Strona domowa » Atrybuty Jezusa i Ducha Świętego » Wiedza Boga, Chrystusa i Ducha Świętego a "Trójca Święta mit czy rzeczywistość?"\nW 2004 roku wydawnictwo Kościoła Chrześcijan Dnia Sobotniego opublikowało w formie książki zbiór kilkunastu artykułów polemizujących z nauką o Trójcy Świętej. Autorem ich jest epifanista (były katolik i były Świadek Jehowy) Arkadiusz Wiśniewski. Artykuły te kiedyś były do wglądu na jego stronach internetowych (arekwis i thaleia). Dziś (X 2007 r.) jedynym ich śladem są polemiki z autorem zachowane na forach dyskusyjnych, artykuły adwersarzy A. Wiśniewskiego (J. Zabiełło, J. Lewandowski, G. Żebrowski), oraz właśnie wspomniana książka pt. „Trójca Święta mit czy rzeczywistość?” (A. Wiśniewski, Bielsko-Biała 2004; stron 219). Czyżby usunięcie artykułów z internetu przez A. Wiśniewskiego oznaczało ‘jakąś’ zmianę jego poglądów? Wszak nawet będąc w obozie antytrynitarzy zmienił częściowo stanowisko odchodząc od Świadków Jehowy, którzy według niego nie modlą się do Jezusa, nie uważają Go za osobistego Zbawiciela i wzdrygują się przed nazywaniem Chrystusa Bogiem (s. 22).\nOpracowanie stwarza wrażenie solidnego dzieła, choć ma przynajmniej kilka braków. Przykładowo autor nie omawia tytułów Boskich Chrystusa takich jak „Alfa i Omega”, „Pierwszy i Ostatni”, „Początek i Koniec” (jedynie o nich wspomina, odnosząc je do Boga, ale omawiając zupełnie inną kwestię; patrz s. 69-70). Swoją polemikę z osobowością Ducha Świętego zawarł on tylko na czterech stronach, choć zamieścił też dodatek pt. „Osobowość i Boskość Ducha Świętego” (s. 191-213) autorstwa Ryszarda Dobrowolskiego (też epifanista), byłego pastora adwentystów dnia siódmego (s. 191). Na dodatek autor tego rozdziału, poprzez swój tytuł, sugeruje jakby zwalczał w nim „Boskość” Ducha, a nie Jego osobowe Bóstwo. A przecież czy R. Dobrowolski chce, czy nie, Duch Święty zawsze będzie Duchem Bożym i znaczy to, że jest Boski. Mankamentem książki jest też brak przynajmniej indeksu omówionych, czy przytaczanych wersetów biblijnych.\nDzieło A. Wiśniewskiego chce być jakby ‘ekumenicznym’ i stawia on swe poglądy jakby pośrodku między zwolennikami Trójcy Świętej, a skrajnymi unitarianami, zaprzeczającymi preegzystencji Jezusa i Świadkami Jehowy, którzy się nie modlą do Niego i starają się nie nazywać Bogiem. Takim objawem jego ekumenizmu będą zapewne też jego słowa o 1J 5:20 (s. 141), które zacytowaliśmy poniżej.\nPonieważ moje nazwisko zostało wymienione we ‘Wstępie’ książki A. Wiśniewskiego, postanowiłem napisać kilka refleksji na temat jego opracowania. Oto te charakterystyczne zdanie:\n„Jako materiały trynitarne służące mi do polemiki przyjąłem apologetyczne opracowania, które ukazały się w internecie (Zabiełło, Bednarski)” (s. 9).\nChoć nie zauważyłem, by moja książka czy artykuły były cytowane w dziele A. Wiśniewskiego, to jednak zapewne, jako były Świadek Jehowy, konfrontował swe poglądy z moim opracowaniem, które napisałem z myślą o głosicielach Towarzystwa Strażnica. Zauważyłem też w książce A. Wiśniewskiego kilka śladów moich myśli i stwierdzeń.\nNiestety brak czasu, powodowany pisaniem innych artykułów (cykl o słowniku Świadków Jehowy pt. „Wnikliwe poznawanie Pism”), nie pozwala mi przeprowadzać polemiki z całą książką naszego antytrynitarza-epifanisty, ale przynajmniej niektóre jego twierdzenia spotkają się tu z krytyką.\nPrzyznaję, że nie mam doświadczenia w dyskutowaniu z osobami, których nauki stanowią zbiór poglądów wyznawców różnych denominacji, czy są pewnym wolnomyślicielstwem, ale zachęcony przez niektórych moich przyjaciół podjąłem się odpowiedzieć na kilka zarzutów kierowanych jakby do mnie.\nWydaje się, że w książce A. Wiśniewskiego są zdania ukazujące jego:\ntriumfalizm (np. „I takie są fakty drodzy przyjaciele trynitarze” s. 32, „Czy potrafisz wskazać choćby jeden werset z Pisma, który wskazywałby, że ojciec jakiejś osoby nie zaistniał w czasie wcześniej niż jego syn?” s. 50);\nostry krytycyzm (np. „To jest absurdalne” s. 41, „Do takich oto absurdów prowadzi trynitaryzm” s. 49);\nbrak wiedzy (np. „Orygenesa (...) nie zalecającego modlenia się do Syna, tylko do Ojca” s. 18; „Niech ktoś spróbuje udowodnić z ich Pism [pisarzy wczesnochrześcijańskich], że ktokolwiek - przypuśćmy do roku 250 n.e. - uznawał Jezusa za równego Ojcu!” s. 106);\nwprowadzanie celowo w błąd czytelników (np. „Posiadał więc [Jezus] dwie natury, choć nikt naprawdę nie wie, co to znaczy” s. 24, „Jak więc widać, wśród egzegetów katolickich panuje zamieszanie co do adresata słów autora Przypowieści [dot. Prz 8:22]” s. 55).\nTakich fragmentów można w dziele A. Wiśniewskiego znaleźć więcej, choć z drugiej strony przyznaje on, że jest amatorem („Jestem amatorem. którego pasją stała się Biblia i przedstawiam takie argumenty, na jakie stać mój niedoskonały umysł” s. 10) i dlatego myślę trzeba te jego nieścisłości korygować. Chociaż tematem naszym będzie tu głównie wiedza Chrystusa, to jednak przykładowo w zamieszczonym na końcu artykułu dodatku sprostujemy powyższe dezinformacje A. Wiśniewskiego na temat modlitwy do Jezusa i Jego równości z Ojcem (‘Dodatek o modlitwie i równości Syna z Ojcem’).\nI jeszcze jedna sprawa. W sprawie autorytetów autor pisze:\n„Oczywiście odrzucam wszelkiego rodzaju pozabiblijne i ‘ponadbiblijne’ autorytety w rodzaju papieży, ciał kierowniczych, proroków, itp... Nie tyle w znaczeniu ich lekceważenia, co raczej ich prawomocności stawiania się w pozycji nieomylnych interpretatorów Słowa” s. 9.\nZ drugiej zaś strony, kogo nam przedstawia autor jako autorytety:\n„daje się ostatnio zauważyć tendencja do wydawania nieoficjalnych pozycji antytrynitarnych przez niektórych Świadków Jehowy, i są to naprawdę rzetelne i dobre ujęcia tematu, szczerze mówiąc, najlepsze z jakimi się zetknąłem po stronie nietrynitarnej” s. 7.\nGdzie indziej, autor konfrontuje, tych których obdarzył zaufaniem, z ich kierownictwem:\n„Nie ukrywając swej sympatii do wspomnianych wyżej nieoficjalnych bardziej lub mniej niezależnych Świadków Jehowy, muszę się jednak zgodzić z twierdzeniem, że w oficjalnych publikacjach ‘Strażnicy’ przedstawiany jest Jezus, który wydaje mi się inny od Jezusa biblijnego” s. 8.\n„Jest to w tej chwili najbardziej głośne ugrupowanie [Świadkowie Jehowy] negujące naukę o Trójcy i, niestety, zdarza się czasami spotkać nierzetelność w ich oficjalnych publikacjach...” s. 7.\nCiekawe z tego wszystkiego jest to, dlaczego, jeśli przytaczani ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy są tak wiarygodni i rzetelni, nie są cytowani przez oficjalną literaturę Towarzystwa Strażnica. Dlaczego ich fachowość nie została doceniona? Czyżby nie wszystkie poglądy ich dawały uzgodnić się z nauką ogółu Świadków Jehowy? Ciekawi mnie też jakim zaufaniem A. Wiśniewski darzy inne nauki, które propagują ci ‘niezależni’ badacze od Świadków Jehowy. Czy tylko kwestia ataku na Trójcę Świętą, jest według autora, u nich dobrze umotywowana?\nI jeszcze jedno zastrzeżenie. Otóż ponieważ A. Wiśniewski niejednokrotnie przytacza na potwierdzenie swym myśli pisarzy wczesnochrześcijańskich i teksty ksiąg deuterokanonicznych, których zapewne nie uznaje jako antytrynitarz i epifanista, my też będziemy odwoływać się do powyższych, tym bardziej, że akceptujemy to co oni napisali (choć nie są to myśli natchnione), a księgi deuterokanoniczne uważamy za natchnione.\nOto z jakich rozdziałów i podrozdziałów składa się nasz artykuł:\n1. Wiedza Ojca i Chrystusa.\nWiedza Słowa przed wcieleniem.\nWiedza Jezusa na ziemi.\nWiedza Chrystusa zmartwychwstałego.\n2. Wiedza Ducha Świętego.\n3. Dodatek o znajomości „dnia i godziny” według epifanistów i Świadków Jehowy.\n4. Dodatek o modlitwie i równości Syna z Ojcem.\n1. Wiedza Ojca i Chrystusa\nAż 10 stron poświęcił A. Wiśniewski temu, by wykazać, że na podstawie słów Mt 24:36 i Mk 13:32 Jezus nie znał daty swej paruzji i przez to nie jest wszechwiedzący.\nAle nawet gdyby słowom tym poświęcił nie 10, a 110 stron, to nie wykaże, że teksty te należy odnieść do czasu przed wcieleniem Słowa i do okresu po zmartwychwstaniu Chrystusa, oraz że przedwieczny Logos i Chrystus uwielbiony nie posiadał wszechwiedzy.\nZacytujmy tu na wstępie oba wersety, które będziemy omawiać:\n„Lecz o dniu owym i godzinie nikt nie wie, nawet aniołowie niebiescy, tylko sam Ojciec” Mt 24:36 BT wyd. II i III, podobnie ks. Kow., ks. Dąbr. [słowa „ani Syn” zawierają: BP, ks. Rom., kom. KUL do Mt, „Grecko-polski Nowy Testament wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi”]\n„Lecz o dniu owym lub godzinie nikt nie wie, ani aniołowie w niebie, ani Syn, tylko Ojciec” Mk 13:32 [wszystkie rękopisy i Biblie są tu zgodne].\nAż co najmniej osiem razy A. Wiśniewski powtórzył nam, że datę powtórnego przyjścia Chrystusa zna „tylko” czy „sam” Ojciec (s. 38-44) i zapewne tylko przez nieuwagę nie wspomniał o tym, że Chrystus nazwany jest „Ojcem Odwiecznym” (Iz 9:5), podobnie jak Stary Testament określa Boga („będziesz Mnie nazywał ‘Mój Ojcze!’” Jr 3:19; por. „Nazwano Go imieniem: (...) Odwieczny Ojciec” Iz 9:5). Zresztą zwraca się On do nas jako prawdziwy Ojciec mówiąc: „dzieci” (J 13:33, 21:5; por. Hbr 2:13).\nMało tego, A. Wiśniewski wytoczył przeciw nam pogrubione słowa 1Tm 6:20 o „czczej gadaninie” (s. 40) i naszą interpretację Mk 13:32 nazwał „jawnym przekręcaniem Słowa Bożego” (s. 42).\nZ tego wszystkiego nasz antytrynitarz zapomniał ukazać nam na podstawie Biblii wszechwiedzę Boga, choć podrozdział swój zatytułował ‘Wiedza Boga i Jezusa’ (s. 38). Czyżby wszechwiedza Ojca polegała tylko na znajomości „dnia i godziny”?\nAle uzupełnimy tu tę lukę autora i wymienimy choć kilka tekstów, które o niej mówią. Tym bardziej, że kto wie, czy wszechwiedzę Boga uznają ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy, do których często odwołuje się A. Wiśniewski. Przecież wiemy, że ich Towarzystwo Strażnica o takiej wiedzy Boga nie uczy, twierdząc że ma On tak zwaną „wiedzę selektywną”. Przykładowo mówi ono, że Bóg nie wiedział, że Adam zgrzeszy (np. Strażnica Nr 8, 1998 s. 7 i art. ‘Selektywne posługiwanie się zdolnością przewidywania” Strażnica Rok XCIII  Nr 10 s. 15-16 por. s. 17-22).\nOto niektóre fragmenty o wiedzy Boga: 1Sm 2:3 „Pan jest Bogiem wszechwiedzącym”, Ba 3:32 („Wszechwiedzący”), Est 8:12d („wszystkowiedzący Bóg”), 2Mch 6:30, 7:35, 9:5, Hi 12:13, Za 4:10, Ps 139:1-6 i 16, 147:4-5, Dn 13:42, Syr 1:1-3, 42:18, Rz 11:33, 1J 3:20 por. 2Krn 16:9, Ps 7:10, 17:3, 26:2, 94:11, Prz 15:3, Jr 11:20, 12:3, 17:10, Łk 16:15, Dz 1:24, Rz 8:27, 2Kor 5:11, Hbr 4:13.\nZauważmy też, że do niektórych z powyższych wersetów Nowy Testament czyni aluzje, odnosząc je do Chrystusa (np. Ap 5:6 por. Za 4:10; Ap 2:23 por. Ps 7:10; J 2:25, Mt 9:4, Mk 2:8 por. Ps 94:11, Pwt 31:21).\nO wszechwiedzy Boga powiedziano, że polega ona między innymi na znajomości ludzkich czynów i osądzeniu ich:\n„Pan jest Bogiem wszechwiedzącym: On waży uczynki” (1Sm 2:3; por. „mniemają, że ujdą karzącej sprawiedliwości wszystkowiedzącego Boga ” Est 8:12d).\nNatomiast o Jezusie także Biblia mówi, że osądzi ludzi na podstawie wiedzy o ich uczynkach:\n„A wszystkie Kościoły poznają, że Ja jestem Ten, co przenika nerki i serca i dam każdemu z was według waszych czynów” Ap 2:23 (patrz też Mt 25:31-46, 1Kor 4:5 por. Ap 2:2, 3:1, 8, 15).\nO wszechwiedzy Boga również napisano, że polega ona na znajomości „drogi mądrości” („Lecz zna ją Wszechwiedzący” Ba 3:32), natomiast z Nowego Testamentu wiemy, że Jezus jest samą „mądrością Bożą” (1Kor 1:24) i także zna więc jej ścieżki.\nPamiętajmy też, że całą wiedzę Boga posiada też Chrystus, chociażby z tego powodu, że jest ‘Panem i Bogiem’ J 20:28.\nNawiązując jeszcze do wiedzy Boga, by być całkiem obiektywnym, przedstawiamy niektóre fragmenty opisujące w sposób charakterystyczny dla Biblii pewną „niewiedzę” Jahwe, choć jest On wszechwiedzący. Oto one:\n„[Adamie] Gdzie jesteś?” Rdz 3:9;\n„Po czym Pan rzekł: ‘Skarga na Sodomę i Gomorę głośno się rozlega, bo występki ich [mieszkańców] są bardzo ciężkie. Chcę więc iść i zobaczyć, czy postępują tak, jak głosi oskarżenie, które do Mnie doszło, czy nie; dowiemsię’.” Rdz 18:20-21;\n„[Anioł] powiedział mu: (...) Terazpoznałem, że boisz się Boga” Rdz 22:12 (Anioł ten był wysłany przez Boga - Rdz 22:1, 15-17);\n„czy jest jaki Bóg oprócz Mnie? albo inna Skała? - Ja nieznam takiego!” Iz 44:8 (por. „Ja o żadnej niewiem” BG);\n„i wyznam imię jego przed moim Ojcem” Ap 3:5 (czyżby Bóg nie znał tego imienia?).\nCzy w związku z powyższym, nasz antytrynitarz nie uważa za stosowne, by wiedzę Boską i ludzką Jezusa pozostawić przynajmniej na poziomie dyskusji, a nie stwierdzać, że „To jest absurdalne” (s. 41). Ale do tego zagadnienia powrócimy poniżej (podrozdział ‘Wiedza Jezusa na ziemi’).\nA. Wiśniewski, można właściwie powiedzieć, bardzo wybiórczo potraktował wiedzę Jezusa. Dlaczego?\nOtóż dlatego, że na 10 stron tekstu, aż ponad dziewięć poświęcił Chrystusowi na ziemi (s. 38-46), zero stron wiedzy Logosu przed wcieleniem (jedno dyskusyjne zdanie) i tylko jedno zdanie i jeden dyskusyjny werset Jezusowi zmartwychwstałemu (s. 47). Zaznaczmy, że najkrótszemu okresowi, ledwie 3-letniemu, nasz antytrynitarz nadał najważniejszą rangę. Ale ponieważ on tak zrobił, my też skupimy się najbardziej na tym 3-letnim czasie, by odpowiedzieć na jego zarzuty.\nMy dla odmiany rozbijemy działalność Jezusa na trzy etapy:\n1) Wiedza Słowa przed wcieleniem.\n2) Wiedza Jezusa na ziemi.\n3) Wiedza Chrystusa zmartwychwstałego.\nW osobnym punkcie powiemy też o „Wiedzy Ducha Świętego”, bo i ją ‘zaatakował’ A. Wiśniewski.\nWiedza Słowa przed wcieleniem\nNie mamy żadnej informacji o „niewiedzy” Słowa przed wcieleniem, więc choćby sugerowanie, że tekst Mk 13:32 można podczepić pod ten okres czasu jest nadużyciem. Ale A. Wiśniewski tego nie czyni, choć jego wiodącym tekstem w całym rozdziale pt. ‘Wiedza Boga i Jezusa’ jest właśnie wspomniany werset.\nWiemy, że Bóg uczynił swego Syna „dziedzicem wszystkich rzeczy, przez Niego też stworzył wszechświat” (Hbr 1:3), więc zapewne Słowo musiało posiadać wszechwiedzę, która zapewniała ogarnięcie wszystkiego.\nWprawdzie nasz antytrynitarz próbuje zdaje się słowa „jak mnie mój Ojciec nauczył. A ten który mnie posłał” (J 8:28-29) odnieść do okresu „przed inkarnacją” (s. 46), ale nie wydaje się to odpowiednie narzucenie toku myślenia. Mało tego, to że Syn nauczył się czegoś od Ojca jeszcze nie świadczy o Jego niewiedzy, raczej mając takiego Nauczyciela mógł posiąść tylko wszechwiedzę, tym bardziej (lub „nawet”) jeśli słowa z J 8:28-29 byśmy odnieśli do czasu przed wcieleniem. Przecież chyba A. Wiśniewski przyzna, że nauczenie się Syna od Ojca nie jest czymś co przynosi ujmę Chrystusowi. My jednak słowa z J 8:28 odnosimy do czasu po wcieleniu, a werset J 8:29 stanowi już nową myśl.\nDo osoby Mesjasza, jako mądrości Bożej (por. „[jest] Chrystusem, mocą Bożą i mądrością Bożą” 1Kor 1:24) nawiązuje też Stary Testament (z tym zgadza się A. Wiśniewski, patrz np. s. 57-65). Tuż przed narodzeniem Chrystusa, judaizm tego czasu, wierzył że „mądrość Boża” posiada przymiot wszechwiedzy. I choć zapewne A. Wiśniewski i przywoływani przez niego czasem ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy nie uznają cytowanej poniżej księgi (deuterokanoniczna), to jednak jest ona świadectwem wiary Izraela u progu pojawienia się Chrystusa.\n„[Mądrość] obcuje z Bogiem i miłuje ją Władca wszechrzeczy, bo jest wtajemniczona w wiedzę Boga i w Jego dziełach dokonuje wyboru” Mdr 8:3-4.\n„Jest w niej [w Mądrości] duch rozumny, święty (...) wszechmogący i wszystkowidzący, przenikający wszelkie duchy rozumne, czyste i najsubtelniejsze” Mdr 7:22-23 BT.\nBiblia Poznańska powyższe słowa oddała jeszcze bardziej dosadnie:\n„wszechpotężny, wszystkowiedzący...” Mdr 7:23 BP\n(por. „mający wszelką moc, wszystko przewidujący...” ks. Wuj.; „wszechpotężny, nad wszystkim czuwający” ks. Rom. i kom. KUL, lub „wszechpotężny, mający pieczę nad wszystkim” kom. KUL, przypis).\nDodajmy tu tylko, że gdy mu to potrzebne, A. Wiśniewski odwołuje się też do ksiąg deuterokanonicznych w swym opracowaniu. Mało tego, przytacza kilka fragmentów z ksiąg Mądrości i Mądrości Syracha, mówiących właśnie o mądrości Bożej (Mdr 6:22, 7:21, 25-26, 9:9-10, Syr 1:4, 9, 24:1, 8-9, 25:3-12), ale powyższe pomija, czy przemilcza (s. 61-62)!\nAle i księga protokanoniczna wskazuje na wszechwiedzę Słowa przed wcieleniem. Otóż Biblia mówi, że Bóg posiada „siedmioro oczu”, które w jej języku oznaczają wszelką wiedzę:\n„Siedem owych [lamp] to oczy Pana, które przypatrują się całej ziemi” Za 4:10.\nNatomiast Nowy Testament także wspomina, że Jezus posiada takowe „siedmioro oczu” (Ap 3:3). Wprawdzie mowa jest o nich po zmartwychwstaniu Chrystusa, ale pamiętajmy, że On mówił, że Bóg przywróci Mu wszystko to, co miał zanim świat zaistniał:\n„A teraz Ty, Ojcze, otocz Mnie u siebie tą chwałą, którą miałem u Ciebie pierwej, zanim świat powstał” J 17:5;\n„aby widzieli chwałę moją, którą Mi dałeś, bo umiłowałeś Mnie przed założeniem świata” J 17:24.\nWidać więc, że wszystko co Jezus miał po zmartwychwstaniu, to również posiadał przed wcieleniem. W związku z tym dalsza nasza argumentacja znajduje się poniżej w rozdziale ‘Wiedza Chrystusa zmartwychwstałego’.\nJeśli człowiek Balaam, który przepowiedział wschodzącą „Gwiazdę z Jakuba” (Lb 24:17) twierdził, że „słyszy słowa Boże, (...) ogląda widzenie Wszechmocnego, a w wiedzy Najwyższego ma udział” (Lb 24:16), to cóż dopiero możemy powiedzieć o wiedzy Logosa Bożego?\nI jeszcze o jednym tytule Jezusa, który choć nadany został w Starym Testamencie, to można go odnieść także do Chrystusa zmartwychwstałego. Otóż jeżeli jest On według Iz 9:5 „Ojcem wieczności” (BP, BG), czy „Odwiecznym Ojcem” (BT, NP), to trudno przypuszczać, by Ten który obdarzony jest takim tytułem nie posiadał pełnej wiedzy.\nNa koniec narzuca się takie oto pytanie. Czy w związku z tym, że A. Wiśniewski na podstawie Mk 13:32 neguje wiedzę „drugiego przyjścia” Chrystusa, to czy również uważa, że On nie miał wiedzy co do daty swego „pierwszego przyjścia”? Czy jako Logos wiedział kiedy stanie się człowiekiem? Nam wydaje się, że jako Mądrość Boża posiadał taką wiedzę.\nWiedza Jezusa na ziemi\nZ satysfakcją trzeba stwierdzić, że A. Wiśniewski uznaje, że my nauczamy tak samo jak on, że Jezus jako człowiek nie wiedział o dniu i godzinie swej przyszłej paruzji. Jeśli chodzi o Jego boską świadomość, to trudno tu o porozumienie z naszym antytrynitarzem, bo przecież autor omawianej książki nie uznaje „prawdziwego Bóstwa” Chrystusa, choć z pewnymi zastrzeżeniami zgadza się, że tak można Go nazwać. Napisał bowiem:\n„Nie ukrywam, że 1 Jana 5,20 nie jest tekstem łatwym, i według uczonych - przynajmniej z gramatycznego punktu widzenia - istnieją przesłanki do stosowania go do Jezusa. Starałem się przedstawić argumenty tych, którzy odnoszą ten werset do Boga Ojca. Wnioski, jak zawsze, należą do czytelnika” s. 141.\nA. Wiśniewski na początku swego rozdziału kwestionuje tylko wiedzę Jezusa o „dniu i godzinie”, ale pod koniec już właściwie stwierdza, że Chrystus jakby niczego nie wiedział, bo wszystkiego musiał się „nauczyć”, „wzrastać w mądrości” itd. (s. 46-47). Mało tego, to wszystko ma dodatkowo świadczyć, że nie jest On Bogiem, pomimo że tak nazywa Go Biblia. Pisze on pogrubiając tekst: „czy Bóg potrzebuje być przez kogokolwiek ‘nauczany’” s. 46 (aż dziwne jak te słowa autor godzi z innymi ze s. 141 podanymi powyżej).\nOtóż zgadza się, Jezus jako człowiek wszystkiego nauczył się od Ojca, bo przecież, jak pisaliśmy powyżej, wszystko jest w Jego rękach, a więc i cała wiedza. Chrystus tak samo jak z Ojcowskiej „wszechmocy” (Mt 28:18), korzysta z Jego „wszechwiedzy”, bo powiedział nam: „Wszystko, co ma Ojciec, jest moje” (J 16:15), „Wszystko bowiem moje jest Twoje, a Twoje jest moje” J 17:10.\nCałą dyskusję (s. 44-46) wywołał A. Wiśniewski nad brakiem słów „ani Syn” w Mt 24:36 w niektórych Bibliach, tak jakby one były naszym koronnym argumentem do uznawania wiedzy Jezusa o „dniu i godzinie”. Tymczasem, jak sam zauważył, słowa te są zawarte w Mk 13:32 i nikt ich nie odrzuca.\nPrzy wymienianiu rękopisów, które nie zawierają w Mt 24:36 słów „ani Syn”, zapomniał (!) nasz antytrynitarz wspomnieć o łacińskiej Wulgacie, choć napisał o syryjskiej Peszicie. Prócz tego nie zawierają ich „niektóre przekłady starołacińskie (...) koptyjskie i gruzińskie oraz lekcjonarze bizantyjskie” („Ewangelia według św. Mateusza. Wstęp - Przekład z oryginału - Komentarz” ks. J. Homerski Poznań-Warszawa 1979, s. 316).\nTym kierują się niektórzy wydawcy Biblii (przynajmniej katoliccy), a nie rzekomą chęcią potwierdzania wszechwiedzy Jezusa (patrz powyżej informacja o najważniejszych katolickich przekładach, które mają lub pomijają słowa „ani Syn”).\nO innowiercach, cytowany powyżej komentarz podaje:\n„Rozwiązania niekatolickie tego logionu idą albo w kierunku źle zachowanego tekstu, co potwierdzają różnice zachodzące w zachowanych rękopisach, albo stwierdzenia, że chodzi tu o wypowiedź wyjątkowo trudną do zrozumienia z punktu widzenia chrześcijańskiego, do przyjęcia zaś ze strony słuchaczów żydowskich. W rozumieniu katolickim wypowiedź ta nie uwłacza Jego Boskiej godności” (j/w. s. 316).\nA. Wiśniewski tak zapędził się w egzegezie Mk 13:32 i Mt 24:36, że zapomniał dodać, że te wersety kierowane są przeciw „fałszywym prorokom”, którzy mają rościć sobie pretensje do znajomości „dnia i godziny”, a nie przeciwko Synowi i Duchowi Świętemu, którego też nasz antytrynitarz wciąga w tę niewiedzę (s. 38, 41).\nNależy tu stwierdzić, że wśród Apostołów była powszechna wiara w to, że Jezus „wszystko wie”. Tym bardziej, że wypowiadał On do nich takie słowa jak:\n„Wszystko, co ma Ojciec, jest moje” J 16:15;\n„Wszystko bowiem moje jest Twoje, a Twoje jest moje” J 17:10 (por. „wiedząc, że Ojciec dał Mu wszystko w ręce” J 13:3).\nJeśli więc do uczniów Chrystus powiedział „Wszystko przekazał Mi Ojciec mój (...), ani Ojca nikt nie zna, tylko Syn i ten, komu Syn zechce objawić” (Mt 11:27), to owo „wszystko” obejmowało też wszechwiedzę.\nOto przykłady tej wiary apostolskiej:\n„Teraz wiemy, że wszystkowiesz...” J 16:30;\n„Panie, Ty wszystkowiesz, Ty wiesz, że Cię kocham” J 21:17.\nTe ostatnie słowa zostały wypowiedziane po zmartwychwstaniu, ale potwierdzają, że zawsze wierzono w wszechwiedzę Syna. Ale i te, i wcześniejsze, przypominają inne stwierdzenie, mówiące o Bogu, który „wiewszystko” 1J 3:20.\nZwróćmy też uwagę na to, że gdy Chrystus wybiega myślą i słowami w czas po swoim zmartwychwstaniu i uwielbieniu, a przed swoją paruzją, to sugeruje jakby znał „dzień i godzinę”. Mówił On:\n„Wy też bądźcie gotowi, gdyż o godzinie, której się nie domyślacie, Syn Człowieczy przyjdzie” Łk 12:40, por. Mt 24:44 (BT ma w tym wersecie słowo „chwili”, ale jest tam w j. greckim identyczne słowo jak w Łk 12:40).\nWidać więc, że Jezus tu mówi, że „my” nie domyślimy się czasu paruzji, ale swojej wiedzy o owej „godzinie” On tu nie kwestionuje i nie ogranicza.\nWierzymy też, że Jezus, gdy jako człowiek nie wiedział o owym „dniu i godzinie”, gdyby chciał i potrzebował, mógł dowiedzieć się o tym w każdej chwili od swego Ojca. On zaś, który Go umiłował bez reszty, zapewne nie odmówiłby Mu spełnienia Jego prośby („bo umiłowałeś mnie przed założeniem świata” J 17:24).\nChrystus przy innej okazji tak to wyraził: „Ja wiedziałem, że Mnie zawsze wysłuchujesz” J 11:42. Mało tego, inne słowa wskazują na taką ewentualność. Jezus mówi, że gdyby chciał, mógłby Ojca poprosić o rzeczy, których by ewentualnie potrzebował: „Czy myślisz, że nie mógłbym poprosić Ojca mojego, a zaraz wystawiłby Mi więcej niż dwanaście zastępów aniołów?” Mt 26:53. I choć te fragmenty nie dotyczą wprost wiedzy Jezusa, ale za to całości relacji między Synem a Ojcem.\nI choć A. Wiśniewski mówi, że Jezus „zaprzeczył faktowi” (s. 39) posiadania wszechwiedzy, to jednak nie zaprzeczył, jak widzimy, że mógłby tę wiedzę jako człowiek posiąść od Ojca.\nNa potwierdzenie tego, że Jezus przed wcieleniem posiadał wszelką wiedzę, a potem ją samoograniczył najczęściej przytaczane są następujące słowa:\n„On istniejąc w postaci Bożej nie skorzystał ze sposobności, aby na równi być z Bogiem, lecz ogołocił samego siebie przyjąwszypostaćsługi, stawszy się podobnym do ludzi (...) uniżyłsamegosiebie, stawszy się posłusznym aż do śmierci...” Flp 2:6-8.\nZnaczy to, że mając wcześniej równość z Ojcem (a więc i wszechwiedzę), dopiero w momencie wcielenia staje się On sługą Jego, zwracającym się do Niego „Boże”. Jako człowiek wyzbywa się nawet wiedzy o „owym dniu i godzinie” Mk 13:32. Przyjęcie „postaci sługi” i „uniżenie samego siebie” powoduje właśnie samoograniczenie wiedzy, tak samo jak odczuwanie głodu, pragnienia, zmęczenia oraz podejmowania cierpienia i płaczu (Mt 4:2, J 4:6n., 11:35, Dz 3:18, Mk 1:13). W ten sposób Jezus realizuje swe samouniżenie.\nA. Wiśniewski zdaje się przeczyć temu, że Chrystus mógł korzystać czasem z ludzkiej wiedzy, jak i z Boskiej. Mówi, że musiałby „‘przełączać się’ i raz mówić jako człowiek, a raz jako Bóg” (s. 41). Ale nasz antytrynitarz już przemilcza to, że w innych kwestiach Jezus „przełącza się” (np. w kwestii swej mocy).\nPrzykładowo potrafił jako Bóg (bez żadnego wysiłku) uciszyć „gwałtowny wicher” (Mk 4:37), aż pytano „Kim właściwie On jest, że nawet wicher i jezioro są Mu posłuszne?” Mk 4:41. Równocześnie jednak, tuż przedtem, zmęczony „spał” (Mk 4:38; por. „zmęczony” J 4:6), by też później stać się bezsilnym (choć dobrowolnie) wobec nieusprawiedliwionego policzkowania (J 18:23) czy biczowania.\nMało tego, mamy też przykład „przełączania” swej wiedzy przez Jezusa. Otóż w J 11:33 pyta (‘nie wiedząc’) On o Łazarza „Gdzieście go położyli”, a za chwilę z pełną Boską wiedzą stwierdza (‘wiedząc’), że wskrzesi Go i że to się stanie: „Czyż nie powiedziałem ci, że jeśli uwierzysz, ujrzysz chwałę Bożą?” (J 11:40), „Łazarzu wyjdź na zewnątrz” J 11:43. Patrz też np. Mk 15:34 i por. z Łk 23:46.\nJezus jako człowiek nie znał „dnia i godziny” swej paruzji, ale jako Bóg, zna ten dzień i godzinę (bo one są „w Nim”), ale nie korzysta z tej wiedzy na zewnątrz, o czym upewniają nas fragmenty biblijne zamieszczone poniżej w tabeli. Nawiasem mówiąc A. Wiśniewski nie poświęca im wcale uwagi, a są to wersety przytaczane już w początkach dyskusji trynitarnych np. przez znanego mu Atanazego (295-373).\nPrzedstawiamy tu pięć przykładowych pytań, które zadaje Jezus jako człowiek innym ludziom i Bogu, oraz stwierdzenia wskazujące na Jego Boską wiedzę. Uzupełnieniem poniższej tabeli są wersety, które A. Wiśniewski przytacza (s. 46), według których Chrystus „czynił postępy w mądrości” (Łk 2:25), stwierdzał, że „Moja nauka nie jest moją, lecz Tego, który Mnie posłał” (J 7:16) i mówił, że Ojciec „ukazuje Mu wszystko (...) i jeszcze większe dzieła ukaże” J 5:20.\nWiedza Jezusa jako człowieka\nWiedza Jezusa jako Boga\n„‘Ile macie chlebów? Idźcie zobaczcie!’ Gdy się upewnili, rzekli: ‘Pięć i dwie ryby’” Mk 6:38;\n„Wszystko bowiem moje jest Twoje, a Twoje jest moje” J 17:10;\n„Gdzieście go położyli?” J 11:33;\n„wiedząc, że Ojciec dał Mu wszystko w ręce” J 13:3;\n„Czy to mówisz od siebie, czy też inni powiedzieli ci o Mnie?” J 18:34;\n„nie potrzebował niczyjego świadectwa o człowieku. Sam bowiem wiedział, co w człowieku się kryje” J 2:25 por. J 18:4;\n„Boże mój, Boże mój, czemuś mnie opuścił?” Mk 15:34;\n„Wszystko przekazał Mi Ojciec mój. Nikt też nie zna Syna, tylko Ojciec, ani Ojca nikt nie zna, tylko Syn i ten, komu Syn zechce objawić” Mt 11:27;\n„Przyjacielu, po coś przyszedł?” Mt 26:50.\n„Wszystko, co ma Ojciec, jest moje. Dlatego powiedziałem, że [Duch] z mojego weźmie i wam objawi” J 16:15.\nZaznaczmy też, że określenie „ani Syn”, nie dość, że wypowiedziane jest przez Jezusa stojącego „na ziemi” (jako człowieka), to na dodatek jest On w tym fragmencie jakby przeciwstawiony „aniołom w niebie” Mk 13:32.\nChrystus jako człowiek, wyzbywając się w samouniżeniu wszechwiedzy, postąpił ‘podobnie’ jak Apostoł Paweł, który powiedział: „Postanowiłem bowiem, będąc wśród was, nieznać niczego więcej jak tylko Jezusa Chrystusa, i to ukrzyżowanego” 1Kor 2:2 por. 2Kor 5:16.\nJeśli A. Wiśniewski na podstawie tekstu Mk 13:32 neguje Boską wiedzę Chrystusa, to podobnie powinien zakwestionować wiedzę Boga Ojca np. przez słowa: „Podobnie i tego, co Boskie, nie zna nikt, tylko Duch Boży” 1Kor 2:11.\nDalej Ap 19:12 mówi, że Jezus „ma wypisane imię, którego nikt nieznapróczNiego”, a Ap 2:17 dodaje, że Jezus nada zwycięzcom „imię nowe, którego nikt nie zna oprócz tego, kto [je] otrzymuje”. Czy nasz antytrynitarz będzie konsekwentny i zaneguje poprzez te wersety wiedzę Boga?\nNa koniec przedstawiamy słowa Atanazego, którego też nasz antytrynitarz przywołał w swej książce, przynajmniej jeden raz (s. 57):\n„Jeszcze inne prawidłowo sformułowane zdanie nieprawidłowo rozumieją arianie. Chodzi mi o tekst następujący: ‘O dniu owym albo o owej godzinie nikt nie wie, ani aniołowie, ani Syn’ [Mk 13:32]. Sens tego zdania jest prawidłowy. Oni zaś uważają, że zwrot: ‘ani Syn’, wskazuje na Jego niewiedzę, i wyciągają stąd wniosek, że Syn jest stworzeniem. Tymczasem to nie jest prawdą, uchowaj Boże! (...) Jeśli bowiem, jak jest napisane, stał się człowiekiem, a ludzką cechą jest niewiedza, podobnie jak odczuwanie głodu i tak dalej, - ludzie wszak wiedzą tylko to, co usłyszeli i czego się nauczyli - to dlatego właśnie ujawnia też swoją ludzką niewiedzę, skoro stał się człowiekiem. Przede wszystkim chciał w ten sposób wskazać, że naprawdę ma ludzkie ciało, po wtóre zaś nosząc w swym ciele ludzką niewiedzę chciał ukazać Ojcu doskonałe i święte człowieczeństwo, całkowicie obmyte i oczyszczone. (...) Kiedy zaś mówi: ‘Ja i Ojciec jedno jesteśmy’ [J 10:30], ‘Kto Mnie zobaczył, zobaczył również Ojca’ [J 14:9], oraz: ‘Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie’ [J 14:10], wskazuje, że jest wieczny i współistotny Ojcu. Podobnie, kiedy mówi: ‘Nikt nie wie, nawet Syn’, przemawia jako człowiek: niewiedza jest przecież ludzką cechą. Kiedy zaś stwierdza: ‘Nikt nie zna Ojca, tylko Syn, ani Syna nikt nie zna, tylko Ojciec’ [Mt 11:27], ma większą wiedzę, aniżeli byty stworzone. W Ewangelii Jana uczniowie tak mówią do Pana: ‘Teraz wiemy, że wiesz wszystko’ [J 16:30]. Wynika stąd jasno, że będąc Słowem, przez które wszystko się stało [por. J 1:3], Chrystus wie wszystko. A ponieważ ów dzień jest częścią wszystkiego, oczywiście i on nadejdzie ‘przez Niego’, choćby arianie tysiąc razy pękli na skutek swej niewiedzy” („List do Serapiona” 2:9).\nAle nie tylko Atanazy uczył za Biblią o wszechwiedzy Chrystusa, ale i wcześniejsi pisarze starochrześcijańscy. O tym jednak wspomnimy w następnym rozdziale (‘Wiedza Chrystusa zmartwychwstałego’).\nWiedza Chrystusa zmartwychwstałego\nWydaje się, że A. Wiśniewski nie wierzy aby Jezus zmartwychwstały znał datę swej przyszłej paruzji. Jeśli tak jest, to ciekawe jakie podstawy biblijne uprawniają go do takiego wniosku?\nPismo Święte nic nie uczy o jakiejkolwiek niewiedzy Chrystusa po zmartwychwstaniu. Wręcz przeciwnie Apostoł Piotr mówił:\nPowinniśmy zadać sobie też pytanie, czy Ten który po zmartwychwstaniu powiedział: „Dana Mi jest wszelka władza w niebie i na ziemi” (Mt 28:18), mógłby o czymś nie wiedzieć? Czy jakakolwiek niewiedza nie zmniejszałaby tej nieograniczonej władzy i działania?\nPrzykładem który wskazuje na znajomość „dnia i godziny” przez Chrystusa po zmartwychwstaniu są jego własne słowa. Przestrzega On w nich, że inni nie będą owej godziny znali, natomiast On sam nie zaprzecza, że jej nie zna, a raczej sugeruje jej znajomość:\n„Jeśli więc czuwać nie będziesz, przyjdę jak złodziej, i nie poznasz, o której godzinie przyjdę do ciebie” Ap 3:3.\nWcześniej wspomnieliśmy już, że jeszcze podczas życia na ziemi, gdy Jezus wybiegał myślami i słowami w czas po swoim zmartwychwstaniu, to wskazywał jakby znał „dzień i godzinę” swej paruzji. Mówił On:\n„Wy też bądźcie gotowi, gdyż o godzinie, której się nie domyślacie, Syn Człowieczy przyjdzie” Łk 12:40.\nRównież następujące słowa sugerują, że Jezus zmartwychwstały zna czas, o który Go pytają Apostołowie, bo odpowiada następująco:\n„Nie wasza to rzecz znać czasy i chwile, które Ojciec ustalił swoją władzą” Dz 1:7.\nTu już nie mówi Chrystus, że nie zna tego czasu, jak za życia ziemskiego według Mk 13:32. Prócz tego, uczniowie pytali tu ponownie, choć znali tamtą Jego odpowiedź. Ale ta obecna była inna: „nie wasza rzecz”, a nie jak kiedyś: „nikt nie wie (...) ani Syn”. Mało tego, ‘ktoś’, kto sam nie zna tego czasu, nie odpowiada, „nie wasza rzecz”, ale nie „nasza rzecz”. Widać z tej wypowiedzi, że Jezus dystansuje się tu od wiedzy Apostołów („nie wasza rzecz”), a w Mk 13:32 jakby się z nimi utożsamiał i stawiał w jednym szeregu niewiedzących.\nNieograniczoną wiedzę Chrystusa określa też biblijny termin „siedmioro oczu” (Ap 5:6), które posiada On według opisu Apokalipsy. Aby było widać, że oznacza to wszechwiedzę zdajmy sobie sprawę z tego, że również Bóg w Starym Testamencie tak jest opisany:\nPodobnie też jak Bóg, Jezus „zna” ludzkie „serca i nerki”:\n„A wszystkie Kościoły poznają, że Ja jestem Ten, co przenika nerki i serca i dam każdemu z was według waszych czynów” Ap 2:23.\nI gdyby nie był też Bóg tak określony, może byśmy mogli kwestionować to, że chodzi tu o wszechwiedzę:\n„Boże sprawiedliwy, Ty, co przenikasz serca i nerki” Ps 7:10.\nKolejny fragment, który wskazuje na pełnię wiedzy zmartwychwstałego Jezusa to słowa Apostoła Pawła:\n„W Nim wszystkieskarbymądrościiwiedzy są ukryte” Kol 2:3.\nRównież te słowa są aluzją do określeń nadanych Bogu w Iz 45:3 („Przekażę ci skarby schowane i bogactwa głęboko ukryte, ażebyś wiedział, że Ja jestem Pan”).\nZresztą „miłość Chrystusa [jest] przewyższającą wszelką wiedzę” (Ef 3:19) i „W Nim bowiem mieszka cała Pełnia: Bóstwo, na sposób ciała” Kol 2:9; por. Kol 1:19, Ef 1:23.\nNawet słowa, które określają Jezusa „mądrością Bożą”, sugerują jego nieograniczoną wiedzę:\n„Dla tych zaś, którzy są powołani (...) jest Chrystusem, mocą Bożą i mądrością Bożą” 1Kor 1:24.\nBo czyż Boga mądrość może być z jakimkolwiek brakiem wiedzy?\nJezus jest w posiadaniu wszechwiedzy, bowiem ma pełnię Ducha („Ten, co ma Siedem Duchów Boga” Ap 3:1, 5:6), jak Ojciec (Ap 4:5). A ona zawiera w sobie też „ducha mądrości” i „ducha wiedzy” Iz 11:2. Więcej o mądrości Bożej napisaliśmy powyżej w rozdziale ‘Wiedza Słowa przed wcieleniem’.\nChrystus zmartwychwstały jest „godzien wziąć (...) mądrość (...) i chwałę” (Ap 5:12), a więc zapewne całą wiedzę. Taką samą mądrość i wiedzę ma Bóg: „chwała i mądrość (...) Bogu naszemu” Ap 7:12. Te porównanie nie jest przypadkowe. Ale aby było widać, że nie tylko mądrość posiada Syn, taką jak ma Ojciec, popatrzmy na pozostałe wspólne im cechy:\nBaranek prócz 6 wspólnych z Ojcem określeń ma dodatkowo „bogactwo”, które Bóg posiada też np. według Flp 4:19.\nBóg prócz 6 wspólnych z Synem określeń ma dodatkowo „dziękczynienie”, które Jezus otrzymuje też np. według Łk 17:16.\nZmartwychwstały Jezus nazwany jest ‘Panem i Bogiem’ (J 20:28), a więc jak Bóg posiada wszelką wiedzę (patrz powyżej o wiedzy Boga).\nNiektórzy apologeci, broniąc wszechwiedzy Jezusa, przywołują też następujące słowa Biblii:\n„On jest przed wszystkim i wszystko w Nim ma istnienie” Kol 1:17.\nTwierdzą oni, że „wszystko”, to i wszelka wiedza.\nA. Wiśniewski próbuje wszechwiedzę Jezusa po zmartwychwstaniu zanegować cytując słowa Biblii. Raczej zaś nie neguje on tu wszelkiej wiedzy Chrystusa, lecz skupia się na tym, że Syn ją otrzymał, a to już jest jakby uwłaczające Jemu (s. 47). Oto te cytowane słowa:\n„Objawienie Jezusa Chrystusa, które dał Mu Bóg...” Ap 1:1.\nCóż powiemy o tych sugestiach naszego antytrynitarza?\nOtóż po pierwsze, jak już wspomnieliśmy wcześniej, Bóg uczynił Syna „dziedzicem wszystkich rzeczy” (Hbr 1:3), a więc i całego „objawienia” przed wiekami, bo „przez Niego też stworzył wszechświat” Hbr 1:3. Mało tego, w Ap 1:1 nie pisze kiedy Bóg dał te objawienie (nie stwierdza się też że nastąpiło to po zmartwychwstaniu).\nPo drugie, Apostoł Paweł mówi, że rzeczywiście te „objawienie” miało miejsce poza czasem, a jedynie nam zostało ‘teraz’ przekazane:\n„Temu [Bogu], który ma moc utwierdzić was zgodnie z Ewangelią i moim głoszeniem Jezusa Chrystusa, zgodnie z objawioną tajemnicą, dla dawnych wieków ukrytą, teraz jednak ujawnioną, a przez pisma prorockie na rozkaz odwiecznego Boga wszystkim narodom obwieszczoną” Rz 16:25-26.\nPo trzecie, nie jest żadnym poniżeniem dla Jezusa to, że On otrzymał ‘jakieś’ objawienie od Ojca. Obojętnie nawet kiedy je otrzymał. Naturą Boga jest je przekazywać, bo sam to obiecał:\n„Bo Pan Bóg nie uczyni niczego, jeśli nie objawi swego zamiaru sługom, swym prorokom” Am 3:7.\nJeśli Bóg już w czasach Starego Testamentu objawił prorokom wiele szczegółów odnośnie końca świata, to o ileż wcześniej musiał to przekazać swemu umiłowanemu Synowi? Czyż nie w przedwieczności, zamiast po zmartwychwstaniu, jak niektórym ludziom się wydaje?\nMało tego, Królestwo Ojca było przygotowane dla nas „od założenia świata” (Mt 25:34). Czyżby więc Bóg tak długo zwlekał, aż do zmartwychwstania Syna, z poinformowaniem Go o tym i o czym objawia w Apokalipsie?\nPo czwarte, oto opinia z artykułu G. Żebrowskiego („Wiedza Jezusa i Ducha Świętego”) pod którą ‘podpisujemy się’:\n„Co więcej, w Dz 2,36 jest powiedziane, że Bóg po zmartwychwstaniu uczynił Jezusa Panem i Mesjaszem, co nie znaczy przecież, że wcześniej Jezus Panem i Mesjaszem nie był (por. J 13,13; Mat 16,16n). Jak widać, gdy Pismo mówi, że Bóg przydaje Jezusowi jakąś cechę, to wcale nie musi oznaczać, że Jezus wcześniej jej nie miał. Tak samo jest z Ap 1,1 - skoro Bóg dał Jezusowi Objawienie, to wcale jeszcze nie znaczy, że Jezus wcześniej go ‘nie miał’.” (opublikowane na www.trinitarians.info).\nA teraz zobaczmy jak pojmował wiedzę Chrystusa po zmartwychwstaniu Orygenes (ur. 185), ‘ulubiony’ przez A. Wiśniewskiego pisarz wczesnochrześcijański, którego on cytuje co najmniej 6 razy, a przytacza jeszcze pewnie kilkakrotnie:\n„Może słowa, iż nie zna dnia i godziny, wyrzekł przed swoją ekonomią, że nikt nie zna ani aniołowie, ani Syn tylko sam Ojciec; po wypełnieniu zaś ekonomii żadną miarą tego nie wyrzekł, gdy ‘Bóg Go nad wszystko wywyższył i darował Mu imię ponad wszelkie imię’ [Flp 2:9]. Albowiem później również Syn poznał, otrzymując od Ojca wiedzę także o ‘dniu i godzinie’ końca, tak że już nie tylko Ojciec wiedział o niej ale i Syn” („Komentarz do Ewangelii według Mateusza” 55 - Mt 24:36).\nPrzed Orygenesem o wiedzy Jezusa po wniebowstąpieniu wspominali też inni pisarze wczesnochrześcijańscy:\nIgnacy Antiocheński (†107) - „Godni byli również kapłani, ale większy od nich jest Arcykapłan, któremu powierzono Święte Świętych, Jedyny, któremu powierzono tajemnice Boże” („Do Kościoła w Filadelfii” 9:1).\nKlemens Aleksandryjski (ur. 150) - „A że nie mówił do ludów pogańskich więc dodaje: ‘A czy Syn Człowieczy, gdy przyjdzie, znajdzie wiarę na ziemi’ (...) Oczywiście i to powiedziane jest alegorycznie. Dlatego nie określił także dokładnie tych czasów, ‘które wyznaczył Ojciec w swej własnej, niczym nie ograniczonej woli’ [Dz 1:7]...” („Kobierce” III:49,5-6).\nPatrz też mój artykuł „Ireneusz i Trójjedyny Bóg” (www.trinitarians.info lub www.piotrandryszczak.pl).\n2. Wiedza Ducha Świętego\nPonieważ temat wiedzy Ducha Świętego w rozdziale ‘Wiedza Boga i Jezusa’ w książce A. Wiśniewskiego jest tylko incydentalny, więc my też tylko w ogólnym zarysie o niej powiemy.\nNa początku zdajmy sobie sprawę z tego, że wśród ludzi istnieje prawie powszechna opinia o posiadaniu wszechwiedzy przez Ducha Świętego. Bo czyż nie znamy popularnego powiedzenia: „A co ja jestem Ducha Święty, że mam wszystko (czy to czy owo) wiedzieć?”\nWydaje się, że A. Wiśniewski tak zaangażował się w kwestionowanie wszechwiedzy Ducha Świętego, że nie zauważył, że nieświadomie przyznał Mu osobowość, którą przecież jak antytrynitarz neguje. Pisze on:\n„Nie zna jej [daty] nikt prócz Ojca (‘tylko sam Ojciec’), co wyłącza z grona wiedzących również Ducha Świętego” s. 38.\n„Wiedza Ojca jest większa od wszystkich innych osób (...) we wszechświecie, włączając w to Syna i Ducha Świętego (przy założeniu, że jest osobą)” s. 38.\n„Te stwierdzenia wyłączają z grona wiedzących wszystkich innych, oprócz Ojca! Łącznie z Synem i Duchem Świętym” s. 41.\nRozpoczniemy od takiej oto uwagi. Jeśli A. Wiśniewski na podstawie Mk 13:32 neguje wiedzę Ducha Świętego, choć nie jest On tam wymieniony, to podobnie powinien zakwestionować wiedzę Boga Ojca z powodu następujących słów: „Podobnie i tego, co Boskie, nie zna nikt, tylko Duch Boży” (1Kor 2:11).\nTu też padają słowa „tylko Duch” (dosł. ‘z wyjątkiem Ducha’), jak tam „tylko Ojciec” (dosł. ‘jeśli nie Ojciec’ Mk 13:32; ‘jeśli nie Ojciec jedyny’ Mt 24:36), oraz również Ojciec nie jest wymieniony, jak w Mk 13:32 Duch (patrz „Grecko-polski Nowy Testament wydanie interlinearne z kodami gramatycznymi” tłum. ks. prof. dr hab. R. Popowski SDB, dr M. Wojciechowski, Warszawa 1993).\nW związku z tym pewnym ‘nadużyciem’ jest ciągłe powtarzanie (i podkreślanie) przez A. Wiśniewskiego określenia „tylko sam Ojciec”, gdy analizuje ten tekst. Uzupełniając dodajmy, że według krytycznego opracowania Nowego Testamentu (Novum Testamentum Graece Nestle-Aland, Stuttgart 1979) niektóre rękopisy (np. „W” z V w.) mają w Mt 24:36 dodatkowo słówko „mój”, co dałoby się odczytać jako „jeśli nie Ojciec mój jedyny”.\nJeśli więc odczytamy słowa Mt 24:36 jako „jeśli nie Ojciec [mój] jedyny”, to tym bardziej brak tu zaprzeczenia dotyczącego wiedzy Ducha Świętego o „dniu i godzinie”. Ciekawe też, że tak wydawałoby się skrupulatny analityk-antytrynitarz jak A. Wiśniewski, a zapomniał o tym wspomnieć? A może celowo przemilczał to? Trzeba koniecznie zaś dodać, że A. Wiśniewski zna ten interlinearny przekład Biblii, bo z niego czasem sam cytuje, czy się do niego odwołuje (np. s. 187-188, 190). Dodajmy też, że jeżeli język grecki pozwala na tłumaczenie „Ojciec [mój] jedyny” lub „Ojciec [mój] jedynie” (Mt 24:36), to nie można ferować zdecydowanych wyroków co do wiedzy Ducha Świętego na podstawie tych słów (patrz „Wielki Słownik Grecko-Polski Nowego Testamentu” ks. R. Popowski SDB, Warszawa 1995). Chyba, że A. Wiśniewski chce zestawić Ducha Świętego z ludźmi z początku tego wersetu („nikt nie wie”). Ale tak pewnie nie jest, bo zapewne wie on, że Mt 24:36 odróżnia kategorie ludzkie od anielskich i Bożych (por. słowa „nikt nie wie, nawet [ani] aniołowie...”).\nNie wiadomo dlaczego A. Wiśniewski uważa, że Mk 13:32 obejmuje Ducha Świętego, skoro twierdzi, że Biblia nie uczy o Jego osobowości (s. 187-190).\nTekst ten nie wymienia Parakleta, więc nie może on negować Jego wiedzy na temat czasu paruzji Chrystusa. Fragment ten mówi o aniołach, ludziach, Synu i Ojcu. Chrystus w tej mowie prawdopodobnie celowo nie wymienia Ducha Bożego, bo nie została wcześniej objawiona Apostołom Jego osobowość, o której dopiero później Jezus mówił (J 14:15-16:15, por. J 7:39).\nDuch Święty posiada wszechwiedzę, bo 1Kor 2:11 uczy: „Duch przenika wszystko, nawet głębokości Boga samego (...) Podobnie i tego, co Boskie, nie zna nikt, tylko Duch Boży”. W Mk 13:32 określenie „nikt nie wie” nie dotyczy Ducha Świętego, tak samo jak w 1Kor 2:11 słowa: „tego, co Boskie nie zna nikt tylko Duch Boży” nie obejmują Jezusa (Kol 2:3, 1Kor 1:24, Mt 11:27).\nFragmenty biblijne o „niewiedzy” Boga patrz powyżej rozdział ‘Wiedza Ojca i Chrystusa’ (Rdz 3:9, 18:20-21, 22:12, Iz 44:8, Ap 3:5).\nDziwne, że A. Wiśniewski kwestionuje wiedzę Ducha Świętego o czasie paruzji, bowiem według nauki którą reprezentuje, On wchodzi „w skład Boga” (znajduje się ‘w Bogu’; stanowi jakby Jego część), jako Jego „moc”, „wpływ” i „usposobienie” (s. 23). Widać więc, że ta wiedza zawarta w Bogu, jest też w Duchu. Chyba A. Wiśniewski wie, że „Duch przenika wszystko, nawet głębokości Boga samego” 1Kor 2:10.\nZ Duchem Świętym, już w Starym Testamencie, zawsze była związana mądrość, wiedza i rozum. Oto dwa znane teksty mówiące o tym:\n„I napełniłem go duchem Bożym, mądrością i rozumem i umiejętnością...” Wj 31:3;\n„I spocznie na niej Duch Pański, duch mądrości i rozumu, duch rady i męstwa, duch wiedzy i bojaźni Pańskiej” Iz 11:2.\nTę pełnię Ducha posiada też Ojciec („siedem Duchów Boga” Ap 4:5) i Syn („Ten, co ma Siedem Duchów Boga” Ap 3:1, 5:6). Sam Duch również opisany jest jako „Siedem Duchów” (Ap 1:4) i w pozdrowieniach w Apokalipsie odróżniony jest od Ojca i Syna (Ap 1:4-5).\nKsięga Syracha, która została napisana po hebrajsku mniej więcej w latach 170-200 przed Chr., a przetłumaczona na język grecki ok. 130 roku przed Chr. (Syr prolog:20) mówi, że Duchowi znane są „rzeczy ostateczne”, które objawia innym:\n„Wielkim duchem [‘Potężnym duchem’ BP] ujrzał rzeczy ostateczne (...) Objawił to, co miało przyjść, aż do końca wieków, i rzeczy zakryte wprzód, nim się stały” Syr 48:24-25.\nPrzypomnijmy, że A. Wiśniewski również do Księgi Syracha odwołuje się (choć to księga deuterokanoniczna), gdy pisze o Mądrości Bożej, ale tego fragmentu nie przytacza, ani w rozdziale o Mądrości, ani gdy omawia wiedzę Ducha Świętego (s. 61-62).\nWłaściwie wszystko co odnieśliśmy powyżej z Księgi Mądrości do Mądrości Bożej, jako zapowiedzi Mesjasza, dotyczy też Ducha Bożego, bo na to wskazuje tekst biblijny. Tym razem zacytujemy interesujące nas słowa z Biblii Poznańskiej:\n„Jest w niej [w Mądrości] duch rozumny i święty, niezwykły, różnorodny, subtelny, nieśmiertelny, przenikliwy, nieskalany, jasny, nienaruszalny, miłujący dobro, bystry, nieskrępowany, dobroczynny, życzliwy dla ludzi, pewny, bezpieczny, beztroski, wszechpotężny, wszystkowiedzący i przenikający wszystkie duchy rozumne, czyste i najsubtelniejsze” Mdr 7:22-23.\nJeszcze tylko przypomnijmy, jak już powyżej pisaliśmy, że uczeni uważają, że cytowana księga powstała w II lub I wieku przed Chr., choć niektórzy stwierdzają nawet: „Data powstania Mdr zamyka się więc w latach 88-30...” („Księga Mądrości. Wstęp - Przekład z Oryginału - Komentarz” Tom VIII część 3, opracował ks. doc. K. Romaniuk, Poznań-Warszawa 1969, s. 21).\nDodajmy też, że A. Wiśniewski pisząc o Mądrości, też ją cytuje (choć to księga deuterokanoniczna), ale ten fragment pomija, choć zamieszcza np. tekst Mdr 7:21 i 25-26 (s. 61-62).\nUzupełnijmy to ciekawostką, że w całym fragmencie Mdr 7:22-25 (nawet do 8:4) niektórzy uczeni widzą ślad objawianej stopniowo nauki o Trójcy Świętej, czy pewną jej zapowiedź, przed pełnym ukazaniem jej przez Nowy Testament. Ciekawe też, że Duch nazwany jest tu, „jedynym, wielorakim” (Mdr 7:22).\nNa wszechwiedzę Ducha Świętego może nas też naprowadzić następujący fragment biblijny:\n„Dlatego się modliłem i dano mi zrozumienie, przyzywałem, i przyszedł do mnie Duch Mądrości” Mdr 7:7.\nJeśli dodamy do tego, że Duch Pański jest zarazem „duchem mądrości i rozumu” oraz „duchem wiedzy” (Iz 11:2), to chyba nie mamy wątpliwości, że posiada On cała wiedzę Bożą.\nPo tym wszystkim poświęćmy kilka słów R. Dobrowolskiemu, który napisał dodatek do książki A. Wiśniewskiego pt. „Osobowość i Boskość Ducha Świętego” (s. 191-213). Otóż w punkcie VII.A.2. podaje on:\n„Wszechwiedza (1 Kor 2,10). Znaczenie tego tekstu i jego wartość jako argumentu zostało wcześniej przedstawione (w punkcie VI.B. a. 5. niniejszej pracy)” s. 201.\nWszystko byłoby dobrze, gdyby choć jedno zdanie autor poświęcił wiedzy Ducha w tym odesłanym punkcie, a on tylko zanegował w nim osobowość Jego, kończąc następująco:\n„I tak jak duch świata nie jest osobą, również Duch Boży to nie osoba!” s. 195.\nZresztą trudno wymagać, by R. Dobrowolski pisał o wiedzy Ducha Świętego, skoro neguje Jego osobowość. Nawet byśmy dziwili się, gdyby podjął taki temat, jak to zrobił wcześniej A. Wiśniewski, który negował, nie osobowość, a wiedzę Ducha.\nWydaje się więc, że jest jakaś sprzeczność między obu antytrynitarzami. Prawdopodobnie nie uzgodnili wspólnego stanowiska, albo sądzą, że się wzajemnie uzupełniają (?). Ale trzeba przyznać, że to przynajmniej ‘trochę dziwne’, gdy jeden przedstawia Ducha prawie jako osobę i tylko neguje Jego wiedzę, a drugi nie dopuszcza wcale do dyskusji nad Jego wiedzą, negując od początku osobowość Parakleta.\nZaznaczmy też, że nic istotnego w kwestii wiedzy Jezusa i Ducha Świętego nie wnoszą artykuły z cyklu „Badanie dogmatu Trójcy” z czasopisma epifanistów pt. „Teraźniejsza Prawda i Zwiastun Chrystusowej Epifanii” Nr 363/18, kwiecień 1986 i Nr 365/19, czerwiec 1986 (później opublikowane w formie broszury). Piszemy to dlatego, gdyż, jak wspomnieliśmy powyżej, i A. Wiśniewski i R. Dobrowolski są epifanistami.\n3. Dodatek o znajomości „dnia i godziny” według epifanistów i Świadków Jehowy\nMożna zapytać dlaczego A. Wiśniewski słowa Mt 24:36 i Mk 13:32 stosuje do powtórnego przyjścia Jezusa w przyszłości, skoro zarówno on, jako epifanista, i zapewne przytaczani czasem ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy nauczają, że Chrystus powrócił już niewidzialnie: epifaniści w 1874 r., Świadkowie Jehowy w 1914 r.\n[„Nasz Pan, postanowiony Król, jest już obecnym od Października R. P. 1874, według świadectwa proroków, dla tych, co mają uszy ku słuchaniu” („Walka Armagieddonu” [bez daty wydania, nakład 439,000, ok. 1919-1920] s. 767).\n„Słusznie więc współwyznawcy mogą się modlić, by tacy bracia na nowo rozbudzili w sobie lub utwierdzili wiarę w biblijne dowody, że obecność Chrystusa zaczęła się w roku 1914...” Strażnica Nr 2, 1999 s. 11]\nWiemy też, że Świadkowie Jehowy teksty te (Mk 13:32, Mt 24:36) stosują do czasu nastania Armagedonu, a nie powtórnego przyjścia Jezusa. Czyżby ci ‘niezależni’ Świadkowie Jehowy, do których niejednokrotnie odwołuje się nasz antytrynitarz-epifanista, nauczali inaczej?\n[„stoimy w obliczu nadciągającej zagłady - i to nie jednego narodu, ale całego systemu rzeczy (Objawienie 11:18; 16:14, 16). Oczywiście nie znamy dokładnie dnia ani godziny podjęcia przez Jehowę tych działań (Mateusza 24:36)” Strażnica Nr 18, 2002 s. 12]\nOto kolejna sprawa. Choć może to nie wiąże się z naszym rozważaniem, to nadmieńmy, że i epifaniści (za C. T. Russellem, zm. 1916) i Świadkowie Jehowy za Towarzystwem Strażnica (być może także ci częściowo ‘niezależni’) wierzą, że dziś Jezus posiada wiedzę której nie miał na ziemi według Mk 13:32.\n[„Dla wielu słowa te zdają się znaczyć więcej, aniżeli one wyrażają: sądzą oni, że słowa te zamknęły na klucz wszystkie proroctwa biblijne, jak gdyby Pan nasz powiedział: ‘Nikt o tem nigdy nie dowie się’. - podczas gdy Pan mówił: ‘Nikt nie wie’, odnosząc się tylko do osób, które go słuchały, - dla których nie mogły być jeszcze wyjawione dokładnie czasy i chwile. Któż może wątpić, że ‘aniołowie niebiescy’ i ‘Syn’ nie wiedząteraz jasno o sprawach, które tak blisko są kompletnego wypełnienia?” („Walka Armagieddonu” bez daty wydania, nakład 439,000, ok. 1919-1920 s. 748).\n„Czy obecnie Jezus wie, kiedy nadejdzie Armagedon? Dużo przemawia za tym, że istotnie tak jest. Niektórzy mogą się zastanawiać, dlaczego w ogóle zachodzi takie pytanie. Przyczyną jest zapewne wypowiedź Jezusa z Ewangelii według Mateusza 24:36: ‘O dniu owym i godzinie nie wie nikt - ani aniołowie niebios, ani Syn, tylko sam Ojciec’. Zwróćmy uwagę na wyrażenie ‘ani Syn’. (...) Tak więc z wypowiedzi samego Jezusa wynika, że przebywając na ziemi, nie znał dnia przyjścia ‘końca świata’. A czy zna go obecnie? (...) rozsądny wydaje się pogląd, iż dowiedział się też od Ojca, kiedy ‘dopełni swego zwycięstwa’, to znaczy, kiedy nadejdzie koniec” Strażnica Nr 15, 1996 s. 30-31.]\nI na koniec jeszcze jedno ‘drobne’ zagadnienie. Ciekawe, czy poniższy pogląd Towarzystwa Strażnica podzielają przywoływani czasem przez A. Wiśniewskiego „bardziej lub mniej niezależni Świadkowie Jehowy” (s. 8). Oto czego uczy podręcznik Świadków Jehowy o Jezusie:\n„Najwyraźniej chodzi o to, że w chwili chrztu wraca mu pamięć o jego przedludzkim istnieniu w niebie. A zatem Jezus dokładnie sobie teraz przypomina wcześniejsze życie (...) oraz to wszystko, co mu wówczas mówił Bóg” („Największy ze wszystkich ludzi” 1991 rozdz. 12) por. „przywrócono mu pamięć o więzi, jaka wcześniej łączyła go w niebie z Ojcem...” (j/w. we wprowadzeniu, paragraf ‘Kim właściwie był?’).\nJedynym naszym komentarzem do tych stwierdzeń są słowa Biblii, o świadomości Jezusa w wieku 12 lat:\n„Lecz On im odpowiedział: ‘Czemuście Mnie szukali? Czy nie wiedzieliście, że powinienem być w tym, co należy do mojego Ojca?’” Łk 2:49.\n4. Dodatek o modlitwie i równości Syna z Ojcem\nModlitwa do Jezusa w pismach Orygenesa\nO Orygenesie (†254) i modlitwie do Jezusa A. Wiśniewski wspomniał:\n„co w zakresie rozumienia istoty Boga możemy zaobserwować w wiekach III i IV, to po prostu eksplozja różnego rodzaju poglądów. Od Pawła z Samosaty odrzucającego boskość Ducha Świętego, po Orygenesa nazywającego Jezusa ‘drugim Bogiem’, i nawet nie zalecającego modlenia się do Syna, tylko do Ojca” s. 18.\nCóż powiemy o tej opinii? Otóż autor jej jest zapewne niedoinformowany, bo nie przypuszczam, że chce świadomie wprowadzić zamieszanie u swych czytelników (a może jednak?)! Szczególnie chodzi nam o kwestię modlitwy do Jezusa.\nOwszem, Orygenes nazywa Chrystusa ‘drugim Bogiem’, ale w tym samym piśmie (!) podkreśla wielokrotnie potrzebę modlitwy kierowanej do Niego. I jeśli A. Wiśniewski badał kwestię ‘drugiego Boga’, to powinien i o tym wiedzieć. A może on nie sprawdzał tego tylko przyjął to „na wiarę” od swych rzetelnych i ‘niezależnych’ Świadków Jehowy?\nJednak, jak zauważymy, nasz antytrynitarz zna te dzieło Orygenesa („Przeciw Celsusowi”), bo do niego aż cztery razy odwołuje się (s. 101, 107). Może więc miał inne cele, przemilczając omawianą tu kwestię, czy raczej zaprzeczając modlitwie do Jezusa.\nMało tego, na stronie 101 zacytował fragment Orygenesa od słów „Chociaż aniołowie” do „dary Boże” („Przeciw Celsusowi” 5:4), a tak się składa, że jedno zdanie dalej znajdują się takie oto słowa naszego pisarza wczesnochrześcijańskiego:\n„I owszem, będziemy się modlić do tego Słowa, będziemy zanosić do Niego błagania, Jemu będziemy dziękować, do Niego kierować modły, jeżeli tylko będziemy potrafili rozróżnić właściwe znaczenie modlitwy od jej nadużycia” („Przeciw Celsusowi” 5:4).\nDalsze fragmenty o modlitwie Orygenesa zamieściliśmy poniżej.\nOto słowa Orygenesa o Jezusie ‘drugim Bogu’:\n„I chociaż nazywamy go ‘drugim’ Bogiem, niechaj wiedzą wszyscy, że pod nazwą ‘drugiego’ Boga nie rozumiemy nic innego, tylko Cnotę, która obejmuje wszystkie cnoty, i Rozum, który zawiera wszelki rozum istniejący w rzeczach stworzonych zgodnie z naturą” („Przeciw Celsusowi” 5:39).\n„możemy stwierdzić, że nie męczy się ani Bóg-Słowo (...) Nie godzi się też, żeby pierwszy Bóg wykonywał jakąkolwiek pracę rękami. Jeśli pojąć wyrażenie: ‘pracować rękami’, w ścisłym znaczeniu, to nie pracuje rękami również ‘drugi’ Bóg ani żadna z boskich istot” („Przeciw Celsusowi” 6:61).\nOto zaś pozostałe słowa Orygenesa o modlitwie do Jezusa, do której on zachęca (!) (odwrotnie niż pisze A. Wiśniewski), z tego samego dzieła co słowa o ‘drugim Bogu’:\n„jednak kimkolwiek jesteś módl się do Słowa Bożego, które cię uzdrowić może, a tym bardziej módl się do Jego Ojca, który do dawnych sprawiedliwych ‘zesłał Słowo swoje, aby ich uzdrowić, i wyrwał ich od zagłady’ [Ps 107:20]” („Przeciw Celsusowi” 5:11).\n„Czcimy więc Ojca Prawdy i Syna-Prawdę, którzy substancjalnie są dwiema osobami, ale stanowią jedność w identyczności, zgodzie i tożsamości woli. Ten przeto, kto widział Syna, który jest ‘odblaskiem chwały i odbiciem istoty’ [Hbr 1:3] Boga, w obrazie Bożym oglądał również Boga. Z tego, że narównizBogiemczcimyJegoSyna, wynika według Celsusa wniosek, iż czcimy nie tylko Boga, lecz kłaniamy się również Jego sługom” („Przeciw Celsusowi” 8:12-13).\n„Pomińmy tę sprawę i nie słuchajmy rad Celsusa, który twierdzi, że należy modlić się do demonów: przecież modlić się trzeba wyłącznie do najwyższego Boga i do jego jednorodzonego Syna, Pierworodnego wszelkiego stworzenia, Słowa Bożego; Jego powinniśmy błagać, aby docierające doń modlitwy zanosił jako Wielki Kapłan do swego i naszego Boga, do swojego Ojca i Ojca tych, którzy żyją zgodnie z nakazami Słowa Bożego” („Przeciw Celsusowi” 8:26).\n„Czego więc należałoby się spodziewać, gdyby zgoda zapanowała nie tylko wśród małej garstki, jak to się dzieje teraz, ale w całym Imperium Rzymskim? Wówczas wszyscy modliliby się do Słowa Bożego, które powiedziało kiedyś Żydom cierpiącym prześladowanie (...). Zjednoczeni we wspólnej modlitwie mogliby pokonać większe zastępy prześladowców” („Przeciw Celsusowi” 8:69). Patrz też „Przeciw Celsusowi” 1:51, 8:9.\nI jeszcze dwa teksty z homilii i komentarza Orygenesa:\n„módlmy się do wszechmogącego Boga, módlmy się też do Dziecięcia Jezus, do którego pragniemy przemawiać i którego pragniemy trzymać w ramionach [Łk 2:28-32]; ‘Jemu jest chwała i władza na wieki, wieków, amen [1P 4:11]” („Homilia o Ewangelii św. Łukasza” 15:5).\n„A jeśli ‘wzywać imienia Pana’ [Ps 99:6] oznacza to samo, co ‘modlić się do Pana’, to Chrystusa należy wzywać tak, jak wzywany jest Bóg; jak modlimy się do Boga, tak samo mamy modlić się do Chrystusa; jak przede wszystkim zanosimy modlitwy do Boga Ojca, tak samo mamy je zanosić do Jezusa Chrystusa; jak zanosimy prośby do Ojca, tak samo zanosimy je i do Syna; i jak składamy dziękczynienie Bogu, tak samo składamy je Zbawicielowi. O tym bowiem, iż tę sama cześć należy oddawać obu, to znaczy Ojcu i Synowi, poucza nas słowo Boże stwierdzając: ‘Aby wszyscy oddawali cześć Synowi, tak jak oddają cześć Ojcu’ [J 5:23]” („Komentarz do Listu do Rzymian” 8:5).\nNawet inne dzieło Orygenesa, które może znał A. Wiśniewski, albo o nim ‘coś’ słyszał, które zdaje się zaprzeczać modlitwie do Jezusa, w rzeczywistości pozwala Go „błagać” i „składać Mu dziękczynienie”. Oto te dwa fragmenty:\n„Rozumiejąc, czym jest modlitwa, niebędziemyjejzanosić do żadnego stworzenia anidosamegoChrystusa, lecz tylko do Boga wszechrzeczy i Ojca, do którego też, jak już mówiliśmy, sam nasz Zbawiciel modlił się, a i nas uczy się modlić” („O modlitwie” 15:1).\n„Jeśli powinniśmy tak postępować względem świętych ludzi, to o ile bardziej winniśmyskładaćdziękiChrystusowi, który z woli Ojca wyświadczył nam tyle dobrodziejstw! WinniśmyGoteżbłagać, jak to uczynił Szczepan: ‘Panie, nie poczytaj im tego grzechu’ [Dz 7:60]. Naśladując zaś ojca lunatyka, mówimy: błagam, ‘Panie, ulituj się’ [Mt 17:15]; albo nad synem, albo nade mną samym, albo nad kim innym” („O modlitwie” 14:6).\nDodajmy tu, że dziełko „O modlitwie” Orygenes napisał ok. 234 r., zaś „Przeciw Celsusowi” ok. 246-248 r., a więc pod koniec swego życia (†254).\nInne problemy dotyczące Jezusa - Boga u Orygenesa, które porusza A. Wiśniewski (s. 107), omówimy w oddzielnym artykule.\nZaznaczam też, że więcej w kwestii modlitwy do Jezusa u Orygenesa zainteresowany znajdzie w następujących moich artykułach:\n„Modlitwa do Jezusa i cześć dla Niego według pism wczesnochrześcijańskich”;\n„Orygenes antytrynitarzem??? (część IV)”. Patrz www.trinitarians.info lub www.piotrandryszczak.pl.\nRówność Syna z Ojcem\nDrugą kwestią, o której chcemy tu nadmienić, jest równość Syna z Ojcem, której jak wspomnieliśmy A. Wiśniewski zaprzecza. Tytułem wstępu kilka słów. Otóż z niektórymi antytrynitarzami rozmowa jest następująca. Najpierw mówią, „pokaż mi, gdzie Jezus nazwany jest Bogiem”. Jak to zrobisz, to zaraz wymyślają, „a gdzie jest nazwany Bogiem prawdziwym?”. Jeśli i to im pokażesz, to znów dodają, „a gdzie jest nazywany równym Ojcu?”. Później idą jeszcze dalej: „gdzie jest nazwany Bogiem Wszechmocnym, gdzie odwiecznym, gdzie jedynym Bogiem, a gdzie Trójcą?”.\nPodobną metodę zastosował A. Wiśniewski pisząc:\n„Gdy trynitarze rozmawiają z nami na temat wierzeń pierwszych chrześcijan, chętnie pokazują fragmenty, w których Jezus nazywany jest Bogiem. To jednak niczego nie zmienia. My nie mamy wątpliwości, iż Ojcowie Apostolscy i większość Apologetów nazywa Jezusa Bogiem. Jednak czynią to w zupełnie innym znaczeniu niż dzisiejsi trynitarze! Niech ktoś spróbuje udowodnić z ich Pism, że ktokolwiek - przypuśćmy do roku 250 n.e. - uznawał Jezusa za równego Ojcu!” s. 106.\nWłaśnie tutaj spróbujemy ‘udowodnić’, „że ktokolwiek - przypuśćmy do roku 250 n.e. - uznawał Jezusa za równego Ojcu”. Mamy nadzieję, że A. Wiśniewski nie jest tak wymagającym i drobiazgowym aby interesowały go tylko fragmenty, które zawierają słowo „równy”, ale i również takie, które tą równość ukazują, a nie zawierają tego terminu. Oto słowa kilku pisarzy wczesnochrześcijańskich i nawet jednego, dla przykładu, heretyka Theodota (!):\nIreneusz z Lyonu (130/140-202) - „Panem jest Ojciec i Panem jest Syn, Bogiem jest Ojciec, Bogiem jest Syn, bo zrodzony z Boga jest Bogiem [por. J 1:18]. I tak według substancji, swej mocy i istoty ukazuje się jeden Bóg, zaś wedle porządku naszego zbawienia to Syn i Ojciec. Ojciec wszechrzeczy jest niewidzialny i niedostępny, trzeba aby przez Syna mieli dostęp do Ojca ci, którzy zamierzają się zbliżyć do Ojca” („Wykład Nauki Apostolskiej” 47).\n[Ks. M. Michalski ten sam fragment oddał następująco: „Tak to Syn jest Panem na równi z Ojcem i Bogiem na równi z Ojcem, gdyż z Boga zrodzony musi być sam także Bogiem. Oczywiście jeśli chodzi o istotę substancji i mocy, jeden jest tylko Bóg; ale gdy chodzi o ekonomię naszego zbawienia, istnieje zarówno Ojciec jak Syn” cytat za „Antologia Literatury Patrystycznej” tłum. M. Michalski, Warszawa 1975]\nKlemens Aleksandryjski (150-212) - „On wzgardzony z powodu swego zewnętrznego objawienia, czczony ze względu na swe dzieło, oczyszczający, zbawiający i łaskawy, boski Logos, który bez najmniejszego sprzeciwu stawianyjestnarównizBogiem i Panem wszechświata, ponieważ był Jego Synem a ‘Słowo było u Boga’.” („Zachęta Greków” X:110,1).\nTheodot (II w.) gnostyk chrześcijański, uczeń Walentyna (I/II w.) - „‘Początek’ [J 1:1] - mówią oni - to Jednorodzony, który jest również nazwany Bogiem i zgodnie z tekstem [Ewangelii] równym Ojcu. [Jan] ukazuje go jako Boga: ‘Jednorodzony Bóg, który jest w łonie Ojca, o Nim pouczył’ [J 1:18]” („Wypisy z Theodota” I:6,2 Klemensa Aleksandryjskiego [ur. 150]).\nTertulian (155-220) - „Ale gdy o dwóch będących rodzaju męskiego [Jezus] mówi przy pomocy rodzaju nijakiego, że stanowią ‘jedno’ (co nie dotyczy pojedynczości, lecz jedności, podobieństwa, łączności, miłości Ojca, który miłuje Syna oraz posłuszeństwa Syna, który jest posłuszny woli Ojca), mówiąc Jedno jesteśmy, ja i Ojciec [J 10:30], pokazuje, że to dwie osoby, które traktujenarówni i łączy. (...) I tak przez wzgląd na dzieła rozumiemy, że Ojciec i Syn, to ‘jedno’. I dlatego tak konsekwentnie głosił to wszystko, aby uwierzono w dwóch mających tęsamąmoc, ponieważ nie da się uwierzyć w Syna, jeśli nie uwierzy się w dwóch” („Przeciw Prakseaszowi” 22:11, 13).\n„lecz mimo to należy strzec tajemnicy ekonomii rozkładającej ową jedność na Trójcę: Ojca, Syna i Ducha; trzech jednak nie co do stanu, ale co do stopnia, nie pod względem substancji, a pod względem formy, nie co do mocy, lecz co do postaci. Są zatem jednejsubstancji, jednegostanu i jednejmocy” („Przeciw Prakseaszowi” 2:4).\nHipolit (170-235) - „Chrystus nie powiedział: ‘Ja i Ojciec jestem jedno’, lecz: ‘jesteśmy jedno’. Słowo jesteśmy nie odnosi się do jednej osoby; użył tego wyrazu, aby wskazać dwie Osoby i jednąmoc”(„Przeciw Noetosowi” 7).\n„Nie możemy inaczej pojąć jednegoBoga, jeśli nie uwierzymy prawdziwie w Ojca, Syna i DuchaŚwiętego. (...) Słowo Ojca, które zna jego plan zbawienia i wolę, które wie, że Ojciec właśnie w taki sposób chce być uwielbiany, po zmartwychwstaniu powiedziało uczniom: Idźcie i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna i Ducha Św. Pouczył tutaj, że kto by pominął jednego z nich, ten nie okazuje prawdziwego uwielbienia Bogu. BógbowiemotrzymujeuwielbieniewtejTrójcy. Ojciec wyraził wolę, Syn ją wypełnił, a Duch Święty ją objawił. Wszystkie Pisma o tym mówią” („Przeciw Noetosowi” 14).\nOrygenes (185-254) - „Czcimy więc Ojca Prawdy i Syna-Prawdę, którzy substancjalnie są dwiema osobami, ale stanowią jedność w identyczności, zgodzie i tożsamości woli. Ten przeto, kto widział Syna, który jest ‘odblaskiem chwały i odbiciem istoty’ [Hbr 1:3] Boga, w obrazie Bożym oglądał również Boga. Z tego, że narównizBogiemczcimyJegoSyna, wynika według Celsusa wniosek, iż czcimy nie tylko Boga, lecz kłaniamy się również Jego sługom” („Przeciw Celsusowi” 8:12-13).\n„Chrystus nie miał upodobania w sobie i ogołocił samego siebie nieuznając, żepozbawiasię w ten sposób równościzBogiem, lecz chcąc podobać się ludziom, to znaczy zbawić ludzi, zniósł urągania urągającym...” („Komentarz do Listu do Rzymian” 10:6).\nNa koniec jeszcze tylko jeden cytat z pism Orygenesa, z najbardziej znanego jego dzieła. Choć jego treść na ogół bywa kwestionowana przez antytrynitarzy, ale jednak nie każdy musi podzielać ich poglądy i uprzedzenia:\n„Dla osiągnięcia zbawienia człowiek potrzebuje pomocy Ojca, Syna i Ducha Świętego, i nie dostąpi zbawienia, jeśli nie będzie pełnej Trójcy (...) Nie można mówić o czymś niższym i wyższym w istocie Trójcy” („O zasadach” 1:3,5-7).\nDodajmy też, że wcześniej, przed niektórymi wymienionymi autorami, pisał „o Ich potędze w jedności i Ich odrębności w zakresie funkcji” i „na czym polega ich jedność oraz odrębność istot zjednoczonych” Atenagoras z Aten (II w.), choć nie używał słowa „równy” (patrz „Prośba za chrześcijanami” 10 i 12).\nJak z powyższego widać, więcej racji niż A. Wiśniewski ma Towarzystwo Strażnica i być może przywoływani czasem przez naszego antytrynitarza „bardziej lub mniej niezależni Świadkowie Jehowy” (jeśli podtrzymują pogląd swej organizacji), które przedstawia następujące swe stanowisko:\n„To samo można powiedzieć o innych pisarzach z II i III wieku, takich jak Ireneusz, Hipolit, Orygenes, Cyprian i Nowacjan. Co prawda ten i ów pod pewnymi względami zrównuje Ojca z Synem, ale pod innymi uważa Syna za istotę podporządkowaną Bogu Ojcu” (Strażnica Nr 7, 1992 s. 29).\nSzkoda tylko, że Towarzystwo Strażnica nie potrafiło napisać, co to są dla niego te „inne” i „pewne względy”. Czyżby ‘zapomniało’ dodać uwagi o ludzkiej i Boskiej naturze Chrystusa?\n„Odpowiedź na Słowo. Najstarsi mistrzowie chrześcijańskiej modlitwy, Tertulian, Cyprian, Orygenes” H. Pietras, Kraków 1993;\n„Komentarz do Ewangelii według Mateusza, Orygenes” (część druga) przekł. K. Augustyniak, Kraków 2002.\nTrójca Święta, Wiśniewski


Zasady integrowanej ochrony roślin rolniczych w praktyce - Nasza Rola\n21 marca 2015 /0 Comments/in Ciekawe tematy /by Nasza Rola\nOd 1 stycznia 2014 roku w Polsce oraz innych krajach Unii Europejskiej stosowanie zasad integrowanej ochrony roślin jest obowiązkiem wszystkich profesjonalnych użytkowników środków ochrony roślin (Dyrektywa 2009/128/WE, Rozporządzenie WE/1107/2009, Ustawa z dnia 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin, Dz.U. poz. 455).\nIntegrowana ochrona roślin polega na ochronie roślin przed organizmami szkodliwymi, z wykorzystaniem wszystkich dostępnych metod ochrony roślin, a szczególnie metod niechemicznych, w sposób minimalizujący zagrożenie dla zdrowia ludzi, zwierząt oraz środowiska. Wykorzystuje w pełni wiedzę o organizmach szkodliwych dla roślin (zwłaszcza o ich biologii i szkodliwości), w celu określenia optymalnych terminów podejmowania działań zwalczających te organizmy, a także naturalne występowanie organizmów pożytecznych, w tym drapieżców i pasożytów organizmów szkodliwych dla roślin. Pozwala także ograniczyć stosowanie chemicznych środków ochrony roślin do niezbędnego minimum i w ten sposób ograniczyć presję na środowisko naturalne oraz chroni bioróżnorodność środowiska rolniczego.\nZapobieganie występowaniu organizmów szkodliwych lub minimalizowanie ich negatywnego wpływu na rośliny uprawne można osiągnąć lub je wspierać między innymi przez:\nwłaściwe techniki uprawy;\nstosowanie w odpowiednich wypadkach odmian odpornych lub tolerancyjnych na choroby;\nzrównoważone nawożenie i wapnowanie;\nstosowanie środków higieny (np. regularne czyszczenie maszyn i sprzętu), aby zapobiec rozprzestrzenianiu się organizmów szkodliwych;\nochronę i stwarzanie warunków do występowania ważnych organizmów pożytecznych, np. poprzez odpowiednie metody ochrony roślin lub wykorzystywanie ekologicznych struktur w miejscu produkcji i poza nim.\nOrganizmy szkodliwe muszą być monitorowane odpowiednimi metodami i narzędziami, jeżeli są one dostępne. Wśród takich narzędzi powinny znaleźć się monitoring pól oraz systemy ostrzegania, prognozowania i wczesnego diagnozowania, oparte na solidnych podstawach naukowych, tam gdzie możliwe jest ich zastosowanie, a także doradztwo osób o odpowiednich kwalifikacjach zawodowych.\nNa podstawie wyników działań monitorujących użytkownik profesjonalny musi zdecydować, czy i kiedy stosować metody ochrony roślin. Podstawowymi czynnikami wpływającymi na podejmowanie decyzji są pewne i oparte na solidnych podstawach naukowych progi szkodliwości występowania organizmów szkodliwych. Jeśli jest to wykonalne, przed zabiegiem ochrony roślin należy wziąć pod uwagę wartości progów szkodliwości dla danego regionu, konkretnego obszaru, uprawy i konkretnych warunków pogodowych.\nStosowane pestycydy muszą być jak najbardziej ukierunkowane na osiągnięcie danego celu i powodować jak najmniej skutków ubocznych dla zdrowia ludzi i organizmów niebędących celem zwalczania, a także dla środowiska.\nUżytkownik profesjonalny powinien ograniczyć stosowanie pestycydów i inne formy interwencji do niezbędnego minimum, np. poprzez zredukowanie dawek, ograniczenie liczby wykonywanych zabiegów lub stosowanie dawek dzielonych, biorąc pod uwagę, czy można zaakceptować dany poziom zagrożenia roślin i czy interwencje te nie zwiększają ryzyka rozwoju odporności organizmów szkodliwych.\nUżytkownik profesjonalny powinien sprawdzać efekty zastosowanych metod ochrony roślin, zapisując przeprowadzone zabiegi z użyciem pestycydów oraz działania monitorujące występowanie organizmów szkodliwych.\nJednym z podstawowych działań służących wdrożeniu ogólnych zasad integrowanej ochrony roślin jest udostępnienie profesjonalnym użytkownikom środków ochrony roślin metodyk integrowanej ochrony roślin. Metodyki te zawierają zalecenia dotyczące metod ochrony roślin poszczególnych upraw, obejmujące metody agrotechniczne, biologiczne i chemiczne, ze szczególnym uwzględnieniem wspomagania naturalnych procesów samoregulacji zachodzących w agrocenozach. Większe znaczenie niż w tradycyjnych systemach ochrony roślin przed agrofagami będą miały metody niechemiczne, czyli agrotechniczna i biologiczna. Jednym z elementów wykorzystywanych w integrowanej ochronie roślin jest prawidłowy płodozmian. Istotna jest też uprawa odmian odpornych i tolerancyjnych oraz wprowadzanie do praktyki rolniczej alternatywnych form uprawy, takich jak siew mieszanek odmian i gatunków, pozwalających na lepsze wykorzystanie zasobów środowiska rolniczego, bez zakłócania jego równowagi biologicznej. Metodyki te wskazują najefektywniejsze i bezpieczne techniki aplikacji środków ochrony roślin.\nW Polsce od wielu lat są prowadzone szkolenia z zakresu ochrony roślin, ale, zgodnie z nowymi wymaganiami, należy je uzupełnić o integrowaną ochronę roślin. Istnieje również system kontroli działania sprzętu służącego do zabiegów ochrony roślin. Rolnicy prowadzą także ewidencję wykonanych zabiegów ochronnych. Informacje te będą musiały zostać uzupełnione o obserwacje dotyczące występowania agrofagów przed zabiegiem oraz po zabiegu, jeżeli zostanie przekroczony próg ekonomicznej szkodliwości.\nWymagania dotyczące integrowanej ochrony roślin zostały ujęte w Rozporządzeniu Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z 18 kwietnia 2013 roku (Dz. U. poz. 505) i są zgodne z załącznikiem III do Dyrektywy 2009/128/WE.\nZgodnie z Rozporządzeniem w sprawie warunków stosowania środków ochrony roślin (Dz. U. poz. 516 z 2014 r.), należy przestrzegać odległości od pasiek – 20 m, od zbiorników i cieków wodnych oraz dróg – 3 m. Maksymalna prędkość wiatru nie może przekraczać 4 m/s.\nTags: jak ograniczyć stosowanie chemicznych środków ochrony roślin, kiedy stosować metody ochrony roślin, kiedy stosować środki ochrony roślin, monitoring pól oraz systemy ostrzegania, monitorowanie organizmów szkodliwych, należy przestrzegać odległości od pasiek – 20 m, progi szkodliwości, redukcja dawek pestycydów, równoważone nawożenie i wapnowanie, Zapobieganie występowaniu organizmów szkodliwych\nJOSKIN – Section pilot Choroby buraka cukrowego


W tym dziale poznasz bukmacherów online, którzy oferują legalne zakłady bukmacherskie w Polsce. Po nowelizacji ustawy hazardowej, która obowiązuje od 1 kwietnia 2017 r. gracze z Polski mogą grać jedynie u polskich bukmacherów z licencją wydaną przez MF.\nNa pytanie gdzie można zagrać w rultkę, osobiście polecam dwa kasyna William Hill Casino i StarGames. Są to najlepsze obecnie kasyna z polskim interfejsem z możliwością gry w ruletkę online. Co ciekawe w obydwu kasynach dostępna jest również wersja ruletki online na żywo z prawdziwymi krupierami i stołami do ruletki. Oba serwisy bez wątpienia należą do czołówki najlepszych kasyn internetowych, gdzie prócz ruletki można wypróbować automaty online na prawdziwe pieniądze. Ruletka za małe pieniądze jest dostępna także w sekcji kasyna live, w której możemy spotkać się przy stole z innymi użytkownikami, a rozgrywką steruje prawdziwy krupier. trompette pro Forum - Profil du membre > Profil Page. Utilisateur: Najlepsze serwisy bukmacherskie do btc, najlepsze serwisy z zakładami sportowymi online paypal, Titre: New Member, About: Najlepsze serwisy bukmacherskie do btc &nbs W tym dziale poznasz bukmacherów online, którzy oferują legalne zakłady bukmacherskie w Polsce. Po nowelizacji ustawy hazardowej, która obowiązuje od 1 kwietnia 2017 r. gracze z Polski mogą grać jedynie u polskich bukmacherów z licencją wydaną przez MF. Najlepsze zakłady bukmacherskie. Który zakład wybrać? Najstarsi bukmacherzy działają na polskim rynku od ponad 20 lat. Gra w lokalach naziemnych jest wciąż przez Polaków doceniana, choć typerzy coraz chętniej przekonują się do zakładów online. W połowie 2017 roku odnotowano wzrost zakładów zawieranych przez internet, aż o 119%. To podstawa każdego, dobrego kasyna internetowego. Najlepsze serwisy mogą pochwalić się kolekcją liczącą sobie ponad 2000 różnorodnych gier, z czego dominują automaty slotowe np.Book of Dead, Starburst, Mega Moolah, Book of Gods. Dobrze jest sprawdzić, z jakimi dostawcami gier współpracuje kasyno online.\nPrzy obliczaniu marży, która bezpośrednio przekłada się na wysokość kursów, trzeba zastosować odpowiedni wzór. Odsyłamy tu do artykułu “Co to są kursy bukmacherskie”. Oczywiście bukmacherzy nakładają różne marże na różne dyscypliny, a co za tym idzie nie zawsze ten, który ma wysokie kursy na koszykówkę będzie miał równie wysokie kursy na siatkówkę czy tenisa.\nonline-roulette-poland.pl - serwis ruletki online stworzony dla mieszkańców Polski. Na naszej stronie możesz grać w ruletkę i ruletkę online, a także wybrać najlepsze kasyno online do gry w ruletkę. Zebraliśmy przydatne informacje na temat ruletki online: rodzaje, zasady, strategie i bonusy. Najlepsze serwisy bukmacherskie takie jak Fortuna, Totolotek oraz LVbet proponują oba rodzaje promocji, aby klienci byli w pełni zadowoleni z prezentu. Bonus bez depozytu to świetny sposób by zapoznać się z działaniem serwisu i obstawić kilka pierwszych zakładów bez ryzykowania swoimi środkami.\nPostaramy się natomiast przedstawić, naszym zdaniem, najlepsze metody stawkowania i strategii doboru wydarzeń sportowych. Mamy ogromną nadzieję, że poniższe zestawienie ułatwi Wam wybór systemu bukmacherskiego online , który będzie najlepiej dostosowany do Waszych potrzeb, oczekiwań, założeń finansowych oraz umiejętności\nDo najsłabszych punktów tego bukmachera zaliczyć należy z pewnością wysokość kursów na mecze piłki nożnej. Nie są one co prawda najniższe wśród legalnych bukmacherów online, jednak wypadają dość przeciętnie na tle niektórych konkurentów, w tym tych największych, takich jak Fortuna czy forBET. Zakłady online pozwalają na całkowitą swobodę. Możesz w nich przebierać, gdzie tylko jesteś. Wystarczy, że masz urządzenie z dostępem do Internetu, a możesz stawiać do woli. Dzięki zakładom online oszczędzisz czas i pieniądze na paliwo, bo nie będziesz już musiał jechać do lokalu naziemnego. Przewaga kasyna w przypadku ruletki wynosi około 2,7%, co może wydawać się dość wysoką stawką w szczególności, jeśli porównujesz z prowizją pobieraną w automatach do gier. Warto wspomnieć o tym, że w przypadku francuskiej ruletki stosowana jest zasada en prison. Jeśli postawisz na czerwone, a wypadnie zero, nie tracisz całej Najlepsze serwisy bukmacherskie dla typera: 1. Bukmacherzy.com 2. Toptypy.com 3. Zawodtyper.pl 4. Zagranie.com 5. Surebety.pl W serwisie bukmacherskim Bukmacherzy.com znajdziesz: - codzienne typy bukmacherskie eksperta - wyniki na żywo i tabele sportowe - darmową platformę do typowania z aktualną ofertą bukmacherską - konkurs supertoto Typy bukmacherskie – tenis . Tenis w Polsce to w tej chwili przede wszystkim Agnieszka Radwańka i Jerzy Janowicz. O ile Radwańska cały czas oscyluje w granicach top 10 tenisistek na świecie od czasu do czasu wygrywając mniejsze turnieje to już Janowicz po dobrym występie w ubiegłorocznym Wimbledonie spuścił z tonu. Zakłady bukmacherskie bez dowodu obstawimy również w serwisie Fortuna. Tutaj, nasz kod promocyjny, który musicie odkryć, otwiera drogę do bonusu depozytowego 100% do 1000 PLN, zakładu bez ryzyka do 125 PLN, a także 20 PLN bez depozytu. Naszą ostatnią propozycją jest bukmacherska szybka rejestracja bez dowodu w serwisie STS.\nNajlepsi legalni bukmacherzy online. Największy blog o legalnych bukmacherach online w Polsce. Codzienne aktualności sportowe, transfery, newsy piłkarskie, skróty meczów i transmisje na żywo.Opisujemy najlepsze legalne firmy bukmacherskie, które posiadają zezwolenie Ministerstwa Finansów na działalność hazardową.\nNajlepsze Zakłady Bukmacherskie w Polsce 2021 ⭐ Znajdź najlepsze serwisy bukmacherskie online ✓ Ranking zkładów bukmacherskich ✓ Najlepsze Zakłady bukmacherskie online i bukmacherzy internetowi - wiemy o nich wszystko. Sprawdzone porady i najnowsze artykuły. Zapraszamy! Bukmacherzy Ranking 2021. NAJLEPSZE STRONY BUKMACHERSKIE ONLINE - głosowanie graczy. ZOBACZ BUKMACHERA nr 1. 19 Mar 2020 Choć ruletka to całkiem prosta gra, to jednak dobrze jest wiedzieć, jakie dostępne są w niej zakłady, jaka jest potencjalna wysokość wypłat. Przy Jak grać w ruletkę online na prawdziwe pieniądze? Najlepsze strony do gry w ruletkę za pieniądze Gotowy do gry w r uletkę w sieci na prawdziwe Podziel cały bankroll ruletka liczby sesji bukmacherskich zaplanowanych na miesiąc. 1 Mar 2019 Można powiedzieć, że ruletka online na dobre wróciła do Polski i cieszy z ryzykiem Korzystając z serwisu Legalny Bukmacher godzisz się na\nBogata dziewczyna automat\nInne słowo na zakład w pokera


Pantofle - Tamaris online na Cellbes.pl\nPantofle marki Tamaris o nieco szerszym fasonie. Klasyczne i wygodne obuwie w nowoczesnym stylu. Futrówka ma wygodną technologię „Touch-It”, dzięki której jej miękka część dostosowuje się do kształtu stopy i powoduje, że buty są wygodne przez cały dzień, również noszone przez wiele godzin bez przerwy. Wysokość obcasa ok. 6 cm. Cholewka tekstylna. Wnętrze i podeszwa syntetyczne.\nKupuj odzież i wiele więcej wygodnie & w naszym sklepie internetowym lub z katalogu Cellbes! W kategorii Obuwie damskie mamy Buty na obcasach na każdy gust, a także Wszystkie buty, Botki damskie, Buty na obcasach, Buty na niskim obcasie, Półkozaki i półbuty, Kalosze damskie, Sandały damskie, Balerinki, Kozaki damskie & Sneakersy damskie. Aktualnie polecamy następujące kolory czarny & brązowy/we wzory.


Wentylator przyjazny dzieciom - wentylator bezłopatkowy - Ronic Polska\nWentylator przyjazny dzieciom - wentylator bezłopatkowy\nLatem upał daje się we znaki niezależnie od wieku. Zbyt wysoka temperatura ma wpływ nie tylko na samopoczucie, ale przede wszystkim na zdrowie. Omdlenia, duszności i udary to częsta konsekwencja bardzo wysokich temperatur. Jak zatem schłodzić mieszkanie, aby zachować optymalne warunki do funkcjonowania? Rozwiązaniem są odpowiednio dopasowane akcesoria do domu. Wydajne, praktyczne wentylatory i niezawodne klimatyzacje to najlepszy sposób na obniżenie temperatury powietrza w pomieszczeniu. Urządzenie pomoże usprawnić obieg powietrza, co w konsekwencji wpłynie na nasze samopoczucie. Innowacyjne rozwiązania to kolejny atut w przestrzeni mieszkalnej i publicznej. Wykorzystanie potencjału konstrukcji oraz automatyzacji ma pozytywny wpływ na obsługę akcesoriów do domu. Dzięki nowoczesnym parametrom technicznym może okazać się wyjątkowo intuicyjna. Przy wyborze najlepszego rozwiązania warto wziąć pod uwagę różne czynniki. Z pewnością jednym z decydujących jest bezpieczeństwo. Kolejnym aspektem są możliwości konstrukcyjne, a wreszcie - koszty. W porównaniu z klimatyzacją wentylator jest nie tylko nieinwazyjny, ale również mobilny. Właśnie dlatego sprawdza się w wielu sytuacjach.\nJak ochłodzić mieszkanie w najprostszy sposób?\nAutomatyczna klimatyzacja z funkcją sterowania temperatury i nawiewu to świetny wybór, ale nie jest bez wad. Przy stacjonarnym sprzęcie wymagane są prace montażowe i zobowiązania na stałe, z kolei przenośne klimatyzatory mogą nie spełnić oczekiwań pod kątem wydajności. Dla miłośników prostych, wygodnych rozwiązań, którzy wciąż zastanawiają się, jak ochłodzić mieszkanie w najprostszy sposób, najlepszym wyborem będzie wentylator. Niegdyś popularne wiatraki biurkowe i stojące powoli odchodzą w zapomnienie, ustępując miejsca designerskim pomysłom. Popularnością cieszą się wiatraki kolumnowe charakteryzujące się wydajnością, cichą pracą i stylowym wyglądem. Z uwagi na wygląd przypominający nawilżacze powietrza można z łatwością dopasować je do aranżacji wnętrza, zachowując spójność. Kolejnym typem jest stosunkowo nowy model wymyślony przez Jamesa Dysona. Wentylator bezłopatkowy świetnie nadaje się w miejscach, w których szczególnym czynnikiem pozostaje bezpieczeństwo, ale to niejedyna zaleta. Istotnym warunkiem zakupu idealnego wentylatora wciąż pozostaje odpowiednio wysoka moc, pobór prądu i głośność, która nie będzie wpływała na użytkowanie przestrzeni nie tylko w dzień, ale również w nocy. Nowoczesny model świetnie spełnia wysokie wymagania, skutecznie wypierając z rynku tradycyjne urządzenia.\nPoznaj bardzo cichy wentylator pokojowy\nJames Dyson znany jest z innowacyjnego podejścia do projektowania urządzeń, dlatego pierwowzór wentylatora bezłopatkowego prezentuje się designersko. Z pewnością przykuje uwagę miłośników nietuzinkowych rozwiązań. Pozbawiony wirnika wciąż zachowuje maksymalną wydajność i ochładza powietrze. Wszystko dzięki specjalnej obręczy, która koordynuje wpuszczanie schłodzonego powietrza. Brak wirnika ma dodatkowe zalety - to cicha praca i eliminacja ryzyka skaleczenia (wentylator pozbawiony jest tradycyjnych łopatek). Kolejnym czynnikiem jest łatwość pielęgnacji konstrukcji. Brak trudno dostępnych zakamarków to większa higiena, dlatego produkt jest rekomendowany do pokoju dziecięcego i sypialni. Osadzony kurz na łopatkach negatywnie wpływa na drogi oddechowe nie tylko alergików. Czyste powietrze to gwarancja zdrowego snu oraz dobrego poranka. O tipach, które pomogą poprawić dzień, pisaliśmy w artykule blogowym “Zacznij dobrze swój poranek”. Bardzo cichy wentylator pokojowy to z pewnością jeden z kluczowych czynników, które można dopisać do listy mających wpływ na pozytywnie rozpoczęty dzień.\nPokojowy wiatrak bezłopatkowy i jego zalety\nNowatorska konstrukcja pokojowego wiatraka bezłopatkowego zachęca do poznania jego innowacyjnych parametrów technicznych. Przede wszystkim punktem wyjścia pozostaje wykorzystana technologia aerodynamiczna. Generowana energia kinetyczna ma wpływ na wydmuchiwane powietrze, gwarantując jego stabilność i płynność. Do pozostałych zalet wiatraka bezłopatkowego należą:\ncicha praca - co niewątpliwie jest związane z brakiem wirujących łopatek. Przepływ powietrza nie powoduje dodatkowego hałasu. Niemal bezgłośna praca urządzenia doskonale nadaje się do małego mieszkania, biura i przytulnej sypialni;\nprzemyślana, nowatorska konstrukcja nie jest przypadkowa. Atutem są małe otworki w pierścieniu, przez które wypuszczane jest powietrze wcześniej znajdujące się w silniku. Ponadto obrotowa głowica dba o równomierne rozprowadzanie chłodnego powietrza w pomieszczeniu;\nintuicyjna obsługa - urządzenie w zależności od modelu zostało wyposażone w poziomy prędkości, co ułatwia dopasowanie podmuchów zimnego powietrza do indywidualnych potrzeb i preferencji. Świetnym rozwiązaniem jest również sterowanie urządzeniem za pomocą pilota. Wentylator może być wyposażony w timer, który chłodzi zgodnie z zaprogramowanym czasem;\nkomfort i wygoda użytkowania to cechy, które wielu użytkowników docenia, porównując parametry wiatraka bezłopatkowego z tradycyjnym. Brak wcześniej wspomnianych wirujących łopatek eliminuje ryzyko uszkodzenia ciała. Dzieci i zwierzęta chętnie poznają nowe przedmioty, dlatego poruszające się rytmicznie łopatki nie przejdą niezauważone. Intensywny cykl pracy wentylatora tradycyjnego może skaleczyć obserwatora, który będzie próbował manualnie zbadać jego działanie. W nowoczesnym modelu nie ma takiego problemu. Konstrukcja o futurystycznym designie całkowicie eliminuje elementy, które mogłyby zrobić krzywdę, zapewniając komfort użytkowania. Pokojowy wiatrak bezłopatkowy zyskuje aprobatę również ze względu na łatwość czyszczenia. Brak kratki chroniącej i dodatkowych elementów zmniejsza powierzchnię, na której zazwyczaj osadza się kurz. Wystarczy czysta, zwilżona szmatka, aby zetrzeć kurz i cieszyć się chłodnym powietrzem bez zanieczyszczeń;\nwentylator przyjazny dla dzieci zachwyca nowoczesnym kształtem i nowatorskim wzornictwem. Miłośnicy niebanalnego designu z pewnością zwrócą uwagę na lekkość konstrukcji, która wpasowuje się w obowiązujące trendy aranżacyjne. Minimalistyczny design i inspiracja sztuką futurystyczną wzbogaca estetykę nowoczesnego wnętrza.


Pistacje prażone cena – Moderní domy s plochou střechou\nPistacje prażone cena\nZobacz inne Bakalie, najtańsze i najlepsze oferty. Radość zakupów i bezpieczeństwo dzięki Programowi Ochrony Kupujących! Kupisz je w niskiej cenie w naszym sklepie online.\nPistacje prażone i solone to doskonałe orzechy na przekąskę. Sklep internetowy Carrefour.\nZakupy codzienne, oferuje Mleko, nabiał, jaja, Wędliny, kiełbasy, Ryby i owoce morza, Mięso, Dania gotowe i przystawki, Owoce, warzywa, zioła, Mrożonki, Artykuły spożywcze, Piekarnia, ciastkarnia, Napoje, Drogeria, kosmetyki i zdrowie, Dziecko, AG Telewizory i RTV, Komputery, gry i . Orzechy pistacjowe lub po prostu pistacje , są owocem drzewa należącym do rodziny Nanerczowatych. Owocem pistacji jest owalny pestkowiec podobny nieco do owocu oliwki. Z tego artykułu dowiesz się jakie właściwości mają pistacje , jaka jest ich cena , ile mają kcal oraz jakie lepiej wybrać – solone, prażone czy niesolone. Warto wybierać te naturalne pistacje.\nSą znakomitą alternatywą dla innych przegryzek – wartościowe, bogate w substancje odżywcze, przepyszne – lekko podprażone, oprószone delikatnie solą. Dzięki temu został doskonale .\nTa strona wykorzystuje pliki cookie. Używamy informacji zapisanych za pomocą plików cookies m. Korzystanie z naszej strony bez zmiany ustawień dotyczących cookies oznacza, że będą one zapisane . MAKRO Cash and Carry Polska S. Szukasz najniższej ceny na pistacje prażone ? Sprawdź ofertę sklepu Carrefour. Zazwyczaj ogólnie dostępne są w sklepach orzechy pistacjowe w zaprawie solnej oraz prażone.\nPodczas procesu prażenia , orzeszki poddawane są wysokiej temperaturze, pod której wpływem bardzo często skład pistacji zostaje wzbogacony o szkodliwe izomery trans kwasów tłuszczowych, które bardzo często prowadzą . Supermarket internetowy Piotr i Paweł to miejsce na udane zakupy w Internecie. Stanowią wartościowy składnik diety . Zaleca się spożywanie w połączeniu z owocami i warzywami bogatymi . Modyfikacja zamówienia w trakcie. Możliwa dostawa Wtorek od 15:Zarezerwuj. Darmowa dostawa od 2zł.\nZdrowa przekąska między posiłkami, a także . ARCHIWUM – te towary nie są już w ofercie.\nCena bez zniżek: 55zł. Orzeszki pistacjowe to owoce pistacji właściwej (Pistacia vera), mają postać owalnego pestkowca przypominającego nieco oliwkę i należą do jednego z najbardziej odżywczych gatunków orzechów. Znane również jako zielone migdały. Zamów je w naszym sklepie internetowym! Duża ilość – niska cena ! Danone Jogurt z ziarnami zbóż łagodny 1g.\nWięcej informacji Do koszyka. W przeciwieństwie do innych popularnych na rynku pistacji, pistacje HELIO Natura są bez dodanej soli. Kup FELIX PISTACJE SOLONE 380Gw sklepie online Selgros. Gwarantujemy niskie ceny , duży wybór, promocje i nowości oraz szybką dostawę.\nWitam , polecam pistacje solone prażone. Skontaktuj się z ogłoszeniodawcą: PUH- .\nStřešní vpusti dimenze


Karczma w Skansenie – Serdecznie witamy w naszej karczmie!\nCieszymy się, że możemy gościć Państwa\nw naszych skromnych progach\nNasze menu\tKontakt\nKarczma w Skansienie\nKarczma oferuje Państwu dania kuchni regionalnej Warmii i Mazur, które przygotowywane są\nz surowców najwyższej jakości, pochodzących od okolicznych producentów.\nokolicznościowe i grupy\nOferujemy profesjonalną organizację przyjęć okolicznościowych\ni usług cateringowych.\nw naszej karczmie!\nCieszymy się, że możemy gościć Państwa w naszych skromnych progach. Karczma oferuje Państwu dania kuchni regionalnej Warmii i Mazur, które przygotowywane są z surowców najwyższej jakości, pochodzących od okolicznych producentów.\nKarczma w Skansenie to miejsce kultywujące kulturę regionu.\nDania kuchni regionalnej Warmii i Mazur\nprzygotowywane z najwyższej jakości składników, pochodzących od lokalnych dostawców w tym jaj od kur zagrodowych i mąki z młyna z 600–letnimi tradycjami.\nRestauracja na szlaku "Mazury Zachodnie od kuchni"\npierwszym szlaku kulinarnym w województwie warmińsko-mazurski, zrzeszającym restauracje, koła gospodyń i lokalnych producentów.\nNiepowtarzalna lokalizacja Karczmy w Muzeum\nBudownictwa Ludowego – Park Etnograficzny w Olsztynku, nadaje wizycie w naszej karczmie niespotykanego i wyjątkowego klimatu\nZapraszamy na późne śniadania, lunche i obiady.\nSerdecznie zapraszamy do naszej Karczmy\nZobacz menu\tPobierz PDF\nDziękujemy za wszystkie miłe słowa skierowane w stronę naszych dań i obsługi\nJedliśmy pyszną babkę ziemniaczaną, smażoną kaszankę z boczkiem i racuchy drożdżowe z bitą śmietaną. Racuchy najsłabsze, ale dziecko i tak zjadło. Akurat te dania kosztowały poniżej 20 zł a były bardzo sycące i pyszne. Do picia koniecznie napój z mniszka!\nFajny klimat, smaczne jedzenie\nPrzed zwiedzaniem skansenu trzeba było wrzucić coś na ząb. Lokal bardzo ładny wyglądem i klimatem pasujący do całego kompleksu. Jedzenie bardzo smaczne, porcje spore, obsługa ogarnięta w temacie. Meni bogate, każdy łakomczuch znajdzie coś dla siebie. Dodatkową atrakcją, możliwość kupienia swojskich przetworów. Śmiało polecam\nSmaczna kuchnia, piękne miejsce\nPięknie położona karczma przy wejściu lub wyjściu z pięknego skansenu. Chętnie wita strudzonych zwiedzaniem skansenu gości. Miła kompetentna obsługa, smaczne posiłki. Miejsce godnie polecenia, szczególnie zmęczonym zwiedzaniem skansenu.\nDobre ryby, imponującej wielkości pajdy chleba ze smalcem, a dla dzieciaków przyzwoity schabowy. Obiad na solidnym poziomie, bez zbędnych ozdobników. Restauracja położona jest na terenie Muzeum Budownictwa Ludowego w Olsztynku, więc posiłek można poprzedzić zwiedzaniem fajnego i zadbanego skansenu\nKarczma oferuje Państwu dania kuchni regionalnej Warmii i Mazur, które przygotowywane są z surowców najwyższej jakości, pochodzących od okolicznych producentów.\nZadzwoń:\t+48 89 519 05 34\nOdwiedź:\tul. Leśna 23, 11-015 Olsztynek\n© Karczma w Skansenie 2022 . All rights reserved.\nIlość osób1 osoba2 osoby3 osoby4 osoby5 osóbpowyżej 6 osób


filtry paliwa, TOYOTA COROLLA, 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_) - Motochemia\nfiltry paliwa do TOYOTA COROLLA, 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_)\nNa tej podstronie znajdziesz listę typów silnika TOYOTA COROLLA z rocznika 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_) dla których mamy w ofercie dedykowane filtry paliwa.\nfiltry paliwa według typu silnika w TOYOTA COROLLA z rocznika 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_):\nCzemu szukać filtry paliwa specjalnie do TOYOTA COROLLA z rocznika 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_)?\nTOYOTA COROLLA z rocznika 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_) mają swoich wiernych fanów, dlatego dbają oni o to, aby używać odpowiednie filtry paliwa. W zależności od typu silnika (1.4 VVT-i - (1398 ccm), 1.8 VVTL-i TS - (1796 ccm) lub 1.3 - (1299 ccm)) niektóre produkty takie jak np. filtry paliwa mogą być specjalnie dedykowane dla TOYOTA COROLLA z rocznika 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_) z silnikiem 1.4 D-4D - (1364 ccm). Jeśli jesteś szczęśliwym posiadaczem tego modelu, ale masz wątpliwości czy konkretne filtry paliwa pasują do rocznika 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_) - wybierz odpowiedni silnik (np. 1.6 VVTi - (1598 ccm)) i upewnij się, że znajdziesz to czego naprawdę potrzebujesz. Aktualnie w sklepie mamy 2 produktów typu filtry paliwa, które pasują do TOYOTA COROLLA z rocznika 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_). Jeśli chwilowo nie mamy ich lub masz inne wątpliwości - zadzwoń do nas (512 802 277).\nPrzykładowe filtry paliwa do TOYOTA COROLLA z rocznika 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_)\nUwaga: produkty te są dopasowane tylko do marki TOYOTA COROLLA z rocznika 2002 - 2009 (_E12J_, _E12T_ ,ZZE12_, NDE12_, ZDE12_). Jeśli szukasz filtry paliwa dla konkretnego typu silnika i mocy - skorzystaj z tabeli powyżej.


O kuchni z uczuciem : Domek- rodzinna zabawa w budowę wymarzonego domu\nDomek- rodzinna zabawa w budowę wymarzonego domu\nDomek. Rodzinna zabawa w budowę wymarzonego domu\nGra autorstwa Klemensa Kalickiego\nIlustracje: Bartłomieja Kordowskiego\nRodzinna ocena, czyli co komu podoba się – subiektywnie opisujemy wrażenia z gry\nKarol czyli Tata -\n„Domek” to gra stworzona dla płci pięknej i dzieci, czyli o projektowaniu własnego wyśnionego domu. Wszyscy gracze mogą zbudować swoje wersje domu (z wielkim salonem, super warsztatem lub dużym pokojem do gier J). Ciekawie wygląda porównanie tych wersji domków; może być nawet wyjściem do rozpoczęcia planowania własnego domu.\nGra jest radosna i w sposób naturalny zachęca, aby w nią zagrać. Ilustracje są bardzo kolorowe i czytelne, trafiają stylistyką do dzieci i dorosłych. W czasie gry każdy buduje domek, co widać na planszach graczy. Moim zdaniem jedna z najlepiej zilustrowanych gier planszowych (bardzo lubię gry, w których ilustracje tworzą klimat) – ogromne brawa dla Pana Bartłomieja Kordowskiego.\n„Domek” to gra dla dwóch do czterech osób. Opiera się na dobieraniu przez każdego gracza w swojej kolejce dwóch kart z kompletów kart wyłożonych na planszy przypominającej stół kreślarski i umieszczaniu ich (karty pomieszczeń lub wyposażenia) na swojej planszy gracza w formie domku oraz używaniu (karty urządzeń lub pomocników) zgodnie z napisem na karcie. Dobraną kartę pomieszczenia umieszczamy w swoim domku według następujących zasad:\n· Pomieszczenia możemy tylko położyć nad innymi pomieszczeniami (nic nie wisi w powietrzu) – drugie piętro możemy budować jeśli poniżej mamy pierwsze piętro.\n· Pomieszczenia nad garażem mogą być zbudowane o ile mamy zbudowany garaż.\n· Pomieszczenia piwniczne (ciemnozielone) mogą być umieszczone tylko w garażu.\n· Pomieszczenia są różnej wielkości (np. pokój dziecięcy składa się z dwóch kart) i jest to zaznaczone na kartach (większa punktacja).\n· Położenie wyposażenia w pomieszczeniu (np. fortepianu) oznacza automatyczne ukończenie pomieszczenia (już nie możemy go dalej rozbudować, nawet jeśli karty nam to umożliwiają).Grę urozmaicają następujące elementy:\n· Karty pomocników i narzędzi, dające dodatkowe akcje opisane na kartach (do wykorzystania w czasie kolejki danego gracza lub na koniec gry).\n· Negatywna interakcja: podebranie kompletu kart pasujących innemu graczowi oraz - w rozgrywce 2-3 graczy - odrzucenie przez pierwszego gracza jednego kompletu kart po wybraniu jednego dla siebie.\n· Ciekawy jest też mechanizm wyboru pierwszego gracza w następnej kolejce. Zostaje nim ten gracz, który w danej kolejce wybrał pierwszy komplet kart (zawierający tylko jedną kartę).\nNa co zwracać uwagę w czasie gry:\n· Budować piętrami od garażu po drugie piętro\n· Maksymalnie rozbudowywać pomieszczenia, na ile karty nam pozwolą\n· Kalkulować czy opłaca się umieścić wyposażenie w nie rozbudowanym pomieszczeniu\n· Postarać się wybudować łazienkę na każdym piętrze czy posiadać w domku kuchnię, łazienkę i sypialnię, co jest nagradzane dodatkowymi trzema punktami.\n· Uwzględniać w czasie gry bonusy wynikające z dachu (cztery karty dachówek w tym samym kolorze to osiem punktów a każde okno w dachu to dodatkowy punkt)\nGrę wygrywa ten gracz, który uzbiera najwięcej punktów z umieszczonych w swoim domku pomieszczeń i wyposażenia (punkty są umieszczone na każdej karcie), bonusów za funkcjonalność i za skompletowany dach.\nPodsumowując, „Domek ” to gra rodzinna dla każdego, ze wskazaniem na Panie i osoby lubiące miłą zabawę bez negatywnej interakcji. Podczas gry naprawdę wczuwamy się w budowę wymarzonego domku. Gra jest atrakcyjna zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych graczy planszowych.\nBeata czyli Mama – Gra łatwa i krótka. Fajnie sobie zaprojektować własne mieszkanie dobierając karty. Gra bardzo ładnie wykonana. Polecam.\nMaciek czyli 14-letni syn – Gra zbyt prosta i jak dla mnie mało wciągająca. Jestem miłośnikiem innego typu gier planszowych.\nBartek czyli 9 syn- Gra bardzo kolorowa. Miło się przy niej spędza czas. Lubię gry, które mają łatwe zasady.\n· Gra rodzinna, z tych łatwiejszych\n· Gra przyciągnie dzieci i Panie oraz początkujących graczy\n· Gra śmieje się do nas ze stołu zachęcając do gry\n· Plansze graczy (domki), karty i tor dobierania w formie stołu kreślarskiego\n· Klimatyczna oprawa graficzna autorstwa Bartłomieja Kordowskiego – ilustracje na kartach\n· Znacznik pierwszego gracza w postaci małego domku J\n· Świetna i przystępna instrukcja, zwłaszcza wersja skrócona\n· Gra się przyjemnie i płynnie, szybko budując domki (ok. 30 minut)\n· Gra ma klimat znany z gry „Sims” z nutą konkurencji\n· Najlepiej sprawdza się przy 3-4 graczach\n· Gra o kolorowej grafice smutasów odrzuci\n· Gra nie dla osób lubiących dużą negatywną interakcję\n· Gra nie spodoba się zaawansowanym graczom (to jednak nie cywilizacja ;))\n· Gra nie spodoba się osobom lubiącym mieć cały czas pełną kontrolę\n· Gra może stać się po pewnym czasie monotonna, prosi się o dodatki\nPs. Jeśli lubicie miłą rodzinną rozgrywkę i budowanie, to nie zastanawiajcie się tylko pędźcie do sklepu.\nJeśli chcecie zachęcić do gry planszowej dzieci, dziewczynę albo żonę, to jest gra dla Was. Ta gra odwdzięczy się Wam zabawą i ładnymi domkami.\nWarto budować marzenia!!!\nAutor: smak uczucie o piątek, stycznia 06, 2017\nCzekoladowe ciasto ucierane z rabarbarem