Ten krem pod oczy z TikToka niweluje worki w kilka sekund. Natychmiastowo odmładza!\nKrem pod oczy dr.brandt No More Needles Baggage to zbawienie dla zmęczonej i opuchniętej skóry pod oczami. Wystarczy go rozgrzać, wklepać, a zmrszczki oraz worki znikają.\nWskazaniem do używania kremu dr.brandt Needles No More Baggage są cienie i zasinienia pod oczami, a także obrzęki w tej okolicy oraz zmarszczki. Użytkowniczka TikToka @inchidris postanowiłą go przetestować na filmiku. Czy działa? I to jak! Ekspresowo usuwa wszystko to, do czego niwelowania został stworzony.\nJak działa krem dr.brandt Needles No More Baggage?\nJeśli do tej pory nie wierzyłyście w tego typu cuda, musicie wiedzieć, że markę dr.brandt założył lekarz o tym samym nazwisku. Zrewolucjonizował branżę, wykorzystując dość niekonwencjonalny sposób do odmładzania twarzy i szyi. Jednym z jego kultowych produktów jest właśnie krem-żel Needles No More Baggage.\nPrzede wszystkim warto zacząć od tego, że Needles No More Baggage nie zastępuje tradycyjnego kremu pod oczy. Nakładamy go dopiero na zastosowaną pielęgnację.\nRozgrzewamy niewielką porcję kremu dr.brandt w palcach, rozgrzewamy przez pocieranie i dopiero wtedy delikatnie wklepujemy w okolicę przed oczami. Istotne jest, aby przed nałożeniem podkładu czy korektora pozwolić temu produktowi wyschnąć, inaczej zacznie się rolować.\nCo ważne - można stosować reaplikację. To znaczy, że możecie dokładać Needles No More Baggage w ciągu dnia. Zobaczcie jak wygląda okolica pod oczami po zastosowaniu tego kosmetyku:\nDziała nawet na moje mikroskopijne worki 😂 #drbrandt #skincare #skincareroutine #eyecream #housecalls #beauty #wakacje2020 #mua #najlepszemomenty\nGdzie kupić dr.brandt Needles No More Baggage?\nKrem jest dostępny zarówno online, jak i stacjonarnie. Polecamy wam zamówienie go ze strony topestetic.pl, gdzie znajduje się jeszcze wiele innych, świetnie oceninanych kosmetyków. Drugim źródłem jest również perfumeria Douglas.\nJedyny minus tego kremu jest taki że niestety nie należy do najtańszych. Tubka o pojemności 15 g kosztuje aż 225 zł. Biorąc jednak pod uwagę fakt, że niewielka ilość kosmetyku wystarczy, aby pozbyć się worków, może być on na tyle wydajny, że wydanie takiej kwoty okaże się dobrą inwestycją.\nJeżeli szukacie kremu, który dodatkowo wspomoże łagodzenie opuchlizny, wybierajcie te z efektem chłdozenia:\n12.49 zł9.99 zł\nPHENOME ŻEL POD OCZY SUSTAINABLE SCIENCE COOLING EYE\n124.99 zł107.19 zł\nZIAJA ŻEL KREM POD OCZY ZE ŚWIETLIKIEM KOJĄCY\n16.79 zł12.49 zł\nTOŁPA URBAN GARDEN 30+ KREM - WITALNOŚĆ POD OCZY\nNewsy W Hebe przeceniono superkryjący korektor L'Oreal o 40%. Działa jak kultowy Tarte Shape Tape!


Axiom Verge 2 – świeży zwiastun filmowy z komentarzem twórcy | PIXELPOST\nTom Happ pracował nad różnymi grami AAA, które trafiły na ekrany konsol i PC. Jednak człowiek ten jest najbardziej znany z projektu, który zrealizował samodzielnie. Deweloper stworzył bowiem grę Axiom Verge, która jeszcze w 2010 roku rozwijana była jako hobbystyczne zajęcie po godzinach. W końcu udało się zakończyć prace i w 2015 roku Axiom Verge trafiło na PlayStation 4, a później zawitało również na inne platformy.\nTeraz fani tej gry mają powody do świętowania – Axiom Verge 2 zapowiedziano już jakiś czas temu – ale dopiero teraz zobaczyliśmy zwiastun filmowy z komentarzem Toma Happa, który przypomniał zarys fabuły z pierwszej części gry. To historia science-fiction, w której umysł głównej postaci jest przechowywany przez maszyny. Za każdym razem, kiedy bohater straci życie, wspomniane maszyny dokonają transferu jego świadomości do nowego, sklonowanego ciała. Pod względem samej rozgrywki, tytuł jest inspirowany takimi grami jak Metroid i Contra. W drugiej części Axiom Verge fabuła opowiada nam wydarzenia poprzedzające część pierwszą. Bohaterką gry jest miliarderka, która przebywa na Antarktydzie. Badane przez nią miejsce skrywa sekrety, które tylko czekają na odkrycie. Tom Happ wyjaśnia, że Axiom Verge i Axiom Verge 2 zawierają to samo DNA, ale tytuły mają sporo różnic. Autor nie chce zdradzać zbyt wielu szczegółów, ponieważ uważa, że spoilery tylko popsują zabawę.\nAxiom Verge 2 trafi na Nintendo Switch oraz Epic Games Store. Premiera jest zaplanowana na wiosnę 2021.


Podsumowanie programu Dobry Start 300+ - Oficjalny serwis internetowy Gminy Kêty\nPodsumowanie programu Dobry Start 300+\nJeste¶ tutaj: UG KÊTY >> Aktualno¶ci >> Podsumowanie programu Dobry Start 300+ >>\nW zwi±zku z wprowadzeniem ¶wiadczenia Dobry Start 300+ dla uczniów rozpoczynaj±cych rok szkolny, zgodnie z rozporz±dzeniem Rady Ministrów z 30 maja 2018 r. w sprawie szczegó³owych warunków realizacji rz±dowego programu „Dobry start” (Dz.U z 2018r. poz.1061), Wydzia³ ¦wiadczeñ Urzêdu Gminy w Kêtach informuje, ¿e nabór wniosków o przyznanie ¶wiadczenia zosta³ zakoñczony 30 listopada 2018 r.\nWnioski mo¿na by³o sk³adaæ przez okres 5 miesiêcy, pocz±wszy od lipca 2018 r.\nNa dzieñ 30 listopada 2018 r. z³o¿onych zosta³o 2867 wniosków, a ze ¶wiadczeñ skorzysta³o 3.953 uczniów, zamieszka³ych na terenie naszej gminy.\n¦rodki finansowe przeznaczone w bud¿ecie na ten cel stanowi± kwotê 1.222.390 z³.\nAutor Publikacji: Wydzia³ ¦wiadczeñ UG Kêty, Data Publikacji: 2018-12-05 , Godzina Publikacji: 14:08


5 światłolubnych kwiatów balkonowych, czyli piękny balkon – Dobre Fakty zawsze Ci pomogą\n5 światłolubnych kwiatów balkonowych, czyli piękny balkon\nMasz balkon skierowany w stronę zachodnią lub południową? W takim razie powinieneś wybierać gatunki kwiatów, które bardzo dobrze czują się w miejscach nasłonecznionych. Podpowiadamy, jakie rośliny balkonowe warto posadzić i jak je pielęgnować, aby cieszyć się efektownym, kolorowym tarasem.\nNa balkonach i tarasach ustawionych od strony zachodniej lub południowej słońce występuje przez większą część dnia. W trakcie lata czas ten może wydłużać się nawet do 8 czy 9 godzin dziennie. Nie wszystkie gatunki roślin są w stanie wytrzymać aż tak długie i intensywne działanie promieni słonecznych. Jeśli więc chcesz się cieszyć kolorowym i pachnącym balkonem od wczesnej wiosny aż do końca sezonu, zobacz, jakie gatunki dobrze znoszą takie warunki.\nBratki ogrodowe to jedne z najchętniej wybieranych kwiatów na balkony i tarasy. Ze względu na swoją dużą wytrzymałość często są sadzone również w miejskich parkach i w pobliżu dróg. Bratki należą do roślin dwuletnich, czyli dzięki odpowiedniemu zabezpieczeniu zimą mogą ponownie zakwitnąć w kolejnym sezonie. Najwcześniejsze odmiany bratków zaczynają kwitnąć już w marcu.\nJak sadzić i pielęgnować bratki na balkonie?\nGleba: żyzna, próchnicza, lekko obojętna lub kwaśna\nPodlewanie: bezpośrednio do ziemi rano i wieczorem co kilka dni\nAksamitki to jedno- lub dwuroczne rośliny ozdobne, występujące w kolorach – żółtym, pomarańczowym i ciemnobrązowym. Pierwsze okazy rozkwitają na przełomie kwietnia i marca. Aksamitki są roślinami jadalnymi – w trakcie sezonu możesz dodać kolorowe kwiaty do sałatek lub ozdobić nimi inne potrawy np. lody.\nJak sadzić i pielęgnować aksamitki na balkonie?\nNawożenie: wiosną za pomocą nawozu płynnego do roślin kwitnących Ziemovit\nPodlewanie: umiarkowane, bezpośrednio do ziemi, co kilka dni\nLantana pospolita, czyli hardowinka, to kilkuletni półkrzew należący do roślin werbenowatych, charakteryzujących się bardzo intensywnym zapachem. Lantana pospolita posiada duże, ciemnozielone liście oraz kuliste kwiaty w pomarańczowym kolorze. Swoje pąki rozwija już w kwietniu i kwitnie aż do końca sierpnia.\nJak sadzić i pielęgnować lantanę pospolitą na balkonie?\nGleba: wilgotna, żyzna i przepuszczalna o lekko kwaśnym odczynie\nNawożenie: w sezonie – raz w tygodniu użyźniać nawozem wieloskładnikowym Ziemovit\nPodlewanie: raz w tygodniu\nPrzycinanie: systematyczne cięcie formujące\nSurfinia to jednoroczny kwiat prezentujący się bardzo efektownie na balkonie. Jest to bowiem roślina, na której w sezonie rozkwitają dziesiątki dzwonkowych kwiatów w kolorach różowym, białym lub fioletowym. Wszystkie odmiany surfinii zakwitają w czerwcu.\nJak sadzić i pielęgnować sufinie na balkonie?\nGleba: piaszczysto-gliniasta, żyzna, przepuszczalna\nNawożenie: wiosną i w trakcie sezonu letniego za pomocą nawozu mineralnego\nPodlewanie: w sezonie letnim – nawet dwa razy dziennie\nPelargonie to kolejne kwiaty stanowiące piękną ozdobę każdego balkonu. Wyróżniają się mięsistymi liśćmi oraz kulistymi kwiatami w barwach: różowej, czerwonej, niebieskiej, białej lub żółtej. Pelargonie zaczynają kwitnąć w maju, co trwa nawet do późnej jesieni i pierwszych przymrozków.\nGleba: ziemia uniwersalna do kwiatów doniczkowych, dostępna np. tutaj\nNawożenie: regularne stosować nawóz do roślin kwitnących\nPodlewanie: obficie, w sezonie – dwa razy dziennie\nPrzycinanie: cięcie zagęszczające na wiosnę\nPodobają Ci się rośliny dobrze znoszące duże nasłonecznienie i wiesz już, jak o nie dbać? Wejdź na stronę www.ziemovit.pl i znajdź wszystkie produkty, które pomogą Ci w uprawie kwiatów na balkonie.\nDom, Ogród balkon, kwiaty\n← Ubezpieczenie na życie dla wielodzietnej rodziny – jakie wybrać, by zabezpieczyć jej przyszłość?\nJaka cecha w smartfonie jest najważniejsza? →


Szkło hartowane na telefon, tablet - Sklep Trendyshop.pl\nSzkła hartowane na smartfon i tablet\nZdarzyło Ci się już kiedyś mieć problem ze stłuczonym lub porysowanym ekranem? A może słyszałeś o tym niebezpieczeństwie i chciałbyś uchronić przed nim swoje mobilne urządzenia? W trendyshop.pl dajemy Ci szeroki wybór akcesoriów, które ochronią ekrany Twoich smartfonów i tabletów przed uszkodzeniami.\nW sklepie trendyshop.pl oferujemy bardzo duży wybór szkieł hartowanych na różne modele smartfonów. Te systemy ochrony zyskały bardzo dużą popularność, gdyż skutecznie chronią wyświetlacze LCD urządzeń przed wieloma uszkodzeniami mechanicznymi, jak zarysowanie, zabrudzenie, czy pęknięcie ekranu. Szkła hartowane są bardzo sztywne, dzięki czemu są bardzo trwałe, ale można je łatwo zamontować na powierzchni urządzenia. Pomimo swojej grubości w żaden sposób nie przeszkadzają one w transmisji barw pochodzących ze smartfonu. Większość sprzedawanych w trendyshop.pl szkieł hartowanych cechuje się wysoką twardością, bo aż 9H w skali Mohsa. Szkło hartowane podczas upadku urządzenia pęka, ale pozostaje na ekranie. W chwili upadku przejmuje ono całą siłę uderzenia, dzięki czemu ekran smartfonu czy tabletu nie zostaje uszkodzony. Jest to bardzo ważna właściwość, dzięki której szkła hartowane wyróżniają się spośród innych form ochrony ekranów.\nSzkło hartowane na telefon - cena\nSzkła hartowane dostępne w sklepie trendyshop.pl są produkowane z wysokiej jakości materiałów. Producenci prześcigają się w produkcji coraz to cieńszych, a zarazem bardziej wytrzymałych szkieł, a my zapewniamy dostęp do tych najlepszych. W trendyshop.pl sprzedajemy szkła hartowane firm takich jak 3MK oraz MyScreen Protector. W każdym zestawie oprócz szkła otrzymujecie Państwo odpowiednią ściereczkę do wyczyszczenia ekranu przed założeniem ochrony. Dla posiadaczy telefonów z zakrzywionymi wyświetlaczami polecamy specjalne szkła hartowane 3D. Dostępne są one w różnych kolorach, co sprawia, że nie tylko pełnią funkcję ochronną, ale także ozdobną. W sklepie trendyshop.pl oferujemy szkła ochronne znanych marek takich jak Nillkin, Benks, Diamond Glass i Forcell.\nJest to dobre pytanie, na które nie ma jednoznacznej odpowiedzi... Dlatego w naszym sklepie trendyshop.pl sprzedajemy także produkty hybrydowe, tzw. „folio-szkła”. Jest to unikalne połączenie cienkiej i elastycznej folii poliwęglanowej z twardszym i solidniejszym szkłem hartowanym. W skali twardości Mohsa cechują się one zazwyczaj dość dużą twardością, bo aż 7H. W naszym sklepie trendyshop.pl dostępne są hybrydy znanych marek takich jak 3MK oraz MyScreen Protector.\nSzkło ochronne na telefon - wybierz swój model\nW trendyshop.pl posiadamy szeroki wachlarz możliwości w ochronie ekranów urządzeń mobilnych. Oferujemy szkła dopasowane do każdego modelu telefonu – z odpowiednimi wycięciami na przedni aparat czy głośnik. Duży wybór szkieł hartowanych sprawia, że każdy znajdzie najlepszą opcję dla siebie. Oferujemy folie i szkła dedykowane znanym markom telefonów, jak i tym mniej znanym, np. Pocophone, czy Wiko. Nie zwlekaj z zakupem szkła ochronnego dla Twojego urządzenia mobilnego. Już dziś zamów szkło hartowane, by nie musieć się martwić kosztownymi naprawami telefonu czy tabletu.


Maserati R8871612004 - Zegarek Traguardo • Zegarownia.pl\nStrona główna / OUTLET - ZEGARKI WYPRZEDAŻOWE - PROMOCJE / Zegarek męski Maserati Traguardo\nGdy tylko produkt: Zegarek męski Maserati Traguardo będzie dostępny, otrzymasz powiadomienie na zostawiony poniżej adres e-mail.\nTaniej o 171,00 zł -12%\nZegarek Maserati Traguardo R8871612004 to czasomierz idealny do niezobowiązującej stylizacji. Posiada czarny silikonowy pasek oraz czarną kopertę ze stali nierdzewnej, a ciemną tarczę przykryto szkiełkiem mineralnym, które słynie ze swojej elastyczności oraz przejrzystości. Czasomierz został wyposażony w funkcje chronografu oraz sekundnika. Wodoszczelność została ustalona na 100 metrów, dzięki czemu zegarek może być używany w czasie pływania. Maserati Traguardo R8871612004 posiada 24-miesięczną gwarancję.\nZegarek męski Maserati Traguardo 1 420,00 zł 1 249,00 zł


Suwalki.info | Kierowco, do trzech razy sztuka\nKierowco, do trzech razy sztuka\nŚwieżo upieczony kierowca, który popełni trzy trzy wykroczenia, straci prawo jazdy, a instruktorzy nauki jazdy i egzaminatorzy będą poddawani obowiązkowym badaniom psychologicznym. Po długich oczekiwaniach 17 listopada br. Rada Ministrów przyjęła założenia do projektu ustawy o kierujących pojazdami. Lepiej wyszkoleni kierowcy i poprawa bezpieczeństwa na drogach – to główne cele wprowadzenia nowych przepisów.\nNowe przepisy wprowadzają dość radykalne zmiany, zwłaszcza dla młodych kierowców. Ustawa zakłada m.in., że osoby, które po raz pierwszy uzyskają prawo jazdy kategorii B, przez dwa lata będą poddane szczególnemu nadzorowi. W praktyce polegać to będzie na tym, że w przypadku popełnienia dwóch wykroczeń kierowcy będą odsyłani na specjalny kurs reedukacyjny; w przypadku trzech błędów prawo jazdy zostanie już zatrzymane. Na podobny kurs trafią ponadto wszyscy ci, którzy będą mieli na koncie 24 punkty karne, jeśli w ciągu 5 lat od wydania skierowania na taki kurs ponownie przekroczą maksymalną liczbę punktów, wówczas stracą prawo jazdy. Podobne konsekwencje spotkają wszystkich kierujących pojazdami po użyciu alkoholu lub narkotyków.\nKolejną zmianą będzie zakaz wykonywania zawodu kierowcy pojazdu przewożącego ludzi przez pierwszy rok od uzyskania prawa jazdy.\n– To na pewno wpłynie na poprawę bezpieczeństwa na drogach – mówi prezes Polskiej Federacji Stowarzyszeń Szkół Kierowców Krzysztof Szymański. – Kursy reedukacyjne będą zdecydowanie lepszym rozwiązaniem niż kara pieniężna. Zgadzam się również z zapisem dotyczącym zakazu przewozu ludzi przez świeżo upieczonych kierowców, tu nie ma miejsca na błędy. Warto przypomnieć, że w całej Unii Europejskiej przepisy dotyczące młodych kierowców są dość restrykcyjne.\nNa poprawę bezpieczeństwa wpływ ma mieć również wprowadzenie ograniczenia wiekowego dla kategorii A, projekt zakłada bowiem, że uprawnienia te będzie mogła uzyskać osoba, która ukończyła 24 lata lub przez dwa lata miała już kategorię A2 (motocykl o mocy do 46 KM). Chętni do poruszania się motorowerem lub lekkim pojazdem czterokołowym (np. quad) będą mogli uzyskać odpowiednie uprawnienia (kategoria AM) już w wieku 14 lat.\nOprócz młodych kierowców zmiany odczują też instruktorzy oraz egzaminatorzy. Jedni i drudzy będą musieli obowiązkowo podnosić swoje kwalifikacje poprzez uczestnictwo w corocznych warsztatach szkoleniowych oraz przejść badania lekarskie i psychologiczne, które będą wykluczały przeciwwskazania do wykonywania zawodu. Sam egzaminator będzie musiał być zatrudniony na pełnym etacie, aby ośrodek był dla niego zasadniczym miejscem pracy, z którym będzie się identyfikował jako „funkcjonariusz publiczny wykonujący szczególne zadania bezpośrednio wpływające na bezpieczeństwo ruchu drogowego”. Egzaminator nie będzie mógł wykonywać żadnych dodatkowych zajęć zarobkowych bez zgody dyrektora WORD-u.\nPrzepisy zakazywać będą również przeprowadzania egzaminu przez egzaminatora, który jest w jakimkolwiek związku prawnym z osobą egzaminowaną. Ma to – jak podkreśla ministerstwo – znacznie ograniczyć działanie mechanizmów korupcyjnych w tej branży. Podobny cel ma zapis mówiący, że szkolenia na wszystkie kategorie prawa jazdy mają się odbywać na terenie powiatu, w którym zgłoszono ośrodek do rejestru przedsiębiorców, wyjątkiem będzie prowadzenie praktycznych zajęć w ruchu drogowym. Ośrodki będą musiały informować o miejscu i czasie przeprowadzania poszczególnych zajęć wskazanych w programie.\nPozostałe zmiany dotyczące OSK to wprowadzenie wymogu stosowania w trakcie kursu na prawo jazdy jednolitych i szczegółowych programów szkolenia dla kandydatów na kierowców, a także wprowadzenie zakazu odbywania szkolenia i przystępowania do egzaminu na prawo jazdy przez osoby, wobec których został orzeczony zakaz kierowania pojazdami.\nBędą również nowości dotyczące wszystkich kierujących. Ustawa wprowadza mianowicie nowy, zgodny z dyrektywą wzór prawa jazdy, co zmusi nas do kolejnej wymiany dokumentów, która potrwa do 2033 roku. Nowe prawo jazdy będzie miało okres ważności – 15 lat dla prawa jazdy kategorii AM, A1, A2, A, B1, B, B + E, natomiast 5 lat lub w zależności od terminu badań lekarskich oraz psychologicznych dla pozostałych kategorii.\nZdaniem rządu, zaproponowane rozwiązania powinny poprawić bezpieczeństwo na drogach przez podniesienie kwalifikacji kierowców oraz przyczynić się do eliminacji oszustw, korupcji i nierzetelnego wykonywania usług w procesie szkolenia oraz egzaminowania kandydatów na kierowców. Z pełną treścią projektu ustawy oraz jego uzasadnieniem można zapoznać się na stronie internetowej Ministerstwa Infrastruktury pod zakładką akty prawne.\nMaciej Piaszczyński, „Szkoła Jazdy”\nDodano: 2009-12-11 10:32:42


Nóż Smith&Wesson SW993 (17068) SP | Sklep Militaria.pl\nDodaj produkt Nóż Smith&Wesson SW993 (17068) SP do koszyka\n113,97 zł123,97 zł\nNóż typu neck o konstrukcji full-tang, czyli z trzpieniem klingi przechodzącym przez całą rękojeść. Głownia o satynowym wykończeniu i profilu clip point, została wykonana ze stali nierdzewnej 8Cr13MoV.\nNóż typu neck o konstrukcji full-tang, czyli z trzpieniem klingi przechodzącym przez całą rękojeść. Głownia o satynowym wykończeniu i profilu clip point, została wykonana ze stali nierdzewnej 8Cr13MoV, która dobrze trzyma ostrość i łatwo się ostrzy.\nRękojeść o ergonomicznym kształcie wykonana została z odpornego na skrajne temperatury, związki chemiczne oraz ścieranie, tworzywa sztucznego Grivory (PPA - High Performance Polyamide). Przed zsunięciem dłoni na ostrze chroni kształt dolnej części rękojeści. Dodatkowo chwyt jest pewniejszy dzięki karbowaniu pod kciuk oraz antypoślizgowej fakturze. Na końcu znajduje się otwór, przez który można przepleść linkę zabezpieczającą nóż przed zgubieniem.\nW komplecie znajduje się pochwa wykonana z elastycznego tworzywa, która dzięki metalowemu łańcuszkowi pozwala na wygodne noszenie przy szyi.\nInformacje dodatkowe Przed zsunięciem dłoni na ostrze chroni kształt dolnej części rękojeści.\nFajny poręczny w każdej sytuacji,w lesie,na rybach nawet w kuchni. Polecam\nBardzo poręczny nóż,niby delikatny ale ma swój pazur.polecam\nMały i przydatny kolega na codzien,trochę potrzebował ostrzenia.ogolnie polecam bardzo.\nBardzo ostry poręczny nóż nawet do kuchni.\nDodaj produkt Brelok nabój 9 mm Special do schowka\nDodaj produkt Nóż kuchenny Boker Solingen Cottage-Craft (130499) T do schowka


Ochrona dóbr osobistych - Czwakiel\nBlog » Ochrona dóbr osobistych\nZapewne nie raz spotkałeś się ze stwierdzeniem, że czyjeś dobra osobiste zostały naruszone i domaga się on odszkodowania i zadośćuczynienia. I tak właśnie jest – przepisy Kodeksu cywilnego wprost wskazują, że dobra osobiste człowieka znajdują się pod ochroną prawa cywilnego.\nPrzepis art. 23 kc wskazuje, że pod pojęciem dóbr osobistych mieszczą się w szczególności: zdrowie, wolność, cześć, swoboda sumienia, nazwisko lub pseudonim, wizerunek, tajemnica korespondencji, nietykalność mieszkania, twórczość naukowa, artystyczna, wynalazcza i racjonalizatorska. Katalog tych dóbr jest otwarty, chociaż samo pojęcie „dóbr osobistych” nie zostało prawnie zdefiniowane. Oznacza to, że sądy, w każdej tego rodzaju sprawie badają, czy dobro osobiste, którego ochrony się żąda, może być tak traktowane i podlega ochronie. Bez wątpienia jednak dobrami osobistymi są wartości niematerialne, które obejmują zarówno sferę cielesną jak i psychiczną człowieka. Dobra osobiste przysługują na równi wszystkim ludziom, bez względu na ich osobiste cechy jak wiek, stopień rozwoju itp. i jako związane ściśle z określoną osobą są niezbywalne.\nJeżeli Twoje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym i bezprawnym działaniem, możesz żądać zaniechania tego działania, a gdy do naruszenia dóbr już dojdzie – usunięcia skutków naruszenia. Usunąć skutki sprawca może w ten sposób, że złoży oświadczenie o odpowiedniej treści i w stosownej formie. Pamiętaj, że zarówno treść jak i forma takiego oświadczenia, powinny być, w żądaniu uprawnionego (a więc Twoim), określone z jak największą dokładnością. Gdy poniosłeś szkodę majątkową wskutek dokonanych naruszeń Twoich dóbr osobistych, możesz żądać naprawienia szkody – odszkodowania. Dodatkowo, jeżeli doznałeś wskutek naruszeń krzywdy, czyli negatywnych odczuć psychicznych, możesz żądać zapłaty zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny.\nKiedy naruszenie dóbr osobistych może zostać uznane za dozwolone?\nWspomniana wyżej „bezprawność” działania wyznacza odpowiedzialność sprawcy, co oznacza, że w pewnych sytuacjach naruszenie Twoich dóbr osobistych będzie mogło być uznane za dozwolone. Działanie, które wprawdzie naruszy Twoje dobra osobiste, lecz nie będzie bezprawne, winno być uznane za działanie dozwolone.\nPrzykładowo zwolniony od odpowiedzialności będzie dziennikarz, który opublikował materiał naruszający czyjeś dobra osobiste, jeśli wykaże, że przy zbieraniu i wykorzystaniu materiałów prasowych działał w obronie społecznie uzasadnionego interesu oraz wypełnił obowiązek zachowania szczególnej staranności i rzetelności. Jeżeli jednak okaże się, że opublikowane informacje nie są prawdziwe, dziennikarz zobowiązany jest do ich odwołania (Uchwała Sądu Najwyższego z dnia 18 lutego 2005 r. sygn. akt III CZP 53/04). Bezprawność wyłącza również udzielenie zgody. Z taką sytuacją mamy do czynienia gdy podpisujemy zgodę na operację, która ingeruje w integralność cielesną. Pamiętaj że w sprawie sądowej o naruszenie dóbr osobistych, od powoda wymagane jest samo wykazanie faktu naruszenia tych dóbr. Na pozwanym, w ramach jego obrony, spoczywa z kolei obowiązek wykazania, że owo naruszenie, nie było bezprawne.\nCzy mogę ponieść odpowiedzialność za treści publikowane i udostępniane w Internecie?\nW dobie rozwoju nowoczesnych technologii, w tym zwłaszcza forów i portali społecznościowych, nieustannie jesteśmy bombardowani informacjami własnymi naszych znajomych lub udostępnianymi przez nich. Sami również robimy wpisy i udostępniamy wpisy innych osób lub linki do treści, którymi chcemy się podzielić. Sądy dość często pochylają się nad zagadnieniami odpowiedzialności cywilnej za takie działania. Poniżej przedstawię dwa, charakterystyczne przykłady działań i ich skutków, oparte na sądowych orzeczeniach.\nJak wygląda kwestia odpowiedzialności cywilnej za udostępnianie linków do różnych treści umieszczonych w Internecie?\nMusisz wiedzieć, że ocena prawna danej sytuacji, której ostatecznie dokonuje sąd, zależy od jej całościowego kontekstu. Dla przykładu sąd stwierdził, że samo przekazanie przez użytkownika Internetu innej osobie linku do artykułu prasowego nie stanowi, co do zasady, naruszenia dóbr osobistych i nie jest bezprawne, jednak inaczej jest w sytuacji, gdy osoba przekazująca działa w określonym celu i jest świadoma możliwości wystąpienia negatywnych skutków takiego działania oraz możliwości wyrządzenia krzywdy innej osobie, której dotyczy przekazywana informacja (wyrok Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 27 kwietnia 2016 r. sygn. akt I ACa 1068/15). Liczy się więc, przede wszystkim zamiar, z jakim się działa, udostępniając określoną informację. Jeżeli masz świadomość, że informacja, którą udostępniasz o danej osobie, jest nieprawdziwa, to swoim działaniem możesz prowadzić do naruszenia dóbr osobistych osoby, której informacja dotyczy. Może to rodzić cywilnoprawną odpowiedzialność.\nJak wygląda kwestia odpowiedzialności cywilnej za własne wpisy na forach i portalach społecznościowych?\nCzęsto zdarza się nam opisywać na forach czy portalach (Facebook, Twitter itp.) zdarzenia, których byliśmy świadkami lub braliśmy w nich bezpośrednio udział. Muszę uczulić, że chociaż czasem zaistniałe zdarzenie, może bulwersować i uzasadniać jego opisanie w sieci, to już używane, w jego opisie i ocenie, zwroty lub sformułowania mogą stanowić naruszenie dóbr osobistych.\nNawet realizacja uzasadnionego interesu społecznego, aby wyłączyć bezprawność zachowania sprawcy, musi, w przypadku wypowiedzi wartościujących, przybierać formę tzw. rzeczowej krytyki. Tego rodzaju krytyka, co do zasady, nie może być napastliwa, dyktowana względami osobistej animozji, ani też nie może naruszać godności krytykowanego. Wykroczenie zaś poza granice wyznaczone rzeczową krytyką jest zasadniczo działaniem sprzecznym z zasadami współżycia społecznego i jako takie nie mieści się w zakresie wolności wypowiedzi (wyrok Sądu Apelacyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2014 r. sygn. akt I ACa 284/14). W tej sprawie, rozpoznawanej przez sąd warszawski, chodziło o odmowę przyjęcia odpowiedzialności z tytułu rękojmi i zbywanie klienta, który później opisał to zdarzenie w sieci, używając sformułowań o „bandyckim stylu” czy „bezczelnym oszukiwaniu klientów”. Pamiętaj więc, by opisując przebieg jakiegoś ważnego dla Ciebie przeżycia, robić to w sposób odpowiedzialny.\nPamiętaj również, że poza drogą cywilnoprawną istnieje również droga karnoprawna ochrony chociażby swojego dobrego imienia, godności i czci. Zniesławienie oraz znieważenie są bowiem przestępstwami, za które może grozić kara grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.


Podyskutuj o "Dżuma (choroba)" na Forum\nNazwa naukowa: Pestis\nNazwa: Yersinia pestis (bakteria)\nRezerwuar: głównie gryzonie\nŚmiertelność: 10-20% (w nieleczonej postaci septycznej i płucnej bliska 100%)\nDroga szerzenia: poprzez wektory (pchły); w dżumie płucnej możliwe zakażenie drogą powietrzną\nLiczba zgłoszonych zachorowań w roku wg PZH:\n2001: 0 2002: 0\nWystępowanie: enzootia na całym świecie, wyłączając Australię\nPrzymusowe leczenie: Tak\nPodlega zgłoszeniu WHO: Tak\nDżuma - ostra bakteryjna choroba zakaźna gryzoni i rzadziej innych drobnych ssaków, a także człowieka (zoonoza). Choroba ta wywołana jest infekcją G pałeczek z rodziny Enterobacteriacae Yersinia pestis.\nPostacie i droga szerzenia\nWyróżnia się trzy zasadnicze postacie dżumy:\npłucną: pierwotną i wtórną.\nNajczęściej występuje, zarówno wśród zwierząt jak i ludzi, dymienicza forma dżumy. Do zakażenia dochodzi zwykle w wyniku pokąsania przez pchły (głównie pchły szczurze, Xenopsylla cheopis) uprzednio zainfekowane w wyniku pokąsania szczurów, wiewiórek, piesków preriowych lub innych małych ssaków. W następstwie infekcji bakterie migrują wraz z krwią i chłonką do węzłów chłonnych, co po około pięciu dniach manifestuje się regionalnym powiększeniem tych narządów (tzw. dymienicą). Postać dymienicza dżumy wywołana może być także spożyciem skażonego pokarmu lub wody (rzadkie u ludzi).\nPostać septyczna jest zazwyczaj powikłaniem dżumy dymieniczej. U części chorych rozwija się, z pominięciem postaci dymieniczej, od razu pierwotna posocznica.\nPłucna postać dżumy występuje zazwyczaj, jako wtórna komplikacja pozostałych postaci. Do rzadkości należy wariant pierwotny związany z infekcją drogą kropelkową. Na tej drodze do zakażenia dochodzi jedynie w pomieszczeniach małych i źle wentylowanych. Nie znane nauce są przypadki zakażeń dżumą płucną poprzez system wentylacyjny.\nDżumę wywołuje nieruchoma pałeczka, barwiąca się ujemnie przy wykorzystaniu metody Grama, nieprzetrwalnikująca, Yersinia pestis. Patogen ten wrażliwy jest na popularne środki dezynfekcyjne (środki chemiczne i wysoką temperaturę). Wykazuje względnie dużą oporność na temperatury niskie. W środowisku przeżywa zwykle od miesiąca do pół roku.\n: zaczerwieniona skóra ponad węzłami limfatycznymi - typowy obraz dżumy dymieniczej\nObjawy dżumy dymieniczej pojawiają się w okresie od dwóch dni do tygodnia od ukąszenia. W początkowym okresie, pierwszych 6-8 godzinach, występują objawy nieswoiste, takie jak wysoka gorączka (powyżej 38°C), poty, dreszcze, rozszerzenie naczyń krwionośnych, ból głowy i znaczne osłabienie.\nPóźniej pojawia się powiększenie węzłów chłonnych, zwłaszcza pachowych, pachwinowych i szyjnych. Powiększają swoje rozmiary, do 10 cm średnicy. W czasie badania zaatakowane węzły chłonne okazują się bolesne podczas dotykania i podczas palpacji w większości przypadków nie wyczuwalna jest treść surowicza w narządzie (co jest typowe nie dla chorób zakaźnych, a nowotworowych).\nBez leczenia postać ta kończy się w 50% śmiercią.\nPostać septyczną cechuje, poza objawami nieswoistymi, duża bakteriemia. W wyniku zakażenia uogólnionego, jako reakcja makroorganizmu, pojawia się uogólniony zespół odczynu zapalnego ("sepsa"). W jej wyniku powstają mikrozatory bakteryjne w końcowych naczyniach krwionośnych palców rąk i stóp oraz nosa, czego skutkiem jest zgorzel (objawiająca sie czarnym zbarwieniem tkanek). Objawy te są zbliżone do opisów epidemii "czarnej śmierci" w średniowieczu. W tej postaci śmiertelność jest zawsze wysoka, a rokowanie bardzo poważne.\nPostać płucną cechuje, poza objawami nieswoistymi, śródmiąższowe zapalenie płuc, krwioplucie, duszność i sinica. Rokowania i śmiertelność są zazwyczaj większe i poważniejsze, niż w postaci posocznicy. Śmierć następuje w przeciągu kilku dni z powodu wstrząsu i duszności.\nWczesna diagnostyka opiera się na wywiadzie epidemiologicznym i badaniu klinicznym. Do potwierdzenia dżumy stosuje się hodowle bakteriologiczne materiału z węzłów limfatycznych, krwi lub plwociny. Duże znaczenie mają także metody serologiczne oraz PCR. Ostatecznego potwierdzenia dokonuje się w laboratoriach o wysokiej (3, 4 stopień) klasie bezpieczeństwa biologicznego.\nW Polsce chorzy na dżumę podlegają przymusowej hospitalizacji. Leczenie polega na pozajelitowym podawaniu antybiotyków. Bakterie wykazują wrażliwość na streptomycynę, gentamycynę (te dwa antybiotyki są tzw. lekami z wyboru w leczeniu dżumy), ciprofloksacynę, doksycyklinę i tetracyklinę.\nProfilaktyka polega na unikaniu kontaktu z padłymi zwierzętami dzikimi oraz sytuacji, w których może dojść do pogryzienia przez gryzonia (np. podczas karmienia); używaniu środków przeciw pchłom w zwierząt domowych.\nNa rynku dostępna jest szczepionka przeciw dżumie, która zawiera bakterie zabite formaliną. Potwierdzona jest skuteczność w postaci dymieniczej. W zakażeniu drogą powietrzną jej skuteczność jest bliska zeru.\nDla każdej postaci poza płucną izolacja osób z kontaktu nie jest konieczna, podobnie jak profilaktyka antybiotykowa.\nDżuma jako broń biologiczna\nBakterie dżumy są zaliczane do „klasycznego” arsenału broni biologicznej . Ich znaczenie wynika z rzadkiego występowania dżumy w krajach rozwiniętych, dość dużą śmiertelnością i powszechnej wrażliwości populacji. Pierwszym znanym przypadkiem ich wykorzystania jest oblężenie krymskiego portu Kaffa (obecnie Fedozja) przez Tatarów w 1346 r. Oblegający przy pomocy katapult wrzucali za mury miasta zwłoki zmarłych na tę chorobę (uciekinierzy z tego miasta rozmiesili epidemie na całą Europę). Zbrodnicze eksperymenty z dżumą jako bronią bakteriologiczną prowadzili jap. wojskowi w latach 1937-1945 w jednostce „731” na terenie Mandżurii, dowodzonej przez jap. lekarza wojskowego, gen. Shiro Ishii (1892-1959). W jednostce tej m.in. opracowano specjalne bomby porcelanowe przeznaczone do rosziewu zakażonych pcheł. W okresie zimnej wojny były prowadzone przez ZSRR i Stany Zjednoczone badania nad odmianami pałeczki dżumy mogacymi mieć zastosowanie jako broń biolgiczna.\nPierwotnie łacińskie słowo pestis było jednym z licznych, ogólnych określeń „zarazy” lub "masowego nieszczęścia", "zguby". Dopiero w XV- XVI w. zaczęto rozróżniać różne rodzaje chorób powodujących masowe schorzenia epidemiczne ze skutkiem śmiertelnym. Wyraz ten ma niejasne pochodzenie, być może jest pokrewny łac. perdo - „zgubić, zniszczyć, zmarnować”, łac. perditus - „stracony, nieuleczalny, beznadziejny”.\nIstnieją spory, czy jeden z pierwszych opisów epidemii podany przez Tukidydesa tzw. „dżumy ateńskiej” w 430 p.n.e. był rzeczywiście dżumą (niewykluczone, że był nim dur, denga lub ospa). Od czasów starożytnych, poprzez średniowiecze, aż do czasów nowożytnych opisano kilkadziesiąt dużych epidemii (najprawdopodobniej) dżumy, zwanej także „czarną śmiercią” (od pojawiających się rozległych zmian martwiczo-zgorzelinowych w skórze, przyjmujących ciemną barwę). Największa z nich przetoczyła się przez kraje europejskie w latach 1348-1352, a kilka lat później zawędrowała do Chin. Ta epidemia w niektórych rejonach zmniejszyła populacje nawet o 80% ludności i spowodowała daleko idące konsekwencje demograficzne, kulturowo-społeczne i polityczne. Symbolem dżumy stał się charakterystyczny ubiór ochronny noszony w XVI-XVIII w. przez lekarzy w czasie epidemii, z maską w kształcie dziobu, gdzie wkładano wonne olejki tłumiące fetor rozkładających się zwłok.\nCzynnik bakteryjny powodujący dżumę zidentyfikowali w 1894 r. niezależnie od siebie japoński bakteriolog Shibasaburo Kitisato (1852-1931) oraz franc. bakteriolog Alexandre E. J. Yersin (1863-1943) podczas epidemii w Hong Kongu, natomiast rolę pcheł szczurzych w szerzeniu się tego zarazka odkrył jap. badacz Masaki Ogata (1864-1919) w 1897 r.\nObecnie dżuma istnieje w kilku rejonach endemicznych w Azji (w latach dziewięćdziesiątych XX wieku jej wybuchy odnotowano w Wietnamie, Zambii i Indiach).\nUbiór ochronny lekarza podczas epidemii ...


Wynajem koi - czarter kabiny - na jachcie żaglowym lub motorowym\nCzarter koi - czarter kabiny\nr. bud. 1948\nłódź/tydzień: 1.780 €\nr. bud. 2008\nłódź/tydzień: 799-1.199 €\nr. bud. 1885\nSzukaj czarteru koji\nSzukasz jachtu motorowego z możliwością czarteru koi lub żaglowego z opcją wynajmu kabiny? Chciałbyś wziąć udział w rejsie w Holandii lub na Chorwacji nie wydając majątku? Podoba Ci się pomysł wynajmu koi na łodzi motorowej lub żaglowej?\nOpcje czarteru kabiny na Happycharter\nHappycharter, inernetowa baza danych z zakresu czarteru koi, kabin i jachtów oferuje wiele możliwości niedrogiego wynajmu koi. Znajdź łódź, na której chciałbyś spędzić urlop i skontaktuj się bezpośrednio z organizatorem lub wynajmującym. Czarter kabiny albo koi - to czysta przyjemność.\n* czarter koi * czarter kabiny * wynajmij koję * czarter koi *\nCzarter koi i czarter kabiny - regiony\nNasza internetowa baza danych oferuje wiele możliwości zaspokojenia Twojej tęsknoty za pływaniem na jachcie motorowym lub żaglowym. Morze Śródziemne, Bałtyk, Morze Północne lub Karaiby - w tych regionach znajdziesz łodzie z opcją czarteru kabiny i wynajmu koi:\nRegiony z możliwością czarteru koi - na jachcie motorowym lub żaglowym\nCzarter koi, czarter kabiny i więcej - kraje\nTwój rejs czeka na Ciebie! Niezależnie od tego, czy chcesz żeglować na Chorwacji, w Grecji lub w Holandi, w naszej bazie danych znajdziesz z pewnością odpowiadający Ci jacht żaglowy lub motorowy. Czarter kabin i koi na Happycharter jest prosty!\nKraje - czarter koi i czarter kabiny\nczarter kabiny Belgia\nczarter kabiny Chorwacja\nczarter kabiny Czarnogóra\nczarter kabiny Dania\nczarter kabiny Francja\nczarter kabiny Gibraltar\nczarter kabiny Grecja\nczarter kabiny Hiszpania\nczarter kabiny Malta\nczarter kabiny Martynika\nczarter kabiny Niderlandy/Holandia\nczarter kabiny Niemcy\nczarter kabiny Norwegia\nczarter kabiny Polska\nczarter kabiny Portugalia\nczarter kabiny Seszele\nczarter kabiny Słowenia\nczarter kabiny Szwecja\nczarter kabiny Turcja\nczarter kabiny Wielka Brytania\nczarter kabiny Włochy\nCzarter koi, czarter kabiny - jacht żaglowy/motorowy - rejony\nCzy kiedykolwiek żeglowałeś po Morzu Bałtyckim, na jeziorze Ĳsselmeer lub Adriatyku? Wynajmij koję za pośrednictwem Happycharter i ciesz się urlopem na wodzie. Znajdź region, gdzie chciałbyś wynająć koję!\nWszystkie rejony z możliwością czarteru koi i kabiny\nOferujesz czarter koi? Organizujesz rejsy lub inne eventy pod żaglami, a może wynajmujsz koje na swoim jachcie motorowym? Zaprezentuj swój jacht żaglowy albo motorowy na Happycharter! Zarejestruj się w naszym serwisie jako oferujący czarter koi i dodaj swój jacht lub łódź do naszej bazy danych.\n* czarter koi * czarter koi * wynajmij koję * czarter kabiny *\nChciałbyś niedrogo wynająć koję na jachcie żaglowym, motorowym lub na katamaranie? Interesuje Cię wynajem kabiny lub czarter koi? Chcesz przeżyć wspaniały rejs na pełnym morzu? Happycharter, internetowy serwis z branży czarterowej, oferuje szeroki wybór jachtów żaglowych i motorowych na całym świecie. Nasza baza danych obejmuje niedrogie łodzie żaglowe do wynajęcia w wielu regionach całego świata. Chcesz żeglować z dziećmi? Na Happycharter znajdziesz odpowiednią łódź lub jacht. Znajdź odpowiadającą Ci ofertę czarteru koi lub kabiny i rozpocznij wspaniałą przygodę na wodzie!


Wołyń. Siła traumy [Maria Fredro-Boniecka] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n01136 022943 20429142 na godz. na dobę w sumie\nAutor: Maria Fredro-Boniecka Liczba stron:\nISBN: 978-83-280-3361-0 Data wydania: 2016-09-14\nMaria Fredro-Boniecka Wołyń Siła traumy. Wspomnienia i pamięć\nSpis treści Motto Mapy Wstęp Rozdział 1. Prawo do pochówku Rozdział 2. Sąsiad sąsiadowi nierówny Rozdział 3. Okupacja sowiecka Rozdział 4. Plan Hitlera Rozdział 5. Akcja antypolska Rozdział 6. Ucieczka Rozdział 7. Trud pojednania Postscriptum Zdjęcia Kalendarium wydarzeń 1914–1959 Bibliografia Przypisy Wszystkie rozdziały dostępne w pełnej wersji książki.\n„Wołyń jest to kraj, który przeszedł wiele, bardzo wiele zmian [...]. Wołyń zaludniony jest przez różne narodowości, religie i języki. Jeżeli ludzie nie będą sobie okazywać szacunku i zaufania, to stan dzisiejszy się nie ostanie. Tylko współpraca wszystkich wyznań, stanów i narodowości może go utrzymać, powiedział marszałek Józef Piłsudski w Łucku 20 stycznia 1920 roku.” „Rocznik Wołyński”, 1935, t. 4, Równe 1935 KREON Dzielnemu równość ze złym nie przystoi. ANTYGONA Któż wie, czy takie wśród zmarłych są prawa? KREON Wróg i po śmierci nie stanie się miłym. Sofokles, Antygona\nWstępEdward Fredro-Boniecki, mój pradziadek, w 1894 roku objął majątek na Podolu. Miał wówczas dwadzieścia sześć lat. Zamieszkał z rodziną w kilkunastopokojowym dworze, z werandą obrośniętą winoroślą i stajnią krytymi strzechą. Gdy pradziadek wzniósł nowy murowany pałac osłonięty dachówką, w dworze znajdowało się biuro majątku, a potem siedziba założonych przez niego: banku oszczędnościowego i kółka rolniczego. Pradziadek miał wielkie plany związane z nowym pałacem. Choć nie wszystko udało mu się zrealizować, efekty były imponujące. Okazały front z górną kolumnadą, półkolista oficyna, czterdzieści pokoi, wielki hol z rzeźbionymi boazeriami zwieńczonymi herbami, ściany zdobione rodzinnymi portretami. W sąsiedniej sali ściany udekorowane były gobelinami – jeden pochodził z warsztatu Ludwika XIV – w pałacowej kaplicy stanęły dwie statuy sprowadzone z Francji: Matki Boskiej z Lourdes i św. Józefa. Pałac miał wodociągi, kanalizację i centralne ogrzewanie. Sieć telefoniczna łączyła wszystkie folwarki, leśniczówkę, ogrody, dworską stajnię i warsztaty. Centrala mieściła się w pałacu przy pokojach służby. A tej było bardzo dużo. Furmani i służący mieszkali na końcu parku w bardzo porządnych murowanych domach krytych dachówką. Kuchnia gotowała dwa odmienne menu dziennie: stół pański i stół służby. Skład posiłków był jednakowy, różnił się tylko wyborem potraw. Do drugiego stołu należały: marszałkowa, panna służąca, kamerdyner, służący osobisty pradziadka – mieli oni specjalną jadalnię dla siebie. Klucznica, przez sentyment prababci sprowadzona z Wileńszczyzny, miała pod opieką chlewy, kurniki, piekarnię, wędzarnie. Zarządzała też trzecim stołem dla reszty służby, w oddzielnym budynku z kuchnią, jadalnią i mieszkaniem klucznicy. Stół ten był obfity i tłusty, odpowiadający miejscowym gustom. Nowoczesne, murowane dworskie chlewy i kurniki podlegały jurysdykcji prababci i służyły potrzebom dworu. Nowa, obszerna stajnia wyjazdowa była wybudowana z granitu i kryta dachówką. Na dachu osadzono wskaźnik wiatru w postaci konia jednoroga, wyciętego z blachy według rysunku Wojciecha Kossaka z naszego herbu. Stajnia odpowiadała wszelkim nowoczesnym wymogom i higienie koni. Była wysoka, przewiewna, z bieżącą wodą i połączona z dużą wozownią i myjnią powozów. Obok, również zbudowana z granitu, stała stajnia gościnna z wozownią i mieszkaniem dla przyjezdnych furmanów. Całość podwórza stajennego otoczona była murem i zamknięta bramą. W parku znajdowała się ujeżdżalnia koni. Do pałacu wjeżdżało się przez piękną bramę z rodzinnymi herbami na słupach (Bończa i Leliwa). Stąd do pałacowego podjazdu jechało się przez park ponad dwieście metrów. Park był częściowo angielski, a częściowo francuski. Od strony ogrodu schodziło się czterema tarasami. Park słynął ze wspaniałych alei bzów i grabów. Szpalery były pięknie strzyżone. Część parku tworzyły rozległe łąki z kępami pięknych drzew. Tarasy rozdzielone były szpalerami dzikiego wina. W lecie rogi tarasów zdobione były pięknymi dywanami kwiatów, drzewami pomarańczowymi i cytrynowymi oraz palmami w donicach. W lewym rogu parku znajdował się sad i ogród warzywny. Część sadu nazywana rajem miała najlepsze gatunki drzew owocowych i winogron. Za specjalnym ogrodzeniem znajdował się dom ogrodnika i liczne oranżerie, szklarnie i inspekty. Warto też wspomnieć o technice uprawiania wielkich areałów bardzo żyznej ziemi. Początkowo do orki używano wołów, a później wprowadzono pługi parowe. Na dwóch krańcach pola ustawiano dwie lokomobile poruszające wielkie koła zębate, na które nawijała się lub rozkręcała metalowa lina ciągnąca cztero– lub pięcioskibowy pług. Po przejściu pługa w jedną stronę obie lokomobile przesuwano końmi tak, aby następne skiby układały się równo obok poprzednich. Pradziadek cieszył się opinią wybitnego rolnika i organizatora pracy na wsi. Majątek na Podolu doprowadził do stanu kwitnącego. Założył dwa młyny na Bohu, przemysłową gorzelnię, suszarnię jarzyn i owoców. Po małej rewolucji z lat 1904–1905 przekonał miejscowych gospodarzy do konieczności podniesienia poziomu gospodarki rolnej i zawiązania w tym celu organizacji spółdzielczych. Powstało kółko rolnicze, bank oszczędnościowo-pożyczkowy, sklep spółdzielczy. Kółko rolnicze tak się rozwinęło, że co dwa lata urządzało wystawy i jako jednostka gospodarcza brało udział w wystawach krajowych i w wystawie wszechrosyjskiej w Kijowie w roku 1913. Wykorzystując powstałe warunki polityczne, pradziadek postawił na wszystkich skrzyżowaniach dróg w granicach majątku krzyże, uzyskał również zgodę władz na budowę kościoła rzymskokatolickiego we wsi Samczyńce w powiecie bracławskim, zamieszkanej przez szlachtę zagrodową. Kościół wybudowano z podolskiego granitu. Pradziadek, jako wiceprezes, brał też udział w pracach Podolskiego Towarzystwa Rolniczego w Winnicy. W wyniku jego starań i nakładów powstały w powiecie szkoły ludowe. Po wybuchu wojny w 1914 roku pradziadek powołany został na prezesa Komitetu Polskiego w powiecie hajsyńskim, zaangażował się także w pracę Czerwonego Krzyża i Macierzy Szkolnej. Gdy w 1919 roku przybył do Warszawy, otrzymał propozycję objęcia funkcji ministra spraw wewnętrznych, jednak odmówił. Był wyczerpany przeżyciami ostatnich miesięcy. Po kolejnych namowach przyjął stanowisko delegata Naczelnego Wodza na Wołyń i Podole (równoznaczne z pozycją wojewody). Dostał stopień generała dywizji. Oficjalnie pozostał na tym stanowisku do roku 1920. Gdy Symon Petlura przejął rządy na Podolu w 1919 roku, Polacy zaczęli masowo wyjeżdżać na zachód. Pradziadek uparcie pozostawał w majątku, aż nadeszła wiadomość, że Petlura wydał na niego wyrok śmierci. Zaczął się ukrywać. W końcu chory i zniechęcony, również intrygami endecji, podał się do dymisji i osiadł w majątku w powiecie radomskim. Na pożegnanie marszałek Józef Piłsudski (którego skądinąd Symon Petlura był wielkim sojusznikiem) powiedział mojemu pradziadkowi: „Pan przynajmniej mnie rozumie, jak trudną rzeczą jest rządzić Polakami”1. Gdy mój dziadek Michał, syn Edwarda, walcząc z bolszewikami na Podolu w 1920 roku dotarł do rodzinnego majątku, zastał pałac, zabudowania gospodarcze, stajnie i park zrównane z ziemią. Wychowałam się na opowieściach rodzinnych zarówno, wspaniałych, bajkowych, jak ta o majątku podolskim, jak i koszmarnych z czasów wojennych i powojennych. Przesiąknięta tymi historiami, nie zastanawiałam się, co się działo przy tym drugim i trzecim stole w kuchni, jak wyglądało życie poza murami pałacu. Nie przyszło mi do głowy wyobrażać sobie, jak miejscowi mogli reagować na stawianie krzyży na każdym skrzyżowaniu i budowę rzymskokatolickiego kościoła. Nie obchodziło mnie, czy w oczach miejscowych mój pradziadek był tak „dobrym panem”, jak go sobie malowałam. Gdy zaczęłam czytać o wojewodzie wołyńskim Henryku Józewskim, który z ramienia rządu polskiego zrobił tak dużo dobrego dla ukraińskich współobywateli w czasie dwudziestolecia międzywojennego, odkryłam, że wielu ukraińskich patriotów i tak czuło się zawiedzionych. Przecież w jednym szeregu z Polakami walczyli z bolszewikami, a Druga Rzeczpospolita odwróciła się od ich marzeń o własnym państwie i dogadała się z Sowietami. Ukraina nie odzyskała niepodległości i nie zgadzała się na taki stan rzeczy. Ukraińcy chcieli za wszelką cenę pozbyć się polskiego okupanta. Prawdopodobnie, gdyby pradziadek nie przeniósł się w 1920 roku w Radomskie, Petlura nie wydałby na niego wyroku, a majątku nie zniszczyliby bolszewicy, zrobiliby to po dwudziestu paru latach ukraińscy nacjonaliści, nie oszczędzając rodziny – tak jak po brutalnych mordach na Wołyniu w 1943 roku w następnym roku rozprawiali się z innymi wsiami i miejscowościami na Podolu. Zbierając materiały do książki, czytając i słuchając o rzezi wołyńskiej od świadków, z każdym dniem utwierdzałam się w przekonaniu – może brzmi to naiwnie – że nic w tym kawałku historii nie jest czarno-białe. Każdego dnia mnożyły się kolejne pytania, pojawiało się zdziwienie, niezrozumienie. Bohaterowie książki opowiadali mi o życiu na Wołyniu przed wojną, o relacjach sąsiedzkich. Każdy z nich ma dobre i złe wspomnienia. Każdy z nich doświadczył pomocy od sąsiada Ukraińca, jak i przemocy od ukraińskich nacjonalistów. Ale każdy z nich opowiada też o różnym traktowaniu Ukraińców przez Polaków, o odwetach. Każdy z nich podkreśla, jaką podłą rolę w tym kawałku naszej historii odegrali Niemcy i Sowieci. Żaden z nich nie rozumie do dziś okrucieństwa, z jakim dokonywano mordów na ich bliskich czy polskich sąsiadach. Bo tego pojąć się nie da. Każdy z nich ciągle, po siedemdziesięciu paru latach, boryka się zarówno ze swoją traumą indywidualną, jak i zbiorową. Wołyń. Siła traumy nie jest w żadnym wypadku książką historyczną. To opowieść o emocjach, bólu, cierpieniu, złu, zezwierzęceniu, okrucieństwie, o trudzie wybaczania i pojednania. O próbie zrozumienia. Dziękuję moim bohaterom za czas i szczerość. Dziękuję pani Marii Berny, pani Michalinie Pawłowskiej, pani Antoninie Kowalskiej, panu profesorowi Władysławowi Filarowi, panu Tadeuszowi Wolakowi, panu Romanowi Lipieckiemu. Dziękuję za podzielenie się swoimi doświadczeniami przy wieloletnim zbieraniu relacji świadków rzezi wołyńskiej historykowi panu doktorowi Leonowi Popkowi. Dziękuję historykom: panu profesorowi Grzegorzowi Motyce i panu doktorowi Ołeksandrowi Zinczence za komentarze historyczne. Dziękuję pani doktor psychologii Bognie Szymkiewicz za próbę wyjaśnienia mi, czym jest trauma zbiorowa i indywidualna, dlaczego człowiek jest zdolny do bestialskiego mordowania i dlaczego człowiek jest żądny odwetu. W książce występują: Władysław Filar – ur. w 1924 roku w Iwaniczach Nowych na Wołyniu. Uczestnik konspiracji niepodległościowej i żołnierz kompanii „Motyla” I/50 pp. 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Po wojnie w Wojsku Polskim. Ukończył Akademię Sztabu Generalnego (w 1990 roku przekształconą w Akademię Obrony Narodowej), gdzie kontynuował karierę naukową i był wykładowcą; zrobił doktorat z historii, habilitację z informatyki, później uzyskał tytuł profesorski. Maria Berny – ur. w 1932 roku w Trościance na Wołyniu. Po studiach pedagogicznych pracowała w szkołach podstawowych, w Komitecie Dzielnicowym PZPR Wrocław–Stare Miasto, w Klubie Międzynarodowej Prasy i Książki we Wrocławiu oraz w BWA Wrocław. Była senatorem RP przez dwie kadencje. Tadeusz Wolak – ur. w 1922 roku w Tarażu na Wołyniu. Prezes Zarządu Okręgu Wołyńskiego Światowego Związku Żołnierzy AK; w czasie wojny w wywiadzie ZWZ-AK na Wołyniu, walczył w polskiej samoobronie w Przebrażu, potem żołnierz 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK, następnie w 1. Armii WP gen. Berlinga, w czasie Powstania Warszawskiego desantowany na Czerniakowie. Z rąk Ukraińców zginął jego cioteczny brat. Roman Lipiecki – ur. w 1933 roku w Toruniu. Dzieciństwo spędził w Krzemieńcu na Wołyniu. Wołyń opuścił z rodziną w 1943 roku i nigdy więcej tam nie wrócił. Mieszka w Toruniu. Michalina Pawłowska – ur. w 1920 roku w Turopinie na Wołyniu. We Włodzimierzu wyszła za mąż i tam urodziła dziecko. Ukraińcy zabili jej wujka. Na początku 1944 roku wyjechała do Hrubieszowa. Po wojnie zamieszkała w Lublinie, a od 1951 roku w Legionowie pod Warszawą. Antonina Kowalska – ur. w 1936 roku w Żytomierzu. Od 1947 roku mieszka we Lwowie. Ukraińcy zabili dwóch jej braci. Leon Popek – ur. w 1958 roku w Karolinowie. Syn Wołyniaków. Dr historii, pracownik IPN w Lublinie. Od 1992 roku prezes Towarzystwa Przyjaciół Krzemieńca i Ziemi Podolskiej w Lublinie. Uczestniczył w ekshumacjach masowych grobów pomordowanych przez Ukraińców mieszkańców wsi Wola Ostrowiecka. Od 1990 roku organizuje wycieczki i pielgrzymki na wołyńskie cmentarze. Autor książek o Wołyniu. Komentują: Bogna Szymkiewicz – dr psychologii, pracuje w Instytucie Stosowanych Nauk Społecznych UW. Prowadzi badania nad transformacją negatywnych emocji i poczuciem zranienia. Ma licencję terapeutyczną i trenerską wydaną przez Research Society of Process Oriented Psychology w Zurychu. Współprowadziła cykl warsztatów w różnych krajach Europy, których celem było uzdrawianie wzajemnych relacji naznaczonych trudną przeszłością (Druga Wojna Światowa, okres transformacji po upadku Związku Radzieckiego, a także nieprzepracowana trauma i kwestie związane z Holokaustem). Grzegorz Motyka – ur. w 1967 roku w Ośnicy. Profesor, absolwent historii na KUL-u; pracownik Instytutu Studiów Politycznych PAN, pracował w Biurze Edukacji Publicznej IPN; specjalizuje się w tematyce ukraińskiej; autor licznych publikacji i książek o stosunkach polsko-ukraińskich i Wołyniu. Ołeksandr Zinczenko – ur. w 1977 roku w Charkowie na Ukrainie. Doktor historii Uniwersytetu im. Hryhorija Skoworody w Charkowie, dziennikarz i publicysta. Pracuje w Ukraińskim Instytucie Pamięci Narodowej.\nRozdział 1Prawo do pochówkuKażdy ma prawo do pamięci. Każdy ma prawo do pochówku, do krzyża i do żałoby. Wiosna 2011 roku. Chłodno, pochmurno, pada deszcz. W Woli Ostrowieckiej, położonej w dawnym powiecie lubomelskim, województwie wołyńskim na zarośniętym, a teraz rozkopanym kawałku ziemi, zwanym przez miejscowych Ukraińców: Trupie Pole, członkowie kilkunastoosobowej ekipy archeologów, lekarzy, historyków i wolontariuszy w płaszczach przeciwdeszczowych cierpliwie, z precyzją chirurgów wydobywają ludzkie szczątki, opisują, katalogują, zabezpieczają ślady. Stąd pochodzi rodzina dr. Leona Popka, który dziś nadzoruje ekipę. Po niemal dwudziestu latach od pierwszej ekshumacji mogił (1992 rok) tutaj i na terenie dawnej szkoły we wsi Wola Ostrowiecka udaje się odnaleźć kolejną mogiłę. 30 sierpnia 1943 roku ukraińscy nacjonaliści zamordowali co najmniej 568 mieszkańców Woli Ostrowieckiej (66% całej populacji) i 474 osoby z Ostrówek (70% wszystkich mieszkańców); w większości były to dzieci – około 430. Ekipa pracuje w trudnych warunkach. Odnalezione i wydobyte szczątki – co najmniej 231 osób na Trupim Polu – źle się zachowały, bo ciała, zanim je zakopano, leżały około dziesięciu dni niepochowane i zdążyły się częściowo rozłożyć. Do tego zwierzęta, kruki, wrony zrobiły swoje, urządzając sobie z tego miejsca żerowisko. Gdy grzebano zabitych, zwłoki prawdopodobnie wrzucano do wykopanego dołu za pomocą chwytaków, bosaków; już wtedy odrywały się kończyny, włosy. Widok musiał być makabryczny. Potem przez czterdzieści lat na terenie prowizorycznej mogiły uprawiano zboże, orano ziemię, a płytko zakopane szczątki rolnicy niechcący wydobywali na wierzch pługami. Posadzono tam więc las. Zachowaniu szczątków nie sprzyjała też przepuszczalna gleba i przechodzący tędy ciek wodny. Ulegały stałemu rozkładowi. Ekipa pracuje nieprzerwanie. Każdy pochopny ruch czy manewr może zniweczyć godziny wysiłku. Ze szczątków najmłodszych dzieci – tych do trzech, czterech lat – praktycznie nic nie zostało. Kości całkowicie się zmineralizowały albo rozpuściły. Po odsłonięciu warstwy ziemi badacze natykają raz po raz na „negatywy” szkieletów, jakby ktoś brązowym flamastrem namalował na piasku zarys kości małego człowieka. Przy jakiejkolwiek próbie wydobycia resztek ciał, wszystko się rozsypuje. Gdy zaczyna padać deszcz, zarys się rozmywa, zostaje tylko brunatna woda, która natychmiast wsiąka w piaszczystą glebę. W mogile znajdują się szczątki krewnych dr. Leona Popka: ciotki Zofii Lewczuk z d. Szwed i jej dwójki kilkuletnich dzieci – Janka i Bolka. Leon Popek: Kończymy ekshumację. Niebawem mamy się już szykować do powrotu do Polski. Czekam na kolegów, aż się zbiorą, zapakują. Nagle dopada mnie myśl, wizja, nie wiem skąd. Czy gdyby w tej chwili pojawił się przede mną morderca mojej cioci i jej dzieci, tobym mu wybaczył? Gdyby upadł na kolana – widzę go niczym na jawie – i prosił o wybaczenie? Nie! Pytam siebie po raz drugi. Czy umiałbym wybaczyć? Po raz drugi w mojej głowie wybrzmiewa: nie! Jestem przerażony. Nie mogę opędzić się od tej myśli. Nie umiem sobie dać z tym rady. Po powrocie do Polski ciągle o tym rozmyślam. Odwiedzam znajomego księdza, który jest dla mnie autorytetem duchowym i moralnym. Jak to: ja, człowiek, który się uważa za osobę wierzącą, chodzi na msze, spowiada się, przyjmuje komunię, a innym mówi, że trzeba wybaczać, nie umie poradzić sobie z własnymi uczuciami? Skąd u mnie takie zapiekłe serce, że nie umiem wybaczyć? I po jakimś czasie dociera do mnie, że wybaczanie nie zawsze zależy od nas. To nie wystarczy, że ja chcę. Z wybaczaniem jest jak z wiarą. To jest łaska. Albo się ją otrzymuje, albo nie. Trzeba o nią prosić. Dziś lepiej rozumiem ludzi, którzy widzieli śmierć swoich bliskich, byli świadkami okrutnej śmierci rodziców, brata, siostry, męża, żony, dzieci. Proszę posłuchać, jak napisał Wojciech Kejne w swoim wierszu: Biegliśmy z kamiennymi od grozy oczyma Wśród kikutów kominów ścian czarnych ułomków, lecz śmierć niełatwo było w pochodzie zatrzymać Często miewała bliżej, gdy szła od współziomków. Wy, których białe kości spod wołyńskiej ziemi, krzyczą do nas o pomstę na plemię siepaczy, proście Pana za nami, tu zgromadzonymi, by nam kiedyś pozwolił oprawcom przebaczyć. Bo zatruło nam serca tamto szkło bolesne – obraz dni umazanych we krwi naszych braci. Tym wspomnieniem kalekie, są ziemskie, doczesne, a winny być anielskie, by nie chcieć odpłacić. My o was pamiętamy. Pamiętajcie o nas. Niech to, co niemożliwe, przez Pana się ziści. Proście, by nam pozwolił chęć zemsty pokonać i zdeptać w sobie czarny płomień nienawiści. To z jej sztandarem przyszło mordować i palić zło, mrokiem podłej duszy urągając słońcu. Nam nie zostało dane przed nim was ocalić. Wy możecie ocalić nas, waszych obrońców. Wyście już wybaczyli, bo w Niebieskich progach dość miłości na winy wszelkiej odpuszczenie. W nas wciąż gniewna zapiekłość, więc uproście Boga, żeby łaskę miłości zesłał nam na Ziemię2 Dr Leon Popek, syn ocalałych z mordów wołyńskich, historyk, bada tragedię wołyńską od ponad czterdziestu lat. Jego matka Helena Popek, z domu Szwed, pochodziła z Woli Ostrowieckiej, ojciec Mieczysław Popek – z Gaju w powiecie kowelskim. 30 sierpnia 1943 roku, jednego dnia o tej samej porze, rodziny zarówno ze strony matki, jak i ojca tracą najbliższych. Ze strony matki giną jej ojciec, siostra z dwójką dzieci, szwagier i jeszcze około trzydziestu dalszych krewnych. Ze strony ojca – jego ojciec Mikołaj i cztery siostry: Zofia, Helena, Kazimiera i Marysia. Jedna z nich, Helena, zostaje zabita razem z kilkumiesięcznym dzieckiem Antosiem. Leon Popek jako młody chłopak wzrasta w atmosferze tamtych wydarzeń. Wspomnienia ożywają zwłaszcza przy okazji świąt i rodzinnych uroczystości. Leon Popek: W Zaduszki widziałem na twarzach bliskich smutek, marzyli o tym, żeby pojechać na groby, zapalić świeczkę, pomodlić się, wziąć garść ziemi z mogiły. Na weselach, chrzcinach, pogrzebach zawsze wspominali. Słyszałem te same historie po raz kolejny. Padały pytania: czy ten a ten żyje? W jaki sposób ktoś ocalał? Gdzie mieszka? Nieraz te informacje docierały po wielu latach. Nagle okazywało się, że ktoś żyje, choć przez lata nie było o nim słychać, że ocalał. Mocno to przeżywałem. Postanowiłem, że się dowiem, jak do tego doszło, dlaczego to się stało. Że znajdę odpowiedź, dodatkowe źródła, dokumenty, że zrozumiem. Dlatego studiowałem historię. Chciałem zdobyć narzędzia i warsztat, by pewnego dnia odpowiedzieć na pytania: dlaczego oni nas mordowali, dlaczego zdecydowali się nas wypędzić, obrabować? Moi rodzice, znajomi bez przerwy pytali. We wsi, w której się urodziłem, w Karolinowie, dziewięćdziesiąt procent mieszkańców to byli ludzie zza Buga, z Wołynia. Byli ludzie z Ostrówek, Woli Ostrowieckiej, Jankowic, Kątów, Równego. Więc sąsiedzi. Przed wojną i po wojnie sąsiedzi. Na pierwszym roku studiów na KUL-u Popek słyszy od swojego profesora Jerzego Kłoczowskiego: „Leon, musisz zbierać relacje tych, którzy przeżyli. Zacznij od tych, którzy byli jedynymi świadkami, oni nie będą żyli wiecznie. Spisuj, aż przyjdzie taki dzień, kiedy będzie można to opracować. To potrzebne dla historii, dla przyszłych pokoleń, prawda o tych ludziach nie może zaginąć”. Przez lata Popkowi udało się zebrać około dwóch i pół tysiąca relacji od byłych mieszkańców Wołynia. Na początku jeździł z mamą, która znała ludzi, pomagała nawiązać z nimi kontakty, przekonywać ich, że mówienie o tamtych wydarzeniach jest ważne. Leon Popek: Kupiłem magnetofon kasetowy marki Grundig, jeździłem i nagrywałem. Oni się bali, że ktoś ich nagrywa. Nie miałem żadnego doświadczenia, popełniałem błędy. Później zdawałem sobie sprawę, o co nie spytałem. Pierwsze relacje mocno przeżywałem, pomijałem na przykład opowieści, co się stawało z ciałami: czy zostały zakopane, przez kogo, na cmentarzu czy gdzieś pod lasem, a może wrzucone do studni. Czy potem ktoś próbował je wyciągać, ekshumować, czy ktoś postawił tam krzyż. Te pytania zacząłem zadawać później. Prosiłem o robienie szkiców. Dopytywałem o charakterystyczne miejsca, by umiejscowić mogiły. Słyszałem: To jest przy skrzyżowaniu dróg po lewej stronie. Tam był kiedyś krzyż. Rozmówcy zaznaczali na szkicach charakterystyczne budynki jak szkoła, kuźnia, dwór. To bardzo ważne. Żałuję, że tak późno na to wpadłem. Część relacji zbierałem, ogłaszając się, apelując. Na zjazdach kresowian, 27. Dywizji, w czasie konferencji, spotkań, prelekcji, na antenie Radia Maryja. W relacjach pojawia się około ośmiu tysięcy nazwisk. Jedyny dziś ślad po tych ludziach. Te wspomnienia są tak okrutne i straszne, że mogą podnieść ciśnienie u rozmówcy, i rzeczywiście miałem dwa takie przypadki, że po nagraniu relacji opowiadający szybko zmarli. Miałem wyrzuty sumienia, że pojechałem do jednej osoby i dwa, trzy tygodnie po spotkaniu jej już nie ma. Wybrałem się do kolejnej i dwa miesiące później też umiera. Wahałem się, czy jechać do następnych. Ale rozgrzeszyłem się, tłumacząc sobie, że te osoby były w starszym wieku, a po drugie – czego wielokrotnie doświadczałem – że czekały na przekazanie swojej historii, nie chciały zabierać do grobu tej tajemnicy, tych strasznych przeżyć. Kiedy oddawały ciążący na nich balast, odczuwały ulgę. Potrafiły powiedzieć: teraz mogę już spokojnie umrzeć, bo moja historia ujrzy światło dzienne. Dr Leon Popek od dwudziestu kilku lat organizuje wyjazdy na groby do rodzinnych Ostrówek i Woli Ostrowieckiej z okazji dnia Wszystkich Świętych. Bywało, że namawiał ludzi. Napotykał na opór: po co mam jechać, tam są Ukraińcy, nie wiadomo, jak do nas nastawieni, jeszcze będą mordować, przecież nie ma już naszej wsi, nie ma domu. Tłumaczył cierpliwie, że przecież tam leżą szczątki, kości najbliższych: rodziców, siostry, brata, i że to chrześcijański obowiązek odwiedzić ich mogiłę, pójść na cmentarz, pomodlić się. Leon Popek: W tych ludziach jest lęk, bo jest trauma. Szanuję to i rozumiem. Ale gdy już pojadą, wezmą udział w modlitwie, zbiorą do jakiegoś woreczka trochę ziemi, to za rok jadą ponownie, zabierając swoje dzieci. Opór i lęk zamienia się we wdzięczność. I słyszę: Jak to dobrze, Leon, że ty mnie wtedy zmusiłeś, że mnie przekonałeś. Na początku pomagała mi mama, która znała tych ludzi osobiście, miała u nich mir i była poważana. Przekonywała ich, ja byłem, co przyznaję, często mniej delikatny, nie potrafiłem znaleźć właściwego klucza, by otworzyć zamek niechęci. Mama umiała w prosty, szczery i serdeczny sposób do nich trafić: – Jak to: nie masz po co tam jechać? Przecież tam leżą twoi. Kiedy byłaś na grobie swoich rodziców? – Ano nie byłam, nie byłem – słyszała. – A nie uważasz, że to najwyższy czas, żeby pojechać? W społecznej świadomości mało jest zrozumienia dla traumy. Tu mamy do czynienia z traumą na poziomie jednostkowym i zbiorowym. Z traumą zmagamy się, gdy wydarza się coś złego, co przerasta mechanizmy obronne człowieka. Gdy dzieją się normalne wydarzenia, odpowiadamy na nie. Gdy dzieje się coś groźnego, uruchamiają się zwierzęce mechanizmy walki lub ucieczki. Przy traumie walka czy ucieczka nie jest możliwa. Jesteśmy bez możliwości zareagowania na to, co się dzieje. Tworzy się wyrwa w ciągłości doświadczenia – tłumaczy Bogna Szymkiewicz, dr psychologii z Instytutu Stosowanych Nauk Społecznych UW, prowadząca badania nad transformacją negatywnych emocji i poczuciem zranienia. – Pamięć traumatycznych wydarzeń często nie jest pamięcią werbalną; w takich momentach aktywizują się inne obszary w mózgu, nie te, które są odpowiedzialne za słowa. Strzępy wspomnień, uczucia, obrazy zapisują się w ciele. Trauma zasysa, tworzą się psychologiczne blokady. Niedokończone reakcje zasysają taką osobę od środka. Wyjście z traumy jest trudne. Nieruszona, robi z nami, co chce. Pamięć o traumatycznym doświadczeniu nie jest przypominaniem sobie, ale przeniesieniem do tamtego miejsca. Towarzyszą jej różne uczucia: zarówno bólu, lęku, zranienia, jak i złości – mówi psycholożka. – Żeby przejść przez traumę, trzeba dotknąć tych uczuć, by je poznać, przeżyć i doświadczyć w bezpiecznych warunkach. Częścią tego procesu jest żałoba. Jeśli nie ma pochówku, tym bardziej po stracie potrzebujemy przejść ten cykl, jak w Antygonie. To archetypowy proces. Oddanie hołdu, pożegnanie z pewnością nie wystarcza. Inaczej można by powiedzieć, że na przykład gdyby wszyscy powstańcy warszawscy mieli groby, nie mitologizowalibyśmy tego wydarzenia. Tak łatwo to nie działa, ale możliwość przeżycia straty to jeden z elementów, którego brak może wzmacniać zamrożenie. Jeśli złość, furia i nienawiść nie są wyrażone, uznane i zaakceptowane, nie można przejść dalej. Obserwujemy to w zbiorowych traumach. Wokół tego zatrzymania, zamrożenia buduje się tożsamość zbiorową. Trzydziestego sierpnia 1992 roku Jesionczakowie, Jesionkowie, Kuwałkowie, Łysiakowie, Muzykowie, Szwedowie, Trusiukowie, Ulewiczowie – byli mieszkańcy Ostrówek i Woli Ostrowieckiej, ich dzieci i wnuki – jadą na drugą stronę Bugu. Z Lublina do dawnych rodzinnych wsi mają zaledwie sto piętnaście kilometrów. Blisko i daleko – bo po kilkuset latach istnienia wsie zrównano z ziemią pod kołchozy. Dziś przywrócono wygląd cmentarza w Ostrówkach. Stoi solidne ogrodzenie. Dawni mieszkańcy przyjeżdżają na uroczystości pogrzebowe swoich bliskich, zamordowanych równo czterdzieści dziewięć lat temu. Przyjeżdżają też historycy, oficjele zarówno ze strony polskiej, jak i ukraińskiej, a także przedstawiciele stowarzyszeń kresowych i 27. Wołyńskiej Dywizji Piechoty AK. Bo to wyjątkowa okazja. Niespełna dwa tygodnie wcześniej dwudziestopięcioosobowa ekipa z dr. Leonem Popkiem i biegłym z zakresu medycyny sądowej doc. dr. hab. Romanem Mądro ekshumowała szczątki z dwóch zbiorowych mogił. Z mogiły w Woli Ostrowieckiej wydobyto szczątki 243, a w Ostrówkach – 81 osób. Na cmentarz przychodzą też miejscowi. Dawni sąsiedzi rozmawiają ze sobą po latach. Nie ma złości, nienawiści, zadawnionych emocji, chęci zemsty. Dziennikarze relacjonujący wydarzenie biegają z kamerami i mikrofonami. Pytają Ukraińców: – Polacy, wiadomo, przyjechali, by pogrzebać swoich, a po co wy tu przychodzicie? – Przyszliśmy na pogrzeb, to byli nasi sąsiedzi, dobrzy ludzie – odpowiadają zdziwieni takim pytaniem. Taki jest zwyczaj, że chodzi się na pogrzeby, by pożegnać sąsiada, nawet po latach. Przecież znali ich, albo rodzice ich znali. Leon Popek: Gdy wracamy do Polski, słyszę od uczestników: „No proszę, ja myślałam, że oni są tacy źli, tacy nienawistni, a oni są takimi samymi ludźmi, jak my”. Przychodzi ulga. To jest wzruszające. Jeśli ktoś ma już osiemdziesiąt czy dziewięćdziesiąt lat, często jedzie tam po to, żeby przed śmiercią się pojednać; nie chce umrzeć z nienawiścią, złością. Za to pragnie opłakać bliskich i uczcić ich pamięć, bo wcześniej nie było to możliwe. Pogrzeby po latach, gdzie jest czas na modlitwę i żałobę, są dla tych, co ocaleli, i dla tych, którzy zostali zabici, domknięciem tamtych doświadczeń. Każdy ma prawo do pochówku, do pamięci, każdy ma prawo do modlitwy i do krzyża. Prawo do pochówku ma też esesman i banderowiec. Bo to też są ludzie. Czasem jestem niezrozumiany, gdy tak mówię. Oni nie mają prawa do wystawnych pomników gloryfikujących zbrodnię, ale do krzyża, modlitwy i pochówku – mają. Każdy człowiek ma takie prawo bez względu na to, kim był i co zrobił. My jako chrześcijanie mamy tu wielkie pole do działania. Roman Lipiecki: Po wojnie nigdy nie pojechałem na Ukrainę. Nie czułem ani chęci, ani potrzeby. Choć w dzieciństwie przyjaźniłem się tylko z Ukraińcami. Dzieciaki nie były wrogami dla siebie. Miałem sześć lat, gdy w 1939 roku Sowieci wkroczyli do Krzemieńca. Byłem gówniarzem, co mogłem widzieć. Pamiętam głównie, jak psociłem. Ale pamiętam też strach. Mój ojciec zmarł przedwcześnie w 1952 roku. Do śmierci nic nie mówił, co działo się w Krzemieńcu, bał się UB. Wcześniej bał się NKWD, że nas wywiozą. Sowieci nieraz w nocy wyciągali go z łóżka na przesłuchania. Znał dobrze rosyjski, zawsze potrafił jakoś wybrnąć. Ale nawet gdy w czterdziestym trzecim uciekliśmy z Wołynia, strach go nie opuścił. Ojciec miał rodzeństwo, dwie siostry. Zostały na Wołyniu. Napisał do nich list. Siostra odpowiedziała, żeby więcej nie pisał, bo mają przez to wielkie nieprzyjemności. Ojciec przestał. Do śmierci nic nie mówił, bo wierzył, że ściany mają uszy. I umarł w tym milczeniu. Z siostrami nigdy się nie odnalazł. Nie wiemy, jak potoczyło się ich życie. Czy zostały wywiezione, zamordowane, czy założyły rodziny i ich potomkowie żyją gdzieś po drugiej stronie Bugu? Nic nie wiemy. Antonina Kowalska: Po latach, gdy już się to wszystko uspokoiło, prosiłam starszą siostrę Jadzię, by zawiozła mnie tam, gdzie znalazła Stefana. Chciałam zobaczyć to miejsce. „Dobrze, pojedziemy”, mówiła. Ale nigdy nie pojechałyśmy, Jadzia zmarła na serce. I nic nie wiem. Gdzie leży mój brat, czy został pogrzebany, co z tym grobem, i czy w ogóle jest grób? Antonina Kowalska nie wróciła do Polski po wojnie. Z Żytomierza, gdzie się urodziła, uciekła z ojcem do Lwowa. Została. Była najmłodsza z dziesięciorga rodzeństwa. Dziś żyje tylko ona. W 1943 roku miała sześć lat. Nie pamięta, a może nie chce pamiętać. Boi się, bo tak jak przyjaciółka, która nam towarzyszy w rozmowie, uważa, że dziś za mówienie źle o banderowcach można pójść do więzienia. Czuję, że obie panie naprawdę się boją. Pani Antonina ucieka od zadawanych przeze mnie pytań, trudno ją namówić do wspomnień. Odcina się od traumatycznej przeszłości. Antonina Kowalska: Było nas dużo, rodzice nie mogli wszystkich wykarmić. Starszych braci Władzia i Stefana wysłali do pracy jako pomoc domową. Siostra Jadzia też pracowała. Od niej wiem, że Stefan miał złote ręce, nawet naprawiał biżuterię. Pewnego dnia podjeżdża fura z Ukraińcami; zatrzymuje się koło tego domu, gdzie pracował. Pytają: Stefan Kowalski, Polak? To ja jestem, mówi Stefan. Od razu związali ręce do tyłu i powieźli. Jadzia poprosiła sąsiadki, by zaprowadziły ją tam, gdzie pojechali. Co ujrzała? Wykopaną jamę, a w niej Stefan klęczący na jednym kolanie, twarz miał zmasakrowaną, można go było poznać po kruczych włosach. Co mogła zrobić? Jak go miała pogrzebać? Nakryła tylko prześcieradłem. Potem poszła do gospodarza, u którego pracował drugi brat. Mówi, że Stefana zamordowano, żeby puścił Władzia do domu. Gospodarz odparł po ukraińsku: My jego wyrudali do domu – to znaczy wyposażyli. A co, nie trafił do domu? Nie trafił. I na tym koniec. Na pewno z Władziem zrobili to samo. Rodzice nigdy nie opowiadali o wydarzeniach na Wołyniu. Gdy ja sama już jako dorosła chciałam o tym mówić i pisać, zaczęłam ich pytać. Usłyszałam od ojca: staraliśmy się ciebie tym nie zatruć – mówi dziś osiemdziesięcioczteroletnia Maria Berny. – Czasem w dzieciństwie słyszałam, jak rodzice rozmawiali, co się dzieje ze znajomymi, z sąsiadami. Moja córka i wnuczka dowiedziały się o tamtych doświadczeniach dopiero z mojej książki3. Nie chciałam, żeby przez pryzmat moich przeżyć wyrabiały sobie stosunek do Ukrainy i Ukraińców. Bo wtedy trudno o bycie obiektywnym – dodaje. Wie, że pamięć jest zawodna, a każdy może pamiętać inaczej. Spisując swoje wspomnienia, starała się opowiadać o Wołyniu tak, jak widziała to będąc dziewczynką, nie uzupełniając swojej historii o fakty, dokumenty, relacje, które zna dziś. Chciała stworzyć rzeczywisty zapis tamtych lat. Maria Berny: Ktoś komuś opowiada, a potem ten ktoś komuś przekazuje. Grzegorz Motyka w swojej książce4 o Wołyniu napisał o transporcie ludności z Kołek do Przebraża. Czytam, że transport był eskortowany przez Niemców. To nieprawda, ja tym transportem jechałam i był eskortowany przez przebrażan. Czy pani zauważyła, że my w tych opowiadaniach zawsze mamy bohaterów umęczonych a nie bohaterów zwycięskich? Kto bardziej cierpiał, ten jest ważniejszy. Kresowianie często opowiadają historie prawdziwe, ale coś zdarzyło się raz, a trzydziestu mówi, że oni to przeżyli. Berny wraca na Wołyń po raz pierwszy w 2003 roku. Jedzie służbowo. Odbiera telefon z kancelarii prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego z propozycją wyjazdu do Pawliwki. Nie wierzy, że pojednanie może dokonać się dzięki państwowym uroczystościom. To raczej długi proces współpracy obu narodów, wieloletnie dyskusje historyków. Poza tym nazwa Pawliwka wiele jej nie mówi. Okazuje się, że Pawliwka to dawny Poryck, wieś położona osiem kilometrów od jej rodzinnych Iwanicz. Tam jadła pierwsze w życiu lody waniliowe. W czasie uroczystości idzie za polskim sztandarem drogą, którą przemierzała kilkadziesiąt lat temu. „Wzdłuż drogi stali miejscowi ludzie, patrzyli na nas w milczeniu, słuchali wiązanki marszów wojskowych, które grała nasza orkiestra. Zastanawiałam się nad tym, co myślą. Mimo łez widziałam transparenty, które trzymali, a na nich hasło: «Pamiętajmy, żeby nie wróciło»” – opisuje w swojej książce5. Na miejscu rozmawia z mieszkańcami, ale to inni ludzie, inne pokolenie; nie wiedzą, że kiedyś z Porycka do Iwanicz można było dojechać konną kolejką wąskotorową – a ona ją pamięta. Spotyka się też z innymi reakcjami. Maria Berny: Trafiliśmy na kordon policji. Za nim drugi kordon i grupy młodszych oraz starszych mężczyzn z czerwono-czarnymi flagami, czarnymi transparentami z tryzubami i okrzyki: Rezeh Lachich! W 2014 roku, kończąc pracę nad książką Wołynianka, Maria Berny znów postanawia pojechać na Wołyń. Szuka zakończenia swojej opowieści. Odwiedza Trościankę, gdzie się urodziła, Iwanicze, gdzie spędziła wczesne dzieciństwo, Kołki, gdzie chodziła do szkoły. Dociera też do Przebraża, dokąd z Kołek razem z rodzicami w 1943 roku uciekała przed rzezią. Dziś miejscowość nazywa się Hajowe. „Jest tam cmentarz – pomnik poświęcony tym, którzy w tej słynnej samoobronie zginęli w starciach z bandami, szczególnie tym, którzy polegli w strasznej lipcowej bitwie w 1943 roku. Chodziłam pomiędzy krzyżami, po nieskoszonej, bujnej trawie. Słońce prześwitywało przez liście drzew. Było cicho, tylko las szumiał, bo las ten cmentarz otacza. Mimo świadomości, że leżą tu prochy tych, którzy przecież bronili także mnie, mimo pamięci o tamtych strasznych dniach, chodziłam między tymi grobami wyciszona, pełna pokoju. Właśnie pokoju, a nie tylko spokoju. Całe to otoczenie, nawet powietrze, lekki powiew wiatru, plamy światła słonecznego na krzyżach i wielkiej, czarnej płycie nagrobnej, zapach traw i lasu, śpiew ptaków, to wszystko było wyrazem pokoju. Budziło się tu we mnie uczucie przebaczenia, jakiegoś pozytywnego w wyrazie człowieczeństwa. Nie umiem tego nazwać, ale wydaje mi się, że wychodziłam z tego cmentarza jakby trochę lepsza” – pisze po powrocie w Wołyniance6. Łuck, najstarsze miasto Wołynia II RP. Według legend istniało już w VII wieku, w kronikach pojawia się w XI wieku. Jest koniec maja 2003 roku. Na Wołyńskim Państwowym Uniwersytecie im. Łesi Ukrainki odbywa się konferencja „Ukraińsko-polski konflikt na Wołyniu w latach drugiej wojny światowej: geneza, charakter, przebieg i następstwa”. Uczestniczy w niej 184 przedstawicieli instytucji naukowych i administracji państwowej Ukrainy i Polski, historycy z USA, Niemiec i Francji. Wśród nich profesor Władysław Filar, od ponad trzydziestu lat badający – jak sam to określa – wydarzenia wołyńskie. Jest inicjatorem serii seminariów polsko-ukraińskich – zorganizował ich ponad dwadzieścia. Teraz ma obawy, bo konferencja w Łucku odbywa się tuż przed obchodami sześćdziesiątej rocznicy rzezi na Wołyniu. Wygłasza referat na temat ukraińsko-polskiej konfrontacji zbrojnej na tym terenie. Powołuje się na liczne dokumenty archiwalne: meldunki, rozkazy, sprawozdania. Przedstawia strategię OUN (Organizacja Ukraińskich Nacjonalistów) i UPA (Ukraińska Powstańcza Armia) w sprawie polskiej, przytacza liczne zbrodnie popełnione na Polakach. Konferencja przebiega w poprawnej atmosferze, z nadzieją, że obie strony przystąpią do dalszych prac badawczych z nową energią. Gdy oficjalna część dobiega końca, Filar w towarzystwie ukraińskich kolegów, profesorów uniwersyteckich, jedzie odwiedzić rodzinne Iwanicze. Tam się urodził i mieszkał. Po sześćdziesięciu latach nie ma kłopotu ze znalezieniem drogi do domu dziadków. Nie istnieje już szkoła, remiza, nie ma alei bzów ani dworu pana Iwanickiego. Ale nadal stoi słup z bocianim gniazdem. Władysław Filar: Proszę sobie wyobrazić, że na tym słupie, w tym samym miejscu, bociany nadal wiją gniazda. Widziałem bocianichę. Ile to pokoleń bocianich musiało się zmienić przez tych sześćdziesiąt lat. Ciągle wracają do rodzinnych stron. A ja nie mogę. Na podwórzu pracują dwie kobiety. Przedstawia się. Pamiętają jego ojca, był tu nauczycielem. Niespodziewanie pojawia się sąsiadka. Patrzą na siebie, a ona nagle woła do niego: Dusiek, to ty?! Tak do Władysława Filara zwracali się rodzice. Nawet jego dzieci o tym nie wiedzą. Stoi przed nim szkolna koleżanka jego młodszej siostry, Eleonory. Władysław Filar: Pani Pryśniocha mnie rozpoznała, bo na starość jestem bardzo podobny do ojca. Ja jej nie pamiętałem tak dobrze. Rozmawialiśmy o wszystkim. O młodości, wojnie, rodzinach. Zostawiłem w dawnym domu moich dziadków wizytówkę. Chciałem korespondować z tymi kobietami, ale im zakazano. Bały się. Po kilku tygodniach dzwoni telefon. Nie mogłem uwierzyć. Dzwonił Jarema Krasowski, syn mojego najlepszego przyjaciela i towarzysza Jerzego. Razem uciekaliśmy przed upowcami. Jerzy był kilka lat starszy, zdążył się już ożenić. Z Ukrainką Olą miał dwumiesięcznego synka. Wojna ich rozdzieliła. Na zawsze. Po wojnie Jerzy próbował się dowiedzieć, co stało się z jego najbliższymi. Dotarły do niego wieści, że żonę i synka rozstrzelali. Ola też szukała męża. Była pewna, że zginął. Sama przeżyła koszmar; jej ojca, który ukrywał Polaków, zamordowali. Jaremę prześladowały władze sowieckie za ojca Polaka. Nazywali go Polaczok. Wstąpił do radzieckiej marynarki wojennej. Potem został w Rosji, ożenił się. Przyjeżdżał do Iwanicz tylko na grób matki i dziadków. Teraz do mnie dzwoni, że był na grobie matki i dowiedział się o mojej wizycie w Iwaniczach. „Czy pan wie, czy mój ojciec żyje, a jeśli tak, to gdzie przebywa?” – pyta. Wiedziałem. Zadzwoniłem do Jerzego. Jerzy pamiętał malutkiego syna. Jarema miał już wtedy sześćdziesiąt lat. I tak przyczyniłem się do spotkania ojca z synem, po sześćdziesięciu latach. Jeszcze tej samej jesieni dostałem list od Jerzego: 26.X.2003 Drogi Profesorze i przyjacielu Władku, Nawiązując do naszej rozmowy telefonicznej w dniu 23 b.m., posyłam ci opracowanie pisemne Jaremy w języku rosyjskim. Znam treść tekstu. Dotyczy on śmierci Aleksiego Finiaka [teścia Jerzego Krasowskiego] i okropnych tortur zadanych przez Banderowców z Galicji. Jarema opowiadał mi o pochówku zwłok ojca Oli [żona Krasowskiego]. Ludzie, którzy byli świadkami, poinformowali siostrę Oli o miejscu zakopania zwłok. Po różnych perypetiach pochowano storturowane ciało (poobcinane uszy, wydłubane oczy, odrąbane ręce i nogi) na cmentarzu w Nowych Iwaniczach. Obok tego grobu pochowani zostali: Martyniuk Andrzej i Ola. Jarema odwiedzi Iwanicze i prześle mi zdjęcia tych grobów. Wczoraj Jarema odjechał kupionym samochodem. Był zadowolony z pobytu w Polsce. Bardzo podobał mu się Szczecin i jego zabytki, m.in. Wały Chrobrego. Wyrażał chęć przeniesienia się do Polski z żoną – ale jest to w obecnych czasach niemożliwe. Ponieważ jest brak mieszkań i pracy dla repatriantów Polaków, szczególnie z Rosji i Kazachstanu. Warunki życia w Polsce a w Rosji, to jak niebo i ziemia. Zacofanie ekonomiczne jest bardzo duże w Rosji. Dlatego niektórzy Rosjanie chcieliby powrotu do ZSRR-u. Mafia w Rosji jest na pierwszym miejscu. To jest skrót najważniejszych wiadomości, które przekazał mi Jarema. Ostrzegł mnie, bym nie jechał do Iwanicz, bo Banderowcy w dalszym ciągu nienawiścią pałają do Polaków. Dlatego, mój przyjacielu, zachowaj dużo ostrożności w podjęciu decyzji o podróży do Iwanicz. Opowiedział mi również o powrocie z Syberii Haliny – siostrzenicy popa Roszkowskiego, która była nauczycielką Jaremy i zmarła po trzech latach na gruźlicę. Kończąc moje niezwykłe wrażenia z pobytu odnalezionego po sześćdziesięciu latach syna, ślę Tobie serdeczne życzenia zdrowia i pomyślności w rozwiązywaniu trudnych, historycznych zagadek Wołyńskich. Ściskam Cię serdecznie, Jerzy Krasowski Dr Leon Popek mówi, że tylko trzy procent zamordowanych w rzeziach wołyńskich doczekało się pochówków. Wśród nich znalazło się dziewiętnastu mieszkańców Taraża w powiecie włodzimierskim. W wiosenną sobotę 1943 roku świadkiem ataku ukraińskich nacjonalistów na swoją rodzinną wieś jest Tadeusz Wolak. Następnego dnia była Niedziela Palmowa. „Niedzieli tej nie świętowano nie tylko ze względu na niebezpieczeństwo, ale również dlatego, że wszyscy Polacy zajęci byli przygotowywaniem pogrzebów. Aby nie prowokować bandytów, zdecydowano wszystkich pomordowanych pogrzebać na miejscu we wsi, a nie na parafialnym cmentarzu w Kołkach. Od samego niedzielnego ranka, zaczęto przygotowania do tego smutnego obrzędu. Kto tylko potrafił, pomagał stolarzowi robić trumny. Robiono je z solidnych sosnowych i dębowych nieheblowanych desek. Inni kopali na wybranym pagórku obszerną wspólną mogiłę dla dziewiętnastu osób. Tyle było ofiar, łącznie z zamordowanymi w lesie koło Rudnik. Z grubych dębowych równych pni ociosano jeden krzyż. Pogrzeb odbył się skromnie, bez uroczystych ceremonii, nie dzwoniły dzwony, nie było wieńców ani kwiatów. Paliło się kilka wydobytych z kufrów lub zza obrazów gromnic, które wedle obyczaju były przeznaczone dla konających lub dla zażegnywania burzy, piorunów, pożarów i innych kataklizmów. Leciutki powiew wiatru kołysał nikłymi płomykami, unosząc błękitny, ledwie zauważalny dymek i zapach wosku, przypominając wonią kościelne świece. Unosząc się nad rozległymi polami, dzwoniły skowronki, niejako uczestnicząc w tej smutnej, bolesnej uroczystości. Trumny ustawiono w dwa rzędy, po pięć w każdym, następnie jeden nad drugim; nad mogiłą wspólnie odmówiono modlitwę i odśpiewano nabożną pogrzebową pieśń, której fragmenty dotąd pozostały mi w pamięci: «Zmarły człowiecze, przyjm dar smutny, który składamy na grób twój, trochę porzuconej gliny od twych przyjaciół i rodziny». Po pogrzebowych ceremoniach tę ogromną mogiłę zasypano ziemią i usypano nieduży mogilny kopiec. Nad mogiłą postawiono pokaźny, z dala widoczny dębowy krzyż, który odtąd w swe ramiona przejął opiekę nad spoczywającymi tu wiecznie mieszkańcami ziemi wołyńskiej. Na krzyżu zawieszono biało-czerwoną szarfę” – napisał Wolak w relacji z tamtych dni. Tadeusz Wolak nie umie wyzbyć się rozgoryczenia i nienawiści. Nie wierzy w pojednanie. Tadeusz Wolak: To były straszne czasy. Jak można ćwiartować ludzi na żywca? A tak, niestety, ginęli nasi rodacy. Ja w ogóle Ukraińców nie lubię. Żal mi obecnej sytuacji, gdy porządni, przyzwoici, niewinni Ukraińcy giną – bo ta ich wojna jest bezsensowna. Ale nie mam wybaczenia ani zrozumienia dla nich. Może to nie po katolicku, nie po chrześcijańsku. Po tym, co widziałem, nie dochodzi do mnie myśl o przebaczeniu. Dla mnie nie ma też zapomnienia. To są ludzie, którzy chyba nie potrafią się zmienić. Jestem wrogiem tego, że nasi im teraz pomagają, że biorą udział w demonstracjach na Majdanie, obiecują. Rozumiem Ukraińców jako naród, jako ludzi, i wiem, że nie powinno tak być. Ale gdy myślę o tym, co oni wyrabiali, to może nie cieszę się z tego, nie jestem z tego zadowolony, ale dobrze im tak, że dziś doświadczają takiego losu. Co mają wspólnego ze sobą rzeź wołyńska i dzisiejsza wojna na Ukrainie? Jak głęboko musi tkwić w człowieku nienawiść, jak ogromna musi przepełniać go gorycz, żeby tak mocne słowa wypowiadać z taką łatwością, by zatarła się granica między tym, co wydarzyło się ponad siedemdziesiąt lat temu, a tym co dzieje się dziś – trzy pokolenia później – za naszą wschodnią granicą? Psycholog Bogna Szymkiewicz odpowiada: – Na poziomie faktów to zupełnie inni ludzie, ale w zbiorowej tożsamości jesteśmy na poziomie ról i duchów. Ukrainiec jest Ukraińcem, odgrywa rolę, którą człowiek w traumie zdefiniował sobie siedemdziesiąt lat temu i nie jest istotne, że to odrębna, żywa jednostka. Ofiara reaguje na rolę, na ducha, na symbol. Nie myśli, że żołnierze, poborowi, którzy dziś biorą udział w wojnie, urodzili się w latach siedemdziesiątych czy osiemdziesiątych.\nProjekt okładki: Izabella Marcinowska Zdjęcie na okładce: © verevkin/shutterstock.com; © zakharov aleksey/shutterstock.com Zdjęcia na wkładkach: Muzeum Niepodległości w Warszawie, reprodukcja: fot. Marek SKORUPSKI/FORUM, dół Studium Polski Podziemnej w Londynie, © Leon Popek, archiwów prywatnych Marii Fredro-Bonieckiej, Romana Lipieckiego, Tadeusza Wolaka, Władysława Filara, Marii Berny i Antoniny Kowalskiej. Pozyskanie praw do materiału ilustracyjnego: Krystyna Kołakowska Opracowanie mapek: Grzegorz Lachowski Redakcja: Jerzy Lewiński Korekta: Natalia Kraszewska © Copyright by Maria Fredro-Boniecka Copyright for the Polish edition© Grupa Wydawnicza Foksal, 2016 Projekt wnętrza, skład i łamanie: TYPO Marek Ugorowski Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o. 00-372 Warszawa, ul. Foksal 17 tel. 22 828 98 08, 22 894 60 54 biuro@gwfoksal.pl ISBN 978-83-280-3361-0Skład wersji elektronicznej: Michał Olewnik / Grupa Wydawnicza Foksal Sp. z o.o.i Michał Latusek / Virtualo Sp. z o.o.Warszawa 2016\n<a href="https://cyfroteka.pl/ebooki/Wolyn__Sila_traumy-ebookRO/p02034153i020" target="_blank" title="Wołyń. Siła traumy [Maria Fredro-Boniecka] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="https://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Wołyń. Siła traumy [Maria Fredro-Boniecka] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


28 pomysłów na patio - meble wypoczynkowe dla nieskomplikowanego stylu życia\nGrupa siedzeń stanowi serce przestrzeni zewnętrznej, czy to ogrodu, balkonu czy tarasu. Patio to miejsce, w którym w ciepłe wiosenne i letnie dni odbywa się gotowanie, jedzenie, mieszkanie i zabawa. Aby cieszyć się wygodnym i bezpiecznym pokojem na świeżym powietrzu, doceń sprzęt na zewnątrz. Mamy dla Ciebie 28 świetnych Pomysły na patio Zebrane. Zainspiruj się, jak zaaranżować meble ogrodowe!\nPomysły na patio tworzą przyjemną atmosferę\nW zależności od materiału i wzoru, możesz wybierać spośród różnych opcji na zewnątrz. Oprócz ławek i stolików, najpopularniejszymi meblami do patio są również wiszące krzesła, pufy, stoły do jadalni itp. Pomyśl jednak nie tylko o walorach wizualnych mebla, ale również o ergonomicznie zaprojektowanym kształcie, dobra odporność na warunki atmosferyczne, promieniowanie UV i wodę. Aby móc dłużej cieszyć się meblami ogrodowymi, niezbędna jest regularna konserwacja. Korzystanie z parasola lub parawanu stało się nieodzowną częścią naszego ogrodu.\nPatio rozpieszcza Cię bezpieczeństwem\nPomysły na patio są tak różnorodne, że często jesteś rozpieszczany wyborem. W tym miejscu, w którym chcesz oderwać się od codziennego stresu i pozwolić swojemu umysłowi wędrować przez kilka godzin, dobre samopoczucie jest ważnym czynnikiem. Bo co jest fajniejsze niż siedzenie zrelaksowane na łonie natury. Podaruj sobie tę małą ucztę dla ciała i duszy, nawet jeśli mieszkasz w dużym mieście. Na balkonie jak i na podwórku można stworzyć mini oazę spokoju.\nPomysły na patio na relaksujące godziny\nKażdy, kogo stać na nieco droższy sprzęt tarasowy, musi mieć pewność, że jest to dobra inwestycja w przyszłość i zdrowie. Ponieważ im bliżej natury, tym większy czynnik dobrego samopoczucia.\nMeble wypoczynkowe wizualnie wzbogacają przestrzeń zewnętrzną\nZaprojektuj siedzenia na zewnątrz\nSzum wody sprzyja zrównoważonej atmosferze\nUłóż meble ogrodowe\nCiesz się idyllicznym rajem w ogrodzie\nOaza dobrego samopoczucia na podwórku\nMeble rattanowe – designerskie i funkcjonalne\nZestaw do siedzenia na patio\nNowoczesne meble wypoczynkowe do ogrodu i na taras od Dolcefarniente\nOświetlenie ogrodowe – tanie i skuteczne pomysły\nUmyj zasłonę prysznicową i inne przydatne instrukcje dotyczące pielęgnacji


Oświetlenie magazynu musi okazać się być właściwie rozlokowane | Galeona\nJeśli chcemy uzyskać świadomość, że nasi pracownicy będą działać prędko oraz skutecznie, to musimy im zaproponować do tego dobre warunki. To wszystko właśnie powoduje, że trzeba zachowywać wytyczne bhp, trzeba zapewnić im dojście świeżego powietrza, lecz też musimy dopilnować, aby mieli odpowiednie światło.\nTakie, przy którym wszystko właściwie będzie widać, lecz też które nie będzie męczyło wzroku.\nCzy powiemy co okaże się być najlepsze na oświetlenie magazynu\nMagazyn to niesamowite miejsce, gdyż najczęściej nie ma tutaj nazbyt wielu okien, a w dodatku jeszcze są różne regały, zakryte przeróżnymi produktami, które mają szansę sprawić, że na dole będzie znacznie ciemniej aniżeli okazać się być powinno. Dlatego właśnie tak istotne jest to, by wykorzystać dobre oświetlenie magazynu – ciekawostka. Takie, które pozwoli nam na odpowiednie oświetlenie wszystkich miejsc, lecz które także nie będzie sprawiało bólu oczu. To wszystko właśnie sprawia, że nim zaczniemy zakładać u siebie określone oświetlenie magazynu musimy się spokojnie namyślić, jak powinno okazać się być ono rozmieszczone, tak żebyśmy posiadali gwarancję, że wszystko będzie odpowiednio oświetlone.\nWymiana oświetlenia nie powinna być droga\nTrzeba się namyślić nad tym, które oświetlenie posiadamy u siebie w firmie i czy jesteśmy z niego zadowoleni. Gdy sprawia ból oczu oraz głowy, lub doszliśmy do wniosku, że nie daje tak wiele światła co powinno, to koniecznie powinna być wykonana wymiana oświetlenia. Jeśli wszystko odpowiednio zorganizujemy, to nie musi ona zabierać zbyt dużo czasu, a do tego wszystkiego jeszcze, ma szansę się okazać, że stosując oprawy i żarówki LED, będziemy mogli na takiej wymianie dużo uzyskać.\nTen serwis www, który masz przed oczami, pokieruje Cię do ważnych treści na omawiany wątek – przeczytaj też odmienne artykuły posiadające równie trzymające w napięciu wpisy.\nNajistotniejsze jest tutaj zwyczajnie to, by dokładnie zobaczyć, na co ma okazać się być zmienione to dane oświetlenie, tak abyśmy mieli gwarancję, że faktycznie taka wymiana oświetlenia daje nam duże korzyści.\nMożliwości do wyboru otrzymujemy sporo, jednak powinniśmy pamiętać, że oświetlenie ledowe zaoferuje nam sporo światła, a równocześnie będzie wykorzystywać niewiele energii. Okazuje się być to zwłaszcza istotne w miejscach, w których przez znaczną część dnia, światło musi okazać się być zapalone.


CBOS - informacje z tematu Rząd, Sejm, Senat - wnp.pl\nMałgorzata Kidawa-Błońska bez szans. Andrzej Duda gromi rywali\nJak Polacy oceniają zmiany w wymiarze sprawiedliwości?\nPolacy z nadzieją patrzą na 2020 rok\nNajnowszy ranking zaufania CBOS\nPrawie połowa Polaków dobrze ocenia sytuację w kraju\nMiesiąc po wyborach. Jak wygląda poparcie dla partii?\nTarnobrzeg: Prokuratura przedłużyła śledztwo przeciwko b. rzecznikowi MON Bartłomiejowi M.\nWitczak (KO) odpowiada PiS: zaklęcia nie zmienią rzeczywistości\nKidawa-Błońska zaprezentuje w sobotę wizję prezydentury\nKobosko: komitet Hołowni będzie dysponował dokumentami wymaganymi w przepisach


Namajunas - myMMA.pl - Page 2\nUFC 223: Namajunas vs. Jędrzejczyk 2 – nowe promo „Symfonia Przemocy”\nBy Bartosz Sobczak 19/03/2018\nOrganizacja UFC udostępniła nową video zapowiedź rewanżowego starcia Rose Namajunas i Joanny Jędrzejczyk: https://www.youtube.com/watch?v=sEI-ZD-44vA\nUFC 223: Ferguson vs. Nurmagomedov, Namajunas vs. Jędrzejczyk 2 – nowy trailer\nBy Bartosz Sobczak 17/03/2018\nNowy trailer gali UFC 223, na której zobaczymy dwa starcia rangi mistrzowskiej. https://www.youtube.com/watch?v=ElzRDmZs8QI\nJoanna Jędrzejczyk chwali telewizję Polsat, jest zadowolona z treningów w ATT\nBy Bartosz Sobczak 12/02/2018\nJoanna Jędrzejczyk była gościem na antenie Polsatu podczas programu poświęconego igrzyskom w PyeongChang. Była mistrzyni UFC pochwaliła stację Polsat za przejęcie praw do transmisji gal UFC, a także po raz kolejny podkreśliła, że powodem jej niedyspozycji w pierwszej walce z Rose Namajunas były decyzje lekarki. „Na wstępie powiem, że chylę czoła zarządowi telewizji Polsat za to, że teraz każdy kibic UFC, każdy mój fan i fan innych polskich zawodników będzie mógł oglądać gale na kanałach Polsatu co pozwoli nam zawodnikom wejść na wyższy poziom. Moje przygotowania przebiegają bardzo ciężko, wiele osób mnie pytało czy zmienię team w związku z porażką. Zarówno ja jak i wszyscy trenerzy i klubowi koledzy w American Top Team wykonaliśmy super robotę. Zawiniła moja pani doktor,…\nFanowska zapowiedź rewanżu Jędrzejczyk vs. Namajunas – video\nMrFreakz95 opublikował kolejny doskonały trailer na swoim kanale na youtube. Tym razem youtuber przygotował zapowiedź rewanżowego starcia w kategorii słomkowej: Rose Namajunas vs. Joanna Jędrzejczyk. https://www.youtube.com/watch?v=OwKJZHA6oN0\nRose Namajunas vs. Joanna Jędrzejczyk II na UFC 223!\nBy Bartosz Sobczak 19/01/2018\nDana White na konferencji promującej gale UFC 222 i UFC 223 potwierdził zestawienie rewanżu Rose Namajunas i Joanny Jędrzejczyk. Walka będzie co-main eventem gali UFC 223. https://twitter.com/UFCEurope/status/954480286666035201 Gala odbędzie się 7 kwietnia w hali Barclays Center w dzielnicy Brooklyn w Nowym Jorku. https://www.youtube.com/watch?v=uCNXhk4jFXY\nTecia Torres chce walczyć o pas mistrzowski UFC – video\nBy Bartosz Sobczak 05/12/2017\nTecia Torres po wygranej nad Michelle Waterson wyraziła chęć walki o pas mistrzowski UFC w kategorii słomkowej. Choć wiele osób oczekuje na rewanż Namajunas vs. Jędrzejczyk wygląda na to, że nic w tej sprawie nie jest przesądzone. Wszystko przez historię między „Tiny Tornado”, a „Thug” – zawodniczki mierzyły się już bowiem dwukrotnie i oba z tych starć zakończyły się decyzjami sędziowskimi. Mamy zatem bezpośredni remis, warto podkreślić również że 28 latka z Florydy wykonała wielki progres, a w UFC może się pochwalić bilansem 6-1, wygrała również trzy ostatnie pojedynki. Co ciekawe Tecia nie ma nic przeciwko by to Joanna Jędrzejczyk jako pierwsza zawalczyła z Namajunas, podkreśliła również że chciałaby walki z Karoliną Kowalkiewicz jednak rozumie, że UFC zestawiło już Łodziankę…\nJoanna Jędrzejczyk po UFC 217 – video\nJoanna Jędrzejczyk dla ESPN po walce z Rose Namajunas: https://youtu.be/0apKbsXrmj8\nNajciekawsze wypowiedzi po gali UFC 217 – video\nNajciekawsze wypowiedzi z konferencji prasowej po gali UFC 217: https://www.youtube.com/watch?v=KcakzPpXqPg\nDaniel Cormier zapowiada walkę Joanny Jędrzejczyk z Rose Namajunas – video\nDaniel Cormier zapowiada walkę Joanny Jędrzejczyk z Rose Namajunas. Stawką pojedynku będzie pas mistrzowski kategorii słomkowej. https://www.youtube.com/watch?v=Yevwg8Felrg


Cena tego jak dostać dotację na fotowoltaikę - http://dom-i-ogrod.sklep-gres.limanowa.pl/\nCena tego jak dostać dotację na fotowoltaikę czyli dotacje panele słoneczne czną. Aby zaszedł w ogniwach proces, który to umożliwia, muszą być one zbudowane w odpowiedni sposób z odpowiednich materiałów. Ogniwa fotowoltaiczne są produkowane z tak zwanych półprzewodników. Mate\nDodane: 19-03-2020 06:32\nA gdyby tak rzucić wszystko i wskoczyć do jacuzzi...Producent sauny ogrodowejW 2020 można dobrze kupić fotowoltaikę ale czy za za 10 lat też?To Nie Twoja Wina, że Nie Wiesz Jak Mieć Saunę w Ogrodzie (chyba, że Popełniasz Te 10 Największych Błędów)Gdy prąd drożeje - sprawdzamy czy warto inwestować w fotowoltaikęA gdyby tak rzucić wszystko i wskoczyć do jacuzzi...Kupić suanę Profesjonalnie!Jak zaprojektować piękny taras?Krótko o panelach fotowoltaicznych i energii ze słońcaElewacja, kostka brukowa w ogrodzie i tak dalejDlaczego warto mieć tarasSauny, jacuzzi i ruskie banie w ogrodachNie masz pomysłu na ogród? A może jacuzzi?Jak oszczędzić na energii elektrycznej?Czy żeby kupić balię kąpielową trzeba wydać dużo?Krótko o panelach fotowoltaicznych i energii ze słońcaJak dostać dopłaty na panele słoneczneNowy trend na ogrodowy relaks?Prawdziwa sauna w ogrodzie. Czy jest tak pięknie jak brzmi?Energia słońca obniża rachunki - krótko o fotowoltaice9 Największych Błędów Na Drodze Aby Mieć Saunę w Ogrodzie, Które Szybko Zniszczą Twój Plan.Poznaj nową metodę grzania!Dostać dotację na fotowoltaikę? Jak ekspert!Gdy prąd drożeje - sprawdzamy czy warto inwestować w fotowoltaikęOszczędź na prądzie w ten prosty sposóbCena tego jak dostać dotację na fotowoltaikęPopularny temat: sauna w ogrodzieKrótko o saunie w ogrodzieDomowa sauna, czy warto?Nowa moda na sauny?


Kary za nielegalny wynajem pokoi w Hengelo - Głos Polski\nKary za nielegalny wynajem pokoi w Hengelo\nJeden z radnych Hengelo chce, by burmistrz wprowadził na terenie gminy dużo wyższe, surowsze kary za nielegalny wynajem pokoi. Jeffrey Scholten z BurgerBelangen, stojący za tą inicjatywą, chce, by w mieście istniała restrykcyjna polityka dotycząca sytuacji, w których domy są kupowane i wykorzystywane do nielegalnego wynajmu pokoi dla migrantów.\nOd dłuższego czasu w gminie istnieje problem nielegalnego wynajmu pokoi. Działanie tego typu, wedle miejscowych przepisów, jest złamaniem prawa już od 2019 roku. Ostatnio jednak na jaw wyszła sprawa jednego z miejscowych prawników, który wynajął pokoje w swoich nieruchomościach Polakom i Rumunom. Mężczyzna wezwany do podporządkowania się przepisom przez długi czas pozostawał „nieosiągalny”, by w końcu podporządkować się prawu. Obecnie jedna z tych nieruchomości jest dostępna w formie klasycznego wynajmu na tamtejszym rynku mieszkaniowym.\nSprawa ta stała się pretekstem dla lokalnego radnego, który chciałby, by gmina skutecznie mogła egzekwować prawo w takich przypadkach, a nie być zdana na dobrą wolę właścicieli nieruchomości.\n„W Hengelo jesteśmy zbyt pobłażliwi. W przypadku stwierdzenia nielegalnego najmu pokoju, właściciel nieruchomości jest najpierw powiadamiany listownie, że nieruchomość nie jest zgodna z planem zagospodarowania przestrzennego. Jeżeli sytuacja nie uległa zmianie, nastąpi nakaz zagrożony karą i dopiero wtedy nakłada się grzywnę jeśli właściciel nie zrezygnuje z najmu. To musi się zmienić” – mówi dziennikarzom AD.nl lokalny samorządowiec. Jego zdaniem każdy rozsądny człowiek wie, że nie można ot, tak wynajmować pokojów lub podnajmować całego domu. Dlatego też władze powinny mieć możliwość nakładania dużych kar dużo szybciej.\nRadny nie ma bowiem wątpliwości, iż to, co robią właściciele to oszustwo mieszkaniowe. W niektórych gminach jest to prawnie skodyfikowane i egzekwowane. Scholten chce więc wiedzieć czemu nie można wprowadzić tego w Hengelo, czy to zła wola, czy może faktycznie istnieją jakieś przeszkody prawne. Samorządowiec wskazuje tu na przykład stolicy, gdzie takie nielegalne działania związane z podnajmowaniem, np. mieszkań socjalnych mogą kosztować gospodarza nawet 21 750 euro.\nDla dobra mieszkańców i migrantów\nSkąd takie ostre podejście radnego? Wynika ono z dwóch powodów. Po pierwsze uciążliwości, jakie często sprawiają migranci zarobkowi. Nie chodzi tu tylko o hałas, czy złe zachowanie, ale np. o miejsca parkingowe. Nagle okazuje się iż mieszkańcy jednego domu potrafią zająć ich nawet sześć. Z drugiej strony chodzi też o los samych przybyszy. Strefa nielegalnego wynajmu to tez strefa wynajmu bez umowy, wykorzystywania lokatorów, czy żerowania na ich niewiedzy i nieznajomości prawa. To musi się skończyć.