Kraina Bugu 3/2012 wiosna by Daniel Parol - issuu\nnumer 03, wiosna 2012\ncena 14,90 zł (w tym 5% vat)\nISSN 2083-912X, iNDEKS 281034Siedlce i MielnikTURYSTYKA/ Weekend w sercu Doliny Bugupieprz czy wanilia?,,Zawsze chcieliśmy pokazywać świat, który wówczas był zamknięty”\nwywiad/ Elżbieta Dzikowskanadbużańska włóczęga\nREPORTAŻ/ Marek WaśkielMuzykancii kapele ludowe\nKiedyś bez nich nie było ani wesela,\nani potańcówki. Potem zniknęli\nna dwie dekady. Dziś znów\ngrają „na dzień dobry”DNI KONIA\nPOLSKAWiosna – cieplejszy wieje wiatrW2012\nFOT. STUART VESTYJANÓW PODLASKI\n10-14 sierpnia 2012XXXIV NARODOWY POKAZ\nJanów Podlaski, 10-12 sierpnia 2012XLIII AUKCJA PRIDE OF POLAND\nJanów Podlaski, 12 sierpnia 2012DNI OTWARTE W STADNINACH KONI:\nJANÓW PODLASKI, BIAŁKA, MICHAŁÓW\n13-14 sierpnia 2012Informacje: POLTURF\nAl. Wyścigowa 4-B/84\ntel. (22) 857 76 44\nbiuro@polturf.plwww.prideofpoland.plpowietrzu od dawna unosi się\njuż zapach długo oczekiwanej\nwiosny. Nad Bugiem jest on wyjątkowy, ponieważ stanowi specyficzną mieszankę, w której przenikają się\nzapachy lasu i kwitnącej trawy. Leniwe słońce,\nnieśmiało wyglądając zza chmury, strzela ciepłymi promieniami. Łąki jeszcze niedawno pokryte płaszczem śniegu, zaczynają być soczyście\nzielone. Wiosna nadeszła w pełnej krasie. Razem\nz nią energia i zapał do nowych podróży, spotkań i odkrywania nieznanego świata.\nWiosenny numer rozpoczynamy spotkaniem\nz kapelami ludowymi. Przez wiele lat zapomniane, grające od czasu do czasu dla nielicznych,\ndziś przeżywają swoiste odrodzenie. Tak jak\nniegdyś nie odbyła się bez nich żadna zabawa\nczy wesele, tak dzisiaj niemal każdej imprezie\ntowarzyszy ludowa melodia, dobywająca się\nz akordeonu, skrzypiec czy bębna. Spotkanie\nz nimi jest jak podróż w czasie, którą odbywamy\nW daleką podróż – poniekąd w czasie – zabrała nas Elżbieta Dzikowska, słynna podróżniczka, która ze swoim mężem Tonym Halikiem\nprzez lata opowiadała rodakom zamkniętym za\nżelazną kurtyną o dalekim świecie. O swojejpierwszej podróży z Międzyrzeca Podlaskiego\ndo Warszawy, a następnie we wszystkie zakątki\nświata, a także o kulisach życia na walizkach,\nopowiedziała nam w swoim warszawskim domu.\nW domu, w którym przez lata powstawały odcinki kultowego ,,Pieprzu i wanilii”.\nWiosna to także doskonały czas na wędrówki\ni odkrywanie miejsc nieznanych. Naszą pierwszą wiosenną wędrówkę rozpoczynamy w Siedlcach – mieście, które jest bramą Doliny Bugu.\nNastępnie udamy się do Mielnika – malowniczego nadbużańskiego miasteczka położonego przy\nbiałoruskiej granicy. Stamtąd zaś wyruszymy\nnadbużańskimi traktami na rowerową wyprawę\npo Podlasiu Marka Waśkiela.\nNowa pora roku zawitała także do kuchni. Wiosenne propozycje zachwycają zarówno\nsmakiem, jak i żywą kolorystyką. Nasz kucharz\nprzygotował kulinarne przysmaki na podstawie\ntradycyjnych przepisów. Czy będą państwu smakować? Jestem o tym przekonana.\nPodobnie jak nowa pora roku przynosi inspirację i energię do działania, tak – mam nadzieję\n– lektura wiosennego numeru będzie inspiracją\nchoćby do krótkiej wyprawy nad Bug. Czego\npaństwu i sobie życzę. Do zobaczenia zatem nad\nRedaktor naczelna3Spis treści28344254668814\nOblicza Buguludzie z klimatem\n12\tTomasz Rolko. Poeta z Włodawy sprzeciwia się komercjalizacji m.in. za pomocą portalu Axis Art Project.nie święci garnki lepią\n82\tEwa Mitowska. Wielkość w prostocie.oblicza rzeki\n14\tKiedyś nie odbyło się bez nich wesele ani potańcówka. Potem zastąpiły ich keyboardy i muzyka z laptopów.\nDziś nadbużańskie kapele ludowe znów grają na „dzień dobry” ku uciesze miejscowych i ich wielkomiejskich gości.obrzędy przeszłości\n86\tBusłowe łapy. Wypieczone z ciasta bocianie łapy\njako symbol szczęścia oraz zabezpieczenie przed\npożarami, chorobami i powodziami.czas na weekend z przygodą\n28\tPropozycje na weekend: Stare Załucze – Hola; Konstantynów – Terespol; Wyszków – Barcice.\n34\tWywiad. Kiedy opuściła rodzinny Międzyrzec Podlaski, miała zaledwie 16 lat. Najpierw podbiła stolicę, potem\ncały świat. Z Elżbietą Dzikowską rozmawiamy o najlepszej szkole życia, jaką – jej zdaniem – są podróże.\n42\tSiedlce. Przedsmak wschodniej różnorodności, brama Krainy Bugu.4znikający świat\n88\tTkactwo. Praca w matematycznym rytmie.\n92\tAndrzej G. Kruszewicz.\nSkowronek – zwiastun wiosny.\n94\tNatura. Ścieżka przyrodnicza Korczew - Mogielnica.brzegiem rzeki\n54\tReportaż. „Nadbużańska włóczęga” podróżnika Marka Waśkiela i jego syna Piotra to kilkudniowa wyprawa\nod Siemiatycz do Chełma, pełna przygód oraz odkrywania podlaskiej mozaiki etnicznej i kulturowej.obiektyw tabora\n96\tWydra i zimorodek.miejsce na weekend\n66\tMielnik. Sielanka z historią w tle.w krainie smaku\n98\tMaciej Wawryniuk. Nowalijki – kulinarny początek wiosny.kulturalny kwartał\n76\tWarsztaty: Szkoła tradycyjnego śpiewu; Album: „Polska Wschodnia”; Wywiad: Konrad T. Lewandowski.felietony\n110\tLeszek Stafiej:\nKiedy zejdą śniegi i znikną zajęcze tropy.\nNaturalne centrum Euro 2012.zainspirowani\n78\tAnna Dębska. Jej wykuty w brązie zwierzyniec zachwyca naturalnością, ożywa wraz z ludzkim spojrzeniem.kraina bugu · wiosna 2012Po latach posuchy kapele ludowe\nprzeżywają renesans. Dziś każda\nmłoda para marzy, by na jej ślubie\nbyli grajkowie z trzyrzędówkami,\nsaksofonem i harmonią.NUMER 03, WIOSNA 2012\nGRAJĄ „NA DZIEŃ DOBRY”Fotografia Na okładce:\nŁąki pod Mielnikiem\nautor: Mieczysław Wieliczko5kolekcja krainy buguPo wiosennej burzy\nAutor: Piotr Cieśla6kraina bugu · wiosna 20127zdjęcie czytelnikaPoranek nad LiwcemMasz ciekawe zdjęcie związane z regionem Krainy Bugu? Chcesz, abyśmy je opublikowali?\nPrześlij zdjęcie w formie cyfrowej na adres e-mail: magazyn@krainabugu.pl wraz z dopiskiem w tytule\nZDJĘCIE CZYTELNIKA. Szczegółowe informacje znajdziesz na: www.krainabugu.pl/zdjecieczytelnika.8Autor: Bartosz Kaliszuk\nkraina bugu · wiosna 20129Nawigator4-6\ni śpiewaków ludowychmajaWłodawaTerespolCoroczna impreza gromadząca najlepsze zespoły ludowe\noraz najlepszych solistów\nz terenu włodawskiego,\nktórzy ubiegają się o nominacje do przeglądów wojewódzkich. Jej zwycięzcy biorą\nudział w Festiwalu Kapel\ni Śpiewaków Ludowych\nw Kazimierzu Dolnym.Niewątpliwa gratka dla miłośników kina niezależnego,\nw którym twórcy\nz północno-wschodniej Polski\nprzekraczają normy i burzą\nschematy. Oprócz oglądania\nfilmów można uczestniczyć\nw warsztatach filmowych\ni hiphopowych oraz posłuchać\ndoskonałej muzyki, a wszystko\nto w miejscu, w którym łączą\nsię kultury.www.goksir.mielnik.com.plwww.wdk.wlodawa.plwww.mokterespol.comFestyn archeologiczny na zamku\nw liwie ,,powrót\ndo źródeł”8Zlot wojowników\ni baŁtówczerwcaTo okazja do przeniesienia się\nw czasy imperium starożytnego Rzymu i poznania go\ndzięki połączeniu edukacji\nz zabawą. W programie\nm.in.: pokazy walk gladiatorów i oddziałów rzymskich\nlegionistów oraz warsztaty\ngarncarskie – a to tylko\nczerwcaSiedlce, Muzeum Regionalne\nNiecodzienna sesja naukowa\nprzeznaczona dla miłośników starych murowanych\nbudowli, w których rządzi\ngenius loci. Pierwszego dnia\nzostaną wygłoszone referaty,\na drugiego uczestnicy sesji\nudadzą się na wycieczkę do\nokolicznych dworów i\npałaców.www.drohiczyn.plwww.muzeumsiedlce.art.plNie ma drugiej takiej nocy jak\nsobótka. To właśnie w wigilię\nśw. Jana ma miejsce noc\nprzepełniona magią. Podczas\nobchodów tej bialskopodlaskiej można uczestniczyć\nw typowych dla Podlasia\nobrzędach i zwyczajach nocy\nświętojańskiej.www.tygieldolinybugu.plwww.bckbialapodlaska.plkraina bugu · wiosna 2012czerwcaDwór podlaski\n– tradycja, tożsamość, przyszłośćImpreza historyczna datowana na IX–XI w., nawiązująca\ndo tradycji ludów zamieszkujących Dolinę Bugu, ukazująca życie codzienne dawnych\nbitew i dawnych rzemiosł.Biała Podlaska, tereny nad\nrzeką KrznąTo już trzecia edycja\nimprezy cieszącej się dużą\npopularnością nie tylko wśród\nW programie wiele ciekawych\natrakcji, m.in.: rozstrzygnięcie\nkonkursów, otwarcie Centrum\nEdukacji Przyrodniczej oraz\nIzby Tradycji Zielarskiej,\na także liczne występy i pokazy artystyczne oraz prezentacje lokalnych producentów\ni twórców.15-16DrohiczynSobótki Noc\ni dziwówKoryciny, Ziołowy Zakątek10majaFILMOWE\nATAKUJEImpreza przybliża tradycje\nkulinarne regionu, a jej\npunktem kulminacyjnym jest\nkonkurs wypieku korowaja.\nprzygotowano moc atrakcji:\nczy występy zespołów śpiewaczo-obrzędowych. Motyw\nprzewodni tegorocznej edycji\nto korowaj weselny.Liw, Muzeum\nJak wiadomo Podlasie folklorem stoi, stąd wiele imprez go\nz nich jest węgrowski\n– okazja do kultywowania\nobyczajowości i zwyczajów\nPolski. W ostatni weekend\nczerwca nie zabraknie więc\nmocnych wrażeń spod znaku\nfolk.www.wegrow-wok.pl11ludzie z klimatemWłodawskie\npoetyckiefot. S. Garucka (1)C12kraina bugu · wiosna 2012iągle błądzę, ciągle mało wiem, lecz lubię i piszę, lubię i fotografuję\n– tak o swojej pasji i swoim codziennym zajęciu Tomasz Rolko, pseudonim Vetis,\npisze na stronie Axis Art Project. Ten niezwykły człowiek dwoi się i troi, aby\nzaszczepić w ludziach kulturalnego bakcyla, przekonać ich o nieprawdopodobnej\nsile poezji i sztuki. Działa według prostego przekazu: „Przyjaźń, rozwój, poezja”.\nAxis Art Project – w tym momencie główna droga, którą podąża włodawski poeta\n– skupia fotografów, grafików komputerowych, poetów i malarzy z całego kraju. Ludzi\nczęsto anonimowych, nierozerwalnie jednak ze sobą związanych dzięki wspólnej pasji.\nIstotą projektu jest łączenie słowa pisanego ze sztukami wizualnymi, sprzeciw wobec\nkomercjalizacji i uśpienie tęsknoty za pięknem. Ich cel to comiesięczne wydawanie\ntzw. e-Arta – pliku jpg, będącego połączeniem słowa i obrazu, dostępnego bezpłatnie\ndla każdego. W głowie Vetisa rodzą się ciągle nowe pomysły na funkcjonowanie projektu\n– najnowszy z nich to wydanie tomiku e-booka (fotografie połączone z poezją).\nPoczątkiem pasji młodego poety był impuls. – Wziąłem kartkę papieru i napisałem\nwiersz. Nigdzie go nie publikowałem. A może to wszystko stało się pod wpływem\ndziałalności punkowej? Tomasz Rolko\nod lat publikuje w punkowym piśmie\nTomasz Rolko, włodawianin, rocznik 1983. Z zamiłowania poeta\nalternatywnym „Ściana Wschodnia”\ni fotograf. Podczas studiów licencjackich współtworzył magazyn\ni – jak sam mówi – w jakimś stopniu\nstudencki „Kalejdoskop”. Współpracował z wydawanym w Radzyniu\nto go ukierunkowało. – Przy pierwszym\nPodlaskim kwartalnikiem kulturalnym „Kozirynek”, który uhonorował\nwierszu poszedłem za ciosem i jestem\ngo wyróżnieniem w konkursie literackim. W latach 2005–2009 prowadził\nz tego bardzo zadowolony. Odwróciło\nwłodawską grupę poetycką Black Angel, której był pomysłodawcą i twórcą.\nsię moje myślenie o świecie, o ludziach.\nZ przyjaciółmi w jej ramach organizował m.in. wieczorki poetyckie. Rok\nBardzo dobrze mi to zrobiło. Jestem\n2005 to wstąpienie do Stowarzyszenia Twórców Kultury Nadbużańskiej.\nzadowolony, że tworzę, i myślę, że będę\nOd 2008 roku związany z grupą poetycką Skafander z Białej Podlaskiej,\nto robił dalej, mimo wszystko. Jakbym\nz którą w tym samym roku wydał „Antologię Wschodnich Grup Poetyckich”.\nmiał teraz wybrać, dalej poszedłbym\nOd kilku lat pisze do alternatywnego magazynu punkowego „Ściana\ntą drogą. Kroczy nią konsekwentnie\nWschodnia”. W 2006 roku stworzył internetowy projekt „Oś sztuki”,\nod 8 lat. Niestraszne mu małomiadwanaście miesięcy później przekształcony w działający do dziś Axis Art\nsteczkowe myślenie, że sztuka\nProject. Poeta ma na swoim koncie liczne wydawnictwa, m.in. autorskie\ni poezja to obciach, że 30 lat w metryce\ntomiki drukowane: „Iskra kłamstw, iskra prawd” (2006), „Zjednoczone lekcje\nzobowiązuje do dorosłego życia, pracy\nżycia” (2007) i „Pisemna spowiedź” (2008). Wydał także wiele e-booków\nod 8 do 16. On się nie zraża, robi swoje\n– sześć autorskich oraz dwa stworzone dla Wydawnictwa Goneta. Więcej\ni idzie do przodu.\ninformacji: www.axisartproject.blogspot.com.13Dokument / OBLICZA RZEKIZnówgrająna dzień dobry\ntekst: Karolina Kowalskazdjęcia: Bartek KosińskiKiedyś bez nich nie było\nani wesela, ani potańcówki.\nPotem na dwie dekady\nprzyćmiły ich keyboardy\ni muzyka z laptopów. Dzisiaj\nkapele ludowe znad Buga\nznów mają zapełnione\nkalendarze, a młodzi\nchcą, by pod melodię\nich z domu do kościoła.14kraina bugu · wiosna 2012OBLICZA RZEKIWmaju Szwagrów usłyszą\ncałe Siemiatycze. Kolejni młodzi zażyczyli\nsobie wesela z prawdziwego zdarzenia, z marszem w drodze\nz domu do kościoła. Andrzej Kłopotowski, jego szwagier Jacek Lipiński\n– obaj na trzyrzędówkach, saksofonista Janek Pytel i córki Kłopotowskich\nz tamburynami poprowadzą kondukt\nweselny aż do kościoła, a całe osiedle\nstanie w oknach, podrygując do muzyki. Starsi przypomną sobie czasy sprzed\nlaptopów i syntezatorów, kiedy żaden\nślub nie mógł odbyć się bez kapeli.\nA młodsi zaczną wypytywać o kontakt\ndo Szwagrów, żeby i im zagrali na weselu, osiemnastce, chrzcinach dziecka\nczy komunii. Zespół nigdy nie musiał\nogłaszać się w gazetach ani w internecie. A teraz, kiedy po epokach keyboardów i laptopów znowu wraca się do\ntradycji, kalendarz ma zapełniony na\nkilka miesięcy w przód.Marsz wraca do łaskKapela Szwagry\nże coraz cześciej\nmuzyką ludową.16I grają, choć to ciężka praca, szczególnie jak po całym tygodniu w zakładzie\nwulkanizacyjnym, warsztacie czy w gospodarstwie trzeba grać całą sobotnią\nnoc, a potem jeszcze wrócić następnego dnia na poprawiny. Śpi się wtedy po\ncztery, maksymalnie pięć godzin. Od\n5 do 10 – 11. Potem trzeba zapakować\nsprzęt i wracać na poprawiny, bo młodzi coraz częściej nie tylko przedłużają\nwystęp na weselu, dyskretnie wsuwając\nSzwagrom pieniądze za kolejne godziny\ngrania, ale życzą ich sobie na następny\ndzień. Kapela przygrywa coraz częściej\ni nierzadko coraz dłużej. Tylko patrzeć,\nkiedy do łask wróci tak popularne dawniej w tych stronach „dzień dobry” – witanie przez kapelę gości, zjeżdżających\nna wesele. Kiedyś marsz akompaniował\npowitaniu kolejnych wozów konnych\nz odstrojonymi gośćmi, odprowadzając\nich do domu młodej lub młodego. Tak\nzaanonsowani sowicie nagradzali muzyków, wciskając do kieszeni zwinięte17OBLICZA RZEKIKapela Wuja\npróby generalnej.banknoty. Kapele na „dzień dobry” zarabiały więcej niż na całej imprezie,\na ile było przy tym radości. Dziś nikt\nnie przygrywa zajeżdżającym przed\ndom samochodom, choć coraz częściej\norkiestra idzie z młodymi do kościoła, prowadząc ich przez środek wsi.\nW prywatnym archiwum Andrzej Kłopotowski gromadzi coraz więcej filmów z takich przemarszów. W centrum\nonieśmielona młoda i przejęty młody.\nZa nimi wystrojona rodzina i zaproszeni goście, w błyszczących sukniach\ni popielatych garniturach, a wokół oni\n– czterej muzycy w jednakowych, eleganckich strojach, z czapkami i instrumentami w rękach. Z pobliskich okien\nwyglądają sąsiedzi. Żona muzyka, zatrudniona w roli kamerzysty, rejestruje\nwzruszenie na twarzach rodziców, podrygiwanie najstarszych, oklaski najmłodszych, mijane drewniane chatki\ni przydrożne kapliczki. Najpiękniej jest\nlatem, kiedy biały strój młodej kontrastuje z zielenią i fuksjowymi floksami,\nozdabiającymi płoty. Coraz częściej\npary proszą Kłopotowskich o przegranie filmu z przemarszem, który zwykle\numyka uwadze zamówionego kamerzysty, a potem okazuje się najbardziej\ncennym wspomnieniem. Kłopotowscy śmieją się, że mogliby stworzyć\nwłasne Wedding TV, kanał z filmami\nz prawdziwych wesel, które cała Polska18przesyła do redakcji, żeby potem móc\nzobaczyć się na małym ekranie.Podlasie umie tańczyć\nOrkiestra odpoczywa podczas mszy. Potem gra do życzeń i prowadzi korowód\ndo sali weselnej. Tam, po pierwszym daniu zaczyna się praca. Na Podlasiu nigdy\nnie gra się do pustej sali, bo tu wszyscy\numieją tańczyć – do polek, Czerwonych Gitar, zespołu Boys i wszystkiego,\nco robi furorę w telewizji czy radiu. Na\ntrzyrzędówce świetnie wychodzi i „Macarena”, i „Anna Maria”. Nie mówiąc już\no obowiązkowym punkcie każdego wesela – „Jesteś szalona”.\nPo komputerowym szale ubiegłej dekady, wesel z laptopa i DJ-ach wciskających enter w komputerze, wraca moda\nna prawdziwą orkiestrę, która zagra\ni rocka, i walca, i disco polo, a jak trzeba,\nprzypomni najstarszym polki i oberki.\n– Ludzie zorientowali się, że komputer\nnie odprowadzi ich do kościoła, nie wyjdzie przed dom, nie zagra na życzenie\n– śmieje się Andrzej Kłopotowski. Sam\nnigdy nie miał problemów z zamówieniami. Szwagry i Respekt – zespół, który współtworzą dwie najbardziej umuzykalnione z jego czterech córek – nie\nmiały problemów ze zleceniami ani\nw syntetyzatorowych latach 90., ani\nw skomputeryzowanej pierwszej deka-Feliks Zaremba pamięta\nczasy, kiedy harmoniście\nza grę płacono ziemniakami\ni chlebem.dzie XXI w. Ale wie, że w wielu kapelach\ninstrumenty przez jakiś czas wisiały na\nkołku. – Nie u tych najlepszych – zaznacza od razu. – Jak ktoś jest dobry, zawsze\nSam ze Szwagrami grywa w domu\nkultury na wieczorkach dla seniorów,\na na wesela i osiemnastki coraz częściej\nzabiera dziewczyny, coby młodzi mogli\nsię bawić przy jak najbardziej współczesnym repertuarze. Piętnastoletnia\nMariola, na co dzień uczennica klasy\nskrzypiec, i osiemnastolatka Monika,\nz dyplomem szkoły muzycznej w klasie\nakordeonu, coraz bardziej rwą się do\nmikrofonu. I to one śpiewają pierwszy\ntaniec. Młodzi wolą ulubioną piosenkę\nusłyszeć na żywo. Mama Kłopotowska\nniejednego pana młodego złapała na\nłzach, kiedy jej córki wyśpiewywały\n„Wielką miłość” czy potem, przed oczepinami „Cudownych rodziców mam”.\n– Zespoły zagrają i walczyka, i disco\npolo, zaśpiewają głosem męskim, i żeńskim. Przypomną szlagier z młodości\nbabci i najnowszy przebój współczesny.\nA to ważne, bo na weselach gra się dlakraina bugu · wiosna 2012Zdzisław Marczuk.\ni nauczyciel muzyki ludowej.publiczności od 10 do 100 lat. Zespoły\nsyntetyzatorów nie poprowadzą młodego na kawalerskie – zwyczaj, kiedy\nmłody w drodze po młodą podchodzi\nz flaszeczką do sąsiadów i częstuje.\nTrzeba wtedy wiedzieć, co zagrać – tłumaczy Andrzej Kłopotowski.Po naukę nad Bug\nMuzycy w drugim pokoleniu, którzy,\njak Andrzej Kłopotowski, przejęli fach\ni talent po rodzicach, melodie sprzed lat\nprzywołują raz-dwa, z pamięci. Wystarczy pierwszy akord. Początkujący, którzy\ndzieciństwo spędzili z dala od sal weselnych i nie podkradali się za perkusję,\nżeby postukać do rytmu, po nuty i wzorce jeżdżą do lokalnych sław – specjalistów od trzyrzędówki znanych na cały\npowiat, a nawet województwo, takich jak\nFeliks Zaremba ze wsi Zaremby. 91-letni Feliks Zaremba zna tysiące melodii,\nnie wszystkie naraz mieszczą mu się\nw głowie. Czasem jakąś zapamiętają palce – akordy same układają się\nw dźwięk, zasłyszany jeszcze przedPo komputerowym\nszale ubiegłej dekady,\nwesel z laptopa\ni DJ-ach wciskających\nenter w komputerze\nwraca moda na\nktóra zagra i rocka,\ni walca, i disco polo,\na jak trzeba, przypomni\npolki i oberkiwojną albo tuż po niej, kiedy wesela\nurządzano w stodołach, a harmoniście płacono ziemniakami i chlebem.\nPrawdziwe pieniądze na graniu zaczął zarabiać dopiero po latach. Na\npoczątku zapłatą była satysfakcja,\nale za to jaka! I pomyśleć, że mało\nbrakowało, a muzykiem by nie został. Ojciec potrzebował w gospodarstwie dodatkowych rąk do pracy. Co\nz tego, że Felek już jako pięcioletni bąbel przygrywał na harmonii jak stary,\naż ludzie się zbiegali. Do końca szkoły\nkorzystał z każdej okazji, żeby odwiedzić w Wygonowie wujka, który jako\njeden z nielicznych w okolicy miał\nharmonię, tzw. półtonówkę. Jak był\nw dobrym humorze, uczył Felka grać.\nZaremba wiedział, że muzyka to jego\nprzyszłość. Kiedy po piątej klasie skończył edukację, poprosił ojca o harmonię\n– instrument na wagę złota, a ściślej –\ndwóch krów. Zaremba senior tylko popukał się w czoło. Zmiękł, kiedy Felek\nprzygotował tobołek z chlebem i słoniną i wyruszył do obcych na służbę.\nNastępnego wieczora ojciec przyniósł19Podlaska Kapela Ludowa Andrzeja Stępki\npowstała ćwierć wieku temu. Pełny skład\nliczy ponad dwadzieścia osób.OBLICZA RZEKI\ndo domu harmonię, a junior w kilka\ndni nauczył się sztuczek, które innym\nzajmowały po kilka lat.\nDziś 91-letni muzyk już nie gra\n– dwa lata temu, po uroczystościach\nz okazji 70-lecia kariery muzycznej,\nrozwiązał Kapelę Feliksa Zaremby\ni przestał występować. Zdrowie już nie\nto, a żona chciałaby doczekać z ukochanym półwiecza ślubu. Ale jak dać mu\ntrzyrzędówkę, nie odpuści. Nam grał\nprzez pół godziny. Wyszliśmy w środku\nmelodii, bo Feliks nie mógł się oderwać\nod instrumentu. Żona, córka i wnuczki\nmiały wesołą sobotę. Kiedy gra, jest najszczęśliwszy. Najlepiej komuś, kto zna\nsię na muzyce i potrafi docenić kunszt,\nz jakim doświadczone ręce przebiegają\npo akordach, wychwycić niuanse, niesłyszalne dla ucha przeciętnego zjadacza chleba. Jak Szwagry, które zagrały\nmu z okazji jubileuszu, czy Antoni Pykała, entuzjasta muzyki regionu, kolekcjoner instrumentów i historii muzyki\nznad Buga. Zaremba lubi go uczyć, bo\nwie, jak się czuje ktoś, komu odmawiają\ndostępu do instrumentu.„Niedźwiedź” bez\nNa zapleczu swojego zakładu ślusarskiego ma mundur ORMO z czasów\nstanu wojennego, pierwsze odbiorniki\ntelewizyjne z lat 60. I dziesięć bezcennych dziś trzyrzędówek. Wysadzane\nmacicą perłową, inkrustowane drogimi kamieniami. Błyszczący siedlecki\n„Niedźwiedź” przegląda się w błyszczących ekranach telewizorów grundig. Antoni Pykała z czułością zakłada\ntrzyrzędówkę na ramiona, poprawiając\npas, który pierwotnie przytrzymywał\nprzedwojennego kałasznikowa. – Grawerka, ręczna robota, nawet galeryjka\npiłowana ręcznie – zachwyca się Pykała.\nNajwiększym skarbem kolekcji jest\njednak stuletni bębenek, który dostał\nod zmarłego przed dwoma laty grajka\nRyszczka z Siemiatycz. Zrobiony z rzeszota i obciągnięty skórą z suki, podobno najlepszą na bębenki, do dziś wystukuje rytm polek, oberków i marszów.22Gry na trzyrzędówkach Antoni Pykała\ndopiero się uczy. Nie śmiałby na nich\ngrać, a co dopiero stroić. W wolnych\nchwilach jeździ do mistrzów, przygląda się, jak rozciągają harmonię, które\nwybierają akordy, spisuje historie i zapomniane ludowe melodie. O graniu\nmyślał od zawsze, ale jakoś było mu nie\npo drodze. Jako dziecko z Bużysk nad\nBugiem o harmonii mógł tylko pomarzyć. Sąsiad, żeby kupić synowi, musiał\nsprzedać trzy krowy. Jego rodziców na\ntakie luksusy nie było stać. Pierwszy\nakordeon kupił, już kiedy się ożenił\n– używany Weistmeister z ZSSR. Ale\ntrudno mu było zabrać się do gry. Najpierw w Warszawie, w technikum przy\nKasprzaka, nie było czasu na doszkalanie się w muzyce. Do szkoły muzycznej zapisał się jako 23-latek, ale kiedy\npo pół roku na świat przyszła córka,\ntrzeba było przede wszystkim utrzymać rodzinę. Przez pięć lat pracował\njako technik najpierw w MinisterstwieByć może młodsi zasilą\nza parę lat kapele\nludowe, które ktoś\nJuż dziś młodzi\nz okolic zamawiają\ndo Lublina, Siedlec\nczy Warszawy. Po\nmodzie na wodzirejów\nczas powrotu kapelZdrowia, a potem w słynnym gmachu\nTelewizji Polskiej przy Woronicza. Kiedy wreszcie dostał przydział na barak\nw Siemiatyczach, a żona, warszawianka, zgodziła się przenieść w jego\nrodzinne strony, od rana do nocy pracował w zakładzie. Do Szkoły Muzyki\nLudowej poszedł pięć lat temu, kiedy\ncórka po studiach dziennikarskich zaczęła pracę w „Gościu Niedzielnym”.\nPrzez pół roku jeździł do stolicy na\nElektoralną. Podobno rokował. Ale\ni tym razem rzeczywistość przycisnęła\ngo do ziemi – zmarła mu mama i musiał przerwać naukę. Kontynuuje więc\nbez podręczników i partytur. – Zawsze\nbyłem tam, gdzie grają. Przyglądałem\nsię ruchom smyczka i pociągnięciom\nharmonii, stukałem do taktu. Najpierw\nbutem, potem na bębenku – opowiada.\nKiedy grajek Ryszczek podarował mu\nbębenek, jego stukanie wreszcie dało\nsię słyszeć. Ktoś zaproponował, by\nprzygrywał na bębenku. Ktoś inny zaprosił go do zespołu, potem następnego. Teraz gra w Zabuzakach, broń Boże\nnie w „Zabużakach”, bo tak to się mówi\nw Warszawie. Przez ostatnie kilka lat\nzagrał na kilkudziesięciu zabawach,\nprzeglądach i uroczystościach. Z najważniejszych wrócił z autografami.\nW Toruniu na suczej skórze podpisał\nsię Ojciec Tadeusz Rydzyk. Kilka lat\ntemu podczas dożynek w Drohiczynie\nozdobił ją autograf prezydenta Lecha\nKaczyńskiego. Są też podpisy Gabriela\nJanowskiego, Golec uOrkiestry i Piotra\nCzasem z bębenkiem Antoni Pykała\nwyrusza aż do Zakalinek pod Konstantynowem, już za Bugiem, w województwie lubelskim. Żeby uczyć się gry od\nZdzisława Marczuka, wszechstronnego\nludowego muzyka i nauczyciela słynnego na całą Polskę. Godzina z Marczukiem to jak semestr zajęć w Szkole Muzyki Ludowej, której nauczyciele często\nkorzystają z jego zapisków, partytur,\nale przede wszystkim z pamięci, którakraina bugu · wiosna 2012Członkostwo\nw kapeli ludowej nie\nogranicza się tylko do\nprób i występów. To\ntakże pewien styl życia.z niezwykłą precyzją notowała pieśni\numilające przed laty kobietom pracę\nprzy żniwach, wykopkach czy dojeniu\nkrów. Kiedy podczas Festiwalu Kapel\ni Śpiewaków Ludowych w Lublinie zaśpiewał zapamiętane z dzieciństwa\n„Służyła Kasia w Lublinie, a młody Jasio we młynie”, to aż Teresa Łozińska\nz Radia Lublin przyjeżdżała go nagrywać.\nI potem się posypało – ściągali z całego\nkraju pisać prace magisterskie i doktorskie, kompilować śpiewniki i zbierać\nhistorie. Zdzisław Marczuk przyjmuje ich, jeśli ma czas – nie uczy akurat\nw Gminnym Ośrodku Kultury w Leśnej\nPodlaskiej, gdzie ludowej gry na harmonii uczy się kilkoro dzieci. Albo nie\nprowadzi zespołu starszych śpiewaków Pogodna Jesień w Konstantynowie\ni Leśnianek, złożonych z maluchów.Klarnecista Kapeli\npodczas próby.W międzyczasie gra na zabawach a niekiedy przyjmuje uczniów w domu.\nDo Zakalinek mają często szmat\ndrogi, ale wielu nadal się opłaca wypatrywać kursującego z rzadka autobusu albo pomykać na rowerze, pod\nwarunkiem że bez trzyrzędówki, która przecież może się zamoczyć. Trudno dziś uczyć się muzyki ludowej. Bo\nniby jak? Z książek nie, bo takich jest\nniewiele. Można tylko ze słuchu, od\ndziadków i babć przyśpiewujących\nkurom zasłyszane melodie. Albo od\ngrajków na miarę Marczuka, ale i ich\njest coraz mniej. Nie każdy też potrafi uczyć. A Marczuk chwali się uczennicami, które wyprawił na akademię\nmuzyczną. Pokazuje ich dyplomy\ni zdjęcia z festiwalu w Kazimierzu.\nZ tymi maluchami pokonywał grająceod dziesięcioleci kapele dorosłych. Takie były dobre i tak szybko podchwytywały trudną przecież melodię marszów, polek i najstarszych szlagierów\npodlaskich. Jeśli zamknąć oczy, można\nsię było poczuć jak po wojnie, na zabawie w stodole, kiedy rytm wystukiwały\nByć może ci młodzi zasilą za parę\nlat kapele ludowe, które ktoś pewnie\nwskrzesi. Już dziś młodzi z okolic zamawiają prawdziwych muzyków do Lublina, Siedlec czy Warszawy. Po modzie\nna wodzirejów przyjdzie pewnie czas\npowrotu kapel. Folk jest modny. Dlatego Zdzisław Marczuk coraz częściej\nmyśli o uporządkowaniu archiwum,\nprzepisaniu pieśni z pożółkłego, kilkudziesięcioletniego zeszytu do komputera, nagraniu melodii, jakie czasem jego23OBLICZA RZEKILudzie ich uwielbiają,\nbo zagrają i tango,\ni bolero, a saksofon,\ni potężny bęben\nsłychać na drugim\nkońcu wsi i nie\nnagłośnieniapamięć odkopuje z najwcześniejszych\nwspomnień.Na zadymę tylko\nAdam Dymiańczuk z kapeli U Krzycha coraz częściej zamiast jechać na\nWschód, czeka na kolegów w podwarszawskim Halinowie. W okolicę ściąga\ncoraz więcej rodowitych siedlczan, siemiatyczan, ludzi znad Buga. Nawet jeśli\nwesele wyprawiają w Warszawie, tradycje chcą zachować. W salach wzdłuż\nasfaltowej wylotówki na Lublin coraz\nczęściej gra się więc mazurki i oberki,\na obok vanów gości parkuje przyczepka\nkapeli – z bębnem, saksofonem i trzyrzędówkami. Krzychu, jak wszyscy nazywają szefa kapeli Krystyna Tomczuka,\nskrzykuje Jana Gawryluka, który dojeżdża z poddrohiczyńskiego Minczewa,\ni Józefa Milika z Gródka nad Bugiem\ni wyruszają w drogę. Częściej jednak\nto Dymiańczuk jeździ do Skrzeszewa,\ngdzie w budynku Ochotniczej Straży24Stanisław\nw Wiśniewie.Pożarnej odbywają próby albo po prostu\nmuzycy spotykają się, żeby pograć. Bo\npo 30 latach nadal to lubią. – Myśleliśmy\nnawet, żeby zawiesić karierę, ale ludzie\nuprosili, żeby zostać – śmieje się Krzychu. A Adam Dymiańczuk dodaje, że od\ntego czasu wprowadzili do repertuaru\nkilka nowych melodii, w tym śląskie,\na ostatnio przypomnieli sobie utwórsprzed dziesięcioleci. Tak po prostu,\nsam się zagrał. Ludzie ich uwielbiają,\nbo zagrają i tango, i bolero, a saksofon,\ndwie trzyrzędówki i potężny bęben słychać na drugim końcu wsi i nie potrzeba\ntrzeszczącego nagłośnienia. Zdarza im\nsię, że z wieczorka dla seniorów zapraszają ich na osiemnastkę, a po weselu\nzgłaszają się na prymicje czy chrzciny.kraina bugu · wiosna 2012Na dożynki, festyny czy dni gminy zapraszają ich same samorządy. Bo w tych\nstronach ludzie wciąż chcą i lubią tańczyć, a zamiast przed telewizorem czas\nwolą spędzać na potańcówkach. Dziś już\nspokojniejszych niż dawniej, kiedy impreza w stodole dawała okazję do bitki.\nWystarczyło, że ktoś krzywo spojrzał,\nżeby pląsy i amory trafiały w odstawkę,a zwinni tancerze zamieniali się w zwykłych bojówkarzy, nieszczędzących ciosów ani butelką, ani sztachetą. Muzycy\nod Krzycha pamiętają, jak trzeba było\nosłaniać instrumenty, pilnując, żeby\nnóż nie przejechał po harmonii. Bywało, że atakowali nawet orkiestrę, napierając na scenę, z której uciekało się\ndo samochodu, by ruszyć na pełnymgazie, nawet się nie oglądając. Dymiańczuk, emerytowany aspirant sztabowy\nz komisariatu kolejowego na Dworcu\nCentralnym, nigdy nie wykorzystywał\nodznaki ani służbowych umiejętności.\nNa zabawach był muzykiem, chronił się\nwięc jak inni. Może tylko sprawniej zarządzał ucieczką. Takich zadymiarzy jak\npod Siemiatyczami w swojej karierze25OBLICZA RZEKIAntoni Pykała ze swoim\n– stuletnim bębenkiem\nz rzeszota obciągniętego\nskórą.nie spotkał. Może dlatego, że w sekcji\nposzukiwawczej rzadko ma się do czynienia z całymi bandami rozochoconych młodziaków.„Taniec z gwiazdami”\nDzisiaj na weselach rzadko sięgają po\nsztachety. Zabawa jest spokojniejsza,\nmłodzi dłużej siedzą przy stołach. Nie\ngrywa się kontra – tańca wymagającego znajomości układów, tańczonego\nw parach, trwającego nawet do godziny. Ale obok biegłych w oberkach,\nmazurkach i polkach 70-latków coraz\nczęściej na parkiecie pojawia się pokolenie „Tańca z gwiazdami” i entuzjaści,\nubierający stroje ludowe albo przynajmniej wdziewający lokalne chusty\nczy korale. Estetyka folkowa wypiera\ntę disco polo, obowiązującą od lat 80.,\nkiedy Podlasie masowo wyjeżdżało\ndo Chicago i Nowego Jorku, wracając\nz pierwszym sprzętem nagłaśniającym,\na potem keyboardami i syntetyzatorami. Kiedy Bayer Full odbiorców swej26Obok biegłych\nw oberkach, mazurkach\ni polkach 70-latków\ncoraz częściej na\nparkiecie pojawia się\ni entuzjaści, ubierający\nstroje ludowe albo\nchusty czy koralemuzyki szuka w Chinach, na wesela\nŚciany Wschodniej wracają muzycy\nz krwi i kości, z trzyrzędówką, bębnem, trąbką i saksofonem, czasem\ntamburynem, skrzypcami, rzadziej\nz gitarą. Potomkowie pierwszych\nwiejskich muzyków, którzy na Podlasie przeszczepili w latach 30. tradycję\naustriacką, przygrywając na skrzypcach, baselcie, jak wówczas nazywano\nwiolonczelę, oraz bębenkach. Wystarczyło dodać harmonie, by wytworzyć\ntradycję podlaską. A potem zawód\ngrajka, który po wojnie chodził od wsi\ndo wsi, przygrywając za nocleg, trochę strawy, ubranie czy kawałek skóry.\nA że na Podlasiu ludzie zawsze byli muzykalni, łatwo znajdowali następców,\nktórzy harmonię kupowali za dorodną krowę, szkapę, a w bonusie trochę\nżyta. I zapewniali sobie los inny niż\nich rodziców, całe życie pochylonych\ndo ziemi, przygniecionych obowiązkami i biedą. Choć gra w kapeli nigdy nie\nzapewniała bogactwa, gwarantowała\nciekawe życie i lokalną sławę. A życie\nz muzyką nie mogło nudzić.kraina bugu · wiosna 2012czas na weekend z przygodąWśród\njezior i łąkLubień\nWołoskowolaZbójnoNowy BrusStary BrusGórny Bug ◻ STARE ZAŁUCZE » URSZULIN » WYTYCZNO » STARY BRUS » LUBIEŃ » HOLA ◼28Kołacze\nJamnikiDalej szlak wycieczki prowadzi\nmnie do Urszulina. Tu, w sercu Poleskiego Parku Narodowego, oddycha\nsię jakoś inaczej. Ruszam przez łąkę\nw stronę gęstego lasu. Spacer po tym\nurokliwym miejscu to ciężkie godziny\ndla ludzi nietolerujących owadów, ale\nz drugiej strony to raj dla entomologów.\nCiepłe i wilgotne powietrze sprawia,\nże wokół głowy bzyczy co tylko może.\nPrzepiękna dzicz. W parku prawie nie\nma ścieżek rowerowych, ale i tak na\ndrogach częściej spotyka się kierowcę\ndwu- niż czterośladu. Zatem w drogę.\nZ Urszulina do Wytyczna.\nMalutka wieś położona jest przy\ndrodze Cyców – Włodawa. Na uwagę\nzasługuje tu kościół św. Andrzeja Boboli z początku XX w. Święty odwiedził go tuż przed swoją męczeńską\nśmiercią. We wnętrzu wzrok przykuwa barokowy, XVIII-wieczny ołtarz\nz Dolnego Śląska. Kościół zbudowano na miejscu XVI-wiecznej świątyni unickiej. Miejscowość jest jednak\nbardziej znana ze stoczonej tu bitwy,\nnajwiększej w rejonie, trwającej od\n30 września do 1 października 1939 r.\nOddziały Korpusu Ochrony Pogranicza Wilhelma Orlik-Rückemanna walczyły z jednostkami Armii Czerwonej.\nWydarzenie to upamiętnia pomnik\nna przeszło dwumetrowym kopcu.\nNa nim usytuowano metalowy krzyż\nz orłem w koronie, maszt flagowy orazŁomnicaDominiczyn\n234WytycznoJez. WytyckieNowe Załucze\nWiązowiecfot.: Stowarzyszenie Poleska Dolina Bugu (2), Urząd Gminy Urszulin (2)Wycieczkę po Górnym Bugu zaczynam\nStare Załucze. Nazwa wsi wiąże się z jej położeniem\nw okolicach Jeziora Łukie. Ta cudowna okolica, przyległe lasy i jeziora,\na także zabudowa poleska tworzą\nwyjątkowy klimat wsi. Ponad pół\nwieku temu można tu było zobaczyć zabytkową chatę rodziny Kowalskich. Do niedawna we wsi stały\nteż dwa młyny koźlaki, zbudowane\nw XIX w. – jeden został rozebrany,\na drugi spłonął.\nW Starym Załuczu przez wiele lat\nmieszkała mniejszość niemiecka.\nJedyne ślady, które po niej zostały,\nto zarośnięte krzyże na cmentarzu\ni uszkodzony nagrobek Johana Roha,\npochowanego w 1934 r. Wieś była\ntakże świadkiem tragicznych wydarzeń. Kiedy przez miejscowość przeszło powstanie, na 400-letnim dębie wieszano powstańców i unitów,\nktórzy nie chcieli zmienić wyznania\nna prawosławie. Od tamtej pory dąb\nnazywany jest „Wieszatiel”. Na rozstaju dróg wyjazdowych ze Starego\nZałucza znajdziemy stojącą od 107\nlat kapliczkę, którą postawili katolicy na znak radości, jaka zapanowała wśród nich po wydania ukazu\nw Polsce swobodę wyznania.SkorodnicaLubowierzWincencinUrszulinKozubataZastawieKulczyn1. Drewniana chałupa\n2. Jezioro Rotcze\nw gminie Urszulin.\n3. Wiatrak koźlak.\npw. św. Andrzeja\nBoboli w Wytycznie.tablicę z napisem: „Wytyczno, Kozielsk, Starobielsk, Ostaszków, Katyń”.\nW Wytycznie znajduje się też dwór,\nwyremontowany w 1920 r., który bardzo często zmieniał swoich właścicieli. Teraz znajduje się w rękach prywatnych i popada w ruinę. Oprócz dworu\nwarto zobaczyć stare chałupy poleskie\nw Wólce Wytyckiej. Ciekawym miejscem na trasie wyprawy jest także\nKrowie Bagno, gdzie przed II wojną\nświatową odkryto bogate złoża węgla\nkamiennego i miedzi. Wybuch wojny\nprzerwał jednak wydobycie surowców. Po jej zakończeniu torfowiskokraina bugu · wiosna 2012postanowiono osuszyć. Do ciężkich robót byli zmuszani więźniowie policzni i Cyganie z więzienia w Krychowie\nkoło Hańska. Wykopany kanał nazwano po latach „Rowem więziennym”.\nZ Wytyczna jedziemy do miejscowości Stary Brus. We wsi zachowało\nsię drewniane budownictwo ludowe.\nZnajdziemy też kilka drewnianych\ndomów z międzywojnia oraz budynki\nw stylistyce tradycyjnej, ale wzniesione dopiero po 1945 r. Wyjeżdżając ze\nStarego Brusa, należy zwrócić uwagę\nna liczne drewniane krzyże i kapliczki przydrożne. Warto się zatrzymaći przyjrzeć tym dziełom sztuki. Po\nwschodniej stronie drogi do Zamołodycz znajdziemy interesujący cmentarz\nstarowierców, stanowiących odłam\nprawosławia, powstały w 1895 r. Z Zamołodycz jadę do Lubienia, żeby zobaczyć kolejny cmentarz prawosławny.\nStąd blisko też do miejscowości\nHola – polecam obejrzenie wybudowanej tu w 1588 r. cerkwi. Hola była\nsiedzibą parafii prawosławnej, która\npo unii brzeskiej została przekształcona na unicką. Na początku XIX w.\ncerkiew przebudowano i wyremontowano. W 1875 r. przemianowano jąna prawosławną. W okresie II wojny\nświatowej dach świątyni strawił pożar. Drewniana cerkiew, na planie\nprostokąta, ma stalowe wnętrze i ikonostas z drugiej połowy XIX w. Przy\ncerkwi stoi drewniana dzwonnica\nz XVIII w. Za cerkwią położony jest\nprawosławny cmentarz, który założono jako unicki na przełomie XVIII\ni XIX w. Zachowało się na nim wiele\nnagrobków z XIX i początku XX w. oraz\nkilka drewnianych krzyży. W starszej,\npołudniowej części cmentarza znajduje się drewniana kaplica cmentarna\nz 1846 r. ◼29czas na weekend z przygodą\n1.Stajnia Zegarowa z 1848 r.\nw stadninie koni w Janowie\n2. Kamienna baba w Neplach.\n3. Pałac w stylu baroku saskiego w\n4. Dawna cerkiew unicka z 1811 r.\nObecnie kaplica parafialna\nw Krzyczewie.W krainie koniaMielnik\nPołoskiKodeń4fot.: Michał Rząca (4)Ptylko gruzy, a siedziba biskupów nadawała się do rozbiórki. Dopiero w latach\n1770–1780 z inicjatywy biskupa Pawła\nTurskiego w miejscu byłej rezydencji\nwybudowano późnobarokowy pałac\nz dwoma pawilonami przy dziedzińcu i otoczono go parkiem w stylu\nOdwiedzając Janów, warto wybrać\nsię do słynnej na całym świecie stadniny koni arabskich. Zespół jej klasycystycznych stajni od 1817 r. mieści się\nw pobliskiej Wygodzie. Historia stadniny sięga wojen napoleońskich, w wyniku których liczba koni na ziemiach polskich gwałtownie spadła. Na początku\nXX wieku Janów dochował się charakterystycznego konia janowskiego. Cały\nten dorobek zaprzepaściła pierwsza wojna światowa.\nZ zachowanych budowli Janowa należy zobaczyć barokowy budynek kościoła\npod wezwaniem św. Trójcy, wzniesiony\nw latach 1714–1735. W bogatym wystroju wnętrza uwagę zwraca dwanaście ośmiobocznych płócien ze szkoły\nFranciszka Smuglewicza. Z Janowem\nzwiązana jest też postać biskupa Adama\nNaruszewicza, który spędził tu ostatnie\nlata życia. Ten wybitny poeta i dziejopisarz mieszkał w pałacu biskupim, został zaś pochowany w krypcie kolegiaty\nZwiedzając w weekend Dolinę Środkowego Bugu, warto wybrać się też doWlk. KomornikiKonstantynów\nPodlaskiŚrodkowy Bug ◻ KONSTANTYNÓW » JANÓW PODLASKI » PRATULIN » KRZYCZEW\n» NEPLE » ŁOBACZEW DUŻY » TERESPOL ◼rzez 530 m mogę praktycznie jechać wzdłuż granicy. Na takiej\ndługości Konstantynów sąsiaduje z Białorusią. Znajduje się tu\npałac w stylu baroku saskiego, który wybudował Karol Józef Odrowąż Siedlnicki w 1744 r. Budowla została zniszczona\ni w 1870 r. odbudowana, a ówczesny\nwłaściciel nadał jej neoklasycystyczny\nstyl, obniżając korpus główny i w osi budując ośmiokolumnowy portyk joński,\nprzed którym warują dwa lwy. W Konstantynowie jest też cmentarz żydowski,\nna którym jednak nie zachował się ani\njeden nagrobek, mimo że przed wojną\nmieszkało tu 783 Żydów. O istnieniu\nnekropolii przypomina tylko niewielka\nStąd jadę do Janowa Podlaskiego.\nOsada zasiedlona była już pod koniec\npaleolitu – starszej epoki kamienia.\nNajwcześniejsze historyczne wzmianki\no Janowie Podlaskim pochodzą z 1423 r.;\nwtedy to łucki kościół katedralny otrzymał wieś Porchów od litewskiego księcia Witolda. W 1465 r. wśi nadano prawa\nmiejskie chełmińskie i od imienia ówczesnego biskupa Jana Łosowicza przyjęła nazwę Janów Biskupi. Biskupi łuccy\nbyli posiadaczami znacznych dóbr na\nziemi janowskiej: dwóch kościołów, potężnego zamku obronnego i wielu okolicznych gruntów. Tragiczny był dla nich\nrok 1656, kiedy po najeździe szwedzkim\nz warownej rezydencji i świątyń zostałyWysokie\nLitewskieTokaryPratulina, którego początki przypadają\nna XV w. Do unickiego sanktuarium\npielgrzymki ciągną z daleka nie tylko po\nto, by zobaczyć tę perełkę architektury,\njaką jest sanktuarium, i w całości wykonaną z drewna drogę krzyżowa, lecz\ntakże po to, żeby doznać cudu.\nW drodze do Terespola warto zatrzymać się w Krzyczewie. We wsi znajdują\nsię: XVII-wieczny drewniany kościół\n(pierwotnie cerkiew), XIX-wieczny dwór,\ncmentarz unicki (cmentarz rzymskokatolicki, założony w połowie XIX w. jako\nunicki) i zrujnowany wiatrak. Pomiędzy Krzyczewem a Neplami znajduje\nsię lufa czołgu T-34 w formie pomnika.kraina bugu · wiosna 2012Postawiono go w miejscu, w którym Armia Czerwona forsowała Bug w czasie\nII wojny światowej. Stąd ruszam do Nepli.\nChoć śladów po czasach dawnej świetności pozostało dziś niewiele, należy pamiętać, że niegdyś Neple gościły szereg\nznakomitych postaci. Poeta i historyk Julian Ursyn Niemcewicz pobyt w Neplach\nopisał w „Pamiętnikach historycznych”.\nObecnie najbardziej widoczną pozostałością dawnego zespołu dworskiego jest\ndobrze zachowany park krajobrazowy.\nDziś okrojony i zdewastowany, choć pozostał czytelny plan z wyodrębnionymi\nposzczególnymi częściami funkcjonalnymi i częściowo zachowany układkompozycyjny właściwego parku wzdłuż\nskarpy Krzny, z okazami starodrzewu\ni śladami malowniczych kanałów i wysp\nu jej podnóża. Na skraju wsi znajdziemy\notoczony starymi lipami barokowy, murowany kościół parafialny pw. Podwyższenia Krzyża Świętego z 1769 r., pierwotnie cerkiew unicka.\nZa kilkadziesiąt minut dojadę do Terespola. Mało kto wie, że miasteczko znane\nbyło w całej Europie z produkcji doskonałych w smaku ogórków kwaszonych, a po\nwojnie z ogórków konserwowych. Dzisiaj\nrozgłos miastu nadaje MULKS Terespol\nze swoją pierwszoligową drużyną sztangistów. Ale Terespol to także zabytki.W miasteczku znajdują się: kościół rzymskokatolicki pw. Trójcy Świętej, prawosławna cerkiew parafialna pw. św. Apostoła Jana Teologa, prawosławna kaplica\ncmentarna pw. Zmartwychwstania Pańskiego oraz kościół zielonoświątkowy\nŹródło Życia. Działają również wspólnoty\nreligijne baptystów i zbór świadków Jehowy. Ważnymi zabytkami, świadczącymi o miejskiej historii, są pomniki: Niepodległości i Pamięci Żołnierzy Armii\nCzerwonej. Największe jednak wrażenie\nrobi ten ustawiony na uboczu, przy torach, upamiętniający ofiary transportów\nkolejowych do obozów zagłady w czasie\nII wojny światowej. ◼31polecamyCzas na weekend z przygodąGospodarstwo Agroturystyczne\nJackowo Dolne 11\ntel.: (29) 596 02 81, 607 633 380\ninfo: 13 miejsc noclegowychPrawymSpecjalistyczne Gospodarstwo Rolne\nBeaty i Rafała Gajewskich\nPopowo Parcele 5\ntel.: 693 715 839\ninfo: hodowla koni i nauka jazdy konnejbrzegiem Bugu1. Klasycystyczny kościół pw. św.\nIdziego w Wyszkowie.Dolny Bug ◻ WYSZKÓW » RYBIENKO NOWE » KRĘGI NOWE »\nSOMIANKA » BARCICE ◼32– pomnikami przyrody o wymiarach\n300 cm w pierśnicy. Najprawdopodobniej stał tu dwór biskupów płockich.\nWarto też zobaczyć murowany browar\nKazimierza Szymońskiego (pierwszego\nburmistrza Wyszkowa po odzyskaniu\nniepodległości) z XIX w., zamknięty\nw 2001 r. W 1909 r. produkowano w nim\n80 tys. wiader piwa, z czego 1/8 eksportowano do Rosji.\nW miejscu dawnego cmentarza żydowskiego wzniesiono pomnik Pamięci\nŻydów Wyszkowa, zbudowany z macew.\nNieco dalej, na wschód od kirkutu i kościoła, na osiedlu Zakręzie sąsiadującym\nz wioską Turzyn, na krawędzi skarpy\nznajduje się wspaniały punkt widokowy\nna Wyszków i Dolinę Bugu. Przy rondzie\nim. ks. Wiktora Mieczkowskiego, przed\nmostem, jest pomnik upamiętniający\nMordechaja Anielewicza urodzonego\nw Wyszkowie jednego z przywódców\npowstania w getcie warszawskim. Na\nskrzyżowaniu ulic Zakolejowej i Pułtuskiej znajdziemy willę z połowy lat\n20. XX w., która podczas II wojny światowej służyła jako posterunek – katownia\nZ Wyszkowem od południowego\nzachodu (ul. 3 Maja) łączy się wieś Rybienko Nowe. Na skarpie nadbużańskiej stoi zespół pałacowy, zbudowany\nw 1780 r. dla biskupa inflanckiego Stefana Giedroycia według projektu Szymona Bogumiła Zuga. Pałac jest murowany,3. Wnętrze kościoła w Somiance.\n4. Drewniana dzwonnica kościelna\nŁosinnoStare Wypychy1Skorki234Stare Płudy Michalin\nSomiankakraina bugu · wiosna 2012Zaledwie 6 km na zachód od Wyszkowa, przy szosie do Serocka leżą\nKręgi z pałacem z 1830 r. oraz oryginalnym pomnikiem-śmigłem, poświęconym porucznikowi Brygady Pościgowej\nStefanowi Okrzei, bratankowi słynnego\nStąd wyruszam do Somianki, żeby\nzobaczyć piękną willę z XIX w. W 1997 r.\nbudynek trafił w ręce prywatne. Zniszczony dwór został odkupiony od przedwojennych właścicieli. W sąsiedztwie\npałacu możemy podziwiać dom w stylu dworkowym, który wybudowano dlaFranciszka Wróbla, zarządcy posiadłości, pracującego u ówczesnego właściciela majątku Somianka Władysława\nMullera. Cała zabudowa to przykład\ntypowej, dobrze zachowanej oficyny\nOstatnim punktem wycieczki są Barcice. We wsi znajduje się drewniany kościół parafialny – zabytek klasy zerowej,\nperła wśród budowli sprzed wieków.\nWybudowano go w 1758 r., czego dowodem jest m.in. inskrypcja na belce tęczowej. Jest tu też zabytkowa dzwonnica. W roku 1882 miała ona dwa dzwony,Rybienko\nKręgi Nowe Nowe\nMarianówklasycystyczny, z ryzalitami od frontu.\nCzterokolumnowy portyk zdobi fronton. Pałac od 1830 r. stanowił własność\nposła Augusta Morzkowskiego. Po powstaniu listopadowym u Michała – jego\nnajstarszego syna – gościł salon literacki\npatriotyczno-demokratycznej młodzieży (Norwid, Lenartowicz, Wolski, Dembowski, Brzozowski, Zmorski, Kolberg),\nzakonspirowanej w Związku Narodu\nPolskiego, tzw. Cyganerii Warszawskiej.\nPo 1920 r. miejsce stało się modnym\npensjonatem. Kręcono tu przedwojennego „Janko Muzykanta”.WyszkówSitnoZdziebórzBarciceLeszczydół Str.KozłowoUlasekfot.: Michał Rząca (4)Wycieczkę po krainie Dolnego Bugu zaczynam\ntym razem od Wyszkowa. Tutaj znajduje się\nklasycystyczny kościół pw. św. Idziego\nOpata, wzniesiony w 1793 r., a spalony po\nniemieckim bombardowaniu w 1939 r.\nJego trójnawowe wnętrze rozdzielone\njest rzędem kolumn jońskich i przykryte sklepieniem kolebkowym. Zabytkowe\nwyposażenie tworzą: granitowa kropielnica, gotycka statua Idziego oraz XVII-wieczny obraz w kaplicy południowej.\nObok kościoła znajdują się: murowana\ngrota Matki Bożej oraz plebania, w której\nw 1920 r. na zajęcie stolicy oczekiwali\nMarchlewski, Dzierżyński i Kohn, gościli tu także korespondent wojenny Stefan\nŻeromski i gen. Haller. Z terenu świątyni\nrozciąga się niesamowita panorama na\nprzepływającą tuż obok rzekę Bug.\nKolejnym punktem wartym odwiedzenia jest marmurowy Obelisk Wazów\nz herbem w postaci snopu zboża na\ncokole, wzniesiony po 1655 r. najprawdopodobniej przez Jana Kazimierza dla\nuczczenia zmarłego brata przyrodniego\nKarola Ferdynanda Wazy lub jako pamiątka zarazy. Obeliskowi towarzyszy\nkrzyż przeciwmorowy zwany karawaką.\nStąd łatwo trafić do XIX-wiecznego\nparku (obecnie im. Karola Ferdynanda\nWazy) z neogotycką kordegardą, pomnikiem Norwida oraz lipowo-akacjowymi\nalejami i dwoma dębami szypułkowymi2. Zabytkowy pałac w Kręgach.Lucynów\nNiegówZabrodziew 1898 r. było ich już trzy. Pierwszy, pw.\nNiepokalanej Marii Panny, pochodzi\nz 1656 r., został odlany w Gdańsku przez\nWainholdta. Drugi pw. św. Stanisława\nzakupiono w 1898 r., odlał go w Węgrowie Władkowski. Trzeci dzwon pw.\nśw. Anny również pochodzi z Węgrowa.\nW Barcicach znajduje się też zabytkowy cmentarz parafialny, z nagrobkiem\nWiktora Deplewskiego z 1910 r. Jest\nteż wspólna mogiła rozstrzelanych\nprzez hitlerowców we wrześniu 1944 r.\nmieszkańców Barcic, którzy polegli za\npomoc udzieloną partyzantom. ◼33moje przestrzenieZ uśmiechem\nprzez świat i Polskę\nrozmawiali: Karolina Kowalska i Daniel ParolO pasji podróżowania i pisania oraz pokazywaniu rodakom\nświata i Polski opowiada podróżniczka Elżbieta Dzikowska.Fot. Bartek Kosiński››Urodziła się Pani w Między- po co babcia chowa kozę, a to wła- świata, dzieła Leonarda da Vinci,\nrzecu Podlaskim, tam spędziła\nśnie ta koza dawała mleko ukrytym\nRafaela, Rubensa, Tycjana, El Greca,\ndzieciństwo i wczesną młodość. w piwnicy Żydom.\nale gdzie one przepadły, tego niesteO międzyrzeckim okresie Pani żyty nikt nie wie. Dziś pozostały tylcia tak naprawdę wiadomo jednak ››Międzyrzec Podlaski był niegdyś\nko opowieści o nich, a to naprawdę\nmiastem wielu wyznań...\n››Elżbieta Dzikowska: Po ukończe- ››Tak, przed wojną zamieszkiwali\nniu liceum, kiedy miałam 16 lat, w nim wyznawcy wielu religii: ka- ››Czy fakt, że dorastała Pani wśród\nopuściłam rodzinne strony i wy- tolicy, prawosławni, może jeszcze\nróżnych kultur, zdecydował o zajechałam na studia do Warszawy. unici. Nawet właściciel Międzyrze- interesowaniu światem?\nMoja rodzina wywodzi się z Pod- ca książę Stefan Zbaraski urodził ››Nie, bo jak się urodziłam, to nie było\nlasia. Ojciec był nauczycielem, zo- się jako prawosławny, potem zmie- już ani Żydów, ani prawosławia. Postał aresztowany przez Niemców\nnił wyznanie i przeszedł na kalwi- wojenny świat stał się jednorodny,\nw Międzyrzecu Podlaskim i roz- nizm, a umarł jako katolik. Ciekawe, wieloetniczność pozostała jedynie\nstrzelany na Zamku Lubelskim. że tych władców Międzyrzeca było\nwe wspomnieniach, dla mnie główMiasto było w połowie żydowskie, wielu, dodatkowo pochodzili oni\nnie w opowieściach babci, także\no czym wiem już tylko z lektur\nz bardzo możnych, światłych, ary- nieco w architekturze, albowiem\ni opowiadań babci, która ukrywa- stokratycznych rodzin, a w mieście\nwokół rynku zachowały się kamieła dwóch Żydów. Jeden z nich był\nnie pozostało po nich nic wielkie- niczki żydowskie, które połączone\nzamożnym fabrykantem, drugi, go. W Białej Podlaskiej wybudowali\nsą takimi samymi, bardzo rzadkimi,\nJosek, biedakiem, tak wielkim, że\nimponujący pałac, piękny kościół, łukami jak te jerozolimskie. Przew jego domu zapałkę się dzieliło\nw Radzyniu przecudowny pałac\ntrwał jeszcze kirkut, teraz nieco odna czworo, a w czasie szabasu dla\nrokokowy, a w Międzyrzecu też pa- nowiony. Macewy zostały oczyszcałej rodziny musiał wystarczyć je- łac, ale nadzwyczaj skromny. Kie- czone, częściowo wprowadzone\nden śledź, nim musieli się wszyscy\ndyś podobno były w nim kolekcje\nw mur cmentarza. Ale kościoły są\nnajeść. Zawsze zastanawiałam się, sztuki najprzedniejszych artystów\njuż wyłącznie katolickie.kraina bugu · wiosna 201235moje przestrzenie››Nie miała Pani kontaktu z prawdziwym Podlasiem, z ludźmi znad\noczywiście, że miałam. Wyjeżdżałam na wakacje do cioci, do\nwsi Żerocin, gdzie współżyłam z naturą. Dla zabawy wiązałam snopki\nlnu, wspinałam się na brzozy i się\nz nimi kołysałam, chowałam się\nw łubinie, wtedy moja ciocia bardzo się denerwowała, bo łubin podobno usypia. Uwielbiałam wiśnie,\nktórymi obrośnięta była zagroda,\nchodziłam na grzyby i na wyprawy\ndo lasu. Być może wtedy zaczęły się\n››Studia sinologiczne, które do\ndziś uznawane są za egzotyczne,\nbyły początkiem tej wędrówki?\n››Zawsze ciągnęło mnie do poznawania nowych kultur i nauki. Po sinologii skończyłam historię sztuki.\nZresztą do dzisiaj się uczę, bo jak się\nczłowiek nie dokształca, nie rozwija, to nawet nie stoi w miejscu, ale\nsię cofa. Każda podróż niezwykle\nmnie wzbogaca i sądzę, że w podróżach skończyłam kilka fakultetów:\ngeografię, religioznawstwo, etnografię, archeologię, nawet trochę\nekonomii i filozofii. Neruda napisał\ntaki piękny wiersz: „Umiera powoli,36›› Przedtem jednak imała się Pani\nróżnych prac, kompletnie niezwiązanych z językiem chińskim.\n›› Odkurzałam książki w bibliotece\nUW, wypożyczałam je w Parku Kultury, pracowałam trochę w Ciechu,\nw klubie PAX-owskim Maraton, ale\npotrzebny mi był prawdziwy zawód.\nZawsze interesowała mnie historia\nsztuki, więc nawet wtedy, kiedy dostałam propozycję pracy w miesięczniku „Chiny”, powiedziałam: dobrze,\npod warunkiem że będę mogła studiować. Oni się na to zgodzili. Pracowałam przy Senatorskiej, niedaleko\nuniwersytetu. Poszłam na drugi rok,\nuzupełniłam materiał i zwieńczyłam\nstudia połączeniem historii sztuki\nkto nie podróżuje, nie czyta książek, i sinologii, bo tematem kolejnej pracy\nnie słucha muzyki, kto nie obser- magisterskiej była „Moda na chińszwuje, kto nie rozmawia z nieznajo- czyznę w Polsce XVIII w.”.\nmymi”. Z całego serca staram się żyć\n››Dziewczyna z Podlasia przeniosła\nwedług jego wskazówek.\nsię również do Chin, innej kultury.\n››W szkole udało się Pani przesko- ››Z każdym miesiącem i rokiem zainczyć dwie klasy. Zdając na studia, teresowanie nie tylko Chinami, lecz\nmiała Pani 16 lat – to naprawdę\ntakże Azją się pogłębiało. Na stuniewiele. Jaka Elżbieta przyje- diach dowiedziałam się, że istnieje\nchała do Warszawy?\ntaki kraj jak Kambodża, a w nim takie\n››Dziewczyna z Podlasia, biedna, wspaniałe zabytki, jak Angkor Wat.\nzakompleksiona, w jednym płasz- Kiedy zobaczyłam go na zdjęciach,\nczyku, w jednej spódniczce i blu- zamarzyłam, że kiedyś tam pojadę.\nzeczce. Na szczęście dostała akade- Ale wtedy nawet marzyć nie było po\nmik. Miała 275 zł stypendium. To\nco. Po 30 latach dotarłam jednak do\nnie były duże pieniądze. Dopiero\nAngkor Wat i zrealizowałam marzena czwartym roku wyjechałam na\nnia, których zalążek sięgał sinologii.\nsześć tygodni do Chin. Tam, nie- Jednak Elżbieta z Podlasia przeniosła\nstety, umarł mój promotor, profesor\nsię przede wszystkim do Warszawy,\nliteraturoznawca. Po powrocie mu- do innego świata. PRL nie był tylko\nsiałam kończyć pracę pod kierun- smutny i przaśny. Jako studenci miekiem językoznawcy klasycznego, liśmy różnorodne zainteresowania,\nktóry nie znał języka chińskiego. Pi- pasje i mogliśmy je realizować. Śpiesałam pracę pod tytułem „Elemen- wałam w chórze uniwersyteckim,\nty biograficzne w twórczości Ju Ta\nchodziłam do klubów filmowych,\nFu”. Musiałam przeczytać całą jego\nna konfrontacje teatralne. Były STS,\ntwórczość, wszystkie dzienniki, filharmonia, arsenał, inne wystawy.\na potem przetłumaczyć to na polski. Malarstwo i rzeźba stały wtedy na\nPo sinologii nie mogłam jednak do- wysokim poziomie. Z Międzyrzeca,\nstać pracy, więc zdecydowałam się\nz tego Podlasia, gdzie nic się nie dziastudiować historię sztuki.\nło, tylko nauka i wyprawy na wieś,kraina bugu · wiosna 2012Fot. Bartek Kosiński››Jak zatem wyglądało dorastanie\nw jednorodnym już Międzyrzecu?\n››Niestety moje dzieciństwo było bardzo trudne, nie mogę go zaliczyć do\nnajlepszego okresu mojego życia.\nNie miałam praktycznie domowego\nwychowania, ponieważ mój ojciec\nwcześnie zginął, a matka musiała\npracować, żeby utrzymać rodzinę.\nZajmowała się prowadzeniem herbaciarni z nielegalnym wyszynkiem\ni praktycznie cały czas była zajęta.\nMną w tej sytuacji opiekowała się\nbabcia, ale tak naprawdę wychowywałam się sama, w szkole, przez\nlektury.Zawsze ciągnęło mnie\ndo nauki. Po sinologii\nsztuki. Każda podróż\nwzbogaca i sądzę,\nże w podróżach\netnografięmoje przestrzenie››Wracała Pani w rodzinne strony?\ndopóki miałam tam rodzinę.\nPotem mama umarła, babcia przeniosła\nsię do córki w Grudziądzu. Międzyrzec\njawił mi się wówczas jako inny, ciepły,\nswojski, ale już nie mój. Nawet znajomości z dzieciństwa nie przetrwały. Ponieważ zajęłam się sztuką, przyjaciół mam\ngłównie wśród artystów, krytyków sztuki, podróżników.››Dziś jest Pani częstszym gościem\nw Międzyrzecu niż za czasów studenckich?\n››Do Międzyrzeca wracam. Mam tam\nprzyjaciół, także honorowe obywatelstwo miasta, które mnie zobowiązuje. I wystawy w miejscowej Galerii ES. cierpiałam na chorobę morską. Na\nszczęście na duchu podtrzymywały\nZatrzymuję się zwykle w Tęczowym\nFolwarku w Krzymoszycach, u moje- mnie przyjazne dusze: swoim śpiewem\ngo przyjaciela Leszka Sokołowskiego. baryton z Odessy i spirytystka, z którą\nCzasami zdarzają się jakieś spotkania, wywoływałyśmy łaskawe duchy. Przez\nopowiadam o świecie. Mój przykład\nwiele lat jeździłam sama i dawałam sopokazuje, że można stąd pójść w świat. bie radę z bardzo małą, jak się to dzisiaj\nZ małego prowincjonalnego miasta. mówi, kasą.\nZwiedziłam przecież prawie całą kulę\n››Przez siedemnaście lat była Pani żoną\ndziennikarza Andrzeja Dzikowskie››Inspiruje Pani młodych międzyrze- go. Rozstali się Państwo jednak i spotkała Pani Tony’ego Halika.\nczan do podróży?\n››Podróżowanie jest teraz znacznie ła- ››Obydwu moich mężów wspominam\ntwiejsze dla młodych ludzi, świat jest\nciepło. Byli dobrymi mężami. Z Tonym\notwarty, nie ma problemu z paszpor- połączyła mnie wspólna pasja. Andrzej\ntem, pieniądze można zarobić. Najważniejsze to chcieć i być konsekwentnym.\nNie zrezygnować po drodze. Kiedy po\nraz pierwszy jako dziennikarz jechałam do Meksyku, płynęłam trzy tygodnie statkiem handlowym. Na trzy\nmiesiące miałam ledwie 180 dolarów,\nza które zwiedziłam wszystko, o czym\nmarzyłam. Oszczędzałam nawet na wodzie, spałam w klitkach po dolarze za\ndobę. Ale byłam szczęśliwa, czułam się\n››Opowieści o Pani podróżach dla wielu osób brzmią jak z kosmosu.\n›› Możliwe. To były czasy ciężkie, ale\nteż piękne. W drodze do Meksyku38››Czy ma Pani poczucie, że już poznała cały świat?\n››Skądże! Ciągle podróżuję. W zeszłym\nroku byłam na południu Chin, na\npółnocnym wschodzie Indii. Teraz\ninteresują mnie głównie plemiona,\nczyli świat, który odchodzi. Globalizacja dociera wszędzie. Nasze wzory są powielane na krańcach globu\ni nic w tym dziwnego, bo każdy chce\nmieć lepiej. Szkoda jednak, że zanika tożsamość. Jeżdżę po odległych\nkrainach, w których ona jeszcze\nnie do końca zaginęła, ale jest zagrożona, chcę ją udokumentować.\nTę różnorodność i w pewnych elementach zbieżność kultur starałam\nsię pokazać w albumie „Uśmiech\nświata”, w planie mam „Drzwi i okna\nświata”, „Fryzury i nakrycia głowy”\noraz „Świat, który odchodzi”. Obecnie pracuję nad „Biżuterią świata”.też podróżował, był korespondentem w Moskwie, ale ja nie miałabym\nco tam robić. Tony’ego ciągnęło dalej,\nw świat. Razem mogliśmy spełniać\n›› A przy okazji pokazywać Polakom\nświat. Jak wpadli Państwo na pomysł „Pieprzu i wanilii”?\n›› Chcieliśmy pokazywać świat, który był\nwówczas zamknięty. Tony był korespondentem amerykańskiej sieci NBC,\nja też dostałam paszport. Mogliśmy jeździć i otwierać okno na ten daleki świat.\nTo było nasze posłanie. Jeździliśmy za\nwłasne pieniądze, pokazywaliśmy nie\ntylko te zabytki, lecz także życie na co\ndzień. Powstało około trzystu filmów.\n››Skąd się wzięła nazwa programu?\n››Nazwy się zmieniały. Najpierw było:\n„Tam, gdzie pieprz rośnie”, potem „Tam,\ngdzie rośnie wanilia”, „Tam, gdzie pachnie eukaliptus”, „Tam, gdzie kwitną\nmigdały”, w końcu zabrakło nam koncepcji i zostało „Pieprz i wanilia”.\n››Niektórzy mówili, że Tony to pieprz,\na Pani wanilia.\n››Nie lubię wanilii. Wolę imbir, pieprz,\nczosnek, w ogóle nie lubię słodyczy.\nTony widział w Stanach programy prowadzone przez małżeństwo podróżników. Wiedział, że chcę robić filmy, był\nświetnym operatorem. Ja wymyślałam\ntematy, a on je realizował.1\n3. Chiny, lata 50.Fot. archiwum prywatnewkroczyłam nagle do wielkiego świata\nkultury.Po raz pierwszy\npłynęłam do Meksyku\ntrzy tygodnie statkiem\nhandlowym. Na trzy\nna wodzie, spałam\nw klitkach po dolarze,\nale byłam szczęśliwa››Czy ta globalizacja nie jest etapem\newolucji, której świat podlega\nod zarania dziejów?\n››Rzymianie i Grecy też rozprzestrzeniali swoją kulturę, ale teraz\ndzięki mediom ten proces postępuje znacznie szybciej i ma większy\nzasięg. Trzeba mieć naprawdę dobrą\npolitykę kulturalną, żeby zachować\ntożsamość w tym zglobalizowanym,\nnowoczesnym i zamożnym świecie. Udaje się to Norwegii. Do końca\nżycia nie zapomnę inauguracji\nopery w Oslo, której architektura\njest inspirowana lodowcem. Zdumiało mnie, że ponad połowa gości,\na wśród nich ministrowie, artyści\ni ludzie szeroko pojętej kultury,\nprzyszła w strojach regionalnych.\nMinister rybołówstwa z mężem, Lapończycy, czy jak oni wolą Samowie,\nprzyszli także w tradycyjnych ubiorach. To było wzruszające. Aż 90 proc.\nkobiet norweskich ma w swoich szafach stroje regionalne i wkłada je\nna wesela, do opery, na przyjęcia.\nUważam, że kultywowanie tradycji\nto najważniejsza sprawa. Bo to ona\nwłaśnie pozwala nam zachować naszą tożsamość.39moje przestrzenieG o s p o d a\n12K w i a t yP o l s k i e1. Na Machu\nPicchu.Fot. archiwum prywatne2. Z Tonym\ncesarskich.››Czy Norwegia, Szwecja, kraje\nskandynawskie nie są taką Krainą\n››Kraina Bugu może być taka, jeśli się\no to postaracie, zachęcicie do tego,\nżeby kultywować tradycję.\n››Polacy zdają się to coraz lepiej\nrozumieć. Kiedy wszyscy niemal\nz obowiązku jeżdżą do Egiptu, elita zwraca się ku Polsce.\n››Ci, których na to stać, nasycili się\nEgiptem, Marokiem i jeszcze odleglejszymi krainami. Dobrze jest\npoznawać własny kraj. Właśnie to\nbyło moim celem, kiedy zaczęłam\npisać cykl przewodników po Polsce\nzatytułowanych „Groch i kapusta”.\nMiałam nadzieję, że skoro Polacy\nmieli do mnie zaufanie z powodu\nprogramu „Pieprz i wanilia”, który\ngromadził przed telewizorami w porywach 18 mln widzów, uwierzą mi,\nże Polska też jest ciekawa i warto ją\nzwiedzać. Kiedy jeżdżę na spotkania\nlub wyprawy po Polsce, miło mi spotykać rodaków z moimi subiektywnymi przewodnikami. Zawsze pytają,\nkiedy wyjdzie następny.40››No właśnie, kiedy?\n››To nie taka prosta sprawa. Do wszystkich miejsc, o których piszę, dotarłam osobiście, wszystkie zdjęcia zrobiłam sama, sama też rozmawiałam\nze wszystkimi bohaterami kolejnych\nrozdziałów. To robota duża, ale pożyteczna. Nie tylko praca, ale pasja,\na nawet posłanie.\n››Nie miała Pani nigdy ochoty zająć\nsię Bugiem i rodzinnymi stronami?\n››Ochotę mam, tylko czas jeszcze na to\nnie przyszedł. Do tej pory interesowały mnie regiony mniej mi znane\ni bardziej związane z moją profesją\nhistoryka sztuki. Częściowo jednak\nspenetrowałam już dorzecze Bugu.\nByłam i w Wyszkowie, i w Kodniu,\ni w niedalekiej Grabarce. Do Bugu\nwpływa też rzeka, nad którą się urodziłam, Krzna. Stanowiła niegdyś\ngranicę pomiędzy Koroną a Wielkim\nKsięstwem Litewskim. Ja się urodziłam po stronie Litwy.\n››Kiedyś jako pierwsza pokazywała\nPani Polakom wielki świat. Czyteraz, kiedy w „Grochu i kapuście”\npokazuje Polskę, też czuje się Pani\n››Tak naprawdę wyszło sporo przewodników po Polsce, ale wiele\nz nich jest czysto informacyjnych,\nbez osobistej refleksji, bez przeżycia.\nDoszłam do wniosku, że trzeba zrobić coś innego, żeby były to też książki do czytania. Miło mi, że jak jestem\nzapraszana na spotkania do bibliotek,\nokazuje się, że do tych książek ustawiają się kolejki. Ludzie wypożyczają je nie po to, by od razu jeździć po\nkraju, ale po to, by je po prostu czytać,\nbo znają te okolice i chcą uzupełnić\nwiadomości, albo najzwyczajniej\nw świecie chcą poznać inne regiony\nPolski. Bardzo cieszy mnie fakt, że\nmoje książki mają być nagrane, będą\naudiobookami, to na pewno przyda\nsię w podróży wielu osobom, można ich będzie słuchać, np. podczas\njazdy samochodem do opisywanego\nprzeze mnie celu. Cały czas myślę\no wydaniu jeszcze jednej książki\no Polsce, mogę zapewnić, że na pewno znajdzie się w niej rozdział o niepowtarzalnej Krainie Bugu.kraina bugu · wiosna 2012u l . W ą s k i D u n a j 4 / 6 / 8 | S t a r e M i a s t o , Wa r s z a w a | t e l . 2 2 8 8 7 6 5 2 0\ngospodakwiatypolskie@o2.pl | www.gospodakwiatypolskie.plTurystyka / punkt docelowySiedlcePrzedsmak\nwschodniej różnorodnościFot. Agnieszka Króltekst: Małgorzata Szerfer42Ze względu na swą lokalizację i historię Siedlce\nsą jednym z ważniejszych ośrodków Polski Wschodniej,\na zarazem bramą do pełnej cudów natury\ni niezwykłych dziejowych pamiątek Krainy Bugu.\nTylko od nas zależy, jak szeroko ją otworzymy\ni na ile zechcemy poznać nadbużańskie bogactwo.\n431Zdjęcie na stronie\n1. Dni Siedlec przed\n2. Gmach biblioteki\nmiejskiej.Leżące na wschodnim Mazowszu Siedlce szczycą się 465-letnią historią oraz\npołożeniem na tradycyjnym, międzynarodowym szlaku przez Europę. O ile biegnąca przez miasto linia kolejowa łączy wschód\ni zachód Starego Kontynentu, o tyle Siedlce stanowią swego rodzaju bramę, przez którą przekraczamy granicę wielokulturowej Krainy Bugu,\nczasem dzikiej niczym meandry, starorzecza\ni porastające region lasy, innym razem budzącej\nrespekt i podziw okazałością zabytków i majestatem świątyń oraz miejsc pamięci.Śladami fundatorki\nSiedlce to doskonała baza wypadowa do zgłębiania kulturowego dziedzictwa nadbużańskich ziem, ciągnących się po wschodnią granicę kraju, oraz ich przyrodniczego bogactwa.\nZanim jednak udamy się na pełen wrażeń weekend, a najlepiej dłuższy pobyt na Podlasiu, pozwólmy sobie na przystanek w Siedlcach. Czasy44Fot. Dariusz Dybczak (2)punkt docelowyświetności miasta to XVIII w., kiedy to księżna Aleksandra Ogińska, żona Michała Sapiehy,\na następnie hetmana wielkiego litewskiego Michała Ogińskiego, w 1775 r. po śmierci ojca Fryderyka Michała Czartoryskiego odziedziczyła\nSiedlce, znacząco przyczyniając się do ich rozkwitu ekonomicznego i kulturowego.\nDziś Siedlce przeżywają ponowny renesans,\nprzywołując na myśl czasy księżnej Ogińskiej,\nkiedy chlubą Siedlec był – zupełnie jak dziś\n– teatr. O tamtym okresie, któremu miasto tyle\nzawdzięcza, przypominają obiekty podziwiane\nprzy okazji spacerów. Najstarszym murowanym zabytkiem architektury sakralnej, licznie reprezentowanej przez kościoły katolickie,\nprotestanckie i cerkiew, jest tu barokowo-klasycystyczny kościół pw. św. Stanisława, który\nz inicjatywy księżnej Ogińskiej zyskał nowe oblicze i bogatsze wnętrze. Nieopodal znajdziemy\nboczne skrzydła dawnej bramy-dzwonnicy, która przed wojną miała kształt łuku triumfalnego\no trzech arkadach.kraina bugu · wiosna 20122Arkadyjska sielanka\nW niedalekim sąsiedztwie usytuowany jest\npałac Ogińskich z pięknym parkiem, sprzyjającym chwilom wytchnienia. Okazała, klasycystyczna rezydencja magnacka, wzniesiona w miejscu drewnianego dworu przez\nksięcia Kazimierza Czartoryskiego przed\n1730 r., a gruntownie przebudowana przez\njego wnuczkę Aleksandrę Ogińską, gościła\nw swych progach przedstawicieli rodów Branickich, Potockich, twórców życia kulturalnego, bohaterów narodowych. Przy okazji\nwizyty króla Stanisława Augusta Poniatowskiego wzniesiono na jego cześć kolumnę toskańską, która do dziś kieruje na pałacowy\ndziedziniec. Od czasów księżnej biel pałacu\nkontrastuje z roślinnością parku urządzonego w stylu sentymentalnym, niegdyś pełnego\nklombów, krętych ścieżek, zagajników, sadzawek i kanałków z wyspami oraz licznych budowli. W 2001 r. Akademia Podlaska przejęłaO ile biegnąca przez miasto linia\nkolejowa łączy wschód i zachód\nStarego Kontynentu, o tyle Siedlce\nstanowią swego rodzaju bramę,\nprzez którą przekraczamy granicę\nwielokulturowej Krainy Bugu,\nczasem dzikiej niczym meandry,\nstarorzecza i porastające region\nlasy, innym razem budzącej respekt\ni podziw okazałością zabytków452. Chór miasta\n3. Siedlecka katedra\nPoczęcia NMP.Siedlce na co dzień\nW Siedlcach nie ujdzie uwadze również usytuowany na centralnym placu XVIII-wieczny ratusz,\nzwany Jackiem, którego wieżę wieńczy figura\nAtlasa Jacka dźwigającego kulę ziemską, zgodnie1z legendą wzorowana na postaci lokaja, którego\nksiężna Ogińska darzyła szczególną sympatią.\nDziś po mieście rozbrzmiewa polonez Kleofasa\nOgińskiego „Pożegnanie ojczyzny”, wygrywany\nprzez kuranty ratusza, a budowla jest siedzibą Muzeum Regionalnego, udostępniającego\n3Fot. Michał Rząca (1)1. Obraz El\nDiecezjalnym.na własność pałac, przywracając mu dawny blask\ni przystosowując do potrzeb uczelni, dzięki czemu pałac Ogińskich z otaczającym parkiem miejskim Arkadia jest dziś wizytówką miasta, regionu\ni Uniwersytetu Przyrodniczo-Humanistycznego\nW zespole pałacowo-parkowym zachowała się\nwybudowana z woli Ogińskiej ośmioboczna kaplica św. Krzyża, zwieńczona kopułą z ażurową\nlatarnią, dla której pierwowzorem była kaplica\nZygmuntowska na Wawelu. Po śmierci księżnej\nkaplica stała się miejscem jej spoczynku. Odrestaurowaną kryptę grobową otaczają z trzech\nstron portyki z kolumnami toskańskimi, zaś od\nwschodu portyk ze złamaną kolumną i monogramem księżnej. Na drzwiach umieszczone są kołatki w kształcie lwich głów, a wewnątrz znajduje się\nobraz „Zdjęcie z krzyża”.Fot. Dariusz Dybczak (2)punkt docelowy2bogate zbiory malarstwa i grafiki XIX i XX w.,\nkolekcje historyczne związane z przeszłością\nSiedlec i regionu oraz eksponaty z dziedziny\netnografii i archeologii.\nAmatorzy tej formy poznawania historii powinni odwiedzić Muzeum Diecezjalne w Siedlcach, którego szczególnie cennym nabytkiem\njest dzieło El Greca „Ekstaza św. Franciszka”.\nTo jedyny obraz hiszpańskiego artysty, który\nmożna na stałe oglądać w Polsce, co wzmacnia rangę placówki i przyciąga do niej turystów oraz koneserów sztuki z kraju i zagranicy.\nUnikatem są także jedyne zachowane organy\nWagnera, odkryte dziesięć lat temu. Pamiątki\nzwiązane z Janem Pawłem II gromadzi z kolei\nekspozycja Muzeum Jana Pawła II. Ze sztuką\nprzez duże „S” możemy obcować dzięki Scenie\nTeatralnej Miasta Siedlce, zaliczanej do najnowocześniejszych na Mazowszu, której znakiem\nrozpoznawczym i wizytówką, wzbudzającą zazdrość nawet uznanych teatrów warszawskich,\njest profesjonalny komin sceniczny. Atrakcyjność oferty dopełnia wystawiany repertuar\nz ostatnim przebojem – baletem „Dziadek do\norzechów” w wykonaniu obsypanego nagrodami i szczycącego się tytułem mistrza świata\nzespołu tanecznego Caro Dance, będącego podobnie jak zespół Luz wzorem doskonałości\nw tańcu nowoczesnym i dumą Siedlec.\nW miejskiej przestrzeni uwagę zwracają zabytkowe budynki, reprezentujące różne style, jak choćby gmach teatru wybudowanego\nw latach 40. XIX w., a dziś będącego siedzibąW Muzeum Diecezjalnym znajduje\nsię dzieło El Greca „Ekstaza\nśw. Franciszka”. To jedyny obraz\nhiszpańskiego artysty, który można\nna stałe oglądać w Polsce. Wzmacnia\nto rangę placówki i przyciąga do\nniej turystów oraz koneserów sztuki\nz kraju i zagranicy. Unikatem są\ntakże jedyne zachowane organy\nWagnera, odkryte dziesięć lat temuUrzędu Stanu Cywilnego; reprezentacyjny,\nklasycystyczny budynek poczty projektu Corazziego; monumentalna, trójnawowa katedra\nw stylu neogotyckim z widocznymi z daleka\nwieżami. Krążąc ulicami miasta, natrafimy\nna pomniki: Jana Pawła II, wzniesiony na pamiątkę wizyty papieża w Siedlcach w 1999 r.,\npamięci Żydów pomordowanych w czasie\nII wojny światowej, obelisk z popiersiem Kościuszki. Możemy też przysiąść się do Stefana47punkt docelowyNiewątpliwie Siedlce dają\nprzedsmak tego, co nas czeka\npodczas dalszej wyprawy\nna wschód, i zachęcają,\nby zatrzymując się\nw mieście, zwiedzić bliższe\ni dalsze okolice. Będąc\njedną nogą na Mazowszu,\ndrugą możemy stawiać\nna dowolnie wybranych\npunktach mapy Podlasia2. Rozgrywki\nsportowe na stadionie\nmiejskim.Żeromskiego na poświęconej mu ławeczce\ni zapozować do zdjęcia z literatem. Warto zawędrować na ul. Asza i Esperanto z rzędami\nparterowych kamieniczek z przełomu XVIII\ni XIX w. – dawnych domów zajezdnych z wąskimi bramami, prowadzącymi na charakterystyczne dziedzińce. Ciekawym zakątkiem jest\nteż Lapidarium – eklektyczna kaplica w obrębie\ndawnego cmentarza z XVIII w., otoczona nadgryzionymi zębem czasu nagrobkami.\n1W sierpniu warto się udać do odległego o 66 km\nod Siedlec Janowa Podlaskiego, by na własnej\nskórze poczuć atmosferę światowych aukcji\nw słynnej stadninie koni arabskich. Przez cały\nrok przebywających w Siedlcach zapraszają okoliczne miejscowości, obrazujące unikalność\ni różnorodność multietnicznej Krainy Bugu.\nw filmach i serialach. Siedlecka brama wiedzie też\ndo pobliskich Chlewisk z XIX-wiecznym dworem,\nprzebudowanym w latach 20. XX w. przez wdowę\npo Władysławie Reymoncie, Aurelię, w którym\nobecnie działają: Dom Pracy Twórczej „Reymontówka”, hotel i centrum konferencyjne, a także\ndo położonego w podobnej odległości Krzeska\nz jedną z najstarszych polskich gorzelni, usytuowaną w pięknym otoczeniu stawów, ogrodów\ni wiejskiej rezydencji z 1766 r.\nOkoło godziny zajmie dojazd do Muzeum\nWalki i Męczeństwa na terenie obozu zagłady\nw Treblince, Woli Okrzejskiej, będącej miejscem\nnarodzin Henryka Sienkiewicza i siedzibą muzeum poświęconego nobliście, uwiecznionego\nw literaturze Drohiczyna czy Grabarki – świętej góry\nprawosławia, będącej miejscem kultu i dorocznych\npielgrzymek do trzech klasztornych cerkwi.\nMożliwości jest wiele, a wybór niełatwy. Niewątpliwie Siedlce dają przedsmak tego, co nas czeka podczas dalszej wyprawy na wschód, i zachęcają, by zatrzymując się w mieście, zwiedzić bliższe\ni dalsze okolice. Będąc jedną nogą na Mazowszu,\ndrugą możemy stawiać na dowolnie wybranych\npunktach mapy Podlasia. A gdziekolwiek się zatrzymamy, nie będziemy żałować, bo Kraina Bugu\nto prawdziwa skarbnica turystycznych pokus.\nPora otworzyć bramę Siedlec.kraina bugu · wiosna 2012Fot. Dariusz DybczakMoc atrakcji o krokFot. materiały prasowe1. Atrakcje\nBugu.Zupełnie innym rytmem niż na co dzień miasto żyje przy okazji cyklicznych imprez: Dni\nSiedlec i Jarmarku św. Stanisława BM, patrona\nmiasta, kiedy to mieszkańcy i goście tłumnie\ngromadzą się na ulicach, by do woli przebierać\nw atrakcjach i poznawać tradycyjne smaki regionu oraz lokalną sztukę. W innych terminach\nmamy szansę trafić na wybory Miss Ziemi Siedleckiej, Festiwal Malwy, Międzynarodowy Festiwal Pieśni, Tańca i Folkloru, Festiwal Inicjatyw Kulturalnych Summertime czy Rock Open\nAir Festival.2Kalendarium imprez\nKusaki. Prezentacje Ludowych Zwyczajów Zapustnych i Potraw Ostatkowych\nTo odbywjąca się w marcu impreza, która jest okazją do prezentacji ludowych zwyczajów, wierzeń i potraw ostatkowych, występujących na\nterenie wschodniego Mazowsza i południowego Podlasia.\nwięcej informacji: www.ckis.siedlce.pl\nFestiwal Standardów Jazzowych\nOdbywające się w kwietniu koncerty są doskonałą okazją do zapoznania się z aktualnymi standardami jazzowymi – zarówno krajowymi\njak i zagranicznymi.\nImpreza o charakterze targowo-wystawienniczym. Wydarzenie to nawiązuje swoim charakterem do średniowiecznych jarmarków kupieckich\norganizowanych w miastach, najczęściej z okazji większych świąt kościelnych.\nwięcej informacji: www.mok.siedlce.pl\nRock Open Air Festival\nImpreza o charakterze konkursowym. Podczas każdej edycji w mieście goszczą wybitni przedstawiciele muzyki rockowej.\n,,Folk Show” Międzynarodowy Festiwal Pieśni, Tańca i Folkloru\nCoroczna impreza organizowana w sierpniu, mająca na celu podtrzymywanie tradycji poprzez regionalą muzykę i taniec.\nJedna z najstarszych i najważniejszych imprez jazzowych w kraju, promująca i propagująca muzykę jazzową. Co roku na scenie pojawiają się znakomici\nartyści z kraju i zagranicy.\nwięcej informacji: www.mok.siedlce.pl49kieg\nDobraDobKs. P. ŚciKs. P. ŚciaegienaecznecznSłonka3.\tRatusz Jacek. Siedlecki ratusz\nz 1766 r. to mieszanka stylów:\nWyróżnikiem budowli jest\nznajdująca się na wieży figura\nAtlasa Jacka dźwigającego\nkulę ziemską.ze s2.\tKatedra pw. Niepokalanego\nPoczęcia NMP. Murowany,\ntrójnawowy kościół w stylu\nw latach 1905–1912 na planie\nkrzyża łacińskiego. Dziś jego\nwieże już z daleka witają\nprzybywających do Siedlec gości.Br1.\tMuzeum Diecezjalne. Powstało\nw 1918 r. jako Muzeum Diecezji\nPodlaskiej w Janowie Podlaskim.\nW 1922 r. zostaje przeniesione\ndo Siedlec. Najcenniejszym\neksponatem muzeum jest ,,Ekstaza\nśw. Franciszka” pędzla El Greca.kaNajważniejsze Atrakcjeze sks. I ks. I\n. Sko . Sko\na K lińs\nSienicza3 Ma3jaMajaTT.. CCz\nBrmapa: R. Piwowar4Ki KiPałac Ogińskich\nz I poł. XVIII w.\npw. Serca Jezusowego, wzniesiony\nw latach 1868–1869\nKaplica pw. św. Krzyża\nz II poł. XVIII w.\nPóźnobarkowy ratusz Jacek\ni Odwach – obecnie budynek\nekspozycja obrazu El Greca\n– dawniej filia dworskiego teatru\na P ls\nwa Aswa As\nrnarnaBohaterów Getta11 L\nBiałystok (160 km, 2 godz. 36 min)\nLublin (125 km, 1 godz. 59 min)\nWarszawa (90,5 km, 1 godz. 35 min)\n3.\tPrzewodnicy turystyczni:\nOddział PPTK „Podlasie”\nul. Bp. Świrskiego 35,\ntel. (25) 632 77 77\n4.\tPunkt informacji turystycznej:\nInformacja Turystyczna ul. Kazimierza Pułaskiego 7,\ntel. (25) 632 43 53, czynne\npon.-pt. 8-16; Odział PPTK\n„Podlasie” ul.Bp. Świrskiego 35,\ntel. (25) 632 43 53\nwww.pttksiedlce.plkraina bugu · wiosna 2012materiał promocyjnyDrukarnia • Producent Reklam • Upominki Reklamowe\nSerwisy WWW • Reklama na Telebimach\n08-102 Siedlce • ul. Starzyńskiego 5\ntel.: 25 644 18 00; 25 632 27 72 • biuro@foldruk.media.plwww.foldruk.media.plReportaŻ / brzegiem rzekiW kilku miejscach szosa niemal dotyka brzegu rzeki.\nWtedy najpierw widać żółte tablice z napisem „Granica\nPaństwa. Przekraczanie zabronione”, a chwilę potem biało-czerwone słupy z tabliczkami „Polska” i wreszcie\nsam Bug. Podróżowaliśmy wzdłuż tej granicznej\nrzeki od Siemiatycz do Chełma. Ta część Polski\nżyje w innym, wolniejszym tempie, więc i my\nzwolniliśmy, aby ją dokładnie poznać.Nadbużańska\ntekst i zdjęcia: Marek Waśkielbrzegiem rzekiWyprawa była wynikiem\nimpulsu i narodziła się\nw mojej głowie niemal\ninstynktownie. Pomyślałem, że czas się ruszyć z domu! Bez\nskrupulatnego planowania, analiz\nczy rozważania wariantów. Pogoda\nna długi weekend zapowiadała się naprawdę wspaniale. Luz w pracy, więc\nmogłem się wyrwać na kilka dni. Dokąd i jak? Szybki wybór padł na rowery\ni tzw. ścianę wschodnią, od Siemiatycz\ndo… dokąd się uda. Już miałem jechać\nsam, ale nieomal w ostatniej chwili mój syn Piotr podjął decyzję: „Jadę\nz tobą”. Pośpieszne, nieco chaotyczne\nwieczorne pakowanie. Rano upchnęliśmy się wraz z bagażami i rowerami\ndo renówki naszego przyjaciela, który\nzawiózł nas do Siemiatycz. Tak nagle,\nbez zbędnego zastanawiania się, planowania, obozów kondycyjnych, ba,\nnawet bez gruntownych przeglądów\nrowerów rozpoczęła się wspaniała\nprzygoda na dwóch kółkach.Brukselskie euro\nSiemiatycze to niewielkie miasteczko\nna Podlasiu. Do Bugu, wzdłuż którego\nzamierzaliśmy jechać, pozostało nam\njeszcze kilkanaście kilometrów, ale\nnajpierw czekała nas krótka wycieczka po mieście i uzupełnienie prowiantu. Jeszcze raz przypomniałem sobie\ni synowi podstawowe zasady poruszania się rowerami po ulicach, akcentując, że realnie rowerzysta ma znacznie\nmniej praw niż samochód. Potem i tak\npojechaliśmy chodnikami. Nikomu\nnie przeszkadzaliśmy, a do kościoła, cerkwi i zabytkowego cmentarza\nmieliśmy bardzo blisko. Ruszyliśmy\nz rynku. Nagle okazało się, że w jednym z rowerów warto wycentrować\nkoło. Podręczny warsztat rozłożyliśmy przy ławce w cieniu wielkiego\ndrzewa. Wokół nas przystanęło kilka\nzaciekawionych osób. Już po paru minutach dowiedzieliśmy się, że każdy\nz tutejszych mieszkańców ma kogośz rodziny pracującego w Belgii, sam\ntam pracował lub zamierza wyjechać.\nZamożność miasteczka opiera się na\npieniądzach płynących z Brukseli. Nie\nsą to jednak unijne dotacje, tylko euro\nciężko zarobione przez zaradnych\nWkrótce podróżowaliśmy dalej, wybierając do jazdy boczne asfaltowe\ndrogi. Nie ma na nich prawie żadnego\nruchu, jest więc bezpiecznie i wygodnie. Szybko dojechaliśmy do Grabarki. Wspięliśmy się na pagórek do cerkwi i rosnącego wokół wielkiego lasu\nkrzyży. Słynne miejsce pielgrzymkowe prawosławia zawsze ujmuje mnie\nswoim mistycyzmem. Siłę tego miejsca najlepiej czuje się, odwiedzając je\nw samotności lub bardzo małej grupie.\nPiotr próbował odczytywać napisy\nna krzyżach i tabliczkach, ale nie znacyrylicy, więc co chwila pytał mnie,\nco tu jest napisane. Odczytywałem i\nwyjaśniałem. Nawet nie zauważyłem,\njak szybko w młodym pokoleniu zaniknęła znajomość języka rosyjskiego. Piotr znakomicie posługuje się\nangielskim, ale rosyjski jest dla niego\njęzykiem zdecydowanie obcym. Przed\nodjazdem z Grabarki napełniłem nasze bidony wodą z cudownego źródła. Podobno dodaje zdrowia, urody\ni wzmacnia siły. My tych sił potrzebowaliśmy całkiem sporo, uroda też jest\nrzeczą ważną, namawiałem więc Piotra do dużych łyków i sam ze smakiem\nwypiłem kubeczek chłodnej, krystalicznie czystej wody.Niezupełnie\nZmierzaliśmy w kierunku Bugu. Po raz\npierwszy widzieliśmy go w miejscowości Maćkowicze, tuż za stosunkowo niedawno wzniesioną drewnianą\ncerkwią. Jest tu szeroki i wartki. Tylko56kraina bugu · wiosna 2012Przed odjazdem\nz Grabarki napełniłem\nnasze bidony wodą\nz cudownego źródła.\ni wzmacnia siły. My tych\ncałkiem sporo, uroda też\njest ważna, namawiałem\nwięc Piotra do dużych\nłyków, co też sam ze\nsmakiem czyniłemkolor... Spodziewałem się niebieskiej\nwstęgi, a on jest jakiś brązowawy. Być\nmoże to za sprawą deszczy padających\nw jego górnym biegu, a może Brześcia,\nktórego ścieki ponoć bezpośrednio\nspływają do Bugu. Nie wykąpaliśmy\nsię w nim w czasie całej naszej wycieczki. Do kąpieli wybieraliśmy\nmniejsze rzeczki i jeziorka.\nWjechaliśmy do Mielnika. Jest to\nładna wieś położona na kilku pagórkach. Zatrzymaliśmy się przy prawosławnym cmentarzu, skąd wdrapaliśmy się na Górę Zamkową. Pozostały\ntu ceglane ruiny średniowiecznego kościoła zamkowego. Ze szczytu góry widać zakola Bugu i wznoszące się po jego\nobu stronach strome pagórki.\nZa Mielnikiem Bug na długo zniknął z naszych oczu. Widzieliśmy tylko\nszeroką dolinę i czuliśmy, że jest gdzieś\nobok. Niewielu turystów dociera w ten\nniezwykle urokliwy zakątek Podlasia.\nWśród niewysokich pagórków, tuż przy\ngranicy z Białorusią położonych jest\nkilka niewielkich wiosek.57brzegiem rzekiKażdemu, kto dociera\ndo Niemirowa od\nstrony Mielnika, rzuca\nsię w oczy strażnicza\nwieża, skąd bystre\ndostępu do „krainy\ndo wsi prowadziła stara\ncarska brukówkaFlisackie tradycje\nNajdalej ku wschodowi położony\njest Niemirów. Każdemu, kto dociera\ndo wsi od strony Mielnika, rzuca się\nw oczy strażnicza wieża, skąd bystre\noczy białoruskich pograniczników\npilnują dostępu do „krainy wiecznej\nszczęśliwości”. Jeszcze do niedawna\ndo wsi prowadziła stara carska brukówka. Teraz jest lekko ukryta pod\nnierównym asfaltem. Takie brukówki,\nzwane tutaj kocimi łbami, budowano\nintensywnie w końcu XIX i początkach XX w. Powstawały z nakazu cara,\nktóry w ten sposób wpływał na podnoszenie poziomu cywilizacyjnego carskich wsi. Te już w wielu wypadkach\nponad 100-letnie trakty nadal przebiegają przez Podlasie. Musiała być to\nsolidna robota, jeżeli dopiero współczesne ciężkie maszyny rolnicze mogły je zniszczyć i zamienić w plątaninę\ndziur i luźnych kamieni. W centrum\nwsi stoi biały klasycystyczny kościół.\nPięknie wygląda jego jasna fasada58wśród intensywnie kontrastującej zieleni otaczających go wiekowych drzew.\nPrzez stulecia mieszkańcy Niemirowa trudnili się rolnictwem, flisactwem\ni handlem. Bug był jedną z głównych\narterii komunikacyjnych i transportowych dawnej Rzeczypospolitej. Pływały po nim barki z różnymi towarami (głównie ze zbożem), spławiano\ndrewno, transportowano sól. Wkrótce\nprzekonaliśmy się, że tradycje flisackie\nwe wsi nadal są podtrzymywane. Dotarliśmy do przeprawy promowej. Najszybciej na drugi brzeg Bugu do Gnojna,\na potem dalej do Janowa Podlaskiego\nmożna się dostać promem. Czasy się\njednak zmieniają. Prom jest obsługiwany przez flisaczkę, która dziarsko przewozi ludzi i ich dobytek, opowiadając\no zdarzeniach związanych z przeprawą. Z tamtej strony przewiozła kilku\nrowerzystów. Z uśmiechem zamieniliśmy się miejscami. Oni pojechali do\nAugustowa na południe, my mieliśmy\nzamiar jechać co najmniej do Chełma\nna północ. Z pokładu promu obserwowaliśmy niewielki statek – podobno\ndopływają tu z Serpelic. Pojawiły się\npierwsze objawy zmęczenia, zatem\nczas na coś słodkiego. Czekolada prawie natychmiast poprawia nastroje.\nWylądowaliśmy na drugim brzegu.\nNajpierw łąkami, a potem szosą zmierzaliśmy do Janowa Podlaskiego. Z każdym kilometrem jechało się nam coraz\nlepiej. Gawędząc o tym i owym, podróżowaliśmy wzdłuż Parku Krajobrazowego „Podlaski Przełom Bugu”. Ten bardzo malowniczy odcinek trasy składał\nsię z kolejnych niewielkich podjazdów\ni zjazdów. Po południu przystanęliśmy\nna rynku w Janowie. Czas na relaks.\nNiewielki sklep był na szczęście blisko. Dobrze wiem, że batoniki, owoce\ni dobra woda potrafią w czasie każdej\nwycieczki sprawić cuda, wtedy wprawdzie nie potrzebowaliśmy cudów, ale\nnastroje wyraźnie się poprawiły, kiedy\nwróciłem z ulubionymi łakociami. Janów Podlaski ze słynną na całym świecie stadninę koni arabskich znaliśmy\nz poprzednich wypadów, zatem tym razem po krótkim odpoczynku skierowaliśmy się do Pratulina. Przed wyjazdem\nkraina bugu · wiosna 2012brzegiem rzekispostrzegłem tablicę informacyjną\nNadbużańskiego Szlaku Rowerowego.\nJest on oznakowany kolorem czerwonym. Obejrzałem szkic szlaku i porównałem z mapą – szlak biegnie polnymi\ndrogami i nadbużańskimi łąkami. Nie\nzaryzykowałem wjazdu, postanowiłem,\nże będziemy się trzymać asfaltu.Spełnione marzenia\nTuż za Janowem przekonałem się, że\nmarzenia rowerowych turystów czasami się spełniają: na szosie 698 asfalt\njest równiutki jak stół i nie ma na niej\nprawie żadnego ruchu. To była bardzo przyjemna jazda. W Pratulinie\nznajduje się sanktuarium poświęcone\nmęczennikom podlaskim – 13 unitom,\nktórzy 24 stycznia 1874 r. zginęli z rąk\nżołnierzy carskich w obronie swoich60przekonań. Niedaleko sanktuarium,\nmieszczącego się w białym klasycystycznym kościółku, stoi przeniesiony\nz Siedlec ołtarz, przy którym w roku\n1999 papież Jan Paweł II odprawił mszę.\nNastało późne popołudnie, zrobiło\nsię nieco chłodniej i niemal natychmiast pojawiły się komary. Pryskamy\nsię czy pryskamy? – padło pytanie.\nPostanowiliśmy, że jedziemy dalej.\nWkrótce zapadający zmierzch i zmęczenie zmusiło nas do zatrzymania\nsię na nocleg w dość przypadkowym\nmiejscu. Namiot rozstawiliśmy w leśnym zagajniku nad niewielką rzeką. Ciepłą kolację przyrządziliśmy na\nlekko dławiącym się benzynowym\nkocherze. Mieliśmy ze sobą butlę gazową, ale – niestety – zapomniałem\no jej napełnieniu. Wkrótce ktoś nadszedł. Myśliwy zwabiony światłem\nogniska z zainteresowaniem oglądałnasz biwak, po krótkiej z nim rozmowie mogliśmy wreszcie odpocząć.Nepelska baba\nKolejny dzień zaczęliśmy od obfitego\nśniadania i przystanku w okolicach\nwsi Neple. Jednym z ciekawszych i bardzo tajemniczych miejsc województwa lubelskiego jest tutejszy kamienny\nkrzyż. Można go łatwo przeoczyć, ale\nswoistym kierunkowskazem może być\numiejscowiony po lewej stronie szosy\nczołg, będący „pomnikiem ku czci”.\nNaprzeciwko czołgu ku zachodowi\nwiedzie droga. Krzyż stoi w odległości ok. 500 m na niewielkim wzgórzu\nprzy piaskowym wyrobisku. Nie ma\njednoznacznego wyjaśnienia jego pochodzenia i przeznaczenia, ale wielce\nprawdopodobne, że jest to tzw. krzyż\npokutny, zbliżony przeznaczeniem dokraina bugu · wiosna 2012Braki kondycyjne\nobjawiły się już\nwolno. Na tyle wolno,\nże przegoniła nas\njakaś babcia jadąca\nTo nas zmobilizowało,\nczas wziąć się do robotytych, jakie można spotkać na Śląsku.\nNieopodal krzyża znajduje się wieża\nwidokowa, z której można dostrzec\nbloki i kominy leżącego na Białorusi\nBrześcia. Do II wojny światowej jego\nmieszkańcy przyjeżdżali do Nepli,\nktóre były letniskiem.Tatarzy i unici\nBraki kondycyjne objawiły się już drugiego dnia. Jechaliśmy bardzo wolno.\nNa tyle wolno, że przegoniła nas jakaś\nbabcia jadąca stareńką ukrainą. To naszmobilizowało, czas się wziąć do roboty. Dotarliśmy do Terespola. Tuż przed\nnim minęliśmy pozostałości fortów\ntwierdzy brzeskiej, a już w samym\nmieście zatrzymaliśmy się przy obelisku upamiętniającym budowę traktu\nBrześć – Warszawa. Tym razem nie zapomnieliśmy o napełnieniu gazem naszej butli. Zatrzymaliśmy się na chwilę\nprzy cerkwi z XVIII w. i kościele parafialnym, a potem pojechaliśmy do Lebiedziewa. Trochę czasu zajęło mi odnalezienie mizaru – muzułmańskiego\ncmentarza, jedynego śladu po licznej61brzegiem rzekispołeczności tatarskiej mieszkającej\nniegdyś w tej okolicy. Cmentarz znajduje się na niewielkim pagórku tuż obok\nszosy, a mimo to minęliśmy go obojętnie. Dopiero po chwili zauważyliśmy\nkilka kamiennych stel. Chodziliśmy\nmiędzy kamieniami, a potem ruszyliśmy dalej do wsi Kostomłoty. Znajduje\nsię tam jedyna w Polsce cerkiew parafii neounickiej. Około 300 unitów wyznaje obrządek bizantyjsko-słowiański,\na ich zwierzchnikiem jest delegat Stolicy Apostolskiej, ordynariusz siedlecki\nbp Zbigniew Kiernikowski. Drewniana cerkiewka, pochodząca z XVII w.,\njest starannie odrestaurowana wraz\nz ikonostasem i kolorową polichromią\nzdobiącą jej wnętrze. Malutka świątynia zrobiła na nas wielkie wrażenie.62brzegiem rzekiPonoć w Okunince\nposzukiwania nie dały\na potwora medialnie\nuśmiercono, aby nie\nwzbudzać panikiParafie neounickie zaczęły powstawać\nw Polsce po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. Wówczas postanowiono\nodnowić zwierzchność nad parafiami\nunickimi, które siłą zostały włączone\ndo cerkwi prawosławnej w czasach rządów carskich.\nWkrótce dotarliśmy do Kodnia.\nW samym centrum tej miejscowości\nstoi piękny barakowy kościół pw. św.\nAnny z cudownym obrazem Matki Bożej\nGregoriańskiej, dzisiaj noszący nazwę\nCudownego Wizerunku Matki Boskiej\nKodeńskiej. Obraz został wykradziony\nz Rzymu przez właściciela tutejszych dóbr, Mikołaja Sapiehę,\nw 1631 r. i umieszczony w kodeńskim kościele. Obejrzeliśmy jeszcze\npóźnogotycki kościół pw. św. Ducha.kraina bugu · wiosna 2012Z nieba lał się coraz większy żar. Napełniliśmy nasze butle wodą, kupiliśmy trochę owoców i coś na obiad,\ni ruszyliśmy dalej. Kilka kilometrów za\nKodniem zatrzymaliśmy się nad rzeczką. Był to czas na dłuższy odpoczynek\ni przyrządzenie tzw. przegryzki, czyli\nkilku pożywnych kanapek i ciepłej herbaty. Dopiero wieczorny posiłek stał się\nobiadokolacją. Staraliśmy się przyrządzać go samodzielnie, gotując na butli\nlub ognisku. Smakował wyśmienicie.poruszaliśmy się szybko. Kolejnym\nprzystankiem na naszym szlaku stał\nsię prawosławny monaster w Jabłecznej. Jego złocąca się kopuła ładnie wyglądała na tle wszechobecnej zieleni\nDoliny Bugu. Męski klasztor prawosławny istniał w tym miejscu najprawdopodobniej już w XV w. Senna okolica\nożywa w dniach 24 i 25 czerwca, gdy\nodbywają się odpustowe uroczystości\nśw. Onufrego. Jednak w dniu naszej\nwizyty było jak zwykle, czyli sennie.\nGorące południe i tylko my na rozżarzonym parkingu. Potem pojawiło się\njeszcze kilka osób, z którymi oglądamy\nWokół nas było płasko. Brzozowe za- monaster.\ngajniki i drzewa rosnące przy drodze\nLetni dzień był długi, a nasze siły\ndały nam zbawczy cień. Wiatr był tak- jeszcze spore, zatem ruszyliśmy dalej.\nże naszym sprzymierzeńcem, więc Przez Sławatycze przejechaliśmy dośćCisza wokół monasterużwawym tempem, zatrzymując się jedynie przy cerkwi z przełomu XIX i XX w.\noraz ciekawych drewnianych chałupach, stojących szczytami wzdłuż ulicy. Minęliśmy kolejną dużą wieś na\nnaszej trasie – Hannę, z drewnianym\nkościołkiem, dawniej cerkwią grekokatolicką z XVIII w. – i dotarliśmy do\nWłodawy. Zmęczenie dawało się nam\njuż we znaki. Zwiedzanie miasteczka\nzostawiliśmy sobie na następny dzień,\na na nocleg dotarliśmy do ośrodka\nw Okunince nad Jeziorem Białym. Wynajęliśmy domek – ośrodek był pusty\ni nic w tym dziwnego, przecież było jeszcze przed wakacyjnym sezonem. Dobrze\nzrobiła nam kąpiel w ciepłym jeziorze\nz pięknym piaszczystym dnem i solidna\nobiadokolacja, przygotowana na ganku63brzegiem rzekiz pięknym widokiem na słońce zachodzące nad jeziorem. Nie opowiedziałem Piotrowi straszliwej historii, która\nporuszyła kilka lat temu całą okolicę.\nPonoć widziano tutaj krokodyla. Wielodniowe poszukiwania nie dały rezultatu, a potwora medialnie uśmiercono,\naby nie wzbudzać paniki.Na Bugu we Włodawie\nTrzeciego dnia rano jeszcze bez bagaży, które zostały w ośrodku, pojechaliśmy do Włodawy. Miasteczko jest\npięknie położone na wysokim brzegu\nBugu. Centrum zajmuje czworoboczny rynek. Tu zjedliśmy nasze śniadanie – świeże bułeczki z jogurtem\ni sokiem. W pobliżu rynku znajdują\nsię najcenniejsze zabytki miasta. Objechaliśmy dookoła zespół poklasztorny paulinów z kościołem pw. św. Ludwika. Zakon św. Pawła Pierwszego\nPustelnika, zwany paulinami, przybył\nz Jasnej Góry do Włodawy w roku 1698\ndzięki fundacji Ludwika Konstantego64Pocieja. Kompleks budynków konwentu paulinów we Włodawie powstał\nw okresie kilkudziesięciu lat, jednak\nsam klasztor – bardzo obszerny – postawiono w latach 1707–1718. Budulcem był zniszczony w 1570 r. zamek\nNiedaleko na skarpie stoi cerkiew\nprawosławna pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny, wzniesiono\nją w połowie XIX w. Była nieco uszkodzona w czasie I i II wojny światowej.\nJest to budowla murowana, wzniesiona na planie krzyża greckiego. Potem\npojechaliśmy do późnobarokowej synagogi. Pierwotna drewniana synagoga\npowstała w 1684 r. w centrum dzielnicy\nżydowskiej. Obecna została zbudowana zapewne na tym samym miejscu\nw roku 1764. Przebudowano ją\nw drugiej połowie XIX w., dodając drugą kondygnację przedsionka. Wnętrze\nzniszczone przez pożar w czasie I wojny\nświatowej gruntownie odrestaurowano\npo 1920 r. Podczas niemieckiej okupacji\nw latach 1939–1944 użytkowana jakomagazyn, obecnie w jej wnętrzach znajduje się Muzeum Pojezierza Łęczyńsko-Włodawskiego. Można w nim oglądać\nwystawy stałe, w tym momencie: „Judaika”, „Chłopskie pielgrzymowanie”,\n„W pokoju Mełameda”, „Z historii Żydów\nwłodawskich”, „Babiniec”, „Rzeźby Jana\nPawłowskiego”, „Włodawa w fotoplastykonie”, oraz wystawy czasowe. Po\ntej wycieczce Włodawa przestała się\nnam kojarzyć wyłącznie z radiowymi\nkomunikatami o stanie wód na Bugu.Wojenne opowieści\nWróciliśmy do Okuninki i po załadowaniu bagaży wyruszyliśmy do\nSobiboru. Szosa wiodła lasami Sobiborskiego Parku Krajobrazowego.\nDojechaliśmy do małego budynku\nprzy stacji Sobibór, w którym mieści\nsię Muzeum Byłego Hitlerowskiego\nObozu Zagłady. Dzieje obozu zagłady\nw Sobiborze ukazują metody, jakimi faszyści zamierzali rozwiązać\ntzw. problem 11 mln europejskichkraina bugu · wiosna 2012Żydów. Z sobiborskiej kaźni ocalało\nkilkadziesiąt osób. Pamiątkowe tablice, umieszczone przed wejściem na teren byłego obozu, zawierają tekst przetłumaczony na cztery języki: angielski,\nhebrajski, jidisz i holenderski, a brzmi\non następująco: „W tym miejscu\nw latach 1942–1943 istniał hitlerowski\nobóz zagłady, w którym zamordowano\nponad 250 000 Żydów i około 1000 Polaków. Dnia 14 października 1943 roku\nwybuchło tu zbrojne powstanie kilkuset więźniów żydowskich, którzy po\nwalce z hitlerowską załogą wydostali\nsię na wolność. W rezultacie powstania obóz został zlikwidowany”. Tekst\nzakończony jest cytatem z Księgi Hioba: „Ziemio nie zakrywaj krwi mojej”.\nNiewielka w sumie wystawa zrobiła na\nnas olbrzymie wrażenie. Przez kilka\nkilometrów jechaliśmy w milczeniu.\nWkrótce nadarzyła się kolejna okazja\ndo tego, aby opowiedzieć o złożonych\nlosach Polaków po wojnie. Przystanek\nwe wsi Zbereże, gdzie obok siebie stoją dwa pomniki różnie interpretujące\npowojenną historię Polski. W tej wsi\nw 1951 r. zginął Edward Taraszkiewicz\n„Żelazny” – jeden z najbardziej nieugiętych przeciwników władzy ludowej we\nwschodniej Polsce. Pomnik powstały\nw 1974 r. upamiętnia śmierć żołnierzy\nKBW poległych w walce z „bandą Żelaznego”, a kapliczka postawiona w 1991 r.\npoświęcona jest pamięci bohaterskiego\nPo tej dużej dawce zwiedzania czuliśmy dużą radość z jazdy. Nie zatrzymaliśmy się w Woli Uhruskiej, lecz\njechaliśmy dalej do Dorohuska i Dubienki. Po drodze mijaliśmy malownicze wsie z drewnianymi chałupami.\nNa chwilę dotarliśmy do Bugu, który we\nwsi Świerże nieomal ociera się o szosę. Późnym popołudniem i wieczorem\nistotnym elementem przydrożnego\nkrajobrazu stawały się postacie zalegające przystanki i rowy. To konsumenci\ntaniego wina i piwa odpoczywali znużeni po wielu godzinach dyskusji i wnikliwej obserwacji sytuacji na szosach.\nJak to mówi mądry naród: „Tanie winojest dobre, bo jest dobre i tanie”, i – jak\nwidzieliśmy – działa niezwykle kojąco.\nPrzystanęliśmy przy wielkim dębie\nw Hniszowie. „Bolko” to najstarszy dąb\nna Lubelszczyźnie. Przyjemnie jest wylegiwać się w cieniu jego rozłożystych\nkonarów. Nawet przez chwilę zastanawialiśmy się, czy nie zostać tutaj na noc,\nale dnia było jeszcze tak wiele. Dowiedzieliśmy się też, że ok. 20 km dalej, tuż\nza Dubienką, jest ładne pole biwakowe\nnad czystą rzeką.Poszukiwacze skarbów\nDubienka to miejsce bitwy z 1792 r.\nObrońcami dowodził Tadeusz Kościuszko. Jego dobre przygotowanie\nterenu do obronnej bitwy i wykazane\nprzez wojsko polskie męstwo zatrzymały Rosjan w pochodzie na Warszawę. Poległych w bitwie żołnierzy obu\nstron pochowano we wspólnej mogile\nw formie kurhanu. Mogiłę zniszczono\nw czasach PRL-u, robiąc w jej miejscu\nzlewisko gnojowicy z pobliskiego PGR-u. Do dzisiaj jednak szuka się skarbuBez wątpienia\nkredy w Chełmie było\nBieluchem. Nagle zgasło\nświatło i... ale nie będę\nopowiadał, trzeba to\nZabawne i ciekawew postaci kilkudziesięciu kilogramów\nzłotych monet, czyli dywizyjnego\nskarbca, który został zakopany przez\nżołnierzy Kościuszki, kiedy bitwa\ntrwała i wydawało się, że może zostać\nNa ulicach Dubienki kilku młodych\nludzi w swych stuningowanych samochodach minęło nas niebezpiecznie blisko – taki, widać, jest tu rodzaj\nsportu, a życie w Dubience wydaje się\nbyć dosyć nudne. Nocleg znaleźliśmy\nna polu namiotowym parę kilometrów\nza wsią. Źle wybrałem to miejsce. Mnóstwo komarów, prawie całonocna dyskoteka i auta wjeżdżające i wyjeżdżające na pole spowodowały, że prawie nie\nzmrużyliśmy oka. Może trzeba było\nten czas spożytkować na poszukiwanie skarbu?U ducha Bielucha\nRano pobudka. Piękna pogoda. Przygotowałem śniadanie. To już ostatni\ndzień naszej wycieczki. Nie mieliśmy\nochoty na powrót, ale przed nami była\njeszcze jazda do Chełma. W planie\nmieliśmy wycieczkę po chełmskich\npodziemiach kredowych. Zwiedziliśmy wszelkie podziemne trasy turystyczne w Polsce, więc nie mogliśmy\nopuścić tak wspaniałej okazji. Do miasta dojechaliśmy przed południem,\njednak bilety wstępu kupiliśmy dopiero na 13. Całe szczęście, że powrotny\npociąg wyrusza nieco później. Włóczyliśmy się trochę po mieście. Rynek,\nkatedra, cerkiew, a potem zeszliśmy\nwraz z grupą do podziemnej kopalni kredy. Bez wątpienia największą\natrakcją spaceru ponad kilometrową\ntrasą było spotkanie z duchem Bieluchem. Nagle zgasło światło i... ale nie\nbędę opowiadał, trzeba to zobaczyć\nsamemu. Zabawne i ciekawe.\nWróciliśmy koleją. Powrotna podróż była długa i nudna: najpierw do\nLublina, potem Warszawy i dalej do\nBiałegostoku. No cóż, powrót do rzeczywistości po kilku dniach odpoczynku i luzu bywa z reguły męczący\ni bolesny. ◼65Turystyka / Miejsce na weekendMielnikSielanka\ntekst: Małgorzata Szerferzdjęcia: Piotr CieślaNa prawym brzegu Bugu góruje dawny gród o bogatej\nhistorii, będący dziś siedzibą gminy Mielnik, której\ntereny zapraszają na grzyby, ryby i niezapomniane\nwędrówki. Okoliczne miejscowości kuszą upragnioną\nciszą i doskonałymi warunkami do wypoczynku,\nrozległe lasy zachęcają do pieszych wycieczek,\na lokalne zabytki do spotkań z przeszłością.Miejsce na weekendpolecamyPensjonat panorama\ntel.: (85) 657 72 76\nW obiekcie znajduje\nsię regionalna restauracja\nul. Biała 8, Mielnik\ntel.: (85) 655 63 48, 661 784 522Spokój, czyste powietrze,\noraz atrakcje Bugu\nw połączeniu z licznymi\nkolejne etapy dziejów\npróbkę bogactwa wrażeń,\njakie oferuje wyprawa\nw głąb krainy zwanej\nul. Brzeska 220, Mielnik\ntel.: (85) 657 71 25, 696 650 015\nul. Duboisa 14, Mielnik\ntel.: (85) 657 71 10\nul. Brzeska 232, Mielnik\ntel.: (85) 657 71 56\nul. Brzeska 139, Mielnik\ntel.: (85) 657 71 66\nul. Biała 10 b, Mielnik\ntel.: (85) 657 71 03, 606 928 108\nPENSJONAT ,,U FLORIANA”\nul. Bugowa 18, Mielnik\ntel.: (85) 657 71 67\nZ DOMKAMI CAMPINGOWYMI\nul. Brzeska, Mielnik\ntel.: (85) 657 72 27681Miejscowości gminy Mielnik rozsiane\nsą wzdłuż Bugu, wyznaczającego jej\ngranicę od południa. Od wschodu\nteren gminy sąsiaduje z Białorusią.\nTaka lokalizacja potęguje atrakcyjność miejscowych wiosek, w których nie brakuje wschodnich\nwpływów widocznych w kulturze i architekturze,\ngłównie sakralnej, o czym najdobitniej przypominają piękne cerkwie. Zabudowania otoczone\nsą dominującymi w tutejszym krajobrazie lasami\ni polami, tworząc wymarzony pejzaż dla tych, którzy pragną oderwać się od miejskiego gwaru, betonowych ścian i spalin. Tu odnajdą wytchnienie\nw pełnym tego słowa znaczeniu. Spokój, czyste powietrze, wszechobecna zieleń oraz atrakcje Bugu\nw połączeniu z licznymi miejscami obrazującymi\nkolejne etapy dziejów stanowią doskonałą próbkę\nbogactwa wrażeń, jakie oferuje wyprawa w głąb\nkrainy zwanej Nadbużańskim Podlasiem.Aktywności na łonie natury\nNieważne, czy przemawiają do nas leniwe biwaki na łonie natury i równie nieśpieszne włóczęgi, czy wolimy wypełnić pobyt po brzegi, aby jak2najwięcej zobaczyć, wybór gminy Mielnik na cel\npodróży nie będzie chybiony. Dla spragnionych\nkontaktu z przyrodą i rekreacji w plenerze idealne\nsą falisto-pagórkowate tereny Wysoczyzny Drohiczyńskiej i kręte meandry Doliny Bugu, tworzącej\nPodlaski Przełom Bugu, o urozmaiconej rzeźbie.\nAlternatywą dla otoczonego stromiznami Bugu są\njego niewielkie dopływy: Mętna i Moszczona, oraz\nniewielkie jeziorka i malownicze oczka wodne\nrozsiane wzdłuż rzeki. Aż trudno oprzeć się pokusie długich spacerów w poszukiwaniu akwenów,\nnajlepiej z koszem na znalezione po drodze grzyby\nPo takiej sjeście można dalej oddawać się wodnym rozrywkom. Na chętnych czekają kajaki,\nstatki wycieczkowe, tratwy. Słowem, co kto lubi.\nSpacerowicze powinni udać się w kierunku dwóch\nwzgórz: Dużego i Małego Usześcia, mierzących\n204 i 174 m n.p.m., a leżących na północy Mielnika, w obrębie rezerwatu florystycznego Góra Uszeście, który obfituje w rzadkie gatunki roślin chronionych. Z kolei za Radziwiłłówką, w kierunku\nNurca-Stacji usytuowany jest rezerwat leśny Grąd\nRadziwiłłowski. Został utworzony dla zachowania cennego fragmentu grądu, reprezentującegokraina bugu · wiosna 2012Zdjęcie na stronie\nz Góry Zamkowej.\nMatki Bożej (1776 r.)\n1. Cerkiew w Koterce/\nTokarach pw. św.\n2. Kopalnia kredy\n3. Mielnik od strony\nBugu.3starodrzewia dawnej Puszczy Mielnickiej, z dominującym dębem szypułkowym, którego imponujące okazy liczą nawet 150–180 lat. Wprawieni w bojach piechurzy i zmotoryzowani turyści\nrównież nie będą narzekać. Na nich czekają\ntrasy tematyczne o wyższym stopniu trudności,\nw tym szlaki bunkrów, wyznaczone na różnych\nodcinkach linii Mołotowa, szlak kupiecki, wiodący przez Siemiatycze, Grabarkę, Mielnik, Olendry, Nurzec, i wreszcie czerwony szlak Mielnicki\nPrzełom Bugu. Gmina Mielnik to także wdzięczny teren dla wszystkich miłośników dwóchkółek. Na terenie gminy znajdują się zarówno\nwytyczone szlaki rowerowe wzdłuż rzeki Bug,\njak i gęsta sieć malowniczych dróg: utwardzonych, asfaltowych czy traktów leśnych, które\ndają możliwość aktywnego i zróźnicowanego wypoczynku amatorom i profesjonalistom.\nGodną polecenia jest trasa z Siemiatycz do Czeremchy wiodąca przez północną część gminy. Z\npewnością najlepszym okresem na rowerowe\neskapady nad Bugiem jest wiosna i lato, kiedy to\ndo większości obiektów i atrakcji możemy dotrzeć na naszym jednośladzie.69Miejsce na weekendW samym Mielniku – dawnym\ngrodzie, strzegącym przeprawy\nprzez rzekę na szlaku\nprzypuszczalnie w połowie\nXI w. przez księcia kijowskiego\n– nie brakuje miejsc\nprzypominających o bogatej\nhistorii tego terenu1Mielnik niejedno\n1. Konie w Bugu.\n2. Sosna przy drodze\nMielnik – Osłowo.\nPańskiego.Ciekawostką na terenie gminy jest odkrywkowa\nkopalnia kredy w Mielniku – jedyna tego typu\nczynna kopalnia w Polsce, historycznie związana z występującymi w tej części Podlasia skałami górnokredowymi. Początki eksploatacji kredy\nw Mielniku sięgają XVI w. i choć na przestrzeni\nstuleci zmieniały się metody i skala wydobycia, do\ndziś zakład funkcjonuje z powodzeniem, a tereny\nodkrywkowe można zwiedzać z przewodnikiem\npo wcześniejszym ustaleniu terminu. Jeśli nie uda\nsię zorganizować takiej wizyty, teren kopalni można podziwiać z tarasu widokowego. Oprócz kopalni\n2źródłem cennych zasobów naturalnych są też mielnickie złoża wód leczniczych.\nW samym Mielniku – dawnym grodzie, strzegącym przeprawy przez rzekę na szlaku nadbużańskim, założonym przypuszczalnie w połowie\nXI w. przez księcia kijowskiego Jarosława Mądrego\n– nie brakuje miejsc przypominających o bogatej\nhistorii tego terenu. Namiastką wczesnośredniowiecznego grodziska jest dziś Góra Zamkowa\nz pozostałościami grodziska, z resztkami wałów,\nfosą i widokiem na malownicze meandry Bugu.\nWzgórze pełni przede wszystkim funkcję punktu widokowego, ponieważ z zamku mielnickiego\n– w którym doszło do słynnego zjazdu polskich\ni litewskich dostojników, zapisanego na kartach\nhistorii jako unia mielnicka z 1501 r. – niewiele\n3pozostało. U podnóża grodziska, o którym świadczą jedynie fragmenty kamiennych murów na stokach, znajdował się niegdyś kościół. Przypominają\no nim ruiny będące łakomym kąskiem dla tropicieli śladów sprzed wieków, gdyż mimo wielokrotnych zniszczeń nadal można doszukać się wśród\nnich wskazówek co do stylu i układu świątyni.\nNa ulicach Mielnika znajdziemy też odrestaurowaną synagogę z I połowy XIX w., obecnie mieści\nsię w niej Galeria VAVA, nie tylko gromadząca prace artystów, lecz także pełniąca funkcję ośrodka\nkulturalnego, w którym można trafić na ciekawe\nodczyty i spotkania autorskie, wieczorki poetyckie oraz Nadbużańskie Plenery Malarskie i wystawy poplenerowe. Różne oblicza gminy prezentuje\nnowo otwarty Ośrodek Dziejów Ziemi Mielnickiej\nw Mielniku, stworzony w stylowo przebudowanym\nbudynku, w którym niegdyś miało siedzibę kino\nGórnik, od lat nieczynne. Dziś w nowoczesnym\nobiekcie perełką jest ekspozycja Henryka Musiałowicza, malarza i rzeźbiarza, a zarazem honorowego\nobywatela miasta, który w podzięce za inspirację\nz mielnickich przestrzeni i w dowód uznania dla\nswych związków z gminą przekazał na cele muzealne część swoich prac, wystawianych i podziwianych dotąd w różnych stronach świata.\nJako jeden z nielicznych, dobrze zachowanych po\nII wojnie światowej, zabytków przetrwał mielnickineobarokowy kościół pw. Przemienienia Pańskiego, zbudowany w 1913 r., dawniej będący celem\npielgrzymek, a dziś przede wszystkim przedmiotem kultu lokalnego. Centralnym punktem świątyni jest obraz Matki Bożej z Dzieciątkiem Jezus\nw głównym ołtarzu, zaś nielicznymi przedmiotami kultu, jakie pozostały po grabieżach, są: krucyfiks barokowy z końca XVII w., monstrancja datowana na lata 1720–1730 i kielich z I połowy XVIII w.,\nobok których uwagę zwracają stacje drogi krzyżowej. Wzrok przyciąga również ulokowana na\nwzniesieniu w centrum Mielnika murowana\ncerkiew prawosławna z 1823 r. pw. Narodzenia\nPrzenajświętszej Bogurodzicy. Szczególnie warto\nzobaczyć wnętrza świątyni, których pięknie zdobione ściany pokryte freskami wypełniają liczne ikony, oprawione w rokokowe, złocone ramy.\nW niedalekiej przyszłości Mielnik zyska kolejną\nbardzo ciekawą atrakcję. Będzie to Park Historyczny ,,Trylogia”, do którego rekwizyty z realizacji filmowych dzieł Henryka Sienkiewicza przekazało w\ntym roku Studio Filmowe Zodiak Jerzego Hoffmana.Duch miejsca\nZupełnie inny charakter ma drewniana cerkiew Matki Boskiej Pocieszycielki StrapionychpolecamyGOSPODARSTWO\nul. Brzeska 48, Mielnik\ntel.: (85) 657 70 84\nul. Brzeska 35, Mielnik\ntel.: (85) 657 70 70\nul. Brzeska 136, Mielnik\ntel.: (85) 657 70 57\nul. Królewska 7, Mielnik\ntel.: (85) 657 71 15\nul. Sadowa 13, Mielnik\ntel.: (85) 657 71 3771Miejsce na weekend\nw latach 1934–1935, nawiązujący stylem do drewnianych kościółków spotykanych na Podkarpaciu.\nŚwiątynia ze spadzistym dachem, zbudowana na\nplanie krzyża, przypomina bowiem góralską chatę. Wycieczka w poszukiwaniu cerkwi zaprowadzi\nnas też do miejscowości Maćkowicze. Znajduje się\ntam nieduża drewniana cerkiew Świętych Cyryla\ni Metodego, która ujmuje swoją prostotą. Zaś w Siematyczach zobaczymy okazałą świątynię, górującą\nnad otoczeniem bryłą z sześcioma kopułami.\nWarto wybrać się do Niemirowa, który po wojnie\nprzeistoczył się z tętniącego życiem miasta w sielską przystań dla spragnionych wytchnienia. Wzrok\nprzykuwają tu: ufundowany przez Czartoryskich\nbarokowo-klasycystyczny kościół pw. Świętego Stanisława Biskupa i Męczennika, brama z dzwonnicą\nz 1823 r. i dominująca nad rzeką Góra Zamkowa ze\nśladami średniowiecznego grodziska. W lesie zachowały się pozostałości cmentarza żydowskiego,\nz którego większość nagrobków żołnierze radzieccy\nwykorzystali do budowy schronów na linii Mołotowa. I wreszcie granica, którą sygnalizują druty\nkolczaste i biało-czerwone oraz czerwono-zielone\nsłupki. Parę kroków dzieli nas od Białorusi. Ale\nto już wyprawa na inną okazję. Teraz jeszcze zostańmy u siebie, ciesząc się gościną mieszkańców\ngminy Mielnik, jej sielankową atmosferą i pełnymi\nuroku miejscami, które często położone są na uboczu, nieodnotowane w przewodnikach i folderach,\njak kurhany w okolicy Niemirowa, Maćkowicz czy1. Mielnik. Pola przy\n2. Drewniany płot\n3. Ruiny gotyckiego\nŚwiętej w Mielniku\n23Ciesząc się gościną\nMielnik, jej sielankową\natmosferą i pełnymi\nuroku miejscami, które\nsą na uboczu, nieodnotowane\ni folderach, jak kurhany\nw okolicy NiemirowaOsłowa, przydrożne krzyże, schrony, wyrastające\nz pól i zboczy okolicznych wzgórz, stylowe drewniane zabudowania, np. chata w Mętnej z połowy\nXIX w., albo majestatyczne okazy drzew, które stulecie dawno mają za sobą. Dla takich kadrów warto dać się poprowadzić tylko intuicji, aby odkryć\nMielnik, jakiego nie poznał nikt inny.polecamyGOSPODARSTWO\nul. Brzeska 53, Mielnik\ntel.: 601 916 125\nul. Brzeska 85, Mielnik\ntel.: (85) 657 70 56,\n796 178 355\nul. Górna, Mielnik\ntel.: (85) 657 71 56,\n660 982 726\nZOFIA I ZBIGNIEW MORMOL\nul. Brzeska 163, Mielnik\ntel.: (85) 657 72 35\ntel.: (85) 657 71 414w Koterce, przenosząca w świat jak z bajki, nie\ntylko za sprawą błękitnej barwy, lecz także niezwykłego otoczenia. Świątynia – wzniesiona w 1912 r.\nw miejscu, gdzie 60 lat wcześniej Matka Boża objawiła się mieszkance pobliskich Tokar – usytuowana jest tuż przy granicy z Białorusią, na uroczysku\nw leśnej głuszy, przy źródełku, w którego uzdrawiającą moc wierzą pielgrzymi licznie gromadzący\nsię w cerkwi przy okazji ważnych świąt, zwłaszcza72podczas nabożeństw w trzecim dniu św. Trójcy\ni w czasie święta Ikony Matki Bożej Radość Wszystkich Strapionych. Na co dzień ten odludny, a przy\ntym niezwykle urokliwy zakątek sprzyja wyciszeniu i kontemplacji oraz pozwala zapomnieć\no wszystkim, co zburzyłoby sielankową atmosferę\ntego tajemniczego miejsca. W Tokarach uwagę przyjezdnych przykuwa zabytkowy drewniany kościół\npw. Podwyższenia Krzyża Świętego, wzniesionykraina bugu · wiosna 201273GMINA MIELNIKPawłowiczeKlukowiczeWerpolHomoty\naRadziwiłłówkaDębniakM ę t naMierzwice\nZastawaMętnaGrabowiecM10i eKoterkal nic6\n1 2 3 4 5ZalesieWajkówSutnoBIAŁORUŚBmapa: R. PiwowarStare HołowczyceugWajków\nKościół pw. Przemienienia Pańskiego w Mielniku\nDawny budynek synagogi\n– obecnie galeria VAVA\nGóra Zamkowa z pozostałościami grodziska w Mielniku.\nCerkiew Matki Boskiej Pocieszycielki Strapionych w Koterce\nKościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego w Tokarach\ni Męczennika w Niemirowie.\nStare drewniane chaty wiejskie\nw Mętnej74najważniejsze WydaRZenia\n1.\tDni Gminy Mielnik – coroczna\nimpreza integracyjna dla mieszkańców gminy i okolic, odbywająca się\nw lipcu. Moc atrakcji kulturalnych\ni sportowych dla każdego.\n2.\tMuzyczne Dialogi nad Bugiem.\nSierpniowe międzynarodowe spotkania mające na celu kultywowanie\ntradycji mniejszości narodowych.\nW tym roku odbędzie się już\n22. edycja tej imprezy. Można tu\nspotkać m.in. mniejszości: białoruską, ukraińską i grecką, a nawet\n3.\tFestiwal Korowaja Mielnickiego.\nWydarzenie odbywające się w maju,\nmające na celu podtrzymanie tradycji związanych z wypiekiem obrzędowego ciasta regionalnego oraz\ninnych tradycji lokalnych.NiemirówKrynki9PonikwyInformacje\nBiałystok (117 km, 1 godz. 56 min)\nLublin (169 km, 2 godz. 42 min)\nWarszawa (158 km, 2 godz. 50 min)\n3.\tWypożyczalnia sprzętu wodnego:\nFHU Asola ul. Brzeska 51,\ntel. (85) 657 76 56;\nGOKSiR ul. Zaszkolna 1,\ntel. (85) 657 71 67;\nFHU Active Adventure ul. Duboisa\ntel. (85) 657 70 67\n4.\tInformacja turystyczna:\nul. Piaskowa 38, tel. (85) 656 58 61,\n657 70 03\nwww.goksir.mielnik.com.plkraina bugu · wiosna 2012Kultura i Sztuka / Kulturalny kwartał\nw obiektywieCi z Państwa, którzy chcą wybrać\nsię w fascynującą i pełną wrażeń\npodróż po wschodnim pograniczu\nnaszego kraju, powinni sięgnąć\npo album „Polska Wschodnia”. Na\nosiemdziesięciu stronach znajdują\nsię zdjęcia autorstwa Marka Strzałkowskiego, w klimat których przenosi eseistyczny wstęp Olgierda\nBudrewicza. Album to niezwykła\nwędrówka od Suwałk po Bieszczady,\npodczas której znajdą się Państwo\nw krainie mozaiki kulturalno-religijnej, cieszących oko zabytków, zapomnianych wiosek i dzikiej przyrody. Marek Strzałkowski dociera\ndo miejsc często już zapomnianych,\nłapiąc jednym kliknięciem aparatu ich magię. Pokazuje chociażbyp ły ta\nmalownicze Czarną Hańczę, Białowieżę, Zamość, obchody święta\nChrztu Pańskiego w Drohiczynie czy zmęczonego pielgrzyma\nwydano w 2005 rokufot. Materiały prasowe (4), archiwum K. T. Lewandowskiego (1)Niezwykłym albumem muzycznym „Śpiewy Polesia”, dołączonym\ndo wydawnictwa książkowego, Andrzej Bieńkowki zafundował słuchaczom prawie godzinną podróż\npo Ukrainie w rytmach pieśni\nludowych, wykonywanych głosami o tak potężnej sile, że ciarki\nprzechodzą po całym ciele. Autor,\nurzeczony głosem Danii Czekun,\njednej z najznakomitszych ukraińskich śpiewaczek, przez wiele lat\njeździł po Ukrainie, spotykał się\nz grupami śpiewaczymi, nagrywał\nje. Na płycie znalazły się utwory\nz archiwum Muzyki Odnalezionej z lat 2003–2007. Śpiewaczki\nwystępowały w swoich domach,\nmuzyka jest więc przesiąkniętaSzkoła śpiewu\ntradycyjnegoZ historią pod rękę76Śpiewy Polesia\nUkrainanaturalnością i specyficznym klimatem. Większość utworów to\nsam śpiew wykonywany na wiele głosów, bez akompaniamentu, w tle słychać jedynie stukot\nstóp. Całość tworzy repertuar weselny i obrzędowy z obszaru od\ngranicy z Polską do Czarnobyla.\nWydawca: Muzyka Odnaleziona,\nWarszawa 2008KONCERTW ys tawa14 stycznia Chełm obchodził\n620-lecie nadania mu przywileju\nlokacyjnego na prawie magdeburskim. Z tej okazji w Muzeum Ziemi\nChełmskiej im. Wiktora Ambroziewicza otwarto wystawę „Z historią\npod rękę ul. Lubelską w Chełmie”,\nczynną do 31 maja. Na przykładzie tej ulicy, jednej z najstarszych\nw mieście, muzeum pokazuje, jakim zmianom na przestrzeni lat\nulegało miasto. Specyficzny klimat dawnych czasów w sposób\nkompletny oddają przedwojenne\nczarno-białe fotografie. Można na\nnich podziwiać m.in. targ, chłopów prezentujących swoje towary\nczy dorożkarzy w specyficznych\nuniformach. Aby zwrócić uwagę\nna szczegóły, fragmenty niektórychKSIĄŻKAfotografii zostały powiększone. Na\nwystawę udało się pozyskać zdjęcia\nz prywatnych archiwów fotografów,\nktórzy kiedyś mieli swoje zakłady\nprzy ulicy Lubelskiej i często robili\nludziom zdjęcia właśnie na jej tle.\nwww.muzeum.chelm.plJuż w lipcu rusza XV Międzynarodowa Letnia Szkoła Muzyki Tradycyjnej. Fundacja „Muzyka Kresów” zaprasza do udziału w niej\nmiłośników tradycyjnego śpiewu,\nktórzy podczas specjalnie przygotowanych zajęć wzbogacą swoją\nwiedzę oraz swoje umiejętności\nz zakresu emisji głosu, opanowania technik śpiewu, stylów i manier wykonawczych oraz samego\nśpiewu. Tegoroczni uczestnicy\nszkoły będą podzieleni na grupy,\nz których każda zajmie się śpiewem innego kraju: Polski, Ukrainy,\nRosji, Serbii, Bułgarii i Białorusi.\nOdskocznią od zajęć praktycznych będą projekcje filmowe i wykłady wielu znakomitych gości,kraina bugu · wiosna 2012odbywające się pod hasłem „Pieśni pracy”. Uczestnicy warsztatów\nbędą także mogli poszerzyć horyzonty w aspekcie tradycyjnej muzyki instrumentalnej oraz uczestniczyć w warsztatach tanecznych.\nŁukowiska k. Janowa Podlaskiego,\n8–22 lipca 2012Przodkowie\n››Akcja „Diabłu ogarek” toczy\nsię w XVII wieku za panowania Władysława IV Wazy. Czy\ntrudno było tak odzwierciedlić ten czas, aby zachować\njego realia historyczne?\n››Konrad T. Lewandowski: Zawsze\ninteresowałem się wszystkim,\nczytałem książki, oglądałem\nfilmy, programy historyczne\ni tak niepostrzeżenie nasiąkłem\nwiększością informacji potrzebnych mi do pisania. Ich uzupełnienie było już czystą przyjemnością, związaną z wycieczkami\nw teren i rozmowami z miejscowymi ludźmi przy piwie, i wypytywaniem ich o lokalne legendy oraz zwyczaje i tradycje.\nAczkolwiek przygotowania te\ntrwały okrągły rok. Najbardziej\nzależało mi, aby wpisać fabułę\nw prawdziwą topografię, wynajdując jej fascynujące układy, jak\nchoćby rozstaje wód i otaczający\nje autentyczny system pagórków,\nopisane w finale „Diabłu ogarek”.››Skąd pomysł na postać Stanisława Jakuba Lawendowskiego?\n››Impulsem do stworzenia tej postaci była zbliżająca się śmierć\nmojego ojca. Potrzebowałem\nskomunikować się i spotkać\nz moimi przodkami – drobną\nmazowiecką szlachtą, wywodzącą się spod Gostynina.\n››Dlaczego na usytuowanie\nakcji powieści wybrał Pan\n››Urzekła mnie dolina Liwca. Im\nwięcej się o niej dowiadywałem,\ntym bardziej byłem zauroczony jej historią i krajobrazami.\nSkutkiem tej fascynacji przeniosłem tam rodowy zaścianek\nKorzeń. Tytułowa czarna wierzba natomiast faktycznie rośnie\nnad Bugiem, koło miejscowości Łęg Nurski. Jest tam cały\nwierzbowy las, w którym wielokrotnie spacerowałem. Jeżeli\ndiabły mieszkają na wierzbach,\nto właśnie na takich!\nWydawnictwo RM77Kultura i Sztuka / ZainspirowaniRzeźby Anny Dębskiej to doskonały przykład symbiozy\nczłowieka z naturą, niestety zatracanej dziś przez ludzi, którzy bez reszty pochłonięci są\nwynalazkami współczesności. Rzeźbiarka całe serce oddała zwierzętom,\nw szczególności koniom. To one towarzyszą jej przez całe życie, są początkiem i końcem wszystkiego. – Kontakt\nz przyrodą, ze zwierzętami, z końmi\nmiałam od dziecka, ciągnęło mnie do\nnich jak magnes. Według mnie tylko\nprzyroda może człowieka regenerować – mówi artystka. Jej niezwykłą\nwrażliwość na czworonożnych braciżubry, dziki, jelenie, orły, lisy czy ryby,\nzdobią parki, skwery i place w wielu\nmiastach Polski i świata. Jej dzieła były\npokazywane na całym globie, wiele\nz nich znajduje się w polskich muzeach,\nm.in. w Warszawie, Krakowie, Częstochowie, a także w Niemczech. Liczne\nprace artystki, która od 1979 r. przez\n16 lat przebywała w USA, znajdują się\nw prywatnych kolekcjach. Dziś rzeźbiarka tworzy zaszyta w lesie pod Łochowem, gdzie ma dom, który jest jej\noazą spokoju, bo duże miasta są – jej\nzdaniem – nie do życia.\nAnna Dębska nie boi się odpowiadać tym, którzy klasyfikują ją jedyniezwierząt jest tak różnorodna, tak nieprawdopodobnie bogata, a wiele z nich\nw ogóle nigdy nie było rzeźbionych\nalbo było bardzo mało i bardzo marnie,\nto jest dużo większe pole do popisu.\nTe słowa mówią w zasadzie wszystko\no zwierzyńcu Anny Dębskiej. Twórczyni pokazuje świat zwierząt, tak jak\ngo czuje, bardzo emocjonalnie, uważa\nbowiem, że artysta musi mieć swobodę tworzenia i wyrażać to, co widzi,\na nie to, co mu ktoś narzuca. Ona korzysta z tej swobody maksymalnie.\nAnna Dębska to artystka niepokorna. Zawsze uważała, że trzeba dążyć do tego, aby robić w życiu to, coAnna Dębska z przyjemnością rzeźbi zwierzęta,\na nie ludzi, bo ci – jak się na nich patrzy i chce się\nich rzeźbić – robią się natychmiast nienaturalni.\nzauważył wykładowca z warszawskiej\nAkademii Sztuk Pięknych, który zachęcił ją do rzeźby animalistycznej.\nNiezwykłe prace artystki powstają\ngłównie z brązu, choć nie stroni też\nod tworzenia w innych materiałach\n– sztucznych kamieniach, glinie, gipsie,\nżelbetonie i cemencie. Wyczarowane\nprzez nią zwierzęta, m.in. konie, wilki,Zwierzyniecjako rzeźbiarkę zwierząt: – Moi konkurenci, zazdrośni koledzy, uważali, że ja\ntylko zwierzątka robię. Ale ja robiłam\nteż i ludzi, oczywiście z mniejszą przyjemnością, bo ludzie są już strasznie\nobrzeźbieni i właściwie nic nowego\nsię nie wymyśli. Ludzie, jak się na\nnich patrzy, chce się ich rzeźbić, robią\nsię natychmiast nienaturalni. Forma1się lubi, chociaż trochę, nawet jeśli\nbędzie to przynosiło mniej pieniędzy\nalbo będzie trudniejsze. Ona sama\nna przekór wszystkim i wszystkiemu postawiła na sztukę. Mimo słów\nmatki, że artysta wiecznie głoduje,\na na splendory może ewentualnie\nliczyć po śmierci, dowiodła, że jest\ninaczej. Zdobyła uznanie za życia.1. „Arabskie piękności”,\nrzeźba z 1990 roku.\n2. Rzeźby Anny\n2w brązie wykuty\ntekst: Justyna Franczukzdjęcia: Bartek Kosiński79Zainspirowani\n/absolwentka warszawskiej Akademii\n/mieszka pod Wyszkowem/\n/prowadzi galerię rzeźb plenerowych/\n1961 – Warszawa,\nWystawa rzeźby w XV-lecie PRL\n1963 – Warszawa, Rzeźba w przyrodzie\n1974 – Bydgoszcz i Warszawa, Wystawa\nrzeźby Anny Dębskiej\n1976 – Łódź, Anna Dębska.\nRzeźby z lat 1959–1975\n2004 – Warszawa, Anna Dębska. Rzeźba\n1960 – USA, Cincinnati, Highland Gallery\n1960 – Włochy, La Spezia, Galeria Adel\n1965 – Waszyngton, X Międzynarodowa\n1967 – Ateny, XIV Międzynarodowa\nWystawa Sztuki Kobiet\n1971 – Budapeszt, Światowa wystawa\nsztuki o tematyce łowieckiej1\n51. Rzeźbiarka w swoim\ndomu pod Łochowem.\n2. „Wierzgający źrebiec”.\n5. „Rozbrykane źrebaki”.80kraina bugu · wiosna 2012Kultura i Sztuka / Nie święci garnki lepiąWIELKOŚĆ\nDw prostociefot. M. Rząca (5), B.Kosiński (2)la mnie to sposób na życie, spełnienie się, to moja pasja. Już w drugi dzień Bożego Narodzenia,\nkiedy wszystko jest posprzątane i nie mogę nic robić, nosi mnie – tak o swoim artystycznym nałogu opowiada Ewa Mitowska. Wszystko zaczęło się od haftu krzyżykowego, który najzwyczajniej\nw świecie pozwalał zająć ręce. Z biegiem czasu okazało się, że ten prozaiczny powód był zaczą-tkiem szerokiej gamy rzeczy, które artystka wyczarowuje swoimi rękoma. A trzeba przyznać, że asortyment\njej wyrobów jest imponujący. Początkowe sukcesy obrazków z haftu krzyżykowego oraz pisanek oklejanych sitowiem i włóczką pozwoliły Ewie Mitowskiej rozwinąć skrzydła. Dziś jest jedną z nielicznych osób\nw Polsce, które wykonują obrazki z opłatka. Równie przyciągające oko są kwiaty z bibuły, używane chociażby\ndo stroików świątecznych czy palm wielkanocnych. Ewa Mitowska potrafi robić tak wiele rzeczy, że brak\njej czasu na kompleksową realizację swoich pasji. – W tej chwili wracam do haftu. Nie mam czasu robić\nwszystkiego naraz, co kilka lat wracam więc do czegoś. Asortyment się jednak powiększa – kwituje artystka.\nNiezależnie od pory roku zawsze jest coś, przy czym akurat trzeba podłubać. – Kończy się Boże Narodzenie, jest Wielkanoc. Potem robi się kwiaty z bibuły na kiermasze, przede wszystkim na Święto Chleba\nw Ciechanowcu. Później są wieńce dożynkowe – opowiada jednym tchem twórczyni ludowa. Składniki\ndo tego wszystkiego zbiera się często wiele miesięcy wcześniej, jak chociażby zboże do wieńców czy\ntrzcinę do palm wielkanocnych. Swoją pasję Ewa Mitowska stara się zaszczepić w innych podczas specjalnych warsztatów, organizowanych w przedszkolach, szkołach, ośrodkach kultury, na uniwersytetach\ntrzeciego wieku. Artystka ma doskonały kontakt z ludźmi,\nkochają ją dzieci, które w czasie zajęć raczy opowiastkami\n2003 – Węgrów, Korczew,\no danych wyrobach i ich symbolice. Nawet zbuntowana młoSokołów Podlaski, Siedlce, Siemiatycze,\ndzież gimnazjalna ze świetlicy socjoterapeutycznej bez słowa\nKosów Lacki – wystawy wycinanek z opłatka\nsprzeciwu oddaje się twórczym zajęciom.\n2005 – Warszawa, prezentacja rękodzieła\nNa tym nie koniec. Ewa Mitowska od lat prowadzi gospopodczas Międzynarodowych Targów\ndarstwo turystyczne w Seroczynie. Już niebawem będzie\nTurystyki i Wypoczynku – Lato 2005\nmożna udać się tam z jednodniową wizytą przepełnioną\n2006 – Uniwersytet Kardynała Stefana\natrakcjami: warsztatami rękodzielniczymi, pieczeniem sęWyszyńskiego, wycinanki z opłatka,\nkacza, robieniem sera czy dojeniem kozy. Będzie to niezapokwiaty z bibuły\nmniana przygoda nie tylko dla mieszczuchów.82kraina bugu · wiosna 201283Nie święci garnki lepiąEwa MitowskaEwa Mitowska to artystka\nnietuzinkowa. Wyczarowywane przez\nnią cudeńka zachwycają prostotą,\nw której kryje się ich wielkość.\nTwórczyni ludowa ze Sterdyni z\nrękodziełem obcowała od dziecka.\nTo właśnie w rodzinnym domu\nobserwowała haftujące i robiące na\ndrutach mamę i babcię; tę ostatnią\ntakże, kiedy na Wszystkich Świętych\nprzygotowywała kwiaty z bibuły\nczy serwetek. Wachlarz możliwości\nartystki nie ogranicza się jednak tylko\ndo czynności widzianych oczyma\nmałej dziewczynki. Ewa Mitowska\nz mistrzowską precyzją robi także\nserwetki z opłatka i papieru, tradycyjne\npalmy podlaskie, pisanki wyklejane\nwłóczką i sitowiem czy zdobione\nwoskiem, wieńce dożynkowe.84fot. B. Kosiński (2), M.Rząca (2)/zajmuje się rękodziełem, plastyką\nobrzędową i zdobniczą/\n/prowadzi warsztaty i kursy kulinarne/kraina bugu – wiosna 2012etnografia /ginące obrzędyBusłowe łapybułki na powitanie wiosny\ntekst: Justyna Franczukfot. Artur Gaweł (3), Shutterstock (1)P12olska obrzędowość ludowa\nod zawsze toczyła się wokół\ndwóch kalendarzy: agrarnego\ni liturgicznego. Rok obrzędowy składał się z momentów przejścia\nmiędzy śmiercią a odrodzeniem, między końcem jednego a początkiem\ndrugiego, i tym swoim charakterem\nw znaczący sposób wpływał na tradycje\nchrześcijańskie. Wszystkie obrzędy kultywowane po Bożym Narodzeniu miały\nna celu zapewnienie obfitości, zdrowia\ni dobrobytu na cały rok.\nWiosenny moment odrodzenia\nna Podlasiu i Kurpiach przypadał\nna 25 marca, czyli święto Zwiastowania Najświętszej Maryi Panny\n(zwane inaczej Matki Boskiej Roztwornej), uznawane za najważniejszy\ndzień kultu maryjnego w roku. Święto\nto symbolizowało nadejście wiosny\ni było ważniejsze niż przypadające na\n21 marca astronomiczne rozpoczęcie\nnowej pory roku. Dodatkowo było też\npoczątkiem okresu wegetacji roślin,\na w pewien sposób również prac\npolowych, mówiono, że od tego momentu ziemia gotowa jest na przyjęcie ziarna.\nSymbolika Zwiastowania przenikała\nsię w wierzeniach ludowych z innymi wyznacznikami wiosny – bocianami. Zgodnie ze starym porzekadłem\nte klekoczące ptaki powinny wrócić\npo zimie najpóźniej w dniu Zwiastowania. W tym czasie następowało\nswego rodzaju natężenie symboliczne. Współistniały bowiem znaki\ni wierzenia chrześcijańskie związane\nz postacią Matki Boskiej, którą3Przykłady pieczywa obrzędowego:\n1. Sierp i kosa z ciasta.postrzegano jako twórczynię nowego życia, jak i z bocianem, którego\nsymbolika nie ma chrześcijańskiego\nrodowodu, ale w tradycji ludowej\nrównież był zwiastunem nowego życia.\nBocian w wierzeniach ludowych był\nnie tylko tym, który zapowiada wiosnę.\nUtożsamiono go z początkiem nowego\ncyklu wegetacyjnego, przypisywano\nmu pewien udział w rewitalizacji przyrody i pobudzeniu jej sił żywotnych\noraz pozbywaniu się nieczystości, jakie\npozostały po zimowej fazie śmierci. Bocian jako ptak był istotą mediacyjną,\npośredniczył między różnymi sferami wszechświata, dzięki czemu\nmógł przynosić informacje na temat\nprzyszłości. Wierzono, że wszystko,\nco łączyło się z bocianem, miało w sobie istotne dla życia człowieka elementy.\nPotwierdzeniem ścisłego związku\nmiędzy Zwiastowaniem a ptakami był\nkultywowany do końca XIX wieku na\nPodlasiu i Kurpiach obrzęd wypiekania\nbusłowych łap, który przypadał właśnie\nna dzień Matki Boskiej Roztwornej.\nTe bułki w kształcie bocianich łap\nz rozstawionymi pazurami wypiekano\nz razowej bądź pytlowej mąki żytniej,\njedynie co zamożniejsi gospodarze\nużywali czasem pytlowej mąki pszennej z dodatkiem żytniej. Dodawano do niej wody, niekiedy także soli\ni niewielkiej ilości drożdży. Stroniono\nod innych przypraw, bowiem mogły one\nzniekształcić uformowaną łapę. Starannie wyrzeźbione bułki pieczono w piecu\nchlebowym lub na blasze kuchennej; ich\nlepienie i pieczenie było domeną kobiet.Sam obrzęd busłowych łap nie należał\ndo zawiłych. Kiedy 25 marca nad\ndanym gospodarstwem kołował bocian, domownicy wybiegali z domu\ni unosząc wysoko busłowe łapy, krzyczeli: „Busoł, busoł”, co po białorusku\noznacza „bocian”. W ten sposób zapraszali ptaka, aby został i założył gniazdo właśnie w ich obejściu. Następnie\nbuły wkładano do gniazda, bo wierzono, że to szczęście, które przyniósł bocian, pozostanie z nimi. Twierdzono,\nże stopnieją śniegi i nastanie wiosna.\nUmieszczenie busłowych łap w bocianim gnieździe wedle tradycji było\nteż rodzajem zabezpieczenia przed\nwszystkim, co może spotkać ludzi:\npożarami, powodziami, chorobami itp.\nPrawdopodobnie data obrzędu\nbusłowych łap nieprzypadkowo\nprzypadała właśnie na Zwiastowanie,\nzaraz po pierwszym dniu kalendarzowej\nwiosny, czyli po równonocy – momencie, kiedy dzień zaczyna przeważać nad\nnocą i wszystko się odradza. Przenikały\nsię tu dwa zwiastowania: kościelne\nzejście anioła do Maryi i ogłoszenie jej\ndobrej nowiny ze zwiastowaniem wiosny symbolizowanym przez bociana.\nMateriał powstał na podstawie\nartykułu Jacka Olędzkiego „Doroczne pieczywo obrzędowe północnowschodniej Polski”, książek: „Zwyczaje, obrzędy i wierzenia agrarne na\nBiałostocczyźnie od połowy XIX do\npoczątku XXI wieku” Artura Gawła,\nBarbary Ogrodowskiej. ■2. Busłowa łapa.\n3. Socha z ciasta.86kraina bugu · wiosna 201287Etnografia / ZNIKAJĄCY ŚWIATBarbara Litwiniuk jako mała\ndziewczynka obserwowała mamę,\nktóra – mimo ośmiorga dzieci\n– potrafiła znaleźć czas na tkactwo\ni inne robótki. Dziś sama tka,\nhaftuje i szydełkuje, prowadzi\nzespół śpiewaczy. Jest wiceprezesem\nNadbużańskiej im. Janusza\nKalinowskiego we Włodawie.Obraz dzieciństwa, utrwalony\nw pamięci Stanisławy Kowalewskiej,\nto babcia, mama i ciocia tkające\nprześcieradła, worki i chodniki.\nW 1964 r. także ona dołączyła\ndo tego grona, a dziś jest jedną\nz najbardziej znanych tkaczek\nw Polsce, docenianą i nagradzaną,\nmiędzy innymi przez ministra kultury.Matematyczny\nrytm tkaniatekst: Justyna Franczukzdjęcia: Sylwia GaruckaObie panie są przedstawicielkami ginącej tkackiej rodziny. W okolicach Włodawy jest jeszcze młoda dziewczyna,\nktóra pobierała nauki u pani Stanisławy, ale dla niej tkanie nie jest już sposobem na życie. W dawnych czasach\nwarsztaty tkackie były nieodzownym elementem wyposażenia prawie każdego domu, a sam proces tkania\nniemalże rytuałem. – Kiedyś nie było telewizorów, jedno do drugiego chodziło. Przecie u mnie w domu to stał\ntaki szeroki warsztat i narzuty żeśmy robili, to na około tam sie ze dwanaście osób przysnuwało, bo to takie snowadło\njest, i każdy swój dywan robił, swojo narzute. No a teraz narzuty leżo nieużywane, bo młodzi nie używajo tego – mówi\nStanisława Kowalewska, tworząc na naszych oczach proste i piękne wzory haftu pereborowego.88kraina bugu · wiosna 201289ZAWÓD\ntkaczkaSwój warsztat tkacki Barbara Litwiniuk dostała\nod koleżanki, bo z tego, który był w jej rodzinnym domu, zostały tylko poprzeczne elementy.\nDziś jest na wyposażeniu włodawskiego Stowarzyszenia Twórców Kultury Nadbużańskiej. Według\ntkaczki jest już bardzo stary i prymitywny. Drugą\nmaszynę ma w domu. Stanisława Kowalewska ma trzy\nwarsztaty, jak się więc któryś zepsuje, w co sama wątpi,\nto zawsze jest inny w zanadrzu, a i ten zepsuty zięć\npotrafi naprawić. Nie wszystkie warsztaty są jednakowe: – Kiedyś byłyśmy z panią Kowalewską pod Szczecinem. Uczyłyśmy składać zakład panią, która go sobie\nkupiła, ale najpierw pojechałyśmy do tej pani, co jej\nten warsztat sprzedała, żeby go zobaczyć, bo te np. pod\nHrubieszowem mają inną konstrukcję – mówi Barbara\nLitwiniuk. Jest przekonana, że dużo takich warsztatów\nmożna znaleźć w wiejskich stodołach. Coraz częściej\nsą one oczyszczane z kurzu, koła gospodyń wiejskich\nrobią izby pamięci, które wspiera funduszami Unia Europejska, chcąc w ten sposób ocalić je od zapomnienia.\nObecnie Stanisława Kowalewska tka tylko na zamówienie. Jej stroje noszą śpiewacy ludowi z Warszawy,\nSokołowa Podlaskiego, Włodawy, są także eksponowane w muzeach. Tka głównie stroje włodawskie\ni podlaskie. Najbardziej nietypowe zamówienie przyszło z Muzeum Etnograficznego w Warszawie, dotyczyło koszuli sprzed 130 lat. Potem jak w głuchym\ntelefonie wiadomość o niezwykłym wyrobie dotarła do\nTorunia i Kcyni. Czwarty wyrób, który pani Stanisława\nzrobiła na własny użytek, ostatecznie trafił do Hruda.\n– Jak so zamówienia, to spokojnie da sie z tego wyżyć.\nRobota dobra, bo to sie w cieple robi, ale czasami to\njak w dzień potkam, to wieczorem jestem wykończona\n– mówi tkaczka. Tkanie to dla niej głównie zamiłowanie, choć ze śmiechem przyznaje, że to również niezłe\nćwiczenia i rehabilitacja. ■90kraina bugu · wiosna 2012ZNIKAJĄCY ŚWIATTkactwo to jedno z najstarszych rzemiosł na świecie. Rozpowszechnione\nzwłaszcza wśród Słowian nadbużańskich i nadwiślańskich. Dawniej\nna wsiach było zajęciem powszechnym, wykonywanym głównie przez\nkobiety, przekazywanym z pokolenia na pokolenie. Tkactwo polega\nna ręcznym bądź mechanicznym wyrobie tkanin z przędzy pochodzenia\nroślinnego (len i konopie) lub zwierzęcego (owcza wełna). Podstawowym\nnarzędziem pracy tkaczy jest warsztat tkacki, zwany też krosnem,\nrozkładany zazwyczaj w czasie zimy. Pojawił się on w Polsce w XII w.\nTkaniny wytwarzano na nim przez wielokrotne przeplatanie nitek\nzwanych wątkiem nad i pod nitkami osnowy. W ten sposób wyrabiano\npłótna cienkie (bielizna, obrusy, serwety) i grube (sienniki, worki,\ndrelichy). Rzemiosło zaczęło zanikać po II wojnie światowej.\nDziś jest ono jeszcze uprawiane w niektórych regionach Polski,\nlecz z powodu braku młodych ludzi, którzy chcieliby opanować tę sztukę\nwyrobu tkanin, jest na wymarciu. ■Natura / BirdwatchingSkowronek– zwiastun wiosnyDziś tylko ptaki w sposób\nnieograniczony korzystają z dużych\nrzek. Ba, wydaje się, że robią to coraz\nintensywniej, także zimą. Dlatego\nwarto w słoneczny mroźny dzień\nwybrać się nad Bug z lornetką.92kraina bugu · wiosna 2012dokonał energetycznej analizy śpiewających samców skowronka i wykazał,\nże... nie jest to możliwe. A przecież się\ndzieje, na przekór naukowym teoriom.\nSamica, urzeczona śpiewem najbardziej wytrwałego samca, osiedla się\nw jego rewirze. Sama buduje doskonale ukryte gniazdko i składa w nim\nod 4 do 5 jaj. Wysiaduje je przez 11–13\ndni. Robi przerwy tylko dla zaspokojenia potrzeb fizjologicznych i pochwycenia jakiegoś smakowitego owada.\nPisklęta opuszczają gniazdo, gdy mają\n8–10 dni, ale lotność uzyskują dopiero\npo upływie 3 tygodni od wyklucia. Do\ntego czasu ukrywają się wśród niskich\nroślin i cichym piskiem odpowiadają\nna głos rodzica zbliżającego się z pokarmem. Wiele z nich ginie w pierwszych\ndniach życia, jeżeli wiosna okaże się\nsłotna i zimna, ale te, które przetrwają,\nmogą żyć nawet kilkanaście lat, a jeżeli\nbędą samcami, to prześpiewają wiele\nmiesięcy, zawieszone pomiędzy niebem\nMamy jeszcze wiele miejsc, gdzie\ndo woli można słuchać tego niepowtarzalnego śpiewu skowronków. Tam,\ngdzie pola są niewielkie i podzielone miedzami, poprzeplatane łąkami\ni pastwiskami, skowronki mają się najlepiej. Słuchajmy ich koncertów, póki\njeszcze możemy usłyszeć kilku samców jednocześnie, bo na zachodzie\nEuropy takie koncerty to rzadkość.andrzej g.\nWybitny polski ornitolog,\nOd 2009 r. dyrektor zoo\nw Warszawie. Twórca\nAzylu, w którym od 13 lat\nleczone są ranne dzikie ptaki.\nAutor blisko 20 książek.Skowronki polne zasiedlają umiarkowaną strefę Eurazji, od Wysp Brytyjskich po Sachalin. W Europie są pospolitymi, ale nie licznymi mieszkańcami\notwartych terenów rolniczych. Zasiedlają prawie całą Europę poza Islandią. Unikają wysokich gór. Zimują kilkaset kilometrów na południe i zachód od swych\nlęgowisk, ale te znad Bugu muszą lecieć\nponad tysiąc kilometrów, gdyż zimują\nw zachodnich landach niemieckich.\nW Polsce skowronki pojawiają się\nw rewirach lęgowych już w lutym lub\nmarcu, chociaż dotyczy to tylko województw zachodnich. Na wschodzie\npojawiają się wraz z nastaniem wiosny. Wędrują za dnia, ledwo je widać,\nale można usłyszeć, gdyż w locie ćwiczą swe trele. Wiosennym rankiem\nwśród pól można spotkać żerujące\nstada skowronków. Nie są to jednak\nskowronki miejscowe, ale strudzeni\nwędrowcy, podążający na wschód. Tutejszy skowronek od razu zajmuje terytorium, najchętniej już znane, ubiegłoroczne, i zaczyna śpiewać. Będzie\ntak śpiewał do lata.\nSamce rzadko śpiewają na ziemi.\nZ reguły wznoszą się na wysokość ponad 100 metrów i intensywnie, niemal\nbez ustanku śpiewają. Trele trwają po\nkilka, czasem kilkanaście minut, ale\nzdarzają się i takie samce, które śpiewają\nbez przerwy ponad godzinę. Na wdechu\ni na wydechu, na dodatek dynamicznie\npracując przy tym skrzydłami, wykonują od 10 do 12 uderzeń na sekundę.\nPotem, nadal śpiewając, samiec szeroko\nrozpościera skrzydła i ogon, i jak na spadochronie opada ku ziemi. Ktoś kiedyśfot. Grzegorz Leśniewski (2)Czasem mnie ludzie pytają, po\nczym poznać, że zbliża się\nwiosna. A ja nie wiem, co odpowiedzieć! Kwiatki na leszczynach mogą być już w lutym. Bazie\npojawiają się na wierzbach na początku marca, a kwiatki podbiałów – pod\nkoniec marca lub w kwietniu. Rośliny jednak niewiele ryzykują, wystarczy im kilka ciepłych dni, by ruszyły\nw nich soki, a jak wróci zima,\nto ją przeczekają. Co najwyżej stracą\ntrochę kwiatków. Nie są zatem wiarygodnym przejawem wiosny. Najbardziej ryzykują ptaki, ale duże gatunki,\njak gęsi i żurawie, potrafią przeczekać nawrót zimy, stojąc na śniegu,\na w razie potrzeby mogą nawet zawrócić i polecieć kilkaset kilometrów na\nzachód. Oczywiście tabuny gęsi i klucze żurawi są niezwykle urokliwymi\nsygnałami nadchodzących zmian, ale\nmały ptak, który zdecyduje się na powrót i się pomyli, zwyczajnie przypłaci to życiem. Dlatego to on, ryzykując\nnajwięcej, pojawi się tylko wtedy, gdy\nnaprawdę już za chwilę będzie wiosna.\nPierwszym takim ptakiem, jedynym\nprawdziwym zwiastunem wiosny, jest\nskowronek, zwany także skowronkiem polnym.\nNaukowa nazwa naszego skowronka polnego (Alauda arvensis)\nnie uległa zmianie od czasu, gdy gatunek ten opisał Karol Linneusz\nw 1758 r. Słowo „lauda” jest łacińskim\nokreśleniem skowronka, znanym jeszcze z czasów starorzymskich; „arvensis” pochodzi także z łaciny, od słowa\n„arvum” – pole uprawne. Brytyjczycy\nnazywają go skylark, Niemcy feldlerche, Francuzi alouette des champs,\na Rosjanie polewoj żaworonok. Jak widać, w wielu europejskich językach\nskowronek jest polny, ale tylko nazwa\nangielska nawiązuje do nieba.\nDługość ciała skowronka to zaledwie 17–19 cm od czubka dzioba do\nkońca ogona. Samce są trochę większe i cięższe od samic. Jesienią mogą\nważyć nawet 45 gramów, ale wiosną\nzaledwie 30, czyli tyle, ile tłusty\nwróbel.93Natura / przestrzeń naturyPrzyrodnicza pętlaŚcieżkę przyrodniczą Korczew\n– Mogielnica stworzyła w 2004 r.\nParku Krajobrazowego. Jej początek znajduje się przy remizie OSP\nw Korczewie. Trasa liczy 14 kilometrów,\nmożna więc przebyć ją pieszo bądź\nna rowerze. Tym bardziej że biegnie\nwzdłuż licznych stawów hodowlanych,\nnadbużańskich łąk, a także rezerwatów przyrody obfitujących w niespotykane gdzie indziej gatunki fauny\ni flory. Informują o tym rozmieszczone na trasie tablice dydaktyczne (jest\nich dziesięć). Wybierając się w drogę,\nwarto wziąć ze sobą lornetkę czy inny\nsprzęt obserwacyjny, który ułatwi\npodpatrywanie natury w jej nieskażonym i dziewiczym środowisku.\nPierwsza atrakcja czeka na nas już\nw Korczewie – to neoklasycystyczny\npałac nazywany w przeszłości siedleckim Wilanowem, rodowa posiadłość94hrabiów Kuczyńskich i Ostrowskich,\nzrujnowana po wojnie i odebrana\nprawowitym właścicielom. Tu jak\nw soczewce skupia się tragiczna historia polskiej arystokracji, wypędzonej przez władzę ludową i skazanej\nna emigrację. Dopiero w latach 90.\nXX w. córkom ostatniego właściciela – hrabiego Krystyna Ostrowskiego\n– udało się odzyskać majątek. Dla jego\nratowania hrabiny Renata i Beata porzuciły światowy Londyn, by osiąść na\nstałe w nadbużańskiej wiosce, która\nw ich dzieciństwie była uosobieniem\narkadii. Kiedy po ponad 40-letniej\nrozłące z Podlasiem przyjechały pod\nswój dom, zamiast okazałego pałacu\nzobaczyły oszpecone kikuty ścian,\nwyłupione okna, przeżarte sztucznymi nawozami podłogi, walące się sufity, wszędobylski grzyb i zgniliznę.\nCo wtedy czuły? – Wyłam jak zwierzę,\nkiedy zobaczyłam mój dom – wspo-minała pierwszą powojenną wizytę\nw Korczewie zmarła w 2000 r. hr. Renata. Dziś już nie usłyszymy echa tej\nrozpaczy. Od przeszło dwudziestu lat\npałac odzyskuje dawną świetność i na\nnowo staje się wizytówką regionu. Jego\nwłaścicielka – Beata Ostrowska-Harris\n– nie szczędzi wysiłków, by odrestaurować rodzinną posiadłość zgodnie z jej\npierwotnym przeznaczeniem. Tu biło\nserce Polski i Podlasia. I nadal bije – ze\nzdwojoną siłą. Gospodyni podejmuje\nliczne przedsięwzięcia biznesowe\ni kulturalne, żeby ściągnąć do Korczewa jak najwięcej turystów i by miejsce\ntętniło życiem jak dawniej. Dużo by\nmożna mówić i pisać o tajemnicach\npałacu, jego dawnych domownikach,\no panujących tu obyczajach czy odwiedzających posiadłość gościach. O\nNorwidzie, który w Korczewie nigdy\nnie był, ale pisał tak, jakby dobrze go\nznał. O wielbłądzie w przypałacowymkraina bugu · wiosna 20121. Rozlewiska\nMogielnicy.dębami zaś możemy obserwować mozaikę osobowości. Występują tu m.in.:\ndziki bez koralowy, porzeczka alpejska,\nwawrzynek wilczełyko, lilia złotogłów,\npierwiosnek wyniosły oraz – rzadziej\n– naparstnica zwyczajna, orlik pospolity, kruszczyk szerokolistny i podkolan\nbiały. Od marca do maja ściółka Dębniaka zamienia się w fioletowy dywan, a to\nza sprawą przylaszczki pospolitej, będącej\npod ochroną wyjątkowo urokliwej rośliny,\nktóra w Korczewie zwiastuje wiosnę.\nZ Dębniaka udajemy się do rezerwatu Przekop. Tu mamy możliwość obserwowania naturalnych fragmentów\nwilgotnych i żyznych lasów liściastych,\ncharakterystycznych dla terenów nadbużańskich. Ochronie podlegają naturalne płaty łęgów wiązowo-jesionowych\ni olszowo-jesionowych z dębem, klonem, wiązem, jesionem, lipą, topolą i\nolszą. Nie brakuje tu także ciekawych\nkrzewów, takich jak: czeremchy, porzeczki czerwonej, leszczyny i derenia.\nDla Przekopu najciekawszą porą roku jest\njesień, kiedy „płoną” dęby. To niezwykle malownicze i dynamiczne zjawisko.\nAle także wiosna nie szczędzi nam wrażeń. Zakwitające biało-żółto-niebieskie\nruno to prawdziwy raj dla zmysłów. By\noderwać oczy od migotliwego leśnego\nruna, warto na chwilę zboczyć ze ścieżki\ni spojrzeć w dal – na skarpie za Mogielnicą rozciąga się widok na rzekę Bug.\nTo serce Podlasia. Tajemnica, którą każdy\nz nas musi odkryć sam.\nOstatnim etapem naszej wędrówki jest rezerwat przyrody Kaliniak– największy z dotychczas opisanych,\nbo liczący 54,41 ha. Powstał z myślą\no ochronie naturalnego fragmentu lasów liściastych z bogatym w rzadkie\ngatunku runem leśnym. Zobaczymy tu\nokazałe dęby, lipy, jesiony, klony oraz\nwiązy pospolite i szypułkowe. W runie spotkamy kokorycz pustą i pełną,\nbniec czerwony, wiechlinę odległokłosą, miodunkę ćmę i jaskier kosmaty. Tu mała dygresja – zwróćmy uwagę\nna przepiękne nazwy roślin. Po powrocie\nz wycieczki warto poszukać w fachowych\npublikacjach ich etymologii.\nTrasa opisanej ścieżki edukacyjno-przyrodniczej tworzy pętlę, przebiegając\nprzez drogi gminne i szutrowe – coraz\nczęściej, niestety, asfaltowe. Traci na tym\nsielski krajobraz nadbużański. Postarajmy się jednak docenić to co jest, co udaje\nsię ocalić od zapomnienia oraz ludzkiej\nPrzebycie ścieżki Korczew – Mogielnica może zająć kila godzin,\nale może też trwać aż do nocy. Widoki, zapachy i dźwięki, spotkani ludzie\n– wszystko, czego doświadczymy podczas tej wędrówki, na pewno do nas\npowróci. Na długo zatrzymamy pod\npowiekami piękny obraz dzikiej natury\nz rzeką w tle.www.mazovia.pl22. Bocian\nczarny.fot. M. Omelaniuk (1), G. Leśniewski (1)1ogrodzie. O magicznym kamieniu, który wysłuchuje zakochanych. O gruszkach na wierzbie… Wychodzimy z pałacu oszołomieni jego niezwykłą historią.\nOdwiedzając go wiosną, koniecznie\nposzukajmy bocianów przy pałacowym\nmodrzewiu, które za każdym razem\npojawiały się w tym samym gnieździe.\nHrabina Renata Ostrowska co roku czekała na nie z niecierpliwością. – Wróżyły szczęście i dobry rok – zapewniała.\nOpuszczając pałac, kierujemy się\noznakowaniem zielonego szlaku. Warto\nzatrzymać się na chwilę przy tablicy nr 2.\nOpowiada ona o osobliwościach stawów\noraz opisuje gatunki ptaków wodnych,\nktóre tu licznie gniazdują. Na pewno i my\nspotkamy czaplę, posłuchamy perkozów\nczy piskliwego nawoływania rybitwy. Na\nstawach gniazduje też kilka par rzadkiego błotniaka stawowego oraz bąka. Może\nuda się nam uchwycić ich gody w obiektywie albo – co ciekawsze – utrwalić ich\nmiłosne wyznania na taśmie.\nWędrując wzdłuż ścieżki, mamy też\nwyjątkową możliwość poznania trzech\nrezerwatów przyrody. Pierwszy z nich\nto Dębniak – leśny rezerwat przyrody, położony w bezpośrednim sąsiedztwie pałacu. Ma powierzchnię 20,84 ha\ni utworzony został 34 lata temu w celu\nochrony naturalnego fragmentu starodrzewu dębowo-lipowego. Najstarsze drzewa liczą w Dębniaku ponad\n200 lat. To monumentalne dęby i lipy,\nktóre robią niesamowite wrażenie. Dla\nturysty to prawdziwa gratka fotograficzna, dla artysty – arcydzieło sztuki. Pod95Natura / Obiektyw TaboraZimorodekArtur Tabor\n(1968–2010)(Alcedinidae)Jeden z najwybitniejszych polskich fotografików przyrody.\nSpecjalizował się w zdjęciach\nptaków i zwierząt w ich naturalnym środowisku.To ptak z rzędu kraskowatych.\nW Polsce występuje jeden z jego\n90 gatunków – zimorodek zwyczajny\n(Alcedo atthis), ale nie jest on zbyt\nliczny. To ptaki niezwykle kolorowe,\ndługość ich ciała waha się\nw granicach 16–18 cm, żywią się\nrybami i kijankami. Zamieszkują\nnadwodne zarośla i lasy, gnieżdżą\nsię w pobliżu strumieni, rzek i jezior,\nzimą także na urwiskach morskich.\nZimorodki zasiedlają Europę,\npołudniową i wschodnią Azję oraz\nTen drapieżny ssak, którego długość ciała waha się\nod 70 do 90 cm, długość ogona od 35 do 60 cm, a masa\nciała wynosi ok. 10 kg, należy do rodziny łasicowatych.\nJego cechy charakterystyczne to lekko spłaszczone\ntułowie, szeroka spłaszczona głowa, krótki pysk oraz\ngęsta sierść, która spełnia rolę termoizolacyjną. Głównym\npożywieniem wydr są ryby, na które żerują nocą,\na w poszukiwaniu pokarmu są w stanie przebyć duże\nodległości. Wydra prowadzi naziemno-wodny tryb życia,\njest doskonałym pływakiem. Można ją spotkać w słodkich\nwodach Europy, Azji i Afryki Południowej. Obecnie jest\ngatunkiem zagrożonym, w Polsce podlega całorocznej\nochronie. Żyje ok. 15 lat.96kraina bugu · wiosna 201297W krainie smakuMaciej Wawryniuk\nPrzygodę z gastronomią\nrozpoczął już w dzieciństwie\n– jego mama była szefem\nkuchni w jednej ze znanych\nrestauracji na Podlasiu.\nW 1995 r., po skończeniu Technikum Gastronomicznego\nw Siedlcach, przeszedł wszystkie szczeble kariery\nw warszawskich restauracjach.\nObecnie pracuje w firmie KAMIS, gdzie prowadzi szkolenia,\ndla kucharzy i szefów kuchni.www.kamis.plNowalijkikulinarny\nzdjęcia: Tomasz Kordek stylizacja: Weronika KobylińskaPoczątek wiosny to zazwyczaj ostatnie dni lub tygodnie\nWielkiego Postu, ściśle przestrzeganego na nadbużańskich terenach. Tradycja w tej okolicy\njest ponad wszystko, a tym samym\nokoliczne menu jest skromniejsze\nniż w innych porach roku. Okres ten\nto również czas, w którym trudniej\no różnorodność produktów, co powinno\nw dużym stopniu ograniczyć kulinarne\ninwencje gospodyń. Nic bardziej mylnego. Dobrze przechowane warzywa,\nkiszona kapusta i ogórki, przetwory, kasze czy ryby, których Bug jest pełen, dają\nw kuchni nieograniczone możliwości.\nPierwszymi nowalijkami, które\ntrafiają na stół i „ożywiają” lokalne przysmaki, są szczypior i rzeżucha, rosnące na większości kuchennych parapetów. Nie tylko są zdrowe\ni wspaniale podkreślają smak kanapek, sałatek czy twarogów, wyrabianych tutaj tradycyjną metodą, lecz\ntakże zwiastują, że Wielkanoc zbliża\nsię wielkimi krokami, a ta potrafi być\nnad Bugiem smakowita. Poprzedza\nją zapach świeżonki, będącej przysmakiem towarzyszącym ubojom,które mają miejsce w większości\ndomostw. Topiony w domu smalec\nw połączeniu z razowym chlebem,\nobficie obsypany szczypiorem, zadowoli najbardziej wymagające\npodniebienia. Po długim poście\nna stół trafiają kiełbasy, szynki, pasztet\nz królika czy biały barszcz z podrobami, który zastępuje tutaj tradycyjny żurek. Wszystko oczywiście\nobficie doprawione samodzielnie wykopanym, świeżo startym chrzanem,\nna który natknąć się można na każdym kroku.\nOd tej chwili w większości nadbużańskich potraw można poczuć\nzdecydowany smak wiosny. Rosnący\nna łąkach czy miedzach szczaw jest\npodstawowym składnikiem ulubionej\no tej porze roku zupy. Niezwykle pachnącej, orzeźwiającej zabielonej gęstą śmietaną, podanej\nJuż tylko patrzeć, jak w przydomowych ogrodach się zazieleni,\na rosnące na grządkach warzywa staną się dopełnieniem większości potraw w krainie smaku, znajdującej\nsię na nadbużańskiej ziemi.Biały barszcz\n▶▶500 g wołowiny z kością\n▶▶500 g wieprzowych płucek\n▶▶250 g żołądków drobiowych\n▶▶1 pęczek włoszczyzny\n▶▶5 dużych ziemniaków\n▶▶2–3 małe cebule\n▶▶3–4 ząbki czosnku\n▶▶250 ml śmietany 18-proc.\n▶▶2–3 łyżki świeżo startego chrzanu\n▶▶ sok z kiszonej kapusty\n▶▶3–5 liści laurowych\n▶▶5 szt. ziela angielskiego\nPodroby oczyścić, obgotować\nw wodzie, odcedzić. Zalać czystą wodą,\ndodać włoszczyznę, wołowinę, cebulę,\nczosnek oraz przyprawy, gotować na\nmałym ogniu ok. 2 godz. Wszystko\nwyjąć z wywaru, do którego należy\nGotować kilkanaście minut, następnie\ndodać pokrojone w kostkę podroby,\nwlać do smaku sok z kiszonej kapusty,\nponownie zagotować, dodać śmietanę,\nchrzan, doprawić. Można podawać\nz cząstkami jaja na twardo.99W krainie smakuLin w sosie szczawiowym\n▶▶ 600 g filetów z lina\n▶▶1 mała cebula\n▶▶100 g świeżych liści szczawiu\n▶▶200 ml słodkiej śmietany 30-proc.\n▶▶2 jaja ugotowane na twardo\n▶▶1 łyżka masła\n▶▶ mąka100▶▶1 łyżeczka majeranku\n▶▶ pieprz biały\nRybę oprószyć majerankiem, pieprzem, solą oraz delikatnie mąką,\nobsmażyć na patelni, wstawić namniej więcej 12 min do piekarnika,\ntemp. 140 st. C. Cebulę podsmażyć\nna maśle, dodać posiekane liście\nszczawiu, podsmażyć, wlać śmietanę, gotować kilka minut, doprawić\ndo smaku. Lina podawać z sosem\noraz wiórkami z ugotowanych na\ntwardo jaj.kraina bugu · wiosna 2012Domowa szynka nadziewana\nchrzanem z jajkiem i szczypiorkiem\n▶▶ 800 g domowej wędzonej szynki\n▶▶10 łyżek startego chrzanu\n▶▶1 pęczek szczypiorku\n▶▶ pieprz czarny mielony, sólPrzygotowanie:\nUgotować na twardo jaja, obrać\nje i zmiksować razem z chrzanem.\nNastępnie dodać szczypiorek\noraz doprawić solą i pieprzem\ndo smaku. Szynkę pokroićw cienkie plastry, każdy z nich\nzwinąć w rożek i napełnić masą\nCałość można podawać\nz bazylią i pomidorami\npo uprzednim polaniu galaretą.101W krainie smakuKrólik z rozmarynem w białym winie\n▶▶ 4 udka z królika\n▶▶ ½ pęczka włoszczyzny\n▶▶5 ząbków czosnku\n▶▶200 ml białego wytrawnego wina\n▶▶250 ml słodkiej śmietany\n▶▶1 łyżeczka rozmarynu102▶▶5 szt. liści laurowych\n▶▶ kilka szt. ziela angielskiego\n▶▶ pieprz czarny\nWłoszczyznę pokroić w paski, cebulę\ni fenkuł w piórka, dodać białe wino\ni przyprawy, dokładnie wymieszać.Tak przygotowaną marynatą obłożyć\nudka królika i odstawić w chłodne\nmiejsce na 36 godz.\nKrólika wyjąć, obsmażyć na patelni,\nprzełożyć do rondla, dodać warzywa\nz marynaty, podlać wodą i dusić\nok. 1 godz. Wywar z warzywami\nzmiksować, dodać śmietanę, doprawić\ndo smaku.kraina bugu · wiosna 2012Kisiel z soku z żurawiny\npolany słodką śmietaną i karmelem\n▶▶ 600 ml soku z żurawiny\n▶▶ 40 g skrobi ziemniaczanej\n▶▶ 400 ml słodkiej śmietany\n▶▶ 80 g cukruPrzygotowanie:\nSok z żurawiny doprowadzić do\nwrzenia, następnie dodać do niego\nrozrobioną w 100 ml zimnej wody\nskrobię, wszystko gotować\nna wolnym ogniu do momentu,\naż uzyskamy gęstą konsystencję.Kisiel rozlać do zimnych salaterek\nlub pucharków. Cukier roztopić na\npatelni i podgrzewać, aż uzyska\nzłoty kolor, wlać połowę śmietanki\ni podgrzewać, aż powstanie gęsty\nsos. Kisiel podawać polany słodką\nśmietaną i sosem karmelowym.103kuchnia nadbużańskakuchnia\n/wiosną/CBotwinkazas na wiosenne przebudzenie. Nic tak nie dodaje ikry, jak dobre jadło.\nA tego nad Bugiem dostatek. Dzień rozpoczęty kanapkami\nz rzeżuchą, przepleciony obiadem\nz botwinką, zakończony zaś ciepłymi drożdżówkami prosto z pieca\nna pewno nie będzie dniem straconym. A jeśli w międzyczasie uraczymy się małym płynnym co nieco,\nto wejdziemy w wiosnę pełną parą.Burak ma wiele zalet. Jest niskokaloryczny, co zapewne ucieszy będących\nna diecie, jego liście są kopalnią witaminy C i prowitaminy A. To właśnie\nburaki są bazą dla zupy zwanej botwinką, którą gotuje się wiosną, kiedy\nprzerzedza się wschodzące warzywo.\nBotwinka ma wysoką zasadowość, zawiera mnóstwo potasu i żelaza, zalecana jest w celu utrzymania równowagi kwasowo-zasadowej w organizmie.Nektar miętowyNalewka z piołunuRzeżuchaNektar to w mitologii greckiej napój\nbogów. Mięta leczy, zdobi, nadaje\naromatyczny smak i zapach. Kiedy\njej zapach czuć wokół, to znak, że lato\njuż puka do drzwi. Wystarczy zaparzyć\nmiętę w litrze wody i ostudzić, dodać\nmiodu i soku z cytryny, schłodzić,\na potem już tylko delektować się smakiem, siedząc na tarasie i podziwiając\nnadbużańskie krajobrazy.Piołun w poezji jest symbolem goryczy\ni smutku, choć przeczy temu XIX-wieczna fascynacja francuskiej cyganerii\nabsyntem, czyli właśnie piołunówką.\nW średniowieczu rośliny tej używano\ndo aromatyzowania piwa i miodu pitnego. Spożywana w nadmiarze miała działanie psychodeliczne. Nalewka\nz piołunu, zrobiona na bazie spirytusu, ma\nwłaściwości odkażające i zwiększa apetyt.W medycynie ludowej zwana „zdrowiem ciała” dzięki bogactwu witamin\ni minerałów, które zawiera. Doskonale nadaje się do wiosennej regeneracji\npo zimowej warzywno-witaminowej\nposusze. Przeznaczona jest zarówno dla nas, jak i dla naszych czworonożnych braci. Jest krewną kapusty,\nma oryginalny smak i zapach. Zwyczajowo wysiewana jest na Wielkanoc.Dla kogo z nas nie są one jednym\nze smaków dzieciństwa? Pieczone\nnajczęściej przez babcię, która odganiała nas, kiedy ukradkiem je podkradaliśmy, choć były jeszcze gorące,\nbo oczekiwanie na ich wystygnięcie\ntrwało zazwyczaj zbyt długo. Ochoczo spożywane z gorącym kakao\nlub mlekiem przez małych i dużych.\nW ich wnętrzu kryła się kolorowa owocowa niespodzianka.104kraina bugu · wiosna 2012fot. Tomek Kordek, Shutterstock (2)Bułeczki z konfituramiNA NADBUŻAŃSKIM STOLEmateriał promocyjnysport i aktywnośćPrzygoda na dwóchkółkachSezon na jednoślady rozpoczyna się zwykle w kwietniu.\nZ wielką pompą podczas uroczystego zlotu inaugurują\ngo motocykliści. Mniej oficjalnie, za to na pewno z nie mniejszą\nsatysfakcją, na pokonywanie bezdroży wyruszają cykliści.\nBo jeśli ktoś naprawdę chce poczuć wiatr we włosach,\nnie pozostaje mu nic innego, jak tylko wsiąść na rower\ni zapomnieć o całym świecie.Którą drogę wybrać, w którym\nkierunku się udać, aby wyruszyć po przygody z plecakiem\npełnym prowiantu i uśmiechem na twarzy? Strony świata są cztery. Można przejechać wzdłuż Bałtyku\nlub mazurskich jezior, można posiłować się z górami, można też obrać kierunek na wschód, a wraz z nim Krainę\nBugu – jedyną, niepowtarzalną, dziką\nprzyrodniczo, pełną ciekawych miejsc,\nunikalnych zabytków i fascynujących\nludzi. Tereny leżące wzdłuż Doliny\nBugu to idealne miejsce do wypoczynku na świeżym powietrzu, i każdej106formy rekreacji. Jednak tylko rower\ndaje niepowtarzalne chwile obcowania\nz przyrodą – tą nieskażoną, której darmo szukać w wielkomiejskich parkach.\nKraina Bugu to kilka małych krain, z których każda jest inna, a przez\nto wyjątkowa. Nieważne, z którego jej\nzakątka wyruszymy, bo każdy z nich\ndostarczy niesamowitych wrażeń,\nw każdym zobaczymy coś, co na długo\nzapadnie nam w pamięci. Nie ma znaczenia, czy pokonamy wołomiński „Turystyczny szlak bitew warszawskich”,\nczy pokusimy się o rajd wokół Zielonki,\nczy przez siedlecką „Dolinę Muchawki”,czy ruszymy „Szlakiem dawnych miast\nBiałej Podlaskiej”, bo i tak każdy przejechany kilometr wyzwoli w nas uczucie\nszczęścia i totalnej wolności, uczucie,\nktóre trudno ubrać w słowa.\nNa szczególną uwagę w całej gamie\npropozycji, jakie Podlasie oferuje rowerzystom, zasługuje Nadbużański\nSzlak Rowerowy. To właśnie od niego\nwarto zacząć nadbużańską przygodę na\ndwóch kółkach. Oznakowana na niebiesko trasa prowadzi od Wyszkowa do\nHrubieszowa, jest jednak zaplanowana w taki sposób, aby w każdej chwili\nmożna było ją zakończyć. Przejechanie całości, czyli 420,8 km, może zająć\nkilka dni, przy planowaniu warto jednak zarezerwować dodatkowy czas na\nzwiedzanie zabytków, które czekają na\nciekawych turystów. Podczas wyprawykraina bugu · wiosna 2012odwiedzimy czterdzieści siedem miejscowości: Wyszków, Kamieńczyk, Szumin, Brzózę, Szynkarzyznę, Sadowne,\nProstyń, Treblinkę, Wólkę Okrąglik, Kosów Lacki, Sterdyń, Kurowice, Jabłonnę\nŚrednią, Gródek, Wirów, Chrołowice,\nWólkę Zamkową, Drohiczyn, Krupice,\nSiemiatycze, Kózki, Nowe Mierzwice,\nKlepaczew, Serpelice, Gnojno, Janów\nPodlaski, Pratulin, Neple, Terespol, Lebiedziew, Kodeń, Jabłeczną, Sławatycze,\nHannę, Różankę, Włodawę, Okuninkę,\nSobibór, Wolę Uhruską, Rudkę, Dorohusk, Dubienkę, Matcze, Horodło, Zosin, Strzyżów i Hrubieszów.\nDo przebycia Nadbużańskiego Szlaku\nRowerowego nie trzeba być wybitnym\ncyklistą. Droga przebiega bezproblemowo, między innymi dzięki asfaltowi, który jest położony na całej jej\ndługości, do tego trasa biegnie drogami o niewielkim ruchu, poza kilkoma\nwyjątkami, których trudno uniknąć,\nkiedy ma się do pokonania prawie pół\ntysiąca kilometrów. Jest ona do tego\nniezwykle urokliwa, jeśli wziąć pod\nuwagę walory turystyczno-krajobrazowe. Podczas tych kilku dni spędzonych\nw Dolinie Bugu nacieszymy oko bogactwem roślinnym i zwierzęcym, które\nwystępuje w parkach krajobrazowych,\nrezerwatach przyrody i na obszarach\nchronionego krajobrazu, przez które\nprzebiega opisywana trasa. Bo trzeba pamiętać, że będzie to okazja doDo przebycia\nRowerowego nie trzeba\nbyć wybitnym cyklistą.\ninnymi dzięki asfaltowi,\nktóry jest położony\nna całej jej długości\nwizyty w pięciu parkach krajobrazowych: Podlaski Przełom Bugu, Nadbużański, Sobiborski, Chełmski i Strzelecki. Po drodze mijać zaś będziemy\nniezliczone ilości zabytków świeckich\ni sakralnych, które są odzwierciedleniem tej wielokulturowej mozaiki,jaką tworzy podlaska ludność. Zapewniam, że nie zabraknie też czasu\nna kulinarną przygodę, podczas której\nnacieszymy podniebienie specjałami\nregionalnej kuchni. Nic tylko wsiadać\nna rower, jechać i zasmakować przygody spod znaku Kraina Bugu.107kraina bugu · wiosna 2012materiały promocyjneFelietonZejdą\nZa oknem odwilż: pryzmy\nbrudnego śniegu, kałuże\ni psie kupy. Jak to w mieście.\nNagle zadzwonił Bartek, że\nu sąsiada nad Bugiem świniobicie\ni czy wezmę z nim swojskich wyrobów na spółkę, jak się umawialiśmy\njesienią. Pewnie, że wezmę. To muszę zaraz przyjechać. Półtusza już\nwypatroszona, ale rzeźnik, Białorusin, od trzech dni na nasz rachunek\npije, bo bez właścicieli dzielił nie\nbędzie. Miałem pilną robotę w mieście, z terminem przed Wielkanocą.\nNa świąteczny stół też jednak coś\nmuszę mieć. Trzeba jechać. Obrócę\nw jeden dzień, tam i z powrotem.Zapaliłem sobie – bo wtedy jeszcze paliłem, a papierosy nosiłem\nw srebrnej papierośnicy po dziadku, z inicjałem „S” na wierzchu,\na wewnątrz z grawerunkiem „Najdroższemu Staszkowi – Zofia” i datą\nz samego początku ubiegłego wieku\n– po czym jak stałem, tak ruszyłem\nZa miastem zima jeszcze trzymała. Wprawdzie doliną przeciągały raz\npo raz cieplejsze podmuchy wiatru\ni słońce coraz częściej przedzierało\nsię przez chmury, a wtedy Bug z sinego robił się srebrzysty jak węgorz;\nspod śniegu wyłaniały się smugi\ngołej, brunatnej ziemi, na których110śniegiprzysiadały gawrony, ale im bardziej\nna wschód, tym dalej było do wiosny.\nZajechałem pod wieczór, w niecałe dwie godziny. Od Drohiczyna padał śnieg, potem chwycił lekki mróz,\ntrzeba było zwolnić. Bartek przestępował z nogi na nogę na podwórzu.\nNie chciał zapalić, tylko od razu poszliśmy do sąsiada. Już od drogi było\nwidać, że coś się tam dzieje, bo we\nwszystkich oknach paliło się światło. Wewnątrz duszno, nadymione,\nśmiechy, krzyki, pełno ludzi – stoją\nalbo siedzą wokół stołu i pod oknami, gdzieś między nimi gospodarze.\nWszystkim się już nieźle ze łbów\nkurzy. Rządzi rzeźnik, mistrz ceremonii – krępy, w białym podkoszulku, cały porośnięty gęstym czarnym\nwłosem. W każdej ręce trzyma długi nóż i raz po raz pociera jednym\no drugi. Na stole podroby: pęta\nkiełbasy białej, świeżonka. Wśród\nnich kilka butelek miejscowego\nPowitano nas hałaśliwie, nalano,\npodstawiono parującą świeżonkę.\nRzeźnik krzyknął: – Wypili, zakąsili, zapalili! – i wszyscy sięgnęli\npo swoje porcje. Ja częstowałem\nze srebrnej papierośnicy. Rzeźnik zaprowadził mnie i Bartka do\nsąsiedniej izby, gdzie na stole leżała nasza wypatroszona świnia.Leszek StafiejPaul LasinskiDziennikarz, wydawca,\nniezależny doradca medialny,\ntłumacz i krytyk literacki.\ni kultury. Wykładowca\ni scenarzysta programów\nradiowych i telewizyjnych.Urodzony w Warszawie.\nPrzez 25 lat mieszkał\nw Paryżu, gdzie był finansistą\npisarz, autor francuskiego\nprzewodnika po Polsce.Naturalnecentrum Euro 2012– Ładna sztuka – pochwalił. – No to jak\ndzielić? Wzdłuż czy wszerz? – zapytał.\n– Popatrzyliśmy na siebie z Bartkiem\ni odpowiedzieliśmy jednocześnie. Ja: –\nWzdłuż. Bartek: – Wszerz. A rzeźnik na\nto: – Podzielimy sprawiedliwie. Jednym\npłynnym ruchem ostrego noża rozpłatał\nświnię na pół. – No to wypili, zakąsili,\nPamiętam jeszcze, jak wyliczał: głowa\nz ryjem, podgardle, słonina, karkówka,\nmostek, schab, biodrówka, polędwiczka,\nżeberka, boczek, łopatka, szynka, golonka, noga i ogon – zgodnie z rysunkiem\nzatytułowanym podział mięsa wieprzowego, który w dzieciństwie bardzo pobudzał moją wyobraźnię. Dalej\npanował tylko rytm na trzy: wypili, zakąsili, zapalili. Tańczyliśmy też chyba\nw ogrodzie, bo miałem wrażenie, że\ntam właśnie zgubiłem papierośnicę.\n– Zejdą śniegi, to się znajdzie – pocieszał mnie nazajutrz gospodarz.\n– W tamtym roku zginął nam w zimie\nlistonosz. Wiosną, jak zeszły śniegi,\nodnalazł się w rowie.\nŚwięta pamiętam jak nigdy. Stół\nuginał się od swojskich wędlin.\nW Wielki Czwartek, dzień pojednania z grzesznikami, zadzwonił\nBartek, że papierośnica odnalazła\nsię w ogrodzie. Były w niej jeszcze\ndwa papierosy. Ale ja już rzuciłem palenie. ■\nkraina bugu · wiosna 2012Wkrótce prawie cała\nPolska będzie drżała rytmem hucznego wydarzenia, które\nod miesięcy mobilizuje polityków,\nministerstwa, samorządy, firmy\ni – może w mniejszym stopniu\n– społeczeństwo. Projekty się kumulują, decyzje zapadają, stres rośnie,\ninfrastruktura również, no… może\nw mniejszym stopniu. W tym samym\nczasie w Krainie Bugu natura czeka\ntylko na jedno: na wiosnę. Na tę magiczną porę roku, podczas której każda dolina, każda łąka czy każda wieś\nnabierają malowniczych kontrastów.\nTych, które zachwycają miłośników\nwyjątkowych krajobrazów i spokojnych klimatów.drogę do niespodziewanej zmiany\nCóż… pomarzyć można, ale czy\nwykorzystanie tego wydarzenia na\nwypromowanie regionu jest aż tak\nnierealnym pomysłem? Szansa na\ntak wysoką frekwencję zagranicznych gości nie powtórzy się szybko,\ndlatego – jeśli skorzystają oni z oferty\npodczas pobytu z okazji mistrzostw\n– zapoznanie ich z Krainą Bugu może\nstanowić interesującą inwestycję na\nprzyszłość. Ponadto okolice Bugu są\nidealnym miejscem docelowym na\nkrótkie pobyty. Właśnie te, które\nmogą być interesującym rozwiązaniem dla tych, którzy dysponują wolnym czasem, np. pomiędzy dwoma\nmeczami.Nie wszyscy gustują w piłce nożnej i w szumie imprez towarzyszących, dlatego zbliża się idealny okres\nna tzw. kontrofertę, zachęcającą do\nucieczki od tłumu i odwiedzenia\nKrainy Bugu. Co więcej, patrząc na\nmapę, jest ona położona idealnie, na\ngranicy obu krajów organizatorów.\nKraina Bugu – naturalne centrum\nEuro 2012. Prawdziwe hasło marketingowo-promocyjne. Nie każdy\nregion Polski może się cieszyć tak\nistotnym i oryginalnym atutem.\nPogląd może anegdotyczny i zaskakujący, ale czasami takie właśnie\nszczegóły robią różnicę i otwierająJak kibice postanowili poruszać\nsię po Polsce lub pomiędzy Polską\na Ukrainą podczas Euro? Nikt nie wie.\nDlaczego zatem nie zachęcić ich do\nwybrania tras przebiegających przez\nregiony wschodnie i skorzystania\nz noclegu w jednej z kwater, np. w okolicy Chełma? Kibice Euro nie są kibolami, których interesuje tylko mecz\ni wygodne miejsce z tanim piwem. Kibice Euro często podróżują z rodziną\ni przyjaciółmi. Idealna publiczność,\nktórej część wykorzystuje pobyt\nw danym kraju na jego zwiedzenie.\nI właśnie tego typu grupy są znakomitymi odbiorcami tzw. kontroferty,która zamiast koncertów i stref kibiców sugerowałaby mniej aktywny\nwypoczynek na łonie natury i korzystanie z gościnności mieszkańców\nAby to zrealizować, nie są wcale potrzebne olbrzymie budżety.\nWystarczy zmobilizować kreaty wność, ambicję i w yobraźnię mieszkańców, miłośników\ni samorządów regionów oraz\ngmin. Wiadomo, zasięg takiej\nminikampanii szeptanej będzie\nz pewnością ograniczony, ale warto\nspróbować. Aby coś się wydarzyło,\ntrzeba najpierw zadziałać. Kilka ładnych zdjęć, mapka przedstawiająca\npołożenie Krainy Bugu na granicy\nPolski i Ukrainy, intrygujące hasło,\nnawiązujące do wydarzenia sportowego, i rozpowszechnienie pakietu\n– oto pierwsze kroki do osiągnięcia\nsukcesu. Liczne są przykłady skromniejszych miejsc, którym udało się\nwzbudzić zainteresowanie dzięki\nsieci i odrobinie wyobraźni. Zachęcam zatem wszystkich do wykorzystania wolnych chwil na stworzenie i rozpowszechnienie własnych\nkreacji, które nie zostawią Krainy\nBugu w cieniu wypełnionych stadionów. Pamiętajmy, aby coś się wydarzyło, trzeba najpierw zadziałać.\nNawet skromnie. ■111WYPOCZNIJ NA WSI„Niezapominajka”\nAnna i Kazimierz WojtkowscyNiezapomnianywypoczynekpod Ciechanowcem\nTrudno wybrać idealną propozycję spośród dziesiątków gospodarstw agroturystycznych\nna Podlasiu, we wszystkich\nbowiem ich właściciele dołożyli wszelkich starań, aby sprostać oczekiwaniom przyjezdnych. I nie chodzi tutaj\ntylko o komfortowe wnętrza, ale przede\nwszystkim o specyficzną atmosferę,\ndzięki której nie będą oni chcieli wracać do wielkomiejskiej dżungli. Takie\ncharakterystyczne i zapadające na\ndługo w pamięć klimaty czekają na gości Gospodarstwa Agroturystycznego\n„Niezapominajka”, należącego do Anny\ni Kazimierza Wojtkowskich. Znajduje\nsię ono we wsi Kozarze, w południowo-zachodniej części województwa\npodlaskiego, w pobliżu Ciechanowca.Jego bogate sąsiedztwo stanowią rzeka\nNurzec oraz Park Krajobrazowy „Podlaski Przełom Bugu”, które dają szeroki\nwachlarz możliwości spędzania czasu\nna łonie natury, wśród nadbużańskiej\nprzyrody. Tu można wypocząć od\nwszechobecnego zgiełku, zapomnieć\no problemach zaprzątających na co\ndzień głowę, odetchnąć pełną piersią,\npoczuć specyficzną atmosferę podlaskiej wsi, smacznie i zdrowo zjeść, słowem – znaleźć się w krainie spokoju.\nDla niezapominajkowych gości\npaństwo Wojtkowscy przygotowali przytulne pokoje w wolno stojącym domu. Niezależnie jednak od\ntego, czy zdecydują się oni na jeden z\ntrzech pokoi dwuosobowych, czy jeden z dwóch trzyosobowych, zawszebędą mieli dostęp do własnej łazienki.\nW domu znajduje się także w pełni wyposażony aneks kuchenny, gotowy na\nkulinarne rewolucje. Wczasowicze po\nbiesiadzie mogą odpocząć w salonie,\nzrelaksować się przed telewizorem lub\nprzy blasku ognia, tlącym się nieśmiało\nPrzyjemna dla oka okolica wsi Kozarze, malownicze krajobrazy i czyste powietrze są doskonałą okazją do wypraw\nrowerowych. O sprzęt do pokonywania\nnadbużańskich bezdroży martwić się\nnie trzeba, bowiem gospodarze umożliwiają wypożyczenie rowerów. Ci zaś,\nktórzy zdecydują się na piesze wędrówki, mogą zabrać na nie swoich czworonożnych przyjaciół, bowiem ośrodek\njest otwarty na przyjazd kotów, psówKozarze 3A, 18-230 Ciechanowiec\ntel.: (86) 277 18 32, 508 817 951udane połowy. Pocieszeni będą rówwww.niezapominajka-kozarze.com\nnież amatorzy zbierania grzybów i malin,\nktórymi natura obficie\nlasy. Letnie wieczory umilą\nzaś ogniska, dzięki którym można powrócić do młodzieńczych lat, z pieczeniem kiełbasy i ziemniaków oraz śpiewami przy gitarowych brzmieniach\ni innych niewielkich stworzeń. Zadowo- w tle.\nleni z pobytu pod Ciechanowcem będą\nW okolicy Kozarzy znajdują się\nteż miłośnicy spływów kajakowych atrakcje architektoniczne godne zoi wędkowania. To właśnie na nich cze- baczenia. Od Ciechanowca oddalone\nkają wody Nurca i Bugu – jedynej nie- zaledwie 1 km, który śmiało można\nuregulowanej rzeki w Polsce, która na przebyć na dwóch kółkach, a potem\npewno podniesie kajakarzom poziom oddać się zwiedzaniu pozostałości\nadrenaliny, wędkarzom zaś zapewni zamku obronnego, kościoła pw. Trójcy\ne-mail: niezapominajka.kozarze@wp.plPrzenajświętszej, zespołu klasztorno-szpitalnego, zespołu pałacowo-parkowego, w którym mieści się Muzeum\nRolnictwa, Skansenu Mazowiecko-Podlaskiego czy cerkwi prawosławnej pw. Wniebowstąpienia Pańskiego.\nWarto przystanąć także przy pomniku\nksiędza Krzysztofa Kluka i wypić małą\nczarną na ciechanowieckim rynku. Kolejnym przystankiem w wędrówce po\nokolicy może być Sokołów Podlaski (odległy o 50 km) z drewnianym kościołem\nśw. Rocha i Ostrów Mazowiecka, do\nktórej jest 52 km, a w niej – poza\nobejrzeniem pomników i kościołów\n– można po prostu przysiąść na trawce w miejskim parku. Zadowolenie\nz tak spędzonego weekendu czy urlopu\nkm50Sokołów Podlaski – miasto\no bogatej historii narodowowyzwoleńczej. Jednym z wielu\natutów turystycznych Sokołowa\njest bogata oferta kulturalna.52Ostrów Mazowiecka – dawny\ngród księżnej Anny Mazowieckiej.\nObecnie znajduje się tutaj\nrekonstrukcja Grodu Książąt\nMazowieckich.kmkmmateriał promocyjnykraina bugu · wiosna 2012Ciechanowiec – miasto na terenie\nktórego znajduje się znane w\ncałym kraju Muzeum Rolnictwa\nim. ks. Krzysztofa Kluka.WYPOCZNIJ NA WSIBłoga ciszaW OKOLICYnad BugiemNiecodzienną propozycję Mało chwytliwe hasło reklamowe?\nkierują do turystów wła- Nie sądzę. Właściciele postawili sobie\nściciele Domów Waka- za cel stworzenie oazy ciszy i spokocyjnych „Nadbużańska ju, niezakłóconej ani przez radio, ani\nCisza”, mieszczących się w Matczu, przez telewizory (stąd ich brak w pow gminie Horodło, w powiecie hrubie- kojach gościnnych), ani nawet… płacz\nszowskim. Usytuowane są na skraju i śmiech dzieci czy też hałaśliwych\nwsi, w sąsiedztwie Bugu, od którego go- nastolatków. Dlatego właśnie oferta\nspodarstwo dzieli zaledwie 50 metrów. „Nadbużańskiej Ciszy” skierowana jest\nDlaczego niecodzienną propozycję? Za- do osób dorosłych, które wkraczają do\npraszają bowiem do siebie „bardzo do- Krainy Bugu bez swych pociech. To\nrosłych, zmęczonych właśnie na nich czekają dwa wolno stohałasem ludzi”. jące domy. Pierwszy z nich – „Leonka”20\nkm– to wiekowa drewniana chata wiejska,\nw pełni odrestaurowana i kompleksowo wyposażona, gotowa na przyjmowanie gości przez cały rok. Znajdują się\nw niej dwie izby, w których jednocześnie mogą mieszkać cztery osoby, oraz\nłazienka. Druga – „Sagadynka” – to również drewniany dom, tyle że wybudowany od podstaw. Składają się na niego:\ndwie sypialnie i łazienka. „Sagadynka”\nmoże każdorazowo pomieścić nawet\nsześć osób, które mogą korzystać z jej„Nadbużańska Cisza”\nMatcze 52, 22-523 Horodło\ninfo@nadbużańska-cisza.pl114kraina bugu · wiosna 201275\nkmpełnego wyposażenia. Oba budynki\nmają zadaszony taras oraz piece, szczególnie przydatne w chłodniejsze dni.\nWczasowicze mogą przebywać także\nw chacie biesiadnej, w której znajduje\nsię murowany grill, gotowy na kulinarne szaleństwo biesiadników. Jeśli jednak goście będą woleli zdać się na kucharski talent gospodarzy, z pewnością\nucieszą swoje podniebienia serwowanymi w menu specjałami: karkówką na\nsłodko, sałatkami wieśniackimi, fasolą\npo matczańsku czy kociołkiem nadbużańskim. Do tego można dodać świeże\nwarzywa i jaja oraz domowe wypieki\ni wyroby masarskie, które będą ukoronowaniem kulinarnej uczty.\nW ramach relaksu goście „Nadbużańskiej Ciszy” mogą pławić się\nw basenie o wymiarach 8,7 x 3,2 m\ni głębokości 1,5 m oraz zażywać kąpielisłonecznych na otaczającej go trawiastej plaży, odgrodzonej, co zapewnia\nkomfort i intymność. Ci, którzy poza\nbłogim lenistwem cenią sobie niewielki wysiłek fizyczny, również nie\nbędą zawiedzeni. Miłośnicy dwóch\nkółek będą mieli okazję pojeździć\nlicznymi trasami, które wiodą wśród\nnadbużańskich łąk i lasów. Amatorzy\nwędkowania będą mogli udać się nad\npobliski Bug i złowić małe co nieco,\nz którego potem własnoręcznie przyrządzą grillowaną kolację. Na pasjonatów mocniejszych wrażeń czekają\nnatomiast spływy kajakowe, podczas\nktórych poznają siłę nieuregulowanego Bugu. Poza tym rozległy teren,\nna którym znajduje się „Nadbużańska\nCisza”, pozwala na grę w badmintona,\nbule i darta (udostępnienie sprzętu\nw cenie noclegu).Hrubieszów – miasto\ni wielonarodowościowe, jedyne\nw Europie, w którym zachowały\nsię oryginalne kramy –sutki,\njedna z atrakcji turystycznych\nZamość – obiekty Starego Miasta\nnazwanego Perłą renesansu,\nzostały w 1992 roku wpisane\nChełm – miasto o bogatej historii\ni kulturze. Słynące z podziemi\nkredowych i ducha Bielucha.Będąc w Matczu, można wpaść do pobliskiego Hrubieszowa, oddalonego\nzaledwie o 20 km. W mieście jest wiele miejsc wartych zobaczenia m.in.:\nkościołów, cmentarzy żydowskich,\ncerkwi. Szczególnie warto zwiedzić\ntę pw. Zaśnięcia NMP – jedyną w Polsce i jedną z dwóch w Europie świątyń\nz trzynastoma kopułami. W odległości 50 km znajduje się Chełm\nz Górą Chełmską stanowiącą centralny punkt miasta, a w oddalonym\no 75 km Zamościu – zwiedzimy liczne muzea i ciekawe architektonicznie\nkamienice. Dla tych, którzy zechcą\nodwiedzić naszych ukraińskich sąsiadów, właściciele „Nadbużańskiej Ciszy”\noferują pomoc w organizacji wycieczki\ndo oddalonego o 150 km Lwowa lub do\nWłodzimierza Wołyńskiego, od którego siedlisko dzieli zaledwie 40 km.materiał promocyjnyW OKOLICYWYPOCZNIJ NA WSI28\nkmRelaks wśródzapachu ziół29\nkmZiołowy Zakątek” położony jest\nw Korycinach, w gminie Grodzisk, niedaleko Siemiatycz,\nw sercu Podlasia, zaliczanym\ndo najczystszych miejsc w kraju. Otacza go las, który tworzy swoisty mikroklimat. Lejtmotywem działalności\ntego gospodarstwa jest zielarstwo, rozwinięte w Podlaskim Ogrodzie Ziołowym. Na jego 15-hektarowym obszarze\nuprawiane są rośliny lecznicze stosowane przed laty w gospodarstwach domowych i występujące w nich współcześnie. Łącznie plantacja liczy ponadSiemiatycze – niegdyś miasto\nwielu narodów. Znajdujący\nsię nieopodal miasta most na\nrzece Bug jest symboliczną\ngranicą między katolicyzmem\ni prawosławiem. Siemiatycze\nnatomiast stanowią ośrodek\nscalający obie religie, miejsce\nw którym się przenikają, tworząc\njednocześnie bogatą historię\nDrohiczyn – dawny gród , po\nktórym dzisiaj pozostała jedynie\ngóra widokowa, z której rozciąga\nsię piękny widok na nadbużańską\nprzyrodę i okoliczne tereny.\nMiejscowość – siedziba\nseminarium duchownego oraz\nkurii biskupiej – zachwyca\nSerpelice – typowa nadbużańska\nKusi turystów niespotykanym\nklimatem oraz widokami. Cisza\ni spokój gwarantują wypoczynek.\nGłówną atrakcją dla zwiedzających jest usytuowana na\nterenie lasu droga krzyżowa\nnazwana Kalwarią Podlaską.o zajęcia praktyczne, dając przyjezdnym możliwość własnoręcznego zbierania ziół, jagód i grzybów, a następnie\nich suszenia i przetwarzania. Ciekawi\nnowych wrażeń mogą poza tym samodzielnie skomponować przeróżne\nmieszanki – lecznicze, przyprawowe,\nkosmetyczne – oraz herbaty ziołowe\ni owocowe, a także nalewki z dostępnych na miejscu prawie 150 gatunków\nsuszonych roślin zielarskich. Tak zdobyte doświadczenia na pewno przydadzą się po powrocie do domu i będą\nwykorzystywane nie tylko w celach\ngospodarstwa dopełnia działająca na\njego terenie bliźniacza firma Dary Natury, znana i ceniona, nie tylko na rodzimym rynku, dzięki szerokiej gamie\nswoich wyrobów: mieszanek i herbat,\nkaw, przypraw, zaprawek do nalewek,\nziół do kąpieli, surowców zielarskich,\nsuszonych owoców, ekologicznych nasion na kiełki, olejów tłoczonych na\nzimno. Wszystkie te produkty, a także\npełny asortyment ziół suszonych oraz\nich sadzonek, można kupić na miejscu,\nomijając tym samym wędrówki po\nKażdy dzień pobytu w „Ziołowym\nZakątku” daje niespotykaną nigdzie\nindziej szansę na poszerzenie zielarskich horyzontów. Aby jednak nie\nskupiać się jedynie na aktywności,\nwłaściciele gospodarstwa przygotowali dla swoich gości możliwośćwypoczynku w tradycyjnych chatach z\nbali. W niewielkiej cenie można wynająć pokój dwuosobowy z łazienką, pokój dwu- lub trzyosobowy z łazienką\nna korytarzu lub pokój wieloosobowy.\nPrzy każdej opcji zakwaterowania istnieje możliwość dodatkowo\npłatnej dostawki. Goście mogą zatrzymać się także w Centrum Edukacji Przyrodniczej, które w całości zostało oddane do użytku\n1 maja br. Do ich dyspozycji są pokoje\nnoclegowe z łazienkami, telewizorem\ni stałym łączem internetowym.\nCo jeszcze sprawi, że pobyt\nw „Ziołowym Zakątku” na pewno będzie udany? Możliwość skorzystania\nz sauny opalanej drewnem, spania na\nekologicznym sianie lub na platformie\nzawieszonej na koronie drzewa, przejażdżki furmanką po leśnych drogach,\njazda konna i rowerowa. Kuligi i ogniska czy wycieczki po lesie w towarzystwie przewodnika, w zależności od\npory roku, są dodatkowym bodźcem\ndo przyjazdu do Korycin.\nPrzebywając w Korycinach, warto\nodwiedzić pobliskie okolice. W odległych o zaledwie 28 km Siemiatyczach\nmożna zwiedzić katolickie, ewangelickie i prawosławne budowle sakralne, po przebyciu 29 km można dotrzeć\ndo Drohiczyna, aby podziwiać widok\nna Dolinę Bugu z Góry Zamkowej.\nMożna też udać się do pobliskiego\nMielnika, wyjątkowego pod względem zabytków i atmosfery.700 gatunków, co stanowi największą w ich naturalnym środowisku, lektuw kraju kolekcję roślin leczniczych i rze specjalistycznych pozycji z bogaaromatycznych. Miłośnicy zielarstwa tego księgozbioru lub dzięki specjalnej\nmogą pogłębić swoją wiedzę dzięki ofercie edukacyjnej, skierowanej do\nspecjalnym warsztatom z zakresu wy- nich w ramach działającego w ośrodkorzystania roślin i runa leśnego, ofe- ku Centrum Edukacji Przyrodniczej.\nrowanym od 1 maja zajęciom\nTo właśnie tu wyedukują się w zaedukacyjnym związanym\nkresie środowiska, ekologii,\nz ekologią, przyrodą\ni zielarstwem, przeekologii stawu i lasu, roZiołowy Zakątek\nbyciu ścieżki eduślin użytkowych.\nKoryciny 73 B, 17-315 Grodzisk\nWłaściciele ziołowoj. podlaskie\nktórej będą obwej\npodlaskiej entel. 85 65 68 668\n85 65 68 662, 512 127 069\nwww.ziolowyzakatek.pl116materiał promocyjnyNasze rekomendacjeNasze rekomendacje\nBANIA - AGROTURYSTKA NA MAZOWSZU\nBARBARA KULIGOWSKA - ROMANZAJAZD NABU¯AÑSKIE SMAKI\nILONA GOLECBrzeŸnik 2a, 07-111 Wierzbno\nnocleg: 40 - 50 z³ za dobê, wy¿ywienie 30 - 56 z³ od osoby\nGodzinê drogi na wschód od Warszawy zaczyna siê Kraina\nMistrza Twardowskiego. U nas rozwija swoj¹ dzia³alnoœæ\nAkademia Umiejêtnoœci u Pani Twardowskiej. Zapraszamy\nrodziny z dzieæmi i grupy znajomych na wypoczynek i zabawê\nz rêkodzie³em artystycznym. Poznaj smak regionalnych dañ\nkuchni z pogranicza Mazowsza i Podlasia i daj siê oczarowaæ!FHU ASOLA SŁAWOMIR KASPERUKTAWERNA „PRZYS TAŃ”ul. Brzeska 51, 17-307 Mielnik\ntel.: 608 478 023\nceny kajaków: 30 zł/doba, dowóz kajaków 1,20 zł/km,\nrowery 25 zł/dobaREA s.c. Sławomir Kasperuk, Piotr Kasperuk\nul. Brzeska 51a, 17-307 Mielnik\nZapraszamy strudzonych wiosłowaniem kajakarzy\nna odpoczynek, posiłek i ugaszenie pragnienia\nw Tawernie „Przystań”, położonej\nw bezpośrednim sąsiedztwie rzeki,\nw urokliwym zakątku Mielnika – Topolinie.Zajmujemy się wypożyczaniem kajaków na spływy\npo rzece Bug na odcinku od Terespola do Serocka.\nW ofercie posiadamy również rowery górskie.ROWERY KAJAKI £ODZIE PAINTBALL AGROTURYSTYKA118Materiał Promocyjny119w następnym numerzeMimo 82 lat zaraża energią\ni optymizmem. Benedyktyn,\nktóremu wolno nie lubić gotowanej\nmarchewki, nawet u papieża.fot. archiwum prywatnePołączył ich BugRedaktor naczelna: Katarzyna Karczewska\nSekretarz redakcji: Justyna Franczuk\nZastępca sekretarza redakcji: Sylwia Dziuban\nDyrektor artystyczny: Michał Trusz\nGrafik: Daniel Gąsiorek, Beata Podwojska\nFotografie: Bartek Kosiński,\nSylwia Garucka, Michał Rząca, Artur Tabor,\nFoodstyling: Weronika Kobylińska\nFelietoniści: Andrzej G. Kruszewicz,\nPaul Lasinski, Leszek Stafiej,\nMaciej WawryniukBug – dla nas rzeka, jakich\nwiele, dla Białorusinów rzeka\nmarzenie. Urzeczywistniła je\nIrina Szepilewicz, która wraz z\ngrupą rodaków oraz przyjaciół\nz Polski i Ukrainy przepłynęła\ncały Bug kajakiem. Przygoda\njej życia trwała czterdzieści\ndni. Doświadczenia wioślarskie\nekipy, zdobyte na spokojnych\nwodach, nie do końca\nsprawdziły się w zderzeniu\nz nieokiełznanym sercem\nPodlasia.fot. UGiM Drohiczynfot. B. KosińskiOjciec Leon Knabit po pięćdziesięciu latach pracy z ludźmi\nnadal uważa, że kontakty z nimi są radością. I nieważne\nczy obcuje z przedszkolakami, z którymi turla się po\npodłodze czy profesorami na uczelni. Obce jest mu\nwypalenie zawodowe, wciąż jeździ po Polsce i świecie,\na w TV Religia porusza trudne tematy w programie\n,,Ojciec Leon Zawodowiec”. Jego aktywność internetową\nnagrodzono w plebiscycie Blog Roku 2012. Zapraszamy na\nspotkanie z mnichem, który miewa pokusy, ale walka\nz nimi jest dla niego szczęściem.On-line: Cezary Rudaś\nWspółpraca: Grzegorz Miecznikowski,\nMaciej Omelaniuk, Małgorzata Szerfer,\nKorekta: Agata Rękawek\nzastrzega sobie prawo redagowania nadesłanych tekstów i nie odpowiada za treść zamieszczonych reklam\noraz materiałów promocyjnych. Przedruk tylko za zgodą\nredakcji. Zabroniona jest sprzedaż numerów bieżących\ni archiwalnych „Krainy Bugu” po cenie niższej od ceny\ndetalicznej ustalonej przez wydawcę.Wczoraj święto\nognia i wody, dziś\nCzy to jeszcze\nDyrektor Wydawniczy: Daniel Parol\nAgencja Reklamowo-Wydawnicza Kraina Bugu\nul. Rynek 12, o8-2oo Łosice\nReklama: Edyta Gregorczuk, Krzysztof Sobota,\nDruk: TEAM – Serwis PoligraficznyAll pages:123678910121314151617181920212223242526282930313233343536373839404142434445464748495051525354565758596062InfoSaveLikeShareDownloadMoreKraina Bugu 3/2012 wiosna Published on Jul 17, 2012 Kraina Bugu to magazyn dla ludzi poszukujących autentycznych miejsc, naturalnych przestrzeni, a przede wszystkim spokoju z dala od zgiełku m...See MorekrainabuguFollowRead moreRead moreSimilar toPopular nowJust for youGo explore