Dla polskich dzieci/Całość - Wikiźródła, wolna biblioteka\nDla polskich dzieci/Całość\n< Dla polskich dzieci\nTytuł Dla polskich dzieci\nDla polskich dzieci - CałośćPL Władysław Bełza - Dla polskich dzieci.djvu/7\nWYBÓR PISM WIERSZEM\nZ PORTRETEM AUTORA I 8 RYCINAMI\nLWÓW :: WYDAWNICTWO „KULTURA I SZTUKA“\nSKŁADY GŁÓWNE: LWÓW, KSIĘGARNIA AKADEMICKA\nWARSZAWA, E. WENDE I SPÓŁKA (T. HIŻ. I A. TURKUŁ)\nNEW-YORK, POLISH BOOK IMPORTING CO. INC.\nZ DRUKARNI ZAKŁADU NARODOWEGO IM. OSSOLIŃSKICH\nABECADLNIK W WIERSZYKACH\nH. K. J. (jot).\nW. X. Z.\nSpojrzcie, jak zgodnie dwaj braciszkowie,\nBawią się z sobą, do mety biegą!\nŻaden przykrego słówka nie powie,\nBy nie obrazić braciszka swego.\nJeden drugiemu ustąpi ładnie,\nRadby mu, nawet przychylić nieba!\nDziateczki moje, o! tak przykładnie,\nPomiędzy sobą, zawsze, żyć trzeba!\nBo miłość bratnia i zgoda złota,\nTo najpiękniejsza w dziecięciu cnota.\nPiłki, pajace, kółka, latawce,\nIleż tu cacek kochane dzieci!\nIgrajcie niemi! w miłej zabawce,\nSzybko wam wiosna życia przeleci.\nAle pomnijcie: nie tylko fraszki,\nLecz droga pracy leży przed wami!\nA często jeden dzionek igraszki,\nKrwawemi przyjdzie okupić łzami!\nWięc po zabawie, gwarna młodzieży,\nRównież się chętnie uczyć należy!\nNa dworze mroźno, szumi ulewa,\nMoże on głodny, spragniony może?\nWynieś mu chleba, daj kubek wody!\nBłogosławieństwo za to ci Boże,\nStarzec uprosi, druhu mój młody!\nBo najszczytniejszą cnotą na ziemi:\nJest zlitowanie się nad biednemi.\nUcz się dziecino! masz książkę cudną!\nNauka starczy za wszystkie skarby!\nChociaż to niby trochę przytrudno,\nOdrazu ująć figielki w karby!\nLecz jak się wdrożysz kochane dziecię,\nTo z książką dalej pójdzie ci łatwo:\nZawsze początek trudny na świecie,\nA bez mozołu nic niema dziatwo!\nLecz się tak pracą nie trwóż dalece,\nNauka pójdzie łatwo: A... B... C....\nSpojrzcie dziateczki! ilu tu ludzi,\nZ ciężką się pracą zwycięsko składa!\nŚwit ich poranny do znojów budzi,\nNoc późna ledwo do snu układa.\nI kipi gwarem Boża czeladka,\nI dyszą miechy i młoty jęczą...\nA każdy snuje dalej jak z płatka,\nCichej swej pracy nitkę pajęczą!\nPomnijcie dzieci! że od wiek wieka,\nW pracy cel życia leży człowieka!\nJak matka tobie ściele łóżeczko,\nByś mógł wygodnie usnąć chłopczyno:\nTak ptaszek dziatwie swojej gniazdeczko,\nPomiędzy gęstą wije krzewiną.\nDziateczki moje! niech was Bóg strzeże,\nWykręcać gniazdo biednej ptaszynie!\nBo kto ptaszkowi gniazdko zabierze,\nTego z pewnością kara nie minie!\nI jak ty ptaszka — niedobre dziecię,\nBóg na tułactwo skaże cię w świecie!\nJasełka czyli szopka\nwedług rysunku M. E. Andriolego\nDzieweczki polskie! niech was Bóg strzeże,\nNa próżnowaniu pędzić czas marnie!\nNiech każda do rąk igiełkę bierze,\nNiech się do pracy z ochotą garnie!\nPrzy igle szybko godziny biegą!\nA potem z waszej starczy roboty,\nCzy to na odzież dla ubogiego,\nCzy na koszulki dla wdów, sieroty!\nCel życia — wyrok wam skreślił Boski:\nMiłować bliźnich i koić troski!\n— „Puk, puk!“ — „A kto tam?“ — „To my, z jasełką,\nMy, po kolędzie, ubogie żaki;\nMamy figurek pełne pudełko;\nI śliczną szopkę jak teatr jaki.\nJest w niej żyd pachciarz i huzar dzielny,\nCo się uwija z swą Małgorzatką;\nI biedny druciarz; i dziad kościelny,\nI śmierć co ścina Heroda gładko.\nA w górze gwiazdka z Betlejem świeci:\nWartoż to widzieć; otwórzcie dzieci!“\nOt, niepozorna bryła kamienia!\nLecz głaz ten martwy w artysty ręku,\nW cudne się dzieło sztuki przemienia,\nNabiera kształtu, życia i wdzięku.\nTak i twym umysłem, o! dziatwo miła!\nDziś on jak kamień leży odłogiem;\nLecz gdy go wesprze nauki siła,\nLśnić będzie jasno, przed ludźmi, Bogiem.\nI jak z granitu, pod cięciem młota,\nIskra zeń wiedzy wybłyśnie złota.\nRaz się w ogrodzie, dzieci zebrały,\nA że Czesławek był wielki znawca,\nWięc on też powziął ten zamiar śmiały,\nŻeby w powietrze puścić latawca.\nLatawiec szybko wzbił się pod chmury,\nJak orzeł koła zakreślał duże;\nA wtem silniejszy wiatr powiał z góry,\nI patrz, latawiec upadł w kałużę!\nStrzeż się bez celu gonić po świecie,\nBo wpadniesz w błoto i zginiesz dziecię!\nJakże tu pięknie na kwietnej błoni;\nJakże te brzegi stawu urocze;\nTu codzień słowik wśród gaju dzwoni,\nI wierzba w wodzie kąpie warkocze.\nPiosnka kosiarzy brzmi tu od rana,\nNa chwałę Twoją, o! dobry Boże!\nA pełen zdrowej woni stóg siana,\nBalsamem swoim poi przestworze.\nGdy staniesz wśród tej łąki wspaniałej,\nTo ci piękniejszym zda się świat cały!\nNa wonnej łące, z siatkami w ręku,\nChłopcy, dziewczynki, zebrani społem,\nZ jakim to wszystko robią zapałem!\n„Aha! Jaś krzyknął: mam cię mój zuchu,\nJuż mi nie umkniesz, już cię złapałem!“\nMotyl nie umknie, — ale to boli,\nŻe on u ciebie zginie w niewoli!\nW wilgotnej celi, poza kratami,\nSiedzi niewolnik w jasyr pojmany;\nTwarz jego blada zrasza się łzami,\nWzrok próżno szuka ziemi kochanej!\nZamknięto za nim żelazne wrota,\nNa ścianach wilgoć i pleśń zielona...\nAle on jednak przekleństw nie miota,\nNi jęku rzuci z hardego łona:\nLecz błogosławi Pana nad Pany,\nŻe dał mu cierpieć za kraj kochany!\nW naszym ogródku są różne kwiatki,\nCo z pierwszą zaraz kwitną nam wiosną;\nPierwiosnki, róże, konwalie, bratki,\nI wiele innych, co przy nich rosną.\nAle ja drugi znam też ogródek,\nW żywe kwiateczki gęsto usiany,\nGdzie rośnie mały a śliczny ludek,\nKtóry się składa z dziatwy kochanej.\nOna przyszłości naszej jest kwiatem,\nNaszą nadzieją, różą, bławatem.\nKlęknij dziecino, zmów pacierz ranny,\nZłóż kornie rączki i módl się szczerze!\nWięc modlitewkę do Maryi Panny,\nOjcze nasz święty i w Boga wierzę!\nAle uważnie módl się Boziuni,\nProś, niech w naukach da ci wytrwanie!\nBłagaj niech zbożem kraj się zaruni,\nNiech pieśń oracza zabrzmi na łanie!\nNa łezkach twoich w niebo, do Boga,\nDojdzie ten pacierz, dziecino droga!\nZe mgły porannej zabłysnął dzionek,\nJuż ze snu cała wioska się budzi.\nWdzięczną piosenkę dzwoni skowronek,\nWierny towarzysz wieśniaczych ludzi.\nPoobciążane pługiem i broną,\nPoważne wołki ciągną na pole,\nA pilny rolnik ręką strudzoną,\nZłociste ziarna rzuca na rolę!\nO! cześć, ci siewco, bo z twego trudu,\nNa chleb powszedni, starczy dla ludu!\nCo się tak chciwie, rwiesz do szabelki,\nI czemu rączki drżą ci tak do niej?\nKażdy z was myśli, że rycerz wielki\nTen, co dosiada drewnianych koni.\nDzisiaj was zgrabny wabi mundurek,\nSzabla błyszcząca i konik i w biegu,\nNa kasku mnóstwo i powiewnych piórek,\nWięc byście rade stanąć w szeregu!\nNim to nastąpi — drogie dziateczki,\nDziś po komendzie: „Marsz! do książeczki!“\nSpójrz na podolskich łanów obszary,\nI na szumiące Dniestrowe fale!\nO! niegdyś mord tu siały Tatary,\nI krew i jęki — i łzy i żale...\nAle niedługo stało Tatara!\nBo w pogoń za nim szedł młodzian dziarski;\nJezus — Maryja! naprzód! marsz wiara!\nI hejże! dalej, w taniec tatarski!\nA chociaż klęska biegła za klęską:\nMyśmy wciąż granic strzegli zwycięsko!\nGwarno i rojno; od blasków słońca,\nPszczółki jak gwiazdki migają złote;\nTam i napowrót lecą bez końca,\nI ciągle swoją snują robotę.\nTa na kwiateczki i zioła siada,\nZbierając słodycz z każdej jagody;\nTa żółte plastry wosku układa,\nA inna wonne wysącza miody.\nDzieci! trza pilniej trudzić wam czoła,\nBy nie prześcigła was w pracy — pszczoła!\nXawcio rączkami twarz sobie słoni,\nOczy spłakane, za pasem ścierka,\nOgromny rondel z pieczystem w dłoni,\nŻe aż się kuchcik śmieje z Xawerka.\nRzewnie chłopczyna ze wstydu płacze,\nDo kuchni chodzić już się zarzeka;\nGdzie spojrzy: tutaj kura nań gdacze,\nTu kotek miauczy, ówdzie pies szczeka.\nNie trzeba nigdy dziateczki moje,\nWtrącać się dzieciom w rzeczy nieswoje!\nJakże się oko nasze zachwyca,\nJakże się pieści łanów obszarem!\nTu jęczmień, żyto, a tam pszenica,\nZłociste kłosy gną pod ciężarem.\nO! dobry Boże! dziękiż Ci, dzięki!\nWszystko nam dałeś, co nam potrzeba!\nI chleb powszedni mamy z Twej ręki,\nTylko nam braknie nauki chleba.\nDozwól o! Panie! by dla Twej chwały,\nJej ziarna w sercach naszych dojrzały!\nAdaś zrywa się z łóżeczka,\nTo papinki, to pieszczoszki,\nAdaś w suknie i pończoszki,\nGdy już główka uczesana,\nInnym dziatkom mama grozi,\nDziatwa co rano „dzień-dobry“ składa,\nTacie i mamie;\nLecz jakże często mała gromada,\nMówiąc to, kłamie.\nBo wy dziateczki pewnie nie wiecie,\nCo jest w tem słowie?\nA słówko pojąć należy przecie,\nNim się je powie.\nOto w „dzień-dobry“ moi łaskawi,\nŻe nikt z was serca jej nie zakrwawi,\nŻyczeń nie złamie.\nŻe plon nauki w dniu tym bogaty\nŻe żadne z dzieci mamy i taty\nSmucić nie będzie.\nŻe w dniu tym myśleć o figlach, psocie,\nŻe dzień ten „dobrym“ zrobią w istocie,\nDla ojca, matki.\nOd dziś, „dzień-dobry“ zanim się powie,\nDziatki! pierw dobrze rozważcie w głowie,\nMamo! kto też był na świecie,\nGdzie prześliczne rosły drzewa...\nSam bez początku i końca...\nGdzie poświęcane błyszczą podwoje,\nTo w sercu twojem, kochane dziecię,\nWięc ucz się, pracuj, módl się kochanie,\nMrok już zapada... Na ciemnem niebie,\nJuż tysiąc srebrnych gwiazdeczek lśni;\nMatka braciszka mego kolebie:\nAniele stróżu, dobranoc ci!\nOczy się kleją, główka opada,\nMłodszy braciszek dawno już śpi;\nTatko na czole całus mi składa:\nO! jakżeś dobry dla wszystkich, Boże!\nNawet o dzieciach pamiętasz Ty!\nStróż anioł wsparty o moje łoże,\nCzuwa nademną gdy mama śpi!\nLecz i ty spocznij Aniele drogi!\nNiech ci o grzecznych dzieciach się śni;\nMiej sen spokojny, lekki i błogi:\nO słodki Jezu! w ubogiej chatce,\nMały Jezus, zbawca świata,\nWasz rówieśnik, dziatki;\nWłasną rączką codzień zmiata,\nPył z rodzinnej chatki.\nI świętemu Józefowi,\nDopomaga, tak jak może,\nPrzy jego ciesielce.\nGdy Najświętsza Matka Boża,\nDo kądzieli siędzie:\nTo On wełnę Jej nawija,\nI patrzy jak przędzie.\nTo znów cichy jak baranek,\nPrzy Matusi klęknie:\nWeźmie książkę w drobne rączki,\nI uczy się pięknie.\nA wam z książką praca cała,\nTak idzie niesporo...\nNa kolana dziatwo mała,\nPrzed Jego pokorą!\nNoc grudniowa... śnieżyca...\nDrży bór gęsty, sosnowy,\nGrozę nocy zimowej.\nW tę noc ciemną, i groźną,\nDrogą śnieżną i mroźną,\nDziwny blask jej u czoła,\nPromieniście się żarzy,\nChoć bez skrzydeł anioła,\nWdzięk anielski ma w twarzy.\nBór zapadły i sioło.\nI tych ludzi co w siole,\nPracą życie swe słodzą,\nI te dzieci przy stole,\nCo dziś Wilię obchodzą.\nI tak kojąc ból, smutki,\nZ jasną gwiazdką nad głową,\nChodzi Jezus malutki,\nW tę noc śnieżną, grudniową...\n„Bóg się rodzi!“ brzmi dokoła,\n„Bóg się rodzi! Bóg się rodzi!“\nNad Betlejem gwiazdka świeci...\nIdźcie za nią drogie dzieci,\nI dziecinie tej maleńkiej,\nNa kolanach złóżcie dzięki,\nŻe dziś zbawić świat przychodzi:\nNiech Jej polskie dzieci małe,\nPierwszy wzniosą hymn na chwałę!\nNiech Pan Niebios, w czystej wierze,\nPierwszy od was hołd odbierze,\nPierwszą cześć od polskiej młodzi;\nA za czystych serc ofiary,\nJezus zeszle wam swe, dary:\nDa wam młodość piękną, jasną,\nSkarby duszy co nie zgasną,\nChęć do nauk w was roznieci:\n„Bóg się rodzi!“ drogie dzieci!\nOn choinkę wam zapali,\nTowarzysze moi mali!\nDa wam śliczne prezenciki:\nKonie, szable i biczyki!\nOn wam każdy czyn nagrodzi:\nChce On tylko, dziatwo mała,\nByś Go kochać nie przestała!\nByś godniejszą co dnia była,\nTych dobrodziejstw, co On zsyła,\nI z czem do was dziś przychodzi,\nTen Bóg dobry, co się rodzi!\nJuż jesień nadchodzi, już ptaki wędrowne,\nGromadzą się w stada nad wodą,\nBy wzlecieć na długo w te kraje czarowne,\nGdzie słońce lśni wieczną pogodą.\nI któż tu zostanie? Śród wichru i słoty,\nKto słodką się ozwie pociechą?\nGdy tylko na ziemi płacz słychać sieroty,\nI świegot wróbelka pod strzechą?\nLecz z ptaszkiem pół biedy: choć zima go nęka,\nChoć wszystko powarzy w swym biegu,\nTo zawsze się znajdzie poczciwa gdzieś ręka,\nCo ziarnko mu rzuci na śniegu.\nLecz biedne sieroty... O! Boże mój, Boże!\nTe całą już tracą nadzieję,\nBo któż je przytuli i któż je w tej porze,\nW cieplejsze sukienki odzieje?\nNie bójcie się dzieci! otrzyjcie oczęta,\nCo zaszły łezkami srebrnemi;\nO biednych, maluczkich, Bóg zawsze pamięta\nI nie da im ginąć na ziemi.\nChoć wicher szaleje, choć chmury się piętrzą,\nI śnieżek rozsypał się w płatkach:\nBóg radzi w tej chwili z swą Matką Najświętszą,\nO biednych sierotach i dziatkach.\nA święta Panienka łzę tając na oku,\nPrzywoła służebnic swych grono:\nI każe na białym ustawić obłoku,\nJaśniejsze od słońca wrzeciono!\nI sama przy srebrnej zasiada kądzieli\nI snuje nić długą jak tęczę;\nA wszędzie po świecie roznoszą Anieli,\nTej przędzy niteczki pajęcze.\nNa krańcach gdzieś ziemi, za wichrów gdzieś śladem,\nUlata nić biała tej przędzy;\nBo Marya chce własnym nam wskazać przykładem,\nJak biednych ratować od nędzy.\nO! patrzcie, jak tkliwie twarzyczka Jej słodka,\nDo biednych uśmiecha się dziatek,\nJak dla was, sierotek, rozsnuwa nić z motka,\nTa Matka, was wszystkich bez matek.\nWięc biedne dziecinki! nie płaczcie tak rzewnie,\nChoć wicher jesienny już wyje:\nBo z przędzy niebieskiej niejedna dłoń pewnie,\nTu dla was koszulkę uszyje.\nRajskie jabłuszka już dojrzały!“...\nMuszę do dziatwy śpieszyć małej,\nCodzień mię czeka, codzień wzywa!“\nBo straszny dzisiaj mróz na dworze“.\n„Trudno się bawić przez dzień cały,\nZa karę wodę w beczkach wożą!“\nTo jest djabełek nie Aniołek.\nRuszajże sobie precz, brudasie!\nAby zobaczyć, co też na ziemi;\nCo naszą ziemię opiekę wzięli,\nŻe są pobożne; dobre i grzeczne,\nTylko do gruntu zepsute dziécię,\nZ prośbą, bym także wziął ich ze sobą.\nW koszyku mam dla dziatwy małéj,\nLuli braciszku mój mały,\nLuli sierotko, o luli!\nMamę nam nieba zabrały,\nZimna mogiła ją tuli.\nŚpij, ja usiędę w kąciku,\nNucąc ci do snu, mój złoty,\nA gdy się zbudzisz chłopczyku,\nZa mamę dam ci pieszczoty.\nGdy Bozia mamę nam brała,\nMama złożona chorobą,\nRzekła: „ja będę czuwała\nTam z nieba, synku nad tobą!“\nI teraz przy twej kolebce,\nWidzę ją, stoi duch biały,\nI błogosławiąc cię szepce:\n„Luli syneczku mój mały!“\nCyt! co się zrywasz z pościołki,\nCo się tak wdzięczysz mój mały?\nPewnie tam z nieba Aniołki\nBawić się z tobą zleciały?\nCyt! dzwon zajęczał w kościółku,\nFrunęły dzieci skrzydlate...\nO! módl się z niemi Aniołku,\nMódl się za mamę i tatę.\nMgły się podnoszą z nad wioski,\nNoc już zapada głęboka;\nO! śpij spokojnie bez troski,\nBo mama czuwa z wysoka.\nJa sobie siądę w zaciszku,\nNucąc ci do snu, mój złoty;\nA gdy się zbudzisz braciszku,\nU Wawelu bram:\nGdzie u grobów dawnych króli,\nBędę modlił się najczulej,\nBy Bóg szczęścił nam!\nTeraz płot czy rów,\nNa przegony znów:\nRuszaj w drogę rzeźki, żwawy,\nW odwiedziny do Warszawy,\nRżyj i parskaj zdrów!\nSławny to jest gród,\nDzielny jego lud,\nNie da zjeść się Mazur w kaszy,\nI bieda go nie zastraszy,\nBo ma chleba w bród!\nW końcu przyjdzie nam,\nBywszy tu i tam:\nW nadniemeńskie skoczyć strony,\nPoznać lud ten oddalony,\nChoć tak blizki nam!\nWiosna, zielenią się drzewa,\nSłowik już w krzewinie śpiewa,\nRóża swą koronę wznosi\nI o promień słonka prosi,\nŁany zielenią się mile:\nAch! jak piękne wiosny chwile!\nW łące rzeczka, strumyk płynie,\nLilja już kwitnie w dolinie,\nFiołki w trawce się kryją,\nZioła ranną rosę piją,\nŚliczne igrają motyle:\nDeszczyk kropi! Drogie dzieci!\nLecz pamiętaj polska młodzi:\nWiosna minie, czas uchodzi;\nW zimie deszcz wiedzy nie zleci,\nWięc uczcie się drogie dzieci!\nPotem to wspomniecie mile:\nRok się cały przeigrało,\nEj, kochana młodzi...\nAż tu znowu nieproszony,\nPełen siły i młodości,\nJuż woła z daleka:\n„Proszę, proszę jegomości,\nNowa praca czeka!“\nNiejeden się w kącik chroni...\nLecz nic nie pomoże!\nWszystkich nowy rok dogoni,\nNie umkniesz nieboże!\nZ głowy wygna wnet figielki,\nChęć do pracy wzbudzi.\nDziatwo! uczyć się czas wielki,\nJuż rośniesz na ludzi!\nA przed tobą pracy dużo,\nOj, dużo, dziecino!\nUcz się, póki latka służą,\nZapłaczesz, gdy miną...\nA więc dziatki! kto z was czyta,\nNiech stanie w kółeczko!\nNiech was nowy rok powita,\nWszystkich nad książeczką!\nSkończyły się trudy szkolne,\nPrace ciężkie i mozolne,\nNudna greka i łacina,\nJuż spać poszły do komina,\nA my wolni niby ptacy,\nOddychamy dziś po pracy.\nHej! siostrzyczko, kwiatku mały!\nCoś tęskniła przez rok cały\nDo braciszka, który w szkole,\nPrzebył w ciężkim go mozole:\nOtrzyj oczy zapłakane,\nBo już wnet przed tobą stanę!\nA gdy spytasz moja złota,\nJak mi szkolna szła robota?\nTo zgadywać ci nie każę,\nLecz świadectwo ci pokażę,\nA w niem ujrzysz blaskiem lśniące,\nWszystkie stopnie celujące!\nBom ja roku nie zmarnował,\nJam pod ławkę się nie chował,\nA choć nieraz trudno było,\nSpać się chciało, w oczach ćmiło,\nNie straciłem nic na czasie,\nI dziś jestem w czwartej klasie!\nChoć o kątach dowodzenia,\nTwarde były do zgryzienia;\nChoć łacina albo greka,\nNamęczyły dość człowieka,\nTom doświadczył przecie tego:\nDla chcącego — nic trudnego!\nLecz dziś zato mogę śmiało,\nDuszą się weselić całą!\nBiegać z fuzyą po gaiku,\nHasać sobie na koniku,\nDziś to wszystko zrobić mogę!\n— Hej! Walenty, dalej w drogę!\nWiwat wakacye! — Już wszystkie dzieci,\nWzięły za pilność nagrodę;\nI nie tak szybko ptaszyna leci,\nJak one na tę swobodę.\nPo rocznej pracy, pilnej nauce,\nIleż rozkoszy ich czeka:\nMarzą się we śnie siodłane kuce,\nWieś się uśmiecha z daleka.\nNa ganku siostra śliczna jak róża,\nWita braciszka nieśmiało,\nBo chociaż, ona już duża... duża...\nLecz i on urósł nie mało.\nOn już zna dzieje rzymskie z Weltera,\nNa mapie wszystkie zna kraje,\nWięc na braciszka z dumą spoziera,\nBo jej się mędrcem wydaje!\nA on podnosi czoło płonące,\nOn, chluba szkolnej młodzieży,\nWszak wszystkie stopnie ma celujące,\nWięc mu się hołd ten należy!\nO! dziatwo miła! o to uznanie\nDla pracy, trudu, rozumu:\nStaraj się pilnie, walcz nieprzerwanie,\nNiem się wyróżniaj od tłumu!\nBo dziś nie przodków litanja długa,\nAni majątek cześć budzi:\nDziś tylko praca, własna zasługa,\nNad zwykłych wzniosą cię ludzi!\nwedług angielskiego sztychu\nGdy się zbudzę, wnet biegnę,\nNa podwórko z koszykiem,\nTam kurczęta i kurki,\nOpadają mię z krzykiem.\nJa im sypię perłowe\nZiarna, albo też groszek,\nBo dostałam od mamy\nParę ślicznych kokoszek.\nPotem mleko na spodku,\nDla mych kociąt przynoszę;\nOne wszystkie tak ładne,\nŻe podziwiać je proszę.\nPotem kwiatki na grzędzie,\nPilnie z chwastu opielę;\nPotem jeszcze zostaje,\nDo zrobienia mi wiele.\nMuszę pobiedz i dojrzyć,\nOgrodnika za bramą;\nTo znów nosić kluczyki,\nOd spiżarni za mamą.\nAż mateczka na czole,\nSłodki całus mi składa,\nMówiąc, że z jej córeczki,\nJest gosposia nielada!\nJeszcze chwilka, a za chwilę,\nWnet silniejszy wicher wionie,\nSpędzi śniegu tyle, tyle...\nŻe aż ziemia w nim utonie.\nAle jesień, to szafarka,\nTo gosposia jakich mało;\nPoliczyła wszystkie ziarnka,\nI na zimę patrzy śmiało.\nPełne u niej skrzynie, brogi...\nWięc nikogo to nie dziwi,\nŻe się nieraz i ubogi\nZ dobrodziejki rąk pożywi.\nNiby wróżka sprawiedliwa,\nZłoty przed nim spichrz odmyka,\nI stokrotnym plonem żniwa,\nWynagradza trud rolnika.\nTylko próżniak i ladaco;\nTemu ona powie śmiało,\nWyszydzając go w dodatku:\n„Prześpiewałeś wiosnę całą,\nTeraz w zimie tańcuj bratku!“\nKwiatów już niema,\nNa kominku ogień huka,\nRzuca światła smug;\nWtem do okna ktoś zapuka:\n— „Kto tak późno? czego szuka?\nSkąd prowadzi Bóg?“ —\n— „Hej! otwórzcie tam niebodze!“\nGłos odezwał się:\n— „Zima jestem, w śniegu brodzę,\nW rękawicach ciepłych chodzę,\nPuśćcie, puśćcie mnie!“ —\nPoskoczono od komina,\nI otwarto drzwi:\nWeszła zima starowina,\nLicha na niej salopina,\nBiedna, z zimna drży...\nSzła oparta na kosturze,\nStara jak ten świat;\nNa jej twarzy mróz i burze,\nChoć ukryła ją w kapturze,\nWyryły swój ślad.\nOciężałe wlokła kroki,\nZ lodu miała srebrne loki,\nCo zwieszały się na boki,\nDługie, niby wąż.\nTam, gdzie płonął chrust;\nDano chleba okruszynkę,\nI herbaty odrobinkę,\nWlano jej do ust.\nZ gościnności polskiej rada,\nBabcia kłania się;\nNa fotelu miękkim siada,\nI każdemu rozpowiada,\nJak jej w życiu źle.\nPlecie sobie babcia, plecie,\nMarszcząc siwe brwi:\nJak przez burze i zamiecie,\nWędrowała po tym świecie,\nDługie, długie dni...\nA gdzie w strasznym swym pochodzie,\nPrzeszła wzdłuż czy wszerz:\nTam się ścinał lód na wodzie,\nMarzły drzewa, a w zagrodzie\nGinął ptak i zwierz...\nPlotła babcia... a w kominie\nPłonął drewek stos;\nNa sen przyszło starowinie,\nI choć brzydko spać w gościnie,\nZachrapała w głos.\nSpała babcia... Aż wiosenka\nPrzyszła sobie raz:\nZapukała do okienka,\nMówiąc do niej: „Chodź stareńka,\nBo już ogień zgasł!“...\nOtóż i znowu zakwitła wiosna,\nDarząc majowym promieniem słonka,\nA pieśń oracza dźwięczna, radosna,\nŁączy się razem z piosnką skowronka.\nCichy i wonny powiew wietrzyka,\nŁagodnem tchnieniem trawkę kołysze,\nA nuta smętna piewcy słowika,\nMajowej nocy przerywa ciszę.\nPod starą lipą, w dali, na błoni,\nStrumyk się jasnym pierścieniem wije,\nNad nim fiołek miluchnej woni,\nBratki i śnieżne kwitną lilije.\nKiedy po kwiaty biegnę porankiem,\nBy w nie przystroić ołtarz Maryi,\nTo tylko takim cieszę się wiankiem,\nKtóry jest splecion z bratków, z lilii.\nKiedy fiołek zdobi go wkoło,\nPiastując rosy perełkę w łonie,\nWtenczas radosny, nucąc wesoło,\nKornie promienne zdobię Jej skronie.\nMały podarek!... Lecz mi się zdawa,\nŻe w skromnej dani wiosenne kwiatki,\nPrzyjmie Królowa Niebios Łaskawa,\nChętnem uczuciem najlepszej Matki.\nPoranny zwiastun chwili radosnej,\nCieniem majowych trawek spowity,\nWonny, jak powiew rozkosznej wiosny,\nBarwny, jak czyste niebios błękity;\nTen, co jest uczuć skromnych obrazem,\nFiołek, z kielichem lilji związany,\nJakże się cudnie wydaje razem,\nOnej przeczystem tchnieniem owiany!\nI jakże miłe są owe bratki,\nZłączone z sobą w zgodzie niewinnej!\nDziatwo! te drobne pól naszych kwiatki,\nTo wzór miłości waszej rodzinnej!\nTych uczuć świętych, w życia poranek,\nZwiązujcie drobne kwiateczki!\nKtóre wam dzisiaj na skromny wianek,\nPrzynoszę, lube dziateczki!\nNieraz go ojciec szuka na ganku,\nBiega i woła: — „Do książki, Janku!“\nA on się kryje i myśli sobie:\n„Nie dziś, to jutro lekcye odrobię!“\nZato do łyżki, zato do miski,\nBiegł, aż na nogach miewał odciski,\nLecz do nauki, (skaranie Boże),\nProśba, i groźba nic nie pomoże!\nMartwił się ojciec, martwiła matka,\nZwłaszcza, jednego mając, gagatka,\nI nieraz sobie w kącie wzdychali:\nCo też to z niego wyrośnie dalej?\nA Janek jedno powtarzał wkoło;\n— „Dziś się pobawię jeszcze wesoło,\nCzas taki piękny, pogodę wróży\nZresztą, przedemną leży rok duży!“\nI tak przemknęły nad głową Jana,\nPalące lato, jesień rumiana,\nChoć mi dobrze w tym świecie,\nGdzie mi urość kazali,\nAle radabym przecie\nWiedzieć, czy świat jest dalej?\nCzy prócz mamy i tata,\nBony, co wciąż marudzi,\nI siostrzyczki i brata,\nJeszcze więcej jest ludzi?\nTu świat zawsze ten samy:\nSzczeka burek przy budzie,\nKrówki ryczą u bramy,\nJedni snują się ludzie.\nA za naszym ogródkiem,\nWidać pola i brogi,\nI wieżyczkę z kogutkiem,\nI figurę u drogi.\nJakże chętniebym rada,\nUjrzeć świat ten za płotem?\nCóż, gdy mama powiada,\nŻe to myśli nicpotem.\nSkoro mama nie każe,\nTrzeba słuchać matusi!\nJednak sobie wciąż marzę,\nJak tam pięknie być musi!\nJużbym lalkę oddała,\nZa te czary, uroki;\nCóż, gdy jestem za mała,\nA płot taki wysoki!\nAle wiem już co zrobię:\nNa paluszki się zepnę,\nI przystawię kosz sobie,\nI słóweczka nie szepnę;\nNie połaje mię mama,\nJeśli figiel się uda;\nA na oczy raz sama,\nUjrzę wreszcie te cuda!\nO! mój Boże, mój Boże!\nJak tam pięknie wokoło;\nChodzą ludzie na dworze,\nKościół widać i sioło...\nDzieci igra gromada,\nMiędzy kwiaty polnemi;\nO! jakżebym też rada,\nPoszła bawić się z niemi!\nI tak chęć ma, mój Boże,\nNa połowę się łamie:\nCzy tam lecieć, czy może,\nLepiej zostać przy mamie?\nOto polskiej typ dzieweczki!\nJest chłopczyna serdeczny,\nBardzo miły i grzeczny,\nA nazywa się Mieczek.\nJak jabłuszko ma liczko,\nI figlarny wzrok trocha;\nNie kłóci się z siostrzyczką,\nI braciszków swych kocha.\nPieszczoch mamy i tatki,\nZuch do zabaw jedyny!\nBierzcie sobie wzór dziatki,\nZ tak lubego chłopczyny!\nWracał ze szkoły żwawy Władeczek,\nJuż w trzeciej klasie, choć taki mały;\nA wtem z jednego z wróblich gniazdeczek,\nCo tam na drzewach w górze wisiały,\nWypadł wróbelek biedny, maleńki,\nNieopierzony, o żółtym dziobie;\nWięc go Władeczek ujął do ręki,\nMyśląc, że ptaszka wychowa sobie.\nI, wnet wróciwszy, w własne łóżeczko\nPołożył ptaszka, — dał chleba, maku,\nPotem mu ciepłe usłał gniazdeczko,\nI ciągle myślał o swoim ptaku:\nCzy mu też dobrze za klatki kratą?\nCzy ma, co trzeba, o każdej porze?\nI ucieszony wołał: — „Patrz, tato,\nNigdzie mu lepiej być już nie może!“\n— „Prawda, mój synku! odparł mu tato,\nMoże on wdzięczny za serce twoje;\nLecz nie zapomnij, że teraz lato,\nŻe ptaszek skrzydeł posiada dwoje;\nŻe może biedny, z za szczebli klatki,\nChoć mu tu dobrze, choć ma co trzeba,\nTęskni nieborak do ojca, matki,\nI do słoneczka, co świeci z nieba“?\nSpoważniał Władzio i rzekł: — „Mój Boże!\nTo go odnieśmy do jego mamy,\nPójdziemy razem, to łatwiej może,\nWśród drzew gniazdeczko ptaszka poznamy!“\nI poszli. — Władzio puścił wróbelka,\nNawet nie płakał po jego stracie;\nBo radość jego w tem była wielka,\nŻe mógł go wrócić mamie i tacie.\nKogo masz kochać?... Chcesz dziatwo droga,\nKtóry cię życiem obdarzył.\nKochaj Go w gwiazdce co z niebios świeci,\nW całym tym świecie widomym,\nW zielonej trawce, w śnieżnej zamieci,\nW każdym robaczku znikomym.\nKochaj serdecznie mamę i tatka,\nNajgłębszą dziecka miłością;\nOni nad tobą w dziecięce latka,\nZ taką czuwali tkliwością.\nO! za wylane te łzy matczyne\nPrzy twej pościółce dziecięcej,\nMateczce swojej, dziecię jedyne,\nWinnoś miłości najwięcej!\nKochaj rodzeństwo: siostry i braci,\nI tych, co sercu są blizcy;\nA czy ubodzy, czy to bogaci,\nWszak braćmi sobie my wszyscy.\nTego biedaka, co stoi w progu,\nI tę sierotkę znędzniałą,\nKochaj miłością pierwszą po Bogu,\nI braćmi nazwij ich śmiało.\nBo kto przytuli biednych, nędzarzy,\nSierotom otrze łzę skrycie,\nTego Bóg łaską swoją obdarzy,\nI wynagrodzi sowicie.\nZresztą dla wszystkich, luba dziecino,\nZ jednakiem sercem być trzeba;\nBo równie tobą jak i ptaszyną,\nBóg opiekuje się z nieba!\nBawcie się piłką,\nPatrzcie, jak ona,\nRęką do góry,\nZda się, że w locie\nAle wnet oto\nNa ziemię spada:\nRzuca się na nią,\nTen i ów chwyta,\nCo znów podbita,\nW górę mknie śmiało.\nWzbija się w niebo,\nJak lotny ptaszek.\nTylko się w górze,\nSama nie wstrzyma,\nBo nie jest ptaszkiem\nI skrzydeł niéma.\nMów mi, mamo ukochana,\nJak się wiosną łąka kwieci?\nJak to zorza płonie z rana?\nJak to ludziom słońce świeci?\nPróżno wznosząc wciąż powieki,\nPatrzę, patrzę nadaremnie:\nNiema światła! Ach, na wieki,\nW koło zawsze takie ciemnie!\nJakże chciałbym gwiazdki małe,\nNa błękitnem widzieć niebie!\nI te kwiatki żółte... białe...\nA nad wszystko ujrzeć ciebie!\nPieśń twa do snu mię kołysze,\nJak słowika śpiew tak samo\nA zbudzony znów go słyszę,\nGdy się modlisz za mnie, mamo!\nWszak i drobny owad przecie,\nWidzi drzewa, łąki, kwiatki,\nA ja biedne, biedne dziecię,\nJa nie widzę drogiej matki!\nDobry Boże! co łask tyle,\nSiejesz szczodrą ręką swoją:\nDaj mi w życiu choć na chwilę,\nDaj oglądać matkę moją!\nCóż to za dziecię, które najczulej,\nMatka do łona swojego tuli?\nKtóre z miłością garnąc do siebie,\nTkliwie w ramionach własnych kolebie?\nCo to za dziecię, co swe rączyny,\nOplotło wkoło szyi matczynej,\nI pełne jakiejś anielskiej wiary,\nZ oczu jej słodkie pije nektary?\nTo pewnie luba matki pociecha,\nCo się tam do niej z kolan uśmiecha?\nTo pewnie dziecię jej ukochane,\nŻywe, rozkoszne, szczęściem rumiane?\nLub może figlarz, co za swe psoty,\nUtracił prawo do jej pieszczoty,\nI dziś do matki rwie się namiętnie,\nA ona, dobra, przebacza chętnie?\nO! nie maleńcy! to dziecię w bieli,\nCo z wami zwykłych zabaw nie dzieli,\nLecz pod matczyne skrzydło ucieka:\nTo nieszczęśliwy, to jest kaleka!\nOn już nie może z wami, o dzieci,\nGonić piłeczki co w górę leci,\nBo jego światem, mój mocny Boże,\nKolana matki i cierpień łoże...\nLos mu wziął wszystko: rozkosz dziecięcą,\nWszystkie zabawy co młodość nęcą,\nZabrał mu zwinność, ruchliwość, całą,\nCóż mu prócz serca matki zostało?\nLecz tego serca co go tak strzeże,\nNikt mu, nikt z ludzi już nie odbierze...\nA żadne świata tego dostatki,\nNie dorównają miłości matki.\nOna jedyna wśród życia ciszy,\nJak biały anioł mu towarzyszy,\nI w nieprzebranej skarbnicy swojej,\nZnajduje balsam, który go koi.\nOh! widząc taką miłość matczyną,\nSłysząc te słowa co z ust jej płyną,\nJa temu dziecku, choć łzy mi cieką,\nZazdroszczę niemal, że jest kaleką!\nBieluchny dworek, śliczne pokoje,\nO! jakże ciepło w nich bez wątpienia;\nAle czy wiecie, dziateczki moje,\nIlu to ludzi drży bez schronienia?\nKażdy pokoik wasz ogrzewany,\nTo też na zimno nikt nie narzeka,\nA u tych biednych, przez wątłe ściany\nI wiatr przewiewa i deszcz przecieka.\nTam, obok łoża chorej mateczki,\nCo już rok cały jęczy w niemocy,\nZ piersią łkającą, biedne dziateczki,\nWzywają kornie wsparcia, pomocy.\nGdy was maleńcy mateczka pieści,\nI niby Anioł czuwa nad wami,\nTamta swe dzieci w niemej boleści,\nKarmi westchnieniem i poi łzami.\nO, pomnij dziatwo, że zawsze trzeba,\nMieniem swem biednych obdzielać braci,\nA za podany biednym kęs chleba,\nBóg ci stokrotnie z czasem zapłaci!\nJestem szewczyk sobie,\nJak tego potrzeba,\nZ pracy rąk zarobię,\nNa kawałek chleba.\nZa robotą latam,\nI co trzeba komu,\nTo zaraz załatam.\nTu wbiję sztyfciki,\nTam w obcas podkowę,\nI moje buciki,\nIdą w świat jak nowe.\nWięc proszę też pięknie,\nJak mu bucik pęknie,\nPosłać po szewczyka!\nWdzięczną postać stroi;\nZimy się nie boi!\nKiedy wicher srogo,\nZe śniegiem powieje,\nTo przytupnie nogą,\nI wnet pokraśnieje.\nWcale ją nie trwoży,\nŻe tam mróz na świecie;\nWszak w zimie dzień boży,\nTak dobry jak w lecie.\nKiedy inny nurka,\nDaje pośród puchów,\nOna jak wiewiórka,\nŚmieje się z piecuchów.\nNiech pan siedzi w domu,\nBo nosek odmrozi!\nHej! dziarskie chłopaki,\nCzy wy krwi nie macie,\nŻe dziewczynce takiej,\nZawstydzać się dacie?\n„Maryo! — błaga: o! ratuj je, święta!“\nA choć lekarz odstąpi od łoża,\nNie dla wszystkich, drogie dzieci!\nJednakowo słońce świeci;\nNie dla wszystkich tutaj ludzi,\nJednakowo dzień się budzi.\nDla szczęśliwych, dziatki moje,\nZlewa ono szczęścia zdroje,\nPromieniami im się śmieje,\nBudzi radość i nadzieję.\nLecz są tacy nieszczęśliwi,\nKtórych słońce nie ożywi,\nKtórzy kiedy ze snu wstaną,\nPrzeklinają swoje rano.\nPrzed takimi dzionek cały,\nPłynie smutny, ociężały,\nW krwawym trudzie, w ciężkiej pracy,\nWloką swoje dni biedacy.\nGłodni, drżący, opuszczeni,\nNie chcą słońca, ni promieni,\nProsząc Boga, by noc głucha,\nUkoiła troski ducha.\nOch! jeżeli takich w życiu,\nSpotkasz dziatwo gdzie w ukryciu:\nTo ich wesprzyj swem ramieniem,\nBądź ich słonkiem, dniem, promieniem!\nCo ja widzę! u młodzieży\nW pokoiku nieład wielki?\nNa podłodze książka leży,\nW głowie wróble i figielki.\nZamiast zasiąść nad stolikiem,\nCzytać słówka z kajecika:\nJaś wywija pałasikiem,\nA Staś służy za konika.\nChociaż ładnie ci w kołpaczku,\nChociaż bystry konik z brata:\nSzablą — wierzaj mi chłopaczku,\nNie podbijesz jeszcze świata.\nLecz ci powiem, gdzie twa śmiałość,\nW świetnej może błysnąć roli:\nOto zwycięż opieszałość\nI weź figle do niewoli.\nTaką je pobiwszy sztuką,\nUcz się, ucz przy łasce bożej!\nBo świat tylko przed nauką,\nZ uwielbieniem głowę korzy!\nPomnisz te chwile\nKiedy na łące bawiąc o zmroku,\nChcieliśmy wzlecieć do gwiazd w obłoku,\nJak nam się mile,\nLub kiedy wiosną,\nJak nas cieszyła zieloność łanu,\nŻe słowik śpiewa na nowo Panu,\nI jak radosno,\nPłynął nasz wiek?\nW majowy dzień:\nKiedy wesoło bratki, dzwoneczki,\nDłoń nasza w skromne plotła wianeczki,\nLipy z parowu,\nSkrywał nas cień?\nJakże nas cieszył nutą wesołą,\nGdy się po niwach rozległ wokoło,\nO rannym brzasku,\nWśród ziół i drzew!\nPiękne to chwile,\nNa ukochanych rodziców łonie,\nW lubem przyjaciół krewnych gronie,\nGdzie było tyle\nW porze tych lat:\nLeśne ptaszyny, barwne kwiateczki,\nRodzinna wioska, niebo, gwiazdeczki...\nDni swoich kwiat!\nPiękna, lecz krótka wiosna natury,\nKrótsza w dniach życia, człowieka!\nBo zmrok choć pierwszą zamgli ponury,\nSłońca ją promień znów czeka,\nA wiosna życia skoro przeminie,\nGwiazdą nie świeci jutrzenki,\nI barwy smutku w żadnej godzinie,\nZ ciemnej nie zedrze sukienki!\nO! jutrznio nauk! jasnych promieni\nRozsiej nad nami blask złoty!\nByśmy nie byli błądzić zmuszeni,\nW cieniu bolesnej ciemnoty!\nZosia panienką jest już nielada,\nWie nawet, jak się literki składa,\nDo stu bez myłki liczyć już umie,\nI najtrudniejszy wierszyk rozumie.\nJakże serdecznie tej uczoności,\nMłodsza Marynia siostrze zazdrości!\nLecz zazdrość, Maniu, to brzydka wada,\nTrzeba się uczyć, to trudna rada!\nMój Czesławku! póki lata,\nPóki dzionki kwitną młode,\nPóki duch twój rwie się, wzlata,\nPoznaj ojców twych zagrodę!\nPoznaj drzewa wiekiem zgięte,\nSłuchaj pieśni w listków szumie,\nA kto uczci drzewa święte,\nTen i piosnkę ich zrozumie!\nPatrz, w ustroniu małe ptaszę,\nSwojską dumkę mile dzwoni;\nWietrzyk szumi piosnki nasze,\nPo rozkwitłej, wonnej błoni!\nO! posłuchaj: pieśń ojczysta\nPowie tobie wiele, wiele...\nA tak rzewna, dźwięczna, czysta,\nJak głos dzwonka przy kościele!\nJeśli smętny śpiew słowika,\nPłynąc w cichy zmrok majowy\nTęskną nutą od dąbrowy,\nNa wskróś duszę twą przenika...\nIleż więcej dumki słowa,\nDo stęsknionej mówią duszy?\nIleż więcej pieśń wioskowa\nI zachwyci ją i wzruszy?\nA ta zaszeleszcze,\n— „Kto to grzeczny, chłopczyku,\nRózga ze mnie stoi!“\nJanek z Helenką wiódł sprzeczkę od rana,\nAle to sprzeczkę niemałą:\nO to, jak lalka ma być dziś ubrana,\nW żółtą sukienkę, czy białą?\nNie wiem, bom wyszedł z samego początku,\nW jaką się lalka ubrała?\nTylko widziałem jak Jaś w jednym kątku,\nA w drugim Helcia płakała.\nA tutaj dziatwa, wśród świeżej murawy,\nWyprawia figle i pląsy;\nHelenka z Jasiem aż drżą do zabawy,\nAle wstrzymują ich dąsy.\nTak się dąsali do późnego zmroku,\nGorzkiemi pojąc się łzami;\nAż ojciec rzekł im, patrząc na to z boku:\n„Niezgodni karzą się sami!“\nCo godzinę kotek myje,\nŁapki, pyszczek, uszka, szyję.\nDziatwa często zapomina,\nŻe się codzień myć należy,\nA czyż nie wstyd, by kocina,\nCzystszą była od młodzieży?\nNiech tam jakie chcą poeci,\nMarzą nieba ideały:\nW mojem niebie — małe dzieci,\nMojem niebem — świat ich mały!\nZ poza chmurek, jak z okienka,\nNa świat patrzą, co się dzieje,\nA dziecina się maleńka,\nMały Jezus do nich śmieje.\nI jak niegdyś w Betleemie,\nDo rozkosznej ich gromadki,\nJakby schodził znów na ziemię,\nRwie się Jezus z ramion Matki.\nA Najświętsza Matka Boża,\nJezusika z kolan zsuwa,\nUśmiechnięta niby zorza,\nNad wszystkiemi dziećmi czuwa.\nI niewinne ich igraszki,\nDzieli wspólnie z swą dzieciną;\nPatrzy, patrzy, gdy jak ptaszki,\nNa skrzydełkach w górę płyną.\nLub gdy małe te dzieciątka,\nCałem szczęściem niebios tchnące,\nBiałe owce i jagniątka,\nNa niebieskiej pasą łące.\nA Jezusik na ich czele,\nPasterz dobry i kochany,\nZ małych dzieci ma kapelę,\nZ małych dzieci dwór dobrany.\nOne Jemu tylko służą,\nZ nimi On się tylko bawi,\nA gdy im się oczka mrużą,\nOn im do snu błogosławi.\nJuż zasnęły! — I wam dziatki,\nDo snu główka się usuwa;\nPonad wami Bożej Matki,\nOpiekuńcza ręka czuwa.\nA Jezusik dłoń malutką\nŁączy z dłońmi matczynemi,\nBłogosławiąc nią cichutko;\nWszystkie dzieci na tej ziemi!\nO! niech jakie chcą poeci,\nMarzą nieba ideały,\nChociaż śmiechem mnie zagłuszy,\nNiedowiarek jaki mały,\nJednak powiem, że po uszy,\nW pieklem siedział przez dzień cały.\nTak, siedziałem tam aż na dnie,\nDrżąc, skulony gdzieś w zakątku;\nA jak było tam szkaradnie,\nTo opowiem od początku.\nGdy tam wpadłem, — w jednej chwili,\nJakieś beksy w licznej zgrai,\nZ wszystkich stron mnie obskoczyli;\nTen się dąsa, ów mazgai...\nTen się czepia mię za suknię,\nÓw się wlecze jakby plaga,\nA choć człowiek ich ofuknie,\nWszystkie czarne jak murzyny,\nNie umyte, nie czesane!\nRęce brudne! A czupryny\nJakby strzechy potargane!\nDrżąc, patrzyłem na te malce,\nCo też będą broić dalej?\nTen w śmietance macza palce,\nÓw nad, świecą cukier pali...\nTamten w kącie czubi brata,\nInny wszystko niszczy, burzy!\nAch! za żadne skarby świata,\nNie chcę z nimi zostać dłużej!\nBo to piekło, co to z niego\nWieczny ogień i żar leci,\nNiczem wobec piekła tego,\nCo niesforne mieści dzieci!\nMałą dziecka duszyczkę,\nW niebo niosą Anieli:\nPatrzcie w jego twarzyczkę,\nJak się cała weseli.\nO! bo niebo gwiaździste\nOczekuje dziś na nie;\nWnet skrzydełka śnieżyste,\nJak Aniołek dostanie.\nI do Bozi poleci,\nZ Aniołkami drugiemi,\nBłagać szczęścia dla dzieci,\nCo zostały na ziemi.\nGAWĘDA O GWIAZDCE\nWidzisz to niebo, kochana dziatwo,\nGdzie srebrne gwiazdki migocą,\nA które, myśląc, że to tak łatwo,\nZliczyć kusiłaś się nocą.\nA gdyś poznała, że wzrok: nie może,\nObjąć ich w żadnym sposobie,\nMyślałaś, że je zliczysz w jeziorze,\nCo odbijało je w sobie.\nAle w ich roju, pełen zdumienia,\nWzrok się twój błąkał i korzył,\nI temu niosłaś hymn uwielbienia,\nCo je policzył i stworzył.\nGłówka niezwykłą zajęta pracą,\nW której się myśli gubiły,\nDumała nieraz: gwiazd tyle! — na co?\nCzy po to, by nam świeciły?\nCzy Pan Bóg na to w niebios oddali,\nMlecznym je rozlał ruczajem,\nAby się ludzie im przyglądali,\nA one ludziom nawzajem?\nWszak pomnisz dziatwo, te długie noce,\nGdy wzrok twój gwiazdy przezierał,\nMyśląc, że łzy tak błyszczą sieroce,\nKtóre Bóg z ziemi pozbierał.\nPodrósłszy nieco, pytałaś taty,\nZnów o te gwiazdy złociste?\nA tatko odrzekł, że to są światy,\nJak księżyc, słońce ogniste...\nJakimże może być to sposobem?\nSama pytałaś u siebie,\nBoś tylko z ziemskim znała się globem,\nObcym ci świat był na niebie.\nA jednak dziatwo, tak jest w istocie!\nChoć myśl cię o tem przestrasza:\nTen blady księżyc i gwiazd tych krocie,\nTo wszystko ziemie jak nasza!\nJakżeby człowiek był próżny, mały,\nGdyby przypuszczał choć chwilę,\nŻe li dla niego ten świat wspaniały,\nI gwiazdek stworzył Bóg tyle!\nA każda gwiazdka — o! to świat wielki,\nI trudno dojrzeć ich końca!\nChoć błyszczą niby rosy kropelki,\nSą gwiazdy większe od słońca.\nNieprawdaż, że to na baśń zarywa,\nJakby ją bajarz układał?\nA przecież w słowach tych prawda żywa,\nKtórej się rozum dobadał.\nA co on zdobył w wiekowym trudzie,\nTo nam przyswoić potrzeba.\nMoże i na nas patrzą się ludzie\nZ jakiej tam gwiazdy wśród nieba;\nI tak słuchają, o moi mili,\nO naszej ziemi ciekawie:\nJak ty mię dziatwo słuchasz w tej chwili,\nKiedy o gwiazdach ci prawię.\nwedług rysunku Dylczyńskiego\nNad książeczką wciąż drzemie,\nAlbo chodzi ponury;\nOczka spuszcza na ziemię;\nWstyd mu spojrzeć do góry!\nKiedy innych koleją,\nZa wzór dają mu wszędzie;\nZ niego wszyscy się śmieją,\nŻe nic z niego nie będzie.\nA on w kącie, jak kołek,\nStoi niemy, strwożony:\nAż się z niego osiołek,\nStanie kiedyś skończony!\nDzieweczki moje! wyście jak kwiaty,\nNa wonnym łąki kobiercu,\nI tak jak oczom kwiatów bławaty,\nNaszemu miłeście sercu.\nRośniecie hożo, rośniecie zdrowo,\nCudne, jak róże w rozkwicie,\nI tak jak kwiatki barwą tęczową,\nTak nas swym wdziękiem cieszycie.\nLecz jak zadaniem kwiatu i zioła,\nNieść cudny zapach pod strzechę:\nTak znowu waszym — na wzór Anioła,\nNieść ludzkim sercom pociechę.\nWe wszystkich chmurnych chwilach żywota,\nMieć rozjaśnione oblicze,\nI w życie ludzkie, jak pszczółka złota,\nPrzelewać same słodycze!\nO! pięknyż cel to, dzieweczki młode,\nSzczęścia bliźniego być gońcem!\nI w życie ludzkie wlewać osłodę,\nByć mu nadzieją i słońcem!\nWiarę obudzać w piersiach zakrzepłą,\nW ciemnościach wróżyć zaranie,\nNieść w zimne serca serdeczne ciepło:\nJakież to piękne zadanie!\nLecz by mu sprostać, dzieweczki drogie,\nNie dość za serca iść biciem,\nBy z uczuć wzrosły owoce błogie,\nTrzeba wam poznać się z życiem.\nTrzeba wam zbadać zakres niemały,\nSwych obowiązków na świecie:\nBo i wy w pracy ludzkości całej,\nTakże swój udział weźmiecie.\nWięc wam należy w serca cichości,\nPo żywe nauk iść zdroje,\nAby połowę zadań ludzkości,\nGodnie na barki wziąć swoje.\nNadto, dzieweczki, wiedzieć wam trzeba,\nŻe obok szczęścia jest blizko\nDola nędzarzy, którym brak chleba,\nI nędzy ludzkiej siedlisko,\nWięc wam nie wolno grosza z kieszonek,\nTrwonić na modne wybłyski;\nTęsknić do balów, sukien, koronek,\nAlbo do lalki paryskiej.\nLecz do tych biednych, pod nizkie strzechy,\nKtórzy w ukryciu łzy ronią,\nZejść jak słoneczny Anioł pociechy\nI szczodrą wesprzyć ich dłonią.\nTak wam osiągać cel ostateczny:\nTrud dzielić, koić łzy bratnie!\nI zważać pilnie, byście w społecznej\nNie były pracy ostatnie!\nO czem tak marzysz małe pacholę?\nI czemu troska siadła na czole,\nNa skroni twojej dziecięcej?\nCzemu pierś twoją westchnienie wznosi,\nA jasne oczy łza bolu rosi,\nI serce bije goręcej?\nJak młode orlę z granitów skały,\nTak się do lotu zrywasz, mój mały,\nJak skrzydła wznosisz rączyny!\nNa wiatr rozwiane jasne twe sploty,\nŻe mi wyglądasz synku mój złoty,\nJak Anioł z Bożej krainy!\nO! rozwiń skrzydła, sokole młody!\nNad twoje ziemie, sioła i grody,\nNad rzeki twoje i morza!\nI czy ci w polu zostać hetmanem,\nCzyli u steru dzielnym retmanem,\nNiech cię prowadzi dłoń Boża!\nRzuć się w toń światła, jak nurek śmiały,\nI perły zbieraj, synku mój mały,\nPerły, z twych dziejów skarbnicy!\nI to nie garnij co blaskiem świetne,\nLecz to, co zacne, piękne, szlachetne,\nCo godne serca świątnicy!\nA więc na ziemie, wiatry i wody,\nPoselstwo dajem ci, synku młody,\nWięc spraw się dobrze chłopczyku!\nI od Tatr zbieraj ożywcze tchnienie,\nZ ziemi twej rosę, z niebios promienie,\nZ wód perły, bursztyn z Bałtyku!\nIgiełką pogardzać nie trzeba,\nO! bierz ją panienko do ręki!\nBo ileż to dziewcząt kęs chleba,\nZawdzięcza igiełce maleńkiej!\nChoć czasem ukłóty paluszek,\nAż do krwi serdecznej zaboli:\nNie traćcie do igły serduszek,\nSzyć zgrabniej będziecie powoli!\nDziś jeszcze, o moje panienki,\nDla lalek szyć uczy was mama,\nA jutro dla sierot sukienki,\nUszyje igiełka ta sama.\nI biedny radować się będzie,\nI modlić za was w kościele.\nO! igła choć małe narzędzie,\nA sprawia pociechy tak wiele!\nIleż to, mój Boże! dziewczątek,\nIgiełką zarabia na życie...\nSpojrzyjcie w poddaszów zakątek,\nA co tam pracownic ujrzycie!\nA wszystkie wciąż szyją aż miło,\nBy biedzie zaradzić co prędzej;\nA gdyby igiełki nie było,\nBiedaczki zginęłyby w nędzy!\nO! igłą pogardzać nie trzeba,\nWięc bierz ją panienko do ręki!\nBo ileż to dziewcząt kęs chleba\nPrzy obiedzie Paulinka,\nBardzo brzydko kaprysiła;\nTo zła była jej czerninka,\nTo się brukiew jej sprzykrzyła.\nTo w parzonej leguminie,\nCynamonu, cukru mało,\nI nie wiedzieć co dziewczynie,\nDzisiaj w głowie się ubrdało.\n— „Ej! córeczko, matka rzecze,\nWidać więcej masz, niż trzeba;\nAle gdy ci głód dopiecze,\nZjesz, jak ciastko, kromkę chleba“.\nDobrze matka powiadała,\nBo nie przeszła i godzinka,\nJak chleb suchy Paulinka,\nZ apetytem zajadała.\nOj! nie kapryś dziecko drogie,\nGdy masz obiad z łaski nieba!\nBo są dzieci tak ubogie,\nŻe suchego łakną chleba!\nMaryanek, Zosia i Mieczek,\nŁakomi byli jak rzadko;\nZ iluż to cukrów, ciasteczek,\nSpiżarkę obrali gładko?\nSzczególniej Mieczuś: jak kotek,\nMistrzem na takie był sprawki,\nI zawsze umiał łakotek\nDostać, bez klucza, ze szafki.\nRaz patrzy: mama zamyka\nDo szafy flaszki i słoje;\nSkądby tu dostać kluczyka?\nPrzemyśliwali we troje.\nE, cóż to! czyż i bez klucza,\nOtworzyć szafki nie można?\nA choć katechizm naucza,\nŻe być łakomym, rzecz zdrożna:\nNasz Mieczek wspiął się na szafkę,\nTraf... traf... odemkły się rygle;\nW pośpiechu strącił karafkę,\nOt, co sprawiły psie figle!\nOtwiera słoik za słojem,\nAż od gorączki się poci...\n— „No, rzekł, stanęło na mojem,\nTeraz się najem łakoci!“\nSkosztował... jakiś płyn słodki,\nAż oblizuje paluszek!\nLeci to nie były łakotki,\nTylko lekarstwo na brzuszek.\nPrzez trzy dni, po tej robocie,\nNie wstawał Mieczuś z łóżeczka...\nA dzieci, wiedząc o psocie,\nOj! śmiały, śmiały się z Mieczka!\nWyszłaś z jamy.\nChciało ci się\nA masz teraz\nTeraz z jamy\nWyjść nie można.\nZje cię kotek.\nRok szósty życia,\nRoił niemal od powicia,\nŻe już nad niego,\nNie znajdzie w świecie większego,\nChcąc więc osóbce swojej większą nadać postać,\nJak owa żaba w bajce, pysznie się nadyma!\nKładzie ogromny cylinder na głowę,\nTak, że gdyby większy jeszcze o połowę\nWłożył, to czołem chyba mógłby nieba dostać!\nA że do garnituru potrzeba koniecznie\nLaski i cygar! Więc choć to niegrzecznie,\nA nawet bardzo nieładnie,\nJeśli kto kradnie:\nNasza pocieszna figurka,\nBierze kryjomo kluczyk, otwiera i z biurka\nOjcowskiego, papieros wyjmuje z pudełka;\nZakłada na nos dwa szkiełka,\nI już za progiem!\nA za nim po ulicy, jakby za rarogiem,\nBiegnie chmara dzieciaków, krzycząc z całej siły:\n„Patrzcie! ta figa,\nLedwie że chodzi! Mój ty Boże miły!\nJak on ten wielki kapelusz udźwiga?“\nTo znowu nań wołają rówieśnicy mali:\n„Zdejm pan lepiej te szkiełka, bo się pan obali!“\nJakoż olbrzym przypadkiem o kamień uderzył,\nKapelusz mu na oczy aż po brodę wpada,\nA on jak długi bruk zmierzył!\nOberwał guza! Niewiem co tam dalej było,\nLecz pono nie na jednym guzie się skończyło!\nJeśli kto z małości zacznie,\nStarszych małpować niebacznie,\nI wady tej oduczyć jeśli się nie stara:\nZawsze go zato przykra spotka kara!\nŚmiał się Janek ze starca, że idąc w zawieję,\nPrzewrócił się i rozbił.\n— „Niech się Jaś nie śmieje!\nRzecze mama, — toż samo może spotkać ciebie!\nNa dzieci nielitosne gniewa się Bóg w niebie.\nSzanuj, drogi mój Janku, starca włosek siwy,\nBy i ciebie uczczono, gdy będziesz sędziwy“!\nPowiem wam na ucho, dzieci,\nCoś o sercu Tadeuszka:\nRaz do pajęczej sieci,\nCzęsto, gdy w młodej drużynie\nDziatwy z okolicznych wiosek,\nBawił się Tadeuszek, — muszka się nawinie,\nI tnie go w ucho lub w nosek.\n„Cierpże teraz, zawołał, nieznośny owadzie,\nCoś bolu sprawił mi tyle!\nOt, już pająk na siatkę długie nogi kładzie,\nAby cię zdusić za chwilę!\nWcale cię nie żałuję!“\n— „Wstydź się, rzecze ciotka,\nZamiast młodszym przyświecać litości przykładem,\nTy się mścisz, Tadeuszku, nad biednym owadem...\nA nuż i ciebie podobny los spotka?\nNuż i nad tobą, nielitosne dziecię,\nMocniejszy znęci się w świecie?\nCóż poczniesz wtedy?“\nNie wyszło z zawstydzonych ustek Tadeuszka;\nTylkom widział za chwilę; jak nad jego głową,\nTa sama brzęczała muszka.\nJaś miał małpkę. Wiecie o tem,\nŻe pocieszne to stworzenie,\nZ wielkim sprytem, chwyta lotem,\nKażdy ruch, giest i spojrzenie,\nOd samego przeto ranka,\nW domu pełno wrzawy, stuku;\nMałpka wciąż przedrzeźnia Janka,\nA on śmiał się do rozpuku.\nLecz się wkrótce Janek mały,\nJej figlami znudził trochę,\nI sam w odwrót przez dzień cały,\nJął przedrzeźniać swą pieszczochę.\n— „Że cię małpka naśladuje,\nRzekł ktoś, no, bo głupie zwierzę;\nLecz czyż wstydu Jaś nie czuje,\nŻe z głuptaska przykład bierze?“\nStaś, że młodszego brata poprawić potrafi,\nW stylu i w ortografii,\nJuż się za najmędrszego uważa człowieka,\nI wszystkich traktował z lekka.\nTymczasem, gdy mu przyszło chrząszcz pisać w kajecie,\nW ogromny popadł ambaras,\nI w tym jednym wyrazie, czy uwierzyć chcecie,\nZrobił dwa błędy naraz!\nWięc dziadzio, poprawiając myłki w jego pracy,\nRzekł: „brzydko, kto nad innych wynosi sam siebie,\nBo zawsze znajdą się tacy,\nCo więcej wiedzą od ciebie“.\nBierz wzór Bronku z Adasia, patrz, jak on się uczy,\nJak zgrabnie pisze, jak czyta!\nNigdy pod nosem nie mruczy;\nGdy nauczyciel go pyta!\nA na to Bronek, mażąc się szkaradnie,\nZ minką pociesznie skrzywioną:\n„Tatko, rzekł, Adaś na złość uczy się tak ładnie,\nBy go nademnie chwalono!“\n„O maleńki psotniku, rzekł ojciec z uśmiechem,\nNie to twego lenistwa przyczyną, o! nie to!\nUściskaj zaraz brata, bo co mienisz grzechem,\nJest właśnie jego zaletą!“\nDziateczki! jakiż widok byłby to wspaniały,\nGdybyście wszystkim na złość uczyć się zechciały!\nBrzydko gdy chłopcy kłamią, ale stokroć gorzej\nI smutniej tacie i marnie,\nKiedy serce dziewczynki o kłamstwa się wdroży,\nKiedy dziewczynka kłamie!\nBo skoro dobry Pan Bóg dał nam piękną mowę,\nNiech słowa prawdy z niej wieją...\nA kto kłamie, takiemu wnet usta różowe,\nZ wstrętu do kłamstwa — czernieją.\nMama Zosi raz w piątek poszła na targ wcześnie,\nA idąc rzekła do córki:\n— Zosiu! ja ci przez Rózię nadeślę czereśnie,\nA ty smaż konfiturki;\nTylko nie zjedz mi żadnej, mama o to prosi,\nA nic nie skryjesz przed matką. —\nInnaby posłuchała... gdzie uprosić Zosi,\nCo była łaściuch jak rzadko!\nZaledwie że czereśnie dała na stół Rózia,\nWnet na nie Zosia napada,\nPakuje je w usteczka, aż puchnie jej buzia,\nZ takiem łakomstwem zajada!\nWtem mateczka się zjawia.\n— No cóż, moja córko!\nCzemżeś tak bardzo zajęta?\n— Czem, mamo?\n— Tak, czem, pytam.\n— Ach! tą konfiturką,\nSmażę, aż bolą rączęta.\n— I żadnej nie ruszyłaś?\n— Żadnej, proszę mamy,\nNiech mama Rózię zapyta!\nA skądże buzia czarna, skąd na niej te plamy?\n— Bo jeszcze dzisiaj nie myta!\n— I stąd czarna, nieprawdaż? O! dziewczynko mała,\nZłe się bardzo uczucie w twem serduszku budzi:\nTy skłamałaś, więc buzia od kłamstwa zczerniała,\nBo kłamstwo duszę kala i usteczka brudzi!\n„Posłuchaj Zbyszku, co książka gada?\nSą w niej tam rzeczy nielada!“\nTak siwy dziaduś mówił do wnuka,\nI w las nie poszła nauka.\nZbysio książeczkę przyłożył do ucha,\nLecz choć na wszystkie strony ją obraca,\nKartkę po kartce przekłada,\nKsiążka nic sama nie gada!\n„Dziadziu! czy to się godzi tak żartować ze mnie?\nMęczę się, pocę daremnie,\nPrzyciskam książkę rękoma obiema,\nA ona milczy jak niema!“\n„Oj! maleńki psotniku, wszyscyście jednacy,\nSądzicie, że do celu można dojść bez pracy,\nŻe dosyć mieć pragnienie i chętkę przykładną,\nA pieczone gołąbki same do ust wpadną!\nPrzeczytaj, to się wtedy przekonasz na oczy,\nŻe niema milszej rozmowy\nNad tę, którą z książkami duch człowieka toczy,\nNad rady książki-niemowy“.\nDziateczki! czyż i z wami nie jest tak z początku?\nKsiążka nudna, wołacie, Bóg wie co w niej świta,\nA nim ją które z dzieci w połowie przeczyta,\nJuż książka wala się w kątku!\n„Niech lalka będzie grzeczna, siedzi nad książeczką,\nNiech się w kącie nie maże, bo weźmie rózeczką!“\nTakie przestrogi Ewunia mała,\nSwojej laleczce dawała.\nW kwadrans potem mama woła:\n„Pójdź Ewusiu, weź książeczkę,\nDosyć byłaś już wesoła,\nBędziem uczyć się troszeczkę!“\nSłysząc to Ewunia mała,\nNagle w głos się rozbeczała.\nWidząc, na jaką zanosi się walkę,\nRzekła mama do Ewci, co karciła lalkę:\n„Niech Ewa będzie grzeczna, siedzi nad książeczką,\nKażdą przestrogę, luba młodzieży,\nNaprzód do siebie samych stosować należy!\n(myśl z niemieckiego)\nKiedy już młody przyjacielu,\nWyruszasz w świat szeroki,\nTo prostą drogą dąż do celu,\nZ rozwagą stawiaj kroki.\nNaprzód z innymi idź w zawody,\nHartując duch i ciało;\nA gdy napotkasz gdzie przeszkody,\nTo je usuwaj śmiało.\nBo na to los ci, chłopcze miły,\nChciał je na poprzek rzucić:\nBy wypróbować twoje siły\nI dać zwycięzcą wrócić.\nO chleb nie żebraj w obcym progu,\nBo to niegodne ciebie;\nPracuj, a resztę zostaw Bogu,\nOn myśli o twym chlebie.\nNiech inni piją słodycz miodu,\nTy z miernym gódź się stanem;\nI ucz się wcześnie być, od młodu,\nSamego siebie panem.\nI niech cię zawsze przed obcemi,\nBo wiedz, że sława twojej ziemi,\nNa barkach twych spoczywa.\nDO F. H.\nofiarując mu książkę.\nÓsmy już kończysz chłopczyno, roczek,\nDni wiosny wnet się prześlizną,\nDzisiaj pacholę, lecz jeszcze kroczek;\nA będziesz słusznym mężczyzną.\nPrzebiegnie jedno i drugie lato,\nDeszczyk wiosenny popada,\nI ty urośniesz duży jak tato,\nAle to duży nie lada.\nLecz niedość na tem, kochane dziecię,\nW nadmiarę uróść i zbytek,\nWszak i złe zielsko rośnie na świecie,\nA jakiż z chwastu pożytek?\nLecz wspólnie z ciałem, — rozum mój chwacie,\nMa się rozwijać bogato!\nNiedosyć wzrostem dorównać tacie,\nMasz, być rozumnym jak tato.\nDzisiaj w zabawach miłych bezsprzecznie,\nChwilka ci płynie za chwilką:\nAle czy sądzisz, że to tak wiecznie\nPrzyjdzie ci bawić się tylko?\nO! nie, maleńki mój przyjacielu!\nBóg da, uchowasz się zdrowo,\nI ludziom służyć pójdziesz jak wielu,\nSercem, ramieniem i głową.\nWięc wcześnie plon masz zbierać do głowy,\nMyśl mądrą wieszać u czoła,\nAbyś od razu stanął gotowy,\nGdy świat cię w służbę powoła.\nWiem, że nad wszystkie dziecka rozkosze,\nDrżysz do ciekawych książeczek:\nWięc ci, chłopczyno, książkę przynoszę,\nPełną przeróżnych bajeczek.\nA gdy cię rady moje przestrzegą,\nI od złych czynów odwiodą:\nTo, co zostanie ci z niej dobrego,\nTo będzie moją nagrodą.\nJuż znacie wiersze, znacie obrazki,\nJużeście treść ich poznały całą,\nLecz mi powiedzcie dziateczki, z łaski,\nCo się też z tego w główkach zostało?\nNiedosyć bowiem, kochane dzieci,\nKsiążeczkę tylko przebiedz oczyma,\nBo to co łatwo do ucha wleci,\nTo drugie ucho pewnie nie wstrzyma...\nLecz trzeba pokarm nauki zdrowy,\nZ książki — do serca przenieść i głowy!\nCo za jakiś brano cud;\nŻe już babcia za swe grzechy,\nZ okiem pełnem gorżkich łez;\nOtarł z ócz płynącą łzę:\nDziecię! jest mnóstwo Aniołów w Niebie,\nCo każdy krok twój śledzą z obłoku,\nLecz tu na ziemi, tak blizko ciebie,\nCzuwa twój Anioł z łezką na oku.\nOn cię osłania skrzydły swojemi,\nA więc go kochać i czcić potrzeba,\nBo kto zasmuci Anioła ziemi,\nTo jakby smucił Aniołów z Nieba.\nCzcij więc i kochaj matkę jedyną,\nBo to twój Anioł drogą dziecino!\nDziecinki moje! czy też wy wiecie,\nCzem jest mateczka dla was na świecie?\nCzyście też kiedy myślały o tem,\nJakim to dla niej nieraz kłopotem\nJest upór dziecka, które umyślnie,\nZ ócz biednej matki łzy rzewne ciśnie?\nI czy wiesz dziatwo, jakeś bogatą,\nŻe są przy tobie mama i tato,\nKtórzy nad tobą i dniem i nocą,\nCiągle czuwają, wciąż się kłopocą,\nI wspólnie z całą pracują siłą,\nAby dziateczkom ich dobrze było?\nO! dziatwo moja, figlarna, żywa,\nAni przeczuwasz jakeś szczęśliwa!\nAni ci przez myśl nie przejdzie może,\nWciąż błogosławić wyroki Boże,\nŻe wam w dniach wiosny dały, o! dziatki,\nPoić się słodkiem imieniem matki!\nBo matka w życiu, dziatwo kochana,\nTo ręka Boga z niebios zesłana;\nTo ciche skrzydło Stróża Anioła,\nKtóre ci smutki rozwiewa z czoła;\nTo jasna gwiazda, co od powicia,\nŚwieci przez wszystkie dni twego życia.\nJeśli Bóg dzieciom matki poskąpi,\nO! to tej straty nikt nie zastąpi...\nTo nie odkupić jej łez potokiem,\nTo wciąż się za nią obracać wzrokiem,\nTo wciąż, na smutnem życia ściernisku,\nTęsknić i tęsknić do jej uścisku!\nO! na kolana padnijcie dzieci!\nI temu oku, co dla was świeci,\nI temu sercu, co jakby złote,\nMa samą tylko dla was pieszczotę,\nI tej opatrznej, matczynej ręce:\nWdzięczność i miłość nieście w podzięce!\nBo wy nie wiecie dziateczki drogie,\nŻe są i inne dzieci ubogie,\nCo nie słyszały jeszcze ni razu\nSłodkiego matki swojej wyrazu,\nNi jej tkliwego słowa pieszczoty,\nA noszą smutne imię: — sieroty!\nO! ty, po stokroć dziatwo szczęśliwa,\nKtórą do serca matka przyzywa,\nI tak cię garnie w objęcia słodko:\nJeśli się spotkasz z jaką sierotką,\nCo się samotnie błąka śród świata,\nZastąp jej siostrę, zastąp jej brata!\nA ten, przed którym nic nie uchodzi,\nBóg ci twe tkliwe serce nagrodzi!\nI ta mateczka biednej dziecinki,\nZa wszystkie twoje dobre uczynki,\nDługich dni pasmo wymodli w niebie,\nDla twojej mamy, ojca i ciebie!\nJak kochać mamę? — a to tak łatwo:\nZawsze jej tylko spełniaj rozkazy,\nStrzeż się najlżejszej na sercu skazy;\nBądź wzorem cnoty i pobożności:\nA tem jej dowód dasz swej miłości.\nBo czemże innem jej okażecie,\nŻe ją kochacie i miłujecie?\nCóż jej — nad własność twoją jedyną,\nNad czyste serce, oddasz dziecino?\nSkoro ty jeszcze, mały aniele,\nSam do rozdania masz tak niewiele?\nWięc tem ją naprzód kochaj serdecznie,\nŻe w domu będziesz sprawiał się grzecznie;\nTem, że do nauk, synku mój miły,\nBędziesz się garnął co starczą siły;\nTem, że się nawet strzedz będziesz cienia\nPowodu, do jej łez i zmartwienia.\nSłowem, dziecino, na każdym kroku,\nOwą cześć dla niej miej na widoku!\nBo cnota, pilność, piękne przymioty,\nTo tajemniczy ów kluczyk złoty,\nCo ci w nagrodę, drobiazgu hoży,\nNa rozcież serce matki otworzy!\nNa książeczce ci tłómaczył?\nwedług rysunku Fr. Tegazzo\n— Powiedz mi, proszę, mateczko droga!\nKtórędy trafić do Pana Boga?\nCzy ta jest ścieżka żywota wieczna,\nCo lśni na niebie jak wstęga mleczna?\nCzy jaka inna, ukryta może,\nKtóra prowadzi w Królestwo Boże?\n— O! mój najmilszy aniołku mały!\nTen jak puch śniegu gościniec biały,\nNa którym ciepłą, wiosenną nocą,\nGwiazdki srebrnemi skrami migocą:\nTo tylko dla nas, jako wzór święty,\nNa lazurowem niebie rozpięty,\nBy droga nasza była tak biała,\nJak ta w błękitach wstęga wspaniała.\nKto chce do nieba trafić, o! dziecię,\nTen drogę znajdzie i tu na świecie...\nNiech tylko nigdy, jak źli wędrowce,\nNie zbacza z cnoty gdzieś na manowce;\nNiech serce swoje bliźnim otworzy,\nNiech zeń przybytek uczyni Boży,\nA droga jego pójdzie najprościej,\nZ padołu ziemi, do gwiazd jasności.\nO! mój aniołku! przed tobą droga\nLeży, wiodąca do Pana Boga!\nNie zbaczaj tylko na ścieżki kręte,\nLecz powinności wypełniaj święte:\nA gdy w przyszłości kiedyś dalekiej,\nPrzyjdzie ci żegnać ten świat na wieki,\nBóg duszę twoją wzniesie do siebie\nI śród gwiazd jasnych zawiesi w niebie!\nDziś są mamy imieniny!“\nCyt... Ach! jakże jesteś muszko,\nO! radości! mama wchodzi!\nO! nic z tego!... Wszystkie wiersze,\nA twarz, co się szczęściem płoni,\nZnacie wy dzieci serduszko matki?\nWiecież, co w głębi swej mieści?\nIlu niebiańskich pociech zadatki\nI jaki ogrom boleści?\nJeżeli dzieci dobre i grzeczne,\nWnet serce bije w takt żywszy,\nDzieląc wokoło blaski słoneczne,\nSwojej miłości najtkliwszej.\nLecz kiedy dziecko źle mamie życzy,\nGdy dziatwa krnąbrna, złośliwa:\nSerce jej, niby kielich goryczy,\nPo brzegi łzami opływa.\nA jak to serce dobre i święte,\nJakie najczystsze na świecie,\nJaką miłością dla was przejęte:\nNajlepiej sami to wiecie!\nIleżto razy, kiedyście drżały\nPrzed gniewem ojca, spłoszone:\nTo serce matki, drobiazgu mały,\nBrało cię w swoją obronę.\nLub gdyś na karę zasłużył nową\nI stał jak trusia w kąciku:\nKto przebaczenia niósł tobie słowo\nI pocałunków bez liku?\nU kogo znajdziesz więcej rozkoszy?\nCzulej pieszczące cię dłonie?\nI gdzie ci z oczek nikt snu nie spłoszy,\nJak nie u matki na łonie?\nO! po dniu białym, z światłem jarzącem,\nDzieci kochane, jedyne!\nTakiego skarbu szukać pod słońcem,\nJakiem jest serce matczyne!\nBo gdy cię wszyscy opuszczą w świecie,\nGdy ginąć przyjdzie ci marnie:\nJeszcze i wtedy — zbłąkane dziecię,\nSerce cię matki przygarnie!\nMama płacze... Srebrne łezki\nW ukryciu ociera,\nA Cherubin je niebieski\nNa skrzydełka zbiera.\nZbiera skrzętnie rozrzucony\nKlejnot przy klejnocie,\nI sam płacze zasmucony,\nPrzy smutnej robocie.\nA jak zbierze, wnet poleci\nI na wadze zważy,\nI na krnąbrne i złe dzieci,\nBogu się poskarzyposkarży.\nA łzę matki, nie tak łatwo\nBo łza taka, droga dziatwo,\nI na serce twe zuchwałe,\nCo smuciło mamę,\nI na życie twoje całe,\nWieczną rzuci plamę.\nI Bóg ciebie zagniewany\nWypuści z opieki,\nI Stróż Anioł zapłakany,\nOdleci na wieki.\nA choć mama ci przebaczy,\nCiężkie łzy goryczy,\nBóg osądzi je inaczej\nI każdą policzy.\nZła to dziatwa i bezbożna,\nKtóra mamę smuci:\nO! bo wszystko wrócić można,\nLecz łez nikt nie wróci!\nNie budź mamy, drogie dziecię!\nBóg sen dla niej zsyła,\nWszakże ona tę tętę noc przecie,\nPrzy tobie spędziła.\nNoc calutką, ranek cały,\nZ takim niepokojem,\nOczy mamy wciąż czuwały,\nPrzy łóżeczku twojem.\nByłaś chorą, — a mateńka,\nTłumiąc w piersi łkanie:\nWciąż śpiewała — „spij maleńka,\nSpij moje kochanie!“\nI lekarstwo co godzinę,\nI tuliła swą dziecinę,\nNa piersiach, przy sobie.\nTeraz prawda, czujesz sama,\nŻe ci znacznie lepiej:\nPozwól dziecię, niech spi mama,\nNiech sen ją pokrzepi!\nGdyś ty spiąca, wnet mateczka,\nDo snu ciebie tuli,\nI układa do łóżeczka,\nNucąc słodkie luli.\nWięc ci wdzięczną być wypada,\nPatrz jak mama twoja blada,\nNawet Boże! patrz dziecino,\nCom dostrzegł w półmroku:\nDwie łzy srebrne zwolna płyną\nI świecą w jej oku.\nOna i w tej chwili błogiej,\nWciąż o tobie marzy!\nCzy nie widzisz, ile trwogi,\nPrzebija w jej twarzy?\nA ty biegać chcesz filutko,\nBo ci smutno samej...\nCyt! — na palcach chodź cichutko,\nNie budź, nie budź mamy!\nEj! dziecinki moje drogie,\nPszczółek gwarny roju!\nJakże dni wam płyną błogie,\nW szczęściu i spokoju.\nPonad wami rodzicielska,\nCzuwa wciąż opieka,\nA mateczki dłoń anielska,\nZ pieszczotą was czeka.\nNikt nad wami nie przewodzi,\nNikt palca nie skrzywi:\nTowarzysze moi młodzi,\nJednej tylko mamy swojej,\nW domu wolę znacie;\nLecz powiedzcie, drodzy moi!\nCzy też jej słuchacie?\nCzy też o tem się pamięta,\nŻe jej słowo, to rzecz święta\nŻe co mama wam zaleci,\nTo tak spełnić trzeba:\nJakby to był, drogie dzieci,\nRozkaz dany z nieba.\nBo jej rady, jej przestrogi,\nTo jak posiew niebios błogi,\nNa młodziutkie główki.\nKażda myśl jej w duszę wpadnie,\nJak promyczek złoty,\nI wystrzeli potem ładnie,\nW uroczy kwiat cnoty.\nNiech więc dziatwa wciąż pamięta,\nNa mamy rozkazy,\nBo jej słowo, to rzecz święta,\nDla serca bez skazy.\nNa senną ziemię,\nNoc cicha spada;\nNa letniem niebie,\nLśni gwiazd gromada.\nLecz wpośród wielu,\nSzukam wpół senny,\nGdzież się podziała,\nMój mocny Boże!\nCzy już na wieki,\nCzy w przepaść spadła,\nJak kamyk z procy,\nŻe jej daremnie\nSzukam wśród nocy?\nWtem, gdy na gwiazdkę\nJakaś się postać\nOczy się do niej\nNa mem ramieniu;\nJam duszą tonął,\nW jej ócz spojrzeniu.\nŻem w nich odnalazł,\nA głos aniołka,\nSzeptał mi w uszko,\nSłowa, od których\nI tak mi w duszy,\nŻe nigdy, nigdy,\nMówił, — że mama,\nTo gwiazdka, dzieci,\nCo wciąż nad wami\nCo was do Boga\nProwadzi co dnia,\nPo co wam gonić\nZa inną gwiazdką,\nGdy ona wasze\nA nad nią, dziatwo,\nNa całem niebie.\nI odtąd zawsze\nSzukam mej jasnej\nGwiazdki na ziemi.\nOna mię wiedzie\nMej drogiej mamy\nDZIECI I PTASZKI\nOto wam niosę, dziatki kochane,\nŚliczne obrazki, jak malowane:\nO tych ptaszynach, których w błękicie,\nGwarnych szczebiotów słuchać lubicie;\nO tym słowiku, co gdzieś w ustroni,\nCudowne pieśni jak perły roni;\nO tym bocianie, co w każde lato,\nPowraca spocząć nad polską chatą;\nO tej jaskółce, co niestrudzona,\nLata wśród ludzi jak oswojona,\nI tuż nad oknem waszem, o dzieci,\nDla swoich piskląt gniazdeczko kleci.\nKochajcie ptaszki! — bo wszakże one,\nBracia i siostry wasze rodzone.\nNa równi z nimi, drobiazgu złoty,\nDzielisz igraszki twe i szczebioty,\nRównej używasz z nimi swobody,\nWieku skrzydlaty, wieku mój młody!\nMoże nie wiecie, dziatki jedyne,\nŻe w was ma ptaszek drugą rodzinę.\nOn, w zaufaniu do was głębokiem,\nTuli się, gnieździ pod waszem okiem,\nBo wie, że żadne poczciwe dziecię,\nKrzywdy nie zrobi mu za nic w świecie.\nKochajcie ptaszki! — bo wszakże one\nJakby do pieszczot samych stworzone:\nTak jak wy lube, wdzięczne i żwawe:\nA tak niewinne i tak łaskawe,\nŻe ziarn im tylko pokażcie nieco,\nA wnet do ręki waszej przylecą.\nStwórca tak kocha te ptaszki małe,\nŻe tym, co Jego śpiewają chwałę,\nŚlicznym aniołkom, jak pieścidełka,\nDo ramion ptasie przypiął skrzydełka.\nA kto nad biednym ptaszkiem się znęca,\nŁowi go w sidła, gniazdko wykręca!\nKto zapomniawszy, co litość święta,\nZ gniazd tych wyrzuca drobne pisklęta:\nNiech drży!... Bo anioł, co tam na niebie\nO wszystkich ptasząt myśli potrzebie;\nCo się unosząc nad tym padołem,\nMoże i jego jest też aniołem:\nZaprze się nad nim świętej opieki,\nI takie dziecko rzuci na wieki.\nNa ten domek mały,\nCo go wśród leszczyny,\nJak gwiazdka na niebie,\nMa w górze siedlisko:\nA wietrzyk kolebie,\nTą ptaszków kołyską.\nTroskliwa o dzieci,\nCo chwila przyleci,\nZajrzy do gniazdeczka;\nI w dzióbku przyniesie,\nDla małej gromady,\nZbierane po lesie,\nMuszki i owady.\nI nakarmia sama,\nSwą dziatwę kochaną,\nJak ciebie twa mama,\nUczy je tysiące,\nCudownych tych pieśni,\nCo w lato gorące,\nPieją ptacy leśni.\nUczy je po jasnym,\nI dzióbkiem swym własnym,\nZarabiać na życie.\nNie tępcie dzieciny,\nGniazd, co ptaszki mają:\nNiech wolne ptaszyny,\nNiech piosnką wesołą,\nWciąż krzepią nas w trudzie:\nNiech głoszą wokoło,\nŻe dobrze są ludzie!\nKto psotne ma ręce\nI tyle złych chęci,\nŻe gniazdko ptaszęce\nKto ptaszkom swobodnym,\nIch szczęścia zazdrości:\nTen sam jest niegodnym,\nO! spojrzcie, chłopięta,\nNa gniazdko zburzone:\nNa owe pisklęta,\nNa ziemię strącone...\nNa matki ich jęki,\nCo rwą się najsmutniej,\nZ jej piersi maleńkiej...\nI chociaż w tej chwili,\nUznajcie swą winę:\nŻe wyście zabili,\nJej szczęście jedyne!\nŚpiewa ptaszek na gałęzi,\nZ innymi w zawody;\nPrzestał śpiewać na uwięzi,\nBo nie ma swobody!\nPtaszka w klatce usidlili,\nDali cukru, wody!\nA on przecież smutnie kwili,\nBo brak mu swobody!\nNiegdyś wesół i szczęśliwy,\nJak ty, chłopcze młody,\nUlatywał nad te niwy,\nZ piosenką swobody.\nI napełniał cudną nutą,\nGaje i ogrody;\nDziś do klatki go przykuto,\nOdarto z swobody!\nTeraz rwie się osowiały\nZ drucianej przegrody;\nTęskni, płacze, jeniec mały,\nDo dawnej swobody.\nSłyszysz, jak on smutnie jęczy? —\nPuść go, chłopcze młody!\nZa to ptaszek ci odwdzięczy,\nW wielkim dniu stworzenia świata,\nBóg powołał wszystkie twory:\nWięc do Pana najpierw wzlata,\nPowietrznymi płynąc tory,\nGromada leśnych śpiewaków,\nRóżnopiórych barwnych ptaków.\nA za nimi, ziemskim szlakiem,\nCiągną zwierząt roje całe:\nI żółw nawet ze ślimakiem,\nSpieszą oddać Panu chwałę;\nTu lew kroczy dumny, dziki,\nTam poddanych jego szyki.\nA przed nimi, na chmur tronie,\nW przezroczystych szat osłonie,\nDzierżąc berło z gwiazd miljona,\nWśród aniołów cudnych grona,\nCo nad Bożym tronem wzlata,\nZasiadł Stwórca wszego świata.\nWięc przed Panem pierwszy stawa\nLew, monarcha pośród zwierza;\nDalej orzeł hołd oddawa,\nPanujący król u pierza.\nI lilija smukła, biała,\nKsiężna w państwie wonnych kwiatów,\nI falista trawka mała,\nPani polnych aromatów.\nA za nimi cicho, skromnie,\nPłazy — w pokornej postawie...\nWięc Pan rzecze: — „Chodźcie do mnie,\nNiech i wam pobłogosławię!“\nI znów owych ptasząt roje,\nDo Stwórcy i Pana wzlata:\nCudne piórka, cudne stroje,\nJak wzorzysta ziemi szata.\nA w oddali, ptaszek cichy\nU podnóża skrył się tronu.\nSnać w obliczu Bożem lichy,\nGdy nie składa Mu pokłonu...\nI tak długo na uboczy\nStał, wśród licznych ptaków koła:\nAż go wreszcie Pan Bóg zoczy\nI przed tron swój go zawoła!\n— „Kto ty jesteś, dziecię moje?\nJaki ród i miano twoje?“ —\n— To„To szczygieł!“ — ptaków gromada,\nPanu Bogu odpowiada.\n„Gdyś Ty w piórka nas ubierał,\nI okraszał je bez miary,\nOn — dla piskląt ziarnka zbierał\nI spóźnił się po Twe dary.\nOn nie dostał barwnej szaty,\nAni daru pieśni cudnej;\nNiemy, kryje się za kwiaty,\nWiecznie smutny i odludny!odludny!"\nWięc Pan rzecze: — „Ptaszku mały!\nNie smuć, nie smuć się daremnie!\nOdtąd barwny będziesz cały,\nI dar śpiewu weź odemnie...\nA że wszystkie tęczy stroje,\nWzięli drudzy ku ozdobie;\nWięc z każdego, ptaszę moje,\nPo pióreczku daję tobie!“\nJak w pośród ludzi, tak też wśród ptaków,\nMasz pracowitych, masz i próżniaków;\nJednych, co szkody robią nam dużo,\nDrugich, co wszystkim za przykład służą.\nA dobry przykład dać ludziom może,\nNajmniejsze nawet stworzenie boże;\nCzęsto też pilna mrówka lub pszczoła,\nRumieni wstydem leniwców czoła.\nChodźcie do lasu, a zobaczycie,\nJakie to ptaszków przykładne życie,\nJak się dzień cały krzątają w pracy,\nChoć tak maleńcy, choć tylko ptacy.\nNaprzykład dzięcioł, lasów obrońca,\nDo pracy wstaje ze świtem słońca,\nI jak najlepszy jaki gajowy,\nNa owad leśny idzie na łowy.\nGdyby tak pilnie nie kuł swym dziobem,\nToby już dawno ten las był grobem;\nDawnoby nasze gaje i sady,\nNa nic stoczyły brzydkie owady.\nAle on pilnie tych lasów strzeże;\nGdzie znajdzie owad, wnet go wybierze;\nPotężnym dziobem puka po lesie,\nJakby im groził: „Ej, strzeżcie mnie się!“\nDziatwo! poczciwym idąc wciąż torem,\nNiechaj ten dzięcioł będzie ci wzorem:\nTak jak on w lesie, my z nim w zawody,\nBrońmy bliźniego od wszelkiej szkody!\nJedz, jedz, gołąbku mały,\nZ mej ręki groszek biały!\nDajże mi główką znak:\nCo mam, to ci przynoszę,\nNo, jedz, kiedy cię proszę!\nCzyś głodny? — daj mi znak:\nMoże nie lubisz groszku,\nI chleba chcesz pieszczoszku?\nPoczekajże, mój panie,\nWłasne ci dam śniadanie!\nSmakuje? — daj mi znak:\nGruchasz... trzepoczesz w skrzydła,\nBo cię złapano w sidła...\nTo przykro! — dajże znak:\nNo, czekajże, niebożę,\nJa klatkę ci otworzę,\nChcesz tego? — daj mi znak:\nJa krzywdy ci nie zrobię,\nNo leć, gołąbku, sobie!\nBujaj, jak wolny ptak:\nPróżno ścigam oczyma:\nFrunął — i już go niéma!\nW niebieski wzbił się szlak:\nLubisz słowika, gdy w noc majową\nPieśń jego płynie ponad dąbrowa,\nI z tchnieniem wiatru co w liściach dysze,\nCiebie, dziecino, do snu kołysze.\nLecz pewnie nie wiesz dziecko kochane,\nŻe gdy ty tulisz oczy zaspane\nI śnisz o małych aniołkach w niebie,\nSłowik się wtedy modli za ciebie.\nBo ten skrzydlaty mieszkaniec wioski,\nSłowik, śpiewakiem jest Matki Boskiej.\nOn na cześć Maryi, cudnemi słowy,\nWydzwania w ciszy swój hymn majowy,\nI niestrudzony, z nocy do świtu,\nŚpiewa Jej chwałę, pełen zachwytu!\nA Matka Boża ptaszynie rada,\nSłucha tych modlitw, co on Jej składa;\nSłucha tych śpiewów i cudnych treli,\nJakby niebieskiej jakiej kapeli;\nI błogosławi was, dziatki lube,\nŻe nie czyhacie na ptaszka zgubę.\nWięc cyt, pacholę! nie płosz słowika!\nLecz gdy cię dojdzie jego muzyka,\nKlęknij przed Matki Boskiej obrazem,\nI módl się kornie z słowikiem razem!\nWzbił się w górę skowroneczek,\nWysoko w przestworze,\nI wydzwania, jak dzwoneczek,\n„Kiedy ranne zorze!“\nWitaj, gościu pożądany,\nPtaszku nam życzliwy!\nWzlatuj z piosnką nad te łany,\nNad te polskie niwy!\nNuć o wiośnie, nuć o słonku,\nCo chmury ozłaca;\nZ twym powrotem, o skowronku\nI nadzieja wraca!\nRolnik szczęśliw i wesoły,\nDzwoni w sierp szczerbaty;\nWyprowadza krzepkie woły,\nI pług ciągnie z chaty.\nKraje ziemię swą jedyną,\nPod zasiewy złote:\nA ty wlewasz mu ptaszyno,\nDo pracy ochotę.\nI Mocarza błagasz w niebie,\nW modlitwie lotnej:\nBy posiane ziarna w glebie,\nDały plon stokrotny!\nGnieźdź się, ptaszku, na zagonie,\nGnieźdź się między nami:\nJa gniazdeczko twe obronię\nPrzed złymi chłopcami!\nLecz ponośponoć nie będzie,\nTak nigdzie wygodnie — jak w domu!“\nKukuryku! mój chłopczyku,\nWstawaj! rączki złóż!\nI podziękuj Bogu rano,\nZa szczęśliwie noc przespaną,\nWstawaj! późno już!\nDo rąk książkę bierz!\nW okna patrzy dzionek złoty,\nLudzie spieszą do roboty,\nTy do szkoły spiesz!\nBrzydko śpiochem być!\nPatrz, obmówi ciebie sroczka,\nŻe przecierasz dotąd oczka...\nWstydź się, chłopcze, wstydź!\nSpojrz, jaki tu ruch:\nRolnik dawno orze w glebie;\nDajże równy przykład z siebie,\nŻeś jak drudzy — zuch!\nKukuryku! mój chłopczyku!\nZa to, malcze mój,\nGdy szabelkę chwycisz w dłonie,\nJa ci kilka piór uronię,\nNa kaszkiecik twój!\nOnego czasu — o! lat już mnogo\nOd owej chwili przewiało,\nŻył święty starzec, co prawdy drogą,\nKroczył odważnie i śmiało.\nZe słowem bożem na drżących ustach\nPrzebiegał puszcze i jary,\nJak spotykany ów na odpustach,\nZ ewangielijką dziad stary.\nZ wioski do wioski starzec sędziwy,\nWędrował pełen ochoty;\nI wszędzie serca ludzkiego niwy,\nUprawiał pod zasiew cnoty.\nRaz na zachodzie, gdy uznojony\nUsiadł pod krzyżem na cieniu,\nBy pod świętemi jego ramiony\nSpocząć po długiem znużeniu;\nUjrzał w pobliżu skupioną w tłumie,\nGromadkę dziatwy ochoczej;\nI na nią właśnie, w słodkiej zadumie,\nStarzec obrócił swe oczy.\n— „Dziatwo! — rzekł do nich: rodzice twoi,\nDzień cały w polu, w robocie;\nKtóż wam tu mówi, maleńcy moi,\nO Bogu, wierze i cnocie?\nZbliżcie się do mnie, szczebiotki hoże,\nZbliżcie się, dziatki kochane:\nJa wam na rozcież niebo otworzę,\nOdsłonię prawdy nieznane!“\nI myśląc, że ich obrazkiem znęci,\nOtworzył księgę stworzenia;\nI począł mówić, jak mówią święci —\nGłosem, co drżał mu z natchnienia.\nLecz gdzie tam dzieci!... Ich starca słowo\nAni to grzeje ni ziębi;\nPierzchły z chichotem, wstrząsając głową,\nJak stado płochych gołębi.\nI nikt nie został przy starca boku,\nPrócz tego krzyża z mogiły,\nI dwóch jaskółek, co się w obłoku,\nGoniąc naprzemian, ważyły.\nNaraz tych dwoje coraz się zniża,\nCoraz opada, opada...\nI na rozpięte ramiona krzyża,\nZ głośnym świegotem usiada.\nWięc starzec do nich zwrócił się cały\nI rzekł: — „Ptaszyny serdeczne!\nGdy nawet dzieci w głos się rozśmiały,\nGdym głosił prawdy odwieczne:\nWy mnie słuchajcie!“ — I wnet jaskółki\nI patrz, już całe lecą ich pułki,\nRzesza wciąż rośnie i rośnie.\nNad głową starca, jak chmurka lotna,\nZawisły ptaszki wysoko...\nA na ten widok łezka wilgotna,\nWbiegła starcowi na oko.\nI mówił do nich: jak Bóg je żywi,\nW jak cudne stroi sukienki;\nJak są ptaszkowie wszyscy szczęśliwi,\nI jakie winni mu dzięki...\nA kiedy skończył słowa natchnione,\nRzekł do ptaszynek tych roju:\n„Ptaszki wy moje błogosławione,\nIdźcie już teraz w pokoju!\nA że z was równie młodzi jak starzy,\nPoczciwy przykład powzięli:\nPrzeto przeklęty, kto się poważy,\nŚcigać was w niebios topieli...\nOdtąd bezpiecznie bujajcie wszędzie,\nPo ziemi, wodzie, błękicie...\nKażda z was wróżyć dla świata będzie,\nWiosnę — i nowe z nią życie.\nPod którąkolwiek zajrzyjcie strzechę,\nWnet tam otucha się wzbudzi,\nBo Bóg na skrzydłach waszych pociechę,\nPosyłać będzie dla ludzi!“\nOdtąd jaskółka — posłaniec Boży,\nWszędzie witaną jest rzewnie;\nA gdzie gniazdeczko swoje założy,\nTam szczęście gościem jest pewnie!“\nNa wyniosłym buku;\nWietrzyk z boku głos jej niesie:\nKuku... kuku... kuku!\nA chłopczyna, co szedł drogą,\nPyta przez swywolę:\n„Długoż jeszcze mnie niebogo,\n„Będą męczyć w szkole?\n„Czy tak całe przejść ma życie,\n„Jak dziś chwile płyną:\n„Ucz się w wieczór, ślęcz o świcie,\n„Nad nudną łaciną?“\nPtak się rozśmiał na te słowa,\nMiędzy liście główkę chowa,\nI tak mu odkuka:\n„Dziś trza własną sobie pracą,\n„Zdobyć wszystko, wszędzie,\n„A kto leniuch i ladaco,\n„Z tego nic nie będzie!“\nI kukała bez ustanku,\nDrąc się do rozpuku:\nRachuj„Rachuj latka mój kochanku!\n„Kuku... kuku... kuku!“\nZamilkły wdzięczne ptasząt hejnały,\nWicher o szyby łomoce;\nZostał się tylko wróbelek mały,\nCo gdzieś na dachu świegoce.\nI choć jesienne huczą poświsty,\nChoć coraz mglistszy blask słońca,\nOn — syn poczciwy strzechy ojczystej,\nWiernym jej został do końca.\nChoć mróz mu często da się we znaki,\nChoć kwili nieraz o głodzie:\nOn nie poleci, jak inne ptaki,\nGdzieś się wygrzewać na wschodzie!\nOn woli zostać na swojskiej roli,\nGdzie ziarna w kłosach mu rosną,\nBo wie, że Bóg mu i tu pozwoli,\nCieszyć się słońcem i wiosną.\nO! ja cię kocham ptaszku poczciwy,\nW szarej, ubogiej odzieży!\nBo ty mnie uczysz, jak własne niwy,\nNad wszystko kochać należy.\nUsłał śnieg biały;\nPtaszki za morze,\nJuż srebrne płatki,\nPtaki i kwiatki,\nPomnę — na wiosnę,\nBrzmiały tu pieśni!\nA dziś szczebioty,\nBiją w poddasze.\nI groźnie zrywa,\nZ gniazd oderwane,\nI burzy domki,\nPrzez was stawiane.\nAle ja na to,\nJuż na lato,\nGniazdko wam zrobię.\nŚliczne z pudełka,\nDo okien szkiełka,\nA gdy ujrzycie,\nRąk moich dzieło:\nTo się zdziwicie,\nBo ja was lubię,\nZa śliczne pienia;\nJa was nie gubię,\nJa was nie łowię,\nW sidełka skrycie;\nJa was, ptaszkowie,\nTylko złe dziecię,\nA ja wam przecie,\nKrzywdy nie czynię!\nPrzez doliny i przez łany,\nWieją wichry i tumany,\nGęsty sypiąc śnieg.\nA lód w szkliste swe okowy,\nChwycił lasy i dąbrowy,\nGłębie wód i rzek.\nDziwnie smutno w całym świecie!\nTylko wicher śniegiem miecie,\nGłucho, pusto tak...\nTylko gdzieś tam zabłąkany,\nPrzez te wichry i tumany,\nZwolna leci ptak.\nSiadł na polu białem, gładkiem,\nTam, gdzie niegdyś podostatkiem\nZiarn i wody miał;\nLecz dziś próżno ziarnek szuka,\nPróżno wątłym dzióbkiem puka,\nW lód twardszy od skał.\nPuste łany i doliny,\nNiema żeru dla ptaszyny,\nWszędzie śnieg i lód...\nAż zmęczony, osowiały,\nPadł na śniegu ptaszek mały,\nBo go zabił głód.\nBiedny ptaszek! — Prawda dzieci?\nNiejednemu z was łza leci,\nNa śmierć straszną tak...\nI niejedno z was by dało,\nZe śniadania cząstkę małą,\nByle odżył ptak!\nWszak on latem — miły Boże!\nTylu pieśni snuł nam może,\nLasy, góry i doliny,\nEchem piosnek tej ptaszyny,\nRozbrzmiewały w krąg!\nA dziś — wiosna gdy powróci,\nJuż się ptaszek nie ocuci,\nNie zaśpiewa nam!\nOn się teraz Bogu z jękiem,\nSkarży cichej pieśni dźwiękiem,\nU niebieskich bram.\nDziatwo! wspomnij przy igraszkach,\nO tych biednych, małych ptaszkach,\nKtóre dręczy głód:\nI kruszynę chleba małą,\nRzuć zgłodniałym rączką białą,\nNa śnieg i na lód.\nA ptaszyna wdzięczny, mały,\nZato, żeście mu nie dały,\nSkonać z głodu w mróz:\nBędzie za was co dnia, dzieci,\nGdy ku niebu z piosnką wzleci,\nwedług rysunku Juliusza Zubera\nNA DREWNIANYCH NÓŻKACH\nByła sobie królewna,\nChyba wróżkom pokrewna,\nBo od młodych lat była,\nTak nadobna i miła,\nTaka dobra i słodka,\nTaka luba pieszczotka,\nTaka jakaś przylepka,\nTakie miała ci ślepka,\nŻe jak nimi spojrzała,\nWszystkich u nóg swych miała.\nA lubiła pasyami,\nWieczorynki z tańcami,\nI lubiła na bale,\nChodzić z boną na salę,\nBo tańczyła jak fryga,\nCo to w oczach się miga,\nGdy przez chłopców puszczona,\nLeci niby szalona.\nAż tu razu pewnego,\nDnia, nie pomnę, którego,\nGdy ze swymi dworzany,\nZnów puściła się w tany:\nNagle w wirze mazura,\nKiedy przyszła jej tura,\nKtoś ją trącił znienacka,\nA że śliska posadzka,\nWięc się nagle zachwiała,\nI bęc!... nóżki złamała!\nLeży biedna na ziemi,\nPłacze łzami rzewnemi,\nPrzez łzy patrzy na nóżki,\nZ których same okruszki,\nŁamie rączki u czoła,\nI zawodzi i woła:\n— „O mój Boże, mój Boże!\nKto mię biedną wspomoże?“\nAż tu słychać za murem,\nJak rozlega się chórem,\nŚpiew myśliwski dobrany,\nCo brzmi jakby organy:\n„Pojedziemy na łowy,\nDo zielonej dąbrowy!“\nTo królewicz Słodyczek,\nŚpiewa jakby słowiczek;\nPiosnka wpada do ucha,\nA królewna jej słucha,\nSłucha, słucha i myśli:\n— Żeby do mnie tu przyśli,\nKtóra cierpi tak srodze!\nA wtem drzwi się otwarły,\nNaprzód weszły dwa karły;\nJeden dźwigał koronę,\nDrugi berło złocone;\nA za nimi do sali,\nOrszak dworzan się wali;\nWszyscy piękni, dostojni,\nSzumni, dumni i zbrojni:\nTen niósł kołczan i strzały,\nTen znów pancerz wspaniały,\nTen królewski hełm z kitą,\nÓw zwierzynę ubitą;\nAż nareszcie szedł tłusty,\nNiby beczka z kapusty,\nLedwie mieszcząc się drzwiami\nWielki kuchmistrz z rondlami.\nW tem coś błysło na końcu,\nJakbyś przejrzał się w słońcu,\nJakby nagle z błękitu,\nStrzelił promień przedświtu;\nW takim blasków potoku,\nZ dumą w czole i w oku,\nW szatach jakby do ślubu,\nOd trzewików do czubu,\nWszedł królewicz na salę.\nOrgan ozwał się stary,\nA panowie i panie,\nIle w piersiach sił stanie,\nIle w nich się tchu kryje:\nWykrzyknęli: „Niech żyje!“\nUkłonił się królewic,\nW stronę dworzan i dziewic,\nLecz zachmurzył wnet czoło,\nKiedy spojrzał wokoło,\nBo się spotkał z królewną,\nCo leżała jak drewno.\nGdy królewicz ją zoczył,\nZaraz do niej poskoczył,\nWidząc straszną jej mękę,\nPocałował ją w rękę,\nI pocieszał niebogę:\n— „Ja ci zaraz pomogę!“\nPoszedł prędko do boru,\nZrobił nóżki z jaworu,\nZ trzewiczkami na drewnie,\nI darował królewnie.\nA królewna już rada,\nNowe nóżki zakłada,\nI próbuje i skacze,\nI już więcej nie płacze,\nBo jej nóżki drewniane,\nLeżą jakby ulane.\nCzule zbawcy dziękuje,\n— Królewiczu mój złoty,\nMówi głosem pieszczoty:\nDałeś nóżki z jaworu,\nWięc nie odmów honoru,\nI puść ze mną się w tany!\nWięc jej podał prawicę,\nLewą znak dał muzyce,\nHuknął na swe dworzany:\n— „Proszę za mną iść w tany!“\nSuną nogi i nóżki,\nW polonezie Moniuszki,\nCo jak srebrny szum fali,\nPowiał raźno po sali.\nA królewicz na przedzie,\nTen rycerski tan wiedzie,\nCo z wojennej kurzawy,\nW blasku zwycięstw i sławy,\nDo królewskich podwoi,\nWszedł przy szabli i zbroi;\nCo to taki jest stary,\nJak nasz taniec z Tatary,\nW który nieraz z pogany,\nPolak puszczał się w tany.\nRaźno huczy muzyka,\nRaźno taniec pomyka,\nA królewna jak wiosna,\nNa tancerza spoziera;\nA spojrzenia jej biegą,\nJak dwie strzały do niego.\nW tem... o! nieba! W pół drogi,\nCoś splątało mu nogi,\nI czy oczy nie mylą,\nJak królewna przed chwilą,\nZanim wsparły go sługi:\nRunął tancerz jak długi...\nDuży, średni i kusy;\nCo był mały jak pchełka;\nZ pobliskiego cmentarza,\nCo tam właśnie wprowadzał,\nKogoś, co mu zawadzał.\nLecz daremne ich rady,\nZimne z wody okłady,\nI troskliwie zabiegi,\nBo królewicz, o! rety!\nRozbił sobie niestety,\nCałą swoją osnowę:\nRęce, nogi i głowę...\nZa cóż, za cóż los srogi,\nTak go skarał, o bogi!\nZa cóż kłaść się do trumny,\nMa królewicz ten dumny,\nI w lat swoich rozkwicie,\nTracić berło i życie?...\nHa! kto tańczy wciąż tylko,\nTrwoniąc chwilę za chwilką;\nKto dla marnej zabawy,\nRzuca ważne w kąt sprawy:\nCzy on królem potężnym,\nCzy też chłopem siermiężnym,\nGdy niebacznie los kusi,\nTaki koniec mieć musi!\nBo treść życia, młodzieży,\nNie na fraszkach zależy;\nNie na tańcach, swywoli.\nCo czas chłoną powoli,\nI są godne pogardy:\nLecz na pracy, na twardej,\nDla swych bliźnich, współbraci,\nKtóra tu się czcią płaci,\nI uprawia grunt żyzny,\nDla pożytku ojczyzny.\nAle wróćmy na gody,\nGdzie królewicz nasz młody,\nJęczy biedny i stęka:\n„Aj, aj, noga!... aj, ręka!...“\nKażdy pomódz mu rady,\nAż ci przyszło do zwady,\nI doradcy po chwili,\nOmal że się nie bili.\nGdy tak wszyscy coś radzą,\nA lekarze się wadzą:\nGłos dobiega ich z dala,\nCo w swej górskiej zaciszy,\nRobi łapki na myszy.\nWięc karzełek powiada:\n— „Proszę panów, jest rada;\nPo co szukać lekarza?\nNiech nam księcia ratuje,\nI jak umie zdrutuje.“\nWziął się druciarz do sprawy,\nSięgnął po drut i glinę,\nRobił dobrą godzinę,\nI jak pierwszy konował,\nA królewna nieboże,\nŁez utulić nie może,\nŻe królewicz jedyny,\nZ jej tak cierpi przyczyny....\nPłacze dniami, nocami,\nWciąż zalewa się łzami,\nAż od płaczu niebogi,\nWilgoć weszła w podłogi,\nI pokryły się mury,\nPleśnią od tej tortury...\nWreszcie kwartał dobiega,\nJak się płacz jej rozlega;\nAż po roku się cała,\nW łzy rzęsiste rozlała,\nI zrobił się z królewny,\nStaw szeroki, rozlewny,\nW którym słychać jak nocą,\nChórem żabki rechocą.\nA nad stawem wieczorem,\nPod zielonym jaworem,\nCo na dany znak wróżek,\nWyrósł tutaj z jej nóżek:\nBłądzi młodzian nieznany,\nW zbroję z drutu odziany,\nI gdy padnie noc cicha,\nJęczy, płacze i wzdycha.\nChodzą wieści z dalewic,\nŻe to właśnie królewic,\nRoztęskniony i rzewny,\nSzuka ślicznej królewny.\nO jeziorze, które na dnie,\nKtórej dziki potwór strzeże,\nW to jezioro co ją chowa,\nLecz wybawić ją nie łatwo,\nJak to walczył gdzieś daleko,\nPod chorągwią bohatera...\nAż ci w piersiach dech zamiera.\nSiwy dziaduś macha ręką\nJak to walczył pod Dubienką,\nAle wskrzesić ich nie łatwo,\nI nim wreszcie ją powitał,\nI niewiedzieć, kto z zaklętej\nMatkę mocy wyswobodzi?\nCóż to, dziatwo! jaka strata,\nChcesz z ufnością iść dziecięcia!\nA więc dobrze! Pójdziem razem,\nMoże zagrzmi tym wyrazem,\nW nocną je wyśpiewa ciszę?\nSzepnie je „macierzy-duszka“,\nGłośno nasz się Zygmunt żali,\nNawet ów, z Loretu mały,\nŻe tak kazał grzmieć sowicie?\nWstrząsa duszę dziwną mocą;\nO pierś bije, o sierocą...\nGłośniej ludu serce szlocha!\nNa Wawelu jest kaplica,\nZygmuntowskiej pomnik chwały,\nW której dotąd nas zachwyca,\nWłoskich mistrzów kunszt wspaniały.\nŚwiatło na nią kładzie z góry,\nNa marmurach cień głęboki;\nPokładane jego zwłoki.\nNowy klejnot uroniła?\nCo ozdabiał blask purpury;\nKazanie ks. Piotra Skargi w obecności króla Zygmunta III.\nwedług obrazu Jana Matejki\nZobacz kolorową reprodukcję tego obrazu.\nTu, gdzie zimny trup jej leży,\nWiatr stłumiony jęk przyniesie,\nCo tak wieczność stali całą,\nI ze zgrozy, — skamieniałą\nDłoń, wznosili ku niebiosom!\nA dziś oni u tej trumny,\nTu składają swe buławy,\nTu strzaskany kord w prawicy,\nDąży złożyć kalek paru:\nTo ostatni wojownicy,\nI ci tutaj, co w swej drodze,\nLos zawistny mieli służką:\nDwaj ostani dążą wodze,\nKsiążę Józef i Kościuszko.\nA nad głową ich sztandary,\nWieją dumnie, wrogów straszą,\n„Nasza wolność jest i waszą!“\nIdzie w smutku i tęsknicy,\nTylko echa tej świątnicy,\nWiększym blaskiem się promieni,\nSkromna postać zakonnika.\nOto patrzcie jak w tem gronie,\nJakby piorun ściągał z chmury...\n„Stany Litwy i Korony,\n„Zapowiadam wam upadek!“\nDźwięk dolata cichej pieśni,\nCzarnoleskiej dźwięcznej lutni...\nBo na „Treny“ dla Ojczyzny,\nStrun na harfie mu nie stało...\nNaprzód idzie z bladem licem,\nI podzwania w trzos Judasza...\n„Tym, co Polskę zaprzedali,\n„Niosę — woła — ich zapłatę!“\nGrzmi i woła: „Szatę wroną\n„Włóż o Safo! i bij oto,\n„W płacz serdeczny nad Koroną!“\nOto staje w progu nawy,\nW górę rzuca wzrok natchniony,\nIdzie w błękit zapatrzony\nZa nim świetnym korowodem,\nOto stają przed narodem,\nMędrcy polscy i uczeni.\nO wy, których wiatr kołysze,\nMówcie, jakie Bóg tam pisze,\nBy sam ująć jego wodze...\nCzy już Polska na swem niebie,\nDuchy stoją smutni, bledzi...\nStoi orszak pogrzebowy,\nSmutne „requiem“ brzmią organy,\nSerca wszystkich drżą w pokorze...\nOdbijały: „Ciebie Boże!“...\nNieśli wota... a Prymasi\nHymn „Te Deum“ tryumfalny?\nZ pod Grunwaldu nasz Jagiełło,\nGdy Jan trzeci wracał z Wiednia?\nTylko czasem w nocną ciszę,\nI duch jakiś błędny gada,\nŻałobnego „requiem“ strugi\nTylko kolumn szereg długi,\nSkąd Cherubin smutku blady,\nI wraz nawa tej świątnicy\nGdy go mgnienie błyskawicy,\nDrżą, od blasków całe lśniące...\nRzędy kolumn pną się w górę,\nA u Świętych, tam na boku,\nTaką zorzą płonie lice,\nNad nim zorzy brzask się pali,\n„Pokój — rzecze — wam, o smutni!\n„Pokój ludziom dobrej woli!“\nA choć cichy głos anioła,\nPrzecież wszystko tu dokoła,\n„Cyt! niech poseł Boski gada!“\nA niebieski gość skrzydlaty,\nI złocistym rąbkiem szaty,\nGęste łzy ociera z twarzy.\n„Polsko biedna!“ w głos zawoła...\n„Polsko! dawne cnót siedlisko,\n„Podeptana wdzierców nogą,\n„Jakżeś ty upadła nisko,\n„Że dziś niemasz już nikogo...\n„Któż nad grobem twoim stanie?\n„Kto uderzy w jęk boleści?\n„I opłacze twe skonanie\n„I wskrzeszenie twe obwieści?...\n„Nikt, nikt z ludzi! Lecz Pan w niebie,\n„Spojrzał na cię u podnóża,\n„I mnie zesłał tu do ciebie,\n„Świadka dziejów twych i stróża!\n„Jak przed wieki ja ci niosłem\n„Twą koronę z niebios daną,\n„Gdy sędziwy Piast, pruł wiosłem\n„Pod Kruszwicą, toń goplaną;\n„Tak po wiekach znów przychodzę,\n„By zapłakać nad twą trumną,\n„I żałości puścić wodze,\n„I twą przeszłość wskrzesić dumną.\n„Bo na powieść o twym losie,\n„Nim Bóg straszny sąd obwoła,\n„Niema dźwięków w ludzkim głosie,\n„Na to trzeba ust anioła.\n„Więc co w Bogu ma początek,\n„Niech ku chwale Boskiej gorze...\n„Z tem, przeszłości twojej wątek,\n„Rozpoczynam w Imię Boże!“\nurodz. 931 † 992, panował lat 31\nurodz. 967 † 1025, panował lat 33\nurodz. 990 † 1034, panował lat 9\nurodz. 1016 † 1058, panował lat 18\nurodz. 1041 † 1081, panował lat 22\nurodz. 1043 † 1102, panował lat 21\nWęgry panują w murach Krakowa,\nurodz. 1085 † 1139, panował lat 37\nurodz. 1104 † 1159, panował lat 9\nurodz. 1127 † 1173, panował lat 25\nurodz. 1128 † 1194, panował lat 15\nOkrzyknął usty wdzięcznemi.\nJak wzmocnić ziemię Piastową:\nurodz. 1131 † 1202, panował lat 10\nurodz. 1168 † 1231, panował lat 3\nurodz. 1188 † 1227, panował lat 22\nurodz. 1221 † 1279, panował lat 52\nGdy chleba w Polsce niestało.\nurodz. 1250 † 1289; panował lat 10\nurodz. 1257 † 1296, panował miesięcy 7\nurodz. 1272 † 1306, panował lat 5\nBole narodu i jęki?\nW swej „Złotej Pradze“ chętnie przebywa,\nBy kres niedoli położył.\nurodz. 1260 † 1333, panował lat 31\nurodz. 1310 † 1370; panował lat 37\nurodz. 1326 † 1382, panował lat 12\nurodz. 1371 † 1399, panowała samodzielnie lat 2\nOdtąd z „Pogonią“ szły społem:\nurodz. 1348 † 1434, panował lat 48\nurodz. 1424 †1444, panował lat 10\nurodz. 1427 † 1492, panował lat 45\nurodz. 1450 † 1501, panował lat 9\nŻe za Olbrachta, zginęła szlachta,\nurodz. 1461 † 1506, panował lat 5\nKniaź Michał Gliński ruszył pod Klecko,\nPrzynajmniej umrę z rozkoszą!“\nurodz. 1467 † 1548, panował lat 42\nurodz. 1520 † 1572, panował lat 24\nurodz. 1533 † 1586, panował lat 10\nurodz. 1566 † 1632, panował lat 45\nurodz. 1595 † 1648, panował lat 16\nurodz. 1609 † 1642, panował lat 20\nurodz. 1638 † 1673, panował lat 5\nCoby ukrócił swywole.\nurodz. 1624 † 1696, panował lat 22\nurodz. 1670 † 1733, panował lat 33\nurodz. 1677 † 1766, panował lat 4\nŚwietniejszą cieszyć się chwałą.\nurodz. 1696 † 1763, panował lat 30\nurodz. 1732 † 1798, panował lat 31\n— W Polskę wierzę,\nTrzy są cnoty, o tem wiedz,\nKtóre trzeba w sercu strzedz.\nUśmiech miał w oczach swywolny,\nŻe w pierwszych będziesz stał rzędzie!“\nŻe będziesz w pierwszych stał rzędzie!“\nZ głębi serc polskich, nurty żywemi,\nNazwisko „Polski“ nadała.\nRaz gromem huczy i błyska...\nKocham te łanełany kłosem szumiące,\n„W imię Ojca, — w imię Syna,\nI świętego Ducha“,\n„Ojcze! — błaga — coś jest w górze,\n„Daj Ojczyźnie zdrowie!\n„Pobłogosław dłońmi Swemi,\n„Mą ojczystą strzechę;\n„A mnie dozwól bym mej ziemi,\n„Urósł na pociechę!“\nRacz nam wrócić Panie!“\nKrwi i chwały w niem się mieści?\nBo z twych łanów w dawne lata,\nDzieląc wszystkich pod swem niebem,\nDzieweczko polska! Ukochaj szczerze,\nTo męczennicy ojczystej sprawy,\nBo pod ich nizką strzechą przed laty,\nKochaj wrzeciono, bo przy wrzecionie,\nSiedziała nieraz pani w koronie,\nBy niemi okryć biedne sierotki.\nA nadewszystko miłością czystą,\nKochaj, ach! kochaj, ziemię ojczystą,\nLecz gdy na wielkich łask swych zadatki,\nOjcowska szablę weźmie do ręki,\nNiech już w kołysce marzy zuchwale,\nWawrzyn wstęgą przepasany:\n„Święta miłości kochanej ojczyzny“,\nAby w nagrodę, kiedyś, z piersi młodej,\nTyś na wskróś jest przesiąknięta,\nSą świadectwem waszej wiary“.\nJak nad Boga — niema bogów,\nNad tę ziemię świętszej niéma!“\nTo pieśń wolności i łzy tułackie!\n↑ Jest to pierwszy wogóle wiersz autora niniejszej książki. Drukowany był w 1863 r. w warszawskim „Przyjacielu dzieci“.\n↑ W spisie treści wiersz ujęty pod tytułem Zuch dzieweczka.\n↑ W spisie treści wiersz ujęty pod tytułem W imionniku Czesławka.\n↑ „Z żałością i z płaczem z wielkiego bolu serdecznego, opowiadamy wam upadek wasz“. Słowa ks. Piotra Skargi.\n↑ Acernus, — łacińskie miano Fabiana Sebastyana Klonowicza.\n↑ „Worek Judaszów“ — poemat Klonowicza.\n↑ Klemens Janicki, niepospolity poeta, pisał po łacinie; był on synem kmiecia z Wielkopolski. Na język polski tłomaczył go Syrokomla.\n↑ Dosłownie wyjątek ów z wiersza Kacpra Miaskowskiego „Na rozruch domowy“ brzmi jak następuje:\nTę stronę ostatnio edytowano 26 gru 2017, 15:33.


Dekoracje do domu - minimalistyczne i z klasą - szopa.sklep.pl\nW Szopie znajdziesz dekoracje do domu. Minimalistyczne i z klasą. Jeśli tylko chcesz podkreślić charakter wnętrza drobnymi elementami wyposażenia wnętrz, takimi jak: doniczki i osłonki, ramki na zdjęcia i inne dekoracje ścienne. Ponadto jeśli poszukujesz oryginalnych przedmiotów takich jak wazony szklane, zegary ścienne i stojące. Również wtedy, kiedy chcesz zadbać o wystrój świąteczny lub nastrój, znajdziesz tu oryginalne świeczniki i świece, ekologiczne świece zapachowe i wiele więcej. Wszystko to w zgodzie z naturą, która jest nam bliska. Podobnie jak ciekawy design, którego non stop dla Ciebie poszukujemy.\nW ofercie Szopy znajdziesz też dekoracje do ogrodu. Zadbaj o jego wygląd, stawiając krasnale ogrodowe czy latarnie. Tworząc atmosferę, w której miło spędzisz ciepły gwieździsty wieczór i wtedy, gdy jesz obiad z rodziną. Przeglądaj wszystkie dekoracje do domu i ogrodu i zbuduj wnętrze Twoim pragnieniom.\nLustro boho Alang\n699,00zł – 949,00zł\nAkcesoria, Dekoracje, Lustra, Prezenty\nZegar ścienny Facet od Urbi et Orbi\nAkcesoria, Dekoracje, Zegary\nKrasnal ogrodowy Nino od Plato Design\n159,00zł – 449,00zł\nAkcesoria, Dekoracje, Do ogrodu, Ogrodowe\nMahe Homeware (2)


Wolny duch, który chce uratować ich oboje..\nW tej inspirującej książce znajdziesz niezawodne zasady Dale'a Carnegie'ego, dzięki którym - podobnie jak miliony innych ludzi - odzyskasz swoje życie, nauczysz się kierować własnym nastawieniem wobec różnych sytuacji i dowiesz się, w jaki sposób kształtować swoje nawyki.\nJęzyk to podstawowe narzędzie naszej komunikacji z innymi - to on pozwala nam zrozumieć świat, a światu zrozumieć nas. Pozwala opowiedzieć o naszych emocjach, wyrazić potrzeby, nawiązać relacje. Jest narzędziem podstawowym, a jednocześnie najważniejszym, dlatego istotne jest, by działał sprawnie, pozwalając nam zarówno w mowie, jak i w piśmie oddać precyzyjnie każdą naszą myśl, zrelacjonować każde wydarzenie.\nA ponieważ wszystkie narzędzia do właściwego funkcjonowania wymagają odpowiedniej konserwacji, a wszystkie umiejętności treningu, także nasze zdolności werbalne możemy wesprzeć odpowiednim zestawem ćwiczeń, aby służyły nam jak najlepiej. Taki trening, zestaw zadań pozwalających zachować i rozwinąć płynność językową w mowie i w piśmie znajdą Państwo w tej książce.


Piccola Italia, Warszawa | Krytyka Kulinarna\nul.1 Sierpnia 46 (róg Al. Krakowskiej), Warszawa\nTu był szał uniesień. Piszę to na samym początku, żeby nikt nie miał wątpliwości skąd te ochy i achy. Tym milej byłam zaskoczona, bo po wstępnym przejrzeniu wyjątkowo długiego menu nabrałam dystansu. Długie menu jest na ogół synonimem albo niedoróbek, albo braku świeżości, albo wariacji na ten sam temat, które przeważnie są bez sensu. Ale nie tym razem.\nNa początek bar sałatkowy, czyli sałaty, surówki, grillowane warzywa, panierowane boczniaki (mój faworyt) i wiele innych. Biorąc pod uwagę fakt, że później już tylko węglowodany, sałatkowy start jest dobry i pomaga trawić.\nNajpierw ser provolone z pieca z sosem truflowym – niebo w gębie i cholesterolowe piekło w jednym. Ciągnąca się truflowa pyszność. Tłuste, ciężkie i kaloryczne – przystawka, która świetnie sprawdzi się w roli dania głównego, bo gdyby nie pomocnicy po tym półmisku nie byłabym w stanie zjeść już nic więcej.\nPizza i focaccia – bardzo dobre. Takie w sam raz, cienkie, chrupiące, pizza z dobrym sosem i odpowiednią ilością sera. A jeśli ktoś ma życzenie, każdą pizzę można zamówić na cieście bezglutenowym.\nSpaghetti z owocami morza rewelacyjne – wszystko takie w sam raz – małże, sercówki, ośmiorniczki nie gumowe, ale i nie półsurowe. Ten, kto to przygotował, wiedział co robi.\nPoniżej minestrone, czyli zupa warzywna. Smaczna, dobra i pożywna.\nSola w sosie z borowików. Bardzo przywoicie przyrządzona – ryba delikatna, grzyby lekko uduszone, dosmaczone jak trzeba (w żadnym wypadku nie gorzkie). Jeśli lubicie ryby, nie zawiedziecie się.\nNastępnie gnocchi nadziewane kozim serem. W menu widnieją razem z sosem curry, z którego zrezygnowałam i była to słuszna decyzja, bo okazały się przepyszne. W rozkosznie tłustym maślanym sosie, prawie tak smaczne jak w moim ulubionym Oro di Napoli.\nNa koniec dwa desery, czyli tort bezowy i odświeżający sorbet cytrynowy. Smakują tak jak wyglądają, czyli bardzo.\nJeśli szukacie prawdziwej włoskiej kuchni, to Piccola Italia jest miejscem, które przypadnie Wam do gustu, a do tego miła i kompetentna obsługa, która wie czym się różni tagiatelle od penne.\nNa koniec limoncello…\nCeny od 20 do 70 zł, menu degustacyjne od 110 zł dla dwóch osób.\nBez specjalnego rozwodzenia się – zasłużone pięć świnek.\n5 Świnek, bar sałatkowy, borowiki, focaccia, gdzie zjeść w Warszawie, gnocchi, grillowane warzywa, kozi ser, kuchnia włoska, limoncello, małże, minestrone, ośmiorniczki, panierowane boczniaki, Piccola Italia, pizza, provolone, sercówki, sola, sorbet cytrynowy, spaghetti z owocami morza, tort bezowy, trufle\nPenne alla norcina. Makaron rzeźnika, inaczej. Orgazmotron kulinarny.


Zabawy relaksująco-wyciszające - Czasopismo wychowanie w przedszkolu - materiały dydaktyczne tj. scenariusze zajęć oraz karty pracy\nPrzedszkole jest miejscem, w którym dzieci poznają wiele nowych rzeczy. Ich układ nerwowy jest jednak na tyle słabo wykształcony, że mimo rozpierającej je energii potrzebują chwili ciszy i spokoju.\nMaluchy mają obowiązkowe leżakowanie po obiedzie, ale co zrobić ze starszymi dziećmi? Według obecnie obowiązującej podstawy programowej dwie piąte czasu spędzanego przez dzieci w przedszkolu nauczyciel może dowolnie zagospodarować, np. na zabawy wyciszające.\nKiedy najlepiej stosować zabawy wyciszające:\npo każdych zajęciach dydaktycznych wymagających dużego skupienia,\npo zabawach na podwórku, a przed zajęciami dydaktycznymi (aby dzieci lepiej chłonęły nowe informacje),\nw godzinach popołudniowych (aby wyciszyć i uspokoić dzieci po całym dniu zabawy i zajęć).\nOddychanie przeponą – przedszkolaki robią wdech nosem, a wydech ustami. Po pierwszym wdechu (bardzo głębokim) dzieci robią krótkie wydechy przez zaciśnięte wargi (można dzieciom powiedzieć, że ich zadaniem jest utrzymanie w powietrzu piórka). Następnie dzieci kładą sobie ręce na brzuchu i wykonują wdechy i wydechy (wdech nosem, wydech ustami – powietrze wypuszczają pomału), obserwując, jak rusza się przepona. W d...