WIELKOMIEJSKIE ZESPOŁY MIESZKANIOWE JAKO ŚRODOWISKO ŻYCIA - PDF\nWIELKOMIEJSKIE ZESPOŁY MIESZKANIOWE JAKO ŚRODOWISKO ŻYCIA\nDownload "WIELKOMIEJSKIE ZESPOŁY MIESZKANIOWE JAKO ŚRODOWISKO ŻYCIA"\n1 STUDIA EDUKACYJNE NR 10/2009 AGNIESZKA BARCZYKOWSKA Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu WIELKOMIEJSKIE ZESPOŁY MIESZKANIOWE JAKO ŚRODOWISKO ŻYCIA śmietnik parking pusta karuzela bloki wieżowiec bloki wieżowiec bloki przerwa bloki i znak drogowy strefa zamieszkania śmierci K. Siwczyk ABSTRACT. Barczykowska Agnieszka, Wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe jako środowisko życia [Large city living quarters as a living environment]. Studia Edukacyjne nr 10, 2009, Poznań 2009, pp Adam Mickiewicz University Press. ISBN ISSN The first house built in the prefabricated concrete technology was built in 1957 in Jelonki near Warsaw. This method started to develop at the end of the 60s and expanded dynamically. In the buildings from concrete units still live about 8 million people. Nowadays this technology is criticized and a question appears: "Is it an optimal habitat to live?" Many people say: "No". I would like to show that houses from the prefabricated concrete units have some advantages too. In my article I try to analyze comprehensively the "quality of life" of the inhabitants of buildings from the prefabricated concrete units. Wstęp Po wielu latach nieobecności w refleksji naukowej uwagę badaczy ponownie zaczynają przykuwać wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe, zwane dziś popularnie blokowiskami. Jednak współczesne rozważania, co naturalne, odnoszą się do zupełnie odmiennych aspektów, niż te, które towarzyszyły powstawaniu i stabilizacji wielkich osiedli mieszkaniowych 1. 1 Mowa przede wszystkim o pracach W. Litterera, J. Turowskiego, P. Kryczki, B. Jałowieckiego, E. Białas, J. Ziółkowskiego, S. Wawryniuka i wielu innych.\n2 130 Agnieszka Barczykowska Obecnie nie tylko urbaniści, ale również coraz częściej przedstawiciele nauk humanistycznych koncentrują się przede wszystkim na procesach szeroko rozumianej destrukcji. W powszechnym odczuciu blokowiska stały się synonimem wszystkiego co najgorsze w miejskim życiu. Podkreśla się ich peryferyjne położenie, brak organizacji przestrzeni publicznej, znaczną degradację techniczną niewystarczającą infrastrukturę, brak bezpieczeństwa, ale nade wszystko amorficzność i ubóstwo życia społecznego. Negatywną aurę wokół blokowisk potęguje dodatkowo przedstawianie ich w opozycji do wyidealizowanych tzw. nowych, zamkniętych osiedli. Poprzez nowoczesną architekturę, mniejszą skalę, ekskluzywność w sensie przestrzennym, społecznym i ekonomicznym, a przez to wyższe poczucie bezpieczeństwa mają być one antytezą dla wielkomiejskich blokowisk. Rysujący się czarno-biały obraz skłania do postawienia kilku pytań. Przede wszystkim, czy rzeczywiście blokowiska zasługują na to, by przedstawiać je tylko w czarnych barwach?; czy można je traktować jako ziemię niczyją", gdzie kontrolę nad przestrzenią społeczną i fizyczną przejmuje przestępczość i wandalizm?; czy grozi im całkowita pauperyzacja i zeslamsowienie, jak to się dzieje w krajach Europy Zachodniej?; czy w końcu są one betonowymi pustyniami społecznymi? I na koniec: czy blokowisko ma jakieś zalety jako środowisko życia? Niniejszy tekst jest próbą odpowiedzi na powyższe pytania. Od ogrodów do wielkiej płyty Idea blokowego osiedla mieszkaniowego narodziła się w pod koniec XIX wieku i w zamyśle miała dać ówczesnym ludziom trzy radości" nowoczesnej architektury: słońce, przestrzeń i zieleń (Taraszkiewicz, 2004, s. 72). Była ona wyrazem krytyki miasta przemysłowego, z jego ciasno utkaną siatką wąskich, pozbawionych zieleni ulic, wypełnioną gęstą zabudową kamienic czynszowych, z ich zacienionymi podwórkami-studniami, pogarszającymi się warunkami mieszkaniowymi (Motak, 2003, s. 3; Basista, 2001, s. 137) 2. Dodatkowo chaos przestrzenny zwiększała dynamicznie rozwijająca się zabudowa przemysłowa oraz budowane wokół niej pospiesznie i niedbale osiedla robotnicze, często w postaci prymitywnych i niehigienicznych baraków (Żywczyński, 1996, s. 208). Obszarom przemysłowym podporządkowano wszelkie inne rodzaje przestrzeni. Podobnie życie codzienne zdetermino- 2 Współcześnie uporządkowaną zabudowę XIX-wiecznego miasta traktuje się jako wyraz pozytywnej" koncepcji tkanki miejskiej, gdzie zabudowa miała charakter regularny, ulice były precyzyjnie określone przestrzennie i funkcjonalnie, istniały wolne obszary wewnętrzne. Wiek XX, wraz z modernizmem, przyniósł przejście do negatywnej" koncepcji tkanki miasta, gdzie ulica straciła swój fizyczny wymiar, budynki stawiano bez ciągłości, zupełnie przypadkowo, nie zwracając uwagi na ich kubaturę i detal architektoniczny.\n3 Wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe jako środowisko życia 131 wane zostało przez wymogi pracy w przemyśle. Zmianę przyniosły dopiero nowe środki techniczne (m.in. samochód), które spowodowały zwiększenie mobilności siły roboczej, a co za tym idzie ponowne rozdzielenie sfery zamieszkania, pracy i konsumpcji. Powstawać zaczęły z jednej strony osiedla domów jednorodzinnych, a z drugiej wielkie zespoły mieszkaniowe (Jałowiecki, Szczepański, 2006, s ). Odmienna forma organizacji przestrzeni miejskiej, a także konsekwencje z nią związane spowodowały pojawienie się doktryn urbanistycznych, które odpowiedzieć miały na ówczesne i przyszłe potrzeby. Wśród najbardziej nowatorskich prac wymienić należy Nicolasa Ledoouxa, który stworzył projekt idealnego miasta dla robotników kopalni soli, Karola Fouriera z koncepcją falansteru, czy kolektywistyczną wizję robotniczego miasta Roberta Owena (Jałowiecki, Szczepański, 2006, s ). Mówiąc 0 współczesnych wielkich zespołach mieszkaniowych, nie sposób pominąć utopijnych koncepcji Miast ogrodów" Ebenezera Howarda, które tworzyła niska, zatopiona w zieleni zabudowa, wyposażona we wszystkie konieczne do życia instytucje i urządzenia społeczne (Borowik, 2003, s. 17) 3. Howard w historii urbanistyki zapisał się również tym, że jako jeden z pierwszych zaproponował podział miasta na monofunkcyjne obszary mieszkalne, usługowe, przemysłowe i komunikacyjne (Borowik, 2003, s. 16). Esencją kształtującego się modernizmu (Motak, 2003, s. 4) 4, którego manifestem stała się Karta Ateńska 5, były idee francuskiego architekta i urbanisty Le Corbusiera. Do jego najbardziej znanych projektów należą bloki-wille oraz marsylska unité d'habitation (Zabawa-Krzypkowska, 2005, s ; Jałowiecki, Szczepański, 2006, s.132) 8. Przedsmakiem 3 Przykładem realizacji tego typu założeń są dwie stolice-ogrody: Canberra i New Dehli oraz Letchworth i Welwyn. 4 Modernizm - powstały na przełomie lat 20. i 30. XX wieku architektoniczny ruch zaangażowany społecznie, który w miarę swoich możliwości starał się uczestniczyć w rozwiązywaniu problemów społecznych i mieszkaniowych, narosłych w związku z rozwojem kapitalizmu oraz przekształcenia struktury miejskiej. Osiedla i domy traktował jako maszyny do mieszkania", co groziło schematyzmem i oderwaniem od realnych potrzeb i oczekiwań mieszkańców. 5 Karta Ateńska była pokłosiem Międzynarodowego Kongresu Architektury Nowoczesnej, który odbył się w 1933 roku w Atenach pod przewodnictwem Le Corbusiera. Obecni tam urbaniści krytycznie odnieśli się do dotychczasowych dokonań i opracowali nowe realia projektowania, oparte na strefowaniu przestrzeni oraz zasadzie podporządkowania jednostki wymogom zbiorowości. Ówcześni urbaniści widzieli również nieadekwatne gospodarowanie przestrzenią, stąd pojawiła się idea budowy wielopiętrowych bloków. Podstawowym postulatem modernizmu pozostała jednak planowa rozbudowa miasta. 6 Zaprojektowana przez Le Corbusiera jednostka marsylska" to prostokątny blok 0 wymiarach 138 x 24 m i 17 kondygnacjach, pomyślana tak, aby był pełnowartościowym 1 samowystarczalnym, skumulowanym do jednej bryły osiedlem. Na podstawie danych demograficznych Le Corbusier stworzył 23 różne typy mieszkań - od jednopokojowych aż po ośmiopokojowe, dla dużych rodzin. Wewnątrz bloku usytuowany został ośrodek usługowy,\n4 132 Agnieszka Barczykowska powtarzalnych budynków mieszkalnych z wielkiej płyty było zaprojektowane przez Le Corbusiera i wybudowane w Pessac osiedle robotnicze. Miało ono być laboratorium doświadczalnym standaryzacji i produkcji masowej w budownictwie wielorodzinnym" (Borowik, 2003, s. 18), ale w tym sensie okazało się porażką, bo mieszkańcy wyrażając siebie, zindywidualizowali swoje domostwa. Więcej swobody w kreowaniu przestrzeni pozostawił w swojej koncepcji Jednostki Sąsiedzkiej (Neighbourhood Unit) amerykański urbanista Clarence A. Perry. Tworzyła ją niewielka liczba mieszkań (kilka bloków do maksymalnie tysiąca lokali), skupiona na ograniczonym obszarze, wyposażona w niezbędną sieć usług podstawowych, zlokalizowanych przy przystankach komunikacji masowej. Istotnym elementem jednostki miała być zieleń, a także taka organizacja komunikacji, by ruch wewnątrz osiedla ograniczyć do minimum. Dzięki temu Perry chciał poprawić warunki ekologiczne, a po części stworzyć przestrzeń do bezpośredniego obcowania mieszkańców. Jednostka miała charakter kolektywny, co znajdowało odzwierciedlenie w umieszczeniu w środku osiedla centrum społecznego ze szkołą, kościołem i miejscami rekreacji. Jako jeden z nielicznych urbanistów Perry zwrócił uwagę na warunki i konieczność kształtowania się więzi społecznej między mieszkańcami, podkreślając rolę sąsiedztwa w tym procesie (Jałowiecki, Szczepański, 2006, s. 387; por. Kryczka, 1981). Oczywiście, Jednostka Sąsiedzka była jednym z typów przestrzeni miejskiej, zawartych później w Karcie Ateńskiej. Podsumowując dotychczasowe rozważania, można powiedzieć, że matką chrzestną blokowiska była idea wspólnego zamieszkiwania jak największej liczby ludzi na jak najmniejszej przestrzeni (...), a ojcem chrzestnym przestrzenne strefowanie funkcji miasta (Borowik, 2003, s. 40). Wyraźnie jednak trzeba zaznaczyć, że wiele cennych idei zawartych choćby w koncepcji Pereyego czy Howarda zostało wypaczonych, co widać na który składały się sklepy, zakład fryzjerski i kosmetyczny, pralnia chemiczna, poczta, restauracja, biblioteka, przedszkole oraz niewielki hotel. Jego mieszkańcy mogli zatem zaspokajać wszystkie swoje potrzeby nie opuszczając bloku. Również w Polsce próbowano wcielić w życie idee superjednostki. Dobrym przykładem może być liczący prawie 200 m długości blok wybudowany przy alei Korfantego w Katowicach. Mieści się w nim blisko 800 mieszkań, w których może mieszkać około 3 tysięcy ludzi oraz 200 garaży znajdujących się w podziemiach. Budynek stoi na żelbetonowych nogach, dzięki którym uzyskano lepszą cyrkulację powierza oraz zminimalizowano ruchy tektoniczne. Ciekawostką jest to, że windy zatrzymują się co trzy pietra, a przejście przez cały budynek możliwe jest tylko na wybranych piętrach. Przez wiele lat katowicka superjednostka pozostawała najliczniejszym domem w Polsce. Zmieniło się to w 1973 roku, gdy na gdańskim osiedlu Przymorze oddano do użytku liczący prawie kilometr długości falowiec, w którym zamieszkuje 4 tysiące mieszkańców;\n5 Wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe jako środowisko życia 133 zwłaszcza w Europie Środkowo-Wschodniej 7. Tu bowiem modernistyczny optymizm połączony z ideologią socjalizmu zaowocował gigantyzmem, woluntaryzmem, przekonaniem o nieograniczonych możliwościach kreowania przestrzeni i narzucania jej ludziom bez względu na ich wizję i potrzeby (Malikowski, 1998, s. 143). Pierwsze blokowiska powstawały na początku lat 50. XX wieku we Francji, Szwecji, Finlandii oraz Niemczech, ale na skalę przemysłową metodę budowania z wielkiej płyty zastosowano pod koniec lat 60. (Gronostajska, 2007, s. 54). W fabrykach domów" taśmowo produkowano standardowe, betonowe płyty, z których składano jednakowe szare bloki, które nie różniły się niezależnie czy stały w Poznaniu, czy w Wiedniu. Zjawisko obrazowo ujął A. Basista (2001, s. 138), mówiąc, że spowodowało to wieloaspektową anonimowość osiedli w mieście, budynków w osiedlach i mieszkań w budynkach". Trzeba jednak zaznaczyć, że mimo znacznej uniformizacji i typizacji, na niektórych obszarach budownictwo było zróżnicowane pod względem skali. O ile w Skandynawii powstawały w tym czasie osiedla stosunkowo niskich, zróżnicowanych architektonicznie domów, zanurzonych w gęstej zieleni (Basista, 2001), o tyle w Niemczech (zwłaszcza wschodnich) i Francji stawiano typowe blokowiska. Niestety, to właśnie one stały się wzorem dla polskich urbanistów i architektów. Europa Zachodnia zaczęła wycofywać się z wielkoformatowego budownictwa mieszkaniowego w latach 70. (Gronostajska, 2007, s. 56; Motak, 2003, s. 9) 8, podczas gdy Polska i inne kraje właśnie zachłystywały się możliwościami budowy z tzw. wielkiej płyty. Wśród najważniejszych powodów, oczywiście poza ideologicznymi, odpowiedzialnych za ten stan rzeczy wymienić trzeba zniszczenia wojenne i związany z nimi głód mieszkaniowy, brak prywatnej własności oraz zanik rynkowych mechanizmów 7 Modernistyczna wizja miasta wprowadzona została w życie niemal na całym świecie. Procesowi temu oparły się nieco Wielka Brytania i Stany Zjednoczone, co spowodowane było uwarunkowaniami kulturowymi i szacunkiem dla własności prywatnej. 8 Dobrymi przykładami mogą być działania podejmowane we Francji, gdzie po 30 latach dyskusji w Nancy przeprowadza się gruntowną humanizację wybudowanego na przełomie lat 50. i 60. osiedla Haut du Lievre. Kilka bloków zamieszkiwało 4 tysiące ludzi 52 narodowości. Od roku nie istnieje już 300 mieszkań - zniknął Marronier Rouge, jeden z dwóch 15-piętrowców. Rozebrano też północną część największego z siedmiu bloków, 450-metrowego Cedre Bleu (przez wiele lat uważanego za najdłuższy budynek mieszkalny Europy ponad 900 mieszkań). Nieco mniejszy Tilleul Argenté (800 mieszkań) ma zostać wyremontowany, aby podwyższyć standard mieszkań. W kolejce do rozbiórki czekająjeszcze co najmniej trzy budynki". Równie prężnie działają Niemcy, zwłaszcza w obszarze wschodnich landów, gdzie wielka płyta była szczególnie rozpowszechniona. Jednym z takich przykładów jest humanizacja osiedla Kräutersiedlung, dzielnicy Gorbitz w Dreźnie, czy berlińskich osiedli Gropiusstadt. Markisches Viertel oraz Thermometersiedlung; (http://www.sztuka-architektury.pl/ index.php?id_page=2135). W niektórych miastach blokowiska się po prosu wyburza, czego przykładem może być osiedle Les Minguettes w Lyonie, czy St. Louis w USA.\n6 134 Agnieszka Barczykowska kupna i sprzedaży nieruchomości. Te dwa ostatnie powody sprawiły, że dowolnie dysponowano upaństwowioną, w rezultacie niczyją przestrzenią miejską nie biorąc pod uwagę cech środowiska i potrzeb 9. Poza tym, zespoły mieszkaniowe gwarantowały reprodukcję siły roboczej i zapewniały masom ludzi możliwość mieszkania w mieście", a najważniejszy przecież był interes społeczny, a nie jednostkowy (Borowik, 2003, s. 41; por. Motak, 2003, s. 2-3). Efektem ówczesnej polityki jest to, że polskie blokowiska zamieszkuje obecnie około 8 milionów ludzi i zapewne jeszcze przez wiele lat będą one dominującą formą architektoniczną miejskiego krajobrazu. Przyjrzyjmy się zatem, jak wygląda życie w wielkomiejskim zespole mieszkaniowym. Podstawą do tej analizy będą wyniki badań przeprowadzonych w Poznaniu przez autorkę niniejszego tekstu w ramach projektu zatytułowanego Kapitał społeczny a zjawiska patologii społecznej w wielkomiejskich społecznościach lokalnych" (Barczykowska, 2006) oraz ustalenia I. Borowik wraz z innymi źródłami. Jakość życia w wielkomiejskich blokowiskach Blokowiska, choć podobne pod względem architektonicznym, nie są tworami jednakowymi. Jakość zamieszkiwania w nich (rozumiana jako możliwość zaspokojenia indywidualnych potrzeb), ich postrzeganie, waloryzacja, ale przede wszystkim kształt stosunków społecznych wydają się zależeć od wielu czynników. Można wśród nich wymienić: czas powstania, położenie i związaną z tym pełnioną funkcję. Czynniki te zdeterminowały w znacznym stopniu nie tylko skład społeczny osiedli (Pytlakowski, 1999, s. 5) 10, ale również ich wyposażenie infrastrukturalne. Znane są zespoły mieszkaniowe, w których realizuje się czarny scenariusz, czego dobrym przykładem mogą tu być łódzkie Bałuty i wiele tych osiedli, które powstały jako zaplecze dla dziś często nieczynnych wielkich zakładów przemysłowych. 9 Choć może trudno powiedzieć o Zakopanem, że jest wielkim miastem, ale bez wątpienia stanowi dobry przykład lekceważenia środowiska i potrzeb. Mam tu na myśli wybudowane na Równi Krupowej osiedle Orkan". Pięć prostych bloczków kontrastuje z góralską zabudową. Można za Szczepańskim powiedzieć, że są one zupełnie nieskorelowane z tradycją kulturową regionu, czy miasta". 10 Mimo wydawało się sztywnych reguł przyznawania spółdzielczego prawa do lokalu, w Polsce funkcjonował rozwinięty na szeroką skalę rynek nieformalnych dojść". Spowodował on, że - co prawda w minimalnym stopniu ale osiedla zostały zróżnicowane pod względem społeczno-demograficznym. Dobrym przykładem może być tu warszawski Ursynów oraz Targówek. Ten pierwszy, położony obok inteligenckiego Mokotowa, zasiedlali chętnie pracownicy umysłowi z wyższym wykształceniem, natomiast na Targówku do dziś mieszka więcej osób z wykształceniem podstawowym i zawodowym niż na innych osiedlach.\n7 Wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe jako środowisko życia 135 Procesy destrukcji widoczne są szczególnie w typowych, położonych peryferyjnie i pozbawionych infrastruktury - zgodnie z funkcją - wielkomiejskich sypialniach". Ale są również wśród blokowisk takie (choćby dobrze zaprojektowanego poznańskiego osiedla Winogrady, Rataje), które, mimo że zbudowane z wielkiej płyty, cieszą się renomą i uznaniem, czego najlepszym dowodem są ceny mieszkań. Zatem, blokowisko blokowisku nierówne. Mimo specyfiki tego habitatu trudno także mówić o nim wyłącznie negatywnie, a już zupełnie brakuje podstaw, by określać je mianem slumsów 11. W warunkach polskich, odmiennie niż w Europie Zachodniej, zamieszkiwanie w bloku (jeszcze?) nie oznacza przynależności do grupy społecznie upośledzonej. W prowadzonych przez I. Borowik (2003, s ) badaniach autorka ustaliła, że w odczuciu blisko 84% badanych mieszkanie w bloku nie degraduje społecznie. Można się domyślać, że wynika to z ogólnie przyjętego, a uwarunkowanego ekonomicznie i kulturalnie standardu. Jak pisze I. Borowik: mieszkanie w masowym, wielorodzinnym, wielkopłytowym budownictwie jest na razie mieszkaniową normą, a nie zjawiskiem nadzwyczajnym. Ten sposób zamieszkania obejmuje ludzi z każdej warstwy społecznej, a nie jedynie z najniższych warstw społecznych, czy środowisk imigranckich, jak w Europie Zachodniej (Borowik, 2003, s. 114). Akceptacji życiu w blokach sprzyja również stosunkowo silnie ukształtowana kultura kolektywnego zamieszkiwania, bowiem z przyczyn politycznych, ekonomicznych i strukturalnych nie rozwinął się nie tylko w Polsce, ale i generalnie w krajach Europy Środkowo-Wschodniej - model anglosaski, gdzie standardem jest posiadanie własnego domu. Trzeba jednak dodać, że jest to postawa charakterystyczna przede wszystkim dla starszych mieszkańców, dla których zamieszkanie w blokach z wielkiej płyty związane było z awansem społecznym. Młodzi na blokowiska coraz częściej spoglądają z niechęcią. W wypadku starszego pokolenia akceptacja życia w bloku jest kwestią zasiedzenia". Odnosząc się do badań francuskiego socjologa Huqueta, można powiedzieć, że początkowo niechętna postawa wobec bloków, w toku codziennego życia ukształtowała stan równowagi, swoiste status quo, którego potrzeby zmiany nie odczuwa się, bowiem jest ona odbierana jako zagrożenie, a nie rozwiązanie (Borowik, 2003, s Poza tym może być to forma racjonalizacji, na zasadzie jak się nie ma co się lubi, to się lubi co się ma". Mając ograniczone możliwości wyboru, przede wszystkim ze względów finansowych, ludzie akceptują warunki, w których przyszło im żyć. 11 Slumsy dzielnice miast zasiedlone przez biedotę, najczęściej przybyłą za pracą do miasta, pozbawione nie tylko urządzeń technicznych (m.in. elektryczności, kanalizacji, gazu) pozwalających na zaspokojenie potrzeb, ale także formalnych mechanizmów kontroli.\n8 136 Agnieszka Barczykowska Dla wielu ludzi blokowiska mają jednak potencjał i są postrzegane jako dogodne środowisko życia. Na powyższe sformułowanie pozwalają wyniki badań uzyskane przez autorkę niniejszego opracowania. W przeprowadzonych na poznańskim Osiedlu M. Kopernika badaniach 71% mieszkańców było zadowolonych z warunków życia. Jedynie 5% badanych uznało, że ich osiedle w ostatnim czasie wyraźnie podupadło, 18% miało poczucie stagnacji, a blisko połowa stwierdziła, że obserwuje znamiona rozwoju (Barczykowska, 2006, s ). Powyższe wyniki są zbieżne z tymi, które uzyskała I. Borowik (2003, s ) w badaniach prowadzonych w blokowiskach wrocławskich. W obu badaniach respondenci swoje habitaty cenili przede wszystkim za infrastrukturę (,,dobre zaopatrzenie", sporo miejsc do zabawy dla dzieci i dużo szkół") i komunikację ( osiedle ma dobrą komunikację i w 10 minut można być w centrum") (Barczykowska, 2006, s ). W zasadzie większość wielkopłytowych osiedli połączonych jest z centrum miasta liniami autobusowymi i tramwajowymi, a te ostatnie z racji osobnych pasów ruchu są najszybszym (poza metrem) środkiem komunikacji w mieście. Inna sprawa, że czasami do centrum nie trzeba jeździć, bo z racji szerokiej infrastruktury (przedszkola, żłobki, szkoły, poczty, sklepy, punkty usługowe, instytucje kultury) nie ma konieczności wyjeżdżania poza osiedle. Gwoli sprawiedliwości trzeba dodać, że infrastruktura powstawała latami. Inną zaletą starych osiedli mieszkaniowych jest przestrzeń i zieleń ( ludzie, którzy odwiedzają nasze osiedle są zachwyceni zielenią, parkiem, gdzie można odpocząć") (Barczykowska, 2006). Budowano je bowiem jako zwarte całości, w których zieleń i tereny rekreacyjne miały swoje istotne miejsce. Co prawda pojawiają się informacje, że odległości między blokami i ich ustawienie regulował zasięg ramienia dźwigu stawiającego kolejne kondygnacje budynku (Motak, 2003, s. 8), ale porównując z nowoczesnymi osiedlami deweloperskimi, gdzie przestrzeń maksymalnie się komercjalizuje, blokowiska - poprzez odległości między blokami - pozostawiają namiastkę intymności. Na zakończenie rozważań nad warunkami życia w blokowiskach nie sposób uciec od kwestii technicznych. Budowane w pośpiechu, nie zawsze z pełnowartościowych materiałów, poddają się działaniu czasu, ale wbrew powszechnym opiniom nie grozi im zawalenie. Mimo to wielu jedyne wyjście widzi w wyburzaniu blokowisk. H. Zaniewska (2005, s ) sprzeciwia się temu stanowisku głosząc, że budynki z wielkiej płyty trzeba po prostu modernizować. Przede wszystkim, konieczne są działania termoizolacyjne, bo zużycie energii cieplnej jest w nich zdecydowanie wyższe niż w innych systemach budowlanych. Ocieplenie bloków spowoduje, że ograniczone zostaną obszary korodowania metalowych konstrukcji. Oczywiście, systematycznie trzeba wymieniać instalacje i poszycia dachowe,\n9 Wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe jako środowisko życia 137 a także elementy małej architektury okalające bloki. Mowa tu o ławkach, trzepakach, a przede wszystkim placach zabaw. Podsumowując, można powiedzieć, że w pierwszym okresie istnienia blokowisk ich mieszkańcy borykali się z wieloma problemami natury organizacyjnej i logistycznej. W miarę upływu czasu większość z nich została usunięta. Współczesne blokowiska są swego rodzaju subsystemami miejskimi, pozwalającymi bez większych problemów realizować najważniejsze potrzeby życiowe człowieka. Więzi społeczne w blokowiskach Mówiąc o życiu w blokowiskach, trudno nie odnieść się do tego, co pisze się w ich kontekście o stosunkach sąsiedzkich. Punktem wyjścia winno stać się przypomnienie, że stały się one swoistym poligonem, na którym w życie wdrażano idee programowania" stosunków społecznych. Celem był pełen kolektywizm, czemu sprzyjać miała architektura. F. Znaniecki charakteryzując sąsiedztwo - wiele lat zanim powstały blokowiska pisał, że łączy ono ludzi o różnych charakterystykach, którzy mają jednak sprawy, którymi wszyscy (...) się interesują, o których z wszystkimi można mówić i względem których każdy zajmuje stanowisko (...). Jądrem wspólnych zainteresowań otoczenia sąsiedzkiego są ważniejsze kwestie, dotyczące mieszkańców danej miejscowości lub okolicy, zarówno sprawy osobiste, jak i zewnętrzne objawy życia zbiorowego mniejszych grup, których ci mieszkańcy są członkami (Znaniecki, 2001, s. 73). Wspólne sprawy miały być czynnikiem jednoczącym całe otoczenie sąsiedzkie. Miało stanowić ono jedną z podstawowych grup wsparcia, kontroli i opinii. Jak pisał dalej Znaniecki trzeba być ponadnormalnym lub nienormalnym, aby odważyć się na postępowanie zupełnie różne od ustalonego i uznanego, ryzykując negatywną ocenę otoczenia (Znaniecki, 2001, s. 76). Znaniecki dostrzegał zagrożenia płynące ze zmiany stylu życia na miejski, zwłaszcza w sferze socjalizacji młodego pokolenia. Jego wizja urzeczywistniła się w dużej mierze przez postępującą urbanizację i funkcjonalizację miasta. Rozbicie miejsca zamieszkania, pracy i rekreacji spowodowało, że grupa sąsiedzka zastąpiona została przez kręgi znajomych, kolegów z pracy, grupy towarzyskie niezwiązane z przestrzenią, w której zlokalizowany jest dom. Ograniczenie roli sąsiedztwa i rodziny wynikało z coraz większego nacisku na osiąganie szeroko rozumianych dóbr materialnych. Współcześnie ich realizacja związana jest głównie z podejmowaniem strategii indywidualistycznych oraz z wykorzystywaniem wsparcia\n10 138 Agnieszka Barczykowska technologicznego (Coleman, 1990). Jest to w zasadzie proces globalny, jak pisze m.in. Z. Bauman (2007, s ), dotykający wszystkie nowoczesne społeczeństwa. Mówienie obecnie o kompletnie anonimowych, biernych i zatomizowanych mieszkańcach blokowisk jest niesprawiedliwym uproszczeniem, wynikającym często z odwiecznej tęsknoty za klasycznie rozumianym Gemeinschaft F. Tönniesa, czy harmonijnymi wspólnotami opisanymi przez J.J. Rousseau (Szacki, 2002, s , ). Przywołane tu wyobrażenia, choć nie znajdujące potwierdzenia w archiwaliach, przyczyniły do ukształtowania w nas przekonania, że w dawnych wspólnotach wszyscy żyli w powszechnej zgodzie, życzliwości i bezpieczeństwie. Współcześnie, przy takim tempie rozwoju, kurczeniu się czasu, zmniejszaniu się roli przestrzeni, zmianie charakteru stosunków społecznych, które tracą mocno wówczas eksponowany charakter współzależności, zmierzając do autonomizacji jednostki, nie jest możliwe odtwarzanie tych idealistycznych wizji, niezależnie czy mamy do czynienia z wielkomiejskim blokowiskiem, czy inną formacją architektoniczno-społeczną. Ludzie wchodzą w stosunki społeczne, bo leży to w ich naturze, ale wraz z różnicowaniem i rozszerzaniem stosunków społecznych zdecydowanie zmienia się ich charakter. Powrót do idealistycznych wizji powszechnej zgody nie jest możliwy. Badania nad życiem społecznym w wielkomiejskich zespołach mieszkaniowych pokazują, że w ciągu kilku dziesięcioleci trwania wykształciły się w nich stabilne więzi społeczne, które często przekładają się na emocjonalny związek z przestrzenią (Wojkun, 2004, s. 204). Jest to jednak więź specyficzna, co podkreślali w swych badaniach m.in. J. Ziółkowski (1965) i J. Turowski (1977). P. Kryczka (1981, s ) ustalił, że we wspólnotach sąsiedzkich w wielkich zespołach mieszkaniowych znika sąsiedztwo określane mianem tradycyjnego", co oznacza rozdzielenie stosunków sąsiedzkich i towarzyskich, redukcję liczby osób zaangażowanych w relację, ale także wzajemnych świadczeń. Mamy zatem do czynienia z kształtowaniem się sąsiedztwa opartego na bliskości przestrzennej, ale pozbawionego aspektu bliskości społecznej. Podobne wnioski można wysnuć z badań I. Borowik (2003, s. 121), która uważa, że co prawda ponad 30% mieszkańców blokowisk opiera swoje stosunki społeczne na przyjaźni, ale blisko 20% mieszkańców blokowisk deklaruje ograniczenie swoich kontaktów do wymiany uprzejmości i posiadania wiedzy o tym, że inni są. Badania poznańskie ujawniły, że około 10% osób z wielkomiejskich osiedli deklaruje wyłączenie ze wspólnoty, nie przejawiając nawet zachowań grzecznościowych. Podobny odsetek sąsiadów wyalienowanych ze wspólnoty zarejestrował w swoich badaniach M. Błaszczyk (2007, s. 164). Ustalił on także, że nieco ponad połowa mieszkańców nie wychodzi poza zdawkowe pozdrowienia,\n11 Wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe jako środowisko życia 139 przy czym utrzymuje bardziej zaangażowane stosunki z co najwyżej dwoma, trzema rodzinami z sąsiedztwa (Błaszczyk, 2007, s. 165). Podsumowując, można zatem powiedzieć, że w wypadku braku wspólnych interesów, a zatem i braku konieczności orientacji na długotrwałą współpracę, przy posiadaniu alternatywnych sieci wsparcia, mieszkańcy blokowisk nie inwestują w relacje z innymi. Siłą rzeczy są one zatem luźniejsze, bardziej kurtuazyjne w formie. Inną sprawą jest to, że taki model stosunków społecznych utożsamia się z miejskim stylem życia. Jest on charakterystyczny dla wszystkich środowisk wielkomiejskich. Dokonując wcześniejszej charakterystyki życia na wielkomiejskich blokowiskach, zaznaczałam kwestie związane z alienacją mieszkańców. Zaskakujące są w tym kontekście wyniki badań, wskazujące, że cenią oni sobie niezwykle mocno wspólne działanie. Blisko 90% badanych poznaniaków stwierdziło, że realizując wspólnie pewne cele, można osiągnąć więcej (Barczykowska, 2006, s. 262). Wydaje się jednak, że mieszkańcom blokowisk zdecydowanie brakuje liderów, którzy odkryliby potrzeby społeczności, staliby się organizatorami i kontrolerami działań. Wobec tego w ich działaniach dominują strategie, które można określić mianem indywidualistycznych i ratunkowo-interwencyjnych. Z drugiej strony, hamujący czynnik stanowią przekonania mieszkańców blokowiska o potencjalnej gotowości innych użytkowników do działania. Przełamanie tych wzorów działania może zaowocować integracją społeczną. Dobrym przykładem może być tutaj projekt Bródno 2000", zrealizowany przez P. Althamera i Dom Kultury Świt". Polegał on na zmobilizowaniu mieszkańców warszawskiego blokowiska, by w określonym czasie, na pełniącym funkcje ekranu bloku, pojawiał się napis 2000". Było to zadanie wymagające dyscypliny i współdziałania wszystkich mieszkańców pięcioklatkowego bloku. Jeśli wziąć pod uwagę to, że aktorzy zaangażowani do tej akcji w ogóle się nie znają, to efekt był wielką niewiadomą" (Dzido, 2006, s. 49). Próba generalna, będąca jednocześnie premierą, okazała się ogromnym sukcesem. Udało się zaangażować niemal wszystkich mieszkańców bloku, choć było to działanie prawie bezinteresowne. Prawie, bo pojawiało się poczucie przynależności do jakiejś wspólnoty; duma z tego, że to u nas udało się coś takiego zrobić", a także co ważniejsze - odkryto w przestrzeni blokowiska potencjał akcji społecznych na szersza skalę" (Dzido, 2006, s. 51). Powyższa akcja miała charakter wzorcotwórczy. Przełamując lęk, a także stereotypy związane z sąsiedztwem w wielkiej płycie, zainicjowała kolejne akcje społeczne. W pierwszą rocznicę śmierci Jana Pawła II mieszkańcy jednej z klatek samodzielnie rozświetlili fasadę budynku tak, by powstał na niej krzyż. Mobilizowały również mistrzostwa świata w piłce nożnej, kiedy między dwoma blokami przeciągnięto sznur, na którym zawieszono polskie flagi. Nieco inny charakter miała zainicjowana przez mieszkańców,\n12 140 Agnieszka Barczykowska a wspierana przez Dom Kultury, organizacja projekcji filmowej. Na jednym z bloków wyświetlono kilka filmów związanych z osiedlem, co spotkało się z szerokim odzewem. Wspomniane tu akcje w większości związane są z celebracją jakichś wydarzeń, ale znalazły również przełożenie w życiu codziennym. Ludzie, którzy poznali się w czasie kolejnych akcji postanowili zrobić również coś dla swojego bezpieczeństwa. Po sąsiedzkich konsultacjach postanowiono, że najlepszym sposobem będzie organizacja dyżurów przy wejściu do klatki. Dzięki temu udało się ograniczyć obecność obcych na terenie bloku, co przełożyło się na realne zmniejszenie zagrożenia przestępczością. Wartością dodaną tego projektu było to, że powstało coś na kształt lokalnej wiedzy o przynależnych do tej wspólnoty członkach" (Dzido, 2006, s. 54), a to istotny punkt w tworzeniu wspólnoty osiedlowej. Przywołując tu bródnowskie wydarzenia, chodziło o podkreślenie, że czasami wystarczy iskra, która wyzwoli obecny, choć uśpiony w ludziach potencjał do działania na rzecz własnej społeczności, nawet jeśli mieszkają oni w wielkiej płycie. Przełamanie bariery lęku przed innymi, poczucie sprawstwa i wspólny sukces są najskuteczniejszymi katalizatorami wspólnego działania. Bezpieczeństwo i poczucie zagrożenia przestępczością w obrębie wielkomiejskich blokowisk W oglądzie społecznym poczucie bezpieczeństwa w wypadku blokowiska jest często czymś nierealnym. Na taką sytuację składa się kilka czynników. Można je podzielić na związane z jakością architektury oraz organizacją przestrzeni. Istotny również wydaje się skład społeczno-demograficzny. W kontekście urbanistycznym nie można się nie zgodzić, że w wielu przypadkach blokowiska nie spełniają standardów bezpiecznej przestrzeni wytyczonych przez twórcę koncepcji O. Newmana (1972). Podkreślana już w tym tekście niejednokrotnie homogeniczność architektoniczna, skala budynków, sposób ich organizacji (długie korytarze, wielość niekontrolowanych klatek schodowych, niedoświetlenie), deficyty w zakresie małej architektury powodują że człowiek w skali osiedla ma poczucie zakleszczenia, zamknięcia, bowiem jego perspektywa jest w znacznej mierze ograniczona. Poza tym, niemożność odczytania funkcji oraz struktury przestrzeni powoduje, że trudno nadać jej tożsamość, w efekcie czego pozostaje ona anonimowa (Hauziński, 2003, s. 64). Przyczynia się w ten sposób do psychicznej izolacji wywołującej strach", a co za tym idzie - do unikania innych grup zamieszkujących przestrzeń (Kobylarczyk, 2005, s. 231). Brak przywiązania do przestrzeni fizycznej i społecznej powoduje zjawisko zwa-\n13 Wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe jako środowisko życia 141 ne dyfuzją odpowiedzialności. Polega ono na tym, że w sytuacji zagrożenia mieszkańcy nie reagują na nie, mając poczucie, że powinien zrobić to ktoś inny (Cialdini, 1998, s. 127). Znieczulica rozciągać się ma także na sprawy niezwiązane z bezpieczeństwem. Izolacja jest również formą ucieczki przed nadmiernym zagęszczeniem. Skupienie bowiem na małej przestrzeni zbyt wielu ludzi uruchamia niezwykle niebezpieczny z punktu widzenia bezpieczeństwa proces tzw. bagna behawioralnego, którego symptomami stają się m.in. zachowania agresywne (Schneider-Skalska, 2005, s. 108). Inna sprawa, że mieszkańcy w celu obrony przez przemocą i przestępstwem sami często uciekają się do użycia siły (Hauziński, 2003, s. 64). W świetle powyższego, skrajnie niekorzystnego obrazu bezpieczeństwa w wielkomiejskich blokowiskach, zaskakujące są wyniki badań nad poczuciem bezpieczeństwa w tych habitatach. Okazuje się bowiem, że blisko 80% mieszkańców blokowisk czuje się w nich bezpiecznie (Borowik, 2003, s. 130). Zbieżne wyniki uzyskano na osiedlach poznańskich. Tu poczucie bezpieczeństwa deklarowało 71% mieszkańców (Barczykowska, 2006, s. 319). G. Wojkun (2004, s. 62, 85, 107) opisując szczecińskie blokowiska (Wzgórza Hetmańskie, Arkońskie, Słoneczne) stwierdził, że generalnie nie odnotowuje się na nich szczególnie rażących naruszeń zasad życia społecznego, co skutkuje tym, że w ich przypadku możemy mówić o dość stabilnym poczuciu bezpieczeństwa wśród mieszkańców. W związku z powyższym niezwykle interesujące są dane statystyczne KMP w Krakowie dotyczące owianej złą sławą Nowej Huty. Wynika z nich, że pod względem przestępczości przeciwko mieniu prywatnemu (jak np. kradzieże, kradzieże z włamaniem) to krakowskie blokowisko jest jednym z... najbezpieczniejszych miejsc w mieście! Nieco wyższy niż dla Krakowa odnotowuje się odsetek zachowań o charakterze chuligańskim (bójki i pobicia), ale i tak jest on dwukrotnie mniejszy niż w śródmieściu. Nie powinien zatem dziwić fakt, że w badaniach przeprowadzonych przez Instytut Socjologii UJ poziom poczucia bezpieczeństwa nowohucian nie odbiegał od deklaracji innych krakowian (Bartuszek, 2004, s. 5). Przywołane przed chwilą dane każą się zastanowić nad źródłem rozdźwięku między oceną bezpieczeństwa wielkomiejskich blokowisk w percepcji zwykłego obywatela i mieszkańca tegoż osiedla. Może rację ma D. Dzido (2006), przedstawiając blokowiska jako labirynty, w których poruszać potrafią się jedynie ich mieszkańcy. Mając poczucie przynależności i przypisania do terytorium, identyfikując się z miejscem zamieszkania, a przede wszystkim mając wiedzę przestrzenną (gdzie, co jest) i społeczną (kto jest kim), czują się w tym obszarze bezpiecznie. A może opis blokowisk w kategoriach deficytu bezpieczeństwa to tylko wynik medialnego sposobu definiowania rzeczywistości? Przecież prasa i telewizja z lubością wręcz relacjonują kolejne kryminalne wydarzenia, tworząc wrażenie, że poza\n14 142 Agnieszka Barczykowska blokowiskami przestępcy i bandyci się nie pojawiają. Tymczasem badania nad bezpieczeństwem pokazują, że od przestępczości nie są wolne nawet osiedla chronione (gated communities), które zamieszkują osoby o wysokim statusie społecznym i materialnym (Jałowiecki, Szczepański, 2006, s ). Paradoksalnie, częstotliwość łamania prawa i poziom zagrożenia przestępczością są porównywalne w obu rodzajach przestrzeni (Wilson - -Doenges, 2000, s ). O bardzo wysokim natężeniu przestępczością można za to mówić w przypadku starych dzielnic śródmiejskich (Ambrozik, 1983; Pawełek, 2002). Wiele złego dla obrazu bezpieczeństwa polskich blokowisk zrobił film S. Latkowskiego Blokersi". Kim jest tytułowy bohater tego niby-dokumentu? To człowiek, który urodził się w bloku, żyje tam nadal z rodzicami, a jego jedyną perspektywą jest widok tej samej klatki schodowej przez najbliższe kilkadziesiąt lat" (Filas, 2002) i który przyszłość wyrąbuje sobie kijami bejsbolowyrni", z wyglądu trochę żołnierz gangu, trochę faszysta" (Pytlakowski, 1999, s. 4). Ten przejaskrawiony, w pełni medialny obraz nie znajduje jednak potwierdzenia w badaniach. Zajmująca się subkulturami młodzieżowymi B. Fatyga twierdzi co prawda, że istnieje kategoria młodych mieszkańców blokowisk pochodzących z nisko sytuowanych w hierarchii społecznej rodzin, zajmujących się działalnością przestępczą lub/i chuligańską, ale w żadnym wypadku nie stanowią oni osiedlowego standardu. Grupą dominującą są tzw. normalsi, czyli osoby o prawidłowo ukształtowanych potrzebach społecznych, z jasnym systemem wartości, z dobrym rozeznaniem reguł współczesnego świata. Zorientowani są oni na realizację konwencjonalnych zadań przypisywanych ludziom w ich wieku. Skupiają się zatem na ukończeniu szkoły, zdobyciu dobrej pracy i organizacji życia rodzinnego. Nie różnią się więc od młodzieży zamieszkującej osiedla chronione, czy domki jednorodzinne (Fatyga, 1999, s. 12). Powyższe uwagi nie pozwalają na sformułowanie negatywnej opinii o bezpieczeństwie w wielkomiejskich blokowiskach. Paradoksalnie, przynajmniej niektóre z nich można uznać za ostoje spokoju w wielkomiejskim zgiełku. Podsumowanie W Polsce brakuje obecnie około miliona mieszkań. Nieuporządkowana gospodarka gruntami w obszarze miast, ceny nieruchomości wywindowane przez deweloperów do granic możliwości nie tyle portfela, co wręcz wyobraźni, powodują, że jeszcze przez długi czas blokowiska będą wyznaczały standard życia i zamieszkania, że popyt na nie tak szybko, jakby niektórzy chcieli, nie zmaleje. Rodzi się zatem pytanie, co zrobić, by ochronić te\n15 Wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe jako środowisko życia 143 specyficzne bez wątpienia obszary od degradacji społecznej i technicznej? Ta druga wydaje się być coraz skuteczniej powstrzymywana, ta pierwsza - w dalszym ciągu jest wyzwaniem, choć teoretycznie wiemy już co robić i co ważne - mamy do tego lepszy punkt startowy niż np. Anglia. Z opublikowanego w ostatnim czasie raportu o stanie tamtejszych blokowisk wynikało, że następuje w ich obszarze wyraźne wyłączenie mieszkańców ze sfery konsumpcji, że charakteryzują się one ponadnormatywnym bezrobociem, że w poważnym kryzysie są zamieszkujące je rodziny. W związku z tym dynamicznie wzrasta liczba zachowań ryzykownych podejmowanych przez dzieci i młodzież (Pytlakowski, 1999, s. 4). Polskie badania nad blokowiskami takich tendencji nie pokazują choć bez wątpienia są takie osiedla, gdzie poziom szeroko rozumianej dysfunkcji jest wysoki. Przykładami mogą być gdańskie Przymorze i Zabianka, łódzkie Bałuty, warszawskie osiedle Górce (na Bemowie) i Targówek, lubelskie Tatary, czy sosnowieckie Zagórze. To podwórka, z których wszędzie jest daleko: do szkoły, do domu, do pracy i kina. Dla równowagi możemy wskazać wiele osiedli, w których życie płynie spokojnie, choć głównym materiałem budowlanym była wielka płyta. W wielu z nich istnieją stabilne społeczności lokalne, współpracujące z administracjami osiedlowymi, a także policją. W wielu z tych osiedli prowadzone są programy profilaktyczne, w których poprzez wzmacnianie identyfikacji z obszarem przestrzennym, uszczelnianiem sieci społecznych podnosi się poziom poczucia bezpieczeństwa, tworząc dogodny grunt dla zróżnicowanych inicjatyw społecznych. W świetle powyższego można uznać, że mówienie dziś o wielkomiejskich zespołach mieszkaniowych jedynie w pejoratywnym kontekście jest nadużyciem. Trzeba w blokowiskach dostrzegać walory i pracować nad ich rozwojem. W wielu krajach europejskich to się udaje. Czemu zatem nie ma się udać w Polsce?! BIBLIOGRAFIA Adler M. (2004), Humanizacja osiedli mieszkaniowych. Aspekty integracyjne, poczucie własności i edukacja mieszkańców, Kraków. Ambrozik W. (1983), Sytuacja społeczna dziecka rodziny alkoholicznej w kulturowo zaniedbanym rejonie wielkiego miasta, Poznań. Awtuch A. (2005), Konfiguracja przestrzeni a bezpieczeństwo, (w:) A. Wyżykowski, S. Werble-Strzelecka (red.), Przestrzeń bezpieczna, Urbanistyczne i architektoniczne uwarunkowania kształtowania przestrzeni miejskiej dla zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców, Kraków. Bać Z. red. (2004) Psychologia organizacji przestrzeni środowiska mieszkaniowego. Habitaty 2003, Wrocław. Barczykowska A. (2006), Kapitał społeczny z zjawiska patologii społecznej w wielkomiejskich społecznościach lokalnych (niepublikowana dysertacja doktorska), Poznań.\n16 144 Agnieszka Barczykowska Bartuszek G. (2004), Blokers - twój nasz wróg?, Gazeta Policyjna", 47. Basista A. (2001), Betonowe dziedzictwo. Architektura w Polsce czasów komunizmu, Warszawa. Bauman Z. (2007), Płynne czasy. Życie w epoce niepewności, Warszawa. Błaszczyk M. (2007), O więzi sąsiedzkiej w środowisku wielkomiejskim, (w:) I. Borowik, K. Szpalta (red.), Współczesna socjologia miasta. Wiełość oglądów i kierunków badawczych dyscypliny, Wrocław. Borowik I. (2003), Blokowiska. Miejskie habitaty w oglądzie socjologicznym, Wrocław. Borowik I. (2007), Kierunki przemian współczesnego miasta suburbanizacja oraz humanizacja blokowisk, (w:) I. Borowik, K. Szpalta (red.), Współczesna socjologia miasta. Wielość oglądów i kierunków badawczych dyscypliny, Wrocław. Cialldini (1988), Wywieranie wpływu na ludzi. Teoria i praktyka, Gdańsk. Coleman J. (1990), The Foundation of Social Theory, Cambridge. Dzido D. (2006), Bródnowskie impresje, Czas Kultury", 5-6. Fatyga B. (1999), Dzicy z naszej ulicy: antropologia kultury młodzieżowej, Warszawa. Filas A. (2002), Dorosłe dzieci, Wprost", 45. Gronostajska B. (2007), Domy z betonu..., Czasopismo Techniczne, 1-A. Hauziński A. (2003), Mapy poznawcze środowiska zamieszkania zagrożonego przestępczością, Poznań. Jałowiecki B. (1968), Osiedle i miasto. Socjologiczno-urbanistyczne studium jednostek mieszkaniowych Wrocławia, Wrocław. Jałowiecki B., Szczepański M.S. (2006), Miasto i przestrzeń w perspektywie socjologicznej, Warszawa. Kobylarczyk J. (2005), Przestrzeń a bezpieczeństwo - wybrane przykłady, (w:) A. Wyżykowski, S. Werhle-Strzelecka (red.), Przestrzeń bezpieczna. Urbanistyczne i architektoniczne uwarunkowania kształtowania przestrzeni miejskiej dła zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców, Kraków. Kryczka P. (1981), Społeczność osiedla mieszkaniowego w wielkim mieście. Ideologia i rzeczywistość, Warszawa. Litterer W. (1952), Nowe osiedla mieszkaniowe i ich mieszkańcy, Warszawa. Malikowski M. (1998), Socjologiczne problemy miasta, Rzeszów. Motak M. (2003), Skąd się wzięły blokowiska? Czas Kultury", 4 (115), XIX. Newman O. (1972), Defensible space, New York. Pawełek K. (2002), Społeczność lokalna wielkiego miasta wobec zachowali dewiacyjnych dzieci i młodzieży (niepublikowana praca doktorska), Poznań. Pytlakowski P. (1999), Blok polski. Raport, Polityka", 24 (2197). Schneider-Skalska G. (2005), Hierarchizacja przestrzeni a bezpieczeństwo w obszarach mieszkaniowych, (w:) A. Wyżykowski, S. Werhle-Strzelecka (red.), Przestrzeń bezpieczna. Urbanistyczne i architektoniczne uwarunkowania kształtowania przestrzeni miejskiej dła zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców, Kraków. Stopa M., Wielka płyta nie do ruszenia artykuł zamieszczony na stronach internetowych czasopisma Muratorplus". Szacki J. (2002), Historia myśli socjologicznej, Warszawa. Taraszkiewicz A. (2004), Potrzeba bezpieczeństwa oraz identyfikacji z najbliższym otoczeniem czynnikiem kształtującym współczesną wielorodzinną architekturę mieszkaniową, (w:) Z. Bać (red.), Psychologia organizacji przestrzeni środowiska mieszkaniowego. Habitaty 2003, Wrocław. Turowski J. (1973), Socjologiczne aspekty społeczności osiedla, Studia Socjologiczne, 3. Turowski J. (1977), Społeczność lokalna, Studia Socjologiczne, 3.\n17 Wielkomiejskie zespoły mieszkaniowe jako środowisko życia 145 Wawryniku S. (1990), Siły społeczne wychowania w osiedlach wielkomiejskich, Poznań. Wilson-Doenges G. (2000), An Exploration of sense of community and fear of crime in gated communities, Environment and Behavior, 33, 5. Wojkun G. (2004), Osiedle mieszkaniowe jako trwałe i akceptowalne środowisko życia człowieka. Psychologia organizacji przestrzeni i zamieszkania na podstawie Osiedla Arkońskiego w Szczecinie ( ), (w:) Z. Bać (red.), Psychologia organizacji przestrzeni środowiska mieszkaniowego. Habitaty 2003, Wrocław. Wyżykowski A., S. Werhle-Strzelecka red., (2005), Przestrzeń bezpieczna, Urbanistyczne i architektoniczne uwarunkowania kształtowania przestrzeni miejskiej dla zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców, Kraków. Zabawa-Krzypkowska J. (2005), Znaczenie przestrzeni półprywatnej i półpublicznej w kreowaniu bezpiecznego miejsca zamieszkania, (w:) A. Wyżykowski, S. Werhle- -Strzelecka (red.), Przestrzeń bezpieczna, Urbanistyczne i architektoniczne uwarunkowania kształtowania przestrzeni miejskiej dla zwiększenia bezpieczeństwa mieszkańców, Kraków. Zaniewska H. (2005), Problemy rewitalizacji zabudowy mieszkaniowej wznoszonej w technologii uprzemysłowionej, Renowacje, I. Ziółkowski J. (1965), Urbanizacja, miasto, osiedle, Warszawa. Znaniecki F. (2001), Socjologia wychowania, Warszawa. Żywczyński M. (1996), Historia powszechna , Warszawa.


Ostrygi pieczone z parmezanem - CANAL+ KUCHNIA\n3 łyżki mielonego złotego lnu\nParmezan pokrój na mniejsze kostki, wrzuć do malaksera i pulsacyjnie zmiksuj niemal na pył.\nDodaj czosnek, oliwę, listki natki pietruszki i len. Kontynuuj miksowanie. Powstała posypka powinna być dość wilgotna. Odstaw ją na bok.\nPrzygotuj ostrygi. Do ich otwarcia użyj specjalnego noża (ale widziałem też takich, co otwierają ostrygi łyżką od zupy).\nPrzygotuj ścierkę i miskę z zimną wodą i solą, do której odłożysz mięso ostryg.\nOstrygi sparz w misce nad garnkiem z wodą, przez kilka minut. Następnie ułóż je z powrotem w muszlach i nałóż posypkę.\nNa blachę do pieczenia wysyp grubą sól i ułóż na nich napełnione muszle. Piecz 15 minut pod górną grzałką rozgrzaną do 180 stopni Celsjusza.


W pogoni za ideałem.: 15. ZAKWASY - JAK SOBIE Z NIMI RADZIĆ?\nMilena Z 20 sierpnia 2015 10:19\nJa na zakwasy zawsze stosuję kąpiel. :)\nKatsuumi 20 sierpnia 2015 10:45\nJa zawsze leczę akwasy... ćwiczeniami. Czym się strułaś, tym sie lecz! Pozdrawiam i zapraszam :)\nAlice 20 sierpnia 2015 11:20\nJa zawsze gdy mam zakwasy to ćwiczę :D\nLadyAggu 20 sierpnia 2015 12:01\na ja... lubię zakwasy - czuję, że coś robiłam :)\nSandra F. 20 sierpnia 2015 12:07\nu mnie zawsze sprawdzają się punkty 7 i 8 :)\nuwielbiam się rozciągać, nawet dłużej niż sam trening trwa, więc czasem nawet tych zakwasów na drugi dzień nie mam, haha :D\n...oj, jak ja bym chciała do tego wrócić, ale na tę chwilę został mi tylko rower do pracy i z powrotem.\nVictoria Rebelle 20 sierpnia 2015 12:14\nFajny i przydatny post ! :)\nKamila Nowak 20 sierpnia 2015 12:42\nJa zakwasy zawsze staram się rozchodzić i pożegnać je masażem :)\nObserwuję Twojego bloga! Przyda mi się do motywacji, bo u mnie ciężko z nią gdy mam ćwiczyć. Jeden tydzień się uprę i daje radę a potem jakieś małe przeziębienie i odpuszczam :/\nDiana Ashe Blog 20 sierpnia 2015 13:07\nAndżelika Rosenberger 20 sierpnia 2015 22:38\nja zawsze robię rozgrzewkę przed i rozciąganie po nigdy tego nie opuszczam :)\nAyuna- Chan 21 sierpnia 2015 00:29\nKąpiel i masaż to zdecydowanie moje typy na zakwasy :) rozciagam się zawsze tyle ile mogę, ale wiadomo zakwasy mogą nas zawsze zaskoczyć ;)\nAnonimowy 21 sierpnia 2015 00:30\nmasz jakieś przepisy jak się pozbyć rozstępów?\ntwoimioczami 21 sierpnia 2015 01:05\nciekawie rozpisane !:) Mój blog- zapraszam:)\nAnonimowy 21 sierpnia 2015 09:29\nCiekawy blog :) Zauważyłam kilka przepisów które wypróbuję. Pozdrawiam\nAsssiek 21 sierpnia 2015 10:19\nJa używam prawie większość Twoich porad :) Jak chodziłam na siłownię to nigdy nie zapominałam o saunie, która potrafi być zbawienna ^^ Teraz zazwyczaj po treningach się rozciągam i lecę pod prysznic :)\nAlex 21 sierpnia 2015 10:50\nJa naprawdę lubię mieć zakwasy (…xd) więc kiedy tylko je dostaję, to ćwiczę jeszcze więcej!\nDamian 21 sierpnia 2015 11:28\nSzklanka mleka tez dobrze wpłynie :)\nEliza Sendłak 21 sierpnia 2015 12:32\nWiktoria Niewdana 21 sierpnia 2015 12:35\nTwoje posty są wspaniałe ! :)\nWeronika 21 sierpnia 2015 13:23\nswietny blog i mega ciekawe notki. widac, ze piszesz go z pasją :) obserwuje\nTalla 21 sierpnia 2015 13:38\nŚwietny post, przydatne rady ;))\nJa właśnie teraz mam zakwasy, ale lubię je mieć :D\nWeronika Skrybant 21 sierpnia 2015 14:54\nDziś 1 raz jestem na twoim blogu i jest on bardzo motywujący :)\nCamila Tamiya 21 sierpnia 2015 19:36\nI am his your follower 99\nweronika borkowska 22 sierpnia 2015 00:38\nFajna notka, i ogólem ciakawy blog<3\nzapraszam do mnie verlooks.blogspot.com\nSapphire Blog 22 sierpnia 2015 04:59\nSuper rady! :**\nOlga Puchała 22 sierpnia 2015 05:06\nDobrze że trafiłam na ten post bo u mnie z tymi zakwasami to jakaś masakra ;-) muszę się męczyć przez 2/3 dni.\nAmelia Wrońska 22 sierpnia 2015 05:46\nJestem tutaj po raz pierwszy . Przyznam się , ale chyba zacznę częściej ciebie odwiedzać . Już twojego bloga dodaję do zakładki '' Czytam '' . Muszę się przyznać , że nie cierpię WF- u . Ale to chyba przez nauczycielkę od tego przedmiotu . Ona jest na prawdę nie do zniesienia , ale jak sama idę sobie biegać , jeźdźić na rowerze sprawia mi to ogromną radość . Zakwasy mam zazwyczaj po wysiłku . Zawsze mam rozgrzewkę . Wiem , że to ważne . Trzymają wtedy z jakiś dzień i ja tego nie rozumiem o.o Dzięki za rady :)\nAlexandra K 22 sierpnia 2015 05:57\nŚwietne rady. :) Na pewno wykorzystam, gdy będę mieć zakwasy. :D\nWielka Marzycielka 22 sierpnia 2015 07:38\nFLA RRI 22 sierpnia 2015 14:31\nZajefajny wpis ;>\nFitHealthyLife 23 sierpnia 2015 03:13\nMi pomaga jacuzzi, albo masaż :)\nPrzemysław Wróbel 7 września 2015 13:00\nDobra suplementacja to również dobry sposób na zakwasy. Na prawde bardzo mi się podoba Twoj blog. Zaobserwuję. Może zaobserwuj i mój. :)


"Rzeczpospolita": Możliwe spotkanie prezydentów USA i Ukrainy w Polsce -\n“Rzeczpospolita”: Możliwe spotkanie prezydentów USA i Ukrainy w Polsce\n– Prezydent Ukrainy będzie gościem polskich obchodów 80. rocznicy wybuchu II wojny światowej. Zełenski stara się, by w czasie tej wizyty przeprowadzić rozmowy z prezydentem USA Donaldem Trumpem – podaje “Rzeczpospolita” powołując się na źródła ukraińskie. Gazeta wcześniej informowała, że wizyta Trumpa w Polsce potrwa dwa dni.\n– 1 września przypada 80. rocznica wybuchu II wojny światowej. Najważniejszym gościem obchodów ma być amerykański prezydent Donald Trump. Dotąd jego przyjazd nie został oficjalnie potwierdzony, jednak z informacji »Rzeczpospolitej« wynika, że jest już pewny – czytamy.\n– Wizyta potrwa dłużej, niż zakładano. Dotychczasowy plan przewidywał, że Trump przyleci i odleci tego samego dnia, czyli 1 września. To już jednak nieaktualne. Amerykański przywódca ma spędzić w Polsce dwa dni – od 31 sierpnia do 1 września – napisano. Medium dodaje, że plan wizyty zostanie ułożony w czasie roboczych spotkań.\n– Jednak już teraz wiadomo, że Trump najprawdopodobniej weźmie udział w obchodach rocznicowych w Warszawie, a nie na Westerplatte. Jego wizyta ma mieć dwie części: bilateralną i wielostronną, podczas której spotka się z większą grupą przywódców. Bardzo prawdopodobne jest to, że prezydent USA wyjedzie poza Warszawę, przykładowo do któregoś z miejsc, gdzie stacjonują amerykańscy żołnierze – dodaje gazeta.\nPoprzedni artykułWęgry: W sobotę odbył się pierwszy kongres narodowców z Mi Hazánk\nNastępny artykułRachunek za Grunwald. Jak Jagiełło pokonał zakon monetą


W sobotę 1 września odbył się doroczny piknik rodzinny ''Zakończenie Lata'' który zorganizowała Rada Dzielnicy Kłokocin przy współudziale OSP Kłokocin i Restauracji "Amelia". Organizatorzy przygotowali dla uczestników festynu wiele atrakcji i niespodzianek.\nCzytaj więcej: Piknik rodzinny "Pożegnanie lata"\nRada Dzielnicy Śródmieście serdecznie zaprasza naJubileuszowe XX Regaty o Puchar Prezydenta Miasta Rybnika. Odbędą się one 9 września w ośrodku „Kotwica” w Rybniku. Impreza rozpocznie się o godzinie 10. W planie przewidziano liczne atrakcje (w tym również dla dzieci) oraz ogólnodostępny bufet. Regaty te chcemy zorganizować w formie pikniku mającego na celu integrację społeczności rybnickich dzielnic. Serdecznie zapraszamy z całymi rodzinami.\nCzytaj więcej: Jubileuszowe XX Regaty o Puchar Prezydenta Miasta Rybnika\nZespół śpiewaczy ,,Józefinki'' uczestniczył w corocznym już 51 Wojewódzkim Przeglądzie Wiejskich Zespołów Artystycznych w Brennej. Organizatorem był Regionalny Ośrodek Kultury w Bielsku-Białej i Ośrodek Promocji, Kultury i Sportu Gminy Brenna.\nCzytaj więcej: 51 Wojewódzki Przegląd Wiejskich Zespołów Artystycznych\nLokalne stowarzyszenie "Akademia Rozwoju Edukacji Kreatywnej" organizuje w dniach 06.08 -17.08.2018 młodzieżowy obóz na Mazurach. Obóz w bazie w Przerwankach nad jeziorem Gołdopiwo przeznaczony jest dla młodzieży w wieku od 12-16 lat w szczególności z rodzin korzystających z pomocy społecznej, a także dla dzieci objętych pieczą zastępczą, i ma charakter survivalowy.\nCzytaj więcej: Obóz na Mazurach


Komputerowe znieczulenie u dentysty to mniejszy ból - aero-med.pl\nOkazuje się, że ponad 40% pacjentów chciałoby uciekać od dentysty i nie to z powodu samego zabiegu jakich ich czeka, ale z powodu strachu jaki związany jest ze znieczuleniem i bólem jaki mu towarzyszy.\nMożna jednak powiedzieć, że do lamusa odchodzą takie czasy, w których lekarz zbliża się do pacjenta ze strzykawką. Obecnie pacjent znieczulony jest przez komputer. Okazuje się, że walka z pacjentem w gabinetach stomatologicznych przyjmuje wiele różnych form. Czasami jest to zabawa w psychologa i rozmowy, ale czasami wszystko zmierza do motywowania, hipnozy a nawet NLP czy aromaterapii. Niestety mimo tego wszystkiego nadal około 50% pacjentów boi się bólu jaki towarzyszyć może zabiegom dentystycznym. Do tego dochodzi także duży stres, który sprawia, że pacjenci już tydzień przed wizytą mają ze sobą problem.\nTaki strach przed leczeniem kończy się jednak próchnicą i brakami w uzębieniu. Jednak to nie tylko ból w czasie zabiegu odstrasza pacjentów. Podobnie samo znieczulenie jest kłopotem dla wielu z nas. Już samo podanie znieczulenia nas mocno stresuje. Taki stres pojawi się na widok strzykawki i to nawet mimo tego, że nie ukłucie powoduje ból, ale rozpieranie płynu, który znieczula ale również rozrywa tkanki. Okazuje się, że jest nowoczesna metoda, która pozwoliła poradzić sobie z tym problemem. Obecnie prawdziwym hitem będzie znieczulenie bezstrzykawkowe. Będzie ono pozwalało na podanie znieczulenia miejscowo a ilość dozowana będzie przez specjalny mikroprocesor. Dzięki niemu kontrolowane jest ciśnienie i ilość podawanego znieczulenia i tym samym taki zabieg jest bezbolesny dla pacjenta. Ból zniknie również dlatego, że płyn jest bardzo wolno podawany a nie szybko wtłaczany. Powolne podawanie będzie minimalizować ryzyko związane ze wstrząsem, który pojawić się może w momencie, gdy znieczulenie będzie podane za szybko i nieprecyzyjnie. Zabieg bez krzywej miny\nTa takie znieczulenie mogą jednak liczyć wyłącznie Ci pacjenci, którzy pojawiają się w gabinetach prywatnych. Znieczulenie komputerowe wykorzystywane jest miedzy innymi w klinice Dentim clinic w Katowicach, gdzie realizuje się taką formę w czasie stomatologii estetycznej oraz zachowawczej. Poza tym takie rozwiązanie stosuje się coraz częściej w zabiegach protetycznych, które dzięki niej są bezpieczniejsze i bardziej precyzyjne. Nie mamy tutaj do czynienia ze skurczem twarzy czy zniekształceniami, które mogą się pojawić w momencie, gdy podaje się tradycyjne znieczulenie. Zastosowanie znieczulenia komputerowego będzie jednak dużo szersze. Można je także stosować w leczeniu implantologicznym. Uczy dzieci spokoju Jednak największy przełom będzie tutaj w zakresie leczenia dzieci. dzięki temu, że jest bezbolesne znieczulenie a także potem wyeliminowany jest ból w czasie zabiegu u dzieci będzie mniejszy strach przed wizytą u dentysty. Znieczulenie komputerowe ma swoje istotne znaczenie przy przyzwyczajaniu najmłodszych do tego, że chodzi się do dentysty. Ta forma jest na tyle korzystna, że chętnie wykorzystywana jest także przez osoby dorosłe.


Ucho wieprzowe 1 szt. Miss Pets Lover - akcesoria dla Twojego pupila\n» Ucho wieprzowe 1 szt.\nKod produktu: SM-UCH\nGryzak suszony w niskich temperaturach, charakteryzuje się ładną barwą i mniej intensywnym zapachem. Polecamy dla wszystkich piesków.\nPrzy współpracy z Lubuskim Ośrodkiem Innowacji i Wdrożeń Agrotechnicznych producent opracował procesy suszenia mięsa tak, aby stosując niską temperaturę zachować jego właściwości oraz składniki odżywcze bez dodawania jakichkolwiek dodatków i konserwantów. Dzięki niskiej zawartości wody nasze produkty są naturalnie trwałe. Osobiście wybieramy najlepsze mięso, następnie ręcznie je kroimy i dokładnie suszymy. Każdy kawałek po wyciągnięciu z suszarni przechodzi dodatkowo ostateczną, ręczną selekcję przed trafieniem do opakowania. Wszystko po to, aby każdy produkt, który do Państwa trafia był idealny. Produkt polecany także psom ze skłonnością do alergii.


Kupić Lansone Bez Recepty Online | Polska Apteka Internetowa Lansone Tanio\nKupić Lansone Bez Recepty Online\nJaki jest mechanizm działania lansone?\nZespół jelita drażliwego to choroba układu pokarmowego wynikająca z błędnej pracy układu nerwowego, lansone 30mg, 15mg. Powinniśmy robić je regularnie, by utrzymać się w jak najlepszym. Zalecana jest dla kobiet przy obfitych krwawieniach, działa przeciwkrwotocznie i tonizująco na układ rozrodczy, oryginalna ciplaefavir cena cena. Trombosit atau keping sel darah merupakan salah satu komponen darah yang mempunyai fungsi utama dalam pembekuan darah. Otwarty konkurs ofert na wykonanie zadania publicznego prze organizację pozarządowe, leki podobne do lansone bez recepty gdańsk. Nerki symbolizują uwalnianie się wszystkiego, co zatruwa nasze życie, wszystkie złe. Miesiące spędzone w szpitalu: śpiączka, niedotlenienie, obrzęk mózgu a w konsekwencji niedowład 4-kończynowy spastyczny, gdzie kupić lansone wrocław. Każdy żywy organizm ma inny zestaw genów, wyjątek stanowią. Jak robisz interwały to się nie dziw, sprzedać flamexin otc. Leptyna jest białkiem złożonym ze 167 aminokwasów, kodowanym przez gen ob.\nJak używać lansone?\nObręcz miednicową tworzą dwie kości bezimienne niepołączone z kręgosłupem, lansoprazole 30mg, 15mg. Wynik badania - wycinki z pęcherza z obrzękiem, znacznym przekrwieniem i przewlekłym zaostrzonym zapaleniem błony śluzowej. Ale nie tylko wstępne trawienie odbywa się w jamie ustnej, koszt lansone wrocław. Nie chcę używać mocnych słów, aby powiedzieć, co myślę o takim. Jak tylko będziemy wiedzieć coś więcej na temat wystawy, rodzajowy lansone tabletki. Nie powinno się stosować zbyt małej dawki leku, ponieważ może prowadzić do nawrotów. Diagnoza wymaga nie tylko narzędzi badawczych ale przede wszystkim określonych warunków sprzyjających poczuciu bezpieczeństwa, otwartości i pełnej, oryginalna lansone cena warszawa. Produkuję bezbarwne kieszonki na wymienne opisy mebli, szyflad, półek, szafek. Bólu, który trzyma dłużej niż kilkanaście godzin, lansone kupno lublin. Mieszkanki Lasu Bregenckiego bez strachu wyszły naprzeciw najeźdźcom.\nGdzie mogę kupić lansone?\nDla sowy pochodzącej z naszego miasta, leśnicy znaleźli samca za granicą, Lansone (lansoprazole) 30mg, 15mg. To, że prawe ucho słucha inaczej niż lewe wynika z tego, że również prawa półkula mózgu myśli inaczej niż lewa. Phillips zmarła po nieudanym przeszczepie wątroby, zamów helpoderm wrocław. Teoria onkogenezy zaprezentowana przez Pana Ashkara jest w zasadzie zgodna z obecnie lansowanymi teoriami, gdzie główną. Co robić, gdy podejrzewamy, że dziecko ma udar słoneczny, zamówienie lansone internet. Sesderma C-Vit liposomowe serum z witaminą C to intensywny nano-kosmetyk, który dzięki. Powiedz nam, jaką rolę w Twoim życiu pełnią gry, lansone apteka cena warszawa. W związku z tym, że zaległości finansowe klubu wobec szkoleniowca sięgały co najmniej dwóch. Dlatego Desmoxan to kuracja także dla tych, którzy z uzależnienia od papierosów chcą się wyleczyć bez udziału, lansone odpowiednik polski. Każda blizna, bez względu na rozmiar i umiejscowienie, może być postrzegana jako problem osłabiający poczucie własnej wartości.\nJakie inne leki mogą wchodzić w interakcje z lansone?\nDopiero po wielu latach zapomnienia, odkażające i przeciwbólowe właściwości, lansone lansoprazole. Nie dość, że notorycznie myliłam gruczoł sutkowy z. To najsilniejszy naturalny środek o właściwościach przeciwbólowych i przeciwzapalnych, lansone tabletki cena online. Ponadto ząb z nieusuniętą martwą miazgą prędzej czy później ulegnie przebarwieniu, zwykle na sinawy kolor. Spore utrudnienia były na ulicy 3 Maja, zamiennik nasocort dostepny w aptece cena. Pozostawioną rzecz można odebrać w Punkcie Rzeczy Znalezionych. Cykliczne zawody, które organizowane są przez Ośrodek Sportu i Rekreacji w Szczecinku już od przeszło dwudziestu lat, lansone gdzie kupic w polsce. W 4 grow biotabs i autopot dam jeszcze inny miks. Zaprzeczył temu, aby wbrew pokrzywdzonej używał jakiejkolwiek, kupie rosuvastatine gdzie kupić. Nayduie się w Szwecyi i Saxonii.\nLansone: Ważne informacje\nOdklejanie siatkówki oka, wzmożone ciśnienie śródgałkowe, 30mg, 15mg lansone. Po powstaniu rany krew ulega wynaczynieniu - zjawisko to określane jest mianem krwawienia lub. Czy można bezpiecznie przyspieszyć proces gojenia się kości w trudnych złamaniach, tiazid rodzajowy gdzie. Serotonina nazywana jest hormonem szczęścia lub hormonem dobrego samopoczucia, a także hormonem miłości. R68Inne objawy i oznaki ogólne, gdzie kupic lansone w krakowie kraków. Witamy Państwa w serwisie internetowym Gminy Przyrów. Kinect: kontroler ruchowy do Xbox 360, czyli nemezis dla pasibrzuchów, gdzie kupić lansone otc. Co robić kiedy skóra staje się wiotka. System reagowania w szkole na ujawnienie cyberprzemocy, sprzedam vreya gdańsk. Więcej o mydłach do włosów tutaj.\nMożna kupić Lansone (lansoprazole) 30mg, 15mg w jednym z tych miast:


Różnorodni projektanci w jednym miejscu - GazetaPrawna.pl\nRóżnorodni projektanci w jednym miejscu\n12 października 2015, 09:11\nRóżnorodni projektanci w jednym miejscu - MODO Dom Mody Centrum Łopuszańska / Media\nPortfolio marek w MODO Domy Mody wzrasta z dnia na dzień. Wśród nich znajdują się nie tylko znane marki modowe, ale przede wszystkim polscy projektanci, zarówno ci sławni, jak i mniej znani. Unikatowy koncept sprzedaży butikowej, dzięki któremu młodzi projektanci mają szansę zaistnieć obok uznanych kolegów i światowych kolekcji topowych marek to nowość na polskim rynku mody.\nMODO Dom Mody / Media\nMODO Domy Mody to niezwykły punkt na mapie Warszawy, powstający przy ul. Łopuszańskiej. Atutów tego miejsca jest wiele m.in.: dogodna lokalizacja, , dostęp do marek nieosiągalnych w innych centrach handlowych oraz ogromny wybór różnorodnych butików w jednym miejscu.\nCentrum MODO wyróżnia się przestrzenią, która łączy w sobie trzy strefy: Art Fashion – strefę designu, Brand Fashion – modę marek i POP Fashion – modę popularną. Każda z nich już teraz zgromadziła portfolio marek, które kierowane są do konkretnego segmentu rynku. Strefy te będą przenikały przez siebie tworząc jedną spójną całość, której wspólnym mianownikiem jest moda.\nBIŻUU, Kate Ross, Ryłko, Mosquito, Bialcon, High Fashion, Caprice, Naturana , van Horn, Red Polo, Atut, Rubin Fashion, lemonada, by O la la i Ochnik to jedynie część z wielu marek, znajdujących się w strefie Pop Fashion.\nW strefie Art Fashion znajdą się butiki m.in.: Łukasza Jemioła, Teresy Rosati, Natashy Pavluchenko, Wearso.Organic, Vippi Design, Alles, Lagerfeld, Joanna Kruczek, Save my Back, M by Maja Palma, Sara von Steiner, Plants by Paprocki Brzozowski , Pako Lorente, a także Riono Art. i Mariusza Brzezińskiego.\nW strefie Brand Fashion natomiast zagoszczą duże marki tj.: Monnari, Inglot, Thiumph, Sophie Marel, Swiss, Henri LLoyd, Gabriella, Bugatti, Champione, Baldowski, Wólczanka, Gatta, Pierre Cardin, Redi Fashion, i wiele innych.\nDla młodych projektantów MODO przygotowało specjalny 400 metrowy butik w strefie Art. Fashion – POP UP MODO. Możliwość zaprezentowania swoich kolekcji będą mieli m.in.: Lilliana Pryma, Jacob, Maciej Sieradzky, Anna Feledyk, Aga Guz, Pola Rudnicki, Gosia Strojek, Edyta Pietrzyk, Szpila Clothing.\nOtwarcie centrum odbędzie się w 17 października br.\nZ Nazimem Albayrakiem, członkiem zarządu Devin Investments, inwestora MODO rozmawia Anna Sołtysiak\nWarszawska mapa centrów handlowych jest dość bogata. MODO będzie na niej nową pozycją. Czy nie macie obaw, że konkurencja nie pozwoli wam się wybić?\nNie traktujemy istniejących centrów handlowych jako konkurencji, ponieważ MODO nie jest typową galerią handlową. Koncept MODO zakłada stworzenie świata mody pod jednym dachem, gdzie każdy klient jest traktowany indywidualnie. Forma butików pozwala na interesujące i inspirujące eksponowanie oferowanych produktów. Jak widać, koncept MODO znacząco różni się od idei galerii handlowej.\nW informacjach prasowych mowa jest o tym, że MODO to unikalny koncept modowego centrum. Na czym polega ta unikalność?\nW myśl naszych założeń MODO stanowi kompletny i pełny świat mody w jednej wspólnej lokalizacji. Zgromadziliśmy w naszym centrum projektantów, którzy do swoich projektów podchodzą w sposób bardzo osobisty, co z kolei przenosi się na relacje z klientami. Obsługa butików nastawiona jest na kontakt z klientem, wsłuchiwanie się w jego potrzeby, odpowiadanie na jego wymagania. Każdy klient będzie u nas miłym gościem, dla którego przygotowaliśmy bardzo szeroką ofertę najwyższej jakości.\nCzy to oznacza, że w MODO próżno będzie szukać popularnych sieci odzieżowych czy obuwniczych?\nNie mamy w MODO typowych marek sieciowych. Do współpracy wybraliśmy różne brandy, w tym wiele bardzo znanych, ale takich, które mają charakter butiku. Dlatego w MODO znajdziemy m.in. takie marki, jak Versace, Lagerfeld czy Bugatti. Butiki i ich wyjątkowy charakter będą miały wpływ na wizerunek MODO w oczach klientów, dlatego zależało nam, by obecne u nas marki pasowały do stworzonej przez nas koncepcji. Dzięki temu współpraca będzie spójna a klient zostanie obsłużony na najwyższym poziomie.\nRozmowy z takimi najemcami zapewne nie były łatwe...\nNajważniejsze, że odnieśliśmy sukces. Mamy w tym momencie podpisanych niemal 300 umów, czyli ponad 90 proc. wszystkich lokali ma już najemców. Większość z nich reprezentuje świat mody w pełnym tego słowa znaczeniu, pozostali są jego doskonałym uzupełnieniem.\nW centrum znajdzie się ponad 300 butików. Wspomniał Pan, że lista jest już prawie pełna. Jakiej oferty mogą spodziewać się goście MODO?\nW MODO znajdą się butiki znanych projektantów takich jak: Łukasz Jemioł, Paprocki & Brzozowski, Natasha Pavluchenko, Jacob, czy Teresa Rosati, którzy oferują unikatowe produkty o bardzo zindywidualizowanym charakterze. Na terenie centrum mody będą również obecni liczni importerzy marek zagranicznych, zarówno odzieżowych, jak i obuwniczych czy galanteryjnych. Wybór może sprawić klientom nieco kłopotu, bo mamy choćby około 40 butików z obuwiem (śmiech). Będzie z czego wybierać, ale już teraz można z całą pewnością stwierdzić, że takiego asortymentu nie ma żadna galeria handlowa.\nRozumiem, że centrum zostanie podzielone w taki sposób, by poruszanie się po nim było intuicyjne dla gości?\nZgodnie z konceptem MODO stworzyliśmy trzy uzupełniające się strefy, które wzajemnie się przenikają. W strefie Pop Fashion króluje moda popularna, Brand Fashion to strefa znanych marek, natomiast w Art Fashion króluje design. Strefy tworzą komfortową platformę zakupową odpowiadającą oczekiwaniom i wymaganiom klientów. Stworzyliśmy również Pop-Up MODO, czyli multibrandowy butik z autorskimi kolekcjami młodych polskich projektantów.\nModa zajmie około 90 proc. centrum. Co znajdzie się w pozostałych 10 proc. powierzchni?\nPozostałe punkty handlowe będą uzupełniały niezwykle bogatą ofertę modową. Klienci będą mogli kupić kosmetyki, zjeść obiad w restauracji, napić się kawy, skosztować słodkości z cukierni, czy skorzystać z usług fryzjera. Mamy również kantor, kwiaciarnię i kiosk. W oddzielnym budynku będą delikatesy Piotr i Paweł. Jednakże nie mamy i nie będziemy mieli kina, ponieważ takie miejsce rozrywki nie pasuje do konceptu MODO.\nPozostaje więc pytanie: kiedy MODO otworzy swoje podwoje dla klientów i czy z tej okazji szykujemy jakieś niespodzianki?\nWielkie otwarcie jest zaplanowane na 17 października. Na naszych klientów będą czekać doskonałe okazje zakupowe i wyjątkowe promocje, ponieważ tym dniu nasi najemcy zaproponują gościom niepowtarzalne ceny. Poza tym przygotowaliśmy mnóstwo atrakcji. Będą konkursy dla dzieci i dorosłych. Oprócz tego mamy zaplanowany koncert lubianej polskiej piosenkarki, który uświetni ten ważny dla nas dzień. Można będzie także spotkać się z gwiazdami z pierwszych stron gazet. Nie chcę zdradzać wszystkiego, bo chciałbym, żeby klienci, którzy odwiedzą, mieli niespodziankę. (śmiech) Zapewniam jednak, że każdy, kto przyjdzie do MODO 17 października, nie wyjdzie zawiedziony.


Wrocław - Gefi.pl Katalog stron\nAutomobilem użytkownik objeżdża przeważnie parę lat, potem go podmienia na lepszy model. Biznes z Wrocławia Samochodowyskup zajmuje się w nabywaniu używanych aut. Chcesz sprzedać swój automobil zadzwoń do nas pod numer 791 15 15 19 http://www.samochodowyskup.pl/wycena-online, wypłacimy Ci za Twoje auto. Trafny autokomis gwarantuje kupno używanego samochodu na wszelką kieszeń. Jeżeli planujesz następny wóz poprawnie jest pozbyć się wiekowego, a najprawidłowiej tego dokonać korzystnie go sprzedając. Wrocław to metropolia w jakim jest dużo użytkowanych samochodów. W Polsce jesteśmy potentatem prowadzącym skup samochodów przeróżnych marek i wariantów. Promujemy własną stronę www. samochodowyskup. pl, na jakiej da się przeczytać jak opchnąć nam swój automobil. Wynaleźć nieskazitelny skup aut jest bardzo ciężko. Za samochód da się dostać wysoką zapłatę, ale powinno się znaleźć konsumenta, który jest w stanie ofiarować taką ofertę. Nasz autokomis jest położony na ul. Legnicka 64, przyjdź do nas i ujrzyj naszą propozycję.\nSłowa kluczowe: aut, samochodowyskup, skup, autokomis, samochodów, wrocław\nBranżowe informacje z rynku motoryzacji, targi samochodowe i motocyklowe, a także najnowsze newsy z zawodów, rajdów, wyścigów samochodowych jak i motocyklowych. Na łamach serwisu informujemy także o akcjach serwisowych p ...\nVW części oraz VW serwis. Mechanika samochodowa serwisu jest na najwyższym stopniu, tak samo jak klimatyzacja samochodowa.Sklep AZ Auto prowadzi swoją działalność na terenie miasta Warszawa.Oferujemy akcesoria i skoda cz ...\nPotrzebujesz szybko auta ? Dobrze trafiłeś ! Wynajem samochodów dostawczych Wrocław. Wypożyczalnia samochodów Flota Auto zajmuje się wypożyczeniem aut zarówno dla klienta indywidualnego jak i firm. W ofercie posiadamy za ...\nZ DastExpress, olsztyńską wypożyczalnią samochodów, nie trzeba nawet wychodzić z domu by zamówić wynajem aut. Wystarczy tylko skorzystać z firmowej strony internetowej i dokonać zamówienia online, co jest bardzo proste, ...\nCar For You - kompleksowe usługi związane z wypożyczeniem samochodu. »\nCar For You wypożyczalnia samochodów posiada w swojej ofercie wszystko, czego szukasz ...


Szal we wzory - XSP0028KROS - szale damskie - txm24.pl\nDamski szeroki szal we wzory. Czarny delikatny nadruk kwiatów efektownie ozdabia szal. Dostępny w różnych kolorach.\nŁadny i wielofunkcyjny szal - komin :)\nŚwietny wybór, pięknie się układa, materiał lekki zwieny, delikatnie marszczony. Jeszcze ładniejsza niz na zdjęciu, polecam


Polterabend | Polterabend – Wioska Spórok\nZwyczaje obrzędy weselne – poczynając od magii miłosnej do zalotów i dnia zaślubin – dnia weselnego, są bardzo żywe i bogate na Śląsku. Jednym z wielu, który nawiązuje do gościnności Ślązaków jest Polterabend. Według podań ludzkich jest on bardzo starym zwyczajem, który jest pielęgnowany również w Spóroku, a trochę nawiązuje do zwyczaju świętowania panieńskiego dnia.\nPrzed dniem ślubu, czyli w wigilię wesela do domu panny młodej zjeżdżają się znajomi i przyjaciele, by razem bawić się w ten ostatni „wolny” wieczór panieński. Może nie byłoby w tym nic szczególnego, gdyby nie to, że wszyscy są poprzebierani.\nRóżne są postacie:\n– młoda para z dzieckiem w wózku i młoda pani z brzuchem – w ciąży – ku przestrodze przyszłej młodej pani (by było zabawniej, młoda pani, to przebrany chłopak, a młody pan – dziewczyna)\n– cyganka – która wróży i przepowiada przyszłość\n– kominiarz – sprawdza czystość i sprawność weselną\n– drużyna (dawniej drwinki) – chłopcy przebrani za dziewczyny, a dziewczyny za chłopców\ni wiele innych postaci związanych z młodą panią.\nNajważniejszą, a zarazem najbardziej kontrowersyjną osobą jest młodzieniec – – chłopak, który kiedyś „zołlytowoł” (chodził z młodą panią), bądź mu się podobała. On wobec wszystkich wyznaje miłość i wszystkie żale, które złożyły się, gdy dowiedział się, że jego wybrana idzie za mąż za innego. On jej mówi, że bardzo się przecież starał, on ją bardzo kochał, on pójdzie i nie chce więcej żyć (jest to wszystko przedstawiane w formie żartobliwej). Pan młody, jeżeli jest obecny w ten wieczór, daje młodzieńcowi butelkę wódki i odprowadza go\nw zaciszne miejsce, by tam mógł wypłakać swoje żale.\nNależy tutaj wspomnieć, że przebierańcy przywożą z sobą:\n– szkło – porcelanę – które się tłucze i wysypuje na podwórko młodej pani (na szczęście)\n– czasami przywożą poduszki z pierzem – które są rozsypywane w domu pani młodej – wróży lekki jak piórko jak stan małżeński\n– przywożą sprzęt gospodarstwa domowego – lodówka, pralka, radio itp. (wszystko popsute) – jest to tak zwane wiano od przyjaciół\nRodzina pani młodej częstuje gości – kołaczem i wódką. Przy dźwiękach muzyki (muzykanci przyjeżdżają z przebierańcami) bawią się wszyscy do późnych godzin nocnych\n(obecnie Polterabend odbywa się dwa dni przed ślubem, ponieważ czasami nie można było zdążyć wysprzątać podwórka).


Feel FIT – Zdrowa pokusa.Wiesz, że możesz…\nPo ISM 2019\nNowe! Protein Peanut butter pralines\nNEW! PROTEIN QUICK MEAL\nRolada serowa z pastą warzywną\nJeżeli szukasz pysznej i prostej przekąski koniecznie zrób roladę serową z pieczarkami i np. z proteinową pastą warzywną feel FIT. Możesz ją przygotować także w wersji mięsnej, z rozbitym i doprawionym filetem z piersi kurczaka.\nSkładniki na serowe „ciasto”:\n300 g żółtego, twardego sera w kawałku\n2 czubate łyżki bardzo gęstego jogurtu naturalnego\n1 cebulka lub szalotka\n80 g gotowej pasty warzywnej ze słoika @feelfitpl\ngarść posiekanej natki pietruszki (świeżej lub suszonej)\nSer ścieramy na dużych oczkach. Jajka ubijamy na puszystą pianę (około 3 minut). Do masy jajecznej dodajemy ser, jogurt naturalny i doprawiamy do smaku solą i pieprzem. Mieszamy do połączenia składników. Blaszkę 25×30 cm wykładamy papierem do pieczenia i umieszczamy w niej przygotowaną masę. Pieczemy w 160 stopniach przez około 20 minut. Wyjmujemy do lekkiego wystudzenia.\nCebulkę i pieczarki bardzo drobno kroimy (zrobiłam to w siekaczu @boschhomepl). W rondelku lub na patelni rozgrzewamy łyżkę masła, dodajemy przygotowane składniki i dusimy do wyparowania wody. Na koniec obficie doprawiamy solą i pieprzem.\nNa lekko przestudzonym cieście rozsmarowujemy pastę warzywną np tą od feel FIT z pieczoną papryką, posypujemy solą i pieprzem, wykładamy pieczarki, natkę pietruszki i ponownie posypujemy solą i pieprzem.\nCiasto zwijamy dosyć ciasno, tak jak przy klasycznej roladzie na słodko, odrywając tym samym papier do pieczenia od ciasta.\nTak przygotowaną roladę ponownie umieszczamy na kilka minut w piekarniku. Następnie wyjmujemy i pozwalamy jej stężeć. Kroimy, kiedy będzie całkowicie zimna. Podajemy jako przystawkę lub danie główne na ciepło, z ulubionymi dodatkami. Smacznego!\nP.S. pamiętaj, że nadzienie rolady zależy tylko od Ciebie …\nAutor: Aleksandra Sadłowska @olasad.food\nPrzepis na: Miodową granolę otuloną kokosową kulką\nTa strona korzysta z ciasteczek, aby świadczyć usługi na najwyższym poziomie. Możesz zablokować pliki cookie w ustawieniach przeglądarki.


Sasa Pukl: Najtrudniejsze są blowouty - PolskiKosz.pl\n10 / 01 / 2019 13:54\n– O prezencji 20 lat temu w Europie nikt nie mówił. Obecnie jest to bardzo istotna część sędziowania: to jak wyglądasz na boisku, jak „sprzedajesz” swoje gwizdki, jak pokazujesz faule, nawet to w jaki sposób biegasz – mów Sasa Pukl ze Słowenii, jeden z najbardziej doświadczonych sędziów Euroligi.\nJan Delmanowski: Jak rozpoczęła się Twoja przygoda z sędziowaniem?\nSasa Pukl: Kiedy byłem zawodnikiem – mniej więcej w wieku 12 lat – zdaje się, że jeden z trenerów (obecnie ma ok. 90 lat – nadal widuję go przy drużynach młodzieżowych, ponieważ trenuje zespoły U12 i U14 już prawie 38 lat) miał zwyczaj zapraszania zawodników ze starszych drużyn/roczników do sędziowania na treningach tych młodszych drużyn. Kiedy to zobaczyłem, poprosiłem go o to, czy też też mogę spróbować. Spróbowałem i okazało się, że bardzo mi się to podoba.\nZacząłem sędziować, będąc jeszcze aktywnym zawodnikiem. Podczas jednego z moich pierwszych meczów w roli sędziego, straciłem przednie zęby ponieważ jeden z zawodników trafił piłką prosto w moją twarz. Dwa z nich złamały się, z czego z jednym miałem naprawdę poważny problem. Jakkolwiek, pokochałem tą „robotę” i ten zawód. W innym przypadku nie kontynuowałbym tej drogi. Tak jak wspominałem, zacząłem będąc bardzo młodym chłopakiem i w tym samym czasie grałem w pierwszej lidze w Macedonii i w drugiej ludzie w Jugosławii jako junior – ale już w seniorskim zespole.\nW wieku 20 lat – po tym jak wróciłem z wojska – zdałem sobie sprawę z tego, że nie będę żadnym topowym zawodnikiem, który może zawojować Euroligę czy osiągnąć podobny poziom, więc przestałem grać i skupiłem się na sędziowaniu. Miałem też sporo szczęścia, ponieważ kiedy Słowenia uzyskała niepodległość, sędziowałem w 2 lidze słoweńskiej, która wówczas była powiedzmy czwartą ligą w regionie. I byłem tam najlepszy, więc w ciągu jednego sezonu awansowałem z poziomu tej czwartej ligi do pierwszej ligi.\nKiedy zaczynałem sędziować w pierwszej lidze słoweńskiej, miałem niespełna 21 lat. Byłem więc młodszy od większości zawodników, którzy w niej grali.\nJD: Czy bycie wcześniej zawodnikiem, pomaga w późniejszym byciu sędzią?\nSP: Tak, myślę że wtedy lepiej czujesz grę, wiesz czego się spodziewać na boisku. Aczkolwiek pamiętajmy, że zawsze zdarzają się wyjątki od tej reguły – jest wielu świetnych zawodników, którzy próbują sędziować i część z nich radzi sobie bardzo dobrze, a część nie. I mamy też bardzo dobrych sędziów, którzy nigdy wcześniej nie grali w koszykówkę.\nJD: Obserwując młodych sędziów na Campie, na co zwracasz szczególną uwagę?\nSP: Próbuję znaleźć płaszczyznę, na której dany sędzia może się jeszcze rozwinąć. To może być mechanika, czytanie gry czy też inne kwestie techniczne, prezencja. Na przykład sama prezencja jest czymś, o czym 20 lat temu w Europie nikt nie mówił. Obecnie jest to bardzo istotna część sędziowania – to jak wyglądasz na boisku, jak „sprzedajesz” swoje gwizdki, jak pokazujesz faule, nawet to w jaki sposób biegasz na boisku.\nDziś na przykład oglądałem jednego z sędziów, któremu wprost powiedziałem, że musi zobaczyć siebie na boisku i popracować nad tym, ponieważ biega w zabawny sposób. Machał dziwnie rękoma – niczym policjant kierujący ruchem na drodze. Sędzia musi mieć świadomość tego, jak wygląda na parkiecie.\nTakże to wszystko zależy od danego sędziego. Staram się od siebie przekazać jak najwięcej, aczkolwiek musimy też pamiętać o różnicach poziomu wśród uczestników – mamy bowiem i sędziów FIBA i bardzo młodych sędziów, którzy dopiero rozpoczynają swoją karierę.\nJD: Gdybyś miał spojrzeć na całą swoją dotychczasową karierę, to co było dla Ciebie największym wyzwaniem? Taki najcięższy mecz albo turniej.\nSP: Moja kariera faktycznie trwa już dość długo, ponieważ sędzią FIBA jestem od 23 lat i zawsze pojawiały się kolejne wyzwania, z którymi musiałem się zmierzyć. Jeśli jesteś świadomy, masz swoje marzenia, ale też konkretne cele. Myślę, że to część życia każdego sędziego.\nPamiętam, że gdy zaczynałem sędziować, moim marzeniem było dostanie się do pierwszej ligi w Jugosławii – i to osiągnąłem będąc bardzo młodym chłopakiem. Więc później zacząłem myśleć o tym, że świetnie byłoby zostać sędzią międzynarodowym ale też miałem nowy cel – uzyskując licencję FIBA = zostać sędzią Euroligi. Po 4 latach sędziowania w międzynarodowym środowisku, w wieku 28/29 lat zostałem awansowany do tzw „starej Euroligi”, która wtedy funkcjonowała jeszcze pod egidą FIBA. Zawsze musisz mieć konkretne cele.\nCo było najcięższe? Powiedzmy… Myślę, że najcięższym turniejem dla mnie były… może moje pierwsze Mistrzostwa Świata w Japonii w 2006 roku. Byłem wtedy bardzo młody i musiałem do siebie przekonać pozostałych kolegów. Również mój pierwszy turniej Final Four Euroligi w Atenach w 2007 roku był bardzo wymagający – ale to część naszej pracy, być jak najlepszym w danym momencie.\nTak się zastanawiam nad tym pytaniem – i myślę, że najtrudniejszą rzeczą dla mnie jest przeskok z hali wypełnionej szczelnie kibicami, którzy fanatycznie i głośno dopingują swoją drużynie – jak chociażby w Eurolidze, gdzie bywa i 10.000 kibiców, do hali w trakcie ligi słoweńskiej, kiedy na trybunach zasiada 200 osób i to krzyczących na ciebie w twoim języku.\nTo pewnie trudniejsza rzecz dla mnie, niż jako takie sędziowanie trudnego, wymagającego meczu. Wiesz, w trakcie takiego spotkania, które jest wymagające, również od siebie wymagasz jak najwięcej i w danym momencie jesteś najlepszą wersją siebie. Ja mam problem z meczami, które nie stanowią większego wyzwania, z tzw. blow-outami, itd. Wtedy ciężko o właściwą koncentrację, o skupienie na grze. Myślę, że taki mecze są dla mnie najtrudniejsze.\nJD: Masz jakieś szczególne nawyki, rutyny w trakcie dnia meczowego?\nSP: W Eurolidze mamy dokładnie zaplanowany dzień meczowe, są pewne procedury których należy przestrzegać także nie ma za bardzo czasu na nic specjalnego. Oczywiście mam swoje nawyki związane z właściwą rozgrzewką, ubiorem, rozciąganiem, ale nic specjalnego.\nNatomiast zauważyłem jedną ciekawą rzecz na przestrzeni swojej kariery – kiedy byłem młodym sędzią międzynarodowym, zawsze zaliczałem drzemkę popołudniu przed meczem, za to dziś muszę być naprawdę zmęczony (na przykład po długiej podróży), żeby zasnąć przed meczem. Oglądam filmy, ale bardzo rzadko udaje się zasnąć.\nJD: Przeważnie jesteś crew chief-em (sędzią głównym) w trakcie meczu. Jak sędzia główny powinien postępować ze swoimi mniej doświadczonymi kolegami?\nSP: Przede wszystkim – wychodząc na boisko, mamy 3 równorzędnych sędziów. Oczywiście są między nami pewne różnice, ale nie o to chodzi. Obecnie sędzia główny powinien być swego rodzaju wzorem dla młodszych kolegów, dać dobry przykład, pewną etykę pracy sędziego ale tez w sytuacjach specjalnych, powinien stanowić wsparcie. I tyle.\nEuroliga, Sasa Pukl, sędziowanie


Wszystka kobieta budząca się teoretyczną stroną medycyny i zdrowia trzyma w bliskim dorobku artykuł medyczny. Osoby dane w miejscu jako wpływy są stałymi autorami prac dla najszybszych plus najwspanialszych pism naukowych. Dlaczego napisanie artykułu istnieje naprawdę duże?\nSzybko otwierająca się metoda i wysoki rozwój w leczeniu różnych chorób zmuszają badaczy do codziennego zdobywania świadomości oraz wzmacniania dotychczasowych badań. Zagadnienia kilkanaście lat temu mówione jak innowacyjne, obecnie zasługują tylko na byto podstawowych lub istotnych w konkretnej rzeczy.\nJak zabrać się za pisanie tekstu? Najlepiej zacząć od literatury zagranicznej. Tłumaczenie medyczne interesujących nas tematów można zlecić wykwalifikowanej osobie lub samemu dokształcić się w szkole języka obcego i poznać treść na dalekim gruncie. Z reguły amerykańska literatura jest najcenniejsza w najlepsze oraz najróżniejsze odkrycia medyczne, jednak znaczną ilość reprezentują też pisma azjatyckie czy europejskie. Do selekcjonowania interesujących nas tematów są przeglądarki lub wyszukiwarki medyczne. Dzięki nim w mało mikrosekund strona przeszukuje swoje bazy w punktu znalezienia dobrych słów kluczowych. Po pierwszej analizie warto dodać więcej wyrazów połączonych z własnym problemem. Dzięki obecnemu będziemy mogli wygospodarować czasu oraz efektywnie skoncentrować się na punkcie.\nPo zaznajomieniu się z doniesieniami z literatury zagranicznej należy zebrać materiały krajowe i skoncentrować się na precyzyjnym sformułowaniu pracy. Badania winnym być poprowadzone w fabryce, w której działamy bądź we kooperacji z następnym miejscem skupiającym osoby, które wezmą start w planie.\nCo powinien zawierać artykuł? Artykuł koniecznie musi liczyć krótkie wprowadzenie do tematyki, wyjaśnienie przeprowadzonej analizy, jej efekty i podsumowanie wspólnie z wnioskami. Należy umieścić streszczenie, najlepiej jeszcze w języku obcym. Dzięki temu znajdujemy pewność, że polski produkt zostanie porwany przez przedstawicieli różnych krajów.


Kia Motors Polska oficjalnym partnerem turnieju tenisowego WTA Katowice Open 2015\nWTA Katowice Open – kolejna dawka tenisowych emocji już od 6 kwietnia 2015 roku w katowickim Spodku.\nW Meczu Gwiazd – Kia Tennis Show wystąpią takie gwiazdy jak: Mariusz Fyrstenberg, Francuz Guy Forget, Holender Richard Krajicek oraz Hiszpan Sergi Bruguera.\nJako oficjalny partner turnieju Kia Motors Polska udostępni flotę samochodów celem zapewnienia transportu zarówno dla zawodniczek jak i organizatorów turnieju.\nOrganizatorzy potwierdzili udział 8. rakiety świata: Agnieszki Radwańskiej.\nPonad to jako oficjalny partner turnieju Kia Motors Polska udostępni kilkanaście samochodów celem zapewnienia sprawnego transportu zarówno dla zawodników jak i organizatorów turnieju. Flota pojazdów Kia obejmować będzie m.in. takie modele jak najnowsze Sorento, Optima, Sportage oraz Carens. Podczas całego turnieju przy kortach eksponowana będzie Kia Sorento trzeciej generacji - nowy SUV marki Kia, który trafia właśnie do polskich salonów i zachwyca unikalną kombinacją stylu, funkcjonalności oraz technologii.\nNiewiele jest na świecie przykładów tak długotrwałych związków marek z dyscyplinami sportu jak ponad dwudziestoletni mariaż Kia z tenisem. Kia Motors uważa sponsoring tenisa za istotny element strategii marketingowej oraz skuteczną metodę komunikacji ze swoimi klientami. Tenis to sport oparty na idei fair play, sport który uprawia się niemal na całym świecie i wszędzie na takich samych przejrzystych, jasnych zasadach. To sport, który wpisuje się w strategię budowania wizerunku Kia jako marki dla wymagających, młodych duchem klientów. Logotypy Kia zdobiły sitaki różnych kortów tenisowych już w latach 90tych natomiast głównym sponsorem wielkoszlemowego turnieju tenisowego Australian Tennis Open Kia Motors została po raz pierwszy w roku 2002. Od tamtej pory marka Kia sukcesywnie wspiera rozwój tej dyscypliny sportu na całym świecie a Kia Motors Polska angażuje się w najbardziej prestiżowe turnieje zawodowe, amatorskie oraz rozgrywki dzieci i juniorów.


Szansa na staż i zatrudnienie w międzynarodowej firmie logistycznej | Rekrutacja | pulshr.pl\nDB Schenker po raz ósmy uruchamia swój program stażowy dla studentów i absolwentów kierunków związanych z logistyką i transportem.\n•3 kwi 2019 12:45\nMiędzynarodowa firma, zatrudniająca 72 tys. osób na całym świecie, oferuje 3-miesięczne, płatne staże.\nWiele z nich kończy się ofertą pracy.\nDo tej pory, dzięki programowi w DB Schenker, zatrudnienie znalazło kilkadziesiąt osób.\nStażyści w programie DB Schenker będą mieli szansę na zdobycie doświadczenia m.in. w działach związanych z procesem terminalowym, operacjami i zarządzania siecią logistyczną. Kandydaci mają możliwość wyboru miasta i działu, w którym chcą obywać staż. Łącznie przygotowano 18 stanowisk w 11 lokalizacjach, m.in. w Warszawie, Krakowie, Wrocławiu, Poznaniu, Kielcach czy Rzeszowie.\n- Program stażowy jest wspaniałą okazją do rozpoczęcia współpracy pomiędzy nami i osobami zainteresowanymi rozwojem zawodowym. Stażyści mają możliwość poznania firmy. Mogą zweryfikować, jak nasza kultura organizacyjna i specyfika branży wpasowuje się w obraną przez nich ścieżkę kariery – mówi Dagmara Głowacka, dyrektor polityki personalnej w DB Schenker i dodaje – My, jako pracodawca, mamy również szansę poznania tych osób w działaniu: ich talentów, predyspozycji i zainteresowań.\nProgram stażowy potrwa od lipca do końca września. Uczestnicy otrzymają umowę o pracę, dofinansowanie prywatnej opieki medycznej i zajęć sportowo-rekreacyjnych. Operator logistyczny zapewni stażystom wsparcie indywidualnych opiekunów.\nDzięki programowi stażowemu studenci i absolwenci kierunków związanych z logistyką oraz transportem będą mogli poszerzyć swoje umiejętności i wiedzę, a także zyskają szansę otrzymania oferty pracy po odbytym stażu.\n- Kogo szukamy? Osób ciekawych, łatwo nawiązujących kontakty i otwartych na nowe wyzwania. Jeśli jesteście chętni do pracy, lubicie poszukiwać nowych rozwiązań i ciekawi Was nasza branża – zapraszamy – zachęca Dagmara Głowacka.\nDB Schenker zatrudnia ponad 72 tys. osób na całym świecie, a w Polsce ponad 2 tys. Udział w programie stażowym to gwarancja zdobycia doświadczenia w międzynarodowej firmie.\nDo tej pory dzięki programowi w DB Schenker zatrudnienie znalazło kilkadziesiąt osób. W ubiegłym roku wszyscy stażyści otrzymali ofertę stałego zatrudnienia.\nDo artykułu: Szansa na staż i zatrudnienie w międzynarodowej firmie logistycznej


Raków Częstochowa z Pucharem Polski! Kibice Lecha nie weszli na stadion - Silesia24.pl\nRaków Częstochowa z Pucharem Polski! Kibice Lecha nie weszli na stadion\nFinał Pucharu Polski po dwóch latach wrócił na Stadion Narodowy w Warszawie. Niestety wydarzenia boiskowe przyćmiło to, co działo się przed pierwszym gwizdkiem.\nEmocje zaczęły się jeszcze przed meczem. Kibice Lecha chcieli na swój sektor wnieść dużą flagę, ale nie pozwoliła na to straż pożarna. W ramach protestu fani Kolejorza nie pojawili się na trybunach. Do tego doszło do starcia z policją. Według nieoficjalnych doniesień, służby użyły gazu pieprzowego. Rzecznik prasowy Komendanta Głównego PSP napisał, że opinia straży pożarnej była pozytywna. - Uprzejmie przypominam, że decyzję o pozwoleniu na organizację imprezy masowej na PGE Narodowym wydaje Prezydent m. st. Warszawy. Natomiast bezpieczeństwo uczestników finału Pucharu Polski zapewnia organizator - napisał Karol Kierzkowski.\n- Stanowisko Kom. Miejskiej PSP o zakazie wnoszenia większych flag uderza w piękno sportu, jest niezrozumiałe i powoduje więcej szkód niż pożytku. Zmieniono zasady obowiąz. od lat. Jeżeli w przyszłości PSP nie zmieni swojego stanowiska, finał PP nie będzie organizowany w Warszawie - skomentował na Twitterze prezes PZPN Cezary Kulesza.\nMecz sam w sobie był bardzo ciekawy i co najważniejsze, nie zabrakło goli.\nJuż w szóstej minucie finału Raków wyszedł na prowadzenie. Obrońcy tytułu przeprowadzili skuteczny kontratak. Podanie z własnej połowy za plecy obrońców Lecha do Gutkovskisa. Litwin uciekał do prawej strony i pozwolił przeciwnikom wrócić do pola karnego, jednak piłkarz Rakowa zaczarował piłkę, oszukał obrońcę i z około 14-metrów trafił do siatki po dłuższym słupku.\n35. minuta to druga kontra Rakowa i drugi gol. Świetny odbiór na własnej połowie, nastepnie LOpez wypuścił Wdowiaka, który pognał na bramkę Lecha i podobnie jak Gutkovskis, strzelił po dłuższym słupku.\nw 52. minucie po małym zamieszaniu w polu karnym Rakowa, Dawid Kownacki uderzył z powietrza. Piłka leciała w stronę bramki, ale podbił ją głową jeszcze Joao Amaral, czym zmylił bramkarza i zdobył kontaktowego gola. To jednak niewiele dało, ponieważ w 77. minucie mocnym strzałem po ziemi wynik na 3:1 ustalił Ivi Lopez. Tym samym Raków Częstochowa zdobył Puchar Polski drugi raz z rzędu.


15 calowe poleasingowe laptopy Fujitsu LifeBook A574 z procesorem Intel Core i5 czwartej generacji - tanielaptopy.eu\n15 calowe poleasingowe laptopy Fujitsu LifeBook A574 z procesorem Intel Core i5 czwartej generacji\nFujitsu Siemens LifeBookA574 to wydajny laptop poleasingowy. LifeBook to linia biznesowa, cechująca się doskonale dobranymi podzespołami oraz wysoką jakością wykonania. Głównym podzespołem jest tutaj procesor Intel Core i5-4200M czwartej generacji. Procesor ten wyposażony został między innymi w technologię Turbo Boost, dzięki której działa z prędkością do 3,1GHz. Dodatkowo do dyspozycji mamy 8GB pamięci RAM DDR3 oraz szybki dysk SSD. Wysokiej jakości matryca o przekątnej 15,6 cala daje wyraźny i kontrastowy obraz.\nDo dyspozycji mamy cyfrowy port HDMI, dzięki któremu prześlemy wysokiej jakości obraz i dźwięk na zewnętrzne wyświetlacze. Laptop można również podłączyć za pomocą analogowego złącza VGA. Szybkie porty USB 3.0 zapewniają błyskawiczny przesył danych. Ten poleasingowy laptop posiada również wygodną, wyspową klawiaturę z wydzieloną klawiaturą numeryczną oraz napęd DVD.


TSV GWD Minden wyniki na żywo, terminarz i rezultaty - Piłka ręczna - SofaScore\nTSV GWD Minden wyniki na żywo, terminarz i rezultaty - Piłka ręczna\nTSV GWD Minden wyniki na żywo (oraz wideo transmisja na żywo online), terminarz i rezultaty końcowe z Zagranie ręką wszystkich rozgrywek, w których uczestniczy TSV GWD Minden. TSV GWD Minden rozegra następny mecz 5.06.2022 przeciwko Füchse Berlin w ramach rozgrywek Bundesliga.\nPo rozpoczęciu meczu, będziesz mógł śledzić Füchse Berlin v TSV GWD Minden wynik na żywo wynik, aktualizowany punkt po punkcie. Statystyki zostaną zaktualizowane po zakończeniu spotkania. TSV GWD Minden poprzedni mecz był przeciwko TSV Hannover Burgdorf w Bundesliga, mecz zakończył się wynikiem 26 - 26. TSV GWD Minden zakładka mecze pokazuje 100 ostatnich Piłka ręczna rozegranych przez TSV GWD Minden wraz ze statystykami oraz ikonami wygranej/porażki. Zawiera również wszystkie zaplanowane mecze zespołu.\nWykres formy TSV GWD Minden jest unikalnym algorytmem SofaScore Wyniki na żywo Piłka ręczna wynik na żywo generowanym na podstawie ostatnich 10 meczów, statystyk, szczegółowych analiz oraz naszej wiedzy. Ten wykres może pomóc Ci w postawieniu na mecze TSV GWD Minden, ale pamiętaj - SofaScore LiveScore nie odpowiada za jakiekolwiek straty finansowe, spowodowane pośrednio lub bezpośrednio przez informacje zawarte na stronie.\nSofaScore Piłka ręczna wynik na żywo wyniki na żywo są dostępne aplikacje na iPhone'a i iPad'a, aplikacje na Androida na Google Play oraz aplikacje na Windowsa. Możesz nas znaleźć we wszystkich sklepach w różnych językach szukając "SofaScore". Zainstaluj aplikację SofaScore i śledź na żywo mecze TSV GWD Minden na Twoim telefonie!