Bogowie homeryccy. Duchowe znaczenie greckiej religii (2). Taraka\nBogowie homeryccy. Duchowe znaczenie greckiej religii (2)\n03 stycznia 2015, id = 6788\nPrze³o¿y³ Kamil M. Kaczmarek. II. Religia i mit w g³êbokiej staro¿ytno¶ci\nII. Religia i mit w g³êbokiej staro¿ytno¶ci\nPoematy Homeryckie oparte s± na jasnym i jednolitym pogl±dzie na ¶wiat. Daj± dowód tego pogl±du niemal w ka¿dym wersie, gdy¿ cokolwiek znacz±cego mówi±, jest zwi±zane z nim i przez to zwi±zanie otrzymuje swój szczególny charakter. Choæ ten pogl±d na ¶wiat jest tak odleg³y od tego, co inne ludy i epoki uwa¿aj± za religiê, mo¿emy nazwaæ go mimo to religijnym, poniewa¿ to, co boskie, jest dla niego fundamentaln± podstaw± wszystkiego, co istnieje i siê wydarza, a podstawa ta promieniuje tak jasno poprzez wszystkie rzeczy i wypadki, ¿e Grecy sami przymuszeni byli potrzeb± mówienia o tym w zwi±zku z przypadkami o najbardziej zwyczajnej i znajomej naturze. ¯adna czê¶æ ¿ycia nie jest dla nich pozbawiona bosko¶ci. Religijny pogl±d poematów Homeryckich jest jasny i samowystarczalny. Nie przemawia nigdy poprzez pojêciowe konceptualizacje na sposób dogmatu, ale wyra¿any jest jako ¿yciowa si³a we wszystkim co siê dzieje czy jest powiedziane czy pomy¶lane. I choæ w szczegó³ach pozostaj± resztki, które mog± byæ dwuznaczne, w wielkich i istotnych sprawach ¶wiadectwo nigdy nie jest sprzeczne. Mo¿e byæ gromadzone metodycznie i ¶ci¶le, przesiane i wyliczone i tak przynosi konkretne odpowiedzi na pytania o ¿ycie i ¶mieæ, cz³owieka i boga, wolno¶ci i losu. Niew±tpliwie wy³ania siê kryterium dla natury tego, co boskie. Obrazy poszczególnych boskich osobisto¶ci s± tak¿e jasno okre¶lone. Ka¿da z nich ma w³asny szczególny charakter, jasno zdefiniowany we wszystkich swych cechach. Poeta mo¿e za³o¿yæ, ¿e s³uchacz posiada ¿ywotn± ideê istnienia i istoty ka¿dego boga. Kiedykolwiek wprowadza boga, charakteryzuje go kilkoma poci±gniêciami; s± one zawsze wiedzione z maestri±, która przez tysi±clecia by³a podziwiana u Homera, ale która nie by³a zasadniczo rozpoznana w scenach, w których wystêpuj± bogowie. A s± to przecie¿ w³a¶nie takie sceny, które musia³y dostarczaæ odbiorcom szczególnej przyjemno¶ci ze wzglêdu na ich trafno¶æ. Dla nas jednak te kilka poci±gniêæ, dziêki którym bóg zostaje wyrazi¶cie zaprezentowany naszym oczom stanowi drogocenn± wskazówkê jego istoty i z wszystkich tych poci±gniêæ wziêtych razem wy³ania siê jego kompletna postaæ.\nBosko¶æ przedstawiona z tak± jasno¶ci± w poematach Homeryckich jest wieloraka w formie, a mimo to spójna. Podnios³y duch, dostojna zawarto¶æ wyra¿a siê we wszystkich swych formach. Nie jest celem poematów przekazanie jakiego¶ religijnego objawienia, nadanie si³y jakiej¶ religijnej doktrynie. Pragn± jedynie ujrzeæ i w rado¶ci ogl±dania kszta³towaæ formy; przed nimi le¿y ca³e bogactwo ¶wiata, ziemi i niebios, wody i powietrza, drzew, zwierz±t, ludzi i bogów.\nPogl±d na ¶wiat, który z tych poematów przemawia, oddycha duchem, który musimy nazwaæ specyficznie greckim. Nie mo¿emy przeoczyæ faktu, ¿e kolejne wieku wytworzy³y wiele pogl±dów i aspiracji o ca³kiem odmiennej orientacji. Ale je¶li dostrzegamy wielkie i decyduj±ce linie greckiego geniuszu, nie mo¿emy w±tpiæ, ¿e pod±¿aj± one w³a¶nie w kierunku wskazanym przez Homera. Homerycki sposób widzenia i my¶lenia jest kontynuowany mimo wszystkich okresowych i indywidualnych ró¿nic, w reprezentacyjnych dzie³ach greckiego geniuszu, czy to w poezji, sztukach plastycznych czy filozofii. Posiada wszystkie znaczniki tego, co okre¶lamy jako greckie w przeciwstawieniu do innych rodzajów ludzko¶ci, zw³aszcza orientalnej; i posiada ten charakter jako co¶ naturalnego i oczywistego. Ten pogl±d na ¶wiat i sposób my¶lenia musia³ zatem ujawniæ siê stulecia przed zrealizowaniem siê w epice Homera. Niestety, nie mamy bezpo¶rednich dowodów tego duchowego procesu, który siê wówczas ujawni³; jedynie koñcowy rezultat staje przed nami w swej mocy. Nie mo¿emy równie¿ okre¶liæ czasu trwania owej epoki. Mo¿e siê wydawaæ kusz±ce, po³±czyæ zmianê i transformacjê my¶li z nastêpstwem kulturowych epok, takich jak mykeñska czy postmykeñska, musimy jednak powstrzymaæ siê od wszelkich takich prób, gdy¿ nie posiadamy niezbêdnej dokumentacji. Ale choæ historyczny bieg wypadków musi pozostaæ w ciemno¶ci, rozwój owego duchowego procesu jest jasny i wyra¼ny. Poematy Homeryckie ujawniaj± nowy pogl±d na ¶wiat, który jest rozstrzygaj±cy dla hellenizmu, w jego dojrza³ej i ustalonej formie. I jest wystarczaj±co du¿o pozosta³o¶ci i odbiæ, nie tylko u samego Homera, z których mo¿emy sformu³owaæ pewne pojêcie o wcze¶niejszej my¶li i wierze.\nStara wiara przywi±zana by³a do ziemi i tak bardzo ograniczona przez to, co ¿ywio³owe; jak by³a sama staro¿ytna egzystencja. Ziemia, prokreacja, krew i ¶mieræ s± tymi wielkimi rzeczywisto¶ciami, które w niej dominuj±. Ka¿da z nich ma sw± w³asn± ¶wiêt± sferê wyobra¿eñ i potrzeb, oraz rygor swojego tu i teraz, który nie by³ os³abiany przez wolno¶æ rozumu. £agodne i ¿yczliwe dla tych, co pozostaj± lojalni w stosunku do nich, straszliwe dla ka¿dego kto – umy¶lnie lub z konieczno¶ci – zlekcewa¿y³ je, ogradzaj± ¿ycie spo³eczno¶ci i jednostki swymi niezmiennymi rozporz±dzeniami. S± wielo¶ci±, ale nale¿± do tej samej dziedziny, i s± nie tylko spokrewnione ze sob±, ale tak¿e zlewaj± siê wszystkie razem w jedn± wielk± istotê. Widzimy to w bóstwach, które je reprezentuj±: wszystkie nale¿± do ziemi, wszystkie maj± udzia³ w ¿yciu i ¶mierci; jakiekolwiek mog³y byæ ich indywidualne cechy, wszyscy mog± byæ okre¶leni jak bóstwa ziemi i ¶mierci.\nTo stanowi najostrzejsz± ró¿nicê w stosunku do nowych bogów, którzy ani nie nale¿± do ziem, ani do ¿ywio³ów w ogólno¶ci i nie maj± do czynienia ze ¶mierci±. Ale staro¿ytny ¶wiat bogów nie zosta³ zapomniany tak¿e w pó¼niejszych czasach i nigdy zupe³nie nie utraci³ swej w³adzy i ¶wiêto¶ci. Religia Olimpijczyków pozbawi³a go jego prymatu, ale pozwoli³a mu przetrwaæ w podziemiu, z w³a¶ciw± jej wielkoduszn± wolno¶ci± i prawd±. Grecka wiara nie zosta³a poddana ¿adnej dogmatycznej rewolucji, jak to mia³o miejsce z Izraelitami czy Persami, którzy zredukowali dawny kult do zabobonu czy buntowniczo¶ci przeciw wy³±cznej dominacji nowego pana. Nawet u Homera, najczystszego ¶wiadka religii Olimpijskiej, ¿ywio³y zachowuj± swój staro¿ytny charakter ¶wiêto¶ci, a boskie duchy, które z nich siê wywodz±, znacz±co wystêpuj± w odpowiednich dla nich czasach. Ci±gle zatem mo¿emy uzyskaæ rozs±dnie precyzyjny obraz natury staro¿ytnego ¶wiata bogów.\nZnacz±ce jest zobaczyæ, jak te dwa królestwa bosko¶ci zderzaj± siê w Ajschylosowej tragedii, jak gdyby olimpijscy panowie dopiero co zatryumfowali nad tymi staro¿ytnymi si³ami. Lamenty i wzgardy tytana Prometeusza przenikaj± jego scytyjsk± samotniê, gdzie zosta³ przykuty do ska³y jako przeciwnik nowego króla bogów. Jako ¶wiadek tyrañskiej przemocy, jak± ucierpia³, wzywa boskie pierwotne ¿ywio³y – niebiañski eter, wiatry, rzeki, fale morze, ziemiê, matkê wszystkiego, oraz oko s³oñca; chór morskich nimf szlocha nad jego losem a w koñcu wsi±kaj± w otch³añ wraz z nim. Ale tutaj, przynajmniej w zachowanych fragmentach sztuki, jedynie opozycja i stanowisko jej stronników znajduj± wyraz. W Eumenidach, z drugiej strony, mamy formaln± dyskusjê tych dwóch królestw bosko¶ci i ich odpowiednie racje. Dawne moce i ich protest przeciw “nowym bogom” s±, zapewne, reprezentowane jedynie przez Erynie, i dotyczy to tylko pojedynczej sprawy, ze wzglêdu na któr± wesz³y ze sob± w konflikt. Ale sprawa ta ma tak wielkie znaczenie, a postawa boskich stron sporu tak wiele ukazuje, ¿e pozwala nam dostrzec je¶li nie wszystkie aspekty, to przynajmniej podstawowy charakter tej staro¿ytnej religii ziemi z wiêksz± pewno¶ci± ni¿ mogliby¶my w innym wypadku.\nEumenidy nazywaj± siê córkami Nocy, potê¿nego pierwotnego bóstwa, które wspomniane jest z szacunkiem nawet w Iliadzie. Ich siostrami s± Mojry, “Szacowne”, które, jako moce narodzin, ma³¿eñstwa i ¶mierci okre¶la³y los ka¿dego ludzkiego ¿ycia. Z ich r±k wychodzi³o b³ogos³awieñstwo ziemi – zdrowie, p³odno¶æ, bogactwo i pokój. St±d Ateñczycy sk³adali im ofiary podczas za¶lubin. Nie by³o nic niepokoj±cego w ich kulcie w Atenach, a w wiêkszo¶ci imion, którymi s± przywo³ywane, wyra¿a siê nie groza, lecz boja¼ñ; w Atenach nazywane s± Semnai, “Szacowne”, a gdzie indziej Eumenidami, “¿yczliwie usposobionymi” lub Potniai, “Paniami”. S± spokrewnione z innymi bóstwami ziemskiej domeny, takimi jak Charyty. Demeter Erinys, staro¿ytna ziemia-matka Demeter nosi ich imiê, a Gaia (“ziemia”) sama jest okre¶lana jako ich matka. Wersy Epimenidesa daj± nieomylny wyraz ich relacji z ziemi± i staro¿ytn± ras± bogów; Kronos, przedolimpijski król bogów, przywódca tytanów, zrodzi³ je z Eurynome, ziemsk± bogini±, a potem tak¿e Afrodytê i Mojry. Ale b³ogos³awieñstwa bóstw ziemskich s± kontrolowane przez wiêksze rozporz±dzenia, których stra¿niczkami by³y Erynie. Biada temu, kto je przekracza! Z miejsca przyjazne i dobroczynne staj± siê duchami z³orzeczenia od których nikt nie mo¿e uciec, gdy¿ s± one nieub³agane. Ta gorliwo¶æ w nadzorowaniu ¶wiêtych zarz±dzeñ Natury, ten ponury gniew na ka¿dego, kto ich nie uszanowa³, ta straszliwa konsekwencja, z któr± jest przywiedziony do rozliczenia i zap³aty co do ostatniej kropli krwi, niezale¿nie, czy jego intencje by³ szlachetne, czy wyrazi³ skruchê i b³aga³ o mi³osierdzie – ten rygorystyczny i gro¼ny charakter ¿ywio³ów wyra¿a siê ostro i szczególnie w Eryniach, i st±d otrzymuj± swój tytu³ Furii.\nTragedia Ajschylosa prezentuje je jako ¶cigaj±ce zbrodniê przeciw ¶wiêto¶ci krwi: Orestes przela³ krew w³asnej matki. S± duchami przelanej krwi wo³aj±cej do nieba. Pij± krew ofiary i ¶cigaj± sprawcê jak dzikie zwierzê, które jest zaganiane na ¶mieræ. Opanowuje je szaleñstwo. Na ka¿dym kroku i zakrêcie s± blisko i wpatruj± siê w nie straszliwymi oczami. Po¶wiêca w³asn± krew, a one pragn± wypiæ j± z jego ¿ywych tkanek i ¶ci±gn±æ je w dó³, w noc grozy, jak wyczerpanego cienia. Ale Orestes nie dokona³ swych czynów kierowany wystêpn± intencj±. Musia³ pom¶ciæ swego ojca, króla Agamemnona, którego ta kobieta, co by³a jego matk±, omami³a i zg³adzi³a w dzieñ jego powrotu do domu w najbardziej upadlaj±cy sposób. A za nim stoi kto¶ wiêkszy: bóg Apollo, który wymóg³ na nim tê zemstê. Teraz równie¿ Apollo stoi u jego boku w trakcie procesu, który, w obecno¶ci Ateny ma potêpiæ lub uniewinniæ go. Oskar¿ycielkami s± Erynie. Tak starzy bogowie i nowi zmagaj± siê ze sob±. Pierwotne boskie prawo ziemi protestuje przeciw nowemu olimpijskiemu duchowi.\nDwa ¶wiaty zamkniête s± w walce. Ka¿dy reprezentuje w pe³ni w³asn± sprawê, ka¿dy zapewnia o s³uszno¶ci w³asnej motywacji. I gdy ze sob± dyskutuj±, ujawniaj± nam sw± najg³êbsz± naturê.\nApollo, bóg olimpijski, jest bezwzglêdnie odparty przez koszmarne upiory, które ob¿eraj± siê ludzk± krwi± i celebruj± swe makabryczne rytua³y tortur i dziko¶ci. Erynie s± jednym z krwi±. Ich cel i metoda s± prymitywne i ¶lepe jak pragnienie krwi.\nWyzywaj±co przeciwstawiaj± swa bezkompromisowo¶æ duchowej wolno¶ci Olimpijczyków; gdy¿ miêkko¶æ nieuduchowionej natury przeradza siê w kamienn± twardo¶æ obrony. Znaj± jedynie czyny i je¶li fakt ich pope³nienia zostanie ustalony, s³owa s± bezu¿yteczne. Za czynami musz± pod±¿aæ konsekwencje przeznaczone im od wieczno¶ci. Ich argument jest najprostszy z mo¿liwych i stanowi kpinê z autonomii ducha. Pytaj± oskar¿onego: “Zamordowa³e¶ sw± matkê?” a jego potwierdzenie przes±dza sprawê. Nie dzia³a na jego korzy¶æ to, ¿e to Apollo nakaza³ pope³niæ mu ten straszny czyn, Apollo, którego wszystkie s³owa wyp³ywaj± z samego Zeusa. Musia³ pom¶ciæ morderstwo swego ojca Agamemnona. Czy ma prawo dla zemsty za morderstwo ojca przelaæ krew matki? Wed³ug prawa krwi odpowied¼ mo¿e brzmieæ jedynie: Nie, i Erynie musz± podtrzymaæ to prawo. Przeciwwag± dla czynu krwi jest czyn krwi, a ten Orestesa jest nieporównywalnie ciê¿szy, poniewa¿ przela³ sw± w³asn± krew, podczas gdy m±¿, którego Klitajmsestra zamordowa³a, nie by³ z ni± spokrewniony.\nPoza ¶wiatem ca³kowicie odmiennych warto¶ci i zarz±dzeñ Apollo wprowadza psychologiczne zró¿nicowanie, które Erynie mog± postrzegaæ jedynie jako arogancki kaprys. Sprawa, powiada, nie polega na tym, ¿e krew zosta³a przelana, w tym przypadku czyn Orestesa by³by tak ciê¿ki jak Klitajmestry, która zap³aci³a za niego swym ¿yciem, albo rzeczywi¶cie ciê¿szy, poniewa¿ zamordowa³ w³asn± matkê. Warto¶æ ofiary i zniewaga mu uczyniona okre¶la ciê¿ar uczynku. Tutaj szlachetny pan, król z ³aski boga, zosta³ zamordowany w dniu swego chwalebnego powrotu z wyprawy, i to przez kobietê, która podstêpnie uwiêzi³a go i odciê³a mu g³owê, gdy by³ sam i bezsilny. Z tego wszystkiego, jak podsumowuj± Erynie, wynika, ¿e wy¿sze jest roszczenie czynione na rzecz ojca ni¿ matki i ¿e matczyna krew ma pozostaæ niepomszczona. Kto ma zadecydowaæ?\nCzujemy grozê p³yn±c± z konfliktu tych dwóch porz±dków ¶wiata i nierozwi±zywalno¶ci ich opozycji. Za wspania³y aspekt my¶li greckiej, reprezentowanej tu przez Ajschylosa, trzeba uznaæ to, ¿e pozostawia tê opozycjê nierozwi±zan±. Nie pada ¿adna deklaracja zewnêtrznej w³adzy przyznaj±cej racjê jednej stronie i uznaj±ce b³±d drugiej. Bogini Atena sama deklaruje, ¿e nie do niej nale¿y decyduj±ce s³owo w tej dyspucie. Ustanawia radê sêdziów, którzy w przysz³o¶ci maj± og³aszaæ wyroki w sprawach morderstwa i pozostawia sobie tylko jeden g³os; jest to g³os za Orestesem, poniewa¿ ona sama stoi po stronie mêsko¶ci i jej w³asnego ojca, a ¶mieræ kobiety, która zamordowa³a swego pana i mê¿a nie przewa¿a szali w jej oczach. Bez g³osowania Ateny Orestes móg³by byæ stracony. Zostaje uniewinniony, ale jedynie dziêki remisowi w g³osach. M¶ciwe boginie s± ostatecznie u³agodzone przez Atenê, która obiecuje im wysokie zaszczyty i zapowiada ich b³ogos³awieñstwo zamiast kl±twy na ziemiê i ludzi. Wypadki te maj± kapitalne znaczenie. Tragedia Ajschylesowa czci instytucjê Ateñskiego s±du w sprawach o morderstwo, poprzez które prawo i autorytet pañstwa zastêpuje krwawe odkupieni starego porz±dku. Ale dla Greków wydarzenie to posiada znaczenie wykraczaj±ce poza dziedzinê bogów. Kiedy rzecz ma zostaæ rozs±dzona miêdzy lud¼mi, najpierw musi doj¶æ do wyja¶nienia jej miêdzy bogami. Tutaj nowi olimpijscy bogowie staj± naprzeciw staro¿ytnych bóstw; jasny i wolny duch Olimpijczyków staje twarz± w twarz z brutalnym, ograniczonym, zwi±zanym z ziemi± duchem pierwotnych si³. I Olimpijczycy usprawiedliwiaj± swe nowe panowanie poprzez osi±gniêcie pogodzenia siê ze starymi si³ami. Nowa prawda nie niweczy szacunku dla starej.\nErynie z tragedii Ajschylosowej przedstawiaj± ¿ywy obraz z staro¿ytnych ziemskich mocy. Potwierdzenie mêsko¶ci przez Atenê jest znacz±ce, gdy¿ mo¿na tak¿e powiedzieæ, ¿e to mêskie i ¿eñskie pojêcia istnienia s± tu przeciwstawione. Erynie same s± ¿eñskie, jak wiêkszo¶æ bóstw ziemskiej domeny. W³a¶nie ¿eñsko¶æ jest pytaniem, przez które chcia³yby dowie¶æ winy: “Czy zamordowa³e¶ sw± matkê?” Tak czy Nie musi zadecydowaæ. Kobiece rzeczywiste uczucia nigdy nie zosta³y bardziej prawdziwie okre¶lone, a jednocze¶nie bardziej przera¿aj±co. Daje nam to pojêcie o ograniczono¶ci, surowo¶ci, a jednocze¶nie o ¿yczliwo¶æ staro¿ytnych bóstw. Przewaga ¿eñsko¶ci jest jednym z najwa¿niejszych okre¶leñ ich charakteru, podczas gdy u bóstw olimpijskich mêski charakter tryumfuje. Tutaj jest macierzyñska dziedzina form, napiêæ i zarz±dzeñ, których ¶wiêto¶æ przenika ca³± ludzk± egzystencjê. W centrum stoi sama ziemia, jako pierwotna bogini, pod wieloma nazwami. Z jej piersi wytryskuje wszelkie ¿ycie i wszelka obfito¶æ i w niej zatapia siê ponownie. Narodziny i ¶mieræ nale¿± do niej i w niej zamykaj± ¶wiêty kr±g. Ale tak niewyczerpane, jak jest jej ¿yciowa pogoda, bogata i ¿yczliwa, zarówno jak jej dary, jak i ¶wiêta, i nienaruszalna jak jej regulacje, wszystko istniej±ce i wydarzaj±ce siê musi poddawaæ siê jej ustalonym zarz±dzeniom. Ponownie to Erynie s± tymi, których gniew budzi, gdy zarz±dzenia te s± przekraczane. Gdziekolwiek cokolwiek ma miejsce sprzecznie z natur±, tam one wykrzykuj± swoje Nie! To one pieczêtuj± usta wierzchowca Achillesa, którego bogini Atena nagle obdarzy³a ludzk± mow±. Heraklit nazywa je “policj± Dike” i powiada, ¿e dla ze strachu prze nimi “nawet s³oñce nie przekracza swych ograniczeñ”.\nZ wiar± w naturalne zarz±dzenia i ich rygor nieomylnie kojarzy siê lêk przed tym, co staro¿ytni nazywaj± “zazdro¶ci±” bogów. Pojêcie to, które jest jednym z wielu, które przekaza³a g³êboka staro¿ytno¶æ religii klasycznej – i które ci±gle jest powszechne w¶ród nas samych, choæ w innej formie – jest naturalnie trudne do pogodzenia z wiar± w bóstwo jako duchow± osobowo¶æ. Fakt, ¿e mimo to nie mog³oby byæ kiedykolwiek zniesione dowodzi, jak g³êboko wiara w wieczne zarz±dzenia zakorzeniona jest w ludzkim temperamencie. Znajdujemy je najpotê¿niej rozwiniête w¶ród pierwotnych cywilizacji i stanowi czynnik kontroluj±cy w formu³owaniu ich pogl±dów na ¶wiat. Pojecie to zdradza niedaj±cy siê wykorzeniæ lêk, ¿e pewien poziom dobrobytu, jako nadmiar prowokuje niechêæ wy¿szych mocy.\nTa ¿ywotna ¶wiadomo¶æ ustalonych norm i systemów jest charakterystyczna dla religii, które pojmuj± bosko¶æ nie jako formê i osobê, ale raczej jako mroczn± moc. Tutaj znowu spostrzegamy wielk± ró¿nicê miêdzy starym ¶wiatem bogów a nowym.\nNie jest tak, ¿e po prostu dawne bóstwo skojarzone ze ¶wiêto¶ci± porz±dku natury jest w rzeczywisto¶ci jednym z t± ¶wiêto¶ci±. W nim porz±dek przedstawia siê jako ¶wiêta wola ¿ywio³ów ¶wiata. Porz±dek ten nie jest czym¶ mechanicznym. Mo¿e byæ naruszony. Ale zawsze to, co ¶wiête, powstaje ponownie, gro¿±c i krzykiem powstrzymuj±c. Równie¿ ludzkie ¿ycie jest ca³e przenikniête tym porz±dkiem. I tu, gdzie samowola ma miejsce, jego istota ujawnia siê w najja¶niejszy sposób: jego moc wzywana jest z ciemno¶ci przez kl±twy i zaklêcia.\nI teraz nagle dochodzimy do magii. Magia jest w rzeczywisto¶ci skojarzona z tym samym g³êbokim etapem ze sfer± my¶li, któr± tu usi³ujemy opisaæ, jak jest obca homeryckiej.\nDzisiaj magia jest zwykle wyobra¿ana w sensie racjonalnym i mechanistycznym jako praktyka, której skuteczno¶æ opiera siê wy³±cznie na swej w³asnej mocy. To bardzo krótkowzroczny pogl±d. Ka¿da prawdziwa magia zak³ada ludzk± ¶wiadomo¶æ i koncentracjê my¶li z jednej strony, a z drugiej istnienie ¶cis³ego, ale nie mechanicznego porz±dku natury. Jedynie pod warunkiem specjalnego podniecenia prawdziwie magiczny akt jest mo¿liwy. To podniecenia osi±ga swój szczyt, gdy umys³ odkrywa z przera¿eniem, ¿e czcigodne regu³y natury zosta³y zlekcewa¿one. To odró¿nia prawdziw± magiê od samowoli, która jest obecnie zazwyczaj uwa¿ana za punkt wyj¶cia w wyja¶nianiu jej. Nie mo¿na przeoczyæ faktu, ¿e jest najintymniej zwi±zana ze ¶wiadomo¶ci± powszechnie obowi±zuj±cych norm, które ograniczaj± osobist± wolê jednostki. To nie samowola, gdy nieszczê¶liwy cz³owiek rzuca kl±twy na swego ciemiê¿cê, zniewa¿ony ojciec czy wykorzystana matka na syna, starszy na bezlitosnego m³odszego. To s± w³a¶nie przypadki, gdzie, zgodnie ze starym porz±dkiem ¶wiata, gniewne bóstwa powstaj±. W swojej w³asnej podziemnej siedzibie nazywane s± “duchami kl±twy” (Arai). Kl±twa cz³owieka nêkanego przemoc± i demoniczna zemsta za naruszony porz±dek ¶wiata s± u podstaw jedn± i t± sam± rzecz±. Tak biedak i ¿ebrak jest osob±, któr± nale¿y szanowaæ, a kiedy jest bezlito¶nie odganiany od sto³u bogacza lub nawet grubiañsko potraktowany, wówczas zemsta Erynii, które stoj± po stronie ¿ebraka, spotyka dumnych niegodziwców. Pokrewn± spraw± jest ¶wiêto¶æ go¶cinnego poczêstunku; je¶li zostaje obra¿ony, wy¿sze moce powstaj± niezmiernie rozgniewane. Jak w przypadku wiêkszo¶ci staro¿ytnych praw, troska o obcego i prosz±cego zosta³a potem przejêta przez samego Zeusa, którego s³awny tytu³ “Obroñca obcych” (Xenios) wyra¿a jasno ten aspekt jego funkcji.\nO wiele powa¿niejsze jednak¿e s± prawa krwi i pokrewieñstwa. Historia Altei i Meleagra ukazuje, ¿e pojêcie ¶wiêto¶ci tych wiêzi i przera¿aj±cego gniewu ¶ci±ganego przez ich naruszenie ukszta³towa³y siê w okresie, który inaczej ni¿ w czasach historycznych traktowa³ stopnie pokrewieñstwa. Altea skazuje swego w³asnego syna na destrukcjê poniewa¿ zabi³ w walce jej braci. Sk±pana we ³zach, klêczy na ziemi, rozgarnia ziemiê swymi rêkoma i wzywa podziemne moce, by sprowadzi³y ¶mieræ na jej syna, “i Erynie, które st±paj± w mroku, o sercach bezlitosnych, us³ysza³y z ciemnych miejsc: Meleager zabi³ braci swej matki w bitwie. Czyn ten nie by³ czym¶, czego by on sam pragn±³; równie dobrze móg³ zostaæ zabity przez swych przeciwników. Mniejsz± nawet winê, zgodnie ze wspó³czesnymi odczuciami, ponosi Edyp, który nie podejrzewaj±c, co czyni, wykroczy³ przeciw w³asnej matce, bior±c j± za ¿onê po tym, jak nie¶wiadomie zabi³ swego ojca. Okropno¶æ, jak opowiada tê historiê Odyseusz, nie pozosta³a d³ugo w ukryciu. Matka powiesi³a siê, a na Edypa spad³a niezmierna niedola za spraw± “Erynii matki” wezwanych na niego. Przesada w niedoli jest bardziej naturalna, gdy zatwardzia³o¶æ serca syna wiedzie matkê do wypowiedzenia kl±twy, na któr± g³êbie odpowiadaj±. Telemach nie mo¿e zmusiæ swej matki by opu¶ci³a dom jako ¿ona innego; wy¿sze moce na pewno ukara³yby go, gdy¿ odchodz±c, nieszczê¶liwa kobieta mog³aby wezwaæ “straszliwe Erynie”. Ojciec równie¿ mo¿e wezwaæ “straszliwe Erynie” przeciw synowi, je¶li ten obrazi go zamiast odp³aciæ nale¿n± czci±: tak Fenix stwierdza w Iliadzie.\nTak wiêc w macierzyñski bóstwach ziemi widzimy stra¿niczki i reprezentantów tych czcigodnych zarz±dzeñ, które ustanawiaj± wiê¼ miêdzy rodzicami, dzieæmi i rodzeñstwem. Ró¿norodne prawa pierworództwa dzieci s± tak¿e w nich u¶wiêcone. Nawet w Iliadzie Posejdonowi, kiedy nie chce ust±piæ wobec rozkazów Zeusa, przypominaj±, ¿e Erynie zawsze staj± po stronie starszego, a on natychmiast wyra¿a gotowo¶æ podporz±dkowania.\nTo nie jest zwyczajnie duch krwi rodzinnej, który przemawia przez te ziemskie boginie: ludzka krew, która zobowi±zuje ka¿dego cz³owieka w stosunku do s±siada, wo³a do nich i uzyskuje odpowied¼. To zobowi±zanie nie ma niczego do rzeczy z mi³osierdziem i bezinteresowno¶ci±. Nie opiera siê na ¿adnej filozofii czy doktrynie; wyp³ywa z potê¿nej potrzeby ¿ycia do przekonywania i jednoczenia. Obiektywny porz±dek, do którego nale¿y, jest precyzyjnie wspó³rozci±g³y z pierwotnym buntem ludzkiej duszy, kiedy w strachu i cierpieniu uwalnia siê od swej nienaturalnej presji przez przekleñstwo i odwo³anie do zobowi±zañ.\nStaro¿ytna grupa ¶wiêto¶ci obejmuje zatem zobowi±zania w stosunku do potrzebuj±cych, wymagaj±cych ochrony, i tych, co zab³±dzili. Uczucie, ¿e wieczne moce musz± siê gniewaæ w przypadku zaniechania wspó³czucia znajduje ¿ywotny wyraz równie¿ w Iliadzie. Umieraj±cy Hektor wyra¿a je i na jego ustach staje siê równoznaczne z kl±tw±. Zaklina Achillesa na wszystkie ¶wiêto¶ci, by nie porzuca³ jego cia³a psom na po¿arcie, ale by przekaza³ je rodzicom, by mogli je stosownie pochowaæ, w zamian za szczodry okup. Ale nadaremnie. Teraz z ostatnim oddechem powiada: “Masz serce z ¿elaza. Uwa¿aj, bym nie ¶ci±gn±³ na ciebie boskiej kl±twy”. I faktycznie Apollo, do którego ostatnie s³owa Hektor kieruje, grozi gniewem bogów bezlitosnemu cz³owiekowi, który wlecze cia³o swej ofiary za rydwanem, a to dlatego, ¿e Achilles “hañbi niem± ziemiê w swej furii”. W staro¿ytnym my¶leniu jest to straszliwa nikczemno¶æ w stosunku do Gai, “najstarszej z bogów, wiecznej i niewyczerpanej ziemi”, jak wzywa j± chór w Antygonie Sofoklesa, zasadniczo to¿samej z Temid±, bogini± tego, co s³uszne i konieczne. Wa¿ne miejsce, jakie pierwotne obowi±zki cz³owieka zajmowa³y w staro¿ytnej religii ziemi, mo¿e zostaæ jasno spostrze¿one w kl±twach rzucanych na, miêdzy innymi, tych, którzy nie wskazaliby drogi b³±dz±cemu, przez kap³ana klanu Buzygów (“jarzma wo³owe”) w Atenach, kiedy przeprowadzano rytua³ orki.\nBóstwo ziemi i p³odno¶ci którego imiê sankcjonowa³o pierwotne zobowi±zania, nie jest zwyczajnie matk± tego, co ¿yje. Zmarli nale¿± do niej tak¿e. Matkobójstwo, jak gro¿± Erynie Orestesowi, pozbawia pokoju równie¿ w dolnym ¶wiecie. Wyliczaj± pierwotne wystêpki, które karane s± w Hadesie: grzechy przeciw bóstwu, przeciw go¶cinno¶ci i przeciw rodzicom. Najciê¿szym grzechem przeciw bóstwu jest z³amanie przysiêgi, a jest ono szczególnie godne uwagi w Iliadzie, które pod innymi wzglêdami ignoruje mo¿liwo¶æ rozkoszy lub cierpienia po ¶mierci, wiedz±c, ¿e uroczysta formu³a przysiêgi, w której, poza Zeusem wzywane s± S³oñce, rzeki i Ziemia, jako potêgi ¶wiadcz±ce, “które pod ziemi± zemszcz± siê na zmar³ych ludziach, którykolwiek z nich fa³szywie przysiêga³”. Tryptolemusowi, któremu Demeter Eleuzyjska przes³a³a b³ogos³awieñstwo dla pól, powiedziano tak¿e, by og³osi³ te podstawowe zasady, do których nale¿y szacunek dla rodziców. A Eleuzis by³ miejscem najs³awniejszych misteriów Grecji, które Cyceron wychwala za uczenie ludzi nie tylko “¿yæ szczê¶liwie, ale te¿ umrzeæ z najwy¿sz± nadziej±”.\nW religii ziemi ¶mieræ nie oddziela cz³owieka od wspólnoty ¿ywych. Staje siê on tylko potê¿niejszy i bardziej szanowany. Zamieszkuje w macierzyñskiej ziemi, w Atenach okre¶lano go na pradawny sposób Demetriusem, czyli nale¿±cym do Demeter – tam posy³ano mu modlitwy i ofiary od ¿ywych, i stamt±d wysy³a³ b³ogos³awieñstwa do nich. W pewne dni, kiedy ziemia rozprê¿a³a siê i wypuszcza³a nowe ¿ycie, wszyscy zmarli wracaj± i s± uroczy¶cie przyjmowani, a¿ do zakoñczenia ich wizyty.\nWiara ta zak³ada pogrzeb, poprzez który cia³o wraca do ³ona ziemi, sk±d przysz³o. Tego zwyczaju cywilizacja epiki Homeryckiej ju¿ nie jest ¶wiadoma. Wynika to z kremacji zmar³ych. Niew±tpliwie wi±¿e siê to z ró¿nic± w my¶leniu o zmar³ych – jednej z najbardziej charakterystycznych ró¿nic miêdzy now± religi± a star±. Zmarli w rzeczy samej nie zaprzestaj± istnieæ, ale ich istnienie nie jest ju¿ d³u¿ej tym, co istnienie ¿ywych, i nie ma d³u¿ej powi±zania miêdzy tymi dwoma sferami. Co wiêcej, sfera zmar³ych traci sw± ¶wiêto¶æ; bogowie przynale¿± ca³kowicie do ¿ycia i ze swej istoty s± oddzieleni od wszystkiego, co przynale¿y do ¶mierci. Bóstwa olimpijskie nie maj± nic do czynienia ze zmar³ymi; w rzeczy samej, jest powiedziane wprost o nich, ¿e unikaj± mrocznej dziedziny ¶mierci. U Homera natomiast, nie lêkaj± siê kontaktu ze zmar³ymi, gdy¿ ich istnienie przynale¿y ca³kowicie do przesz³o¶ci; ale pó¼niejsze wieki, które nie mierzy³y siê z problemem ¶mierci z t± sam± wolno¶ci±, unika³y blisko¶ci z umieraj±cymi i zmar³ymi, aby unikn±æ zmazy. Tak szeroka przepa¶æ oddziela Olimpijczyków od dawnych bóstw. Jakiekolwiek szczególne formy mog± przyj±æ te ostatnie, s± niemal bez wyj±tku bóstwami dolnego ¶wiata i zmar³ych.\nWszystkie one przekazuj± ducha ziemi, od której pochodz± wszelkie b³ogos³awieñstwa i zobowi±zania ziemskiej egzystencji, ducha, który sam daje narodziny wszystkiego, co ¿ywe, i znowu, kiedy przedzia³ ¿ycia siê koñczy, przyjmuje wszystko z powrotem w siebie. To, co macierzyñskie, kobiece, zajmuje pierwszorzêdn± pozycjê w tej zwi±zanej z ziemi± religii. Tego, co mêskie, nie brakuje, ale jest podporz±dkowane kobiecemu. Jest to prawd± nawet w stosunku do Posejdona, którego w³adza niew±tpliwie rozci±ga³a siê nad ca³ym ¶wiatem w pierwotnych czasach; jego imiê opisuje go jako mê¿a wielkiej bogini, z której aspektami mieli¶my do czynienia w poprzedniej sekcji.\nU Homera domena Posejdona jest ca³kowicie ograniczona do morza. Bierze udzia³ w bitwach jako przyjaciel Greków, ale wystarczy porównaæ go z innymi Olimpijczykami, by u¶wiadomiæ sobie jego ograniczenia. Podczas gdy inni wp³ywaj± na ludzkie ¿ycie na wielorakie sposoby, o nim my¶li siê wy³±cznie w zwi±zku z morzem i koñmi. A jednak sam odwa¿y³ siê zaprotestowaæ przeciw zwierzchnictwu Zeusa, by ten ograniczony by³ do nieba jako jego jedynej prawowitej dziedziny. Musia³ kiedy¶ byæ o wiele bardziej potê¿ny ni¿ siê jawi w Iliadzie. Na licznych drogach, nie wy³±cznie przez wyrazisty opis, poematy Homeryckie wskazuj±, ¿e jego prawdziwa wielko¶æ przynale¿y do przesz³o¶ci. Okazjonalnie konfrontuj± go z m³odszymi bóstwami i przy ka¿dej okazji jawi siê jako¶ niezdarny i staromodny wobec blasku i lotno¶ci Apolla. Zgodnie z pogl±dem Iliady Posejdon jest m³odszym bratem Zeusa. Ale jak zobaczymy, Hezjod niew±tpliwie zachowa³ starszy pogl±d, kiedy prezentuje Zeusa jako najm³odszego z potomków Kronosa.\nPierwotna si³a Posejdona jest zasugerowana przez synów, których mit mu przypisuje; s± gigantycznymi i niepohamowanymi manifestacjami si³y, jak Orion, Otus, Efialtes, Polifem i wielu innych. Jego w³asna prawdziwa natura jasno ujawnia siê w jego imieniu. Druga jego czê¶æ, która wskazuje na boginiê-ziemiê, zawiera w tej postaci tak pewne staro¿ytne s³owo jak Damater (Demeter) zwan± “Matk± Da”. Arkadyjski kult zachowa³ bardzo staro¿ytne mity o zwi±zku Posejdona z bogini±. Demeter Erynis, która by³a tam czczona, zosta³a zap³odniona jako klacz przez Posejdona w kszta³cie ogiera, i urodzi³a córkê oraz przeklêtego konia Ariona, o którym jest tak¿e powiedziane, ¿e wyda³a go sama ziemia.\nZwi±zany z tym mitem jest inny, zgodnie z którym Posejdon po¶lubi³ Meduzê. Meduza równie¿ nosi imiê bogini ziemi. Jej imiê oznacza “Ta, która ko³ysze”. Tu staro¿ytne bóstwo ziemi wydaje swe dzieci na potworne sposoby charakterystyczne dla wczesnego mitu: Meduza pozbawiona jest g³owy przez Perseusza i natychmiast wytryskuje na ¶wiat³o Chrysaor, “cz³owiek ze z³otym mieczem” i Pegaz ogier-b³yskawica. Fakt ¿e bogini-ziemi i jej m±¿ ³±cz± siê w postaciach koñskich ¶wiadczy o staro¿ytnym pojêciu, w którym koñ przynale¿y do ziemi i dolnego ¶wiata. Posejdon figuruje jako stwórca, ojciec lub dawca koni, nosi koñski epitet Hippios, i czczony jest ofiar± z konia i wy¶cigami rydwanów. Zgodnie z arkadyjsk± legend± Rea da³a Kronosowi klacz do po³kniêcia zamiast Posejdona. O jego synu Neleusie powiada siê, ¿e wychowywa³ siê w¶ród stada koni. Wraz z Neleusem, “bezlitosnym”, przybyli¶my do dziedziny dolnego ¶wiata, a wiele rzeczy wskazuje, ¿e sam Posejdon by³ kiedy¶ tam domownikiem. Je¶li spojrzymy na dzia³anie, przez które przejawia siê si³a ma³¿onka ziemi, odkryjemy, ¿e najwa¿niejsz± jest wstrz±sanie ziemi±, od którego otrzyma³ wiele epitetów. By³ zawsze przera¿aj±cym bogiem trzêsieñ ziemi. W Iliadzie tak wstrz±sn±³ ziemi±, ¿e góry zadr¿a³y i straszliwe królestwo otch³ani grozi³o ich rozsadzeniem. Nie tylko rozszczepia ziemiê, ale tak¿e powoduje, ¿e kipi± z niej s³ona i ¶wie¿a woda i dlatego jest bogiem ¼róde³ i rzek. Ale jego najbardziej majestatyczn± manifestacj± jest morze, którego huk zwi±zany jest z trzêsieniem ziemi.\nPogl±d, ¿e Posejdon jest w³adc± morza, który u Homera jest jedynym reliktem jego wcze¶niejszej znacznie szerszej dzia³alno¶ci, tak¿e niew±tpliwie przynale¿y do jego pierwotnego obrazu, tak jak jego postaæ jako wstrz±saj±cego ziemi±. Cecha, której wierzenie kurczowo siê trzyma tak d³ugo, musia³a byæ bardzo silna od pocz±tku. Ale nie mo¿emy unikn±æ wra¿enia, ¿e u Homera, i w po-Homerowych wierzeniach w ogóle, Posejdon zachowa³ jedynie fragmenty, choæ bardzo istotne, swego dawnego w³adztwa. To okrojenie jest dowodem wiêkszej zmiany w my¶leniu o tyle, ¿e Posejdon by³ pierwotnie nie tyle zwyk³ym wielkim bogiem, ale wszechogarniaj±cym; szczególnie, jak sugeruje jego imiê, mêsk± postaci± zwi±zan± z ¿eñskim bóstwem ziemi. W tej roli mo¿emy go porównaæ jedynie do Zeusa, ciskaj±cego b³yskawicê; on sam równie¿ ciska³ b³yskawice, a jego znany trójz±b nie by³ pierwotnie niczym innym, ni¿ b³yskaj±cym piorunem.\nTen Posejdon jawi siê w micie, jak zauwa¿yli¶my, w postaci konia, a jego partnerka Demeter jako klacz. Jest to charakterystyczny sposób, w jaki g³êboka staro¿ytno¶æ wyobra¿a³a sobie bogów, a wszelkie pó¼niejsze manifestacje bogów w zwierzêcej formie czy w zwierzêcym towarzystwie boga w ludzkiej postaci wskazuj± na ten dawny okres religii. Legendy o bogach stale zawieraj± obfite dowody, ¿e kiedy¶ bogowie preferowali przejawiaæ siê w zwierzêcej formie. Dla nowszego sposobu my¶lenia mog³o to jedynie oznaczaæ, ¿e udaj± zwierzêc± formê w konkretnych momentach dla konkretnych celów, i st±d w³a¶nie wziê³a siê wiêkszo¶æ tych dobrze znanych i kochanych opowie¶ci o transformacjach. Ale pierwotnie zwierzêce cia³o musia³y byæ ca³kowicie w³a¶ciwe dla boga, który je nosi³; i tak nawet w zmienionych warunkach istnienia, charakterystycznych dla nowego okresu, poszczególni bogowie nie mogli zarzuciæ swych zwi±zków ze specyficznymi zwierzêtami, które by³y typowo wyra¿ane w epitetach, zwyczajach ofiarnych i legendach.\nTrudne, je¶li nie niemo¿liwe jest wspó³czesnemu cz³owiekowi przyzwyczaiæ siê do tego swoistego sposobu my¶lenia i mog³oby byæ lepiej pozwoliæ mitom trwaæ w ich w³asnych terminach, ni¿ fa³szowaæ je przez sta³e wtr±canie swoich w³asnych kategorii my¶li. Jest to fa³szerstwo tego samego rodzaju, jak powiedzieæ, ¿e wczesny okres wyobra¿a³ sobie bogów jako zwierzêta, tak jak Homerycki i post-Homerycki wyobra¿a³ ich sobie jako ludzi. Religia olimpijska akceptuje jedynie ludzkie formy bóstwa. To stanowisko jest dowodem podstawowej transformacji my¶li, której znaczenie wkrótce poznamy. Dla staromodne religii, z jednej strony, brak stanowiska jest równie charakterystyczny. Idea boga w zwierzêcej formie w ¿aden sposób nie wyklucza formy ludzkiej. Od ludów pierwotnych dzi¶ mo¿emy nauczyæ siê, jak niedorzecznie jest przyjmowaæ, ¿e to, co nazywamy “prostymi” ideami, w³a¶ciwe jest wczesnym erom ludzkiej my¶li, gdy¿ w rzeczywisto¶ci to, co pierwotne, jest zwykle mniej proste. W tamtym ¶wiecie my¶li i wierzeñ jest doskonale mo¿liwe dla jednego [bóstwa] byæ okre¶lonym cz³owiekiem czy nadcz³owiekiem w ludzkim przebraniu i w tym samym czasie zwierzêciem czy ro¶lin± lub czymkolwiek innym kompletnie niepasuj±cym do naszego sposobu my¶lenia; i je¶li naukowe badanie we¼mie konkretny jednog³o¶ny aspekt jako punkt wyj¶cia, zrozumienie zostanie udaremnione od samego pocz±tku. Nawet w historycznych religiach, gdziekolwiek co¶ ze staro¿ytnej pierwotno¶ci pozosta³o, czy to w kulcie, czy legendzie, czy popularnym wierzeniu, znajdujemy tê sam± p³ynno¶æ idei, w przeciwieñstwie do której nasze podej¶cie, kontrolowane przez postanowienie panowania nad natur±, jawi siê jako sztywne i mechaniczne. Boska rzeka jest t± konkretn± wod±, któr± widzê p³yn±c±, s³yszê szumi±c± i mogê narysowaæ; ale w tym samym czasie jest tak¿e bykiem, a oprócz tego istnieje w ludzkiej formie, dok³adnie jak pierwotny klan sk³ada siê z ludzi, którzy mog± byæ jednocze¶nie or³ami czy czym¶ podobnym. Sztuka plastyczna przedstawia t± obfito¶æ bytu w mieszanych formach i fakt, ¿e takie przedstawienia porzucono dla wielkich bóstw, od pewnego okresu stanowi znacz±cy znak transformacji my¶li. Tutaj te¿ zmiana kierunku my¶lenia jest wyra¼na w odej¶ciu od tego, co zwi±zane z ¿ywio³ami. Proteuszowa zmienno¶æ pojêæ jest charakterystyczna dla ziemskiej obiektywno¶ci. Brzmi to jak sprzeczno¶æ, ale jest czym¶ naturalnym. Gdzie my¶l i cze¶æ s± zwi±zane z istnieniem w³a¶ciwym ¿ywio³om, nie mog± w tym samym czasie posiadaæ wolno¶ci i czystej prostoty form duchowych. St±d azjatyckie sposoby my¶lenia i wiary pozosta³y zawsze w stadium, które duch Homeryckiego ¶wiata pozostawi³ definitywnie za sob±. Jego w³asne wczesne stadia, z drugiej strony, musia³y byæ silnie zdominowane przez my¶l zwi±zan± z ¿ywio³ami w stopniu swego oddalenia. St±d bogowie manifestowali siê w zwierzêcych formach; ich bycie by³o intymnie zwi±zane z drzewami, ro¶linami, zbiornikami wodnymi, z ziemi± i formacjami ziemnymi, z wiatrem i chmurami. Zamieszkiwali nie tylko niebiosa, jak Olimpijscy bogowie, ale tak¿e ziemiê.\nWidzieli¶my, ¿e prehistoryczna religia ¿eñskiej natury dominowa³a. To kobiety równie¿ zajmowa³y najwy¿sz± bosk± rangê. Nawet w przypadku Posejdona, którego moc musia³a byæ tak wielka i szeroka, ¿e mo¿na by j± porównaæ z Zeusem, by³o oczywiste, ¿e nie dorównywa³ bogini-ziemi w godno¶ci. Jako jej m±¿ by³, jak niektóre imiona wskazuj±, przywo³ywany w modlitwie. Ten sam styl zwracania siê w odniesieniu do Zeusa, wystêpuje u Homera jako staro¿ytna ceremonialna forma. Ten pierwotny ¶wiat bogów przenika matczyne napiêcie, które jest tak charakterystyczne dla niego, jak ojcowskie i mêskie napiêcie w ¶wiecie Homeryckich bogów. W staro¿ytnych historiach o Uranosie i Gai oraz Kronosie i Rei, do których powinni¶my siê teraz zwróciæ, dzieci s± ca³kowicie po stronie matki, a ojciec zdaje siê byæ obcym, z którym nie maj± nic do czynienia. Rzeczy zupe³nie inaczej przedstawiaj± siê w dziedzinie Zeusa; mamy tam wyró¿niaj±ce siê bóstwa opisuj±ce siebie z naciskiem jako dzieci swoich ojców.\nAle odró¿nienie religii przedhomeryckiej od Homeryckiej nie zasadza siê na samym fakcie, ¿e to, co mêskie, ma mniejsz± wagê ni¿ to, co ¿eñskie. W religii przedhomeryckiej mêskie bóstwa same s± przedstawiane odmiennie ni¿ to jeste¶my przyzwyczajeni wyobra¿aæ je sobie dziêki Homerowi i sztuce klasycznej. S± tu tytani, o których powiedziane jest, ¿e zostali zdetronizowani przez bogów olimpijskich i uwiêzieni w otch³ani. Tradycja przekaza³a wiêc pamiêæ o wyczerpuj±cym konflikcie, który zakoñczy³ siê zwyciêstwem nowych bogów. Czym by³o to, co oni przezwyciê¿yli przy tej okazji? Oczywi¶cie, nie wy³±cznie imiona, ale istoty.\nWiemy wystarczaj±co du¿o o naturze tytanów, by uzmys³owiæ sobie, ¿e ró¿nili siê zasadniczo od Olimpijczyków, którym musieli ust±piæ drogi. Pierwsze z tragedii Ajschylosa wspomniane wcze¶niej przedstawiaj± nam jednego z nich z przemo¿nym dostojeñstwem – Prometeusza.\nPrometeusz jest bogiem, synem wielkiej bogini ziemi, którego uporu nowy pan niebios nie mo¿e skruszyæ. Kpi z m³odzieñczej rasy bogów, która znêca siê nad nim tylko dlatego, ¿e zachowa³ ludzko¶æ od zniszczenia. Jako ¶wiadek niesprawiedliwo¶ci, któr± wycierpia³, wzywa pierwotne boskie ¿ywio³y: eter, powietrze, potoki, morze, matkê ziemiê i S³oñce. Wokó³ niego córki Okeanosa, a stary bóg ziemskiego strumienia we w³asnej osobie przybywa, by okazaæ mu wspó³czucie. Ten Prometeusz, który zabiera swój potê¿ny sekret do otch³ani, zosta³ przedstawiony przez Ajschylosa z dostojeñstwem, które odt±d wywiera³o wra¿enie na ludzko¶ci. Ale nie ma w±tpliwo¶ci, ¿e Prometeusz nie by³ pierwotnie tak wybitn± postaci±. Tak jak Hefajstos, by³ bogiem ognia i rzemios³a, któremu ludzka egzystencja wiele zawdziêcza³a, w zasadzie wszystko. Ale jak on obdarzy³ sw± dobroczynno¶ci± ludzk± rasê? Hezjod stosuje do niego okre¶lenie „przebieg³y” (ankylometes). U Homera Kronos, przywódca tytanów i jedynie on jest tak okre¶lany, a taki sam epitet daje mu w swej relacji Hezjod. Dla obu bóstw epitet ten musia³ nie¶æ specjalne znaczenie; i rzeczywi¶cie mity, które ich dotycz± ukazuj±, ¿e na ich si³ê sk³ada siê przebieg³o¶æ i ukryte zasadzki. St±d Homer ignoruje ich waleczno¶æ i musimy uciec siê do Hezjoda po informacje. Poeta, który by³ zafascynowany dum± i wspania³± mêsko¶ci± Olimpijczyków, musia³ znale¼æ takie cechy charakteru i szczególne mity, w których jawili by mu siê wstrêtnymi. To przez kradzie¿ Prometeusz zdoby³ ogieñ, który jest u¿yteczny dla cz³owieka; mit o z³odzieju ognia, który jest skrajnie rozpowszechniony, zosta³ zastosowany do niego. Drugim jego osi±gniêciem by³o oszustwo, dziêki któremu doprowadzi³ samych bogów do tego, ¿e wybrali gorsz± czê¶æ ofiary jako swój udzia³ i zostawili lepsz± dla ludzi. Równie¿ Kronos jest bandyt±. By okaleczyæ swego ojca Uranosa, spad³ na niego w ciemno¶ci, z zasadzki. Jego przestêpstwa przeciw ¿onie i dzieciom równie¿ s± opisywane jako z³odziejskie ataki. Szpiegowa³ z ukrycia ciê¿arn± ¿onê i tylko w momencie rodzenia Zeusa odnios³a sukces, dziêki pomocy w³asnych rodziców, chowaj±c przed nim i przynosz±c swego najm³odszego syna potajemnie na ¶wiat. On sam by³ pokonany podobn± chytro¶ci±: zamiast dzieci, które oczekiwa³ po¿reæ, otrzyma³ kamieñ, a kolejna zdrada zmusi³a go do zwymiotowania owego kamienia i wszystkich dzieci, które przedtem po³kn±³.\nKiedy czytamy te historie, a¿ do ustanowienia panowania Zeusa, czujemy siê, jakby¶my byli w innym, jakby niegreckim ¶wiecie. Wspomnienia o mitycznych opowie¶ciach pierwotnych cywilizacji narastaj±. Pod wieloma wzglêdami, pierwotne osobisto¶ci s± podobne wynalazczym herosom i wybawicielom pierwotnych ludów. Tak jak w ich przypadku to, co ludzkie i boskie, s± cudownie przemieszane. To duchowe pokrewieñstwo otrzyma³o bardzo charakterystyczny wyraz w szczególnej cesze tych historii: bohater, wybawca swego ludu, powo³any do przywództwa, jest najm³odszy. Dotyczy to Kronosa, Zeusa i by przytoczyæ tylko jeden przyk³ad – Maui, boskiego wybawcê z Polinezji, który by³ ostatnim dzieckiem rodziców. Sam fakt, ¿e u Homera Zeus nie jest ju¿ najm³odszym, ale raczej najstarszym synem Kronosa, jest sam w sobie dowodem na wielk± zmianê my¶lenia.\nWra¿enie, jakie wywieraj± mity dotycz±ce mêski bóstw, które zosta³y wyparte przez Olimpijczyków, zdaje siê wspaniale wpasowywaæ w to, czego dowiadujemy siê o ich imionach i formach. Nazwa ‘tytan’, jak siê mówi, ma oznaczaæ króla. S³owo to nie oznacza specyficznego rodzaju boga, ale raczej wielkiego boga w ogólno¶ci, jak „deus” miêdzy Rzymianami i theos miêdzy Grekami. Jest to spójne z sugesti± ostatnio podniesion± przez Paula Kretschmera, ¿e w imieniu "tytan" rozpoznaje on Pelazgijskiego poprzednika greckiego (czy ³aciñskiego) s³owa na niebiañskich bogów, które zawiera takie imiona jak Zeus, Diespiter i tym podobne; Tinia – etruska nazwa Jupitera, mog³aby byæ podobnym poprzednikiem na w³oskiej ziemi. Okazuje siê zatem, ¿e w „tytanie” mamy imiê, które oznacza przedolimpijskich bogów i którym oni byli wzywani. Jest wiele wskazówek, ¿e naby³o konotacje „dziki”, „buntowniczy” czy nawet „niegodziwy” w opozycji do Olimpijczyków, którym tytani poddali siê jedynie po walce.\nTrzeba teraz odnotowaæ, ¿e ci tytani s± czêsto charakteryzowani jako Priapowe bóstwa. Kaibel uznawa³ to za pierwotn± i oryginaln± koncepcjê; pó¼niej utrzymywano, ¿e nie zak³ada to nic wiêcej, jak tylko ¿art. Ale dowody usprawiedliwiaj± Kaibela tak daleko, jak przekonuj± nas, by wierzyæ, ¿e musi byæ znacz±ce podobieñstwo miêdzy fallicznymi bóstwami i obrazem w ramach, w którym tytani s± wyobra¿ani. Pomimo to nie mo¿emy k³a¶æ szczególnego nacisku na seksualno¶æ w przypadku tytanów, podkre¶laæ znaczenia, które przypisane fallicznym istotom w historycznych czasach. Maleñkie drewniane idole prymitywnych kultur mog± nauczyæ nas, jak idole tytanów musia³y byæ sporz±dzane, by przypominaæ ludziom pó¼niejszych wieków, spotykaj±cym czêsto takie drewniane przedstawienia Priapa i jemu równych. W tych ma³ych i do¶æ prostych figurkach mêsko¶æ by³a znacz±co podkre¶lana. Charakteryzowa³o to je, nie jako lubie¿ne, ale jako ¿ywotne bóstwa zdolne do reprodukcji, i to dlatego sta³y one przy matczynych bóstwach i ich wzorcu, Matce Ziemi, której ¿eñskie i matczyne moce daleko przekracza³y ich w dostojeñstwie i godno¶ci.\nW jednym odosobnionym przypadku pojêcie mêskiej bosko¶ci urasta do prawdziwego dostojeñstwa, a ma to miejsce w przypadku ma³¿eñskiego zjednoczenia boskich niebios i boskiej ziemi. Nawet Ajschylos wy¶piewuje mi³osny blask „¶wiêtego nieba” i godow± ¿±dzê Ziemi, która jest zap³odniona przez deszcz z wysoka. Mit przedstawia te objêcia jako potê¿ne zdarzenie u samego pocz±tku ¶wiata. Znacz±ca uwaga w Teogonii mówi nam, jak „Nadszed³ wielki Uranos wraz z noc± i obj±³ Ziemiê, pragn±c zwi±zku mi³o¶ci i przykry³ sob± j± ca³±” (prze³. J. £anowski).\nNajwy¿szego znaczenia tego obrazu dowodzi jego przetrwanie w s³ynnych mitach. W nich jednak¿e zosta³ zamaskowany, gdy¿ spó³kuj±ca para nie nosi tak jawnych imion jak „niebo” i „ziemia”; Zeus pojawia siê w roli nieba, a w roli ziemi pojawiaj± siê Danae, Semele czy inna ludzka kobieta. Ale przy bli¿szej obserwacji staje siê jasne, ¿e s± to nawroty do tego samego pierwotnego motywu pod innymi imionami i w innych pojêciach. Jakkolwiek wznios³y jest niebiañski bóg, pojawia siê na tym obrazie, i chocia¿ jest niewiele ni¿szy w godno¶ci od bogini ziemi, to fakt, ¿e mêska bosko¶æ jest drugorzêdna w stosunku do ¿eñskiej w my¶li religijnej wczesnego okresu pozostaje niezmienny. Bóg nieba w szczególno¶ci musia³ odgrywaæ jedynie niewielk± rolê we wczesnej religii, jakkolwiek trwa³e mog± byæ mity jego dotycz±ce. Podobnie w religiach ludów pierwotnych, których wiele przychodzi teraz na my¶l, mêska bosko¶æ niebios czêsto pozostaje w tle.\nAle obraz boga niebios kieruje nasz± uwagê na jedno istotne zjawisko prehistorycznego ¶wiata, na mit. Musimy zrozumieæ, ¿e wielkie mity we w³a¶ciwym sensie powsta³y, kiedy nowy obraz ¶wiata zaczyna³ przewa¿aæ. W pó¼niejszym okresie zainteresowanie skupi³o siê na jasno wyodrêbnionych osobowych postaciach. Ale mit jest zawsze wydarzeniem, w którym wielko¶æ i waga indywidualnych postaci czy ofiar jest poch³oniêta. Ogrom tego, co siê wydarza tak dominuje nad nimi, ¿e ich postaci mog± ³atwo jawiæ siê monstrualnymi, groteskowymi i komicznymi utemperowanemu gustowi pó¼niejszych pokoleñ. St±d widzimy, jak poematy Homera zbywaj± te osobliwe twory taktownym milczeniem, jakby by³y ich nie¶wiadome, choæ znaj± je do¶æ dobrze, i ¿e Platon, który by³ utalentowany w my¶leniu mitycznym – chocia¿ nowego rodzaju – zupe³nie jawnie wyra¿a swe obrzydzenie nimi.\nJednym z takich mitów, wype³nionym duchem pierwotnego okresu, jest ten o Kronosie i Uranosie. Uranos nie cierpi dzieci, które Gaia ma mu przynosiæ na ¶wiat³o, ale chowa je w jej g³êbiach. Ziemia jêczy w cierpieniach. Jej dzieci s± przera¿one na my¶l o zaatakowaniu swego ojca, jedynie najm³odszy, Kronos „przebieg³y” wykazuje odwagê, i z ostr± broni±, któr± da³a mu jego matka, spada na ojca z zasadzki w³a¶nie wtedy, gdy o zmierzchu, têskni±cy za mi³o¶ci± Uranos rozpo¶ciera siê nad ca³± ziemi±. Kronos obcina ojcu mêski cz³onek i wrzuca go do morza.\nTen znacz±cy mit wykazuje nieomylnie pokrewieñstwo ze s³awn± polinezyjsk± histori± pierwszych rodziców, nieba i ziemi, i ich wymuszonej przez jednego z ich synów separacji. Dawno temu Bastian wskaza³ na to pokrewieñstwo. To nie tak, ¿e jakie¶ historyczne zwi±zki miêdzy nimi dwoma mog³yby uczyniæ je prawdopodobnym; pomijaj±c inne rozwa¿ania, rozbie¿no¶ci s± znacz±ce. Na pocz±tku wszystkich rzeczy, powiada polinezyjska legenda, trwa³a ciemno¶æ; przewa¿a³a, gdy Rangi i Papa, to jest niebo i ziemia, le¿eli w u¶cisku. Ich synowie rozwa¿ali, co nale¿y zrobiæ, i zdecydowali siê rozdzieliæ rodziców si³±. Ró¿ne próby tego zawiod³y, a¿ Tane, bóg drzew, wprowadzi³ siebie miêdzy nich i podniós³ niebo wysoko ponad ziemiê. Ale ró¿nice w szczegó³ach nie poci±gaj± za sob± ¿adnych konsekwencji. Znaczenie i charakter zwi±zku jako ca³o¶ci jest oczywi¶cie to samo tak w relacji Hezjoda, jak i polinezyjskiej, a mit grecki, tak przestrzennie odleg³y od barbarzyñskiego, musi nauczyæ nas, ¿e relacja Hezjoda o Uranosie i Kronosie niesie ze sob± autentyczne znamiê pierwotnej my¶li mitycznej. W jednym znacz±cym szczególe polinezyjska ba¶ñ zdaje siê zbiegaæ niemal dok³adnie z greck±. Uranos ukrywa swe dzieci w g³êbinach ziemi (Gaies en keuthmoni), zamiast znie¶æ to, ¿e przychodz± na ¶wiat³o; polinezyjski mit koñczy siê (wed³ug Bastiana) s³owami „natychmiast po rozdzieleniu nieba i ziemi, ludzie, którzy pierwotnie byli ukryci w otworach piersi swych rodziców, stali siê widoczni”. Mit Kronosa i Rei powtarza mit nieba i ziemi z innymi wyobra¿eniami i innymi imionami. Tak jak Uranos nie móg³ znie¶æ, by jego dzieci ujrza³y ¶wiat³o dzienne, ale ukrywa³ je we wnêtrzu ziemi zaraz po urodzeniu, tak Kronos po¿era³ je zaraz po narodzinach. Znowu to najm³odszy, Zeus, okazuje siê tym, od którego przychodzi wybawienie. W zwi±zku z tym nie mo¿na nie pomy¶leæ o s³ynnym micie o narodzinach Ateny. Znajduje siê on u Hezjoda, który znowu pierwszy opowiada tê historiê. Matk± Ateny mia³a byæ Metis, bogini „Inteligencja”, ale zanim dziecko przysz³o na ¶wiat, Zeus po³kn±³ jej matkê. Tutaj tak¿e, zatem, ojciec zapobiega wydobyciu siê dziecka z matki, tutaj tak¿e po¿era je, jak uczyni³ Kronos, ale razem z matk±; tutaj tak¿e dzia³a, by uprzedziæ przeznaczeniu przepowiedzianemu przez Uranosa i Gajê, ¿e syn z tego zwi±zku zrzuci go z tronu. Ale tutaj mamy nowy motyw, ¿e dziecko rodzi siê z samego ojca, i to w bardzo szczególny sposób – z g³owy. Przypomina to nam narodziny Dionizosa, którego Zeus zaszy³ w swym udzie jako nieukszta³towany embrion ocala³y ze spalonej matki i sam urodzi³ go o w³a¶ciwej porze.\nTo do¶æ znacz±ce, ¿e mity te mog³y pó¼niej byæ postrzegane jako stosunkowo pó¼ne wytwory spekulacji czy egzegezy. Z uwzglêdnieniem ca³ej wzywanej tu ostro¿no¶ci, mo¿na ci±gle tu niezbicie twierdziæ, ¿e to najmniej prawdopodobna z wszystkich interpretacji. Jakiekolwiek mog³o byæ pierwotne znaczenie tych historii, ich zadziwiaj±ce, romantyczne i gigantyczne jako¶ci s± dowodem ich wiarygodno¶ci jako wytworów autentycznej i oryginalnej mitycznej my¶li, czy raczej punktu widzenia. S± w pe³ni analogiczne do pierwszego stopnia rozwoju my¶li w¶ród pierwotnych cywilizacji i uderzaj± nas z tym samym odczuciem dziwno¶ci. Nawet nadzwyczajne narodziny Ateny maj± sw± polinezyjsk± paralelê, przynajmniej w tej okoliczno¶ci, ¿e tam równie¿ mityczna osoba narodzi³a siê z g³owy. Opowiada siê o Tangaroa, ¿e jego matka Papa urodzi³a go nie w zwyk³y sposób, ale przez ramiê lub, wed³ug innej wersji, „prosto z g³owy”.\nMity te mog± dla nas brzmieæ dziwnie, tak te¿ brzmia³y równie¿ w epoce Homeryckiej. Homer wiedzia³ wystarczaj±co du¿o o wyskoczeniu Ateny z g³owy ojca; honorowy epitet obrimopatre, „córka potê¿nego ojca”, stanowi wystarczaj±co jasn± wskazówkê. Bogini sama deklaruje u Ajschylosa, ¿e jest „ca³a swego ojca” i nie zna matki; jest równa swemu ojcu u Homera. Ale co do romantycznego mitu jej narodzin z g³owy Homer milczy i trudno sobie wyobraziæ, by móg³ o nim mówiæ tak, jak móg³ mówiæ o monstrualnych mitach Uranosa i Kronosa. Uzmys³awiamy sobie, ¿e epoka fantastycznych opowiadañ mitycznych siê skoñczy³a. W nowej erze, która pojmuje istotê ¶wiata i ludzkiego ¿ycia w wynios³ych postaciach, mit nie cieszy siê ju¿ suwerenn± niezale¿no¶ci± i zdolno¶ci± do ba¶ni, które posiada³ w prehistorycznych czasach. W konsekwencji ró¿nica miêdzy nimi dwiema sta³a siê jasna.\nWraz ze staro¿ytnym mitem zanika równie¿ magia, i choæ oba prze¿y³y tu i ówdzie w Grecji w tej czy innej formie, g³ówna linia ducha greckiego dowodzi, ¿e raz na zawsze zrezygnowa³ z ich. I ta decyzja uczyniona zosta³a w okresie, którego wielkimi dokumentami s± poematy Homera.\nMo¿emy zaklasyfikowaæ pogl±dy na ¶wiat ludzi zgodnie ze stopniem, w którym s± one ogarniête i kontrolowane przez my¶lenie magiczne. Nikt tak totalnie nie przezwyciê¿y³ magii w jej charakterystycznym ¶wiecie my¶li, jak Grecy. W ¶wiecie Homeryckim magia nie posiada ¿adnego znaczenia, czy spogl±damy na bogów, czy ludzi, a kilka przypadków wskazuj±cych na znajomo¶æ magii jedynie ukazuje, jak odleg³a siê sta³a. Bogowie nie praktykuj± zaklinania, chocia¿ czasem powoduj± rzeczy na sposób przypominaj±cy staro¿ytn± magiê. Mog± to robiæ, jako ¿e ich istota nie opiera siê na magicznej mocy, ale na bycie natury. „Natura” jest wielkim nowym s³owem, które dojrza³y grecki duch przeciwstawi³ staro¿ytnej magii. Odt±d ¶cie¿ka wiedzie prosto do sztuki i nauki Greków. Ale w wieku, gdy staro¿ytne mity by³y ci±gle ¿ywe, magia (która jest pokrewna duchowo staro¿ytnemu mitowi) jawi siê jako posiadaj±ca niema³e znaczenie; dla mitycznych opowiadañ to, co cudowne, które sta³o siê obce Homeryckiemu duchowi, zajmuje znaczne miejsce.\nAutentycznie cudownym bohaterem we wczesnym micie jest Perseusz, którego matka, Danae, poczê³a go w g³êbi ziemi ze z³otego deszczu boga nieba; jako dziecko zosta³ wy³owiony z morza, a pó¼niej do¶wiadczy³ najbardziej niezwyk³ych przygód. Aby dotrzeæ do przera¿aj±cej Gorgony na zachodnim krañcu ¶wiata, za Oceanem, najpierw odwiedzi³ Staruchy i zmusi³ je, by pokaza³y mu drogê do Nimf, od których otrzyma³ uskrzydlone buty, czapkê niewidkê oraz torbê. Tak wyekwipowany polecia³ na kraniec ¶wiata i odr±ba³ g³owê Meduzie, z której korpusu wyskoczy³ Chrysaor, „Cz³owiek ze z³otym mieczem”, i Pegaz, ogier, którego Meduza poczê³a z Posejdonem.\nJak¿e ró¿ny to ¶wiat, do którego ten heroiczny mit przynale¿y, od ¶wiata Homeryckich bogów i ludzi; jak ró¿ny jest ten heros od Heraklesa czy herosów Homera! Tutaj przygoda i dziwy we wszystkim, i nic nie pozostaje pozostawione osobistemu zaanga¿owaniu. Wszystko, co siê dzieje jest cudowne, bajkowe, i niezwyk³e a¿ do punktu dziwaczno¶ci. Kiedy g³owa Meduzy zostaje odr±bana od cia³a, a cz³owiek i koñ wyskakuj±, mo¿na poczuæ, ¿e dzieje siê co¶ potê¿nego i g³êboko znacz±cego, wyra¿onego w dziwacznej symbolice – ale kto mo¿e teraz zinterpretowaæ taki obraz? Podstêp i czary s± jako¶ciami, dziêki którym heros sprawia to, co niewiarygodne. Staruchy, które okrada z ich najcenniejszej w³asno¶ci i tak zmusza je do ukazanie drogi do Nimf; a od nich otrzymuje magiczne przybory którymi sam mo¿e osi±gn±æ swój cel na krañcach Zachodu za oceanem i dokonywaæ swych przygód – uskrzydlone buty i czapka czyni±ca go niewidzialnym. Mo¿e to przypomnieæ „podstêpnego” Kronosa i czyn, który osi±gn±³ dziêki swemu sierpowi – tej samej broni, któr± kto¶ wyobrazi³ w rêce Perseusza.\nPerseusz nie jest bogiem, ale stoi bardzo blisko bogów i mo¿e kiedy¶ by³ nim. Pokrewieñstwo z Hermesem jest uderzaj±ce, a rozci±ga siê dok³adnie do tych cech w obrazie Hermesa, które, jak zobaczymy, nale¿± do najstarszego sposobu postrzegania ¶wiata. I tak staje siê mo¿liwe dla nas rozpoznanie jasno tego, co odró¿nia wcze¶niejsze koncepcje bogów od Homeryckich, a co jest w najpe³niejszym sensie koncepcj± greck±.\nNajbardziej cudowne wydarzenia w ¶wiecie oraz najbardziej zadziwiaj±ce i magiczne zdolno¶ci wy¿szych bytów – takimi obrazami i my¶lami, którymi duch by³ w tamtym czasie wype³niony. Ale nowy duch spogl±da na egzystencjê innymi oczyma. Dla niego nie wydarzenia i zdolno¶ci s± najwa¿niejsze, ale istnienie: bóstwa staj± siê postaciami rzeczywisto¶ci, w której wielorakie istnienie natury znajduje swój doskona³y i wieczny wyraz. Wraz z tym krokiem staro¿ytny mit zosta³ porzucony, magia przezwyciê¿ona, a bogowie ostatecznie oddzieleni od ¿ywio³ów.\nPierwo-e-druk w: Blog Pantheionu blog.pantheion.pl, Walter Friedrich Otto, Bogowie homeryccy cz.II


mexican Archives - SJA-JURADM\nA Winning Strategy For Mexican Practice Dominoes\nW Krakowie znajdują się także dwa punkty widokowe, które pozwalają nam nacieszyć się panoramą miasta – położony w kompleksie dawnych austriackich fortyfikacji Kopiec Kościuszki oraz niemal bliźniaczy Kopiec Piłsudskiego. Loty do Poznania to jednak nie tylko oferta dla turystów, którzy chcą zwiedzić stolicę Wielkopolski, ale i dla osób, które wracają z wakacji w innym miejscu, czy też podróżują służbowo na przykład między dwoma polskimi miastami.\nŻydzi przez wieku stanowili nieodłączny aspect jego krajobrazu kulturowego. Niedaleko tego drugiego znajduje się piękny barokowy klasztor kamedułów na Bielanach (przez większą część roku zwiedzać mogą go jedynie mężczyźni!). Mimo kontrowersyjnych pomysłów linie cieszą się wśród podróżnych ogromną popularnością ze względu na tanie loty, choć ich nazwa jest nie lada wyzwaniem dla pasażerów szukających połączeń lotniczych.\nKrajowe loty do Wrocławia są stosunkowo niedrogie – ich cena zbliżona jest do kosztów ponoszonych podczas podróży na tym samym dystansie koleją, autobusem lub samochodem. Taryfa Standardowa jest oczywiście najtańsza, lecz nie daje podróżnym żadnych przywilejów, a za dodatkowe usługi za każdym razem należy dopłacać.\nTanie loty do Wrocławia z Gdańska oferuje Ryanair. Tam, idąc Szlakiem moderny, znajdziesz gmachy Śląskiego Urzędu Wojewódzkiego i Sejmu Śląskiego czy typowe dla lat 30. XX wieku kamienice oraz wille. Leki oraz jedzenie dla dzieci można jednak przewozić tylko w ilości potrzebnej podczas podróży.\nW jego obrębie znajdują się dwa hotele, w hali przylotów swoje placówki mają wypożyczalnie samochodów, znajdują się też w budynku lotniska liczne bary, kawiarnie, restauracje, przeróżne sklepy, a wśród nich te bezcłowe. Tańsze bilety do Warszawy oferują oczywiście linie niskobudżetowe.…


Jaskra – wróg Twoich oczu\n28.08.2017 | Zdrowie\nW Polsce na jaskrę choruje kilkaset tysięcy osób, niestety większość z nich nie jest tego świadoma, a połowa zdiagnozowanych przypadków jaskry to" czysty przypadek". Jaskra atakuje nasze oczy po cichu, nie powoduje dolegliwości bólowych, a jej pierwsze symptomy (jeśli się pojawią) często przez długi czas nie wzbudzają w nas podejrzeń. Problem jest jednak poważny, eksperci szacują, że za kilka lat na całym świecie z powodu jaskry wzrok może stracić nawet kilkanaście milionów ludzi.\nDziś na moim blogu o tym, czym jest jaskra, jakie są jej objawy i w jaki sposób dbać o swoje oczy, żeby zmniejszyć ryzyko jej wystąpienia.\nW Polsce na jaskrę choruje kilkaset tysięcy osób, niestety większość z nich nie jest tego świadoma, a połowa zdiagnozowanych przypadków jaskry to "czysty przypadek". Jaskra atakuje nasze oczy po cichu, nie powoduje dolegliwości bólowych, a jej pierwsze symptomy (jeśli się pojawią) często przez długi czas nie wzbudzają w nas podejrzeń. Problem jest jednak poważny, eksperci szacują, że za kilka lat na całym świecie z powodu jaskry wzrok może stracić nawet kilkanaście milionów ludzi.\nJaskra nie jest jedną konkretną chorobą to grupa chorób, które choć mogą objawiać się i rozwijać w różny sposób mają swój wspólny mianownik, wszystkie prowadzą do zaniku nerwu wzrokowego i w rezultacie narastającej stopniowo, nieodwracalnej utraty wzroku. To właśnie ona znajduje się na niechlubnym podium wśród schorzeń, które najczęściej powodują ślepotę. Niestety wciąż zbyt wielu chorych zgłasza się do lekarza, kiedy zmiany są już na tyle poważne, że uratowanie ich wzroku jest bardzo trudne, a w niektórych przypadkach niemożliwe.\nJaskra przez długie lata może rozwijać się po cichu, aż do momentu, kiedy zauważamy znaczne pogorszenie się naszego wzroku, wtedy choroba jest już niestety bardzo rozwinięta. Jaskra początkowo uszkadza tzw. widzenie obwodowe, stopniowo zawężając pole widzenia, natomiast ostrość wzroku może być zachowana nawet w późnej jej fazie. Dlatego chory przez długi czas nie zauważa wyraźnych zmian, a samo badanie ostrości wzroku, wykonywane podczas rutynowy kontroli u lekarza, nie wykryje zmian które mogłyby wskazywać na jaskrę.\nChoć jaskra latami może przebiegać bezobjawowo, zdarza się, że u chorych pojawiają się symptomy, które mogą być sygnałem alarmowym i bezwzględnym wskazaniem do wizyty u okulisty. Należą do nich: nadmierne łzawienie, bóle oczu, bóle głowy, trudność w przystosowaniu się do widzenia w ciemności, światłowstręt, pojawienie się w polu widzenia tęczowych kół/aureoli — najczęściej wokół źródeł światła, zaburzenia pola widzenia, pogorszenie się wzroku.\nPodstawową klasyfikacją jest rozróżnienie jej na jaskrę wrodzoną, pierwotną, wtórną, z otwartym lub zamkniętym katem przesączania.\nJaskra wrodzona, spowodowana jest niedorozwojem narządu wzroku dziecka w fazie płodowej. Już wtedy anomalia występujące w oku utrudniając odpływ cieczy wodnistej z gałki ocznej, prowadzą do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego. Choroba rozpoznawana jest najczęściej w pierwszych dwóch latach życia dziecka. Jaskra wtórna z kolei występuje w następstwie chorób, które prowadziły do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego lub jest konsekwencją urazu. Najczęściej spotykaną formą jaskry jest natomiast jaskra pierwotna otwartego kąta przesączania. Choroba postępuje bardzo powoli, atakując zazwyczaj oboje oczu, przy czym rozwija się niesymetrycznie, dlatego jedno oko jest zwykle bardziej uszkodzone niż drugie, niestety ten typ jaskry przez długi czas nie daje żadnych objawów. Wydostawanie się cieczy wodnistej, jest utrudnione ze względu na niedrożność kąta przesączania, w wyniku czego dochodzi do wzrostu ciśnienia wewnątrzgałkowego i stopniowego zanikania nerwu wzrokowego. Inaczej jest w przypadku jaskry z zamkniętym kątem przesączania, która występuje na szczęście znacznie rzadziej. W tym przypadku, dochodzi do nagłego zablokowania drogi wydostawania się cieczy wodnistej i natychmiastowego wzrostu ciśnienia w oku. Chory odczuwa wtedy silny ból, głowy i oka czemu towarzyszą zaburzenia widzenia, przekrwienie gałek ocznych, nudności i wymioty. Nerw wzrokowy zanika bardzo szybko, a atak jaskry zawsze wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej.\nJaskra może dotknąć każdego, ryzyko jednak znacznie wrasta wraz z wiekiem, dlatego w grupie ryzyka znajdują się wszystkie osoby po 40 roku życia, zagrożeni są również ci, których bliscy- rodzice lub rodzeństwo, chorowali na jaskrę.\nCzęściej chorują również osoby narażone na przewlekły stres, palące papierosy, z zaburzeniami gospodarki lipidowej, niskim ciśnieniem lub intensywnie leczonym wysokim ciśnieniem, z nieprawidłowym krążeniem krwi objawiającym się stale zimnymi dłońmi lub stopami, po przebytych chorobach lub urazach narządu wzroku oraz zmagające się z cukrzycą. Zdarza się, że ryzyko zachorowania na jaskrę zwiększa się w wyniku stosowania niektórych leków.\nPrzyczyny występowania jaskry nie zostały niestety jeszcze do końca poznane, dlatego trudno jest nam wyeliminować wszystkie czynniki, które mogą jej sprzyjać, a na niektóre zwyczajnie nie mamy wpływu. Warto jednak wiedzieć, że o stanie zdrowia naszych oczu w dużym stopniu decyduje to, jak o nie dbamy. Dlatego, starajcie się ich nie przemęczać. Jeśli pracujecie przy komputerze, zadbajcie o odpowiednie oświetlenie, odległość od monitora i oczywiście przerwy w pracy. Starajcie się również nie zapominać o mruganiu, to ono pobudza wydzielanie łez, których zadaniem jest nawilżenie i oczyszczenie naszych oczu. Pamiętajcie też o dodatkowym nawilżaniu oczu, koniecznie miejcie więc przy sobie specjalne krople, które Wam w tym pomogą i używajcie ich, kiedy tylko poczujecie że Wasze oczy tego potrzebują. Zadbajcie również o odpowiednie nawilżenie powietrza, oczy nie lubią, kiedy jest zbyt suche, stają się wtedy podrażnione, przekrwione, a Wy czujecie, jakby ktoś nasypał Wam pod powieki piasku. Nie bez znaczenia jest również dieta, ponieważ za występowanie jaskry obwinia się między innymi wolne rodniki, koniecznie zadbajcie o to, aby Wasza dieta była bogata w silne antyoksydanty. Oczy na co dzień potrzebują odpowiedniej dawki witamin: C, E, beta-karotenu oraz minerałów, cynku, manganu, miedzi, selenu, w naszym menu nie powinno zabraknąć również cennej dla nich luteiny. Starajcie się więc o to, aby na Waszym talerzu znalazły się ciemnozielone warzywa liściaste, warzywa kapustne, awokado, papryka, pomidory, marchew, czarne porzeczki, borówki, kiwi, aronia, żurawina, natka pietruszki, pestki dyni, słonecznika, nasiona sezamu, ryby, owoce morza oraz produkty pełnoziarniste.\nPodstawową formą profilaktyki są jednak regularne wizyty u okulisty, pamiętajcie o tym, że jaskra rozwija się przez bardzo długi czas bezobjawowo i tylko specjalista jest w stanie ją rozpoznać nawet w jej początkowej fazie. Dlatego powinniśmy odwiedzać okulistę i wykonywać specjalistyczne badania w kierunku wykrycia jaskry przynajmniej raz na 2 lata, a jeśli jesteśmy w grupie ryzyka nawet co 6-12 miesięcy.\nLeczenie polega na zatrzymaniu rozwoju choroby, w trakcie terapii stosuje się głównie leki obniżające ciśnienie wewnątrz oka, co pozwala zahamować proces niszczenia nerwu wzrokowego. Jeśli leczenie rozpoczęte zostanie odpowiednio wcześnie, a pacjent będzie stosował się do zaleceń lekarza, może zachować dobry wzrok do końca swojego życia. Jeśli natomiast choroba jest już w zaawansowanej postaci, wtedy zaleca się również wykonanie zabiegów z użyciem lasera lub operacji chirurgicznych. Należy pamiętać o tym że leczenie, mające na celu obniżenie ciśnienia i zatrzymanie postępu choroby trwa przez całe życie i wymaga od chorego niezwykłej sumienność. Przełomem w leczeniu jaskry może okazać się opracowana przez specjalistów z Kliniki Okulistyki Ogólnej w Lublinie tabletka, która już wkrótce może stać się doskonałym uzupełnieniem wspomagającym i wzmacniającym terapię tej groźnej dla naszych oczu choroby.\nKochani dbajmy o nasze oczy i pamiętajmy o tym, że przed rozwojem jaskry uchronić nas może jedynie szybka diagnoza i w porę zastosowane leczenie. Niestety skutków choroby nie można odwrócić, można natomiast zatrzymać jej postęp i uchronić wzrok.\nTagi: jaskra oczy wzrok okulista okulary


AVA MAXI Klasyczna dopasowana sukienka SU-1266, Kobieta Odzież Sukienki - Avaro.pl\nAVA MAXI Klasyczna dopasowana sukienka SU-1266\nKlasyczna, a zarazem bardzo elegancka sukienka damska. Dekolt w łódkę. Rękaw o długości 3/4. Z tyłu zapięcie na kryty zamek i kuszący rozporek. Dopasowany fason. Sukienka wykonana jest z rozciągliwej, gładkiej dzianiny. Model świetnie prezentuje się na sylwetce.


Archiwa: #Rusłan Żagsylygow - Kierunek Kaukaz\nTag: #Rusłan Żagsylygow\nPrezydent Kazachstanu zastępuje ministra obrony, parlament usuwa Nazarbajewa z dożywotnich stanowisk\nWładze Kazachstanu z prezydentem Kassymem-Żomartem Tokajewem na czele podjęły dalsze kroki w ramach przetasowań rządowych, pozbawiając byłego prezydenta Nursułtana Nazarbajewa dożywotnich stanowisk. Wszystko kilkanaście dni po największych od uzyskania niepodległości protestach, które przetoczyły się w całym kraju.\nTokajew zwolnił ministra obrony Murata Bektanowa 19 stycznia i natychmiast powołał na to stanowisko Rusłana Żagsylygowa – byłego wiceministra spraw wewnętrznych. Niższa izba parlamentu zatwierdziła wniosek kilku deputowanych o pozbawienie byłego prezydenta Kazachstanu prawa do dożywotniego stanowiska przewodniczącego Zgromadzenia Narodu Kazachstanu.\nCzytaj dalej „Prezydent Kazachstanu zastępuje ministra obrony, parlament usuwa Nazarbajewa z dożywotnich stanowisk”


Innowacyjny system wentylacji powietrza - trendblend.pl\nInnowacyjny system wentylacji powietrza\n6 kwietnia 2018, 9:12\nStrona Główna »Trendy Polska » Innowacyjny system wentylacji powietrza\nRekuperacja na stałe zaczyna gościć w polskich domach i nowoczesnych biurach. Nic dziwnego, gdyż jest to aktualnie najbardziej zaawansowany sposób wentylacji budynków.\nKażdy nowy budynek energooszczędny powinien posiadać rekuperację, a wybudowanie domu pasywnego bez niej jest praktycznie niemożliwe. STIEBEL ELTRON proponuje systemy wentylacji oraz przygotowania ciepłej wody użytkowej tworzące jeden system gwarantujący najniższe koszty eksploatacyjne.\nPowodów jest wiele! Dzięki rekuperacji w swoim domu czy biurowcu odzyskujesz zimą pozyskane naturalnie ciepło oraz wtórnie wykorzystujesz ciepło zużytego powietrza nawet do 95%.\nLatem służyć ona może jako klimatyzacja. W domu – lepiej śpisz, gdyż odczuwalny jest niski, zbliżony do zewnętrznego, poziom dwutlenku węgla. Świeże, aksamitne powietrze to jej efekt. Dzięki tej nowoczesnej instalacji utrzymujesz w pomieszczeniu również korzystne parametry energetyczne. Rekuperacja aktywnie oczyszcza powietrze z wirusów i bakterii, ściany są bez grzyba, okna zawsze suche, nawet nie trzeba ich otwierać, by wywietrzyć pomieszczenie chociażby z zapachów powstających przy gotowaniu. Jest to także bardzo funkcjonalne rozwiązanie w wysokich biurowcach, gdzie zwyczajnie, ze względów bezpieczeństwa, okna są nieotwieralne. Przede wszystkim jednak rekuperacja to zmniejszenie wydatków. W okresie zimowym dzięki rekuperacji możemy zaoszczędzić nawet 50% kosztów ogrzewania budynku.\nW źle wentylowanym pomieszczeniu jakość powietrza może być kilkukrotnie gorsza niż powietrze\nw dużym zanieczyszczonym mieście? Można mieć w pokoju świeże powietrze o każdej porze roku bez wychładzania pomieszczeń zimą i bez przegrzewania ich latem? Posiadając rekuperator wzbogacasz powietrze w budynku o przyjazne dla człowieka jony ujemne występujące naturalnie na łonie natury? Osoby szczególnie wrażliwe na obecność w powietrzu kurzu i zanieczyszczeń, np. alergicy, mogą przebywać bezpiecznie w domu czy biurze bez ataków choroby? A w domu? Lustro w łazience w domu z rekuperacją po intensywnej kąpieli zostanie czyste, bez śladu parowania, a w garderobie, w której nie ma dużego okna, a drzwi są najczęściej zamknięte, powietrze jest pachnące, a co a tym idzie nasze ubrania pozostają świeże?\nObecnie kontrolowana wentylacja pomieszczeń to już konieczność. We właściwie klimatyzowanym pomieszczeniu powstaje zdrowy mikroklimat sprzyjający pracy i odpoczynkowi. Cały proces przebiega bezgłośnie i z minimalnym zużyciem energii. Idealnym rozwiązaniem jest przewidzieć jej instalację już na etapie projektu budynku. W STIEBEL ELTRON wiemy jak!


Budowa domów drewnianych i kanadyjskich: oferta | Constructions\nNasza firma zajmuje się budowaniem domów kanadyjskich – trwałej i energooszczędnej alternatywy dla tradycyjnego budownictwa. Z naszą pomocą sprawisz, że marzenie o przytulnym domu rodzinnym lub rekreacyjnej rezydencji poza miastem przestanie być tylko marzeniem.\nTworzymy domy drewniane pod klucz, dbając o najmniejsze detale podczas budowy i w pracach wykończeniowe. Zapewniamy przy tym wysoką jakość obsługi i profesjonalne podejście do powierzonych nam zadań. Naszą gwarancją jest ponad 10-letnie doświadczenie i wielu zadowolonych ze współpracy Klientów.\nbudowę domów kanadyjskich,\nbudowę domów szkieletowych,\nsztukaterie wewnętrzne i zewnętrzne,


YOGO ZWIERZAKI - mamainspiruje.pl\nOstatnio kupiliśmy na totalnym spontanie bilety do włoskiej Apulii (kupno w środę wieczorem, wylot w sobotę rano, powrót we wtorek :))\nJeśli obserwujesz nasz profil na Instagramie, to znasz temat :) Białe klify, pyszna pizza, lody, miasta wykute w skałach, plaże i gigantyczne jaskinie totalnie nas zauroczyły :)\nNiebawem wrzucę wpis z podpowiedziami jak za grosze zorganizować taki weekend.\nTymczasem… choć zabraliśmy ze sobą tylko bagaż podręczny, to jak zawsze do samolotu spakowałam dziewczynkom (oprócz mineralnej oczywiście) musiki w tubkach jakby znudziło im się sączenie wody podczas startu i lądowania. Lub gdyby zgłodniały na pokładzie.\nCo ciekawe – kontrola bezpieczeństwa bez problemu puszcza napoje i posiłki gdy podróżujemy z dziećmi. Ostatnio przeszliśmy przez bramki z dwu-litrową wodą mineralną. Co dało nam co najmniej 20 zł lotniskowych oszczędności :)\nZwykle biorę musy owocowe, ale teraz zakupiłam już zapas deserków mleczno – owocowych Nestle Yogolino, które Diance ostatnio bardzo zasmakowały. A teraz, po powrocie, wymyśliłam dla Ciebie podpowiedź jaką pracę plastyczną można wyczarować z tubek po takim Yogolino:)\nkartek / kleju / wybranych ozdób do pracy\ntubek po deserkach\nWystarczy, że wytniesz wybrany kształt z dwóch w miarę sztywnych kartek, ozdobisz je i skleisz od środka, wsuwając do środka tubkę po deserku.\nPonieważ najpierw robiliśmy wieloryba, Li wyszperała druciki kreatywne do przedziania przez otworki w zakrętce, bo nie wyobrażała sobie jak wieloryb może być przedstawiony bez imitacji wodnej fontanny:\nPotem przyszła kolej na cukierkowego ćwirka:\nMy zrobiłyśmy pracę typowo recyclingową, po zjedzonych deserkach.\nAle można też fantazyjnie przyozdobić pełne tubki, żeby jeszcze bardziej uatrakcyjnić dziecku przekąskę.\nPolecam do tego celu kartki filcowe lub piankowe. Możesz też owinąć tubkę tasiemką (a najlepiej kilkoma i o różnej fakturze), żeby dziecko miało zabawę sensoryczną przy okazji posiłku :) Ale możesz też wydrukować szablony dostępne na stronie Zdrowy Start w Przyszłość i dać je dziecku do samodzielnego układania :)\nJak coś Ci się uda z dzieckiem stworzyć, koniecznie wrzuć fotkę w komentarzu poniżej lub na Facebooku :)\n← 4 POMYSŁY NA RODZINNE ODCISKI\nAIRBNB – CO TO JEST, DLACZEGO WARTO I JAK ZNALEŹĆ NOCLEG MARZEŃ ZA GROSZE →


ekran | Haugen Business\nW natłoku i gąszczu przeróżnych reklam dotarcie do klientów staje się coraz cięższe. Konsumenci są bombardowani reklamami ze wszystkich stron. Radio, telewizja i prasa bez przerwy reklamują najróżniejsze produkty, wszystkie sklepowe szyldy także są przecież jakąś reklamą, a nawet wyjście do pubu ze znajomymi z reguły również spowoduje oglądnięcie kilku reklam. Do często wykorzystywanych przez większość reklamowych agencji są billboardy umieszczone przy większych arteriach komunikacyjnych i wszędzie tam, gdzie przebywa dużo ludzi.\nPochłanianie filmów to z pewnością jedna z najczęstszych form spędzania wolnego czasu. Człowiek strudzony, zmęczony po ciężkim dniu pracy albo innych codziennych zajęciach, ma potrzebę oderwania się od rzeczywistości i uciec właśnie w świat filmu. Widz wybiera różne formy oglądania, na przykład wyjście do kina na nowy film, ukrycie się w domowym zaciszu przed komputerem czy też projekcja w liczniejszym gronie przed domowym kinem z wielkim telewizorem. Cel i tak zawsze jest jeden – relaks.\nW dzisiejszych czasach gry na konsole zaczynają być zdecydowanie bardziej różnorodne zarówno pod względem tematycznym, ale również pod kątem technicznym i graficznym. Jest to wywołane tym, że obecnie producenci gier mają zdecydowanie większe predyspozycje do wykonywania gier na konsole, przez co ukazuje się wiele gier czy to sportowych, czy też strategicznych, czy wojennych, jakich poziom jest niesamowicie wysoki, jednak też można samemu ustawić sobie poziom gry, by w ten sposób systematycznie podnosić sobie poprzeczkę.


Ugoda blogerki i 'Dziennika'\nUgoda blogerki i "Dziennika"\nJanusz A. Urbanowicz 14.10.2010 19:15\nPółtora roku temu redakcja "Dziennika" opublikowała dane, za pomocą których można było odkryć tożsamość znanej blogerki politycznej, Kataryny. Teraz sprawa kończy się pozasądową ugodą, której dokładnych warunków nie poznamy. Szkoda, bo warto, by prawo do anonimowej wypowiedzi publicznej zostało potwierdzone przez sąd.\nGwiazda Kataryny płonęła jasno w czasach IV Rzeczpospolitej. Dla prawicowych mediów była kontrowersyjną gwiazdą, ostro oceniającą polską scenę polityczną, zdobywającą coraz większą publiczność. Aż do momentu, kiedy rozpoczęła się prawicowa wojna na górze zakończona wyborami.\nPrzez cały ten czas tożsamość Kataryny i jej afiliacje polityczne otoczone były tajemnicą, aż zaczęła zawadzać na scenie politycznej i polityczni gracze zagrali zdarciem zasłony anonimowości. Co częste wśród wpływowych anonimowych blogerów, nie okazała się nikim znanym.\nOczywiście sprawdziłem wtedy jak Kataryna się nazywa - trzeba ćwiczyć swoje Google-fu - ale dzisiaj nawet już nie pamiętam. Meh. Nazwisko nie ma znaczenia. W Internecie jako przestrzeni społeczno-biznesowej, liczą się dwie rzeczy: jak/co kto pisze, i ile można na nim zarobić.\nWięcej o "sprawie Kataryny" przeczytać można tutaj.


Beth Revis - W otchłani | Oczarowana książkami\n7/10 Dolnośląskie Książki\nGłówna bohaterka, nastoletnia Amy, ma zdecydować o swoim dalszym życiu. Wybór między życiem na Ziemi wśród przyjaciół lub wyruszeniem w nieznaną podróż w kriogenicznej komorze z rodzicami. Dziewczyna w ogóle się nie waha. Jej wybór jest trudny, ale ona podejmuje decyzję od razu. Długo zastanawiałam się, co ja bym wybrała. Wizja spędzenia 300 lat jako warzywo nie pociąga, ale czemu nie...\nNajlepszy punkt książki to sceneria. Znajdujemy się w przestrzeni kosmicznej, która wydaje się magiczna. Wszechświat, miliony galaktyk, spadające gwiazdy, wręcz idealne miejsce na stworzenie bestseller'a. Jeszcze pomysł statku, jego tajemnic był po prostu świetny. Warto przeczytać książkę tylko po to, aby przekonać się jak to jest w przestrzeni kosmicznej, jak wygląda tam życie i czym zajmują się mieszkańcy. Myślę, że Revis wykorzystała potencjał tego miejsca w 100%. Jeden z bohaterów jeszcze bardziej zaraża nas miłością do gwiazd. Malarz i przyjaciel Starszego, którego marzeniem jest ujrzenie gwiazd. Choć wydaje się to paradoksalne na statku kosmiczny, jego dążenie do celu ujmuje za serce. Chętnie obejrzałabym jego obrazy i wpatrywałabym się z nim w gwiazdy. Jest to najjaśniejsza postać w tej książce. Zawsze wspiera swoich przyjaciół i daje nadzieję na lepsze jutro.\nW książce aż roi się od przemyśleń Amy. Kiedyś wolna, teraz zamknięta w kupie złomu. Tęskni za dawnym życiem i nie wie czy podjęła dobrą decyzję. Gdybyś został obudzony w połowie podróży na nową planetę, uwięziony na statku i nie mając nikogo bliskiego, żałowałbyś? Amy pokazuje, że możemy nigdy nie dowiedzieć się, czy nasze wybory były poprawne. Nie wolno patrzeć w przeszłość, bo możemy przegapić coś jeszcze ważniejszego, coś co czai się w przyszłości. Revis świetnie oddała uczucia pustki, zamknięcia Amy. Chęć przetrwania i wolności towarzyszy nam przez całą opowieść i pokazuje, że wybory nie zawsze są dobre lub złe.\nOdkrywanie tajemnic "Błogosławionego" ze Starszym było niesamowite. Zagadki i sekrety to coś co kocham. Kiedy to on jest narratorem poznajemy świat stwarzany przez wieki na statku. Jego zewnętrzne uporządkowanie skrywa wewnętrzny bałagan. Przede wszystkim poznajemy Najstarszego. Jest to chyba najciekawsza postać a tej książce. Bezwzględny tyran uważany przez mieszkańców za uczynnego dziadka. Rozwiązuje usterki statku i skrywa wiele informacji przed swoim następcą. Starszy ma już niedługo przejąć władzę, ale dowódca wiele przed nim ukrył. Gdy coraz bardziej pogłębiamy się w lekturze okazuje się, że kierowanie statkiem może okazać się o wiele trudniejsze.\nWątek miłosny jest tylko lekko zarysowany, ale uważam, że nieco przesłodzony. Amy nie od razu zakochuje się w Starszym, ale później ich związek układa się zbyt idealnie. Starszy to nie jest jeden z tych bohaterów, których kocham i chciałabym, żeby istnieli naprawdę. Jednak to chyba ta miłość miała być głównym powodem podzielenia książki nie na rozdziały, lecz narracyjnie na Amy, Starszy, Amy... Choć na początku wydawało się to dobrym pomysłem w rezultacie bardzo mieszało i trudno było się skupić się na fabule.\nZakończenie pozostawia wiele do życzenia. Wszystko wyjaśniło się zbyt szybko i ostatnich kilkanaście stron było już trochę nudno. Zostało parę niewyjaśnionych spraw i rzeczywiście ciekawy wątek, który chętnie dokończę, jednak to nie jest zakończenie, którego oczekiwałam. Bardzo dużo wymagałam od tej książki, jednak nie poddam się po pierwszej części i z chęcią przeczytam kolejną. Już 14 października ma się ukazać "Milion słońc". Data publikacji drugiej części tej kosmicznej opowieści została zmieniana już parę razy, ale mam nadzieję, że ta jest już właściwa. :)\n„Oto tajemnica gwiazd. Koniec końców wszyscy jesteśmy sami.Bez względu na to, jak blisko wydają się inni, nawet nie mogą nas dotknąć.”\nTytuł : W otchłani\nSeria : W otchłani\nWydano : marzec 2012\nTags : #7/10 #Dolnośląskie #Książki


PAMIĘĆ O UMARŁYCH ODRADZA ŻYWYCH – Wolni i Solidarni\nOpublikowane w 31.10.2019 29.10.2019 przez Administrator strony\nPAMIĘĆ O UMARŁYCH ODRADZA ŻYWYCH\nBarbara Szymańska, Gazeta Częstochowska, nr 42/42, 24.10-6.11.2019 r.\nWszyscy święci! Pochodzący ze wszystkich ras, wszystkich narodów, wszystkich epok, stanów, zawodów… Intelektualiści, mędrcy, władcy, badacze, pastuszkowie, żebracy, możni tego świata i proletariusze, rycerze i zakonnicy, starzy, młodzi, dzieci, matki, żony, wdowy… Gdziekolwiek rośnie wiecznie zieleniejące drzewo wiary, rodzą się święci, najpiękniejszy jego owoc. [Zofia Kossak – „Rok polski”]\nGRÓB ZOFII IDZIKOWSKIEJ. Na cmentarzu Kule (kw. 41) spoczywa Zofia Idzikowska, pedagog, działaczka społeczna. Studiowała historię i germanistykę na Uniwersytecie Jagiellońskim. Była długoletnią dyrektorką Liceum Ogólnokształcącego im. Juliusza Słowackiego w Częstochowie. W 1939 roku ukryła przed Niemcami i przechowała majątek szkoły. Podczas wojny zorganizowała tajne nauczanie. Weszła również w skład Komisji Niesienia Pomocy Jeńcom. Po wojnie wznowiła na nowo działalność szkoły, którą kierowała do 1952 roku. Zmarła 30 marca 1957 roku w wieku 73 lat.\nPoczątek listopada, a wraz z nim uroczystość Wszystkich Świętych i Dzień Zaduszny mają wyjątkowy wymiar. W tych dniach staramy się być blisko z tymi, którzy odeszli. To czas poświęcony na pielęgnowanie pamięci o zmarłych. Oddajemy im cześć, nawiedzając cmentarze, przynosząc wiązanki kwiatów i zapalając „płomyki nadziei”. Cmentarne nekropolie są milczącymi świadkami czyjegoś istnienia i trwania. Stojąc nad grobami naszych najbliższych grzejemy się w cieple ich mądrości i dobroci. Myślimy wtedy o ludziach, którzy wywarli wpływ na nasze życie, na naszą wrażliwość i rozwój duchowy. Wszystkich nas wówczas łączy przemożna potrzeba wspomnień, zapewne dlatego, iż „wspomnienia są formą spotkań”. Przywołujemy w myślach imiona nam drogich osób, odtwarzamy razem spędzony czas, snujemy refleksje nad ich minionym ziemskim życiem, które często wypełnione było codzienną ciężką i odpowiedzialną pracą. Swymi niezwykłymi biografiami i życiorysami zapisali wiele kart, tworząc historię kultury pokoleń.\nKRZYŻ PAMIĘCI HARCEREK I HARCERZY SZARYCH SZEREGÓW NA CMENTARZU ŚW. ROCHA. Na cmentarzu św. Rocha w Częstochowie, nieopodal kościoła, został wzniesiony Krzyż „Pamięci Harcerek i Harcerzy Szarych Szeregów Ziemi Częstochowskiej poległych i zamordowanych w latach 1939-1945″. W obronie Polski i polskości zginęło 46 częstochowskich harcerzy. Na płycie Pomnika możemy przeczytać: „Bogu oddali ducha, Ojczyźnie życie”. Pomnik powstał dzięki Częstochowskiemu Oddziałowi Stowarzyszenia Szarych Szeregów.\nGRÓB PROF. WITOLDA BULIKA. Gdy przekroczymy główną bramę cmentarza na Kulach i udamy się aleją prowadzącą do kościoła rektorackiego napotkamy grób prof. Witolda Bulika. Profesor Bulik urodził się w Częstochowie. Był znanym częstochowskim malarzem artystą. Stworzył wiele obrazów sakralnych. Jego dzieła znajdują się w kościołach Polski, Europy, a także w wielu muzeach świata, m.in. w Muzeum Watykańskim. Był twórcą obrazu peregrynacyjnego Jezusa Miłosiernego dla archidiecezji częstochowskiej. Najważniejsze miejsce w jego życiu zawsze zajmowała Matka Boża z Jasnej Góry. Matce Jasnogórskiej prof. Bulik powierzył całą swoją drogę artystyczną. Zmarł w 23 października 2008 roku w wieku 71 lat.\nPoprzedni wpisPoprzedni Rok XVIII NR 47, 30 październik 1938 r.\nNastępny wpisNastępny Rzeczypospolita na dzikich polach geopolityki


2 października obchodzimy Międzynarodowy Dzień bez Przemocy.\nJest to święto ustanowione przez Zgromadzenie Ogólne ONZ w 2007r. Wybór daty nie był przypadkowy. Otóż 2 października obchodzimy rocznicę urodzin Mahatmy Gandiego jednego z największych propagatorów pacyfizmu. Mahatma Gandii w drodze do niepodległości Indii szerzył nowy rodzaj sprzeciwu – bierny opór, który polegał na walce bez użycia przemocy.\nMiędzynarodowy Dzień bez Przemocy ma na celu uwrażliwienie społeczności, wskazanie, że istnieje wiele sposobów rozwiązywania sytuacji trudnych i sprzeciwów bez użycia przemocy.\nW tym dniu nasze myśli kierują się ku osobom doznającym przemocy nie tylko fizycznej czy psychicznej, ale również ekonomicznej i seksualnej. Pamiętajmy, przemoc może dotykać wszystkich bez względu na wykształcenie, wiek, płeć czy stan posiadania. Przemoc to nie tylko zaniedbania względem dzieci ale i osób starszych, schorowanych i niepełnosprawnych.\nNajwiększym skarbem człowieka jest życie. Trzeba przez nie przejść tak, by nie zranić drugiej osoby bo jutro możemy już nie mieć okazji by powiedzieć "PRZEPRASZAM".\nBądźmy uważni, być może ktoś z naszego otoczenia potrzebuje pomocy a sam nie ma odwagi czy możliwości aby o nią poprosić.\nJeśli jesteś osoba doznającą przemocy, bądź widzisz, że komuś dzieje się krzywda masz prawo i obowiązek zwrócić się o pomoc do instytucji działających w obszarze przeciwdziałania przemocy w rodzinie na terenie naszej Gminy, ale też pomoc uzyskasz na terenie całego kraju.\nW ramach prowadzonych działań profilaktycznych zachęcamy Państwa do zapoznania się z poniższym filmem.\nZespół Interdyscyplinarny ds. Przeciwdziałania Przemocy w Rodzinie w Barlinku\n1.10.2021 polecam spojrzeć sobie dzisiaj od rana na niebo by zobaczyć jak wyglądają teorie spiskowe w praktyce. Chemtralis na niebie. Minister Jan Szyszko w związku z tym, że wiele osób zwracał się do niego jeszcze zanim został ministrem o zbadanie tematu tzw. smug na niebie. Będąc ministrem podjął temat i uzyskał potwierdzenie ( polecam poszperać w google w tym temacie. Nie tylko na Polskim niebie ale praktycznie na całym świecie mamy gigantyczną operację pod pozorem ochrony warstwy ozonowej ziemi. Kto zna jeżyk angielski ten znajdzie debatę w Senacie USA na ten temat. Więc wyśmiewanie czegoś o czym się nie ma pojęcia tylko dlatego, że media będące na usługach korporacji o tym milczą jest głupotą. Tak jak noszenie szmat na ustach - zaraz będzie zaczynał się kolejny rok ze szmatami.\nDawid 01-10-2021, 07:59:14


Targi z branży transportowej, spedycyjnej, logistycznej | ShipHub - Strona 2\nTargi branży TSL to doskonała okazja zarówno do zaprezentowania swoich usług, jak również do pozyskania nowych partnerów biznesowych i klientów. W poniższym artykule przygotowaliśmy zestawienie targów, które odbędą się w 2020 roku wraz z ich krótkimi opisami. Zachęcamy wszystkich z branży TSL do udziału w wybranych przez siebie targach. Targi branży TSL w 2020 roku IntraMag …\nTargi Transport Logistics Monachium są jednym z najważniejszych wydarzeń branży TSL w Europie. Eedycja targów w 2019 r. trwała od 4 do 7 czerwca. W tym roku również przedstawiciele ShipHub mieli okazję uczestniczyć w tym wydarzeniu. Poniżej przedstawiamy naszą relację na ten temat. Targi Transport Logistics Monachium Targi organizowane są już od 1974 roku. W …\nMT TSL – Międzynarodowe Targi Transportu, Spedycji i Logistyki to unikalne wydarzenie zarówno w Polsce jak i całej Europie Środkowej. Największe spotkanie biznesu branży transportu, spedycji i logistyki trwające od 13 do 15 marca 2019 roku. O targach III Międzynarodowe Targi Transportu, Spedycji i Logistyki miały miejsce w dniach 13-15 marca 2019 roku, w Międzynarodowym …


Turystyka medyczna - najpopularniejsze zabiegi - kyanite-studios.org\nTurystyka medyczna po polsku\n, 12 lutego 2016\nJeszcze parę lat temu nasz kraj nie był poważnie traktowany jako grać na rynku turystyki medycznej. Ale od 2008 już bardzo wiele się zmieniło i można mówić o tym, że jest prawdziwy boom na leczenie się w naszym kraju. Przede wszystkim Polska z roku na rok ma coraz więcej ciekawych propozycji dla osób, które chcą się u nas leczyć.\nNasz personel medyczny jest coraz lepiej przygotowany do tego, by leczyć w sposób profesjonalny i turyści medyczni to zauważają. Do tego dochodzą oczywiście konkurencyjne ceny co również ma istotne znaczenie. W ten sposób okazuje się, że turystyka medyczna staje się dla naszej gospodarki coraz ważniejsza.\nZ napływem turystów rośnie również ilość placówek medycznych, które chcą na tym rynku zaistnieć. Sektor ten uznawany jest powszechnie za bardzo rozwojowy i dlatego można oczekiwać, że w kolejnych latach będzie się posuwał do przodu. Na pewno takim ważnym czynnikiem, który zachęca do korzystania z tej oferty będzie niska cena. W przypadku większości zabiegów cena będzie niższa o około 40%. Natomiast przy niektórych zabiegach można oczekiwać ceny niższej nawet o 80%. Wysoki standard realizowanych w naszym kraju usług to kolejny czynnik, który zachęca do przygotowanej oferty. Na pewno nasz personel medyczny jest coraz lepiej przygotowany, a poszczególne osoby posiadają również istotną znajomość języków obcych co sprawia, że turyści medyczni mogą się tutaj bez obaw pojawiać.\nDenturyzm, czyli turystyka stomatologiczna\nPewnie dla naszych rodaków będzie to dziwne, ale zagraniczni turyści najchętniej pojawiają się w naszym kraju, by skorzystać z oferty zabiegów stomatologicznych. To właśnie ta branża rozwija się najlepiej i wzbudza największe zainteresowanie. Denturyzm bo tak nazywa się turystyka stomatologiczna rozwija się przede wszystkim dlatego, że w naszym kraju ceny są zdecydowanie niższe. Najczęściej w przypadku zabiegów stomatologicznych cena będzie niższa nawet o około 80% co jest już znaczącą oszczędnością.\nWśród takich zabiegów, które wybierane są bardzo często będzie między innymi wszczepianie implantów. W naszym kraju będzie można oczekiwać, że wszczepienie implanta będzie kosztować około 3 tysiące złotych, natomiast na terenie Wielkiej Brytanii cena będzie nawet 10 tysięcy złotych wyższa. Natomiast w naszym kraju wykorzystywane są już implanty najlepszych znanych firm, dlatego nie ma się co dziwić, że zabiegi u nas cieszą się sporym zainteresowaniem. Oprócz tego często wybierane są zabiegi związane z nakładaniem koronek, wybielaniem zębów czy przygotowaniem mostków.\nDziedziną stomatologii która również cieszy się bardzo dużą popularnościa wśród klientów zza granicy jest szeroko pojęta protetyka. Tutaj oszczędności mogą sięgać ponad 50 %, ponadto klienci cenią sobie wysoką jakość usług wykonywanych przez polskich specjalistów. Jednym z takich miejsc jest karkowskie centrum stomatologiczne CDC, którego specjaliści posiadają duże doświadczenie we współpracy z angielskojęzycznymi i hiszpańskojęzycznymi. Dowiedz się więcej na cdcstomatologia.pl >>\nKategorie: Najpopularniejsze zabiegi,\ndr Wo Shing Kyanite\nlekarz stomatolog, specjalizuje się w leczeniu endodontycznym i implantach.\nCały czas podnosi swoje kwalifikacje uczestnicząc w kursach i szkoleniach w kraju i za granicą.\nW 2010 roku otrzymał certyfikację implantologiczną na Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie nad Menem. Rozwija zainteresowania w dziedzinie chirurgii stomatologicznej, implantologii i endodoncji.\n© Copyright kyanite-studios. All Rights Reserved.


28 rodzinnych drużyn ukończyło literacką grę terenową w Parku Zdrojowym. W spotkaniach autorskich, literackich zabawach w „czytelni na polu”, wieczornych lekturach książek w wykonaniu wybitnych aktorów i koncercie finałowym wzięło udział około 4000 osób. Uczestniczyły w nich nie tyko dzieci. Towarzyszący im dorośli także z wielkim zaangażowaniem brali udział w festiwalowych wydarzeniach, bo dobra literatura dziecięca porywa zarówno małych i dużych. Przy okazji festiwalu odbył się również cykl prezentacji dla dorosłych pod hasłem „Co sprawia, że dzieci zostają czytelnikami?”, w trakcie którego specjaliści przedstawili nietypowe formy promocji czytelnictwa. Podczas spotkania zapowiedziano konkurs na „Pomysł promocyjny roku”, który odtąd towarzyszył będzie Rabka Festival. Udział może wziąć każdy, kto wymyśli, zrealizuje i opisze oryginalny pomysł promujący czytelnictwo. Nagrodą będzie pobyt z osobą towarzyszącą w Rabce-Zdroju podczas kolejnej edycji Rabka Festival, połączony z możliwością skorzystania z zabiegów SPA, ufundowany przez Uzdrowisko Rabka. Regulamin konkursu zostanie ogłoszony po wakacjach.\nWśród festiwalowych gości znaleźli się między innymi: Grażyna Bąkiewicz, Justyna Bednarek, Barbara Gawryluk, Julia Friese (dzięki pomocy Goethe-Institut), Grzegorz Leszczyński, Eva Lindstrom, Marianna Oklejak, Joanna Olech, Eliza Piotrowska, Michał Rusinek, Katarzyna Ryrych, Tomasz Samojlik, Zofia Stanecka, Elżbieta Wasiuczyńska, Wojciech Widłak oraz aktorzy: Anna Seniuk, Tomasz Schimscheiner, Jerzy Stuhr, Wiktor Zborowski. Połowa festiwalowego programu została zrealizowana przez artystów tworzących na co dzień w Rabce. Ogromną pomocą służyli wolontariusze: studenci Wydziału Polonistyki UJ i Liceum im. Romera w Rabce-Zdroju.\nOrganizatorem jest Agencja Promocyjna OKO, współorganizatorem – Miejska Biblioteka Publiczna w Rabce-Zdroju.\nProjekt zrealizowany został w ramach programu Promocja Czytelnictwa 2018 Instytutu Książki.\nNastępne: Lipcowe spotkania autorskie w DKK podregionu bydgoskiego Powrót do listy


Work\t> Jobs\t> Culture/Humanities\t> Poland\t> Poznan\t> View Offer\nFabryka (COMPANY NAME) w Poznaniu jest wiodącym, globalnym producentem tabletek, kapsułek, kremów i maści. Obecnie, każdego dnia w fabryce wytwarzanych jest 8,7 mln tabletek i 1,3 mln kapsułek, które są eksportowane do 131 krajów na świecie. Oznacza to, że co sekundę pacjenci na całym świecie przyjmują 100 tabletek i 15 kapsułek wyprodukowanych w naszej fabryce.\nObecnie w obszarze wytwarzania maści i kremów, poszukujemy osób na stanowisko:\n* Wykonywanie planowanych konserwacji maszyn i systemów zgodnie z harmonogramem.\n* Utrzymywanie ciągłości pracy maszyn i linii produkcyjnych poprzez bieżący nadzór nad ich eksploatacją i wykonywanie prac regulacyjnych\n* Usuwanie awarii maszyn i systemów inżynieryjnych oraz znajdowanie i eliminowanie ich przyczyn.\n* Sprawne posługiwanie się dokumentacją techniczną.\n* Realizacja i przestrzeganie polityki GMP i globalnych standardów GMP.\n* Realizacja i przestrzeganie polityki EHS i globalnych standardów EHS.\n* Wykształcenie średnie lub wyższe techniczne w zakresie: elektroniki, mechatroniki, automatyki lub pokrewne.\n* Biegła umiejętność pracy ze schematami elektrycznymi i pneumatycznymi oraz umiejętność diagnostyki układów sterowania w tym usuwanie awarii\n* Doświadczenie w pracy w obszarze utrzymania ruchu w przemyśle farmaceutycznym, spożywczym, kosmetycznym lub pokrewnym\n* Umiejętność posługiwania się dokumentacją techniczną.\n* Wysoka motywacja i gotowość do ciągłego podnoszenia kompetencji i rozwoju w wyżej określonych obszarach działalności biznesowej.\n* Podstawowa znajomość języka angielskiego.\n* Znajomość układów sterowania opartych o układy stykowe i sterowniki PLC.\n* Pracę w wiodącej firmie z branży ochrony zdrowia\n* Konkurencyjny system wynagradzania i motywowania\n* Bogaty pakiet świadczeń pozapłacowych (ubezpieczenie na życie, PPE, opieka medyczna, karty sportowe, dofinansowania wakacyjne oraz rekreacyjne)\n* Możliwości rozwoju w roli oraz w strukturach firmy\n* Nagrody za polecenia pracowników\n* Pracę, która ma znaczenie - pomagamy ludziom osiągać więcej, czuć się lepiej, żyć dłużej\n* Kulturę pracy opartą na wartościach takich jak szacunek dla ludzi, uczciwość, transparentność i koncentracja na potrzebach pacjenta/konsumenta\nMy Recommendations Offers in Poznan, Poland Jobs in Poland Culture offers Culture Jobs in Poznan, Poland Offers for English-speakers Job offers abroad


IBUPROM SPORT żel - 100g - Ból mięśni i stawów - Ból - SCHORZENIA - aptekazabobrze.pl\nIBUPROM SPORT żel - 100g\nMaści, żele, kremy.\nDIFORTAN żel - 100g\nŻel o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym.\nIBUPROM SPORT żel - 60g\nDIKLOZIAJA żel - 100g (1% - 0,01g/g)\nŻel stosowany w miejscowym leczeniu zapalenia stawów i bólu.\nDawkowanie i droga podawanianDo stosowania miejscowego, na skórę. Należy zapoznać się z treścią ulotki przed zastosowaniem leku.\nBrak specjalnych zaleceń dotyczących temperatury przechowywania produktu leczniczego. Przechowywać w oryginalnym opakowaniu w celu ochrony przed światłem.nTermin ważności po pierwszym otwarciu: 3 miesiące.nnWarunki przechowywania po pierwszym otwarciu: Przechowywać w temperaturze poniżej 25°C. Przechowywać w oryginalnym opakowaniu w celu ochrony przed światłem. Lek przechowywać w miejscu niewidocznym i niedostępnym dla dzieci.\nIbuprom Sport żel Lek przeciwbólowy przeciwzapalny 100 g


Wczasy w siodle to jeden z lepszych pomysłów wyjazdu dla naszego potomka - Sportowe hobby\nNadchodzący okres wakacji jest dla znacznej części ludzi jednym z lepszych. Alternatywa uplanowania wakacji w jakimkolwiek miejscu na świecie jest bez wątpienia pokaźną radością, w szczególności, jeśli interesuje nas odkrywanie nowych kultur i spędzanie czasu w środowisku bajecznych widoków. Z tego względu warto zastanowić się nad urlopem dużo wcześniej, aby możliwa była wyprawa w miejsce, które w największym stopniu nas interesuje. Nie sposób ukryć, że trochę utrudnioną sprawę mają rodzice, albowiem nie w każdym miejscu zapewnimy dziecku najistotniejsze potrzeby.\nNa starcie jego życia bez wątpienia należy poszukać spokojniejszych możliwości wypoczynku. Później bezwzględnie wypada zastanowić się o kolonii, na które mogłoby pojechać. Taka podróż uczy samodzielności i umożliwia nawiązywać kolejne znajomości, co dla młodego człowieka jest wyjątkowo ważkie – http://www.patataj.com/oferta/obozykonne/polkolonie-konne/ (http://www.patataj.com/oferta/obozykonne/polkolonie-konne/)o dziecka warto rozważyć, jaka forma relaksu w największym stopniu będzie mu odpowiadać. Rzecz jasna w dużej mierze uzależnione jest to wiekiem, jednakże gdy ma już uściślone gusta należy wziąć je pod uwagę. Jedną z lepszych alternatyw są dzisiaj wakacje w siodle organizowane przez kurorty szkoleniowe w rozlicznych miejscach w kraju. Jeśli nasze dziecko nie boi się zwierząt należy pomyśleć o tego typu opcji. Być może zrodzi to w nim pasję do tego sportu i zechce uprawiać jeździectwo profesjonalnie.\nRzecz jasna pobyt na tego typu kolonii jest ubogacony pozostałymi atrakcjami, wobec tego dziecko nie będzie się zanudzać. Dobrą opcją dla maluchów są półkolonie konne, które potrafimy znaleźć nawet w naszej miejscowości. Parę godzin codziennie spędzonych wśród równolatków jest dla dziecka świetnym doświadczeniem, a natomiast rodzic powinien zobaczyć, jak sobie radzi w tej sytuacji. Istotne jest, że prócz samej jazdy bądź pielęgnacji koni tego rodzaju wakacje nauczają ogromnej pokory w stosunku do zwierząt.\nDla młodego człowieka jest to niewątpliwie istotna nauka. Kolonie tematyczne to aktualnie jedne z topowych ofert wielu biur podróży. Zapewnienie dziecku atrakcji i relaksu jest dla wielu rodziców ogromnie istotne.\n<Poprzedni Poprzedni wpis: Jakie są tajemnice najskuteczniejszych ćwiczeń na smukłe i wytrzymałe nogi\nNastępny: > Następny wpis: Pytanie podstawowe – czy warto wyruszyć za granicę już teraz?


ŚLIWKA W CIEŚCIE: BABKA MARMURKOWA\nBabka marmurkowa- pyszne, szybkie i proste ciasto, które gości na stole świątecznym u mojej Babci od kilkunastu lat. Ciasto jest odpowiednio wilgotne, waniliowo- kakaowe; moje ulubione połączenie to kawałek babki z kubkiem gorącego kakao. Świetnie sprawdza się na Wielkanoc, ale piekę ją właściwie przez cały rok. Można polać ją lukrem, czekoladą, posypać zmielonymi orzeszkami, podajcie ją jak tylko chcecie :) U mnie sprawdza się w najprostszej wersji- z cukrem pudrem. Spróbujcie ją zrobić na Święta- jest naprawdę prosta i szybka w przygotowaniu :)\nAby przygotować ciasto, należy utrzeć masło z cukrem i cukrem waniliowym, następnie dodawać jajka, na końcu 150 ml mleka. Do powstałej masy przesiać mąkę z proszkiem do pieczenia i zmiksować. Połowę masy przełożyć do foremki do babki, wysmarowanej masłem i wysypanej bułką tartą. Pozostałe ciasto zmiksować z kakao i resztą mleka. Wylać masę kakaową na jasne ciasto. Widelcem przemieszać masę w foremce, by po upieczeniu widoczne były "esy- floresy".\nCiasto wsadzić do piekarnika nagrzanego do 185ºC i piec przez około 50 minut, do suchego patyczka.\nPo upieczeniu wyjąć ciasto z formy i ostudzić. Przed podaniem posypać cukrem pudrem.\nAutor: fairycakes o 15:55\nMiłośniczka pieczenia i miłośniczka fotografowania, dwie przyjaciółki, postanowiły połączyć siły i stworzyć "Śliwkę w cieście". Kochamy jeść i tą miłością chcemy się dzielić z innymi- spróbujcie, a nie pożałujecie :)\nBabka marmurkowa- pyszne, szybkie i proste ciasto, które gości na stole świątecznym u mojej Babci od kilkunastu lat. Ciasto jest od...