. در صورتی که چند نفر صاحب آپارتمان مورد نظر باشند، باید با موافقت صاحبان اصلی آپارتمان برای بازسازی و تعمیر آن اقدام کرد، همچنین اگر آپارتمان مورد نظر اجاره است باید با رضایت کامل اجاره نشین ها به بازسازی و تعمیر آن اقدام کرد. لازم به ذکر می باشد که برای تعمیرات آپارتمان ها باید نکات و عوامل مختلفی را مد نظر قرار داد که در ادامه به بیان آن ها پرداخته ایم.\nتعمیرات و بازسازی آپارتمان ها اولویت بندی را فراموش نکنید :\nیکی از عوامل و یا رکن های اصلی در تعمیرات آپارتمان ها، اولویت بندی می باشد. اولویت بندی باعث می شود تا فرد راحت تر بتواند برای بازسازی اقدام کند، برنامه خود را مشخص می کند و سپس متناسب با برنامه برای اجرای آن اقدام می کند. لازم به ذکر است که هزینه تعمیرات و بازسازی ساختمان ها متغیر است و به عوامل مختلفی بستگی دارد، در نتیجه با اولویت بندی به راحتی می توان هزینه نهایی بازسازی را برآورد کرد. اولویت بندی کردن در تعمیرات و بازسازی آپارتمان ها به سلیقه شخص، خود آپارتمان و …. بستگی دارد. به عبارت دیگر ممکن است لوله کشی های آپارتمان دچار مشکل شده باشد، در نتیجه اولویت با تعمیر لوله کشی ساختمان می باشد. برای اولویت بندی درست باید جواب برخی از سوال ها را یادداشت کنید و متناسب با آن ها عمل کنید.\nبا پاسخ به سوال ها درست اولویت بندی کنید :\nهمان طور که گفته شد برای اولویت بندی درست بهتر است پاسخ برخی از سوالات را یادداشت کنید و متناسب با آن ها عمل کنید. در حقیقت مشخص کنید که کدام قسمت از آپارتمان شما مشکل جدی دارد و یا تخریب شده است ؟ به عنوان مثال مشخص کنید که دیوار پذیرایی خراب شده است، لوله کشی مشکل دارد، سقف نم داده است و ….، مشخص کنید کدام قسمت از آپارتمان نیاز به بازسازی دارد ؟ به عنوان مثال آشپزخانه، حال و پذیرایی و …، مقدار هزینه مورد نظر برای تعمیرات آپارتمان را مشخص کنید و ….، حال متناسب با پاسخ های داده شده می توانید اولویت بندی درست تری داشته باشید.\nعوامل موثر در هزینه نهایی تعمیرات و بازسازی آپارتمان ها :\nعوامل مختلف و متعددی در قیمت نهایی و هزینه نهایی تعمیرات آپارتمان ها تاثیر گذار می باشد که می توان به متراژ آپارتمان ها، نوع متریال های مصرفی، کیفیت و درجه متریال های مصرفی، هزینه اجرا و بازسازی و …. اشاره کرد. مهم ترین عامل در هزینه نهایی تعمیرات آپارتمان ها متراژ آپارتمان و نوع متریال های مصرفی می باشد. هر چقدر متریال های مصرفی با کیفیت تر باشد، قیمت نهایی تعمیرات و بازسازی بیشتر خواهد بود. لازم به ذکر می باشد که هزینه نصب و اجرا بازسازی، هزینه ارسال مواد مصرفی، نوع سبک انتخابی جهت اجرا و …. از دیگر عوامل موثر در هزینه بازسازی می باشد.\nتاثیر هر قسمت از ساختمان در بازسازی آن :\nهر قسمت از آپارتمان و یا ساختمان در بازسازی و تعمیر نقش منحصر به فردی ایفا می کند که تاثیر هر قسمت با دیگری متفاوت خواهد بود. به عنوان مثال بازسازی آشپزخانه تاثیر به سایی در تعمیرات آپارتمان ها دارد، در حقیقت جلوه ای ویژه به آپارتمان می دهد. بعد از آشپزخانه نوبت به کف پوش ها می رسد. در حقیقت کفپوش آپارتمان تاثیر بی نظیری در بازسازی آن ها خواهد داشت. به عبارت دیگر در تعمیرات و بازسازی آپارتمان ها از آشپزخانه و کفپوش آپارتمان ها غافل نشوید. در تعمیرات و بازسازی ساختمان ها می توان قسمت های مختلف ساختمان، اجزا گوناگون آن و … را دستخوش تغییرات قرار داد که می توان به درب و پنجره ها، شیر آلات، کاشی و سرامیک ها، کابینت آشپزخانه، ایجاد دکور و کتابخانه، کف پوش، دیوار پوش و … اشاره کرد.\nطراحی و بهینه سازی وب سایت : گروه فناوری نیکاد


برایتون 1-1 لیورپول؛ VAR نفس کلوپ را گرفت - گروه سرگرمی\nبه گزارش گروه سرگرمی، لیورپول با گل دیه گو ژوتا از برایتون پیش بود که وی ای آر یک پنالتی علیه این تیم بیان کرد تا فزونی در دقیقه 93 از دست برود.\nبه گزارش گروه ورزشی خبرنگاران، لیورپول تیم دوم جدول که پس از باخت خانگی به آتالانتا در لیگ قهرمانان همه هوادارانش را شگفت زده نموده بود، امروز به مصاف برایتون رفت. تیمی که علی رضا جهانبخش را در اختیار دارد و در رده شانزدهم جدول قرار داشت.\nنیکو ویلیامز مدافع چپ جوان لیورپول روی کانلی مرتکب خطای پنالتی بچه گانه ای شد و داور هم در سوت خود دمید. موپای پشت توپ نهاده شد و آن را بر خلاف جهت آلیسون بکر هم زد ولی توپ با اختلاف اندک از کنار تیر راهی اوت شد تا قرمزهای آنفیلد از خطر دریافت گل فرار نمایند. بازی تا دقیقه 40 با تساوی بدون گل دنبال می گردد.\nدقیقه 35 لیورپول به گل رسید. محمد صلاح پشت مدافعان صاحب توپ شد و در مصاف تک به تک توانست دروازه برایتون را باز کند. گل مورد قبول تیم داوری نهاده شد اما یک دقیقه بعد، وی ای آر صحنه را آفساید خاطرنشان کرد.\nدقیقه 80 ارسال از چپ مارش از مقابل سر جهانبخش عبور کرد و رابرتسون در ادامه توپ را به بیرون زد تا یک کرنر نصیب برایتون گردد. کرنری که حاصلی نداشت.\nدقیقه 83 روی یک ضربه ایستگاهی و ارسال رابرتسون این سادیو مانه بود که با ضربه سر توانست گلزنی کند. یاری پرچم نزد و داور هم گل را پذیرفت ولی پس از آنالیز وی آر، به دلیل آفساید مردود اعلام شد.\nبازی به دقیقه 92 رسیده بود که رابرتسون با خطا روی ولبک پنالتی داد. داور پس از بازبینی صحنه متقاعد شد تا اعلام پنالتی کند. گراس پشت توپ نهاده شد و توانست گل تساوی را به ثمر برساند.\nانتشار: 10 بهمن 1399 بروزرسانی: 10 بهمن 1399 گردآورنده: fungroups.ir شناسه مطلب: 1373\nبه "برایتون 1-1 لیورپول؛ VAR نفس کلوپ را گرفت" امتیاز دهید\nدیدگاه های مرتبط با "برایتون 1-1 لیورپول؛ VAR نفس کلوپ را گرفت"