"ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ" ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΤΕ την ιστοσελίδα\nΚατανάλωση δίχως όρια\nΜια Γη δε φτάνει για την όρεξή μας! Η επιστήμη της κατανάλωσης ΧΡΗΜΑΤΑ & ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ\nΗ «αγοραμανία» δεν είναι shopping therapy Βιώσιμη κατανάλωση\nΨώνια με το μυαλό στις κλιματικές αλλαγές\nΤο κίνημα των freegans Καλύτερη ζωή με πράσινη χημεία Καταναλωτισμός και Γιορτές: Προστατεύοντας το πορτοφόλι και την ψυχή σας\nΟι εκπτώσεις κρύβουν παγίδες με μεγαλύτερη τον υπερκαταναλωτισμό\nΗ κρίση ενισχύει τον καταναλωτισμό των γυναικών\nΟ πλούτος φέρνει... δυστυχία και ψυχικά τραύματα σε μια χώρα Διαβάστε περισσότερα:\nΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ & ΗΘΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ\nΤο γονίδιο της χρεωμένης πιστωτικής Παγκόσμια Ημέρα του δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου\nΣας τραβούν από τη... μύτη για να ψωνίσετε\nΝοικοκυριό σημαίνει κατανάλωση “Προτιμώ ελληνικά”\nS. JOBS: ανακάλυψε ανάγκες που δεν ξέραμε ότι είχαμε\nΗ πράσινη τεχνολογία αυξάνει τη κατανάλωση\nΚαταναλωτισμός«Να καταναλώνουμε με σύνεση» Ο καταναλωτισμός είναι όρος που χρησιμοποιείται για να περιγράψει την τάση της εξίσωσης της προσωπικής ευτυχίας με την απόκτηση υλικών αγαθών και την\nκατανάλωση. Συχνά συνδέεται με την κριτική έναντι στη κατανάλωση, την οποία εξέφρασαν πρώτοι οι\nΚαρλ Μαρξ και\nΘόρνσταϊν Βέμπλεν. Χρονολογείται από τους πρώτους ανθρώπινους πολιτισμούς.\nοικονομικά, ο καταναλωτισμός μπορεί επίσης να αναφέρεται στις οικονομικές πολιτικές που δίνουν έμφαση στην κατανάλωση και την πεποίθηση ότι η ελεύθερη επιλογή των καταναλωτών πρέπει να υπαγορεύει την οικονομική δομή μιας κοινωνίας.\nΙστορία Παρόλο που ο καταναλωτισμός συνήθως συνδέεται με τον\nκαπιταλισμό και τον\nΔυτικό κόσμο, εντούτοις είναι πολυπολιτισμικός και μη γεωγραφικός, όπως φαίνεται σήμερα π.χ. στο Τόκιο, τη\nΧονγκ Κονγκ, την\nΤαϊπέι, το Τελ Αβίβ και το\nΝτουμπάι. Ο καταναλωτισμός με την έννοια της αγοράς και κατανάλωσης υλικών αγαθών πέρα από τις βασικές ανάγκες είναι όσο παλιός είναι και οι παλαιότεροι πολιτισμοί (πχ.\nΑρχαία Ρώμη). Από τότε που έκανε την εμφάνισή του ο καταναλωτισμός, πολλοί άνθρωποι και ομάδες αναζήτησαν συνειδητά εναλλακτικούς τρόπους μέσω μιας πιο απλής ζωής. Αν και ο καταναλωτισμός δεν είναι καινούργιο φαινόμενο, επεκτάθηκε ευρέως τον 20ό αιώνα και ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, υπό την επίδραση του\nνεοφιλελευθερισμού και της\nπαγκοσμιοποίησης. Πρέπει να σημειωθεί ότι ο καταναλωτισμός, με την έννοια της της κατανάλωσης αγαθών πέρα από τις βασικές ανάγκες, συνήθως δεν συνδέεται με τους λεγόμενους "πρωτόγονους" λαούς.\nΚριτική Σε κριτικό πλαίσιο, ο καταναλωτισμός αναφέρεται στην τάση των ανθρώπων να ταυτίζονται έντονα με τα προϊόντα και τις υπηρεσίες που καταναλώνουν, ιδίως με προϊόντα που είναι γνωστές\nμάρκες και εμφανή\nσύμβολα κοινωνικού στάτους, π.χ. ένα ακριβό αυτοκίνητο, ακριβά κοσμήματα. Μια κοινωνία όπου έχει διεισδύσει καλά ο καταναλωτισμός ονομάζεται καταναλωτική κοινωνία. Οι παρορμητικοί αγοραστές που δεν μπορούν να αντισταθούν στο ξόδεμα χρημάτων είναι ωνιομανείς. Επικριτές του καταναλωτισμού υποστηρίζουν ότι οι πολλές πολυτέλειες και τα αχρείαστα καταναλωτικά αγαθά είναι κοινωνικά σύμβολα που επιτρέπουν στους ανθρώπους να αναγνωρίζουν άτομα παρόμοιας νοοτροπίας μέσω της κατανάλωσης και επίδειξης σχετικών προϊόντων. Μερικοί πιστεύουν ότι οι σχέσεις με ένα προϊόν ή μια μάρκα είναι υποκατάστατα των υγιών ανθρώπινων σχέσεων που απουσιάζουν από τη δυσλειτουργική σύγχρονη\nκοινωνία και ότι μαζί με τον ίδιο τον καταναλωτισμό αποτελούν μέρος της γενικής διαδικασίας\nκοινωνικού ελέγχου και πολιτισμικής ηγεμονίας στη σύγχρονη κοινωνία.\nΗ φιλοσοφία του "ξεπερνώντας τον καταναλωτισμό" επικεντρώνεται στην ενεργό αντίσταση στον καταναλωτισμό. Χρησιμοποιείται από πολλά πανεπιστήμια ως όρος για ύλη του μαθήματος και ως εισαγωγή στη μελέτη της εμπορικής εκμετάλλευσης (marketing) με μία μη παραδοσιακή προσέγγιση. Ο κωμικός\nΜπιλ Χικς και ο σκηνοθέτης\nΠιερ Πάολο Παζολίνι ήταν μεγάλοι πολέμιοι του καταναλωτισμού.\nΈνας άλλος επικριτικός όρος είναι η θρησκεία του καταναλωτισμού, ο οποίος μπορεί να υποδηλώνει ότι ο καταναλωτισμός βασίζεται σε μια παράλογη πεποίθηση και όχι στη λογική, ή να φέρνει τον συνειρμό της θρησκευτικής έννοιας της\nΣημαντική συνεισφορά στην κριτική ενάντια στον καταναλωτισμό έχει κάνει ο Γάλλος φιλόσοφος\nΜπερνάρ Στιγκλέ, αλλά πολύ μικρό μέρος του έργου του έχει μεταφραστεί σε άλλες γλώσσες. Ο Στιγκλέ υποστηρίζει ότι ο καπιταλισμός σήμερα κυβερνάται όχι από την παραγωγή, αλλά από την κατανάλωση, και ότι οι διαφημιστικές τεχνικές που χρησιμοποιούνται για τον έλεγχο της καταναλωτικής συμπεριφοράς οδηγούν στην καταστροφή της ψυχικής και συλλογικής\nατομοποίησης. Η εκτροπή της σεξουαλικής ενέργειας προς την κατανάλωση καταναλωτικών αγαθών, υποστηρίζει, έχει ως αποτέλεσμα τον\nεθιστικό κύκλο της κατανάλωσης, ο οποίος οδηγεί σε υπερκατανάλωση, την εξάντληση του πόθου, και την κυριαρχία της συμβολικής μιζέριας. Ταυτόχρονα. όμως, δεν πιστεύει ότι η απλή αντιπαράθεση με τον καπιταλισμό αποτελεί βιώσιμη στρατηγική.\nΑντεπιχειρήματα Παρόλο που δεν υπάρχει συγκεκριμένο κίνημα διανοουμένων που να υποστηρίζει και να προωθεί τον καταναλωτισμό, εντούτοις τα τελευταία χρόνια υπάρχει κάποια έντονη κριτική στο αντικαταναλωτικό κίνημα. Η περισσότερη από αυτή προέρχεται από τη\nφιλελεύθερη σχολή. Για παράδειγμα, το περιοδικό Reason το 1999 επιτέθηκε στο αντικαταναλωτικό κίνημα, υποστηρίζοντας ότι\nμαρξιστές ακαδημαϊκοί παρουσιάζονται πλέον ως αντικαταναλωτιστές. Ο\nΤζέιμς Τουίτσελ, καθηγητής στο\nΠανεπιστήμιο της Φλόριντα και δημοφιλής συγγραφέας, αναφέρθηκε στα επιχειρήματα του αντικαταναλωτισμού ως "λάιτ μαρξισμός".\nΗ φιλελεύθερη επίθεση στο αντικαταναλωτικό κίνημα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην αντίληψη ότι πρόκειται για\nελιτισμό. Συγκεκριμένα, οι φιλελεύθεροι θεωρούν ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να αποφασίσει για άλλους ποια αγαθά είναι απαραίτητα στη ζωή και ποια όχι, ή ότι οι πολυτέλειες είναι οπωσδήποτε σπατάλη, και έτσι υποστηρίζουν ότι ο αντικαταναλωτισμός είναι πρόδρομος της\nελεγχόμενης οικονομίας ή της\nαπολυταρχικής κοινωνίας. Ο Τουίτσελ, στο βιβλίο του Living It Up, επισημαίνει με σαρκασμό ότι το λογικό αποτέλεσμα του αντικαταναλωτικού κινήματος θα ήταν η επιστροφή σε πρωτόγονες (με τα σημερινά δεδομένα) νομοθεσίες που ίσχυαν στην\nΑρχαία Ρώμη ή κατά τον\nΑντίθετα, πολλοί αντικαταναλωτιστές πιστεύουν ότι μια σύγχρονη κοινωνία καταναλωτών δημιουργείται από την εκτεταμένη\nδιαφήμιση και την επίδραση των [[ΜΜΕ], και όχι από τις φυσικές ιδέες των ανθρώπων για το τι χρειάζονται. Με άλλα λόγια, οι αντικαταναλωτιστές τείνουν να πιστεύουν ότι ο καταναλωτισμός είναι ένα τεχνητό δημιούργημα το οποίο συντηρείται από τεχνητές κοινωνικές πιέσεις, ενώ οι φιλελεύθεροι τείνουν να πιστεύουν ότι ο καταναλωτισμός είναι φυσικός και ότι ο μόνος τρόπος να εξαλειφθεί είναι με τεχνητές κοινωνικές πιέσεις.\nΆλλο να μασάς και άλλο να... μασάς Της Μάρθας Καϊτανίδη «Το αυτοκίνητο που οδηγώ εκφράζει τον δυναμισμό μου;». «Η μπλούζα που φοράω τονίζει τα μάτια μου;». «Ο καναπές που αγόρασα δείχνει την εργένικη διάθεσή μου;». «Τα γυαλιστερά ντουλάπια της κουζίνας αναδεικνύουν το κατά τα άλλα μίνιμαλ γούστο μου;». «Το δερμάτινο χαλί είναι άραγε τόσο μοντέρνο όσο και το σπίτι μου;» «Το παντελόνι που ακριβοπλήρωσα θα είναι και του χρόνου στη μόδα;». «Το κουστούμι που διάλεξα ταιριάζει για ένα στέλεχος μεγάλης πολυεθνικής;». «Το κινητό που είδα τις προάλλες στη βιτρίνα θα ανήκει στην κατηγορία hi-tech και τον επόμενο μήνα;». «Κι αν το πλακάκι δεν αποτελεί “συνέχεια” του μπαρόκ στοιχείου;». «Ο πίνακας αυτός τι “λέει” για εμένα;» Θυμάστε την ταινία «Fight Club»; Εκείνη όπου ο Έντουαρντ Νόρτον ήταν ο άλλος μισός εαυτός του Μπρατ Πιτ; Που προσπαθούσε να ορίσει την οντότητά του αγοράζοντας αγαθά που ταιριάζουν με το «είναι» του και τελικά συνειδητοποίησε την ύπαρξή του έπειτα από γερές δόσεις έκθεσης στον σωματικό πόνο; Τα διλήμματα περί αυτοπροσδιορισμού μέσω της κατανάλωσης πάντα με γυρίζουν πίσω στις σκηνές της συγκεκριμένης ταινίας. Εκεί, σε αυτούς τους μονολόγους- και όχι διάλογους, αφού οι δύο ήρωες είναι ένας στην πραγματικότητα- αναγνωρίζω τον εαυτό μου και τους γύρω μου, όταν μας κυριεύει η καταναλωτική μανία. Τις προάλλες επισκέφτηκα μια πολυεθνική αλυσίδα καφέ και περιμένοντας στην ουρά το βλέμμα μου έπεσε σε δύο κοπέλες. Ήταν ακριβώς μπροστά μου, αλλά τους ήμουν εντελώς αδιάφορη. Είχαν απορροφηθεί στη συζήτησή τους. Συζητούσαν το πόσο «κομψό» είναι το κουτί με τις τσίχλες- αποκλειστική πατέντα του συγκεκριμένου καταστήματος. Τόνισαν πως το να έχουν στην τσάντα τους αυτό το κουτί με τσίχλες και όχι τα κοινά που πωλούνται στα περίπτερα δείχνει πως έχουν ιδιαίτερο γούστο. Πως διαφέρουν. Πως ψάχνουν για το καλύτερο. Δίστασαν προς στιγμήν, λόγω της τιμής, αλλά μετά επικεντρώθηκαν στην «εικόνα» που αποκτούν μέσω αυτού του προϊόντος. Τελικά, άλλο να μασάς και άλλο να... μασάς. Προϊστορικές οι ρίζες του καταναλωτισμού ΚΟΡΥΦΗ\nΕίναι η Αφθονία μια Δοκιμασία; Γράφει ο Χατζηκωνσταντίνου Γεώργιος\nΜια Γη δε φτάνει για την όρεξή μας!\nΟ πλανήτης είναι πλουσιότερος, καταναλώνει περισσότερο, παχαίνει. Xρειαζόμαστε ακόμη έναν πλανήτη σαν αυτόν για να καλύψουμε τις ανάγκες μας, σύμφωνα με την έρευνα του World Watch Ιnstitute Καταναλώνουμε αλόγιστα αγαθά και υπηρεσίες χωρίς καμία φροντίδα περί αειφορίας, με αποτέλεσμα τα φυσικά αποθέματα να τελειώνουν. Παρ' όλα αυτά, οι άνθρωποι δεν είναι πιο ευτυχείς και το περιβάλλον ασφυκτιά κάτω από τις πιέσεις. Σε αυτά τα συμπεράσματα καταλήγει η έρευνα του διεθνούς Ινστιτούτου World Watch για την κατάσταση του περιβάλλοντος το 2004. H μελέτη αναγνωρίζει και περιγράφει μία νέα παγκόσμια τάξη - αυτή των καταναλωτών, η οποία απειλεί σοβαρά το περιβάλλον. Την αποτελούν 1,7 δισεκατομμύρια άνθρωποι (ένα τέταρτο και πλέον του παγκόσμιου πληθυσμού), οι οποίοι μοιράζονται λίγο έως πολύ τις ίδιες διατροφικές και καταναλωτικές συνήθειες, τις ίδιες ανάγκες στη διασκέδαση, τις μετακινήσεις, τον τρόπο ζωής. Είναι συμπεριφορές που μέχρι πρότινος χαρακτηρίζονταν ως δυτικές, που τον περασμένο αιώνα υιοθετούσαν μόνο πολίτες του «αναπτυγμένου κόσμου»: η Ευρώπη, η Βόρειος Αμερική και η Ιαπωνία. Τώρα περνούν και στις αναπτυσσόμενες χώρες, με ταχύτατο ρυθμό. «Μόνον η Κίνα ενισχύει τη νέα αυτή τάξη με 240 εκατομμύρια νέους καταναλωτές, αριθμός που τείνει να ξεπεράσει αυτό τον ΗΠΑ», σημειώνει η έρευνα. Όπως λέει στα «NEA» ο πρόεδρος του WorldWatch Institute, Christopher Flavin, «η αύξηση της κατανάλωσης σηματοδοτεί αναβάθμιση της ποιότητας ζωής, όμως ταυτόχρονα, όσο αυξάνει η... όρεξη των καταναλωτών τόσο υποβαθμίζονται τα φυσικά αποθέματα στα οποία στηρίζεται η κάλυψη των αναγκών μας, τόσο αυξάνονται οι πιέσεις προς το περιβάλλον». Οι καταναλωτικές δαπάνες (τα χρήματα δηλαδή που ξοδεύει ένα νοικοκυριό για αγαθά και υπηρεσίες) υπολογίζεται πως έχουν τετραπλασιαστεί τα τελευταία 50 χρόνια. Το 2000 έφθασαν τα 20 τρισεκατομμύρια δολάρια ΗΠΑ. Τα περισσότερα από τα χρήματα αυτά (το 60%) ξόδεψαν άνθρωποι που ζουν στη Βόρειο Αμερική και τη Δυτική Ευρώπη (ο πληθυσμός των περιοχών αυτών αντιστοιχεί στο 12% του παγκόσμιου πληθυσμού). Στο ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού, που ζει στη Νότιο Ασία και την Κεντρική Αφρική, αντιστοιχεί μόλις το 3,2% των καταναλωτικών εξόδων. H αυξημένη κατανάλωση δεν συνεπάγεται μόνον υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Προκαλεί επίσης τρομακτική αύξηση των αποβλήτων (ο κάτοικος μιας από τις χώρες του ΟΟΣΑ παράγει, κατά μέσο, όρο 560 κιλά αστικών αποβλήτων τον χρόνο) και μεγέθυνση των κοινωνικών ανισοτήτων (περίπου τρία δισεκατομμύρια άνθρωποι στον κόσμο ζουν με λιγότερα από δύο δολάρια την ημέρα και πρέπει να μειώσουν τραγικά τις ανάγκες τους για να μπορούν να έχουν τροφή και πόσιμο νερό). Όμως ακόμη κι εκείνοι που έχουν χρήματα και τα ξοδεύουν (οι Αμερικανοί εν προκειμένω) δεν δείχνουν να είναι περισσότερο ευτυχισμένοι απ' ό,τι ήταν, για παράδειγμα, το 1957, όταν είχαν τα μισά εισοδήματα από τα σημερινά. «Μόνο που αυτό φαίνεται να μην το γνωρίζουν οι κάτοικοι των αναπτυσσόμενων περιοχών του πλανήτη, οι οποίοι δείχνουν να ζήλεψαν την ευδαιμονία της Δύσης», σημειώνουν οι δύο επικεφαλής ερευνητές της έρευνας, Lisa Mastny και Brian Halweil. «Έτσι, περίπου οι μισοί καταναλωτές του πλανήτη εντοπίζονται στις χώρες του αναπτυσσόμενου κόσμου. Μπορεί, σε ατομικό επίπεδο να ξοδεύουν λιγότερο, όμως στο σύνολό τους συνθέτουν μια τάξη καταναλωτών μεγαλύτερη από αυτήν στη Δυτική Ευρώπη». Περισσότερα τα αυτοκίνητα από τις άδειες οδήγησης «Τα δάση, οι υδροβιότοποι, το οικοσύστημα γενικότερα, συρρικνώνεται διαρκώς προκειμένου να καλύψει τις ανάγκες των ανθρώπων που φιλοξενεί στο σπίτι, στις καλλιέργειες, στα καταστήματα και τα εργοστάσιά τους». Στη φράση αυτή συνοψίζεται η εικόνα του περιβάλλοντος το 2004, σύμφωνα με το World Watch Institute. «Παρά την αξιοποίηση ανανεώσιμων πηγών, το 90% του χαρτιού που χρησιμοποιούμε εξακολουθεί να προέρχεται από δάση και αναλογεί στο ένα πέμπτο της παγκόσμιας παραγωγής ξυλείας. Το 75% των παγκόσμιων αλιευτικών αποθεμάτων υφίσταται σήμερα υπεραλίευση, ενώ, παρ' όλο που η τεχνολογία έρχεται να προτείνει πιο φιλικές προς το περιβάλλον λύσεις, τα αυτοκίνητα και τα μέσα μεταφοράς γενικά καταναλώνουν το 30% της παγκόσμιας παραγωγής ενέργειας και το 95% της παγκόσμιας παραγωγής πετρελαίου». Τα οχήματα που κυκλοφορούν στον δρόμο είναι πολύ περισσότερα από τις άδειες οδήγησης. Τα ψυγεία είναι κατά 10% μεγαλύτερα απ' ό,τι ήταν το 1972, ενώ αντιστοιχεί πια πάνω από ένα ψυγείο σε κάθε νοικοκυριό. Τα νέα σπίτια που χτίζονται είναι κατά 38% μεγαλύτερα απ' ό,τι εκείνα που χτίζονταν το 1975, ενώ η χώρα που φιλοξενεί μόλις το 4,5% του παγκόσμιου πληθυσμού, εκπέμπει το 25% των συνολικών εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου. Το παράδειγμα, φυσικά, περιγράφει τις Ηνωμένες Πολιτείες και η έρευνα του World Watch Institute εκτιμά πως η καταναλωτική συμπεριφορά, ιδιαίτερα στις ΗΠΑ, δημιουργεί πιέσεις που ξεπερνούν τις αντοχές του πλανήτη.\nΚαταναλώνουμε περισσότερο απ΄ όσο παράγει η φύση ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Περικλής Δημητρολόπουλος Σήμερα καταναλώνουμε περισσότερα απ΄ όσα παράγει η φύση ετησίως. Η 23η Σεπτεμβρίου 2007 θα μπορούσε να είναι η ημέρα της οικολογικής μας χρεοκοπίας. Και εάν δεν λάβουμε τα απαραίτητα μέτρα- προειδοποιεί ο ΟΗΕ- το 2050 οι φυσικοί πόροι θα τελειώσουν από τις αρχές Ιουλίου. Το καμπανάκι του κινδύνου χτύπησε η οικολογική οργάνωση Global Footprint ΝetWork, οργάνωση που μετρά το οικολογικό μας αποτύπωμα, όπως ορίζονται οι απαιτήσεις των ανθρώπων από τον φυσικό κόσμο. Η 23η Σεπτεμβρίου είναι η Εarth Οvershoot Day, δηλαδή η μέρα της οικολογικής χρεοκοπίας, κατά την οποία ο άνθρωπος εξάντλησε το «ετήσιο εισόδημα» που είχε στη διάθεσή του σε χλωρίδα, πανίδα, ξυλεία και άλλες φυσικές πηγές, και αρχίζει να ζει με «δανεικά» από τις μελλοντικές γενιές. Όπως σημειώνει η Global Footprint ΝetWork, ούτε μια οικονομική παρέμβαση σαν αυτή που πραγματοποίησε η κυβέρνηση των Ηνωμένων Πολιτειών για να κλείσει τις τρύπες των αμερικανικών τραπεζών, δεν θα έφτανε για να αποκατασταθεί η ισορροπία στον πλανήτη. Οι φυσικοί πόροι Η σημερινή ημέρα δεν αποτελεί μια σταθερή ημερομηνία λήξης. Για χιλιετίες η κατανάλωση από τον άνθρωπο των πόρων της φύσης ήταν αμελητέα. Ωστόσο, με την αύξηση του πληθυσμού (τον 19ο αιώνα ζούσαν στον πλανήτη 1,6 δισ. άνθρωποι και σήμερα έχουν ξεπεράσει τα 6 δισ.) και της κατανάλωσης (η κατανάλωση σε ενέργεια αυξήθηκε κατά 16 φορές στη διάρκεια του περασμένου αιώνα), η σχέση αυτή έχει αλλάξει δραματικά σε βάρος της φύσης. Το 1961, οι μισοί πόροι που παρήγε ο πλανήτης σε έναν χρόνο ήταν αρκετοί για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες μας. Η πρώτη χρονιά που ο άνθρωπος εξάντλησε τους φυσικούς πόρους ήταν το 1987, αλλά αυτό συνέβη στις 31 Δεκεμβρίου, δηλαδή την τελευταία μέρα του έτους. Το 1995 η Εarth Οvershoot Day υπολογίσθηκε στις 21 Νοεμβρίου και το 2005 στις 2 Οκτωβρίου. Ο ΟΗΕ υπολογίζει ότι με αυτούς τους ρυθμούς, από το 2050 θα χρειαζόμαστε έναν δεύτερο πλανήτη για να καταναλώσουμε. Δεδομένου ότι είναι δύσκολο να φανταστούμε για τα επόμενα 40 χρόνια μια διαπλανητική μετακόμιση, οι ειδικοί επισημαίνουν ότι ο άνθρωπος πρέπει να δράσει σε ένα διπλό μέτωπο για να τιθασεύσει την υπερκατανάλωση: αφενός να χρησιμοποιήσει την τεχνολογία για να εξοικονομήσει ενέργεια και αφετέρου να αλλάξει τον τρόπο ζωής του. Η σημασία του τρόπου ζωής αναδεικνύεται από τη σύγκριση του οικολογικού χρέους χωρών, των οποίων οι πολίτες απολαμβάνουν το ίδιο επίπεδο ευμάρειας. Αν όλοι οι κάτοικοι της Γης ζούσαν όπως οι Αμερικανοί, θα χρειαζόντουσαν 5,4 πλανήτες για να ικανοποιήσουν τις ανάγκες τους. Ακολουθώντας τον τρόπο ζωής στη Βρετανία θα αρκούσαν 3,1 πλανήτες, σύμφωνα με την Global Footprint ΝetWork, ενώ ο τρόπος ζωής στη Γερμανία απαιτεί 2,5 πλανήτες. Kαταναλώνουμε πάνω από τρεις Eλλάδες... ΛΑΜΠΡΙΝΗ ΣΤΑΜΑΤΗ 588,6 εκατ. στρέμματα φυσικού περιβάλλοντος απαιτεί η Eλλάδα και διαθέτει μόλις 174 εκατ. στρέμματα Αυξήθηκε 70% η ζήτηση για φυσικά αποθέματα Τρεις χώρες σαν την Ελλάδα, με την ίδια πλουτοπαραγωγική δυναμική, και πάλι δεν επαρκούν για να καλύψουν τις απαιτήσεις των Ελλήνων, οι οποίοι καταναλώνουν τα φυσικά αποθέματα της χώρας εξαιρετικά σπάταλα. Στην Ελλάδα, οι απαιτήσεις σε φυσικά αποθέματα καλλιεργούμενες εκτάσεις, νερό, δάση κλπ. είναι 3,3 φορές μεγαλύτερες από αυτές που μπορεί να σηκώσει το φυσικό περιβάλλον. Ο πλανήτης ολόκληρος αποστραγγίζει τα φυσικά του αποθέματα σε βαθμό εξαιρετικά επικίνδυνο για την ύπαρξή του, όπως τονίζεται σε έκθεση του Παγκόσμιου Ταμείου για τη Φύση - WWF για την κατάσταση του περιβάλλοντος το 2004. Οι άνθρωποι που ζουν στη Γη κάθε στιγμή που καταναλώνουν φυσικά αποθέματα αφήνουν ένα αποτύπωμα στο περιβάλλον. Μπορεί να μετρηθεί ως η συνολική έκταση παραγωγικής γης που χρειάζεται κάθε κάτοικος ώστε να φιλοξενηθεί, ώστε να παραγάγει την τροφή, την ενέργεια και τις πρώτες ύλες που καταναλώνει, ώστε να μπορέσουν να απορροφηθούν τα απόβλητά του. Με βάση τα μέχρι σήμερα δεδομένα, υπολογίζεται ότι ο πλανήτης έχει τη δυνατότητα να προσφέρει (κατά μέσον όρο) περίπου 18 στρέμματα παραγωγικής γης σε κάθε κάτοικο που φιλοξενεί. Όμως ένας κάτοικος της Ελλάδας υπολογίζεται ότι έχει ανάγκη από 54 στρέμματα γης προκειμένου να καλύψει τις απαιτήσεις του σε ενέργεια, τροφή, κατοικία και άλλα φυσικά αποθέματα και η πλουτοπαραγωγική δυνατότητα της Ελλάδας μετριέται σε 16 στρέμματα ανά κάτοικο. Ο κάτοικος των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων απαιτεί περίπου 100 στρέμματα, των Ηνωμένων Πολιτειών ή του Κουβέιτ περίπου 95, ο Αυστραλός 77, ο Φινλανδός 70, ο Ιρλανδός 62, ο Ισπανός 48, ο Νιγηριανός ή ο Ινδονήσιος 12, ενώ ένας κάτοικος του Μπανγκλαντές ή του Νεπάλ μόλις 6. Τι συμβαίνει στην Ελλάδα. H πλουτοπαραγωγική ικανότητα της Ελλάδας μετριέται σε φυσική έκταση που απλώνεται σε περίπου 174 εκατομμύρια στρέμματα (υπολογίζοντας τις καλλιεργούμενες εκτάσεις, τους βοσκοτόπους, τα δάση, τις περιοχές όπου μπορεί κανείς να ψαρέψει, τα φυσικά αποθέματα νερού, κ.λπ.). Σύμφωνα με την έκθεση του WWF, η χώρα μας καταναλώνει φυσικά αποθέματα, τα οποία για να παραχθούν απαιτούν πάνω από 588,6 εκατομμύρια στρέμματα φυσικού περιβάλλοντος - στην πραγματικότητα, δηλαδή, χρειαζόμαστε επιπλέον 414,6 εκατομμύρια στρέμματα παραγωγικής γης για να καλύψουμε τη ζήτηση. Ή αλλιώς χρειαζόμαστε μια χώρα με πλουτοπαραγωγική δύναμη 3,3 φορές μεγαλύτερη από τη δική μας. Ολόκληρος ο πλανήτης φαίνεται, σύμφωνα με το WWF, να έχει χάσει προ πολλού την ισορροπία του: συνολικά, οι κάτοικοί του καταναλώνουν 20% περισσότερους φυσικούς πόρους απ' όσους μπορεί η γη να παράγει. H ζήτηση σε φυσικά αποθέματα έχει αυξηθεί κατά 70% από το 1970 έως το 2000. Σ' αυτή τη ζήτηση το φυσικό περιβάλλον αδυνατεί να ανταποκριθεί, γι' αυτό ο παγκόσμιος πληθυσμός έμβιων όντων της στεριάς, των γλυκών νερών και της θάλασσας έχει μειωθεί κατά 40% στο χρονικό διάστημα από το 1970 έως το 2000 και η τάση αυτή συνεχίζεται αμείωτη. Όπως εξηγεί ο δρ Claude Martin, γενικός διευθυντής του WWF International, «ξοδεύουμε το φυσικό κεφάλαιο τόσο γρήγορα που δεν προλαβαίνει να ανανεωθεί. Έχουμε επιβαρυνθεί με ένα δυσβάσταχτο οικολογικό χρέος, το οποίο δεν έχουμε τη δυνατότητα να τακτοποιήσουμε, εκτός αν οι κυβερνήσεις επιβάλουν μέτρα και φροντίσουν ώστε να ξαναβρεθεί η ισορροπία ανάμεσα στην κατανάλωση φυσικών αποθεμάτων και την ικανότητα της γης να ανανεώνει τα όσα καταναλώνουμε». Διαβάζοντας το οικολογικό χθες H ικανότητα της Γης να παράγει τα φυσικά αποθέματα που χρειάζεται ένας άνθρωπος για να ζήσει υπολογίζεται αν διαιρέσει κανείς τα 113 δισεκατομμύρια στρέμματα παραγωγικής (βιολογικά) έκτασης σε ολόκληρο τον κόσμο με το σύνολο του παγκόσμιου πληθυσμού (6,15 δισεκατομμύρια). Με βάση αυτόν τον υπολογισμό, για να επιτευχθεί ισορροπία ανάμεσα στην παραγωγική ικανότητα του πλανήτη και τις απαιτήσεις των κατοίκων του, το οικολογικό αποτύπωμα για κάθε άνθρωπο που ζει πάνω στη γη δεν θα πρέπει να ξεπερνά τα 18 στρέμματα γης, γεγονός που συμβαίνει μόνο σε ελάχιστες, εξαιρετικά φτωχές, χώρες κυρίως της Αφρικής και της Ασίας. Η αφθονία... Δρόμοι\nΗ αφθονία... ... δεν φέρνει απαραίτητα την ευτυχία. Σε αυτό το συμπέρασμα καταλήγουν πολλές οικονομικές έρευνες που δείχνουν ότι η σχέση του εισοδήματος με την ευτυχία δεν είναι αυτή που νομίζουν οι περισσότεροι άνθρωποι. Ένα παράδειγμα: η Γαλλία είναι περίπου το ίδιο πλούσια με τη Δανία, αλλά όταν τους ρωτούν αν είναι πολύ ικανοποιημένοι από τη ζωή τους, οι Δανοί που απαντούν καταφατικά είναι τετραπλάσιοι από τους Γάλλους.\nΟ Άβνερ Όφερ... ... είναι ιστορικός της Οικονομίας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης. Στο βιβλίο του «Η πρόκληση της αφθονίας» υποστηρίζει ότι η οικονομική ανάπτυξη δεν είναι παρά ένα στατιστικό κατασκεύασμα. Όταν δίνει κανείς όλη την προσοχή του αποκλειστικά στην ανάπτυξη, χάνει τα σημαντικά πράγματα της ζωής. Οι πλουσιότερες κοινωνίες, λέει ο Όφερ, ιδιαίτερα η Αμερική και η Βρετανία, έχουν φτάσει πια σε ένα σημείο που ο πλούτος τους και η ανάπτυξή τους στην πραγματικότητα βλάπτουν την υγεία και την ποιότητα ζωής των πολιτών τους. Γενικά, πάντως, οι εύποροι άνθρωποι σε οποιαδήποτε κοινωνία τα καταφέρνουν καλύτερα μακροπρόθεσμα: επενδύουν περισσότερο χρόνο στη μόρφωση, τρώνε καλύτερης ποιότητας φαγητό, παρακολουθούν λιγότερο τηλεόραση, αποταμιεύουν περισσότερα χρήματα. Ο Όφερ τα αποδέχεται όλα αυτά. Αλλά επισημαίνει ότι όσα ισχύουν για τα άτομα, δεν ισχύουν για τις κοινωνίες: όσο ταχύτερα αναπτύσσεται μια χώρα, τόσο ταχύτερα δημιουργεί νέους πειρασμούς για τους πολίτες της. Οι πειρασμοί... ... λέει ο Όφερ, μπορεί να πάρουν πολλές μορφές, από την τηλεόραση και τα βιντεοπαιχνίδια που αποσπούν τα παιδιά από τα μαθήματά τους, μέχρι τις υπερσύγχρονες τηλεοπτικές συσκευές πλάσματος που παρασύρουν τους ανθρώπους να ξοδεύουν χρήματα που θα μπορούσαν να τα αποταμιεύουν. Η αμερικανική ατομική αποταμίευση είναι σήμερα μηδενική, επισημαίνει η εφημερίδα «Μπόστον Γκλόουμπ». Με όλα αυτά, οι πολίτες των κοινωνιών τής αφθονίας, είτε είναι αυτοί πλούσιοι είτε φτωχοί, δεν έχουν τον καιρό να αναπτύξουν νέα ήθη ούτε να βρουν πώς μπορούν να αντισταθούν στους νέους πειρασμούς. Ο Όφερ παίρνει για παράδειγμα την παχυσαρκία, που οφείλεται κυρίως στην έλλειψη χρόνου και στη λαιμαργία των καταναλωτών που αποκτούν περισσότερη αγοραστική δύναμη. Σχεδόν τα δύο τρίτα των Αμερικανών είναι παχύσαρκοι. Η παχυσαρκία βλάπτει την ευτυχία των ανθρώπων. Οι παχύσαρκοι πεθαίνουν πρόωρα (ένας λόγος για τον οποίο το προσδόκιμο ζωής στις ΗΠΑ είναι παρόμοιο με της Κόστα Ρίκα). Ο πρώτος... ... που κάνει αυτή τη διάγνωση για την ευτυχία του σύγχρονου ανθρώπου δεν είναι βέβαια ο Όφερ. Το 1958, ο Τζον Κένεθ Γκαλμπρέιθ είχε επισημάνει αυτές τις αδυναμίες της «κοινωνίας της αφθονίας» στο ομώνυμο βιβλίο του. Και είχε υποστηρίξει ότι χρειάζεται σοβαρή προσπάθεια από τον δημόσιο τομέα για να μπορέσει να ελέγξει τον πιο ηδονιστικό ιδιωτικό τομέα - κάτι που δεν είδαμε ακόμη και ούτε ξέρουμε αν θα το δούμε ποτέ. ΚΟΡΥΦΗ\nΑΠΟ ΤΗΝ ΥΠΕΡΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ Φάγαμε ενάμιση πλανήτη Διπλασιάστηκε παγκοσμίως η ζήτηση για φυσικούς πόρους το διάστημα 1966-2007, γεγονός που ισοδυναμεί σήμερα με την κατανάλωση από πλευράς παραγωγικής ικανότητας 1,5 πλανήτη, με πρωταγωνιστές σ' αυτή τη... βουλιμία τις αναπτυγμένες χώρες. Αυτό αποκαλύπτει διεθνής έκθεση που αναφέρει ότι οι απαιτήσεις μας πλέον ξεπερνούν κατά 50% την παραγωγική ικανότητα του πλανήτη, καθώς συνεχίζεται η «υπερκατανάλωση» από τις μεγάλες οικονομικές δυνάμεις του πλανήτη, με την Ελλαδίτσα μας να φιγουράρει 20ή στη λίστα. Οπως επισημαίνεται στη διετή έκθεση (συνεργάζονται το Παγκόσμιο Ταμείο για τη Φύση - WWF, η Ζωολογική Εταιρεία του Λονδίνου και το Παγκόσμιο Δίκτυο Αποτυπώματος), αν συνεχίσουμε με αυτούς τους ρυθμούς το 2030 η ανθρωπότητα θα απαιτεί για την επιβίωσή της το ισοδύναμο της παραγωγής δύο πλανητών! Η υπερκατανάλωση της ανθρωπότητας δηλώνεται συμβολικά με το «οικολογικό αποτύπωμα» ανά άτομο σε 154 χώρες (δεν περιλαμβάνονται εκείνες με πληθυσμό κάτω των ενός εκατομμυρίου ατόμων). Οι δέκα χώρες με το υψηλότερο αποτύπωμα είναι οι εξής:\nΗνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Κατάρ, Δανία, Βέλγιο, ΗΠΑ, Εσθονία, Καναδάς, Αυστραλία, Κουβέιτ και Ιρλανδία. Οι 31 χώρες του ΟΟΣΑ (Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης) ευθύνονται για το 40% του «κακού» παγκόσμιου αποτυπώματος. Το αποτύπωμα εξάγεται από συνδυασμό παραμέτρων όπως η απώλεια της βιοποικιλότητας με κατάρρευση των οικοσυστημάτων, γεγονός που θέτει σε κίνδυνο τις οικοσυστημικές υπηρεσίες (παροχή καθαρού αέρα, πόσιμου νερού, διαθεσιμότητα δασικών προϊόντων, φαρμακευτικών φυτών, διάβρωση, απώλεια γεωργικών καλλιεργειών). Το 2007 το οικολογικό αποτύπωμα ξεπέρασε τη βιολογική ικανότητα τόσο που χρειάζεται η γη ενάμιση χρόνο για να παράξει όσα η ανθρωπότητα καταναλώνει σε μόλις ένα χρόνο. Ζούμε σε έναν ψεύτικο παράδεισο που τροφοδοτείται από την υπερβολική κατανάλωση και τις υψηλές εκπομπές CO2, δήλωσε ο Τζίμι Λιπ, γενικός διευθυντής του WWF. Η έκθεση, πάντως, διακρίνει τις ανισότητες ανάμεσα στις φτωχές και τις πλούσιες χώρες. Κάτι είναι κι αυτό! ΚΟΡΥΦΗ\nΚατανάλωση δίχως όρια Του ΖΙΛ ΛΙΠΟΒΕΤΣΚΙ\nΟ σύγχρονος τουρμπο-καταναλωτής δεν χαλιναγωγείται πλέον μέσα στις χωρο-χρονικές συντεταγμένες του παραδοσιακού καταναλωτισμού. Σήμερα η κατανάλωση δεν περιορίζεται πλέον σε ειδικούς τόπους. Είναι δυνητικά παντού, σε οποιονδήποτε τόπο, σε οποιονδήποτε χρόνο, σε οποιαδήποτε κατάσταση. Υπάρχουν, βέβαια, ακόμα οι μεγάλες υπεραγορές και τα εμπορικά κέντρα, που είναι οι σύγχρονοι ναοί του καταναλωτισμού, αλλά χάρη στο Ιντερνετ στις τρεις μετά τα μεσάνυχτα μπορεί κανείς να κάνει τις αγορές του από το σπίτι του. Οι αγορές on line είναι το έμβλημα ενός καταναλωτισμού χωρίς χωρο-χρονικά όρια.\n* Ο παραδοσιακός καταναλωτής υφίστατο την καταναλωτική κοινωνία, ενώ ο τουρμπο-καταναλωτής έχει γίνει πρωταγωνιστικός παράγοντάς της. Κρίνει, επιλέγει, αλλάζει πρότυπα. Δεν έχει καμία σχέση με τον αλλοτριωμένο καταναλωτή που είχε καταγγείλει πριν από κάμποσα χρόνια ο Μποντριγιάρ. Οι καταναλωτές σήμερα είναι περισσότερο κινητικοί και άπιστοι. Η αγορά, που προσανατολίζεται από τη ζήτηση, προτείνει μιαν όλο και ευρύτερη και διαρκώς ανανεούμενη προσφορά. * Στο παρελθόν οι μεγάλες φίρμες πρότειναν ένα νέο άρωμα κάθε τρία ή τέσσερα χρόνια. Σήμερα αυτό συμβαίνει κάθε χρόνο. Καθημερινά στον κόσμο λανσάρονται εκατό νέα διατροφικά προϊόντα. Ο δαίμονας της ταχύτητας ωθεί τους ανθρώπους να ανανεώνουν συνεχώς τα αγαθά τους, ακόμη και όταν αυτό δεν είναι αναγκαίο. Πρόκειται για το αποτέλεσμα της μόδας, που ήδη αφορά πάρα πολλά καταναλωτικά αγαθά. Στην Κορέα οι οικογένειες αλλάζουν τηλεόραση κάθε εννέα μήνες. Η όλο και πιο σύντομη ζωή των προϊόντων αντιστοιχεί τέλεια στην ηδονιστική λογική που κάνει την κατανάλωση μια στιγμή απόλαυσης. Η ωφελιμότητα και η ανάγκη δεν είναι πλέον τα αποκλειστικά κίνητρα της αγοράς. Σήμερα μετράει και η αισθητική και παιγνιώδης διάσταση.\n* Το να αλλάζουμε μάρκα ή προϊόν παρέχει απόλαυση. Δεν καταναλώνουμε πλέον για να μας προσέξουν οι άλλοι, αφού επιδείξουμε κάποιο status symbol, αλλά καταναλώνουμε για τους εαυτούς μας, για την απόλαυσή μας. Ο τουρμπο-καταναλωτισμός μετατρέπει όλα τα άτομα σε δυνητικούς καταναλωτές. Στο παρελθόν, καταναλωτές ήταν μόνον οι ενήλικοι μεταξύ 25 και 50 χρόνων. Για τους διαφημιστές, ο ιδεατός τύπος καταναλωτή ήταν η νοικοκυρά κάτω των 50 χρόνων. Τα διαφημιστικά τους μηνύματα σχεδιάζονταν για μια ενιαία αγορά. Σήμερα, όμως, οι αγορές είναι πολύ κατακερματισμένες. Εχουμε την αγορά των νεογέννητων, εκείνη των παιδιών και τουλάχιστον πέντε ή έξι υποαγορές της εφηβείας. Επειτα είναι οι ενήλικοι, οι πρεσβύτεροι, η τρίτη και η τέταρτη ηλικία κ.ο.κ. * Πολλές αγορές σήμερα εκρήγνυνται, κατακερματίζονται όλο και περισσότερο, παράγοντας εναλλακτικά γούστα, διαφορετικές και εναλλακτικές επιθυμίες και κώδικες. Ο κατακερματισμός αυτός γεννάει μιαν αληθινή βαλκανιοποίηση της αγοράς, δηλαδή μιαν αγορά χωρίς ένα κέντρο που να υπαγορεύει τους νόμους. Το βλέπουμε πολύ καλά στη μόδα, όπου η haute couture δεν επιβάλλει πλέον το στιλ της παντού. Οι νεανικές μόδες υπάρχουν ανεξάρτητα από την υψηλή μόδα, προτείνοντας πολύ διαφορετικές επιλογές.\n* Στο νέο καταναλωτισμό είναι έντονα παρούσα, αν και όχι αποκλειστική, η λογική της αμεσότητας. Ο τουρμπο-καταναλωτής θέλει τα πάντα και αμέσως. Πρέπει, ωστόσο, να σημειώσουμε ότι η παρορμητική αγορά είναι μία μόνο συνιστώσα της συνολικής κατανάλωσης. Στην πραγματικότητα διαδίδεται και μια κατανάλωση πιο προσεκτική και σκεπτόμενη, δεδομένου ότι σήμερα είμαστε περισσότερο πληροφορημένοι, συγκρίνουμε τις τιμές, σκεφτόμαστε πριν αγοράσουμε. Με δυο λόγια, ο τουρμπο-καταναλωτής είναι ένας καταναλωτής με μεταβλητή γεωμετρία που μπορεί να εκτιμάει τόσο το fast food όσο και το slow food. Το ίδιο άτομο σε διαφορετικές στιγμές μπορεί να επιλέγει διαφορετικές αγοραστικές συμπεριφορές.\n* Οι παλιές κοινωνικο-επαγγελματικές κατηγορίες δεν προκαθορίζουν την καταναλωτική συμπεριφορά. Το ότι ανήκει κάποιος σε μια κοινωνική τάξη ή σε μιαν ομάδα δεν εγγυάται πλέον έναν προβλέψιμο τύπο κατανάλωσης. Κάποτε, ορισμένα προϊόντα προορίζονταν μόνο για την ελίτ. Σήμερα, όχι πλέον. Ακόμη και ο ταχυδρόμος ταξιδεύει στην Ταϊλάνδη και η υπάλληλος θέλει το καπέλο της να είναι γνωστής φίρμας. Η λογική του ατομικισμού ωθεί προς έναν όλο και περισσότερο προσωποποιημένο καταναλωτισμό. Στο παρελθόν η κατανάλωση ήταν μια ατομική πράξη, αλλά πάντοτε εγγραφόταν και διαμορφωνόταν στο εσωτερικό ομαδικών και ταξικών προτιμήσεων και πρακτικών.\n* Σήμερα, αυτό δεν ισχύει πλέον. Οι καταναλωτικές πρακτικές γίνονται πιο εκλεπτυσμένες. Πλάι στη λογική της υπερβολής και του ηδονισμού επιβεβαιώνεται και ένας πιο ευφυής και σκεπτόμενος καταναλωτισμός. Ακόμη και ένας ηθικός καταναλωτισμός. Αυτός ο τελευταίος είναι αρκετά μειοψηφικός, αλλά στο μέλλον προορίζεται να γίνει όλο και πιο σημαντικός επειδή παραπέμπει και σε μια προβληματική της ταυτότητας. Δεδομένου ότι η πολιτική και η θρησκεία δυσκολεύονται όλο και περισσότερο να δημιουργήσουν κοινωνικές ταυτότητες, οι πολίτες χρησιμοποιούν την κατανάλωση για να εκφράσουν την ταυτότητά τους. Όποιος αγοράζει ένα οικολογικό προϊόν θεμελιώνει έτσι μιαν ορισμένη ιδέα για τον εαυτό του και μιαν ορισμένη θεώρηση του κόσμου.\n* Οι λογικές του καταναλωτισμού εισβάλλουν σε πεδία που προηγουμένως ήταν προστατευμένα, όπως η πολιτική, η θρησκεία, η οικογένεια, τα αισθήματα, η σεξουαλικότητα κ.λπ. Είναι μια τάση που μετασχηματίζει την κοινωνία, αποδυναμώνοντας τις κοινωνικές δομές και ανατρέποντας τις παραδοσιακές συμπεριφορές και τους παραδοσιακούς τρόπους ζωής. Οι άνθρωποι, όμως, θα είναι πάντοτε σε θέση να επινοούν νέες δομές και νέες παραδόσεις.\n«Ζήσαµε µια δεκαετία καταναλωτικής φρενίτιδας» «Η Goldman Sachs λειτουργεί, λίγο, σαν σέκτα, αλλά δεν φταίει µόνο αυτή για την κρίση», λέει ο Μαρκ Ρος, ο οποίος πιστεύει ότι το κραχ θα αποφευχθεί Η Goldman Sachs, λέει ο ανταποκριτής της «Le Monde» στο Λονδίνο και συγγραφέας Μαρκ Ρος, δεν είναι η µόνη τράπεζα που ανέπτυξε εκλεπτυσµένα χρηµατοπιστωτικά προϊόντα. Ωστόσο εκείνη είχε τη µεγαλύτερη επιτυχία για συγκεκριµένους λόγους: «∆ιαθέτειεκπληκτικό know howκαι µοναδική επιχειρηµατική κουλτούρα – οµαδική εργασία, απουσία στελεχών-σταρ, κυκλοφορία των πληροφοριών και αλληλοέλεγχος. Τα στελέχη της θυσιάζουν οικογένεια, παιδιά,φίλους, ακόµη και την υγεία τους και αυτό δεν το κάνουν µόνο για τα εκατοµµύρια, το κάνουν για την αίσθηση ότι είναι η ελίτ της ελίτ. Λειτουργούν λίγο σαν σέκτα. ∆ενείναι διαφορετικοί από τους άλλους, είναι απλώς καλύτεροι». Η «τράπεζα» δεν είναι ωστόσο, κατά τον γάλλο δηµοσιογράφο, ο µοναδικός πυροκροτητής της κρίσης του 2008. «Το ίδιοµεγάλος ήταν ο ρόλος που έπαιξαν ρυθµιστικές αρχές, οίκοι αξιολόγησης,διεθνείς εταιρείεςορκωτών ελεγκτών που δεν είδαν τίποτα, σύµβουλοι, µέσα ενηµέρωσης. Οι ευρωπαίοι πολίτες έζησαν µια δεκαετία καταναλωτικής φρενίτιδας», εξηγεί. «Οι τράπεζες έφτασαν να δανείζουν ακόµη και το 125% του κόστους αγοράς ενός ακινήτου. Κάποτε θα ερχόταν η ώρα του λογαριασµού. Πολλοί δεν µπόρεσαν να πληρώσουν,άλλοι έχασαν τη δουλειά τους, οι αποταµιεύσεις εκµηδενίστηκαν. Η κρίση ξέσπασε σε ΗΠΑ και Βρετανία. Γερµανία και Γαλλία επλήγησαν λιγότερο από τη φούσκα των ακινήτων, ίσως και γιατί οι πολίτες αυτών των χωρών είναι λιγότερο συνδεδεµένοι µε την ιδιοκτησία από ό,τι οι πολίτες των χωρών του Νότου και προτιµούνσε µεγάλο ποσοστό να µένουν σε ενοίκιο». Στην ερώτηση αν πιστεύει ότι η παγκόσµια οικονοµία οδηγείται σε κραχ, ο Μαρκ Ρος απαντά αρνητικά. «Το δικό µου σενάριο είναι ότιη κατάσταση διαφέρει από τη Μεγάλη Υφεση και το κραχ του 1929. Η ύφεση τότε κράτησε δέκα χρόνια, έγινε πόλεµος, µετάη οικονοµία ξαναπήρε µπροστά και οι ΗΠΑ στήριξαν οικονοµικά την Ευρώπη. Υπήρχε όµωςστον Μεσοπόλεµο ένας άκρατος προστατευτισµός, µια πολύ ατοµικιστική συµπεριφορά όπου ο καθένας αποφάσιζε µόνος του. Σήµερα γίνονται διεθνείς διαβουλεύσεις και οι κεντρικές τράπεζες δρουν πρακτικά από κοινού. Πιστεύω, άλλωστε, ότι σε µερικά χρόνια οιαναδυόµενες οικονοµίες θα γίνουν πραγµατικοί επενδυτές και θα παίξουν τον ρόλο που έπαιξαν οι ΗΠΑ τη δεκαετία του ‘50, βγάζοντας την Ευρώπη από την ύφεση. Από την άλληοι τράπεζες θα υποχρεωθούν να αφήσουν στα head funds τη λεγόµενη“τραπεζικ ήτηςσκιάς”, από την οποία έβγαλανπολλά χρήµατα,και να επιστρέψουν στις βασικές τους λειτουργίες. Ετσι θα αποφεύγονταιοι συστηµικέςκρίσεις, για τιςοποίες αυτέςείναι οι πλέονυπεύθυνες. Θεωρώ, επίσης, ότι οι τράπεζες είναι µεγάλες και πρέπει να διασπαστούν σε µικρότερες. Και πιστεύω στην αύξηση της φορολογίας. Εχουµεφτάσει στο όριο των δυνατών περικοπών. Χρειαζόµαστε παιδεία, υγεία, βασικές υπηρεσίες. ∆εν γίνεται να µειώσουµε άλλο τις δαπάνες. Γι’ αυτό και χώρεςσαν την Ελλάδα πρέπει επειγόντως να εγκαταστήσουναξιόπιστες φορολογικές υπηρεσίες. Τέλος, χρειάζεται νέα ρύθµιση των αγορών, έπειτα από µια µακρά περίοδο απορρύθµισης. Σηµειωτέον ότι την απορρύθµιση, παρά τα όσα πιστεύονται γενικά, την έκαναν µάλλον σοσιαλιστικές παρά συντηρητικές κυβερνήσεις. Στη Γαλλία έγινε επί υπουργίας Στρος-Καν, στη Βρετανία επί ΓκόρντονΜπράουν, στις ΗΠΑ επί Κλίντον. Ισως γιατί µαγεύτηκαν από τη δύναµη του χρήµατος, που δεν είχαν δοκιµάσει άλλοτε σε τέτοιο βαθµό, ίσως γιατί ήθελαννα βγάλουν από πάνω τους την ετικέτα του αντιπάλου τωνεπιχειρήσεων. Με τη ρύθµιση θα ξεπεραστεί και το υπαρκτό πρόβληµατων ολιγοπωλίων». «Εσπρωξαν την Ελλάδα στο ευρώ»\nΟ Μαρκ Ρος ασκεί κριτική προς την κυβέρνηση του Κωνσταντίνου Σηµίτη, για την οποία λέει ότι χρησιµοποίησε τα προϊόντα της Goldman Sachs για να βάλει την Ελλάδα στο ευρώ. Το θεωρεί νόµιµη µεν, αλλά «µη ηθική» πρακτική. Το έκαναν βέβαια όλοι. Και όχι µόνο αυτό, αλλά «οι Ευρωπαίοι έσπρωξαν τότε την Ελλάδα να δεχθεί τα προϊόντα της Goldman Sachs γιατί ήθελαν πάση θυσία να τη βάλουν στην ευρωζώνη. Πίστευαν ότι όσο περισσότερες είναι οι χώρες της ζώνης του ευρώ τόσο δυσκολότερες θα γίνονταν οι κερδοσκοπικές επιθέσεις των αγορών». Επαινεί, µάλιστα, τον Γιώργο Παπανδρέου που δεν δέχθηκε ανάλογη πρόταση το 2009. Σε πρόσφατη, πάντως, δήλωσή του ο γενικός διευθυντής της Eurostat Βάλτερ Ραντερµάχερ είπε ότι «κανένα απολύτως πρόβληµα δεν υπάρχει µε τα ελληνικά swaps» και πως «η υπόθεση έχει λυθεί». Ενώ και ο πρώην γενικός γραµµατέας της Εθνικής Στατιστικής Υπηρεσίας, καθηγητής Νίκος Καραβίτης είπε ότι «η χώρα µας υιοθέτησε το κοινό νόµισµα την 1η Ιανουαρίου 2001, σύµφωνα µε απόφαση του Συµβουλίου της 19ης Ιουνίου 2000, η οποία στηρίζεται στα στατιστικά στοιχεία της Ελλάδας για τα έτη 1998 και 1999. Αρα οι πράξεις swap του 2001 και του 2002 δεν έχουν καµία σχέση µε τα στατιστικά µεγέθη που χρησιµοποιήθηκαν για την είσοδό µας στην ευρωζώνη». Αλλά και ο ίδιος ο πρώην πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Σηµίτης, απαντώντας σε σχετικές αιτιάσεις, µίλησε για «υποκρισίες και παραπληροφόρηση», προσθέτοντας ότι «οι υπεύθυνοι της Ευρωπαϊκής Ενωσης ήδη έχουν αποφανθεί δηµόσια ότι οι ενέργειες της ελληνικής κυβέρνησης το 2001 ανταποκρίνονταν στους κοινοτικούς κανόνες και τις πρακτικές που εφάρµοσαν και άλλες χώρες την ίδια εποχή και σε παρόµοια έκταση». Ο Μαρκ Ρος λέει ότι ενδεχοµένως, τότε, θα έπρεπε η Ελλάδα να σκεφθεί και την πιθανότητα να µείνει εκτός ευρωζώνης –«έγινε πολύ ακριβή χώρα» διαπιστώνει –, από την άλλη πλευρά όµως πιστεύει ότι τώρα πρέπει πάση θυσία να µείνει εντός. «Γιατί ο κινέζος, λ.χ., επενδυτής, από ‘δώ και πέρα θα λέει Ευρώπη και θα εννοεί ζώνη του ευρώ. Οι άλλες χώρες θα µένουν έξω από τα σχέδιά του». ΚΟΡΥΦΗ\nΔΡΟΜΟΙ Του Ρούσσου Βρανά\nΖήσαμε... ... τρεις δεκαετίες με την κυρίαρχη ιδεολογία να υποστηρίζει πως η πλεονεξία είναι καλή και πως μονάχα οι ατάλαντοι και οι ακαμάτες δεν γίνονται πλούσιοι. Οταν λοιπόν ο πάμπλουτος Γουόρεν Μπάφετ λυπάται αυτούς τους «ακαμάτες» και ικετεύει να φορολογηθούν τα πλούτη του περισσότερο, όταν βρίσκει μιμητές και στους γάλλους «ομόλογούς» του και όταν ακόμη και το αφεντικό των διεθνών επενδυτών Μοχάμεντ Ελ-Εριάν, που διευθύνει τον επενδυτικό κολοσσό Pimco, στρέφεται κατά της λιτότητας, πάει να πει πως κάτι σοβαρό συμβαίνει στον κόσμο. Κάτι που κάνει τους πλούσιους πρόθυμους να δώσουν ένα μέρος από τα πλούτη τους, μπροστά στον κίνδυνο να τα χάσουν όλα.\nΜια αίσθηση..... πως βαδίζουμε σε ένα λιγότερο βέβαιο και λιγότερο προβλέψιμο μέλλον είναι διάχυτη παντού. Το δείχνει ο φόβος που έχει φωλιάσει στα διεθνή χρηματιστήρια και στις αγορές. Στην Ευρώπη, η Siemens μόλις απέσυρε 6 δισ. ευρώ από γαλλικές τράπεζες τα οποία κατέθεσε στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Η Αμερικανική Κεντρική Τράπεζα δανείζει δολάρια στην Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα προκειμένου αυτή να τα δανείσει στις ευρωπαϊκές τράπεζες οι οποίες δεν βρίσκουν πια κανέναν για να τους δανείσει. Οταν μεγάλες επιχειρήσεις χάνουν την εμπιστοσύνη τους σε μεγάλες τράπεζες και όταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δανείζεται δολάρια από την αμερικανίδα αδελφή της, πάει να πει πως κάτι τρέχει. Ομως, γιατί οι ευρωπαϊκές τράπεζες δεν δανείζουν η μία στην άλλη; Προφανώς επειδή φοβούνται πως κάποιες μπορεί να βαρέσουν κανόνι και να μην τους επιστρέψουν τα λεφτά. Φοβούνται πως δεν είναι όλες οι τράπεζες ειλικρινείς και πως δεν δείχνουν όλες τι κρύβεται πραγματικά στους ισολογισμούς τους. Χωρίς εμπιστοσύνη, όμως, δεν μπορεί να σταθεί ένα τραπεζικό σύστημα. Οι επενδυτές..... αποσύρουν τα λεφτά τους. Πουλάνε τραπεζικές μετοχές. «Είναι ζήτημα χρόνου ώσπου να αρχίσουν να αποσύρονται και οι απλοί καταθέτες, όπως συμβαίνει στην Ιρλανδία», γράφει ο οικονομολόγος Ντέιβιντ Μακουίλιαμς στην ιρλανδική «Ιντιπέντεντ». «Γι' αυτό σήμερα το επιτόκιο καταθέσεων είναι σχεδόν όσο και το επιτόκιο δανεισμού». Ο Μοχάμεντ Ελ-Εριάν κάνει στο περιοδικό «Φόρεϊν Πόλισι» αυτές τις ανησυχητικές διαπιστώσεις για τις ευρωπαϊκές ηγεσίες: «Εχουν πέσει στην παγίδα της πολιτικής αδράνειας, στον πειρασμό να διατηρήσουν το status quo με την ελπίδα πως κάποια "άμωμος σύλληψη" θα εμφανιστεί. Ομως αυτό δεν πρόκειται να γίνει. Η υπόλοιπη ευρωπαϊκή οικονομία θα μολυνθεί και αυτή. Αντί για λιτότητα χάριν της λιτότητας, πρέπει να ενισχύσουν την ανάπτυξη και τις δουλειές». Το σύστημα..... δεν γίνεται πια πιστευτό. Είναι φανερό πως η λιτότητα που επιβλήθηκε στους φορολογούμενους των χωρών ώστε να καλυφθούν οι ζημιές των τραπεζών, δεν λειτούργησε, ούτε οικονομικά ούτε πολιτικά. Εως τώρα, αυτό είναι όλο και όλο που το σύστημα έχει να προσφέρει. Χρονοτριβεί προκειμένου να διατηρήσει το status quo. Ομως, όσο η λιτότητα θα κατατρώγει το εισόδημα των πολλών, τόσο πιο επισφαλή θα γίνονται τα πλούτη των λίγων. ΚΟΡΥΦΗ\nΕξάρτηση από τα ψώνια. Ποιες είναι οι επιπτώσεις\nΟ εθισμός στα ψώνια εξελίσσεται πλέον σε μάστιγα και οι εθισμένοι χρειάζονται άμεση υποστήριξη. Όπως μάλιστα υποστηρίζουν οι ειδικοί, το κλειδί για την αντιμετώπιση του εθισμού είναι να τονωθεί η αυτοεκτίμηση εκείνων που σαρώνουν με το πέρασμά τους τα καταστήματα. Σύμφωνα με έρευνες που έχουν γίνει, ένας στους 10 καταναλωτές στις πλούσιες δυτικές χώρες είναι εθισμένος στα ψώνια, σε μικρό ή σε μεγαλύτερο βαθμό. Oniomania, είναι ο επιστημονικός όρος για την «παθολογική εξάρτηση από τις αγορές. Για πρώτη φορά, πριν από έναν αιώνα, ο ψυχίατρος από την Λειψία, Emil Kraeplin, έγραψε μια επιστημονική πραγματεία για τους ανθρώπους που απλά δεν μπορούσαν να αντισταθούν στον πειρασμό να αγοράσουν αρκετά πράγματα προκειμένου να αισθανθούν καλύτερα.\nΔρ Λίζα Βάρβογλη, Ph.D. Ψυχολόγος-Ψυχοθεραπεύτρια,\nΚαταναλώνω... άρα υπάρχω! Αυτό φαίνεται να είναι το ρητό που ισχύει την περίοδο των γιορτών και μάλιστα η καταναλωτική συμπεριφορά συχνά παίρνει τεράστιες διαστάσεις. Γιατί όμως η μανία του καταναλωτισμού 'χτυπά' την πόρτα μας ειδικά τις γιορτές; Συναισθηματική Ανακούφιση Ο εορταστικός καταναλωτισμός συχνά παίρνει τη μορφή του shopping therapy, δηλαδή της θεραπείας μέσα από την αγορά αντικειμένων. Γιατί όμως να χρειάζεται κανείς θεραπεία και μάλιστα τις γιορτινές μέρες; Οι γιορτές σε ένα πρώτο επίπεδο φέρνουν μαζί τους τα δώρα, το δέντρο, τα στολίδια, τα παραδοσιακά γλυκά, τα πάρτι, αλλά σε ένα δεύτερο επίπεδο είναι ιδιαίτερα συναισθηματικά φορτισμένες.\nΕγώ και ο Εαυτός μου Για άλλους πάλι, η εορταστική υπερκατανάλωση σχετίζεται με την προβολή του εαυτού: ένας από τους καλύτερους τρόπους για να προβάλει κανείς τη μεγαλομανία του είναι να αγοράσει όσα περισσότερα ή όσα ακριβότερα πράγματα μπορεί, είτε ως δώρα για τους γύρω του είτε για τον εαυτό του. Με αυτή τη συμπεριφορά δημιουργεί κανείς την ψευδαίσθηση ότι είναι ανώτερος ή καλύτερος από τους γύρω του, οπότε η καταναλωτική του μανία και η προσφορά δώρων δεν είναι τίποτε άλλο από μια εγωκεντρική σύγκριση για να υπερτερήσει των άλλων.\nΜια άλλη εγωκεντρική συμπεριφορά είναι η υπερκατανάλωση ως ένας τρόπος να υπενθυμίσει το άτομο στον εαυτό του �τα κατάφερα�, �είμαι επιτυχημένος/η�, �δεν έχω ανάγκη από κανέναν, παίρνω ό,τι θέλω για τον εαυτό μου�. Πίσω από αυτού του είδους την αυταρέσκεια και αυτονομία όμως κρύβεται μοναξιά και ανασφάλεια.\nΤα μηνύματα από τα Μέσα Μαζικής Ενημέρωσης και τη σύγχρονη κουλτούρα Ένας άλλος παράγοντας που συμβάλει στην υπερκαταναλωτική μανία των γιορτών είναι και τα μηνύματα που προβάλονται με κάθε τρόπο μέσα από τα ΜΜΕ-και όχι μόνο την τηλεόραση. Η εικόνα του πετυχημένου ανθρώπου που αγοράζει πολλά πράγματα, η εικόνα της ευτυχίας και την χαράς μέσα από τις συνεχόμενες αγορές, τις γεμάτες σακούλες και τα λαμπερά χαμόγελα αποτελούν �δολώματα� για τον μέσο άνθρωπο που ταυτίζεται με τις ωραίες αυτές εικόνες.\nΕξωτερικοί, πρακτικοί τρόποι Ειδικά στις μέρες που διανύουμε, με την οικονομική κρίση προεξάρχουσα, υπάρχουν καταρχήν πρακτικοί τρόποι με τους οποίους μπορεί κανείς να περιορίσει τον υπερκαταναλωτισμό, χωρίς όμως να χάσει τη χαρά των αγορών και την ευχαρίστηση ανταλλαγής δώρων. Καταρχήν, καλό είναι να κάνει κανείς μια λίστα με τα αγαπημένα του πρόσωπα και από δίπλα τα δώρα που θα ήθελε να τους αγοράσει. Είναι ιδιαίτερα χρήσιμο να καταρτίσει έναν προϋπολογισμό, ώστε να ξέρει μέχρι πόσα χρήματα μπορεί να ξοδέψει για κάθε άτομο ή αντικείμενο της λίστας. Μια άλλη τεχνική είναι να προαποφασίσει η οικογένεια ή οι φίλοι να ανταλλάξουν δώρα μέχρι μια συγκεκριμένη αξία (10, 20, 30ευρώ), ώστε να μην σπαζοκεφαλιάζει καθένας για το πόσα χρήματα να ξοδέψει και να υπάρχει ένα φρένο στην κατανάλωση. Πρώτα κάντε μια βόλτα στην αγορά, εντοπίστε αυτά που θέλετε να αγοράσετε και στη συνέχεια κάντε μια δεύτερη βόλτα για να τα αφοράσετε: έτσι θα έχετε το χρόνο να το ξανασκεφτείτε και θα αποφύγετε τις παρορμητικές και άχρηστες αγορές. Αν είναι εφικτό, θα πρέπει να χρησιμοποιεί κανείς μετρητά για τις αγορές του και, όταν χρησιμοποιεί πιστωτική κάρτα, να τη μεταχειρίζεται όπως τα μετρητά: δηλαδή να πληρώνει το συνολικό ποσό ή τις δόσεις στο τέλος του μήνα και να μην αφήνει το χρέος να συσσωρεύεται. Ακόμα, προσοχή στα εορτοδάνεια: τα χρειάζεστε στ' αλήθεια; Μήπως τελικά κοστίζουν περισσότερο απ� όσο νομίζετε; Εξετάστε το προσεκτικά πριν το αποφασίσετε.\nΕξωτερικοί, πρακτικοί τρόποι Μια άλλη σημαντική παράμετρος που βοηθά στο να βάλει κανείς φρένο στον υπερκαταναλωτισμό είναι να σκεφτεί τι πραγματικά επιθυμεί, και αν αυτό αγοράζεται αποκλειστικά με χρήματα ή χρειάζεται και κάποιου άλλου είδους προσπάθεια. Έτσι, όταν θέλει κάποιος να ευχαριστήσει ένα οικείο του πρόσωπο, δεν είναι απαραίτητο να του κάνει ένα πανάκριβο δώρο: μπορεί να προσφέρει ένα συμβολικό δώρο και κάτι ακόμα, από καρδιάς: χρόνο, συμπαράσταση, μια ωραία συζήτηση, νοιάξιμο.\nΈτσι, πέρα από τα ψώνια, τις αγορές και την κατανάλωση, θα πρέπει κανείς να σκεφτεί αν επιθυμεί να επενδύσει σε ποιοτικές σχέσεις και χρόνο, οπότε εκεί δε χρειάζεται απλώς να καταναλώνει, αλλά να προσφέρει με διαφορετικό, λιγότερο διαφημισμένο και χρηματικά ακριβό τρόπο. ΚΟΡΥΦΗ\n1. Βιτρινολαγνεία…Δεν ξέρω ποιος βλάκας είχε την ιδέα της βιτρίνας. Και πάντα όλως τυχαίως ξεφυτρώνουν εκεί που δεν το περιμένεις. Η ατάκα “α, μια και περάσαμε από εδώ -όλως τυχαίως- κάτσε να δω τι έχει φέρει” έχει περάσει πλέον στην ιστορία ως ο μοναδικός αντίπαλος του “άσε με, δε μπορώ σήμερα, έχω πονοκέφαλο”. Και εγώ έχω, αλλά για άλλο λόγο, αλλά ας μη βγαίνουμε εκτός θέματος… Και κάθεσαι σα τη κούκλα στη βιτρίνα κόκκαλο να περιμένεις να τελειώσει το βιτρινομπανιστίρι στο μαγαζί με τις κιλότες…\n2. Η ευκαιρία…Όποτε ακούς “το βρήκα ευκαιρία” να ξέρεις ότι,\n3. Τέτοιο δεν έχω…Φυσικά και δεν είχε μπότα σε χρώμα κρεμ καραμελέ της καμήλας γιατί ακόμα και να είχε, με τόσα ζευγάρια που έχεις στοιβάξει στο πίσω μέρος της ντουλάπας, πώς περιμένεις να το θυμάται; Αλλά και να το θυμόταν σιγά μην το έλεγε…\n4. Συνδυασμοί…Περισσότεροι συνδυασμοί και από το να λύνεις sudoku! Τσάντα-ζώνη-παπούτσι είναι το τρίπτυχο της ηδονής που φτάνει στα επίπεδα της αυτοϊκανοποίησης! Οποιαδήποτε παρεκκλίνει έστω και σε ένα από αυτά, αποτελεί φρόκαλο, βρωμιάρα, γύφτισσα και σούργελο. Οι ίδιοι χαρακτηρισμοί ισχύουν για την απέναντι, αν αυτή έχει καλύτερο συνδυασμό των τριών, πόσο δε αν συνδυάζεται με κανένα hot mini και το μπούτι όξω…\n5. Τα ίδια θα βάλω;“Μα είναι δυνατόν να βάλω αυτό που πήρα πέρσι βρε Μίλτο μου;”. Τι κι αν το αγόρασε “κοψοχρονιά” (βλ. παρ.2 παραπάνω), τι κι αν τα έβαλε μόνο μια φορά στη ζωή της στο γάμο της Μαρίτσας για να πάει με το σκατουλί το φόρεμα και τη σκατουλί γραβάτα που αναγκαστικά φόρεσες και εσύ για να ταιριάζετε, είναι περσινό άρα δε φοριέται! Δηλαδή εγώ θα πρέπει κάθε χρόνο να αλλάζω αυτοκίνητο γιατί πέρσι ήταν στη μόδα το άσπρο σπορ, φέτος το μπλέ στέϊσον-βάγκον;! Απάτητα και αφόρετα είναι το φελέκι μου μέσα και κοντεύουν να απολιθωθούν στο κουτί τους, τουλάχιστον δώστα στη φίλη σου, κάντε τράμπες! Αλλά φυσικά, “όοοοοχι, τα χρειάζομαι!” Μα….\n6. Τίποτα δε βρήκα! Τι κι αν γυρίσαμε όλη την Ερμού και τις γύρω περιοχές, τί κι αν πήγαμε τέσσερις φορές στο εμπορικό μήπως ήρθε τίποτα καινούργιο, πάλι τίποτα δε βρίσκει! Και πάντα συμβιβάζεται με αυτό που πήρε “γιατί δεν είχε τίποτα”. Μα αν δε σου άρεσε γιατί το πήρες; Ε, με άδεια χέρια θα έφευγα;\n7. Αυχενικό Άν το προσέξεις, όταν κάνουν shopping τις πιάνει το αυχενικό. Κορδωμένο σώμα, περπάτημα πασαρέλας, βάψιμο και στοκάρισμα στη μούρη και το κεφάλι κλίνατε δεξιά στη βιτρίνα. Αλλά εδώ πρέπει να το παραδεχτούμε πως οι γυναίκες πρέπει να έχουν σχέση με τις συμπαθείς νυχτερίδες. Παρ’ότι περπατάνε, μιλάνε στο κινητό, κοιτάνε τις βιτρίνες και όχι μπροστά τους κατα παράξενο τρόπο ποτέ δε τρακάρουν μεταξύ τους. Αντίθετα ένας άντρας που απλά περπατάει εκεί δίπλα είναι ικανός και να κοπανήσει σε κανα στύλο στην καλύτερη…\n8. Γιατί είμαστε και Ευρώπη Ε φυσικά… Η μέση Ελληνίδα ανακάλυψε τα τελευταία χρόνια το shopping therapy! Γιατί από εκεί που χόρευε με το “τα κορίτσια ξενυχτάνε, όοοόοο” ανακάλυψε ότι είναι καλύτερο να ξεδίνει στο shopping γιατί έτσι κάνει και η Μισέλ στο Παρίσι και η Τέρι στο Λονδίνο. Και πάντα να ψωνίζουμε τις μάρκες… Γύφτοι είμαστε; Ή μήπως κατεβήκαμε από κανένα χωρίο…\n9. Απαγορεύεται η επανάληψη Καλύτερα να βγεί χωρίς βρακί (μερικές το κάνουν) παρά να φορά τα ίδια ρούχα με την απέναντι. Εκεί της γυρίζει το μάτι ανάποδα, στο μυαλό περιστρέφεται μόνιμα η λέξη “τσούλα” και “φρόκαλο” και φυσικά η ματιά σκίζει βράχο. Η αντίδραση είναι άμεση, επίσκεψη σε όλα τα μαγαζιά την επόμενη ημέρα (αν υπήρχε μεταμεσονύκτιο ωράριο σε μαγαζιά θα έπαιζε άνετα μια βόλτα…) για αγορά νέας ενδυμασίας “για να μην έχουμε τα ίδια”… Λες και ο σχεδιαστής ήταν αυνάνας να σχεδιάζει κάτι δις ρούχα για κάθε εποχή…\n10. Χόντος Από τα μεγαλύτερα κεφάλαια στο γυναικείο μυαλό. Περιοχή στο νότιο ημισφαίριο του γυναικείου εγκεφάλου με νέον φωτεινά γράμματα… Ο παράδεισος της γυναίκας, ίσως περισσότερο και από ότι τα Jumbo για τα παιδάκια. Με το που μπαίνεις μέσα σε πιάνει το πατσουλί 32 αρωμάτων, σε ψεκάζουν οι στοκαρισμένες λες και είσαι αυτοκίνητο σε αυτόματο πλυντήριο πέφτοντας σε νιρβάνα αγορών μέσα στα επόμενα δύο λεπτά. Καλύτερα να τους κόψεις το νερό παρά το Χόντος Σέντερ.\nSHOPPING: Ψώνια εκτός ελέγχου: Πώς να αντισταθούμε στην επόμενη βιτρίνα Άννα Δάλλα\nΤις τελευταίες 5 ημέρες ένα μεγάλο μέρος της σκέψης μου είναι αφιερωμένο σε εκείνο. Το σκέφτομαι λίγο πριν κοιμηθώ και περνά ξαφνικά από το μυαλό μου στο Μετρό, την ώρα που έρχομαι στο γραφείο. Κατά πάσα πιθανότητα, μέχρι να τυπωθούν τα όσα γράφω αυτή τη στιγμή, θα το έχω αγοράσει, θα έχω νιώσει ενοχές επειδή στην πραγματικότητα δεν το χρειαζόμουν και επειδή ήταν μάλλον ακριβό, και σύντομα -για να επιβεβαιώσω τη ματαιότητα που χαρακτηρίζει τελικά τις αγορές μου- θα το έχω ξεχάσει μαζί με άλλα παρόμοια κάπου στην ντουλάπα μου. Ο λόγος για ένα κόκκινο φόρεμα που με ενθουσίασε, αλλά προσπάθησα να αντισταθώ και να μην το αγοράσω. Γιατί; Επειδή κάποιοι λένε ότι ψωνίζω πολλά, όπως άλλωστε και πολλές από τις φίλες μου, αλλά και τους φίλους μου. Ας μη γελιόμαστε, και οι άνδρες αγοράζουν, απλώς εντελώς διαφορετικά πράγματα από τις γυναίκες. Άλλωστε, ο υπερκαταναλωτισμός είναι χαρακτηριστικός στην εποχή μας. Και είναι αυτό πρόβλημα; Πρέπει να προσπαθήσουμε να περιορίσουμε τα όσα καταναλώνουμε; Και αν ναι, πώς θα τα καταφέρουμε; Χαµένοι στα ψώνια Οι ψυχολόγοι ονομάζουν την αγοραστική μανία «ωνιομανία» (από το αρχαιοελληνικό ωνέομαι-ωνούμαι, που σημαίνει αγοράζω), αλλά δεν την έχουν ακόμα θεωρήσει ξεχωριστή διαταραχή. Την κατατάσσουν στις διαταραχές των παρορμήσεων. Παρ’ όλα αυτά, εξηγούν ότι το να ψωνίζει κανείς αφειδώς είναι κάτι περισσότερο από απλή ανευθυνότητα ή αδυναμία να διαχειριστεί τα χρήματά του. Πρόκειται για μια πιο περίπλοκη διαταραχή. Συχνά τη συναντούμε σε ανθρώπους που έχουν και άλλες εξαρτήσεις. Έχει, μάλιστα, βρεθεί ότι η χημεία του εγκεφάλου μας την ώρα που ψωνίζουμε είναι ανάλογη με εκείνη του αλκοολικού την ώρα που πίνει. Βέβαια, η εξάρτηση από τα ψώνια είναι από τις λιγότερο ανησυχητικές, αφού μπορεί να βλάψει μόνο το πορτοφόλι μας, χωρίς να είναι απίθανο, βέβαια, να «τινάξει» το νοικοκυριό μας στον αέρα. Ισόπαλα τα 2 φύλα στην αρένα της αγοράς Ακόμα κι αν έτσι νομίζουμε, οι γυναίκες δεν ψωνίζουν περισσότερο από τους άνδρες, τουλάχιστον στις ημέρες μας πλέον. Το ποσοστό όσων καταναλώνουν και κυρίως όσων υπερκαταναλώνουν είναι αντίστοιχο στα 2 φύλα. Οι άνδρες, όμως, διαφέρουν από τις γυναίκες στα είδη που επιλέγουν. Οι γυναίκες ψωνίζουν κυρίως καλλυντικά, ρούχα, παπούτσια και τσάντες. Οι άνδρες, αντίστοιχα, ψωνίζουν αξεσουάρ για κινητά και υπολογιστές, γκάτζετ, βιβλία, CD, ακόμα και αυτοκίνητα. Ολιγαρκείς µαµάδες, πολυέξοδες κόρες Είναι προφανές ότι τόσο οι άνδρες όσο και οι γυναίκες έχουμε ξεκινήσει να καταναλώνουμε -και κυρίως να υπερκαταναλώνουμε- τις τελευταίες 2 με 3 δεκαετίες. Τα προηγούμενα χρόνια, για παράδειγμα τις δεκαετίες του ’60 και του ’70, οι άνθρωποι ψώνιζαν ελάχιστα και μόνο τα απαραίτητα. Γιατί συμβαίνει αυτό; Ας δούμε τους βασικούς λόγους: ➜ Χάρη στην οικονομική ανάπτυξη, έχει βελτιωθεί η αγοραστική μας δυνατότητα. Τα τελευταία χρόνια είναι μεγαλύτεροι οι μισθοί, οι γυναίκες έχουν πλέον τα δικά τους χρήματα, τα νοικοκυριά βρίσκονται σε καλύτερη οικονομική κατάσταση, οπότε μπορούμε να ψωνίζουμε περισσότερο και ακριβότερα. ➜ Η μαζική παραγωγή όλο και περισσότερων αγαθών τα κάνει πολύ φθηνότερα και ευκολότερα προσβάσιμα. ➜ Η διαφήμιση μας παρουσιάζει αγαθά που δεν γνωρίζαμε και μας πείθει ότι τα χρειαζόμαστε, ακόμα κι αν αρχικά δυσκολευόμαστε να καταλάβουμε ποια ακριβώς είναι η χρήση τους. Επιπλέον, μας υπόσχεται ότι, αγοράζοντας διάφορα αγαθά, θα βιώσουμε συναισθήματα και καταστάσεις που μας γοητεύουν (π.χ. να έχουμε τον τέλειο σύντροφο). ➜ Έχουμε στη διάθεσή μας πιστωτικές κάρτες, καταναλωτικά δάνεια, δόσεις και δεκάδες άλλες ευκολίες πληρωμών, ώστε να μπορούμε να ψωνίζουμε ακόμα και όταν δεν έχουμε ή δεν μας περισσεύει ρευστό. ➜ Υπάρχουν πάρα πολλά μαγαζιά που μένουν πολλές ώρες ανοιχτά, και είναι συχνά μαζεμένα σε εμπορικά κέντρα και πολυκαταστήματα, όπου μπορούμε να έχουμε ευκολότερη πρόσβαση ή να συνδυάζουμε τα ψώνια με το φαγητό, το σινεμά ή τον καφέ μας. ➜ Μπορούμε να ψωνίσουμε 24 ώρες το 24ωρο μέσω Ίντερνετ - κάτι που επιλέγουν συχνότερα οι άνδρες από τις γυναίκες. Μάλιστα, ψωνίζοντας από το Διαδίκτυο, κινδυνεύουμε να αγοράσουμε πολύ γρήγορα μεγάλο αριθμό πραγμάτων χωρίς καν να συνειδητοποιήσουμε πότε το κάναμε. ➜ Παλιά οι άνθρωποι συνέκριναν τον εαυτό τους με το γείτονα, το φίλο ή το συμμαθητή τους, πράγμα που δεν ήταν τόσο τραγικό, γιατί είχαν τη δυνατότητα να αγοράσουν αυτό που είχε ο άλλος. Σήμερα συγκρίνουμε τον εαυτό μας με τους ηθοποιούς, τους τραγουδιστές, όσους βλέπουμε στα σίριαλ και τις ταινίες ή με τους διάσημους του Χόλιγουντ, που προφανώς είναι πολύ δύσκολο να φτάσουμε.\n➜ Στις μέρες μας δεν ψωνίζουμε μόνο με γνώμονα την ποιότητα, μας ενδιαφέρει και η μάρκα του κάθε προϊόντος. Έτσι, δεν ανανεώνουμε την γκαρνταρόμπα ή τα αγαθά μας μόνο όταν φθείρονται ή χαλάνε, αλλά και όταν η μόδα επιτάσσει κάτι καινούργιο, όταν κυκλοφορούν νέα προϊόντα κλπ. Επιπλέον, οι τιμές αυτών των πραγμάτων δεν καθορίζονται από το υλικό και την ποιότητά τους, αλλά μπορεί να φτάνουν να είναι και υπέρογκες επειδή το δικαιολογεί το γεγονός ότι πρόκειται για πολύ ακριβές μάρκες. Γιατί αγοράζουµε; Μεταξύ άλλων, επειδή: ➜ Θέλουμε να φτιάξουμε την τέλεια εικόνα. Έτσι, καθετί που ψωνίζουμε μας δημιουργεί την ανάγκη για κάτι ακόμα: το φόρεμα που ταιριάζει με τα παπούτσια, την τσάντα, το παλτό... ➜ Τα ψώνια μάς κάνουν να νιώθουμε ωραία. Βελτιώνεται η αυτοπεποίθησή μας, νιώθουμε σημαντικοί, αλλά και πιο ασφαλείς, χάρη στα πράγματα που αποκτήσαμε. ➜ Οι αγορές μάς τραβούν την προσοχή από όλα τα δυσάρεστα που δεν θέλουμε να σκεφτόμαστε, όπως είναι οι δυσκολίες στη δουλειά, οι τριβές στις σχέσεις, τα προβλήματα υγείας... ➜ Βαριόμαστε, θέλουμε να ξεχαστούμε, να βελτιωθεί η διάθεσή μας. ➜ Αγοράζοντας, μιμούμαστε τους άλλους, ταιριάζουμε στην ομάδα, αλλά και την κοινωνία. ➜ Καλύπτουμε την αρνητική εικόνα που πιθανώς έχουμε για το σώμα μας. Σκεφτόμαστε κάπως έτσι: Οι άλλοι θα κοιτάξουν τα όσα φοράμε και δεν θα προσέξουν τις ατέλειές μας, π.χ. τις παχιές μας γάμπες.\n➜ Προβάλλουμε -κυρίως οι άνδρες- μια εικόνα πλούτου και δύναμης. ➜ Ενθουσιαζόμαστε και εντυπωσιαζόμαστε από το καινούργιο. ➜ Είχαμε στερηθεί στο παρελθόν και τώρα που έχουμε περισσότερα χρήματα ή καλύτερη και ευκολότερη πρόσβαση σε μαγαζιά μπορούμε να αγοράσουμε και το κάνουμε. Άραγε έχω πρόβληµα; Το αν ψωνίζουμε υπερβολικά θα το καταλάβουμε κυρίως επειδή θα έχουμε πρόβλημα με τα οικονομικά μας. Επίσης, συχνά: ➜ Θα ψωνίζουμε πράγματα πολύ ακριβότερα από την πραγματική αγοραστική μας δυνατότητα. ➜ Θα νιώθουμε τύψεις και ενοχές κάθε φορά που ψωνίζουμε, και συχνά θα καταφεύγουμε και πάλι στα μαγαζιά για να ξεχαστούμε. ➜ Θα ψωνίζουμε όλη την ώρα. ➜ Θα αγοράζουμε για να ξεχάσουμε τα άσχημα συναισθήματά μας. ➜ Θα σκεφτόμαστε όλη την ώρα πώς και τι θα καταναλώσουμε. ➜ Θα επιλέγουμε πράγματα που δεν χρειαζόμαστε ή δεν μας κάνουν. ➜ Θα αγοράζουμε κρυφά ή θα κρύβουμε τα ψώνια μας, θα λέμε ψέματα για τις τιμές τους κλπ. ➜ Θα περνάμε πολύ χρόνο στα μαγαζιά, τον οποίο θα «κλέβουμε» από τους φίλους και την οικογένειά μας.\n➜ Θα έχουμε στις ντουλάπες μας πάρα πολλά ρούχα, τόσα που δεν θα χωράνε ή θα ξεχνάμε να τα φορέσουμε. ➜ Θα έχουμε την αίσθηση ότι χάνουμε τον έλεγχο όσον αφορά τις αγορές. ➜ Θα μας παραπονιούνται οι γύρω μας για τις υπερβολές μας. Πώς θα ξανακερδίσουµε τον έλεγχο Θα πρέπει: ➜ Να πληρώνουμε μόνο με ρευστό. ➜ Να διακόψουμε τις κάρτες μας. ➜ Να μην πηγαίνουμε στα μαγαζιά. ➜ Να μην έχουμε πρόσβαση στο Ίντερνετ και στις αγορές μέσω αυτού. ➜ Να φτιάχνουμε μία φορά το μήνα λίστα με το τι χρειαζόμαστε και να μην ψωνίζουμε περισσότερα. ➜ Να κάνουμε κάτι διαφορετικό κάθε φορά που θέλουμε να ψωνίσουμε, π.χ. να πηγαίνουμε για τρέξιμο.\nΚΑΤΑΝΑΛΩΤΗΣ & ΗΘΙΚΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΚΟΡΥΦΗ\nΌσο λιγότερα έχεις τόσο καλύτερα «Να καταναλώνουμε με σύνεση» «Ζω χωρίς χρήματα»\nΑγία... Τράπεζα «Εµπόριο για τους ανθρώπους - Ενα Δίκαιο Εµπόριο για τον κόσµο µας»\nΤο μυστικό της Victoria’s Secret Το βαμβάκι που χρησιμοποιεί προέρχεται από φυτείες που εκμεταλλεύονται μικρά παιδιά\nΠολλά αγαθά που καταναλώνουμε είναι προϊόντα μιας σύγχρονης μορφής σκλαβιάς Επιμέλεια: Κίττυ Ξενάκη\nΕσείς πόσους σκλάβους έχετε στη δούλεψή σας; Κανέναν; Μην είστε τόσο βέβαιοι. Το ίδιο νόμιζε και η Αλεσάντρα Φαρκάς, δημοσιογράφος της ιταλικής εφημερίδας «Corriere della Sera», όπως και η Σούζαν Κάντρα, δημοσιογράφος του αμερικανικού τηλεοπτικού δικτύου MSNBC, μέχρι που επισκέφθηκαν τον ιστότοπο http://www.slaveryfootprint.org/#where_do_you_live. Απάντησαν στο 11σέλιδο ερωτηματολόγιό του, σε ερωτήσεις για την ηλικία τους, την οικογενειακή τους κατάσταση, το σπίτι όπου μένουν, τον αριθμό των παιδιών τους, το είδος της διατροφής τους, τις αθλητικές τους δραστηριότητες, το περιεχόμενο του οικιακού φαρμακείου τους, τα κοσμήματα που έχουν, τις ηλεκτρονικές συσκευές που διαθέτουν, ακόμα και τα λούτρινα αρκουδάκια που έχουν αγοράσει. Και διαπίστωσαν - με φρίκη - ότι άθελά τους εκμεταλλεύονται για να ζήσουν όπως ζουν από 66 ανθρώπους η καθεμία. Το Slavery Footprint (Αποτύπωμα Σκλαβιάς) είναι μια πρωτοβουλία της Call + Response, μιας μη κερδοσκοπικής οργάνωσης η οποία μάχεται για την κατάργηση της δουλείας, σε συνεργασία με την αμερικανική κυβερνητική Υπηρεσία Παρακολούθησης και Καταπολέμησης της Παράνομης Διακίνησης Ανθρώπων. Θεωρητικά, η δουλεία είναι ήδη απαγορευμένη, το αναφέρει ρητά η Οικουμενική Διακήρυξη των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων, από το 1948. Και εντούτοις, λέει ο Τζάστιν Ντίλον, υπεύθυνος του Slavery Footprint, «η δουλεία βρίσκεται παντού• κάθε αντικείμενο της καθημερινότητάς μας προκύπτει από την απάνθρωπη και παράνομη εκμετάλλευση φθηνών εργατικών χεριών». Σκοπός της πρωτοβουλίας, αφενός να πιεστούν οι πολυεθνικές να εγκαταλείψουν τις σκοτεινές πρακτικές τους, αφετέρου να ευαισθητοποιηθούν οι καταναλωτές σχετικά με μια κοινωνική μάστιγα που πλήττει σήμερα 27 εκατομμύρια ανθρώπους, πολλοί από αυτούς παιδιά. Αρκεί να σκεφτεί κανείς τις Ανατολικοευρωπαίες που εξαναγκάζονται στην πορνεία, τα παιδιά που πωλούνται στην Αφρική σαν να ήταν εμπορεύματα, ή τους άνδρες που υποχρεούνται να εργαστούν σε ακραίες συνθήκες στις βραζιλιάνικες φυτείες. «Είναι ένα δραματικό φαινόμενο το οποίο πρέπει να έχουμε στο μυαλό μας κάθε φορά που βγαίνουμε να αγοράσουμε κάτι», σημειώνει ο Ντίλον. Επόμενο βήμα της Call + Response, μια εφαρμογή για τα έξυπνα τηλέφωνα. ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΗ Κοινωνικά Υπεύθυνη Κατανάλωση\nΤο Πάντα ψωνίζει συνειδητοποιημένα\nΤα προιόντα με κοινωνική συνείδηση σε ανοδική πορεία Ηθική κατανάλωση\nO Σπόρος: μια πρωτοβουλία για το εναλλακτικό και αλληλέγγυο εμπόριο Το βιολογικό ρίζωμα της ανθρώπινης ηθικής\nΟ «σπόρος» προβάλλει ένα διαφορετικό είδος εμπορίου, που στη θέση του κέρδους θέτει «την αυτονομία και την αξιοπρεπή διαβίωση του παραγωγού, τη βιωσιμότητα της δομής διακίνησης, τη διατήρηση του φυσικού περιβάλλοντος, την ποιότητα και την προσιτή τιμή». Ανακαλύψτε στο http://sporos.org\nπροϊόντα οργανωμένων παραγωγών που θέλουν «να απεξαρτηθούν από τους τοπικούς μεσάζοντες και τις μεγάλες εταιρείες: καφέ από τους ζαπατιστικούς συνεταιρισμούς της Τσιάπας του Μεξικού, κακάο από την κοοπερατίβα El Ceibo της Βολιβίας, τσάι από το κίνημα των Adivasi και άλλους παραγωγούς της Ινδίας, ζάχαρη από συνεταιρισμούς στο Εκουαδόρ». ΚΟΡΥΦΗ\nΑγία... Τράπεζα Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΣΩΤΗΡΧΟΥ\nΓια τον Μπρεχτ, που έγραψε μεσούσης μιας ηθικής και οικονομικής κρίσης γύρω στη δεκαετία του 1930 την «Οπερα της Πεντάρας», το δίλημμα ήταν: Ποιο είναι το μεγαλύτερο έγκλημα: η ληστεία ή η ίδρυση μιας τράπεζας; »Σήμερα, μεσούσης μιας τεράστιας και παγκόσμιας οικονομικής κρίσης, που εν πολλοίς οφείλεται στις τραπεζικές πρακτικές, μπορεί να φαντάζει από οξύμωρη έως ασύμβατη η ύπαρξη μιας Ηθικής Τράπεζας. Και όμως: ο Φάμπιο Σαλβιάτο είναι εδώ και δέκα χρόνια πρόεδρος της Ηθικής Τράπεζας στη γειτονική Ιταλία και μίλησε στην Αθήνα, προσκεκλημένος των οργανώσεων Δίκαιου Εμπορίου - Fair Trade Hellas και της οργάνωσης Ιταλών που ζουν στην Ελλάδα, Bellaciao. Λίγο πριν, παραχώρησε μια συνέντευξη στην «Ε» για να μας εξηγήσει αυτό που εκ πρώτης όψεως δείχνει ανεξήγητο, να προβλέψει νέα φούσκα, αλλά και να καθορίσει τη διέξοδο στη διορατικότητα της πράσινης ανάπτυξης. Με όσα συμβαίνουν, έχουμε εθιστεί σε μυθώδη ποσά αμοιβών των «γκόλντεν μπόις». Δεν αντέχω την αδιακρισία. Ποιος είναι ο μισθός σας;\n«Αμείβομαι με 4.000 ευρώ τον μήνα: η απόφαση που έχουν πάρει οι 27.000 μέτοχοι και οι εργαζόμενοι είναι ότι ο μεγαλύτερος μισθός δεν μπορεί να είναι πενταπλάσιος από τον χαμηλότερο, που είναι 1.000 ευρώ». Ποια είναι η γνώμη σας για την κρίση και τον ρόλο των τραπεζών; «Δύο είναι τα σημαντικά πράγματα. Πρώτον, ότι οι 20 κύριες τράπεζες στον κόσμο έχουν παρουσιάσει τα τοξικά ομόλογα στον ισολογισμό τους ως στοιχεία του ενεργητικού τους και αποτελούν το ήμισυ του μετοχικού κεφαλαίου τους: αυτό σημαίνει ότι η κατάστασή τους είναι πολύ επικίνδυνη. Η δεύτερη ένδειξη είναι ότι η συνολική αξία του τοξικού ομολόγου που κυκλοφορεί στον κόσμο είναι 15 φορές μεγαλύτερη από τα παγκόσμια εσωτερικά προϊόντα, οπότε οι διαστάσεις της κρίσης είναι τεράστιες. Αυτό είναι σήμερα το πλαίσιο και απέναντί του οι 8 ισχυρότερες χώρες στον κόσμο, η Ε.Ε. και άλλοι διεθνείς οργανισμοί δεν έχουν βρει μια λύση για να αλλάξουν αυτή την κατάσταση. Οι παραδοσιακές τράπεζες αγοράζουν ξανά τα τοξικά προϊόντα, επειδή έχουν υψηλά κέρδη, αντί να δίνουν πιστώσεις που τις έχουν ανάγκη οι επιχειρήσεις, και αυτό δημιουργεί μεγάλο πρόβλημα, στο οποίο αν δεν δώσουν οι κυβερνήσεις λύσεις, ενδέχεται μέσα σε τρεις-τέσσερις μήνες να σκάσει και νέα φούσκα». Ηθική και τράπεζα δείχνουν ασυμβίβαστες έννοιες. Πώς τις συμβιβάζετε; «Είμαστε μια συνεργατική τράπεζα με 27.000 μετόχους, εκ των οποίων οι περίπου 3.000 είναι οργανώσεις, ιδρύματα, συνδικάτα, ΜΚΟ. Ηθική σημαίνει μια τράπεζα με διαφάνεια· έτσι την αντιλαμβάνεται ο κόσμος που μας εμπιστεύεται, ειδικά τώρα. Δηλαδή μπορείς να δεις στην ιστοσελίδα μας όλες μας τις πιστώσεις. Δεν είμαστε βαριά τράπεζα: έχουμε παράρτημα σε κάθε περιφέρεια και οικονομικούς εργαζόμενους στις πόλεις, οι βασικές συναλλαγές γίνονται μέσω Διαδικτύου, με αποτέλεσμα το κόστος λειτουργίας μας να μην είναι υψηλό και να είμαστε αρκετά ανταγωνιστικοί σε ό,τι αφορά τις εισπράξεις αλλά και τις πιστώσεις. Χρηματοδοτούμε βασικά τέσσερις τομείς: κοινωνικές συνεργατικές επιχειρήσεις -υπάρχουν πάνω από 10.000 στην Ιταλία-, συνεταιρισμούς, περιβαλλοντικές επιχειρήσεις, μη κυβερνητικούς οργανισμούς και οργανώσεις δίκαιου εμπορίου. Ενας ακόμη τομέας που αναπτύσσουμε τελευταία είναι οι μικροπιστώσεις σε άτομα, δίκτυα, οργανώσεις και μικρές επιχειρήσεις που χρειάζονται μικρά ποσά - υπολογίζουμε σε 7 εκατ. τα άτομα με τέτοιες ανάγκες στην Ιταλία». Ποια η διαφορά σας από τον βραβευμένο με Νόμπελ Γιούνις; «Υπάρχει διαφορά επειδή η Ευρώπη δεν είναι Μπανγκλαντές και το να βρεις μια λύση μικροπίστωσης στην Ευρώπη είναι σημαντικό και αφορά και τον τομέα των μη κερδοσκοπικών οργανώσεων, οι οποίες στην Ιταλία ξεπερνούν τις 300.000 και μπορεί να βρίσκουν τους ενδιαφερόμενους κι εμείς να παρέχουμε τις πιστώσεις». Ποιο είναι το προφίλ των πελατών σας; «Είναι από σχεδιαστές, πανεπιστήμια, μειονεκτούσες ομάδες (άνεργοι, ΑμεΑ, αποφυλακισμένοι), αλλά και εταιρείες μη κερδοσκοπικές, ακόμη και δήμοι που έχουν πολλές ευκαιρίες να πραγματοποιήσουν μαζί μας κοινωνικά προγράμματα». Ολα αυτά δεν ακούγονται και πολύ επικερδή. Σας ξεπληρώνουν τα δάνεια που χορηγείτε; «Συνήθως νομίζουν ότι οι εναλλακτικές τράπεζες χρηματοδοτούν πιο ριψοκίνδυνες επιχειρήσεις, αλλά συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Στην Ιταλία, το μέσο ποσοστό μη αποπληρωμής είναι 3%, ενώ σε μας μόλις 0,5%, οπότε δεν έχουμε τέτοιο πρόβλημα. Εχουμε υποκαταστήματα και 250 εργαζόμενους και χιλιάδες μετόχους, πολλοί εκ των οποίων είναι οργανώσεις: σε κάθε πόλη οργανώνουμε μια τοπική ομάδα εθελοντών που βοηθούν για παράδειγμα, όταν ενδιαφέρεται μια επιχείρηση. Είναι οι εθελοντές αυτοί που ερευνούν. Εχουμε δηλαδή ένα άτυπο σύστημα ελέγχου. Επίσης, όταν μια επιχείρηση έχει πρόβλημα, συνήθως επικοινωνεί μαζί μας και προσπαθούμε να βρούμε από κοινού λύσεις, σε αντίθεση με τις άλλες τράπεζες, που συνήθως δεν το συζητούν». Υπάρχει ενδιαφέρον για την ίδρυση μιας τέτοιας τράπεζας στην Ελλάδα; «Προωθούμε την ίδρυση μιας Συνομοσπονδίας Ευρωπαϊκών Ηθικών και Εναλλακτικών Τραπεζών τα επόμενα χρόνια, σε συνεργασία με παρόμοιους οργανισμούς που υπάρχουν σε όλη την Ευρώπη, οπότε οι ενδιαφερόμενες ΜΚΟ και μη κερδοσκοπικές οργανώσεις στην Ελλάδα θα μπορούσαν να ανοίξουν ένα υποκατάστημα της πανευρωπαϊκής ηθικής τράπεζας. Είναι αρκετά περίπλοκο να ανοίξεις μια τράπεζα, χρειάζεσαι μεγάλο κεφάλαιο· τουλάχιστον 10 εκατ. ευρώ...». Πώς τα πάτε με την κρίση; «Από τότε που ξεκίνησε αυξήσαμε τις δραστηριότητες μας: είχαμε 30% αύξηση αποταμιεύσεων και 40% αύξηση δανείων. Πολλοί ενδιαφέρονται να συνεργαστούν με την Ηθική Τράπεζα. επειδή έχουν μεγαλύτερη εμπιστοσύνη και πιστεύουν ότι είναι καλύτερες οι κοινωνικές μας επενδύσεις από τις παραδοσιακές. Την ίδια στιγμή είναι σημαντικό ότι η Ηθική Τράπεζα κράτησε ανοιχτές τις πόρτες της για τους φτωχούς και δίνει πιστώσεις για τις οποίες υπάρχει μεγάλη ανάγκη, γιατί οι παραδοσιακές τράπεζες δεν δίνουν δάνεια· προτιμούν τα πιο κερδοφόρα τοξικά προϊόντα -και οφείλουν να αλλάξουν μυαλά». Στην Ελλάδα ζούμε μια μεγάλη οικονομική κρίση. Πώς μπορούν να βοηθήσουν οι αρχές σας; «Η κρίση είναι μια ευκαιρία αλλαγής. Είναι μια καλή στιγμή για να δημιουργήσεις νέες δουλειές, ειδικά στην πράσινη οικονομία. Για παράδειγμα, στη δική μας περιφέρεια στη Βόρεια Ιταλία πριν από τρία χρονια στην εγκατάσταση ηλιακών πάνελ εργάζονταν 250 άτομα και σήμερα είναι 5.000. Δημιουργήσαμε πάνω από 4.000 θέσεις εργασίας μόνο σε μια περιφέρεια: υπάρχουν νέες δουλειές, όχι όμως στην παραδοσιακή οικονομία, αλλά στη διορατικότητα μιας νέας οικονομίας, που για μας είναι η πράσινη οικονομία. Στην Ιταλία έχει αναπτυχθεί ραγδαία αυτή η κατεύθυνση: βιολογικά προϊόντα, ανανεώσιμη ενέργεια, οικολογικά αυτοκίνητα είναι ο νέος τομέας ανθηρών δραστηριοτήτων». Πολλές οικονομικές δυσκολίες αφορούν την αδυναμία αποπληρωμής καταναλωτικών δανείων. Θα μπορούσε η τράπεζά σας να αποτελεί μια διαφορετική μορφή προώθησης της κατανάλωσης; «Για μας είναι σημαντικό να βρούμε ένα νέο τρόπο ζωής, όπου προηγείται η ευημερία της πόλης από την καλοπέραση της οικογένειας. Σ' αυτό τον τρόπο ζωής δεν έχει σημασία η κατανάλωση, αλλά το να βρούμε λύσεις ώστε να ωφελούνται και να βρίσκουν τον ρόλο τους μέσα από μια διαφορετική κοινωνική προσέγγιση οι κοινότητες». Και πού βρίσκεται το κέρδος, με το οποίο γαλουχούνται οι οικονομολόγοι; «Το κέρδος είναι σημαντικό για οποιαδήποτε επιχείρηση, αλλά εμάς μας ενδιαφέρει το κέρδος σε σχέση με το περιβάλλον και την κοινωνία, όχι απλώς το οικονομικό. Η μεγιστοποίηση του οικονομικού κέρδους δεν είναι δυνατή αυτή τη στιγμή, ούτε είναι αυτή αποδεκτή πλέον από τον κόσμο». Τι προτείνετε; «Κάθε επιχείρηση οφείλει να καταλάβει ότι χρειάζεται αλλαγή όχι για τη μεγιστοποίηση του κέρδους, αλλά για τη μέγιστη κοινωνικοποίηση των κερδών. Οτι οφείλει να εργαστεί για τη μεγιστοποίηση των επενδύσεων που θα έχουν κοινωνικά οφέλη». * Από τον 19ο αι. τα πρώτα εναλλακτικά πιστωτικά ιδρύματα\nΔεκάδες είναι τα παραδείγματα των εναλλακτικών τραπεζών που λειτουργούν στην Ευρώπη: μόνο η υπό δημιουργία πανευρωπαϊκή συνομοσπονδία περιλαμβάνει 25 τέτοια ιδρύματα, ανάμεσά τους κι ένα στη Σλοβακία. Η ιδέα ωστόσο δεν είναι και τόσο καινούργια. Το 19ο αιώνα στη Γαλλία ιδρύεται η πρωτοποριακή συνεργατική τράπεζα Credit Cooperatif, που βασίζεται στην αλληλέγγυα χρηματοδότηση και είναι από τις πλέον ανεπτυγμένες σήμερα. Στην Ισπανία, την Colonya-Caixa Polenca άνοιξε το 1880 ο δικηγόρος και παιδαγωγός Γκιλιέμ Σιφρ, που ανάμεσα σε άλλες δραστηριότητες για την κοινωνική προαγωγή της πόλης του θεμελίωσε και το Ιδρυμα Ελεύθερης (δωρεάν) Παιδείας. Το 1923 έξι μη κυβερνητικοί οργανισμοί κοινωνικής πρόνοιας (Ενωση Πρόνοιας Εργατών, Γερμανικός Ερυθρός Σταυρός, Ενωση Κάριτας, υπηρεσίες πρόνοιας τόσο της Προτεσταντικής Εκκλησίας όσο και των Εβραίων, Ενωση Ανεξάρτητων Φιλανθρωπικών Ιδρυμάτων) δημιουργούν την Bank Fur Sozialwirtschaft στη Γερμανία, η οποία χρηματοδοτεί υπηρεσίες κυρίως στον τομέα της υγείας. Η σύγχρονη ναυαρχίδα των εναλλακτικών τραπεζών θεωρείται η ολλανδική «Τρόοδος» που ιδρύθηκε το 1980, ενώ το 1995 άνοιξε το πρώτο της υποκατάστημα στη Μ. Βρετανία. ΠΡΟΕΔΡΟΣ ΤΗΣ FAIR TRADE HELLAS 20 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ Οι Ελληνες πρέπει να στείλουν ένα µήνυµα κατά της παγκόσµιας φτώχειας ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΑΓΓΕΛΙΚΗ ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΟΥ\n«Εµπόριο για τους ανθρώπους - Ενα Δίκαιο Εµπόριο για τον κόσµο µας». Με αυτό το σύνθηµα χιλιάδες άνθρωποι σε όλο τον κόσµο θα γιορτάσουν αύριο την Παγκόσµια Ηµέρα Δίκαιου και Αλληλέγγυου Εµπορίου, µια ηµέρα κατά της φτώχειας, της κλιµατικής αλλαγής, της οικονοµικής κρίσης και της κοινωνικής αδικίας. Οι άγριες εµπορικές πολιτικές και κυρίως η φιλοσοφία του «καταναλώνω, άρα υπάρχω» είναι, σύµφωνα µε την πρόεδρο της Fair Trade Hellas Μαρίνα Σάρλη, βασικοί εχθροί του Δίκαιου Εµπορίου. 1 Τι είναι το Fair Trade; Ενα κίνηµα αποτελούµενο από χιλιάδες µικρούς παραγωγούς, οργανώσεις και εθελοντές που εφαρµόζει ένα πιο δίκαιο σύστηµα εµπορίου. Στοχεύει στην καταπολέµηση της παγκόσµιας φτώχειας και βασίζεται στον σεβασµό των ανθρωπίνων δικαιωµάτων και την προστασία του περιβάλλοντος. 2 Πότε και γιατί δηµιουργήθηκε; Η Fair Trade Hellas ιδρύθηκε το 2004 εµπνευσµένη από οργανώσεις άλλων χωρών, οι οποίες από τις αρχές του 1980 πέτυχαν µεγάλες αλλαγές στη ζωή των παραγωγών από φτωχές χώρες. Οι ρίζες του κινήµατος ωστόσο βρίσκονται στη δεκαετία του 1950. 3 Σε ποιους απευθύνεται; Στουςπαραγωγούςαπό αναπτυσσόµενες χώρες που θέλουν να παράγουν µε έναν βιώσιµο τρόπο, χωρίς να εκµεταλλεύονται τους εργαζοµένους. Επίσης, στους καταναλωτές που επιλέγουν προϊόντα βάσει ηθικών κριτηρίων. 4 Στόχος σας; Η στήριξη µικρών περιθωριοποιηµένων παραγωγών µε τη δηµιουργία ενός εµπορικού συστήµατος που θέτει τα δικαιώµατα σε κεντρικό άξονα, καθώς και η εξάλειψη φαινοµένων όπως η εκµετάλλευση, η παιδική εργασία, η σκλαβιά, η καταστροφή του οικοσυστήµατος αλλά και η ενηµέρωση των καταναλωτών για τις συνέπειες των καταναλωτικών τους πράξεων.\n5 Οι δράσεις σας µέχρι σήµερα; Προώθηση των προϊόντων µικρών παραγωγών και του εθελοντισµού. Εκπαίδευσηγια υπεύθυνη κατανάλωση και βιώσιµη ανάπτυξη. Συµµετοχή σε διεθνείς εκστρατείες, πολιτιστικές εκδηλώσεις και διοργάνωση βιωµατικών σεµιναρίων. 6 Οι Ελληνες είναι ενήµεροι για τις συνέπειες των καταναλωτικών τους επιλογών; Η ενηµέρωσή τους είναι πολύ περιορισµένη, αλλά δεν φταίνε οι ίδιοι. Στόχος µας είναι οι Ελληνες να µπορούν να αναγνωρίσουν µέσω πιστοποίησης ένα δίκαιο και αλληλέγγυο προϊόν και να καταλάβουν ότι, επιλέγοντάς το, στέλνουν το δικό τους µήνυµα κατά της εκµετάλλευσης και της παγκόσµιας φτώχειας. 7 Και πόσο ευαισθητοποιηµένοι; Αρκετά. Η ανταπόκριση είναι θετική και µεγάλη. 8 Πόσοι ανήλικοι πέφτουν θύµατα παιδικής εργασίας παγκοσµίως κάθε χρόνο; Τουλάχιστον 300 εκατοµµύρια. Τα περισσότερα από αυτά τα παιδιά δουλεύουν σε συνθήκες σκλαβιάς. 9 Στην Ελλάδα; Περίπου 150.000 παιδιά. Πολλά από αυτά εργάζονται στον δρόµο. 10 Οι εχθροί του ∆ίκαιου Εµπορίου; Οι άγριες εµπορικές πολιτικές που κυριαρχούν, η παραπληροφόρηση των καταναλωτών από πολλές εταιρείες σχετικά µε την προέλευση των προϊόντων τους, η φιλοσοφία του «καταναλώνω, άρα υπάρχω» καθώς και η µη συνειδητοποίηση, από τους ίδιους τους καταναλωτές, της δύναµης της επιλογής τους. 11 Το Fair Trade επηρεάζεται από την οικονοµική κρίση; Ναι. Οπως σε όλα τα καταστήµατα, η αύξηση του ΦΠΑ δηµιουργεί προβλήµατα, ενώ πέφτουν οι πωλήσεις.\n12 Πόσο εφικτή είναι η εφαρµογή του ∆ίκαιου και Αλληλέγγυου Εµπορίου; Είναι η καταλληλότερη περίοδος για την εφαρµογή πιο βιώσιµων και ανθρώπινωνσυστηµάτων. ∆ιάφορες εταιρείες έχουν στραφεί προς πιο δίκαιες διαδικασίες παραγωγής. Ευχόµαστε αυτή να είναι η αρχή και όχι ένα διαφηµιστικό κόλπο. 13 Πώς θα γιορτάσετε την Παγκόσµια Ηµέρα ∆ίκαιου Εµπορίου; Με τη διοργάνωση bazaar µε εκπτώσεις έως 80%, µε µια βιωµατική εκπαίδευση για το ∆ίκαιο Εµπόριο και τον Εθελοντισµό και µια µουσική βραδιά στο «Cabaret Voltaire». 14 Πού θα διατεθούν τα έσοδα; Στο σύνολο των δράσεων της οργάνωσης και κυρίως σε εκπαιδευτικές δράσεις, στη δηµιουργία υποστηρικτικών δοµών εκτός Αθήνας και στη λειτουργία του e-shop. 15 Πότε άνοιξε το πρώτο κατάστηµα Fair Trade στην Ελλάδα; Το 2006στηνπεριοχήτης Ακρόπολης. 16 Τι διαθέτει; Βιολογικά τρόφιµα, αντικείµενα για το σπίτι, είδη δώρων, κοσµήµατα, τσάντες, αξεσουάρ από ανακυκλωµένα υλικά, καλάθια και υφασµάτινα παιχνίδια. 17 Πώς µπορεί να γίνει κάποιος µέλος; Μπορεί να επιλέξει τα προϊόντα µας, η οργάνωση διαθέτει και κάρτα µέλους, καθώς και µέσα από την εθελοντική συµµετοχή στις δραστηριότητές µας. 18 ∆ίκαιο εµπόριο και εθελοντισµός. Η συµµετοχή των Ελλήνων; Είναι συγκινητική. Εθελοντές έφτιαξαν την ιστοσελίδα µας, υλοποιούν ταεκπαιδευτικά προγράµµατα, στηρίζουντο γραφείο και κυρίως την καθηµερινή λειτουργία του µη κερδοσκοπικού µας καταστήµατος.\n19 Τι είναι το «chic and ethic»; Ενα από τα προγράµµατα που υλοποιούµε φέτος. Πέντε κοπέλες µαζί µε συνεργάτες από Ιταλία, Μ. Βρετανία, Πολωνία, Ρουµανία και Τουρκία συµµετέχουν στη δηµιουργία µιας διεθνούς επίδειξης µόδας µε κεντρικό θέµα την ηθική µόδα. 20 Τα επόµενα σχέδιά σας; Να συνεχίσουµε να ενηµερώνουµε τον κόσµο για την υιοθέτηση µιας υπεύθυνης στάσης ως προς το πόσο, πώς και τι καταναλώνουµε καθώς και για την αναγκαιότητα να µην είµαστε παθητικοί καταναλωτές. Παγκόσμια Ημέρα του δίκαιου και αλληλέγγυου εμπορίου\nΚΟΡΥΦΗ «Ζω εδώ και έναν χρόνο χωρίς καθόλου χρήματα» ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΝΑΤ ΜΠΑΣΤΕΑ\nΑπογοητευμένος από τον άκρατο καταναλωτισμό, ο Μαρκ Μπόιλ δοκίμασε να εγκαταλείψει κάθε είδους οικονομική συναλλαγή- και τώρα περιγράφει την εμπειρία του Είναι δυνατόν να ζήσουμε χωρίς να ξοδεύουμε καθόλου χρήματα; Απογοητευμένος από τον άκρατο καταναλωτισμό, ο Μαρκ Μπόιλ αποφάσισε ότι έφθασε η στιγμή να δοκιμάσει. Και το κατάφερε. Στη διαδικασία αυτή δεν άλλαξε μόνο η σχέση του με το χρήμα αλλά και ο τρόπος με τον οποίο βλέπει τη ζωή. Όλος ο κόσμος του Μαρκ Μπόιλ άλλαξε την ημέρα που αποφάσισε να σταματήσει να κάνει χρηματικές συναλλαγές. Ήταν εκείνη η ίδια ημέρα που αποκαλύφθηκε ο σκανδαλώδης τρόπος με τον οποίο οι τράπεζες χρησιμοποιούσαν τα «τοξικά» ομόλογα της αγοράς ακινήτων. «Υποθέτω ότι οι σπόροι για την απόφασή μου να εγκαταλείψω κάθε μορφή οικονομικής συναλλαγής», εξηγεί ο 29χρονος οικονομολόγος στην εφημερίδα «Guardian», «είχαν φυτευτεί πριν από 7 χρόνια, λίγο πριν πάρω το πτυχίο μου στη διοίκηση επιχειρήσεων και στα οικονομικά σε πανεπιστήμιο της Ιρλανδίας, όταν έφθασε στα χέρια μου ένα DVD για τον Γκάντι. Εκεί, ο Ινδός ηγέτης έλεγε πως “πρέπει εμείς να γίνουμε η αλλαγή που θέλουμε να γίνει στον κόσμο”. Τότε, βέβαια, δεν είχα ιδέα τι αλλαγές θέλω». Πέρασε τα επόμενα 5 χρόνια διευθύνοντας εταιρείες βιολογικών τροφίμων, αλλά το 2007 κατάλαβε ότι ακόμα και οι επιχειρήσεις που στηρίζονται στο δίκαιο εμπόριο δεν είναι αρκετές για να αλλάξει η αγορά. «Κοινωνική ομοιοπαθητική». Η στιγμή του «εύρηκα» ήρθε ένα απόγευμα, καθώς συζητούσε με έναν φίλο του για ζητήματα, όπως η οικολογική καταστροφή, οι άθλιες συνθήκες εργασίας, οι πόλεμοι για τον έλεγχο των πλουτοπαραγωγικών πηγών. Τότε ο Μαρκ συνειδητοποίησε ότι έβλεπε τον κόσμο με λάθος τρόπο, όπως κοιτάζει ο γιατρός τον ασθενή στον σύγχρονο δυτικό κόσμο, δίνοντας σημασία στα συμπτώματα και όχι στις αιτίες. Και αποφάσισε να προχωρήσει στην «κοινωνική ομοιοπαθητική», όπως την ονόμασε. «Πιστεύω», λέει, «ότι η βασική αιτία τόσων προβλημάτων στον κόσμο σήμερα είναι το ότι δεν βλέπουμε άμεσα τις επιπτώσεις των πράξεών μας. Η απόσταση ανάμεσα στον καταναλωτή και το προϊόν έχει μεγαλώσει πολύ. Εάν καλλιεργούσαμε εμείς οι ίδιοι την τροφή μας, δεν θα πετάγαμε το 1/3 όπως κάνουμε σήμερα. Εάν έπρεπε να καθαρίζουμε το πόσιμο νερό, δεν θα το σπαταλούσαμε τόσο εύκολα. Όσο υπάρχουν χρήματα αυτά τα προβλήματα θα παραμένουν. Γι΄ αυτό και τον περασμένο Νοέμβριο αποφάσισα να απαλλαγώ οριστικά από αυτά». Το πρώτο βήμα ήταν να βρει ένα καταφύγιο για να μείνει. Μέσω του Freecycle- ενός δικτύου ανταλλαγής πραγμάτων ή και δωρεάς- εντόπισε ένα τροχόσπιτο που δεν ήθελε πλέον ο ιδιοκτήτης του. Χρειαζόταν και ένα μέρος για να το στήσει, οπότε τρεις φορές την εβδομάδα δήλωσε εθελοντής σε μια φάρμα βιολογικών προϊόντων κοντά στο Μπρίστολ με αντάλλαγμα να του επιτρέψουν να τοποθετήσει εκεί το τροχόσπιτο. Για να ζεσταθεί, χρησιμοποίησε σόμπα με καυσόξυλα την οποία έφτιαξε μόνος του από πεταμένα υλικά. Ξύλα πήρε από τα δέντρα που έκοβαν στη φάρμα. Ένα μέλος της κοινότητας Freeconomy (την εναλλακτική οικονομία, που εμφανίστηκε το 2007) τού έδειξε πώς να μαγειρεύει στη φωτιά.\nΠουλιά αντί για... iΡod. «Περνούσα πολλές ώρες έξω και έτσι άρχισα να παρατηρώ το φεγγάρι τον χειμώνα και το ηλιοβασίλεμα το καλοκαίρι», διηγείται ο Μπόιλ. «Τα πουλιά στα δέντρα έγιναν το iΡod μου, ενώ η παρατήρηση της φύσης γύρω μου μού έμαθε περισσότερα γι΄ αυτήν από όλα τα ντοκιμαντέρ που έχω δει στην τηλεόραση. Το μόνο αντικείμενο για το οποίο ξόδεψα λεφτά πριν αρχίσω το πείραμα (περίπου 400 ευρώ) ήταν ένας ηλιακός συλλέκτης ώστε να έχω αρκετό ρεύμα για ένα φως, το λάπτοπ και το τηλέφωνο (στο οποίο μπορούσα μόνο να δεχθώ κλήσεις). Όσο για τουαλέτα, έφτιαξα μια στην ύπαιθρο από ξύλινες παλέτες που μου χάρισαν σε ένα κοντινό ξυλουργείο. Μια και δεν μπορώ να αγοράσω χαρτί τουαλέτας, βοηθώ τους εφημεριδοπώλες να ξεφορτωθούν παλιές εφημερίδες... Πλένομαι στο ποτάμι και σπανίως χρησιμοποιώ σαπούνι, μόνο όταν είναι σπιτικό, ενώ για οδοντόβουρτσα χρησιμοποιώ ένα κόκαλο σουπιάς». Ποιο είναι το συμπέρασμα του Μαρκ Μπόιλ έπειτα από όλα αυτά; «Ότι προτιμώ να περνάω τον χρόνο μου στην ύπαιθρο φτιάχνοντας ψωμί παρά παρακολουθώντας κάποιο χαζοριάλιτι στην τηλεόραση. Κάποτε έβρισκα την ασφάλεια στα χρήματα, τώρα την αντλώ από τους φίλους και την τοπική κοινωνία. Κάποιοι από τους καλύτερούς μου φίλους είναι άνθρωποι που συνάντησα επειδή έπρεπε να χτίσω πραγματικές σχέσεις με τους άλλους βασισμένες στην εμπιστοσύνη και την ευγένεια και όχι στα χρήματα». Ο χρόνος δεν κυλά με τον ίδιο τρόπο\nΕκείνο που χρειάζεται περισσότερο ο Μαρκ Μπόιλ είναι η τροφή. Εκτός από όσα καλλιεργεί μόνος του, όπως πατάτες, φασόλια, καρότα και βολβούς, μαζεύει από τη φύση μανιτάρια και μούρα, ενώ συχνά παίρνει από εστιατόρια και σούπερ μάρκετ τρόφιμα που περισσεύουν. Πέρα από αυτά, προσπαθεί να διαδώσει τον τρόπο ζωής του. Συναντά ανθρώπους που σε γενικές γραμμές συμφωνούν μαζί του και τους εξηγεί πως μπορούν να τα καταφέρουν ακολουθώντας το παράδειγμά του. Και δεν παύει να τους υπενθυμίζει ότι ο χρόνος δεν κυλά το ίδιο σε έναν κόσμο όπου δεν υπάρχουν χρήματα. Για να πλύνει κάποιος τα ρούχα του στο πλυντήριο χρειάζεται μερικά λεπτά. Εκείνος χρειάζεται δύο ώρες για να τα πλύνει σε μια σκάφη με κρύο νερό, χρησιμοποιώντας ένα καθαριστικό που έφτιαξε ο ίδιος βράζοντας καρύδια. Για να καλύπτει την απόσταση των 40 χλμ. προς και από το Μπρίστολ χρειάζεται πολύ περισσότερο χρόνο και ενέργεια απ΄ ό,τι εάν χρησιμοποιούσε τρένο ή λεωφορείο, αλλά είναι μια οικονομική εναλλακτική ιδέα σε σχέση με το γυμναστήριο. Ζει χωρίς χρήματα τα τελευταία 13 χρόνια ΤΗΕ ΤΙΜΕS , Της Stefanie Μarsh\nΗ πρώην καθηγήτρια Χαϊντεμαρίε Σβέρμερ ζει χωρίς χρήματα τα τελευταία 13 χρόνια στη Γερμανία. Άρχισε ως πείραμα, αλλά τώρα δεν το αλλάζει με τίποτα. Και είναι πεπεισμένη ότι αυτό είναι το μέλλον της κοινωνίας μας. Πριν από 22 χρόνια η Χαϊντεμαρίε Σβέρμερ, καθηγήτρια γυμνασίου, μόλις έβγαινε από ένα επώδυνο διαζύγιο και αποφάσισε να μετακομίσει μαζί με τα δύο παιδιά της στο χωριό Λούνεμπουργκ, κοντά στο Ντόρτμουντ της Γερμανίας. Εκεί, όπως παρατήρησε αμέσως, οι άστεγοι ήταν πάρα πολλοί και σε άθλια κατάσταση. Ενοχλήθηκε πολύ. «Δεν είναι σωστό αυτό, δεν μπορεί να συνεχιστεί», σκέφτηκε. Έπειτα από αρκετή σκέψη έφτιαξε το Τauschring, ένα μέρος όπου οι άνθρωποι μπορούν να προσφέρουν τις υπηρεσίες με αντάλλαγμα υλικά αγαθά, μια ζώνη όπου δεν χρησιμοποιούνται χρήματα: ένα κούρεμα μπορεί να ανταλλαγεί με το σέρβις ενός αυτοκινήτου, μια παλιά τοστιέρα μπορεί να ανταλλαγεί με δύο χρησιμοποιημένες καμπαρντίνες. Το αποκάλεσε «Gib und Νimm» δηλαδή «Πάρε- Δώσε». Επανένταξη Η 67χρονη σήμερα Σβέρμερ πίστευε πάντα ότι οι άστεγοι δεν χρειάζονται χρήματα προκειμένου να επανενταχθούν στην κοινωνία: αντίθετα θα πρέπει να δώσουν μόνοι τους αξία στον εαυτό τους με το να γίνουν χρήσιμοι, παρά τα χρέη, την ένδεια ή την ανεργία. «Πιστεύω ότι ακόμα και εάν δεν έχεις τίποτα, αξίζεις πολλά. Ο καθένας μας έχει μια θέση στον κόσμο». Οι άστεγοι του Ντόρτμουντ όμως δεν ανταποκρίθηκαν αμέσως στο σχέδιό της και ελάχιστοι εμφανίστηκαν στο Τauschring. Κάποιοι μάλιστα της είπαν εξαγριωμένοι ότι μια γυναίκα μεσαίας τάξης με μόρφωση δεν θα μπορέσει ποτέ να κατανοήσει τι περνούν. Αντίθετα, ήταν κυρίως οι άνεργοι και οι συνταξιούχοι που άρχισαν να εμφανίζονται όλο και συχνότερα στο Τauschring, με τα χέρια τους γεμάτα πράγματα που βρίσκονταν αχρησιμοποίητα επί χρόνια στα σπίτια τους ή έτοιμοι να προσφέρουν τις υπηρεσίες τους: συνταξιούχοι κομμώτριες προσφέρθηκαν να κουρέψουν άνεργους ηλεκτρολόγους οι οποίοι με τη σειρά τους θα έφτιαχναν τις κουζίνες των γυναικών. Συνταξιούχοι Βρετανοί δάσκαλοι παρέδιδαν μαθήματα αγγλικών σε νέους με αντάλλαγμα να βγάζουν βόλτα τους σκύλους τους. Ούτε ένα μάρκο δεν άλλαξε χέρια.\nΤρόπος ζωής Η επιτυχία του πειράματος προκάλεσε στη Σβέρμερ ερωτήσεις για τον τρόπο ζωής της. «Άρχισα να καταλαβαίνω ότι ζούσα με πολλά πράγματα που δεν χρειαζόμουν. Έτσι αποφάσισα ότι δεν θα αγόραζα τίποτα χωρίς να δώσω κάτι άλλο. Έτσι ξεκίνησα. Μετά άρχισα να αναρωτιέμαι τι χρειάζομαι πραγματικά, για παράδειγμα ρούχα, και ανακάλυψα ότι μπορούσα να τα βγάλω πέρα με όσα κρέμονταν μόνο σε 10 κρεμάστρες. Όλα τα άλλα τα χάρισα. Το να ξεφορτωθώ τόσα πράγματα ήταν μια πραγματική ανακούφιση». Έπειτα από λίγο, ακόμα και η τεράστια συλλογή με τα βιβλία της άρχισε να την ενοχλεί και η Σβέρμερ τα έδωσε σε ένα κατάστημα με βιβλία από δεύτερο χέρι. Τα χάρισε όλα. «Ήθελα να μείνω μόνο με τα απολύτως απαραίτητα». LΙΝΚ: ●\n«Η ζωή έγινε πιο συναρπαστική, πιο όμορφη» ΟΣΟ ΠΙΟ ΑΣΚΗΤΙΚΑ ζούσε η Σβέρμερ τόσο πιο χαρούμενη ήταν. Το 1995 ασχολούνταν πολύ με το Τauschring και συνειδητοποίησε ότι η δουλειά της δεν την ικανοποιούσε. «Πάντα ήμουν άρρωστη με γρίπη ή πονοκέφαλο και ποτέ δεν συνειδητοποιούσα τη σύνδεση μεταξύ των σωματικών συμπτωμάτων μου και του γεγονότος ότι ήμουν δυστυχισμένη στη δουλειά μου». Έναν χρόνο αργότερα, το 1996, πήρε τη μεγαλύτερη απόφαση της ζωής της: να ζει χωρίς χρήματα. Παράτησε το διαμέρισμα και τη δουλειά της και άρχισε να ζει νομαδικά με «έναν ακραίο τρόπο ζωής», όπως παραδέχεται. Γύριζε από σπίτι σε σπίτι, προσφέροντας χειρωνακτικές εργασίες. Σκόπευε να το κάνει μόνο για 12 μήνες. Όμως της άρεσε τόσο πολύ που δεν μπορούσε να το σταματήσει. Δεκατρία χρόνια αργότερα, συνεχίζει να ζει βάσει των αρχών τού «Πάρε- δώσε». «Η ζωή έγινε πιο συναρπαστική, πιο όμορφη. Είχα όλα όσα χρειαζόμουν και ήξερα ότι δεν μπορούσα να επιστρέψω στην παλιά μου ζωή. Δεν έπρεπε πια να κάνω όσα δεν μου άρεσαν, αισθανόμουν μεγάλη χαρά και σωματικά αισθανόμουν καλύτερα από ποτέ». Ζει ακόμα έτσι. Μένει κάθε εβδομάδα σε διαφορετικό σπίτι μελών του Τauschring, καθαρίζοντας ή κάνοντας άλλες δουλειές ως αντάλλαγμα. Έχει 200 ευρώ για κατάσταση έκτακτη ανάγκης και όλα τα άλλα χρήματα που πιάνει στα χέρια της τα χαρίζει. Δεν έχει υγειονομική περίθαλψη, αλλά πιστεύει στη δύναμη της αυτοθεραπείας. Πιστεύει πραγματικά ότι το δικό της παράδειγμα μπορεί να αποτελέσει το μέλλον σε μια κοινωνία όπου «όλοι αγοράζουμε για να γεμίσουμε το κενό μέσα μας. Και αυτό το κενό και τον φόβο της απώλειας τον εκμεταλλεύονται οι μεγάλες εταιρείες». ΚΟΡΥΦΗ\nΌσο λιγότερα έχεις τόσο καλύτερα Η νέα τάση δεν γεννήθηκε από την ανάγκη, αλλά από την πεποίθηση ότι η ευτυχία κρύβεται στα λίγα «Oλα μου τα υπάρχοντα χωρούν σε μια βαλίτσα». Σε αυτή τη φράση συμπυκνώνεται το δόγμα μιας νέας τάσης η οποία κερδίζει δυναμικά έδαφος από τη Νέα Υόρκη ως το Λονδίνο. Οι ακόλουθοι αυτής της νέας μορφής μινιμαλισμού, κυρίως νεαροί και λάτρεις της υψηλής τεχνολογίας, δεν το κάνουν από ανάγκη αλλά από πεποίθηση: αυτοαποκαλούνται μάλιστα «γενιά μηδέν»- όσα και τα αντικείμενα που φιλοδοξούν κάποια στιγμή στη ζωή τους να φτάσουν να... μην κατέχουν. Στόχος τους λοιπόν είναι να αφαιρέσουν από τη ζωή τους κάθε περιττό ρούχο, βιβλίο, CD, και γενικά καθετί «επιπλέον», καθώς πιστεύουν ότι το μυστικό της ευτυχίας βρίσκεται στην απομάκρυνση των υλικών πραγμάτων. « Πιστεύω ότι αυτή η νέα τάση αποτελεί απόρροια της παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης. Η κρίση μάς οδηγεί να σκεφτούμε ξανά τον τρόπο ζωής μας και να αναθεωρήσουμε σε τι επενδύουμε χρόνο και χρήμα » εξηγεί η Τζέσικα Ντανγκ, η οποία μάλιστα διατηρεί ένα ιστολόγιο σχετικά με το φαινόμενο. Η 19χρονη Βρετανίδα με καταγωγή από το Βιετνάμ εξομολογείται ότι στην ντουλάπα της υπάρχουν μόνο « τρεις μπλούζες, τρία παντελόνια, τρία μπουφάν και τρία ζευγάρια παπούτσια », ενώ « όσον αφορά τα υπόλοιπα πράγματα που έχω ανάγκη, όπως ταινίες, φωτογραφίες, επιστολές, υπενθυμίσεις, όλα βρίσκονται στο iΡod, στο iΡhone ή στον φορητό μου υπολογιστή ». Το ζήτημα δεν εντοπίζεται απλώς στην ασκητική ζωή ή στην κατοχή ελαχίστων πραγμάτων, όπως διδάσκουν για παράδειγμα εδώ και αιώνες οι βουδιστές. Η καινοτομία έγκειται στο γεγονός ότι αυτό το νέο ρεύμα συσπειρώνει και «κερδίζει» άτομα με τελείως διαφορε τικές πολιτικές πεποιθήσεις και από διαφορετικές κοινωνικές ή οικονομικές τάξεις. Η χρήση φορητού υπολογιστή και «έξυπνων» τηλεφώνων βοηθούν στο να αποχωριστεί κάποιος βιβλία, σημειωματάρια, CD και DVD, κρατώντας παράλληλα τα πάντα σε ψηφιακή μορφή. Τι γίνεται όμως με τη συναισθηματική αξία των πραγμάτων; « Αντί για 100 μπορεί κάποιος να κρατήσει μόνο τα πέντε πιο αγαπημένα, που να αντιπροσωπεύουν τα αισθήματα, τις αναμνήσεις, την ίδια του την ταυτότητα » λέει ο 22χρονος αμερικανός σχεδιαστής Αλεκ Φάρμερ. Η κατοχή ελαχίστων αντικειμένων παρέχει τη δυνατότητα άμεσης και εύκολης μετακίνησης σε άλλο σπίτι, σε άλλη δουλειά, ακόμη και σε άλλη χώρα, και μαζί μια έντονη και πολυπόθητη αίσθηση ελευθερίας. « Το γραφείο μου είναι ο φορητός υπολογιστής μου. Συνδέομαι στο Διαδίκτυο από το ασύρματο δίκτυο μιας καφετέριας ή ακόμα και ενός πάρκου » λέει η αμερικανίδα επιχειρηματίας Ερμιόνη Γουέι. «Μαχαίρι» στις δαπάνες για διασκέδαση και ένδυση βάζουν λόγω οικονομικής δυσπραγίας οκτώ στους δέκα Έλληνες, ενώ έξι στους δέκα στρέφονται σε φθηνότερες καταναλωτικές μάρκες και ξοδεύουν μόνο για τα απολύτως αναγκαία.\nΤι έκοψαν με την κρίση Ελληνες και Ευρωπαίοι ΚΟΡΥΦΗ\nΗ ζωή με μόλις 100 αντικείμενα: όσο λιγότερα, τόσο καλύτερα!\nΤο βιβλίο του, «Η πρόκληση των 100 πραγμάτων», που είναι ήδη μπεστσέλερ στις ΗΠΑ, ενθαρρύνει τους ανθρώπους να περιορίσουν τα υπάρχοντά τους σε 100 αντικείμενα. Ο συγγραφέας έζησε με τα 100 αυτά αντικείμενά του από τον Νοέμβριο του 2008 μέχρι και τον Νοέμβριο του 2009 κι έκανε την εμπειρία του βιβλίο. Ανάμεσα στα 100 αντικείμενα περιλαμβάνονται, μεταξύ άλλων, τα ρούχα του, τα γυαλιά του, η οδοντόβουρτσα του, το σφουγγάρι του μπάνιου του, οι συσκευές και τα έπιπλα του, το κινητό του τηλέφωνο, η κιθάρα του, το ημερολόγιο του, καθώς και τρία βιβλία της δουλειάς του. Όχι πως η διαδικασία επιλογής ήταν εύκολη: περιόρισε τον αριθμό των πουκαμίσων του σε πέντε και των γραβατών του σε μία, αλλά του ήταν εξαιρετικά δύσκολο να αποφασίσει εάν θα πρέπει να χαρίσει το ένα από τα τρία παντελόνια τζιν που διέθετε. «Τα πράγματα γύρω μας αρχίζουν να σε πιέζουν», γράφει στοβιβλίο ο κ.Μπρούνο, περιγράφοντας όχι μόνο τη στιγμή που του ήρθε η «επιφοίτηση» και ανακάλυψε πως τα έπιπλα και τα αντικείμενα γέμιζαν ασφυκτικά τον χώρο, αλλά και το τι και το γιατί αποφάσισε να κρατήσει και τι πούλησε ή δώρισε σε τρίτους.\n«Να καταναλώνουμε με σύνεση» ΣΥΝΕΝΤΕΥΞΗ: ΔΗΜΗΤΡΑ ΣΚΟΥΦΟΥ\n«Να επιχειρούμε ηθικώς και να καταναλώνουμε με σύνεση», προτρέπει τους Έλληνες ο Συνήγορος του Καταναλωτή κ. Ευάγγελος Ζερβέας, επισημαίνοντας ότι οι Έλληνες καταναλωτές βρίσκονται σε καλό δρόμο όσον αφορά τη γνώση και τη διεκδίκηση των δικαιωμάτων τους. Τονίζει όμως ότι αν και η Ελλάδα διαθέτει μία από τις πλέον ξεκάθαρες νομοθεσίες της Ευρώπης, «η ύπαρξη απλώς και μόνο των νόμων δεν εξασφαλίζει αυτόματα και την τήρησή τους».\nΣυνήγορος του Καταναλωτή: διαιτητής ή φύλακας της νομιμότητας; Αποτελεσματικός διαμεσολαβητής στη φιλική επίλυση των καταναλωτικών διαφορών. Ποιες είναι οι συνηθέστερες υποθέσεις στις οποίες καλείστε να επιληφθείτε;\nΑδιευκρίνιστες χρεώσεις τραπεζών, εργοστασιακή ελαττωματικότητα προϊόντων και πλημμελής εφαρμογή εγγυήσεων, καταχρηστικές συμβάσεις μονάδων αδυνατίσματος, αμφισβητήσεις τηλεφωνικών λογαριασμών, καθυστερήσεις στην καταβολή ασφαλιστικών αποζημιώσεων.\nΤράπεζες, ασφαλιστικές ή το Δημόσιο ο πιο «προβληματικός» τομέας με βάση τις καταγγελίες που δέχεστε; Τράπεζες, ασφαλιστικές, τηλεπικοινωνίες και επιχειρήσεις λιανεμπορίου.\nΠληγή στα δικαιώματα των καταναλωτών τα παραθυράκια των νόμων; Δεν υπάρχουν παραθυράκια στα δικαιώματα των καταναλωτών. Στην Ελλάδα ισχύει μία από τις ισχυρότερες και πιο ξεκάθαρες νομοθεσίες στην Ευρώπη για την προστασία τους.\nΠόσες υποθέσεις τελικά από αυτές που φτάνουν σε εσάς θα μπορούσαν να έχουν λυθεί εάν υπήρχε εφαρμογή των νομών στη χώρα μας; Αρκετές. Υπάρχουν, όμως, και κάποιες υποθέσεις στις οποίες βλέπουμε ότι οι καταναλωτές δεν έχουν όλο το δίκιο με το μέρος τους. Τα τελευταία χρόνια βλέπουμε αύξηση των παραπόνων των καταναλωτών που πλήττονται από πρακτικές επιχειρήσεων, παρά το γεγονός ότι υπάρχουν σε αρκετές περιπτώσεις αυστηροί νόμοι. Γιατί; Τα παράπονα και οι διαφορές βρίσκονται διαχρονικά μέσα στη φύση των συναλλαγών και του εμπορίου. Είναι αυτονόητο ότι η ύπαρξη απλώς και μόνο των νόμων δεν εξασφαλίζει αυτόματα και την τήρησή τους. Σε ποιες υποθέσεις δεν μπορεί να επέμβει ο Συνήγορος του Καταναλωτή; Σε υποθέσεις που εκκρεμοδικούν, που κρίνονται αβάσιμες ή αόριστες, που υποβάλλονται εκπρόθεσμα, που αφορούν χρηματική ικανοποίηση για ηθική βλάβη ή την παροχή γενικών νομικών συμβουλών, που εμπλέκουν καταγγελλόμενο προμηθευτή εκτός της ελληνικής επικράτειας. Μπορεί ο Συνήγορος του Καταναλωτή να επιβάλει πρόστιμα; Όχι. Ο ρόλος του είναι συμβουλευτικός και όχι κυρωτικός ή κατασταλτικός. Μπορεί, όμως, να δημοσιοποιήσει όσες συστάσεις του δεν γίνονται αποδεκτές από τους προμηθευτές. Μπορεί να στείλει στη Δικαιοσύνη εκείνους που εντοπίζει να παραβαίνουν; Ναι, εφόσον πρόκειται για αξιόποινη πράξη που διώκεται αυτεπαγγέλτως.\nΛιγότερο ή περισσότερο παρεμβατικός o Έλληνας Συνήγορος του Καταναλωτή από τους Ευρωπαίους ομολόγους του;\nΔεν τίθεται θέμα σύγκρισης. Αυτό που μετράει είναι ότι στον σύντομο χρόνο λειτουργίας του, ο Συνήγορος του Καταναλωτή έχει να παρουσιάσει πλούσιο παρεμβατικό έργο για τη θεραπεία προβληματικών τομέων της ελληνικής αγοράς.\nΠόσος χρόνος απαιτείται για την ολοκλήρωση της εξέτασης ενός αιτήματος;\nΟ χρόνος αυτός εξαρτάται από ποικιλία εξωτερικών και εσωτερικών παραγόντων. Προσπαθούμε πάντα και με όλες μας τις δυνάμεις να ξεπερνούμε τις δυσκολίες και να διεκπεραιώνουμε τις υποθέσεις που αναλαμβάνουμε το ταχύτερο δυνατό.\nΗ αποτελεσματικότητα παρεμβάσεων; Σε τι ποσοστό διαπιστώνεται συμμόρφωση προς τις συστάσεις σας; Πολύ μεγάλο. Περίπου εννέα στις δέκα υποθέσεις έχουν θετική έκβαση για τον καταναλωτή, με προφανές το κοινωνικό και οικονομικό όφελος που προκύπτει. Ο απολογισμός από τη μέχρι σήμερα πορεία και δράση του θεσμού; Η γοργή εδραίωση του θεσμού στη συνείδηση των πολιτών και η εκτίμηση που χαίρει από τον κόσμο της αγοράς επιβεβαιώνουν την αναγκαιότητα ύπαρξής του στην εγχώρια έννομη τάξη. Υπάρχουν ελλείψεις (αρμοδιότητες, προσωπικό κ.λπ.) που αν εξαλειφθούν θα γίνετε πιο αποτελεσματικοί;\nΌσο ο θεσμός εδραιώνεται τόσο αυξάνονται οι ανάγκες του σε ανθρώπινες και υλικές υποδομές ώστε να εξακολουθεί να είναι αποτελεσματικός στο έργο του. Οι ανάγκες αυτές έχουν καταγραφεί και ευελπιστούμε στη σύντομη ικανοποίησή τους. Αισθάνεστε ότι οι παρεμβάσεις σας φέρνουν ουσιαστικά αποτελέσματα;\nΚαι απολύτως μετρήσιμα, θα συμπλήρωνα. Η Αρχή συμβάλλει με επιτυχία στο παραγωγικό έργο του Έλληνα Νομοθέτη, στη βελτίωση της επιχειρηματικής συμπεριφοράς των προμηθευτών, ενώ εξαιρετικά μεγάλο είναι το χρηματικό ποσόν που επιστρέφεται σε καταναλωτές με τη μεσολάβησή της. Υπήρχαν φορές που συναντήσατε «τοίχο» στην προσπάθεια επίλυσης μιας υπόθεσης; Η έλλειψη συνεργατικού πνεύματος εκ μέρους μικρής μερίδας προμηθευτών κωλύει μερικές φορές τη διαδικασία διερεύνησης μιας υπόθεσης και ταλαιπωρεί τον ενδιαφερόμενο καταναλωτή. Τελικά, οι Έλληνες γνωρίζουν τα δικαιώματά τους;\nΒρίσκονται σε πολύ καλό δρόμο.\nΚαι οι επιχειρηματίες τις υποχρεώσεις τους; Αυτό είναι βέβαιο.\nΤι θα πρέπει να γίνει στο μέλλον για την ενδυνάμωση του θεσμού; Ενίσχυση των υποδομών του και διαρκής στήριξη από την Πολιτεία. Η όρεξή μας για δουλειά είναι δεδομένη. Μια ευχή για την Ελλάδα; Να επιχειρούμε ηθικώς και να καταναλώνουμε με σύνεση. ΚΟΡΥΦΗ\nΧΡΗΜΑΤΑ & ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ\n"Τα χρήματα μου έδειξαν τη δύναμή μου" Оι άνθρωποι που συναντώ, αναφέρονται στην επιτυχία μου και τη δύναμή μου, γιατί έχω βγάλει καλά λεφτά. Κάνουν λάθος. Τα χρήματα δεν με κάνουν ισχυρή! Όταν για πρώτη φορά πήρα μεγάλο χρηματικό ποσό, τότε κατάλαβα πόσο ανίσχυρη ήμουν. Στην πραγματικότητα, τα χρήματα, μ' έχουν διδάξει πάρα πολλά μαθήματα. Επιτρέψτε μου να τα μοιραστώ μαζί σας:\nΟ πλούτος φέρνει... δυστυχία και ψυχικά τραύματα σε μια χώρα\nΚακές οικονομικές συνήθειες: Οι πρακτικές που πρέπει να αποφεύγουμε Μαζί με τα επιτελεία των υπουργείων Οικονομικών, που έμαθαν να παραποιούν στοιχεία, να δανείζονται αλόγιστα και να κινούνται με μαθηματική ακρίβεια προς το οικονομικό χάος τις τελευταίες δεκαετίες, «κακομάθαμε» κι εμείς οι ίδιοι. Μπορεί να το συνειδητοποιήσαμε κάπως αργά, αλλά κάλλιο αργά παρά ποτέ: Ο κουμπαράς μας απαιτεί «αναπροσαρμογή» κι αυτό σημαίνει δύο πράγματα. Πρώτον, ότι είναι καιρός να εφαρμόσουμε στην καθημερινότητά μας tips οικονομίας για να ξοδεύουμε λιγότερα – γι’ αυτό ήδη φροντίσαμε να σας διαφωτίσουμε με απλές ή και πιο extreme ιδέες αποταμίευσης. Δεύτερον, ότι είναι επίσης καιρός να αποχαιρετίσουμε τις μέχρι τώρα πρακτικές που μας κοστίζουν πολύ. Γι’ αυτό και ο «δεκάλογος» των κακών συνηθειών που ακολουθεί κινείται προς αυτή την κατεύθυνση. Προς αποφυγή.\nΥγεία & Αμοιβή-Χρήμα\nΝοικοκυριό σημαίνει κατανάλωση Της Μάρως Βακαλοπούλου\nΥπό φυσιολογικές συνθήκες, εκατομμύρια άνθρωποι ανά την υφήλιο παντρεύονται. Ολα γίνονται με τη σειρά τους. Πρώτα δίνουν μια μικρή περιουσία για έναν παραμυθένιο γάμο, μετά αγοράζουν καινούριο αυτοκίνητο - συνήθως με δάνειο - και μετά αγοράζουν το σπιτικό όπου θα στεγάσουν την ευτυχισμένη οικογένειά τους - αυτό πάντα με δάνειο. Ακολουθούν τα έπιπλα και η οικοσκευή. Κι επειδή πλέον εκτός από τα έξοδα το νεόκοπο ζεύγος μοιράζεται και τον ελεύθερο χρόνο του, η αγορά μιας τηλεόρασης τελευταίας τεχνολογίας ή η σύμβαση με κάποιο συνδρομητικό κανάλι κρίνονται σχεδόν απαραίτητα. Μετά έρχονται τα παιδιά - ένα, δύο ή και περισσότερα, για τους πιο τολμηρούς. Και η ιστορία συνεχίζεται κάπως έτσι. Πριν από τη Μεγάλη Υφεση, τα παντός τύπου δάνεια και τις «διευκολύνσεις» των τραπεζών, οι νέοι έκαναν μεγάλες οικονομίες για να μπορέσουν να παντρευτούν και να αποκτήσουν όλα αυτά τα αγαθά. Τα χρόνια περνούν όμως και τα δεδομένα αλλάζουν. Από το 1960 έως το 2010, για παράδειγμα, το ποσοστό των νέων ανθρώπων, ηλικίας 18-29 ετών, που πήρε τη απόφαση να παντρευτεί έπεσε κατακόρυφα από το 59% στο 20%. Από αυτούς, όσοι έμπαιναν στη διαδικασία να «φύγουν από το ενοίκιο» το έκαναν πολύ αργότερα, ενώ όσον αφορά την τεκνοποιία, αν όχι στο πρώτο, στο δεύτερο παιδί συνήθως σταματούσαν. Τα τελευταία χρόνια οι νέοι έχουν ακόμη περισσότερους λόγους να αποφεύγουν τα - οικονομικά - βάρη των ενηλίκων. Αρκετοί πτυχιούχοι αποπληρώνουν ακόμη το φοιτητικό τους δάνειο - οι ίδιοι ή οι γονείς τους. Αλλοι παλεύουν για μια θέση εργασίας την εποχή που η ανεργία παγκοσμίως καλπάζει, ενώ οι τυχεροί που τα καταφέρνουν συμβιβάζονται με αμοιβές που πολύ δύσκολα μπορούν να τους εξασφαλίσουν τα προς το ζην. Πώς τα βγάζουν πέρα; Επιστρέφουν στο πατρικό τους ή δεν φεύγουν ποτέ. Τα δε ζευγάρια εξακολουθούν να περνούν καλά ο καθένας στο σπίτι του, αλλά ο γάμος και τα παιδιά αναβάλλονται «μέχρι να στρώσει κάπως η κατάσταση». Επιστήμονες από το ερευνητικό κέντρο Pew των ΗΠΑ υποστηρίζουν πως περισσότεροι από ένας στους πέντε ενηλίκους ηλικίας 18 έως 34 ετών καθυστερούν να αποκτήσουν παιδί λόγω της οικονομικής κρίσης. Κι ενώ για τα ζευγάρια που κάνουν παύση από γάμους, αυτοκίνητα, σπίτια, παιδιά είναι απολύτως λογικό, για την οικονομία είναι εντελώς καταστροφικό. Νοικοκυριό σημαίνει κατανάλωση. Δεδομένου μάλιστα ότι τα παιδιά είναι οι μεγαλύτεροι - έμμεσοι - καταναλωτές, η συμβολή τους στην οικονομία μιας χώρας θεωρείται εξίσου σημαντική με κλάδους όπως η αυτοκινητοβιομηχανία ή η αγορά ακινήτων. Η δημογραφία είναι οικονομία, τονίζει ο Ντέρεκ Τόμσον, αρχισυντάκτης του αμερικανικού περιοδικού «The Atlantic». Οι προηγμένες χώρες με το μεγαλύτερο δημογραφικό πρόβλημα - εξηγεί - βρίσκονται στην ίδια μοίρα με τις προηγμένες χώρες με αβέβαιο οικονομικό μέλλον. Με λίγα λόγια, η υπογεννητικότητα βαθαίνει την οικονομική κρίση, γεγονός που θα πρέπει να ληφθεί σοβαρά υπόψη αν θέλουμε να έχουμε ανθρώπους που θα πληρώνουν στο μέλλον και έναν καλό λόγο για να ξοδεύουν οι οικογένειες σήμερα. ΚΟΡΥΦΗ\nΛιγότερο από ένα μήνα πριν η οργάνωση «Κίνημα πολιτών - Καταναλώνουμε ότι παράγουμε» (http://www.protimoellinika.gr/), προσέγγισε μεγάλες αθηναϊκές αλλά και περιφερειακές αλυσίδες σουπερμάρκετ και άλλες εταιρίες, με στόχο να τοποθετήσουν αφίσες και να τυπώσουν στις πλαστικές σακούλες τους το σύνθημα της καμπάνιας «ντύνομαι, τρώω, κάνω τουρισμό ελληνικά». Και φαίνεται πως ήδη έχουν καταφέρει πολλά. «Ως τώρα η ανταπόκριση του κόσμου φαίνεται κάτι παραπάνω από ενθαρρυντική. Ούτε κι εμείς περιμέναμε την επιτυχία του εγχειρήματος», λέει ο πρώην δήμαρχος Αθηναίων κ. Δημήτρης Μπέης, πρόεδρος της καταναλωτικής οργάνωσης, που εμπνεύστηκε και εισήγαγε το σύνθημα. «Πέρα από τις εταιρίες και τους δήμους που ενδιαφέρονται να κάνουν κάτι για να τονώσουν την ελληνική αγορά, πιο σημαντική είναι η ανταπόκριση του κόσμου», λέει η κυρία Γιάννα Καρανδινάκη, μέλος της οργάνωσης. «Ειδικά άτομα μεγαλύτερης ηλικίας, που έχουν και περισσότερο διαθέσιμο χρόνο περνάνε πλέον αρκετό χρόνο ξεψαχνίζοντας τα ράφια των σουπερμάρκετ προκειμένου να βρουν τον μαγικό κωδικό 520, που υποδηλώνει την εγχώρια προέλευση του προϊόντος», σχολιάζει. Επειδή, βέβαια, δεν έχουν όλοι διαθέσιμο χρόνο «στόχος μας είναι να πείσουμε τα σουπερμάρκετ και τις άλλες επιχειρήσεις να "αναβαθμίσουν" τις θέσεις των ελληνικών προϊόντων. Να τα ανεβάσουν στο πάνω ράφι, δηλαδή», λέει η κυρία Καρανδινάκη. Στους επόμενους στόχους της οργάνωσης είναι η προώθηση ενός ελληνικού πρωινού από τους επιχειρηματίες του τουρισμού. «Είναι κρίμα τα ελληνικά ξενοδοχεία να πουλάνε "continental" και "english breakfast" όταν η Ελλάδα έχει τόσα προϊόντα ιδανικά για πρωινό, όπως φρούτα, λάδι και τυρί», λένε οι άνθρωποι του «protimoellinika», όπως είναι η διαδικτυακή τους ταυτότητα. Στα τέλη Μαΐου η οργάνωση συμμετείχε στη «Γιορτή του Ελληνικού Διατροφικού Πολιτισμού», που έγινε στην πλατεία Κλαυθμώνος. «Εκεί Έλληνες σεφ παρουσίασαν διάφορες προτάσεις για ένα ελληνικό πρωινό υγιεινό και ανταποδοτικό στην ελληνική οικονομία», σχολιάζει ο κ. Μπέης.\nΚαλά όλα αυτά, όμως ειδικά σε εποχές ανέχειας πως θα πείσεις τον καταναλωτή να επιλέξει το ελληνικό και όχι το εισαγόμενο τρόφιμο, όταν αυτό είναι κατά κανόνα ακριβότερο. «Καταρχάς τα ελληνικά προϊόντα είναι συνήθως ποιοτικότερα. Βέβαια δεν αυτό το επιχείρημα δεν αρκεί. Στόχος μας είναι να πείσουμε τους καταναλωτές ότι αν αυξηθεί η κατανάλωση τους είναι πιθανόν να μειωθεί και η παραγωγή και συνεπώς οι τιμές» λέει η κυρία Καρανδινάκη. «Και βέβαια προβάλλουμε το γεγονός ότι ελληνικά προϊόντα σημαίνουν θέσεις εργασίας», συμπληρώνει.\nΝτυθείτε «ελληνικά» Πέρα από τα ελληνικά τρόφιμα - που ούτως ή άλλως ακόμα και σε δύσκολες περιόδους συγκεντρώνουν τις προτιμήσεις του ελληνικού κοινού - στόχος της καμπάνιας του «καταναλώνουμε ότι παράγουμε» είναι να ενισχύσουν και τομείς όπως την ένδυση και τον τουρισμό.\nΜε ανάλογα επιχειρήματα και την ίδια επιμονή ο κ. Μπέης είχε προσπαθήσει την εποχή της θητείας του στο δημαρχιακό θώκο να μάθουν οι Αθηναίοι να βγαίνουν στα μπαλκόνια τους, πείθοντάς τους να τα γεμίσουν λουλούδια. Από τότε έχουν περάσει πολλά χρόνια και τα άδεια μπαλκόνια είναι πια γεμάτα γλάστρες, έστω κι αν δεν τις φροντίζουν όλοι με την ίδια προσήλωση. Δεν είναι καθόλου απίθανο με τον ίδιο τρόπο να κατορθώσει να επιβάλλει και τον... κωδικό 520.\nΨώνια με «ψυχολογία κρίσης» Ολγα Κλώτζα\nShopping therapy: Μύθος ή πραγματικότητα «Πάντα χρησιμοποιούσα μια βόλτα στα μαγαζιά σαν ψυχοθεραπεία» λέει η κυρία Θεανώ Στρατάκη, ιδιωτική υπάλληλος. «Ακόμα κι αν έπαιρνα ένα κοκαλάκι για τα μαλλιά, άνοιγε το μάτι μου βλέποντας βιτρίνες και κόσμο να πηγαινοέρχεται», σημειώνει. Τι κάνει όμως, τώρα που έχει μπει σε «ψυχολογία κρίσης»; Αποφεύγει τη βόλτα στα μαγαζιά γιατί φοβάται ότι θα παρασυρθεί να ξοδέψει χρήματα, που ίσως αύριο της είναι απαραίτητα. Στην πραγματικότητα, όταν είμαστε αντιμέτωποι με την οικονομική ανασφάλεια ακόμη και μια βόλτα στα μαγαζιά, μπορεί να αποδειχθεί ταλαιπωρία. «Βλέπουμε αγαθά που επιθυμούμε, οι εκπτώσεις είναι συμφέρουσες και όμως, δεν μπορούμε να τα αποκτήσουμε. Τότε, ακόμη και μια βόλτα μπορεί να αποδειχθεί καταστροφική για την ψυχολογία μας», τονίζει η κυρία Βενέτη. Αυτό εξαρτάται βεβαίως, όπως επισημαίνει, από την προσωπικότητα του κάθε ανθρώπου και τις πηγές από όπου έχει μάθει να αντλεί ικανοποίηση. Για κάποιους ένα μικρό τετράδιο μπορεί να γίνει το επιστέγασμα μιας ευχάριστης βόλτας στις βιτρίνες. Ενώ άλλοι όσο περισσότερες σακούλες κρατούν γυρίζοντας σπίτι, τόσο πιο χαρούμενοι αισθάνονται. «Αν λοιπόν είμαστε φύσει αισιόδοξοι και ψύχραιμοι και αντλούμε ευχαρίστηση από μικρά πράγματα, τότε ναι! Μια βόλτα στις βιτρίνες θα ανεβάσει τη διάθεσή μας, ειδικά αν έχουμε μαζί μας καλούς φίλους» επισημαίνει η κυρία Βενέτη. Σε τέτοιες περιόδους, θα πρέπει να μάθουμε ξανά ότι η ουσιαστική ευχαρίστηση έρχεται από συναισθηματικές και ψυχικές καταστάσεις. ΚΟΡΥΦΗ\nΗ αυτάρκεια είναι μια λέξη που όσο περνά ο καιρός, τόσο και χάνεται πίσω στον χρόνο και στη λήθη, η σημασία της και η δύναμή της. Φυσικά δε θέλουμε να γυρίσουμε το χρόνο πίσω και να ζήσουμε όπως ζούσαν οι άνθρωποι πριν 100 χρόνια, αλλά εκμεταλευόμενοι την γνώση και τη δύναμη που μας παρέχει η διάχυση και η άντληση πληροφοριών να προβάλλουμε κάποιες, ανέξοδες λύσεις. Δε θέλουμε να σας κουράζουμε οπότε μπαίνουμε κατευθείαν στο “ψητό”. Σκοπός της ΑΥΤΑΡΚΕΙΑΣ είναι, σε κάθε αγορά και κάθε μας κίνηση να παράγουμε και να καταναλώνουμε δικά μας πράγματα. Μπορεί αρχικά όλο αυτό να φαίνεται μία ουτοπία, αλλά με τη βοήθεια του διαδικτύου και καταναλώνοντας χρόνο, μπορούμε να πετύχουμε αρχικά κάποια θαυματάκια. Αντί να ξοδεύουμε άσκοπα τον χρόνο μας στην τηλεόραση ή σε άλλα ανώφελα πράγματα, μπορούμε να δημιουργήσουμε ΜΟΝΟΙ μας πράγματα που ούτε τα φανταζόμαστε!!! Ας ξεκινήσουμε από τα βασικά.\n«Το “Προτιμώ ελληνικά” πρέπει να αποτελέσει τη νέα μόδα στις αγορές» Να αντισταθούν στις «σειρήνες» της διαφήμισης καλεί τους πολίτες το Κίνημα Πολιτών «Καταναλώνουμε ό,τι παράγουμε», επιλέγοντας ελληνικά προϊόντα. Αλλωστε, με αυτόν τον τρόπο στηρίζουν την ελληνική παραγωγή ενώ βοηθούν την ελληνική οικονομία στην κρίσιμη αυτή περίοδο. Παράγουμε ελληνικά, τρώμε εισαγόμενα ΡΕΠΟΡΤΑΖ ΕΥΗ ΣΑΛΤΟΥ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ\nΑκόμα και σε προϊόντα που δεν έχουμε πρόβλημα αυτάρκειας, συχνά καταναλώνουμε εισαγόμενα. Οι αγρότες κατηγορούν τους μεσάζοντες για «ελληνοποιήσεις» τροφίμων και τεχνητές ελλείψεις στην αγορά. Μεγάλες ποσότητες ελληνικής παραγωγής κινδυνεύουν να μείνουν στις αποθήκες και τις περισσότερες φορές δεν γνωρίζουμε την προέλευση του φαγητού μας. Το «κίνημα της πατάτας» στην Κατερίνη που εξαπλώθηκε σε όλη την Ελλάδα, δεν ήταν μόνο προσπάθεια καταπολέμησης της αισχροκέρδειας. Για τους παραγωγούς ήταν ίσως η μοναδική διέξοδος για να σώσουν τους κόπους μιας σοδειάς. Περίπου 50.000 τόνοι πατάτας, σοδειά του περασμένου Αυγούστου, θα σάπιζαν στις αποθήκες του Νευροκοπίου καθώς οι αγρότες δεν δέχονταν τη χαμηλή τιμή που τους έδιναν οι έμποροι: 0,10 ευρώ το κιλό. Ακόμα και αν αυτή η ποσότητα δεν έφτανε στο τραπέζι των Ελλήνων, δεν θα υπήρχε πρόβλημα επάρκειας. Η ελληνική παραγωγή πατάτας καλύπτει τις ανάγκες μας σχεδόν κατά 90%.\nΟι παραγωγοί όμως κάνουν λόγο για αθρόες εισαγωγές πατάτας από τρίτες χώρες και έτσι μένουν συχνά αδιάθετες μεγάλες ποσότητες της ελληνικής παραγωγής. Περίπου 150.000 τόνους πατάτας βγάζουν ετησίως οι 500 παραγωγοί, μέλη του Συλλόγου Πατατοπαραγωγών Ηλείας. Οπως λέει ο πρόεδρος του Συλλόγου Ανδρέας Τσουκαλάς, το θέμα των εισαγωγών είναι χρόνιο πρόβλημα. «Φέρνουν πατάτες από χώρες όπως η Αίγυπτος αλλά και η Συρία και τις ελληνοποιούν. Τις βάζουν μέσα στο κόκκινο χώμα, παίρνουν το χρώμα και τις ανακατεύουν με τις ελληνικές. Προμηθεύονται πολύ φθηνά τις ξένες και τις πωλούν στην τιμή των ελληνικών. Τη διαφορά τη βάζουν στην τσέπη τους. Οι μεγαλοεισαγωγείς και οι ενδιάμεσοι έχουν φτάσει... τον Νείλο στην Ηλεία». Δεν είναι λίγες οι φορές, προσθέτει, που οι μεσάζοντες δημιουργούν τεχνητές ελλείψεις σε ελληνικά προϊόντα στην αγορά, «προωθώντας τις ελληνοποιημένες πατάτες. Τους συμφέρει να είναι υψηλή η τιμή στα δικά μας προϊόντα για να έχουν πολύ μεγάλο κέρδος».\nΟι πατάτες δεν είναι το μόνο προϊόν, στο οποίο παράγουμε σχεδόν όση ποσότητα μπορούμε να καταναλώσουμε. Ούτε όμως το μοναδικό που παραμένει σε αποθήκες και αντικαθίσταται στα ράφια από εισαγόμενα τρόφιμα. Πρόσφατη έρευνα της ΠΑΣΕΓΕΣ δείχνει ότι το ποσοστό αυτάρκειας της Ελλάδας σε βασικά αγροτικά προϊόντα (φυτικής και ζωικής παραγωγής) φτάνει για το 2010 κατά μέσο όρο το 94%. Το ποσοστό διαμορφώνεται τόσο υψηλά από τη μεγάλη εγχώρια παραγωγή σειράς προϊόντων που υπερκαλύπτουν τις ανάγκες των ελληνικών νοικοκυριών, όπως συμβαίνει με τις βρώσιμες ελιές, τις επιτραπέζιες σταφίδες, τα ακτινίδια, τα σταφύλια, το ρύζι και τα πορτοκάλια. Ντομάτες. Ενδεικτικά, στις νωπές ντομάτες παράγουμε 700.000 τόνους ικανοποιώντας κατά 98% την καταναλωτική ζήτηση. «Αποδεικνύεται πως δεν υφίστανται οι ισχυρισμοί ότι δεν είμαστε παραγωγική χώρα», λέει ο Γιάννης Τσιφόρος, γενικός διευθυντής της ΠΑΣΕΓΕΣ. Ακόμα και αν η παραγωγή μας σε ντομάτες κρίνεται αρκετή συνεχίζουμε να εισάγουμε μεγάλες ποσότητες από την Τουρκία, το Βέλγιο και φέτος από την ΠΓΔΜ και την Αλβανία. «Η εισαγωγή λειτουργεί ως μοχλός πίεσης από τους εισαγωγείς και τους μεσάζοντες προς τον έλληνα παραγωγό να ρίξει την τιμή», λέει ο Μανώλης Δαράκης, πρόεδρος του Αγροτικού Συνεταιρισμού Κουντούρας στα Χανιά, που παράγει 3.500 τόνους ντομάτας τον χρόνο. Λεμόνια. Στα λεμόνια, η ελληνική παραγωγή φτάνει τους 130.000 τόνους, αλλά οι παραγωγοί καταγγέλλουν πως μεγάλες ποσότητες μένουν πολλές φορές αδιάθετες αφού εισάγουμε κυρίως από την Αργεντινή, την Τουρκία και την Ιταλία. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής, το 2010 η χώρα μας εισήγαγε λεμόνια συνολικής αξίας μεγαλύτερης των 24 εκατ. ευρώ. Μέχρι σήμερα τα 1.300 μέλη του Αγροτικού Συνεταιρισμού Εσπεριδοειδών Σκάλας Λακωνίας παράγουν 1.500 τόνους λεμονιού ετησίως - το βασικό προϊόν τους είναι το πορτοκάλι βαλέντσια. Οπως τονίζει ο πρόεδρος του συνεταιρισμού Στυλιανός Σαρρής, ήδη πολλοί από τους παραγωγούς κάνουν δυναμική στροφή σε πιο εντατική καλλιέργεια λεμονιού. Ο ίδιος θα βάλει 1.000 λεμονιές σε περίπου 20 στρέμματα. «Σκοπός αυτής της καλλιεργητικής αναδιάρθρωσης είναι να σταματήσουμε τη μεγάλη εισαγωγή αμφίβολης ποιότητας προϊόντων από τρίτες χώρες», λέει. Φασόλια made in Turkey\nΜας λείπουν κρέας, γάλα και τυροκομικά!\nS. JOBS: ανακάλυψε ανάγκες που δεν ξέραμε ότι είχαμε Της ΕΛΙΣΑΒΕΤ ΠΑΣΤΡΙΚΟΥ Είχε καταλάβει ότι η αισθητική μιας συσκευής ήταν εξίσου σημαντική με τη χρηστικότητά της Δεν υπάρχουν πολλοί άνθρωποι που μπορούν να περιγραφούν ως ιδιοφυΐες, όμως χωρίς αμφιβολία ο Στιβ Τζομπς\nανήκε σε αυτούς. «Δεν μπορείς απλώς να ρωτάς τους καταναλωτές τι είναι αυτό που θέλουν και έπειτα να προσπαθείς να τους το δώσεις. Ωσπου να το δημιουργήσεις, θα θέλουν κάτι άλλο» είχε δηλώσει. Αντιθέτως, εκείνος βασιζόταν στο ένστικτό του για να βελτιώνει ήδη υπάρχουσες τεχνολογίες, να αναπτύσσει νέα προϊόντα και, κυρίως, να τα προωθεί με έναν μοναδικό τρόπο που έπειθε ακόμη και άτομα τα οποία ελάχιστα ασχολούνταν με την τεχνολογία ότι δεν θα μπορούσαν να ζήσουν χωρίς κάτι που δεν χρειάζονταν πραγματικά. Ο Τζομπς ανακάλυψε ανάγκες που δεν ξέραμε ότι είχαμε.\nΜε τον πρώτο Macintosh, το 1977, ο Στιβ Τζομπς και η Apple έφεραν την επανάσταση στην αγορά των ηλεκτρονικών υπολογιστών, παρά το γεγονός ότι οι υπολογιστές υπήρχαν για δεκαετίες προτού εμφανιστεί στο προσκήνιο της Σίλικον Βάλεϊ ο μετέπειτα δισεκατομμυριούχος οραματιστής. Ενώ ως τότε οι υπολογιστές ήταν ως επί το πλείστον ακριβά μηχανήματα που χρησιμοποιούνταν για επαγγελματικούς σκοπούς, εκείνος λάνσαρε τον πρώτο προσωπικό υπολογιστή μαζικής κλίμακας, αλλάζοντας για πάντα τα δεδομένα.\nΠαρά τις επιτυχίες της Apple τα επόμενα χρόνια, το «άλμα» ήρθε με την εμφάνιση του iPod, του ψηφιακού καταστήματος μουσικής iTunes και την έναρξη της ψηφιακής επανάστασης στα μίντια. Πριν από το 2001, το ενδιαφέρον εστιαζόταν στα μηχανήματα αναπαραγωγής μουσικών αρχείων ΜΡ3. Τα προϊόντα που υπήρχαν ήταν ογκώδη, συχνά απαιτούσαν χρονοβόρες διαδικασίες και απευθύνονταν κυρίως στους ενθουσιώδεις λάτρεις της τεχνολογίας που έσπευδαν να υιοθετήσουν καθετί νέο.\nΤόσο το iPod, με τις φίνες γραμμές του και τις φιλικές προς τον χρήστη λειτουργίες, όσο και το iTunes άλλαξαν σε μαζική κλίμακα τον τρόπο με τον οποίο ο κόσμος άκουγε μουσική, άρχισαν όμως παράλληλα να αλλάζουν τον υπολογιστή από εργαλείο σε κάτι προσωπικό, κάτι με το οποίο δενόταν κανείς επειδή αντικατόπτριζε αυτό που ήταν ή που θα ήθελε να είναι. Και έπειτα, έκανε πάλι τη διαφρά τo 2007, εισάγοντας το iPhone. Και πάλι δεν ήταν το πρώτο «έξυπνο» τηλέφωνο που κυκλοφορούσε στην αγορά, ωστόσο οι προϋπάρχουσες συσκευές χρησίμευαν κυρίως για «ζωντανές» συνομιλίες μέσω γραπτών μηνυμάτων και για την αποστολή ηλεκτρονικής αλληλογραφί-\nας. Ξαφνικά όμως μπορούσε κανείς να σερφάρει στο Internet και να κάνει σχεδόν τα πάντα κατεβάζοντας – και φυσικά πληρώνοντας για αυτό στο ειδικό ψηφιακό κατάστημα της Apple – εφαρμογές κάθε είδους. Και όλα αυτά χωρίς κουμπιά, αλλά με μια οθόνη αφής που έδινε την αίσθηση πως πραγματικά άγγιζε κανείς ό,τι έβλεπε στην οθόνη του iPhone. Εκ των υστέρων θα μπορούσε να πει κανείς ότι η ηλεκτρονική ταμπλέτα iPad αποτελεί τη φυσική εξέλιξη του iPhone, όμως πέρυσι η παρουσίασή της έγινε αντιληπτή ως άλλο ένα τεχνολογικό άλμα, το οποίο πολλοί καταναλωτές αγκάλιασαν ως εξελικτικό διάδοχο του αντικαταστάτη του φορητού υπολογιστή.\nΑπό την αρχή της ίδρυσης της Apple,\no Τζομπς οραματιζόταν τη θετική επίδραση που θα είχε η τεχνολογία στη ζωή του ανθρώπου. Ηταν μοναδικός μεταξύ των τεχνολόγων, διότι η τεχνολογία που δημιουργούσε ξέφευγε από το καθεστώς ενός εργαλείου με περιστασιακή χρήση και μετατρεπόταν σε καθημερινό «σύντροφο» του χρήστη. Μία από τις πιο καίριες ικανότητές του έγκειται στο γεγονός ότι κατάφερνε να απλοποιεί πολύπλοκα προϊόντα υψηλής μηχανικής, «απογυμνώνοντας τα επιπλέον στρώματα επιχειρηματικού πνεύματος, σχεδιασμού και καινοτομίας, ώσπου να μείνει μόνο μια απλή, κομψή πραγματικότητα».\nΚαι όλα αυτά χάρη στην εμμονή του Τζομπς στη λεπτομέρεια, στην αέναη αναζήτηση της τελειότητας ενός προϊόντος και στο πάθος του για τον κομψό σχεδιασμό. Κυρίως όμως χάρη στην ικανότητά του να πείθει, να προκαλεί ενθουσιασμό ακόμη και για μικροκαινοτομίες, και να δημιουργεί ένα πεδίο «στρεβλής πραγματικότητας», στο οποίο εισήγε τους καταναλωτές ώσπου αυτό να μετατραπεί σε πραγματικότητα. Στις παρουσιάσεις των νέων προϊόντων του, εξειδικευμένοι κριτικοί τεχνολογίας αναγκάζονταν να περιμένουν κάποιες ώρες ώστε να περάσει η «υπνωτιστική» επίδραση της ομιλίας του Τζομπς και να μπορέσουν να γράψουν αντικειμενικά την αξιολόγησή τους.\nΟ Τζομπς κατάφερε να επανεφεύρει την τεχνολογία ως προϊόν «πολυτελείας». Και έπειτα, όπως παρατήρησε εύστοχα ο ελβετός συγγραφέας Αλέν ντε Μποτόν, «σμίλεψε εκ νέου την αίσθησή μας για το τι χρειαζόμαστε για να είμαστε ευτυχισμένοι».\nΥπερκατανάλωση και υπερπληθυσμός Λαλίνα Φαφούτη Δύο μεγάλους κινδύνους για την ανθρωπότητα αποκαλύπτει νέα έκθεση\nΗ υπερκατανάλωση στις ανεπτυγμένες χώρες και ο υπερπληθυσμός στον αναπτυσσόμενο κόσμο απειλούν σοβαρά την ανθρωπότητα οδηγώντας τη σε μια «δίνη οικονομικών, κοινωνικοπολιτικών και περιβαλλοντικών δεινών». Στο συμπέρασμα αυτό καταλήγει έκθεση κορυφαίων οικονομολόγων, δημογράφων και περιβαλλοντολόγων από όλο τον κόσμο οι οποίοι εξέτασαν επί δυο χρόνια όλα τα υπάρχοντα στοιχεία. Πέραν του να σφίξουμε το ζωνάρι και να προσφέρουμε οικογενειακό προγραμματισμό στον αναπτυσσόμενο κόσμο, οι ειδικοί συνιστούν επίσης ότι θα πρέπει να εγκαταλείψουμε το ΑΕΠ ως βασικό δείκτη οικονομικής υγείας και ευημερίας. Ακόμη και αν δεν το κάνουμε, επισημαίνουν, αργά ή γρήγορα τα πράγματα θα μας οδηγήσουν εκεί με πολύ πιο δυσάρεστο τρόπο.\nΗ έκθεση, η οποία συντάχθηκε για λογαριασμό της Βασιλικής Εταιρείας του Λονδίνου από 23 εξέχοντες επιστήμονες διαφόρων τομέων με πρόεδρο τον νομπελίστα βιολόγο Τζον Σάλστον, καλεί επειγόντως πλούσιους και φτωχούς να αναθεωρήσουν τις συνήθειές τους και να εξισορροπήσουν το χάσμα των ανισοτήτων στην παγκόσμια κατανάλωση και αύξηση του πληθυσμού. «Η περίοδος είναι απολύτως κρίσιμη για τον κόσμο και τον πλανήτη, με βαθιές μεταβολές που έχουν συνέπειες στην ανθρώπινη υγεία και ευημερία αλλά και στο φυσικό περιβάλλον» δήλωσε ο σερ Τζον Σάλστον μιλώντας στο BBC. «Το πού θα οδηγηθούμε εναπόκειται στην ανθρώπινη βούληση – δεν είναι προδιαγεγραμμένο. Δεν αποτελεί επίδραση κάποιου παράγοντα εκτός της ανθρωπότητας. Είναι στο χέρι μας».\nΑνεξέλεγκτες γεννήσεις και τρόφιμα στα σκουπίδια Ο πληθυσμός της Γης έχει φθάσει αισίως τα 7 δισ. και αυξάνεται κατά περίπου 80 εκατομμύρια τον χρόνο, κυρίως στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Σύμφωνα με τη «μέση» προβολή του Οργανισμού Ηνωμένων Εθνών θα αγγίξει τα 10 δισ. ως το τέλος του αιώνα και στη συνέχεια θα αρχίσει να μειώνεται, όμως για τους ειδικούς της έκθεσης η «ζημιά» θα έχει ήδη γίνει. Ενας τέτοιος πολλαπλασιασμός ισοδυναμεί με τη δημιουργία μιας πόλης του ενός εκατομμυρίου ατόμων κάθε πέντε ημέρες για τα επόμενα 40 χρόνια στον αναπτυσσόμενο κόσμο. Αυτό θα έχει ως αποτέλεσμα μια τεράστια αύξηση της ζήτησης των πόρων της Γης, οι οποίοι ήδη έχουν αρχίσει να είναι περιορισμένοι. Οι συνθήκες, όπως προειδοποιούν οι ειδικοί, απαιτούν «διπλά» μέτρα. Οι φτωχές χώρες θα πρέπει να εισαγάγουν τον οικογενειακό προγραμματισμό, ο οποίος είναι ανύπαρκτος στις περισσότερες από αυτές, ενώ οι πλούσιες θα πρέπει να κάνουν «περικοπές»: να περιορίσουν τη σπατάλη στα τρόφιμα, να μειώσουν την κατανάλωση ενέργειας και να ελαττώσουν την εξάρτηση της οικονομίας από τους φυσικούς πόρους της Γης.\nΤέλος στο ΑΕΠ Η έκθεση της Βασιλικής Εταιρείας προειδοποιεί επίσης ότι θα πρέπει να πάψουμε να θεωρούμε το ΑΕΠ ως τον κύριο δείκτη της υγείας μιας οικονομίας. Αντ΄αυτού, συστήνει να υιοθετήσουμε άλλους δείκτες οι οποίοι θα προστατεύουν το «φυσικό κεφάλαιο» που μας παρέχει δωρεάν ο πλανήτης. Οι ειδικοί τονίζουν ότι η ανάγκη να «αποδεσμεύσουμε» την οικονομική ανάπτυξη από τους φυσικούς πόρους και να πάψουμε να μετράμε την ανθρώπινη ευημερία με μέτρα που οδηγούν στην ολοένα και μεγαλύτερη χρήση των περιορισμένων αγαθών και υπηρεσιών που μας προσφέρει η Γη είναι άμεση και επιτακτική. «Πρέπει να αφήσουμε πίσω μας το ΑΕΠ, και είτε θα το κάνουμε με τη θέλησή μας είτε θα αναγκαστούμε να το κάνουμε επειδή η πίεση σε έναν πεπερασμένο πλανήτη θα μας οδηγήσει τελικά εκεί» δήλωσε ο Τζουλς Πρίτι, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Εσεξ, μιλώντας στο BBC.\nΘεραπεία στην υπερκατανάλωση; Λαλίνα Φαφούτη Ενα φάρμακο για το Αλτσχάιμερ βοηθά στην καταπολέμηση της ψυχαναγκαστικής διαταρχής του ακατάσχετου shopping\nΕθισμένοι στα ψώνια; Αν και απαγορευτικός και μάλλον ανεκπλήρωτος μεσούσης της οικονομικής κρίσης, ο «εθισμός» του είδους εκτός από καταστρεπτικός αποδεικνύεται επίσης εξαιρετικά επίμονος. Στις ακραίες του εκφράσεις οι ειδικοί έχουν αναγνωρίσει σε αυτόν μια ψυχαναγκαστική διαταραχή την οποία δεν μπορούν να χαλιναγωγήσουν. Τώρα μια ομάδα ερευνητών υποστηρίζει ότι βρήκε μια αποτελεσματική λύση σε ένα φάρμακο το οποίο χρησιμοποιείται ήδη για την αντιμετώπιση της νόσου του Αλτσχάιμερ.\nΜανία για ψώνια Μπορεί υπό τις παρούσες οικονομικές συνθήκες η ακατάσχετη μανία για shopping να ακούγεται σαν… μακρινό όνειρο, όμως η «ονιομανία» ή ψυχαναγκαστική διαταραχή αγορών (Compulsive Shopping Disorder – CSD) είναι διαδεδομένη στις ανεπτυγμένες χώρες του πλανήτη. Στις Ηνωμένες Πολιτείες για παράδειγμα «πλήττει» το 5,8% του πληθυσμού, οδηγώντας το σε σπατάλες πέραν των δυνατοτήτων του και στη συσσώρευση υπέρογκων χρεών στα οποία δεν είναι σε θέση να αντεπεξέλθει. Η διαταραχή – η οποία συνδέεται κυρίως με το γυναικείο φύλο, εφόσον τέσσερα στα πέντε άτομα που την εμφανίζουν είναι γυναίκες – δεν συνίσταται απλώς στο να μη μπορεί κάποιος να αντισταθεί σε μια βιτρίνα ή στο καρτελάκι των εκπτώσεων αλλά και στο να αγοράζει πράγματα τα οποία δεν του χρειάζονται ενώ το πορτοφόλι του δεν μπορεί να τα αντέξει. Οι θεραπείες που έχουν δοκιμαστεί ως τώρα για την καταπολέμησή της έχουν αποδειχθεί αναποτελεσματικές στις περισσότερες περιπτώσεις. Για τον λόγο αυτό μια ομάδα ψυχιάτρων αποφάσισε να στρέψει εναντίον της CSD τη μεμεντίνη, ένα φάρμακο που χορηγείται για την πρόληψη της επιδείνωσης των συμπτωμάτων του Αλτσχάιμερ. Μείωση της παρόρμησης\nΗ μεμεντίνη βοηθά τους ασθενείς που πάσχουν από τη νόσο του Αλτσχάιμερ να έχουν πιο καθαρή σκέψη μειώνοντας την υπερδραστηριότητα του εγκεφάλου. Παράλληλα όμως μειώνει και την παρόρμηση, ένα χαρακτηριστικό το οποίο συνδέεται άμεσα με τις βιαστικές αποφάσεις και τις άχρηστες αγορές. «Κατά κάποιον τρόπο οι ψυχαναγκαστικές αγορές μοιάζουν με άλλες εθιστικές συμπεριφορές. Τα άτομα σκέφτονται μόνο την αμεσότητα της ανταμοιβής χωρίς να εξετάζουν τις συνέπειες» εξήγησε ο Τζον Γκραντ, καθηγητής Ψυχιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα στη Μινεάπολη και επικεφαλής της μελέτης. «Αναρωτηθήκαμε λοιπόν: θα μπορούσαμε να χρησιμοποιήσουμε ένα φάρμακα που ενισχύει τη λήψη αποφάσεων για να τους βοηθήσουμε;» Οι ερευνητές χορήγησαν τη μεμεντίνη σε οκτώ «ονιομανείς», όλες γυναίκες, επί δέκα εβδομάδες. Σε όλο αυτό το διάστημα παρακολουθούσαν τις παρορμητικές σκέψεις καθώς και τις αγορές και δαπάνες των εθελοντριών με γνωσιακά τεστ και ερωτηματολόγια. Στο τέλος της μελέτης διαπίστωσαν σημαντική βελτίωση και στους δύο τομείς σε όλες τις εξεταζόμενες. Τα ευρήματα, τα οποία δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση «Annals of Clinical Psychiatry», δίνουν ελπίδες για την καταπολέμηση ενός δεινού του καταναλωτικού πολιτισμού το οποίο προσφέρει μεν βραχυπρόθεσμα ευφορία αλλά γρήγορα οδηγεί σε ενοχές και άγχος καταλήγοντας σε προσωπικά και οικογενειακά δράματα.\nΗ ιστοσελίδα αυτή είναι τμήμα του οικοχώρου "ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ" ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ © 2008-2009 ΒΟΥΛΑ ΒΑΒΑΡΟΥΤΣΟΥ\nαπό 7/4/09 ......\n....Feedjit Live Blog Stats....