Bogusław Kowalski, prezes GK Graal - obszerny wywiad - Mięso wędliny ryby\nBogusław Kowalski, prezes Grupy Kapitałowej Graal, największego producenta ryb w Polsce, w rozmowie z serwisem portalspozywczy.pl zdradza plany inwestycyjne Graala związane z kolejnymi przejęciami oraz wejściem w hodowlę ryb, wyjaśnia jakie znaczenie dla branży rybnej mają zmiany w handlu, a także dlaczego szansą dla przetwórców jest dalszy dynamiczny rozwój eksportu.\nData: 30-10-2015, 11:42\nRosja nie jest tradycyjnym rynkiem zbytu dla polskich ryb. We wrześniu rozszerzyła funkcjonujące od ponad roku embargo obejmując nim także konserwy rybne. W jaki sposób można ocenić tę decyzje?\nChcąc nie chcą uczestniczymy w życiu politycznym oraz makroekonomicznym. Jesteśmy immanentną częścią tego wszystkiego, co dzieje się w gospodarce oraz polityce. Niewątpliwe te aspekty są ze sobą powiązane.\nMówiąc bardzo ogólnie sytuacja polityczna jest taka, że nie ma dobrej atmosfery do współpracy z Rosją. Ostatnio wprowadzone embargo dotyczy tylko konserw rybnych. Wcześniej ograniczenia dotyczyły już wyrobów rybnych z wyłączeniem konserw.\nLatem tego roku Rosja wprowadziła embargo na konserwy rybne z innych krajów Unii Europejskiej, a konkretnie z Łotwy, Litwy oraz Estonii. Kraje Pribałtyki były wcześniej centrum produkcji na rynek rosyjski szproty wędzonej w puszkach. W związku z sytuacją polityczną, która latem miała miejsce w Estonii a związana była z likwidacją radzieckiego pomnika, wprowadzono embargo na te produkty.\nW konsekwencji do Polski zgłaszały się firmy rosyjskie, które nie mogły sprowadzać już produktów z państw bałtyckich. Z tego powodu wprowadzono też embargo na nasze produkty.\nNie powinniśmy się obawiać jego konsekwencji ?\nNie. Eksport na rynek rosyjski zawsze był niewielki. Nawet przed sierpniem 2014 roku, kiedy to Rosja wprowadziła embargo na produkty z państwa zachodnich, nasza sprzedaż na tamtejszy rynek nie odgrywała większego znaczenia.\nWiąże się to z sytuacją, która miała miejsce przed paru laty, kiedy to w związku z napiętą sytuacją polityczną było bardzo trudno wysyłać produkty na rynek rosyjski. Obowiązują tam bardzo wysokie opłaty powodujące, że wysyłka produktów rybnych do Rosji była nieopłacalna. Embargo praktycznie nie dotknęło polskiej branży rybnej.\nRosja jako powód rozszerzenia embarga na konserwy rybne wskazała brak zgody polskich firm przetwórczych na przeprowadzenie kontroli w ich zakładach przez służby rosyjskie. Skąd taka decyzja przedstawicieli polskiej branży rybnej?\nNie chcemy brać udziału w grze politycznej. Nie chcemy być instrumentem, czy pionkiem, którym można rozgrywać. Uznaliśmy, że lepiej będzie, gdy zalegalizujemy to, co de facto i tak istnieje, a co mogłoby być powodem niepotrzebnych komentarzy.\nKtóre zatem rynki z perspektywy polskiego sektora przetwórstwa ryb wydają się najbardziej perspektywiczne?\nRynki są różne dla różnych produktów. Generalnie można powiedzieć, że są to rynki europejskie, przede wszystkim zaś Unii Europejskiej. W tym przypadku są to produkty mrożone oraz chłodzone. Marynaty cieszą się popularnością przede wszystkim w północnej oraz środkowej części Starego Kontynentu. Konserwy rybne trafiają natomiast na cały świat. Poza Europą produkty te eksportujemy m.in. do Australii, Stanów Zjednoczonych, Kanady oraz Japonii.\nSzansą rozwoju branży jest eksport?\nNiewątpliwie. Polska jest stosunkowo niewielkim rynkiem w związku z tym, że kultura spożycia ryb nie jest jeszcze na wysokim poziomie. Konsumuje się u nasz około 13 kg ryb rocznie w przeliczeniu na osobę. Dla porównania średnia w Unii Europejskiej wynosi 22 kilogramy, nie mówiąc już o krajach, których kultura spożycia ryb jest znacznie wyższa, takich jak Portugalia, Hiszpania czy Norwegia, gdzie w przeliczeniu na mieszkańca roczne spożycie ryb wynosi od 45 do blisko 60 kilogramów.\nW Polsce, pomimo iż pod względem liczby mieszkańców jesteśmy średnim państwem, spożycie ryb jest nadal niewielkie. W związku z tym rynek dla przetwórców też jest niewielki. Dla nas najlepszym rozwiązaniem jest eksport. Nie oznacza to oczywiście, że polski rynek jest nieistotny. W swojej masie i skali ma on znaczenie, stąd w naszej polityce zakładamy rozwój zarówno w Polsce, jak i sprzedaż poza granicami kraju.\nZe względu na ciągle niskie spożycie ryb w naszym kraju polski rynek nadal pozostaje perspektywiczny. Co jednak zrobić, aby Polacy jedli więcej ryb?\nMusimy sobie zadać pytanie co oprócz względów stricte kulturowych, jesteśmy przecież krajem mięsnym, leży u podstaw niskiego spożycia ryb w Polsce.\nPo pierwsze jest to cena. Ryby są droższe od produktów przemysłu mięsnego. Po drugie w konsumentach wciąż wyraźna jest obawa przed ościami. Ludzie nie są w stanie wyzbyć się tego strachu. Wiadomym jest, że ryby zawierają ości. Wcześniej przez długi czas przemysł nie potrafił sobie poradzić z tym problemem. Dzisiaj jest zupełnie inaczej. Problem ości praktycznie nie istnieje. Dzięki wysoko zaawansowanym technologiom jesteśmy w stanie w łatwy sposób pozbyć się ości. Niestety jednak mentalność konsumentów nie nadąża za tymi zmianami. Do ich percepcji nie dotarło jeszcze, że produkty rybne są bezpieczne. Nadal funkcjonuje obraz ryby obfitej w ości, co wywołuje nieprzyjemne skojarzenia, a nawet poczucie niebezpieczeństwa. Trzecim istotnym czynnikiem, jest umiejętność przyrządzenia ryb. Wielu osobom wydaje się to trudne, wbrew pozorom jest to jednak bardzo łatwe, prostsze nawet niż przyrządzanie mięsa. To właśnie trzy wskazane elementy powodują, że spożycie ryb w Polsce nadal jest niskie.\nPatrząc jak się zmienia świat, w którym kierunku się rozwija, jak zmienia się świadomość konsumenta, myślę, że popularność ryb w naszym kraju będzie rosła. Świat staje się bardziej otwarty. Ludzie migrują. Polacy coraz więcej podróżują. Przyjmujemy kulturę spożywania ryb z tych krajów, w których wygląda ona zupełnie inaczej, jest na znacznie wyższym poziomie. Jednocześnie do naszego kraju przyjeżdża coraz więcej zagranicznych gości, którzy również wprowadzają pewne zwyczaje żywieniowe.\nWidoczna jest moda związana ze zdrowym odżywianiem. Dziś konsumenci chcą jeść coraz zdrowsze produkty, a ryba jest przecież synonimem zdrowego żywienia. Z perspektywy spożycia ryb w naszym kraju trend ten należy oceniać bardzo pozytywnie.\nNa te przeobrażenia warto także spojrzeć w kontekście bogacenia się polskiego społeczeństwa. Wystarczy spojrzeć, jaki był poziom życia Polaków dwadzieścia, piętnaście, czy nawet dziesięć lat temu, a jaki jest obecnie. Jeżeli ten trend się utrzyma, to na pewno znaczenie barier o których mówiłem będzie malało. Tym samym spożycie ryb w naszym kraju powinno rosnąć.\nWiele osób uważa, że to właśnie cena jest głównym czynnikiem hamującym spożycie ryb w naszym kraju. Konsumenci wolą kurczaka za 10 zł od łososia, za kilogram którego muszą zapłacić 40 zł?\nNie. Proszę zwrócić uwagę, że jeszcze parę lat temu łosoś był rybą dla elit. Nie każdego było stać na to żeby łososia kupić. Dzisiaj łosoś stał się rybą zupełnie powszechną. Świadczy to o tym, że jako społeczeństwo doceniamy walory ryb. Jesteśmy nawet w stanie wydać więcej pieniędzy, niż w przypadku przysłowiowego kurczaka po to, aby urozmaicić nasze menu żywieniowe oraz skorzystać z tych wszystkich niezastąpionych wartości, które dają nam ryby.\nJak zatem zmieniają się oczekiwania konsumentów w odniesieniu do produktów rybnych? Jaki główne trendy można w tej chwili dostrzec na rynku?\nZależy to od grupy wiekowej. Ostatnio przeprowadzone badania pokazały, że ludzie starsi kupują przede wszystkim rybę mrożoną, podczas gdy ludzie młodzi chętniej wybierają świeże ryby. Świadomość tego, że ryba jest „świeża” nie tylko z nazwy, lecz że jest już naprawdę świeża - posiada określone walory smakowe oraz wysoką jakość - jest na wyższym poziomie wśród młodych ludzi.\nDzisiaj możemy wydłużyć terminy przydatności do spożycia ryb świeżych wyłącznie poprzez nowe technologie pakowania, bez stosowania konserwantów. Możemy zapakować rybę stosując technologię MAP, czyli w zmodyfikowanej atmosferze, co powoduje, że zachowuje ona swoją świeżość oraz inne walory znacznie dłużej niż w przypadku standardowej sprzedaży.\nŚwiadomość młodych konsumentów faktycznie jest wyższa, stąd może skłonność do zakupu ryb świeżych jest w ich przypadku większa niż w starszych grupach wiekowych. Jest to na pewno trend, który będzie nadawał ton sprzedaży i konsumpcji ryb w Polsce. Będziemy zmierzać w kierunku większego wykorzystania ryb świeżych, ryb łatwych do przyrządzenia w domu, a także częściowo lub w całości gotowych do spożycia.\nŁosoś jest tutaj dobrym przykładem ponieważ jest rybą, którą można łatwo przygotować. Nie ma ości, można go z powodzeniem i bez większego problemu przyrządzić w domu – usmażyć, ugotować, upiec – albo też spożyć w zupełnie innej, gotowej postaci na przykład łososia wędzonego na zimno bądź na gorąco.\nWiększa świadomość konsumentów oraz ich zróżnicowanie stanowi także wyzwanie dla całej branży rybnej, w tym również dla Graala. Poszczególni odbiorcy mają różne gusta. W większym stopniu stają się indywidualistami. Oferta musi być zdywersyfikowana, tak aby trafiała w oczekiwania wielu grup.\nOczywiście. Pomimo tego, że jesteśmy największą firmą rybną w Polsce cały czas zwiększamy naszą sprzedaż, co nie jest łatwe. Jeżeli ktoś jest liderem rynku, to każdy procent więcej w sprzedaży stanowi określony, duży wolumen. Pomimo tego każdego roku nasza sprzedaż rośnie od 10 do 20 proc. Jest to stosunkowo dużo, zwłaszcza gdy uwzględnimy ciągłą stagnacje spożycia ryb w Polsce.\nTo pokazuje pewien obraz strategii, którą obraliśmy. Z jednej strony patrzymy na to, co się dzieje na rynku. Naszą misją jest jednak jego zmienianie. Staramy się kierunkować sposoby zachowania, czy preferencje zakupowe konsumentów.\nBardzo istotne jest to, aby nasze produkty były bezpieczne i spełniały pewne standardy. W tym kierunku zmierza świat. Wytwarzanie bezpiecznych produktów jest kluczowym czynnikiem. Wiąże się to z bardzo dużymi inwestycjami. Wymaga najnowocześniejszych technologii oraz zastosowania urządzeń, które na etapie produkcji będą w stanie wyeliminować produkty stwarzające pewne zagrożenie. Są to miliony złotych wydane na badania oraz maszyny i urządzenia. Żeby konkurować nie tylko w Polsce, ale także na rynku światowym musimy spełniać najwyższe standardy, bez których nie mielibyśmy najmniejszych szans na rozwój.\nRyba świeża, najczęściej pakowana w zmodyfikowanej atmosferze oraz wyroby przetworzone, gotowe do spożycia jakimi są na przykład konserwy rybne, a także ryba wędzona. Są to główne segmenty, w których dostrzegam znaczące perspektywy rozwoju.\nGusta konsumentów zmieniają się także jeżeli chodzi o popularność poszczególnych gatunków ryb. Gwałtowanie rośnie spożycie łososia, spada natomiast konsumpcja tradycyjnego w Polsce śledzia. Możemy już dzisiaj mówić w naszym kraju o kryzysie śledzia?\nNie nazwałbym tego kryzysem śledzia. Nie tyle zmieniają się preferencje konsumentów w stosunku do poszczególnych gatunków ryb. To rynek stwarza większe możliwości dokonywania wyboru. Doskonale pamiętamy czasy, gdy śledź dominował na polskim rynku, ale wynikało to z faktu, że nie było tak szerokiej oferty z jaką mamy do czynienia dzisiaj.\nPrzyczyn tego zjawiska jest kilka. Warto wskazać dwie podstawowe. Po pierwsze ze względu na położenie naszego kraju ograniczona była dostępności poszczególnych gatunków ryb. Po drugie społeczeństwo było uboższe, a śledź był rybą odpowiednią na każdą kieszeń.\nW ostatnich latach obserwujemy gwałtowne przeobrażenia rynku. Oferta staje bogata, zmieniają się oczekiwania konsumentów, którzy stają się bardziej świadomi i wymagający. Jest to naturalny czynnik wpływający na wzrost lub spadek spożycia niektórych gatunków ryb. Konsumpcja ryb w naszym kraju cały czas utrzymuje się mniej więcej na tym samym poziomie, jednak w ciągu najbliższych lat powinna stopniowo wzrastać. Dostrzec możemy fluktuacje w przypadku poszczególnych gatunków ryb. Spożycie śledzia nie będzie się gwałtownie zwiększało, ale w przypadku innych gatunków ryb będziemy obserwować dynamiczne wzrosty konsumpcji. Spowoduje to, że procentowy udział śledzia będzie stopniowo spadał.\nŚledź jest podstawowym surowcem w segmencie ryb marynowanych. Spadek jego spożycia wynika także ze spadku popularności marynat rybnych. Możemy dostrzec odwrót szczególnie młodszej części społeczeństwa nie tyle od pewnych gatunków ryb, ile od smaków. Śledź jest bardzo dobrą rybą, zdrową oraz smaczną, jednak duży wolumen w jego przetwórstwie stanowią coraz mniej popularne marynaty.\nSzeroka oferta produktów rybnych to szansa dla przetwórstwa ryb w Polsce, czy raczej zagrożenie związane z dużą konkurencją, trudnościami z zaistnieniem na półce sklepowej, a także koniecznością ciągłego szukania innowacji asortymentowych?\nJest to duża szansa dla tych firm, których strategią jest wzrost poprzez inwestycje, stały rozwój swoich produktów. Z drugiej strony jest to istotna bariera dla mniejszych przedsiębiorstw, które będą zmuszone szukać wyłącznie nisz rynkowych. Taka sytuacja ma miejsce w krajach zachodnich, gdzie funkcjonuje 2-3 dużych graczy oraz kilku niszowych producentów.\nNowy produkt wiąże się z nową technologią. Ciągle nie doceniamy segmentu rynku, który jest bardzo ważny nie tylko dla branży rybnej, ale dla całego przetwórstwa. Chodzi tutaj o segment opakowań. Technologia pakowania produktów zmienia się bardzo szybko i gwałtownie. Pieniądze zainwestowane dzisiaj już za dwa, trzy lata mogą okazać się niewystarczające, co wynika z tempa obserwowanych zmian. Coś co jeszcze kilka lat temu było przez rynek akceptowane jako opakowanie, obecnie nie znajduje szerszego zastosowania.\nPoczynione dotychczas inwestycje były oczywiście konieczne, ale trzeba znaleźć kolejne fundusze, aby nie zostać w tyle za konkurencją. Jest to widoczne przede wszystkim właśnie w opakowaniach. Duży wpływ na wygląd opakowań ma rozwój sieci dyskontowych. To ten segment rynku detalicznego kreuje sposób pakowania produktów spożywczych. Wymusza to na przetwórcach dodatkowe nakłady przeznaczane na inwestycje w technologie, ale także na sposób zaprezentowania produktu konsumentom. Warto dodać, że koncentracja na rynku detalicznym leży u podstaw zmian na rynku producentów.\nPrzy tak dużej koncentracji rynkowej z jaką mamy obecnie do czynienia mały przedsiębiorca, czy mała firma przetwórcza nie mają możliwości zaopatrzenia całego rynku. Wiąże się to z poczuciem bezpieczeństwa wśród detalistów. Nasi odbiorcy mają świadomość, że produkty muszą być bezpieczne przez cały okres przydatności do spożycia. Z tego wynikają audyty oraz stała kontrola jakości produktów.\nMożna sobie wyobrazić co by się działo, gdyby rynek dostawców był mocno rozdrobniony, a jakaś sieć handlowa miała w danym segmencie przykładowo 50 współpracujących firm przetwórczych. Zapanowanie nad bezpieczeństwem produktu oraz dostaw byłoby niemożliwe. Bezpieczeństwo to także stałe inwestowanie.\nBez kolejnych inwestycji dalszy rozwój branży rybnej w Polsce będzie niemożliwy?\nTo nie ulega najmniejszej wątpliwości. Polskie przetwórstwo ryb dokonało dużego skoku dzięki znaczącym inwestycjom poczynionym po wejściu do Unii Europejskiej. Najnowsza unijna perspektywa finansowa jest ostatnią, w której tak duże środki europejskie popłyną do naszego kraju. Jest to olbrzymia szansa, ale także wyzwanie. Pojawia się bowiem pytanie co dalej? Znam wiele firm z branży rybnej, które mają nowoczesne zakłady, dobrze umaszynowione, ale z powodu różnych ograniczeń mają problemy ze sprzedażą swoich produktów. Wynika to przykładowo z braku odpowiednich rozwiązań technologicznych, koniecznych środków obrotowych, czy generalnie umiejętności poruszania się we współczesnym świecie.\nProblemem nie jest wybudowanie zakładu oraz zakupienie dobrych maszyn, zwłaszcza jeżeli dostaje się na ten cel pokaźne dotacje unijne. Jest to stosunkowo łatwe. Problemy pojawiają się później. Zakłady oraz maszyny trzeba utrzymać. To kosztuje. Przetwórcy muszą też spełniać kryteria, których oczekuje od nich rynek. Stąd właśnie tak duże przetasowania na polskim rynku. Jest wiele firm, które znikają. Świat ciągle idzie do przodu i o tym nie można zapominać.\nFirmy nie potrafią sobie poradzić z wyzwaniami, które są przecież zmienne a nie stałe. Inwestycje poczynione dzisiaj nie są dane raz na zawsze. Stanowią przewagę konkurencyjną, ale tylko przez pewien czas. Dalsze inwestycje są nieodzowne.\nPolska branża rybna jest zróżnicowana. Większości firm nie stać na to, aby być obecnym w wszystkich głównych segmentach. Graal jednak skutecznie rozwija się w każdym z nich.\nTo prawda. Przetwórstwo rybne dzieli się na cztery segmenty całej branży rybnej w Polsce. Są to konserwy rybne, marynaty, ryby wędzone oraz ryby świeże i mrożone. Każdy z tych segmentów ma swoją własną specyfikę, głównie poprzez technologię produkcji, ale też logistykę, cały sposób przechowywania oraz przewożenia ryb. Mrożonki trzeba transportować w zupełnie inny sposób. Jak sama nazwa wskazuje w formie zamrożonej. Marynaty są to produkty chłodzone, a konserwy - to tak zwane produkty suche, czyli nie wymagające stosowania specjalnych temperatur. To wszystko bardzo różnicuje całą branżę rybną. Mówiąc o całej branży musimy wejść w poszczególne segmenty.\nW Polsce, za wyjątkiem Graala, nie ma firm, które działają we wszystkich segmentach branży rybnej. Nie bez powodu. Zróżnicowanie poszczególnych segmentów jest tak duże i istotne, że bardzo ciężko prowadzić każdy z nich. Nie oznacza to jednak, że jest to nieopłacalne. Ze względu na występowanie obszarów wspólnych dla poszczególnych segmentów możliwe jest osiągnięcie pewnych synergii. Przykładowo wspólne jest źródło surowców. Wspólnym obszarem jest także sprzedaż oraz szereg działów administracyjnych typu księgowość, technologie, czy dział utrzymania ruchu. Są to te obszary, które mogą być wspólne, co oczywiście wykorzystujemy.\nTrudno jest pogodzić wszystkie segmenty ze sobą. Potwierdzają to doświadczenia rynkowe wielu firm. Było kilka prób łączenia poszczególnych segmentów. Przykładowo Seko, specjalizujące się w produkcji marynat, chciało kupić Wilbo, czyli firmę nastawioną przede wszystkim na mrożonki oraz konserwy rybne. Zakończyło się to niepowodzeniem. Podobnie zresztą jak zakup przez Wilbo spółki Proryb. Tworzy to obraz trudności związanych z funkcjonowaniem na polskim rynku. Nie oznacza to, iż łączenie segmentów nie jest opłacalne. Oczywiście jest ono opłacalne, jednak bardzo trudne do wykorzystania.\nJakie udziały rynkowe ma Graal w poszczególnych segmentach branży rybnej? Który z segmentów jest w tej chwili kluczowy dla Państwa działalności?\nW konserwach rybnych mamy zdecydowaną przewagę. Posiadamy 38 proc. udziałów rynkowych, podczas gdy nasz największy konkurent zaledwie 11 proc. Udziały pozostałych firm nie przekraczają 10 proc. Dystans dzielący nas od konkurencji jest naprawdę ogromny. Wynika to po części z faktu, że zaczynaliśmy od konserw rybnych, co nie oznacza, że to konserwy stanowią dzisiaj największy wolumen naszej sprzedaży.\nNajwiększy wolumen stanowią razem ryby świeże oraz wędzone. W przypadku produktów świeżych trudno mówić o marce, gdyż często są to produkty nieoznaczone brandem. Nie przeprowadza się tu nawet badań rynkowych, ponieważ ciągle jest to zbyt płytki rynek. Niemniej w tym segmencie także jesteśmy zdecydowanym liderem. Cały czas umacniamy naszą pozycję między innymi poprzez ciągłe inwestycje w maszyny i urządzenia. Nieprzerwanie spoglądamy do przodu, staramy się przewidzieć to, co będzie się działo nawet nie za rok, ale za pięć lat. W tym kierunku zmierzają wszystkie nasze inwestycje. Z tego też powodu w przypadku ryb świeżych zamierzamy zdobyć podobną pozycję do tej, którą zajmujemy w konserwach. Chcemy, aby nasza przewaga nad konkurencją była równie wysoka. Nieprzypadkowo znaczące środki finansowe inwestujemy w rozwój właśnie tych produktów.\nZ odmienną sytuacją mamy do czynienia w przypadku marynat, których spożycie z różnych powodów maleje. Są to produkty znane niemal wyłącznie w północnej oraz wschodniej Europie. Na południu oraz zachodzie Starego Kontynentu, za wyjątkiem Niemiec oraz częściowo Holandii, jest to produkt zupełnie nieznany, czy wręcz nieakceptowany. Przez migracje ludności ten niszowy, specyficzny tylko dla wybranych krajów produkt, umiera niejako śmiercią naturalną. Drugim powodem jest to, że ludzie mają już inne preferencje smakowe. Nie chcą jeść ostrych, mocnych produktów często w zalewach octowych. Chętniej sięgają po produkty uważane za bardziej nowoczesne. W związku z obserwowanymi przeobrażeniami nie będziemy mocno inwestowali w segment marynat rybnych. Oczywiście nie oznacza to, że zdecydujemy się na całkowitą rezygnację z ich produkcji. Jest to dla nas nadal duże wyzwanie. Chcemy zachować istotną pozycję w marynatach, niemniej perspektywy ich rozwoju są znacząco niższe niż pozostałych produktów.\nBardzo istotnym segmentem w naszej działalności są ryby wędzone. Od pewnego czasu obserwujemy tutaj dywersyfikację jeżeli chodzi o wykorzystanie poszczególnych gatunków ryb. W przyszłości mniej będzie się sprzedawało makreli wędzonej, wzrośnie natomiast sprzedaż innych ryb. Swoją pozycję będzie wzmacniał łosoś. Już teraz coraz lepiej sprzedają się wędzone mieczniki, tuńczyki a także pstrągi. Pojawiają i na pewno nadal będą pojawiać się nowe gatunki ryb, które dotychczas nie były w Polsce znane a są bardzo dobre. Segment ryb wędzonych jest bardzo perspektywiczny, jednak spotyka się z dość dużymi barierami konkurencyjnymi.\nJakie to są bariery?\nPrzykładowo wędzony łosoś jest drogim produktem, który wymaga zaangażowania ogromnych środków obrotowych. Warto pamiętać o tym, że nowe technologie są na bardzo wysokim poziomie, a ich wdrożenie wiąże się z zakupem drogich maszyn. Nie wszystkich będzie stać na to żeby zainwestować kilka czy kilkanaście milionów złotych rocznie w maszyny i urządzenia.\nWspomniane technologie są związane z bezpieczeństwem produktu, ale także z wydajnościami. W przypadku drogich ryb wydajność jest bardzo istotna. Każdy procent wydajności więcej ma swoją istotną wagę i przekłada się w bezpośredni sposób na opłacalność produkcji. Z tego też powodu celem rozwoju technologii jest zwiększanie wydajności, gdyż finalnie obniża to cenę produktu na rynku i czyni go bardziej konkurencyjnym. Kto nie będzie inwestował w maszyny i urządzenia na pewno nie będzie w stanie utrzymać się na rynku.\nJeszcze kilka lat temu mówiło się o tym, że czas konserw rybnych bezpowrotnie przemija. Stają się mniej popularne, a znaczenie całego segmentu będzie systematycznie spadało. Okazało się jednak, że opinie te się nie potwierdziły.\nKilka lat temu faktycznie pojawiały się wątpliwości, co do perspektyw dla segmentu konserw. Wynikało to z faktu, iż konserwy rybne były postrzegane jako produkty tanie oraz słabe jakościowo. Rynek poszedł jednak w zupełnie innym kierunku. Dzisiaj przyrządzenie konserw rybnych, sposób doboru składników oraz wykorzystywane sosy stoją na wysokim poziomie. Są bardzo dobre. Konsument bez żadnych obaw kupuje konserwy, tym bardziej, że wbrew nieco niefortunnej nazwie, konserwa rybna nie zawiera konserwantów. Jest konserwowana wyłącznie termicznie. Tak jak kiedyś nasze babcie robiły kompoty, tak teraz produkuje się konserwy rybne. Jest to dokładnie ta sama technologia z tą jednak różnicą, że wykorzystuje się ją w sposób przemysłowy.\nNa sukces konserw wpływają także inne elementy. Chodzi tu o bezpieczeństwo produktu, a także jego powtarzalność, która w przypadku przetworów rybnych jest niezwykle trudna do osiągnięcia. Ryba w zależności od sezonu i od miejsca połowu ma różny poziom tłuszczów. W tej samej rybie poziom tłuszczu się zmienia. To właśnie tłuszcz ma wpływ na smak. Żeby zachować pewną powtarzalność smaku musimy stosować różne wysoko zaawansowane technologie. Już samo zbadanie zawartości tłuszczy nie jest łatwe i wymaga zaangażowania sporych środków finansowych. Poprzez zastosowanie różnych technologii jesteśmy w stanie utrzymać taki sam, powtarzalny smak. Konsument, który kupuje jakiś produkt wybiera go między innym ze względu na określone walory smakowe. Szybko się do nich przyzwyczaja, dlatego przez cały czas, 365 dni w roku nasze produkty muszą smakować dokładnie tak samo.\nGraal z dobrym skutkiem produkuje także dania obiadowe.\nW produkcji dań obiadowych startowaliśmy kilka lat temu z niskiej pozycji, by obecnie osiągnąć trzecie miejsce na rynku w Polsce. Wzrost sprzedaży w firmie produkującej dania obiadowe to nawet 50-60 proc. w skali roku. Potrafiliśmy wykorzystać naszą wiedze i umiejętności z innych obszarów oraz przenieść je na grunt związany z produkcją dań obiadowych. Dzięki umiejętności obniżenia kosztów przy zachowaniu poziomu jakości, stworzyliśmy gamę produktów, które łączą relatywnie niską ceną oraz bardzo dobrą jakość. Nasze wyroby zostały bardzo dobrze przyjęte przez rynek a konsumenci szybko zdecydowali się na ponowny zakup produktów naszej marki. Zobaczyli, że nie są one drogie, są tańsze niż przynajmniej część produktów konkurencji, a jednocześnie charakteryzują się wyższą jakością. To legło u podstaw dobrych wyników w kategorii dań gotowych. Nadal dostrzegamy znaczące perspektywy jej rozwoju, dlatego zamierzamy dalej inwestować w ten segment naszej produkcji.\nJak wpływ na branżę rybną ma sytuacja na rynku surowcowym?\nCeny surowców oczywiście mają ogromny wpływ na cenę wyrobu gotowego, a co za tym idzie także na wielkość popytu. Istotnym jest, aby w dłuższym okresie nie przekroczyć pewnej bariery cenowej, ponieważ konsument po prostu odejdzie od pewnej grupy produktów. Później będzie trudno wrócić na podobny poziom sprzedaży.\nDobrym przykładem jest tuńczyk. Cena surowca dłużej niż rok utrzymywała się na bardzo wysokim poziomie w granicach 2,3 – 2,5 tys. dolarów za tonę. Wcześniej ceny były o około tysiąc dolarów niższe i wahały się od 1,3 do 1,5 tys. dolarów. Skok cenowy był bardzo duży i odbył się w stosunkowo krótkim czasie. Później przez długi okres ta wysoka cena była utrzymana. Efektem było zmniejszenie zapotrzebowania na światowym rynku. Popyt na tuńczyka zmalał, szczególnie na rynkach amerykańskim oraz europejskim, właśnie ze względu na przekroczenie pewnej bariery cenowej akceptowanej przez konsumenta. Jeżeli nałożymy na to trudną sytuację polityczną na Bliskim Wschodzie, który jest trzecim bardzo istotnym rynkiem dla konserw z tuńczyka, to mamy obraz tego, do czego mogą prowadzić zawirowania na rynku surowców.\nNa trzech ogromnych rynkach z różnych powodów, politycznych - tak jak na Bliskim Wschodzie, czy przekroczenia bariery cenowej, tak jak w Europie i Ameryce, spożycie tuńczyka gwałtownie spadło. Dzisiaj pomimo niższych cen surowca popyt wcale nie wzrósł. Producenci tuńczyka zmagają się z ogromnymi problemami ponieważ mają moce produkcyjne, które są wykorzystywane w niewielkim zakresie. Produkcja się obniża. Ze względu na niską cenę surowca także firmy połowowe mają poważne problemy z tuńczykiem. Wszystko to jest konsekwencją przekroczenia pewnej granicy cenowej w dłuższym czasie. Konsument zdążył już zauważyć i przyzwyczaić się do tego, że tuńczyk jest drogi. Z tego powodu przerzucił się na inne produkty. Do tuńczyka wcale chętnie nie wraca.\nZ inną sytuacją mamy do czynienia na rynku łososia, gdzie cena surowca ma jeszcze większy wpływ na cenę wyrobu gotowego. W przypadku łososia aż 80 proc. kosztów wytworzenia produktów pochłania cena surowca. Tylko 20 proc. to koszty związane z przygotowaniem produktu finalnego. Nie możemy zapominać, że łosoś jest poddany spekulacji cenowej. Norwegia totalnie zdominowała produkcję łososia. Odpowiada za ponad 60 proc. jego światowej produkcji. To właśnie ta koncentracja sprzyja różnego rodzaju działaniom o charakterze spekulacyjnym. Cena łososia ulega znaczącym wahaniom w stosunkowo krótkich odstępach czasu. W przeciągu dwóch miesięcy kilogram tej ryby może kosztować powyżej 6 euro, spaść do 4 – 4,5 euro, a następnie ponownie zdrożeć i przekroczyć granicę 5 euro. Wahania cen w granicach 30 – 40 proc. w dużym stopniu wpływają na koszty wytworzenia, a także wyniki firm zajmujących się przetwórstwem łososia. Jest to istotna bariera, gdyż nie wszystkich stać na to, aby w okresach wzrostu cen surowca pozwolić sobie na straty. Bywały takie okresy, ostatnio w 2013 roku, gdzie wszyscy producenci łososia wędzonego mieli ogromne straty. W pierwszym półroczu 2013 r. Morpol, który był jeszcze wtedy notowany na giełdzie, w zaledwie sześć miesięcy odnotował stratę w wysokości prawie 50 mln euro.\nCzy istnieje możliwość przynajmniej częściowego uniezależnienia się od sytuacji na rynkach surowcowych ?\nPewne uniezależnienie się jest niewątpliwe czymś dobrym. Szansę na to dostrzegam w inwestycję w akwakulturę. Dzięki niej możemy w większym stopniu zapanować nad sytuacją surowcową. W tym kierunku zmierza także nasz strategia.\nGraal chce zainwestować w akwakulturę po to właśnie, aby w pewnym sensie uniezależnić się od wahnięć cenowych. Jesteśmy nastawieni na produkcję ekologiczną. Dbamy o to żeby rynek rybny był zrównoważony. Chcemy, aby nasze produkty były utożsamiane ze zrównoważonym rybołówstwem, a także etycznym biznesem, co w przypadku branży rybnej jest niezwykle istotne.\nDużo dyskutuje się na temat przełowienia poszczególnych gatunków ryb, a także wprowadzania kwot połowowych. Potrzebne są w tym względnie dobre praktyki i rozsądna polityka wielu państw na świecie. Wszystko to ma wpływ także na położenie nas, przetwórców. Nasza firma kupuje surowiec tylko ze sprawdzonych źródeł, w przypadku których mamy pewność, że nie dochodzi do różnego rodzaju negatywnych zjawisk.\nJak zaawansowane są przygotowania do wejścia w hodowlę ryb? Kiedy możemy spodziewać się konkretnych decyzji?\nJesteśmy na etapie prowadzenia rozmów z hodowcami. Mogę powiedzieć, że niektóre z nich są bardzo zaawansowane. Na razie nie możemy jednak mówić o jakiejś perspektywie czasowej. Sytuacja zmienia się bardzo dynamicznie. Ewentualna transakcja jest uzależniona od ceny surowca. Koszty zakupu farmy rosną, gdy cena surowca jest wysoka. Jest to bardzo korzystne dla hodowców. Gdy cena surowca spada, spadają także ceny farm. Musimy dobrać odpowiedni moment zakupu.\nJakie gatunki ryb chcecie hodować?\nChcemy zainwestować w farmy pstrąga oraz łososia. Naturalnie farm łososia szukamy w innych krajach. Hodowla pstrąga możliwa jest w Polsce. Obecnie nie możemy jeszcze zdradzać zbyt wielu szczegółów.\nJaki może być koszt takich inwestycji?\nFarmy pstrąga są nieporównywalnie tańsze od farm łososi ponieważ kosztują w granicach kilku milionów złotych. Zakup farmy łososia to koszt rzędu 100 milionów złotych. Dysproporcje cenowe są bardzo duże.\nDecyzja o wejściu przez Graala w hodowlę może być przełomowa dla branży. Myśli Pan, że inne polskie firmy będą podążały waszym śladem?\nTrudno mi komentować strategie innych firm. Jednak znaczącą barierą dla wielu z nich może być zarówno kapitał, jak i wystarczająca wiedza. Niemniej nie ulega wątpliwości, że integracja pionowa w tym obszarze może przynieść wiele synergii.\nZajmijmy się na chwilę handlem. W jaki sposób sieci handlowe wpływają na sytuację w branży przetwórstwa ryb? Firmy przetwórcze odczuwają presję z ich strony?\nDzięki naszemu doświadczeniu, wielkości ale także podejściu do handlu mamy pozytywne doświadczenia we wzajemnych relacjach z sieciami. Dla Graala współpraca z handlem to partnerstwo, wzajemne zrozumienie i szacunek oraz otwarcie na potrzeby. Kiedy zrozumienie jest na wysokim poziomie, gdy firma ma argumenty do tego żeby bronić swojej pozycji i wykazać słuszność swojego zdania, ale z drugiej strony rozumie potrzeby rynku i zna aktualne tendencje rynkowe, to ta współpraca naprawdę może się układać bardzo dobrze. Jest to korzystne dla obu stron. Wzrost naszej sprzedaży jest dowodem na to, że potrafimy, chcemy i możemy współpracować z handlem.\nOczywiście nie wykorzystujemy naszej pozycji do tego by wywierać wpływ na sieci abyśmy mogli drożej sprzedawać nasze produkty. My też musimy się dostosować do warunków rynkowych. To właśnie rynek jest dla nas wyznacznikiem. Nasza firma idzie jednak w kierunku pokazywania handlowi walorów czegoś nowego, czegoś co nie musi być wcale najtańsze, ale ma szereg innych czynników decydujących o zakupie. Jest to na pewno jakość i bezpieczeństwo produktu, stabilność, zaufanie do produktu ale też do producenta czy marki. Są to te elementy, na bazie których budujemy naszą strategię oraz przyszłość.\nCena jest bardzo ważna, musimy przecież odpowiadać na oczekiwania rynkowe. Nie jest jednak najważniejszym czynnikiem determinującym wielkość sprzedaży.\nJaki jest udział handlu tradycyjnego oraz handlu nowoczesnego w strukturze sprzedaży Graala?\nKanał nowoczesny to 60 proc. naszej sprzedaży, a do kanału tradycyjnego sprzedajemy 40 proc.. Struktura jest wiec podobna do trendów występujących na całym naszym rynku. Mówię tu tylko o proporcjach sprzedaży na rynku krajowym. Oprócz tego wiele wyrobów eksportujemy poza nasze granice. Na dzień dzisiejszy jest to 30 proc. naszej całej produkcji, ale z roku na rok udział eksportu znacząco rośnie.\nW jaki sposób można ocenić rozwój produktów private label w Polsce? Jeszcze kilka lat temu produkty występujące pod marką własną sieci handlowych kojarzyły się przede wszystkim z niższą ceną, ale też z gorszą jakością w stosunku do produktów brandowych. Obecnie to podejście się zmieniło.\nZdecydowanie taki sposób postrzegania marek własnych sieci handlowych mamy już za sobą. Wiele firm stosujących politykę najniższej ceny kosztem jakości już nie istniej na polskim rynku. Dzisiaj nikt nie może sobie pozwolić na to, aby marka własna była utożsamiana z niską jakością i to pomimo stosunkowo niskiej ceny. Wręcz przeciwnie. Jakość jest ważniejsza od niskiej ceny. Produkty private label w Polsce wcale nie są najtańsze. Nie oznacza to, że w przypadku marek własnych stosunek jakości do ceny nie jest korzystny. Oczywiście jest on bardzo korzystny. Obecnie marki własne charakteryzują się bardzo wysoką jakością w relatywnie dobrej cenie. W tym kierunku zmierzają praktycznie wszyscy. Graal także uczestniczy w tej tendencji, która jest przecież wywołana przez rynek. To konsument decyduje o tym, co chce kupić. Jeszcze dziesięć lat temu to cena była najważniejszym czynnikiem, przez co jakość nie była już tak istotna. Rynek się zmienia. Ewoluuje. Konsument nie oczekuje wcale najniższej ceny za produkt byle jaki. Chce raczej kupić produkt bardzo dobry jakościowo w przystępnej cenie.\nCzy zawsze da się to połączyć ?\nDo tego dążymy. Naturalnie nie może być tak, że cena jest najniższa a jakość najwyższa. Tych dwóch skrajności nie można połączyć. Zapewnienie wysokiej jakości produktu oraz atrakcyjnej ceny nie jest łatwe. Ma na to wpływ szereg czynników, a w przypadku Graala jest to wszystko to, co stanowi nasze przewagi konkurencyjne.\nPo pierwsze jest to synergia w zakupach. Poprzez swoją skalę potrafimy uzyskiwać bardzo dobre ceny surowców, często niemożliwe do uzyskania przez naszą konkurencję. Po drugie technologia oraz dział badań i rozwoju. W ten obszar inwestujemy bardzo duże środki. Stale wprowadzamy nowości, szukamy nisz rynkowych. Konsument chciałby od czasu do czasu otrzymać coś nowego. Współcześni konsumenci szukają atrakcyjności, produktów które będą pewnym urozmaiceniem. Jest to oczywiście dla nas wyzwanie. Staramy się podążać za oczekiwaniami konsumentów, a nawet w pewnym stopniu je kreować, dlatego musimy znaczące środki przeznaczać na badania i funkcjonowanie działu rozwoju produktów.\nGraal ma pozycję unikalną w branży rybnej. Działamy w czterech głównych segmentach tej branży. Posiadamy kilka firm, których działy technologii ze sobą współpracują. Wiedza uzyskana w jednym z działów jest automatycznie wykorzystywana w całej grupie. Wymiana doświadczeń pomiędzy technologami również wpływa na to, że możemy zachować bardzo dobrą jakość i przy tym obniżyć koszty produkcji.\nCiągłe szukanie nowości, poszukiwanie wyzwań jest ryzykowne bo wiąże się z wysokimi kosztami finansowymi. Na początku trzeba wyłożyć znaczące środki. W przypadku bardzo dużej organizacji szukanie oszczędności w każdym miejscu przynosi także pewne efekty synergii. Obrazowo mówiąc w przypadku małej firmy oszczędności będą niewielkie. W dużej firmie w tych samych obszarach, takie same działania przekładają się na naprawdę duże pieniądze. Takich miejsc powstawania kosztów w dużej firmie są tysiące. Dostrzeganie tego i umiejętność kontroli to klucz do sukcesu. Suma drobnych kosztów zazwyczaj jest bardzo wysoka. Zapanowanie nad nimi daje w efekcie możliwość wytworzenia produktu o bardzo wysokiej jakości, a przy tym w bardzo dobrej cenie.\nWszystkie wymienione czynniki na samym końcu decydują o tym, że założona strategia przynosi efekty. Jej realizacja jest bardzo trudna. Cały czas trzeba pracować na bardzo wysokich obrotach. Nawet na chwilę nie możemy sobie odpuścić. O tym też decyduje pewna kultura pracy, to co się nazywa misją. System wartości istniejący firmie nie może być spisany wyłącznie na papierze. O tym musi wiedzieć każdy pracownik, na każdym poziomie. Wszyscy muszą utożsamiać się z misją firmy. Wiedzieć, w którym kierunku zmierzamy, co jest dla nas istotne i w jaki sposób chcemy to osiągnąć. W dużym stopniu wiąże się to z etyką biznesu i systemem wartości każdego człowieka.\nMarki własne będą się dalej rozwijały?\nW ostatnich latach rozwój marek własnych był znaczący i szybki. Nadal mamy do czynienia z ich rozwojem, jednak nie jest on tak dynamiczny jak jeszcze kilka lat temu.\nW przypadku marek własnych możemy wskazać plusy i minusy ich funkcjonowania. Przykładowo mówi się o przywiązaniu klienta do brandów, czy możliwości reklamowania produktów markowych. Konsument musi mieć możliwość wyboru. Nie można go aż tak mocno nakierowywać. Niemniej marki własne są i niewątpliwe dalej będą. Ciężko będzie przetrwać na rynku tym producentom, którzy nie chcą się pogodzić z takim stanem rzeczy.\nFirmom takim jak chociażby Graal zależy jednak także na rozwoju produktów brandowych.\nOczywiście. Generalnie możemy wyróżnić dwie drogi realizacji celów biznesowych. Z jednej strony jest to inwestowanie w bardzo silną markę i budowanie na jej bazie swojej pozycji rynkowej. Odmiennym sposobem jest maksymalne cięcie kosztów i nastawienie się na produkcję marek własnych. Chodzi tu o produkowanie możliwie najtańszych wyrobów, oczywiście przy zachowaniu określonej jakości. Oba modele mogą prowadzić do sukcesu i realizacji celów biznesowych.\nGraal jest trochę inną firmą. Jako jedyni w Polsce konsolidujemy rynek rybny. Jednocześnie realizujemy oba wskazane modele biznesu – mocno współpracujemy z sieciami handlowymi w zakresie marek własnych, ale z drugiej strony budujemy pozycję rynkową w oparciu o nasze brandy. Jest to trudne, ale możliwe do pogodzenia.\nWielu przedstawicieli branży skarży się, że sieci handlowe oczekują od producentów ryb podpisywania długoterminowych kontraktów, co jest dla nich niekorzystne ze względu na dynamiczną sytuację na rynku surowcowym. Problem ten jest nadal odczuwalny?\nKażdy z graczy rynkowych chce dla siebie ugrać jak najwięcej. Wytwórcy zawsze będą dążyli do tego żeby posiadać określone środki. Mogą je przeznaczyć na inwestycje, na zapasy surowców, ale także chociażby na wypłatę dywidendy. Po drugiej stronie jest rynek, który także rządzi się swoimi prawami. Nie ma tutaj próżni, w której każdy arbitralnie może ustalać długoterminowo ceny produktów. To konkurencja rynkowa determinuje sposób działalności. Te wszystkie czynniki wspólnie wpływają na efekt końcowy.\nPotrafimy dawać sobie radę z kontraktami długoterminowymi, ponieważ takie same umowy możemy również zawierać z dostawcami surowców. Musimy wręcz gromadzić pewien zapas niektórych surowców rybnych, choćby ze względu na ich sezonowość. Jest to kosztowne pod względem zaangażowania środków własnych, ale w dłużej perspektywie może przynosić korzyści. Nas po prostu na to stać. Ponadto ze względu na skalę naszej działalności kupujemy bardzo duże ilość surowca. Jesteśmy więc atrakcyjnym partnerem dla każdego dostawcy. Możemy podpisywać kontrakty długoterminowe, dzięki czemu mamy gwarancję ceny w długim okresie czasu, bez względu na sytuację na rynkach surowcowych. Uniezależniamy się od pewnych zjawisk, na co nie mogą sobie pozwolić mniejsze firmy.\nZ roku na rok Graal dynamicznie się rozwija. Ze względu na wielkość firmy oraz jej pozycję rynkową trudno sobie wyobrazić, aby tak dobre wyniki mogły być notowane cały czas. Na pewno zadawał Pan sobie pytanie, co dalej.\nDoskonale zdaje sobie sprawę z tego, że zachowanie dwucyfrowego rocznego przyrostu przez kilka lat będzie niezwykle trudne. W pewnym momencie nastąpi naturalne spowolnienie. Mamy tego świadomość oraz pokorę, dzięki której nie poprzestajemy na sukcesach. Cały czas czujemy konkurencję. Moja polityka zakłada istnienie konkurencji, która jest ważnym motorem i stymulacją wzrostu. Gdyby nie było konkurencji, to presja na to żeby być lepszym nie byłaby aż taka duża. Pomimo tego, że jesteśmy liderem w poszczególnych segmentach branży rybnej, to nadal mamy szacunek dla naszej konkurencji. Wiemy, że taka sytuacja, gdzie mamy 15-20 procentowe przyrosty sprzedaży nie musi trwać wiecznie. Z tego powodu ciągle szukamy innowacji, przewag konkurencyjnych oraz nowych rozwiązań. Szukamy też, z dużym sukcesem, nowych rynków zbytu poza granicami naszego kraju. Tu widzimy duży potencjał wzrostowy.\nJakiś czas temu wspomniał Pan, że celem Graala jest osiągnięcie 1 mld złotych przychodu. W ubiegłym roku wasze przychody przekroczyły 860 mln zł. Czy osiągnięcie zakładanego celu jest możliwe poprzez dalszy rozwój organiczny?\nJest to realne, chociaż nie jest to cel sam w sobie. 1 mld złotych przychodu to pewnego rodzaju bariera psychologiczna, jednak przekroczenie tej granicy nie jest dla mnie najważniejsze. Przyznam nawet, że w ogóle się tym nie kierujemy. Wykonujemy pewne zadania, realizujemy założone cele, z myślą o rozwoju całej grupy. Nie robimy nic za wszelką cenę. Gdybym chciał, aby Graal osiągnął 1 mld złotych przychodu to naprawdę zrobilibyśmy to bez większych problemów. Wystarczyłoby obniżyć cenę naszych wybranych produktów w tych obszarach, w których pozycję rynkową zdobywa się poprzez wygrywanie przetargów. Takich rynków jest dużo, szczególnie Europie Zachodniej. W takiej sytuacji wystarczyłoby wygrać jeden duży przetarg i granicę miliarda złotych przekroczylibyśmy bez najmniejszego problemu. Oczywiście moglibyśmy to osiągnąć kosztem albo dużego ryzyka, albo obniżenia rentowności, ale to nie jest nasz cel.\nJesteśmy notowani na Giełdzie Papierów Wartościowych. Musimy zachować zasady ładu korporacyjnego. Graal musi być firmą transparentną, proekologiczną, ale także dbającą o interesy swoich akcjonariuszy. Dla akcjonariuszy najważniejszy jest zysk, który w największym stopniu ma wpływ na cenę akcji. Nie możemy o tym zapominać. Z tego powodu planując działania musimy zachować zdrowy rozsądek oraz rozważać co jest dla nas najważniejsze.\nGdy mówiłem kilka lat temu o naszym celu w postaci osiągnięcia przychodów w wysokości 1 mld złotych spodziewałem się, że konieczne będą dalsze akwizycje, że nie będzie to możliwe poprzez rozwój organiczny. Życie zweryfikowało to założenie. W ubiegłym roku nasze przychody zbliżyły się do zakładanej granicy, co udało się osiągnąć właśnie poprzez rozwój organiczny. Jeszcze 3 – 4 lata temu wydawało się to niezwykle trudne. Poprzez konsekwentną realizację naszej strategii, dzięki wychodzeniu naprzeciw oczekiwaniom rynkowym, a nawet ich kreowaniu, wypracowaliśmy model biznesowy, który się sprawdza.\nZ drugiej strony rozwój organiczny może nie być wystarczający. Chcemy nadal umacniać naszą pozycję rynkową, dlatego też raczej nieodzowne wydają się dalsze akwizycje.\nŚwiatowe statystyki pokazują, że potrzeba około 3 lat do tego, aby skutecznie zintegrować daną firmę z całą grupą. My w ciągu trzech lat, od 2005 do 2008 roku kupiliśmy 8 spółek. Ogromnym wysiłkiem było dla nas zbudowanie jednej sprawnie działającej organizacji. Robiliśmy to na żywym organizmie. Trzeba było nadążać za wymaganiami rynkowymi, a z drugiej strony tworzyć grupę dającą silne podstawy bezpieczeństwa oraz bazę do dalszego rozwoju.\nProces budowania i reorganizacji grupy zajął nam sporo czasu. W ciągu trzech lat przeprowadziliśmy transakcje, dalsze cztery lata to integracja i reorganizacja wewnętrzna. Każda spółka, którą kupiliśmy miała własny styl, sposób zarzadzania. Inną kulturę organizacyjną oraz sposób patrzenia na rynek. Część z tych firm miała długą tradycję, przez co zmiana organizacji a przede wszystkim mentalności ludzi była długim i żmudnym procesem.\nChcieliśmy, aby każdy pracownik poczuł się odpowiedzialny nie tylko za zakład w którym pracuje, ale żeby patrzył na rozwój całej grupy. Chodziło o to, aby czuł się częścią zespołu w dużo większym obszarze niż tylko jedno przedsiębiorstwo. Polega to na udzielaniu pomocy w tych samych obszarach, ale w różnych firmach. Udało nam się coś takiego stworzyć. Mamy zespoły, których członkowie współpracują ze sobą, pracują na tym samym polu, ale w różnych spółkach. Organizowane są cykliczne spotkania, a nasi pracownicy wymieniają się doświadczeniami oraz rozwiązują wspólnie problemy.\nPrzeprowadzamy także wzajemne audyty i sprawdzamy, czy poszczególne obszary w poszczególnych zakładach Grupy wymagają poprawy. Tego typu audyty nie odbywają się na takiej zasadzie, że ktoś musi coś ukrywać. Wszyscy doskonale wiedzą, że odbywa się to z korzyścią dla nas, dla rozwoju całej grupy.\nUdało nam się stworzyć zespół ludzi, którzy mają jeden cel. Dzisiaj możemy powiedzieć, że jesteśmy gotowi do dalszego rozwoju. Każdego roku zwiększamy nasze obroty. Najlepsze rezultaty osiągamy jednak od momentu zakończenia procesu budowy jednej zwartej Grupy Kapitałowej, czyli od roku 2012. Budowanie świadomości i kultury firmy jest najważniejszym czynnikiem decydującym o rozwoju. Niemożliwym jest permanentne i szybkie rozwijanie się tylko w sposób organiczny, więc dziś jesteśmy dużo bardziej przygotowani do tego, żeby kupić kolejne firmy. Chodzi tutaj tak o przygotowanie organizacyjne, jak i personalnie, co jest równie istotne. Podejmując różne strategiczne decyzje, musiałem być pewny, że spełnimy oczekiwania rynku. Nie pozwoliłbym sobie na rozwój nie mając pewności, że sprostamy tym oczekiwaniom. Nie chcę, aby Graal był efemerydą, kometą, która wystartuje i potem szybko zgaśnie. Staram się patrzeć długofalowo. Z perspektywy Zarządu patrzę nie tylko na najbliższą przyszłośc, ale przede wszystkim na to, co będzie za pięć-dziesięć lat.\nW ciągu ostatnich kilku lat byliśmy mocno skoncentrowani na budowaniu silnej organizacji. Dzisiaj dojrzeliśmy do tego żeby zrobić następny duży krok. Dlatego nie ukrywam, że jesteśmy gotowi do kolejnych akwizycji.\nGraal chce dalej konsolidować polską branżę rybną, czy interesują Pana firmy zagraniczne?\nInteresują nas firmy zarówno w Polsce, jak i za granicą, jednak na rynku krajowym osiągnęliśmy już bardzo dużo. Kolejne przejęcia nie stworzą dla nas tak znaczącej wartości dodanej. Dlatego też dziś prowadzimy rozmowy z firmami zagranicznymi, konkretnie z Europy Zachodniej. Takie przejęcia pozwolą nam na realizację naszego celu strategicznego, którym jest rozwój eksportu.\nKupując jakąś firmę nie możemy się tylko jej przyglądać. Muszą tam też być nasi eksperci od zarządzania, którzy doprowadzą do rzeczywistego połączenia z całą grupą. Firma musi pasować do naszej strategii, naszej kultury, tak aby uzyskać jak najwięcej synergii. To nie może być jakiś satelita zupełnie oderwany od całości.\nKiedy zatem możemy się spodziewać kolejnych przejęć? W tym roku jest to już raczej niemożliwe.\nNie, w tym roku jest już zbyt późno na zamknięcie transakcji. Zbliża się ponadto sezon w branży rybnej, w związku z czym będziemy zbyt zaabsorbowani tym, aby sprostać oczekiwaniom rynkowym. Tak naprawdę obecnie trudno powiedzieć kiedy nastąpi kolejne przejęcie. Dzisiaj nie jesteśmy aż tak zdeterminowani jaki kiedyś, kiedy naszym celem było uzyskanie wiodącej pozycji we wszystkich segmentach branży rybnej.\nKolejne przejęcia są możliwe już w przyszłym roku. Nie mówimy tutaj o wstępnym etapie rozmów. Negocjacje są w toku i mogę powiedzieć, że są zaawansowane. Odbyliśmy już wiele spotkań. Oczywiście rozmowy nie są łatwe. Nie chcemy popełnić żadnego błędu, dlatego wolimy dłużej rozmawiać. Pozwoli to znaczy – dobrze i dokładnie poznać potencjalne firmy, które możemy przejmować. Niezbędna jest też w takich przypadkach pewnego rodzaju chemia. Chodzi o to, aby wszystko pasowało do naszej wizji, naszego systemu wartości, ale także spełniało nasze potrzeby.\nW latach 2005-2008 celem, który nam przyświecał była pozycja lidera bądź jednego z wiodących graczy we wszystkich czterech segmentach branży rybnej. Ten cel strategiczny udało nam się osiągnąć. Zaistnieliśmy we wszystkich segmentach, stąd tak dużo akwizycji w tak krótkim czasie. Oczywiście mogliśmy budować rynek także organicznie, poprzez zakładanie nowych fabryk, ale ten model biznesu wymaga jednak długiego czasu, nawet kilkunastu lat do tego żeby osiągnąć znaczącą pozycję rynkową.\nProściej jest kupić firmę, która już posiada określone udziały rynkowe i możliwości produkcyjne. Tak też uczyniliśmy. Jest to oczywiście dużo bardziej niebezpieczne zważywszy na fakt, że 70 proc. akwizycji na świcie kończy się niepowodzeniem. Ryzyko akwirowania jest ogromne. Nam jednak, dzięki tytanicznej pracy całego zespołu ludzi, udało się zakończyć wszystkie przejęcia w sposób pozytywny. W naszym przypadku było to o tyle łatwe, że podejmowane działania od razu przynosiły określone rezultaty. Rozwijaliśmy się, widząc jednocześnie jak rosną nasze udziały rynkowe, jak dużo zmienia się wewnątrz firmy. Każdy dostrzegał efekty swojej pracy. To budujące.\nJakiego rodzaju firmy znajdują się w kręgu zainteresowań Graala? Chcecie przejąć firmę produkcyjną, czy może dystrybucyjną?\nW tej chwili prowadzimy rozmowy z firmami produkcyjnymi, które też posiadają określone udziały rynkowe. Jest to połączenie możliwości produkcyjnych z rynkowymi. Dostrzegamy możliwość wprowadzenia w przejmowanych podmiotach naszych rozwiązań, które są już sprawdzone. Oczywiście nie wszędzie będzie to możliwe. Musimy brać pod uwagę uwarunkowania rynkowe. Przykładowo na Zachodzie są znacząco wyższe wynagrodzenia. Dużo jeżdżę po świecie, oglądam także zakłady produkcyjne. Widzę, które rozwiązania oraz technologie stosowane przez nas możemy tam wprowadzić, ale jednocześnie staram się dostrzec co możemy zaadoptować do pozostałych firm w grupie. Owa synergia jest w tego typu transakcjach wartością dodaną. Oprócz tego, że zdobywamy rynek, to przecież zyskujemy także kapitał ludzki, często wybitnych fachowców, którzy mogą przenieść swoją wiedzę do już istniejących zakładów. W dalszej perspektywie ograniczamy także koszty. Na początku trzeba znaleźć fundusze na przeprowadzenie transakcji. Gdy jednak pewne obszary są wspólne dla kilku zakładów to koszty znacząco spadają.\nPrzy akwirowaniu bierzemy to wszystko pod uwagę. Oczywiście zdobywamy rynek, zwiększamy możliwości produkcyjne oraz sprzedażowe, ale także zyskujemy pewnego rodzaju wartość dodaną, która finalnie wpływa na zdobywanie przewag konkurencyjnych.\nNie mamy takiej presji jak kiedyś żeby zaistnieć na każdym rynku. Chcemy bardziej selektywnie dobierać te firmy, które będą pasowały do naszego modelu biznesu i do naszej strategii. Nowe akwizycje będą bardziej ukierunkowane. Graal, jako firma matka nie musi już kupować kolejnej spółki. Planujemy, że w przyszłości to jedna ze spółek wchodząca w skład naszej grupy kapitałowej działająca w danym segmencie rynku będzie kupowała spółkę właśnie z tego segmentu.\nTak zatem Koral zajmie się akwizycjami jeżeli chodzi o łososia, a Graal przejęciami firm z segmentu konserw rybnych. Chodzi o pewną specjalizację, koncentrację na określonych segmentach rynku.\nWspomniane farmy łososia będzie przejmował Koral?\nTak, w przypadku Korala mówimy z pewnością o hodowli łososia. Dzisiaj jesteśmy już po inwestycji w rozwój możliwości produkcyjnych. Koral posiada dwie fabryki. Do ubiegłego roku działała tylko jedna fabryka, której moce produkcyjne były w pełni wykorzystywane. W roku 2008, kiedy kupiliśmy Korala była to zupełnie nowa fabryka łososia wędzonego, wybudowana zaledwie rok przed naszą akwizycją. Moce produkcyjne wykorzystywane były w zaledwie 20 proc., przy czym park maszynowy był znacznie uboższy niż w chwili obecnej. Obroty w tym segmencie wynosiły wtedy zaledwie 20 mln złotych. W roku 2014 odnotowaliśmy obroty przekraczające 400 mln złotych. W ciągu 6 lat, które minęły od przejęcia Korala, zwiększyliśmy sprzedaż aż dwudziestokrotnie. Wiązało się to z całkowitym wykorzystaniem mocy produkcyjnych w tym miejscu. Aby dalej się rozwijać, mieliśmy do wyboru dwie drogi. Zastanawialiśmy się nad wybudowaniem nowej hali produkcyjnej, tuż obok już istniejącej. Prowadziliśmy nawet rozmowy z właścicielem sąsiednich nieruchomości. Budowanie od podstaw nowej hali wiązałoby się jednak z bardzo dużą inwestycją, której skutki byłoby odwleczone w czasie. Jednocześnie pojawiało się ryzyko związane z koncentracją dużej ilości osób w jednym miejscu. Mówi się, że w Polsce jest bezrobocie, jednak często po prostu brakuje ludzi do pracy. Oficjalne dane podawane przez Główny Urząd Statystyczny nie zawsze znajdują potwierdzenie w rzeczywistości.\nDrugą możliwością było wykorzystanie firmy już istniejącej i działającej w ramach grupy. W toku prowadzonych akwizycji w naszym portfelu znalazło się wiele nieruchomości. Niektóre spółki posiadały przykładowo dwa, a nawet trzy obiekty. postanowiliśmy więc wykorzystać coś, co już istnieje. W związku z tym zamknęliśmy produkcję marynat w największym polskim zakładzie przetwórstwa rybnego SuperFish. Było to rozwiązanie optymalne ze względu na spadek sprzedaży marynat rybnych w naszym kraju. W fabryce tej rozpoczęliśmy produkcję łososia. Było tam pełne zaplecze potrzebne do procesu produkcji, urządzenia, chłodzona hala produkcyjna, chłodnie w których można przechowywać surowiec oraz gotowe wyroby. Inwestując stosunkowo niewiele pieniędzy mogliśmy w bardzo krótkim czasie rozpocząć produkcję najpierw łososia świeżego oraz mrożonego, a później także ryb wędzonych.\nObecnie moce produkcyjne są trzy razy większe niż rok temu. Z tego powodu, w przypadku Korala nie ma konieczność rozbudowy czy akwirowania firm na terenie Polski w celu dalszego zwiększania dostępnych mocy produkcyjnych. Koral jest zainteresowany zakupem farm. W tym kierunku będziemy podążać.\nJeżeli chodzi o inne możliwe akwizycje, to myślimy o zakupie producenta ryb świeżych i wędzonych w jednym z krajów Europy Zachodniej. Pozwoli nam to zaistnieć na tamtejszym rynku. Nie musi to być bardzo duża firma. Jesteśmy bardziej zainteresowani rozwojem istniejącej firmy niż kupowaniem lidera rynkowego. Chcemy wykorzystać posiadane doświadczenie oraz wiedzę i przenieść je na jeden z tamtejszych rynków.\nCzy bezpieczniejszym rozwiązaniem nie byłby zakup firmy dystrybucyjnej, która pomogłaby Graalowi mocniej zaistnieć na rynku docelowym, a dopiero później wejście w produkcję ?\nTaki model rozwoju także jest możliwy. To wszystko zależy od kraju, otoczenia rynkowego w którym mielibyśmy się pojawić. Nie mówimy tutaj o rozwoju tylko na jednym z rynków zachodnich. Wszystko jest otwarte. Każdy kraj ma inną specyfikę. Europa to duży i bardzo zróżnicowany kontynent. Być może na jakimś rynku zakupimy firmę dystrybucyjną, na innym otworzymy nasze biuro bez przejmowania podmiotów miejscowych, a w jeszcze innym kraju przejmiemy producenta i uruchomimy produkcję. Wiele zależy od możliwości, uwarunkowań, a przede wszystkim od zainteresowania drugiej strony. W tej sytuacji praktycznie niemożliwym jest, aby założyć sobie jakiś jeden konkretny model działania i tylko w ten sposób go realizować. Ewentualne przejęcia w Europie Zachodniej nie zależą wyłącznie od nas.\nJak w tej chwili wygląda wykorzystanie mocy produkcyjnych w GK Graal? Wiele firm ciągle ma z tym niemałe problemy.\nWiele firm w naszej branży boryka się z problemem niewykorzystanych mocy produkcyjnych. Jest to bardzo niebezpieczne zjawisko, ponieważ koszty ponoszone w tym obszarze są ogromne i muszą mieć wpływ na finalną cenę wszystkich wytwarzanych wyrobów, a to powoduje, że ich oferty nie są atrakcyjne. W naszej grupie kładziemy duży nacisk na optymalizację inwestycji, które muszą iść w parze wraz ze wzrostem sprzedaży. Dziś w skali całej grupy nasze możliwości produkcyjne wykorzystane są w około 80 proc. W ostatnich latach znacząco zwiększyliśmy nasze moce poprzez zakup wysokowydajnych i zaawansowanych technologicznie maszyn i urządzeń. Jest to element naszej polityki. Każdego roku inwestujemy w ten obszar od kilkunastu do kilkudziesięciu milionów złotych. Sukcesywnie modernizujemy i zwiększamy nasz park maszynowy, w zależności oczywiście od potrzeb rynkowych, zmieniających się technologii, czy innowacji, które wciąż wprowadzamy. Nie jest to tylko kwestia planów, czy zamierzeń, lecz nasza codzienna działalność – taka jest nasza strategia. Praktycznie każdego miesiąca kupujemy jakieś urządzenia.\nGraal mocno inwestuje w rozwój oferty asortymentowej. Czy konsumenci mogą się spodziewać kolejnych nowości?\nSłuszną okazała się strategia, którą przyjęliśmy i konsekwentnie realizujemy. Cały czas inwestujemy w kilka obszarów: bezpieczeństwo, jakość i powtarzalność produktów oraz innowacyjność. Każdego roku w całej grupie inwestujemy w te obszary od kilkunastu do ponad 20 milionów złotych. Zakładamy zachowanie tego poziomu inwestycji.\nBardzo mocno stawiamy na rozwój produktów. Posiadamy własne laboratoria, które są bardzo dobrze wyposażone, a także ludzi doskonale czujących smaki oraz potrafiących tworzyć nowe produkty. Opracowując innowacje asortymentowe trzeba spełniać warunki technologiczne, które są opisane w specyfikacji produktu, ale także właściwości organoleptyczne, czyli potocznie mówiąc - smakowe. Na pewno dalej będziemy rozwijać naszą ofertę. Nie jest to kwestia jednego produktu, ale tak jak chociażby w przypadku naszej nowości Salatino - całej grupy produktów w konserwach rybnych.\nPowstanie gamy produktów Salatino jest naszą odpowiedzią na zmieniający się rynek. Chcemy kreować pewne tendencje, wychodząc naprzeciw oczekiwaniom przede wszystkim młodszej części naszego społeczeństwa. Młodzi ludzie są w permanentnym biegu. Nie mają zbyt dużo czasu, aby przygotować sobie posiłek, a jednocześnie chcą jeść zdrową żywność. Linia Salatino jest stworzona właśnie z myślą o nich. Każdy może otworzyć puszkę i nie tylko zaspokoić swoje zapotrzebowanie energetyczne, ale także spróbować czegoś nowego, smacznego. Stąd zaoferowaliśmy intrygujące połączenia smakowe, które powinny przypaść do gustu konsumentom.\nNie zamierzamy na tym poprzestać. Za jakiś czas, za rok, być może dwa, pojawi się potrzeba wymyślenia czegoś nowego, zmiany smaków. Ciągle szukamy pewnych nisz, w których chcemy także zaistnieć. Przyświecało nam to, gdy wprowadzaliśmy linię produktów rybnych dla dzieci - Graalki. Produkty zostały tak stworzone, aby sprostać oczekiwaniom i gustom smakowym najmłodszych, a przy tym zachować walory zdrowotne ryb. Tym bardziej, że wiemy jak ważnym składnikiem menu, szczególnie dla dzieci, jest ryba. Musimy nauczyć nasze dzieci jeść ryby, ale aby to zrobić, musimy zaoferować im coś, co mocno przypadnie im do gustu, o co będą prosić swoich rodziców. Linia produktów fit była natomiast odpowiedzią na zapotrzebowanie tej części społeczeństwa, dla której najważniejsza jest dieta uboga w tłuszcze, a jednocześnie smaczna. Ważne jest też to, że produkty o których mówię, nie zawierają konserwantów. Ryba kojarzy się ze zdrowiem i zdrowym żywieniem. Naszym celem jest aktywne włączenie się w propagowanie takiego stylu życia.\nChcemy nie tylko odpowiadać na oczekiwania rynkowe, ale chcemy kreować pewne tendencje, zachowania oraz zapotrzebowanie. Jeszcze w tym roku planujemy zaskoczyć rynek nowym produktem z segmentu ryb wędzonych. Cały projekt związany jest z maszyną, której w Polsce jeszcze nikt nie posiada. Jesteśmy już po zakończeniu negocjacji. Maszyna jest teraz specjalnie dla nas przygotowywana. Pod koniec tego roku będziemy gotowi rozpocząć produkcję.\nObserwator 2015-10-30 17:06:23\nPan Kowalski nie da się ukryć WIELKIM biznesmenem, strategiem i pionierem z tym jak się mówi konsolidacji branży rybne. Jednak sądzę że zbyt buńczucznie podchodzi do tematu pozycji LIDERA. Panie Kowalski takie bałwochwalstwo nie popłaca. Zobaczymy co pokażecie ? Konserwy nr.1, wędzone nr.1, marynaty nr.1 mrożone i świeże nr.1 we wszystkim jesteście numer jeden a oprócz konserw i trochę łososi Was nie widać. Coś tu nie gra. Ale niech Wam się wiedzie jak najlepiej. Pamiętajcie jednak o buńczuczności i aby nie przesadzić z propagandą sukcesu.\nTechn. Przetw. Rybnego 2015-11-16 12:58:56\nZ wypowiedzia p.Kowalskiego zgadzam sie tylkow tym kontekscie w ktorym mowi: i tu cytuje“Chcąc nie chcą uczestniczymy w życiu politycznym oraz makroekonomicznym. Jesteśmy immanentną częścią tego wszystkiego, co dzieje się w gospodarce oraz polityce. Niewątpliwe te aspekty... itd“ To, ze embargo, tu rosyjskie nie spowoduje zadnych reperkusji w przemysle przetworczym nie zgadzam sie. Juz sewego czasu wczesniej twierdzil to samo jedna z najbardziej znanych osob w polskim przetworstwie rybnym. A potem nastapily nawolywania i apele jednego z ministrow w Polsce ktory nawolywal „kupujcie polskiego szprota” a w domysle dodam: bo rosjanie objeli go embargiem. Jaka wiec jest relacja miedzy tym co twierdzi p. Kowalski a rzeczywistoscia rynku ? Panie Kowalski, Rosja jest zbyt duzym rynkiem aby nie miala wplywu na to co dzieje sie na innych rynkach innych krajow. Do tego Rosja jest wschodnim sasiadem Polsi i jak zapewne wie pan od zarania dziejow znaczacym partnerem habdlowym dla Polski. W tym kontekscie chce pan powiedziec, ze Rosjanie nic nie znacza ? Wiele lat jezdzilem miedzy innymi do Rosji i krajow rosyjsko jezycznych zabiegajac o to aby kupowali u nas. Znam dobrze ten rynek, jego chlonnos, zapotrzebowania i ogromny potencjal. Twierdzenia tego typu, ze nam nie zaszkodza, obedziemy sie bez nich itp. sa dyletanckie i niezbyt dobrze swiadcza o prezesie badz co badz jednego z wiekszych zakladow Produkcyjnych w PL ktory do tego chce pelnic wiodaca role w Polskim Przemysle Przetworstwa Rybnego. Pisalem kiedys o „KACZCE” i „ORLE”. Wydaje mi sie w kontekscie wypowiedzi p. Kowalskiego, ze niestety jest on „kaczka” ktora nie jest w stanie w szerokim tegio slowa znaczeniu objac caloksztaltu relacji na rynkach miezynarodowych.... A szkoda, bo od kogos pretendujacego do czolowki busines’u wymagalo by sie czegos innego. W moich oczach takie wypowiedzi dyskredytuja go jako kogos kto moze na ten temat mowic. No ale coz, .... jest jak jest. W zasadzie to „wkurza” mnie takie ignorandzwo” bo swiadczy o tym, ze ktos tam nie dorosl do tego co zamierza robic i swa osoba nie reprezentuje piastowanego stanowiska. Pamietajmy o tym, ze Rosja jest olbrzymim rynkiem zbytu, rynkiem ktory duzo chlonie i dynamicznie rozwija sie i ktory ma i z pewnoscia bedzie mial duzy wplyw na swiecie na to co dzieje sie nie tylko na rynkach przetworstwa spozywczego ale i w innych dziedzinach gospodarki i polityka. Powiedzianmo przeciez tu, ze polityka i gospodarka powiazane sa ze soba i nie mozna jednego od drugiego oddzielac.... Warto zatem miec rynek ten jako sojusznika a nie wypinac sie na niego i powiadac „bez was tez damy rade” Wielu bylo takich ktorzy tak mowili i mowia a teraz wzywaja o pomoc.


Rozmowy konTROLLowane Samos - Page 441 - Samos - Metin2 Polska\n441Page 441 of 496\nOct 9th 2018, 7:18pm\nWitam . Korzystam z laptopa+klawiatury . Gdy chcę zejść z konia używam kombinacji CTRL + G i zamiast tego kamera sie obraca ( ,, idzie w jednym kierunku do przodu '' ) . Co ciekawe , gdy tą samą kobinacje użyje na klawiaturze w laptopie schodzi z konia bez problemów . Czy ktoś wie jak to naprawić ?\nNapisz prosze w Dziale, gdzie sa omawiane problemy techniczne zeby nie robic tutaj balaganu.\nOct 9th 2018, 9:31pm\n45min w aucie 14h w robocie 45min w aucie i nareszcie w domu\nOct 9th 2018, 9:38pm\nTo razem 1,5h w aucie i 14h w robocie.\nOct 10th 2018, 1:04am\nTo sie pobawilem kupilem 30 pakietow po 63sm i z tego wszystkiego mam 45 zlotych 95 srebrnych oraz 35 brazowych z czego o 20 zlotych moglo byc wiecej ale na kartke nie spojrzalem i konczylem z 540 pkt.\nDobranoc bo 5:10 sie zbliza ...\nOct 10th 2018, 8:33am\nW zyciu bym nie wstal po tak krotkiej nocy\nOct 10th 2018, 12:52pm\nJakbym grał na innym serwerze to bym wypowiadał się w dedykowanym dla siebie wątku.\nA jeżeli zmieniłem nick w grze to mam pośpiesznie zmieniać nick na forum, bo Ty tak chcesz?\nTo skoro z ciebie taki stróż forum to gdzie masz napisane, że gracz może tylko i wyłącznie wypowiadać się w wątkach, które dotyczą jego serwera na którym gra?\nOdnośnie drugiej części cytatu; tak, właśnie tak xD\nOct 10th 2018, 1:58pm\nTo skoro z ciebie taki stróż forum to gdzie masz napisane, że gracz może tylko i wyłącznie wypowiadać się w wątkach, które dotyczą jego serwera na którym gra?Odnośnie drugiej części cytatu; tak, właśnie tak xD\nPoproszę o cytat, gdzie napisałem, że gracz może wypowiadać się wyłącznie w wątku serwera, na którym gra.\nPiszesz tylko, żeby pisać, a rozumku niestety brak\nOct 10th 2018, 6:55pm\nJaką ripostę polecicie na bm'a 55 lv ?\nOct 10th 2018, 8:27pm\nPisze to gość, który nie gra, a szuka atencji na forum gierki. Ani jedna Twoja wypowiedź nie jest związana z grą, wylewasz tylko smutki i żale, a nas to nie obchodzi.\nOct 10th 2018, 8:49pm\nCo tu takie zgorszenie na tym serwerze, święta się zbliżają, przekażcie sobie znak pokoju\nma ktos 50 pd na sell\nOct 10th 2018, 10:58pm\nJuż skończyliście się nawzajem stąd wyganiać? To super!\nDzień jak co dzień na Samosie.\nOct 10th 2018, 10:59pm\nJak dla mnie możesz dostawać i mniej albo i nawet 122k, bo nie przykładam uwagi do liczb w tej grze, ale cieszę się, że podzieliłeś się tą historią na dyskusjach serwera samos.\nŚmieszy mnie usilne wmawianie graczy nic nie znaczących i padających na skilla, że liczby nie mają dla nich żadnego znaczenia. No ale co innego mogą w sumie powiedzieć, że są słabi?\nOct 10th 2018, 11:03pm\nJak Ty mozesz w ogole mowic do kogos, ze pada na skilla, jak sam sie boisz ujawnic w grze xD?\nOct 10th 2018, 11:05pm\nAleż was boli "anonimowość" niektórych osób na forum\nOct 10th 2018, 11:14pm\nCzy ja wiem czy boli? Raczej smieszy, ale oczywiscie kazdy interpretuje wedle uznania\nOct 10th 2018, 11:16pm\nA nie pomyślałeś ze może ta osoba ma gdzieś liczby ? i zwisa jej rekordy czy coś w tym. [ciach]\nWyciąłem nieregulaminowe treści.\nOct 11th 2018, 4:07am\nNapisałem o sobie, że nie interesują mnie liczby jakie bije ja lub jakie ktoś bije we mnie. Padnę to padnę, kliknę "rozpocznij tutaj" i ewentualnie dobije kogoś innego. W tej grze nie tracisz nic padając ani nie zyskujesz nic zabijając od dłuższego czasu, bo jedyne zabójstwa jakie się naliczają są to podczas wypowiedzianej wojny, ewentualnie na arenie walk, na której ludzie kopią rudę i zabijają własne postki dla marmurków.\nMnie śmieszy zwrot "znaczący gracz" dla przykładu. To jakiś wyznacznik szacunku na osiedlu? W obecnych czasach nawet trochę wstyd mówić, że się w to gra, a samo znaczenie w tej grze nie daje nic, bo co w życie takiego człowieka może wnieść np. wygrana zadymka? No nic, na drugi dzień będzie lub nie kolejna, na tym ta gra bazuje między innymi.\nOct 11th 2018, 7:59am\nTak, jestem słaby i padłbym na hita od każdego, kto wyciąga na sucho 12k z dowolnego skilla, bo w sumie... zacząłem grać parę tygodni temu po 5 latach pauzy, od 0, na innym serwerze, co w związku z tym? Jestem prostym człowiekiem, mi do szczęścia wystarczy regularnie wyganianie mi podobnych ze spotów xD\nWyciąłem obraźliwe treści.\nOct 11th 2018, 10:27am\nMoże niektórzy nie rozumieją że pixelkowej postaci "nie boli"? Co kiecke sobie rozedrze czy nogę złamie od tego oszałamiającego 50, 100 lub 200k\n"Pokochać wroga - to prawdziwa sztuka\nWybaczyć zdradę - zależy z kim\nNa siłę w życiu braci nie szukam\nPowoli tworzę najlepszy team..."\n@Lexio kumpel podaj gg na pw lub skasuj wiadomości bo o granatke chce sie dogadać byczku\nOct 11th 2018, 2:02pm\nNapisałem o sobie, że nie interesują mnie liczby jakie bije ja lub jakie ktoś bije we mnie. Padnę to padnę, kliknę "rozpocznij tutaj" i ewentualnie dobije kogoś innego.\nMnie śmieszy zwrot "znaczący gracz" dla przykładu. To jakiś wyznacznik szacunku na osiedlu?\n"Kliknę rozpocznij tutaj" - częste tłumaczenie kogoś kogo przerasta głupia gra i nie potrafi w niej nic osiągnąć. No ale cóż, według Ciebie milej jest leżeć podczas zadymy, niż stać.\nZnaczący gracz jest kimś ważnym w grze, a nie na osiedlu. Rozgraniczaj to, jesteśmy na forum gry komputerowej. Często piszesz o szacunku na osiedlu. Z czego to wynika? Brakuje Ci go?\nWyciąłem cytat i nieregulaminowe treści.\nOct 11th 2018, 2:09pm\nTak widzę wchodzisz na forum i nie wiesz sam co masz zacytować. Przerasta? Metin? xD Proszę cie, ja tu loguję sobie czasami coś porobię, kogoś pozaczepiam i spadam. To, że mnie ktoś zabije, albo, że ja zabije kogoś, to ma jakieś znaczenie myślisz? Nie zyskujesz ani nie tracisz jakiegoś wewnętrznego rankingu, lvl'a itd., więc czemu miałbym się tym przejmować lub szczycić, że udało mi się kogoś zabić? Ty jesteś pewnie z tego grona osób, które nawet jak klikną wyloguj to nadal myślą o Metinie i/lub grają tylko w to, no ale co kto lubi. Nie napisałem też co jest lepsze podczas zadymy, tylko to, że nie ma to znaczenia, jak podczas niej padniesz lub zabijesz. Było to odnośnie twojego posta o dużych sumach, które ktoś w kogoś bije.\nMieć ambicje w Metinie dobre dobre i osiągać coś w w tej gierce wow, powiesz nam tu wszystkim co taki Szaszłyk osiągnął w tej grze komputerowej?\nNa moim osiedlu sami emeryci\nOct 11th 2018, 3:26pm\nInaczej śpiewałeś w czasach kiedy to jeszcze nie sprzedałeś całego eq na wiadomo jakim portalu. Każdy kto zwyczajnie nie gra, jest mocny w słowach i twierdzi, że wszystko co związane z gra, go nie interesuje wróc sobie do czasów kilku lat wstecz\nOct 11th 2018, 5:42pm\nsell 50 pdków :DD\nnapisal bym na pw ale nie moge\ni mam pytanie czemu niektórzy nie muszą mieć 200pkt żeby pisać na forum ?\nPołączyłem posty. Nie pisz jednego pod drugim, tylko zaczekaj na odpowiedź innego użytkownika forum.\nSELL DZIDA FENIKSA+9 55SR Z TRANS NA WŁADCE SMOKÓW +9\nAug 21st 2019, 7:51am


Kroje sukienek dla nastolatek | Do Rozgryzienia\nKażda dorastająca nastolatka ma potrzebę tego, by odpowiednio się ubrać. Młode dziewczyny poszukują ubrań, które będą podkreślały ich dziewczęcość, ale w których będą się również dobrze czuły. Czy łatwo jest znaleźć tego typu sukienkę? Zdecydowanie nie. Obecnie wybór jest tak duży, że czasem można mieć z tym poważny problem.\nJakie sukienki pasują do nastolatek?\nWarto zatem skupić się przede wszystkim na tym, co oferowane jest w sklepach. Bardzo często można w nich zauważyć, iż dla nastolatek głównie przeznaczone są sukienki rozkloszowane. Zarówno te na większe wyjścia, jak i na co dzień do zwykłych trampek. Taka rozkloszowana sukienka podkreśla dziewczęcość, co bez wątpienia jest niezwykle ważne.\nMłode dziewczyny nie powinny bać się również kolorów. Dorosłe kobiety, które mają przykładowo jakieś wymagania co do stroju w pracy, muszą trzymać się pewnych ścisłych norm. Młode dziewczyny natomiast mają zupełną dowolność co do kolorystyki czy też zdobnictwa danej sukienki. Warto zatem nie ograniczać się zbytnio pod tym względem. Dobrym wyborem będą typowe suknie młodzieżowe, z modnymi nadrukami i w konkretne wzory, które są modne w danym sezonie.\nOczywiście ważne jest to, by zakupić sukienkę w dobrym guście. Dziś moda jest bardzo różnorodna i czasem nastolatki pod wpływem chwili mogą chcieć zakupić coś, co niekoniecznie będzie nadawało się do chodzenia w większość miejsc. Dobrze jest zatem ukierunkować nieco taką młodą osobę na sukienki, które naprawdę są pod tym względem godne uwagi. Dużo wartych uwagi krojów można znaleźć na https://www.vividstore.pl/.\nJaka czapka najlepiej będzie pasować do twarzy?\nJakie cechy powinna spełniać kurtka przeznaczona na okres zimy?\nPomysły na zabawę dla najmłodszych


FAQs - Często zadawane pytania – VSL#3® Polska\nCzy VSL#3® spełnia wymogi żywności koszernej i halal?\nVSL#3® posiada Certyfikat Koszerności i Certyfikat Halal.\nCzy VSL#3® jest odpowiedni dla wegetarian?\nVSL#3® nie zawiera produktów pochodzenia zwierzęcego.\nCzy zawarte w VSL#3® bakterie są wolne od GMO?\nTak, bakterie są wolne od GMO.\nCzym VSL#3 różni się od innych suplementów diety?\nVSL#3® zawiera 450 miliardów bakterii w jednej saszetce. Pojedyncza porcja VSL#3® dostarcza jedną z najwyższych liczb żywych bakterii w porównaniu z innymi produktami dostępnymi na rynku. W swym składzie zawiera szeroką gamę szczepów bakterii, które wspierają utrzymanie układu trawiennego w dobrej kondycji.\nJakie są wartości odżywcze VSL#3®\nw saszetce (4.4 g)\nWartość energetyczna 371 kcal / 1574 kJ 16 kcal / 69 kJ\nBiałka (Nx6,25) 13.4 g 0.6 g\nWęglowodany 76.8 g 3.4 g\nTłuszcze 0.38 g 0.015 g\nSód 0.038 g 0.002 g\nJak przechowywać VSL#3®?\nVSL#3® zawiera żywe kultury bakterii. Aby w pełni zachować ich żywotność produkt należy trzymać w lodówce.\nCo się stanie jeśli VSL#3® został poza lodówką?\nVSL#3® może pozostawać poza lodówką do 7 dni, bez wpływu na jego jakość. Nie może to być jednak temperatura wyższa niż 25°C.\nJaka jest zalecana porcja VSL#3®?\nZalecana dzienna porcja to 1 do 2 saszetek.\nCzy mogę spożywać VSL#3® w ciąży?\nPodobnie jak w przypadku wszystkich suplementów, należy skonsultować się z lekarzem w sprawie przyjmowania produktu w czasie ciąży.\nCzy dzieci mogą stosować VSL#3®?\nPrzed dodaniem VSL#3® do diety dziecka, zalecamy omówienie postępwania z lekarzem.\nSkutki uboczne są rzadko zgłaszane i na ogół polegają na wzdęciach. Jest to najczęściej efekt tymczasowy, wynikający z przystosowywania się mikroflory jelitowej do nowych bakterii.\nCzy zawartość saszetki można podzielić na kilka dni?\nSaszetkę można podzielić na kilka dni, o ile otwarta saszetka jest przechowywana w lodówce i zużyta w ciągu siedmiu dni od otwarcia. Zalecamy zamknięcie otwartej saszetki klipsem do zamykania żywności lub złożenie saszetki i zaklejenie jej taśmą klejącą.


Marynarki męskie ze sklepu Lancerto - Kolekcja jesień 2020 - Chillizet.pl\nWystępują one w najróżniejszych wersjach. Od ponadczasowych jeansów i materiałowych fasonów, aż po eleganckie, które świetnie komponować będą się z marynarką i półbutami. Marynarki męskie ze sklepu Lancerto za 999.00 zł? U nas aż 190 w kategorii Marynarki męskie już od 199.90 zł!\nMarynarki męskie ze sklepu Lancerto - Kolekcja jesień 2020


Na pierwszy ogień zamówiliśmy "Galaretę z nóżek” i "Śledzik w sosie śliwkowo-chrzanowym”. Obie przystawki kosztowały po 6 zł. Śledź ze śliwkami i chrzanem był bardzo przyzwoity, natomiast galareta jak u mamy. Prawdziwa studzienna, z kawałkami mięsa, gotowana na rosole, bez żelatyny. Brawo...\nCzytaj więcej na dziennikwschodni.pl


30 lat samorządu Miasta i Gminy Zwoleń\n„Ostatnie trzydziestolecie było przełomowym czasem dla Małych Ojczyzn. 27 maja 1990 roku weszła w życie ustawa o samorządzie terytorialnym, która głęboko zmieniła ustrój Polski. Władza została zdecentralizowana, a obywatele uzyskali prawo współdecydowania o tym, jak będą wyglądały i rozwijały się ich miejscowości. Reforma bezpośrednio wpłynęła na obraz wsi i miast, przekładając się na życie każdego z mieszkańców, którzy od tego czasu mieli realny wpływ na ważne dla nich przedsięwzięcia. Rozpoczął się okres wielkich zmian.\nKażdy oceni minione 30 lat według własnych spostrzeżeń, nie można jednak zaprzeczyć, że Miasto i Gmina Zwoleń zmieniły się nie do poznania. Wypiękniały i stały się przyjaznym miejscem dla mieszkańców. Myślę, że te trzy dziesięciolecia są dla naszej Małej Ojczyzny powodem do dumy. Sukcesywny progres i fundamenty pod dalszy rozwój, to dotychczasowe osiągnięcia samorządów wszystkich kadencji i ich skoordynowanego działania na wielu płaszczyznach współpracy: od szczebla lokalnego, poprzez współdziałanie sąsiedzkie, aż po struktury wojewódzkie i ogólnopolskie.\nW tym miejscu dziękuję wszystkim, którzy na przestrzeni 30 lat działali wspólnie, angażowali się w liczne inicjatywy obywatelskie, szukali rozwiązań i pomysłów, wspierali i opiniowali działania. Składam serdeczne podziękowania burmistrzom wszystkich kadencji: Marianowi Krawczykowi, Janowi Pęksykowi, Zbigniewowi Buczmie oraz Bogusławie Jaworskiej. Dziękuję byłym i obecnym przewodniczącym Rady Miejskiej, radnym, sołtysom, pracownikom samorządowym, nauczycielom, strażakom, członkom organizacji pozarządowych, pracownikom jednostek organizacyjnych gminy, mieszkańcom oraz wszystkim tym, którzy przez 30 lat uczestniczyli w rozwoju Miasta i Gminy Zwoleń.\nPrzed nami kolejne wyzwania i ważne decyzje, które wskażą nowe kierunki rozwoju na najbliższe lata. Chcemy wychodzić naprzeciw potrzebom mieszkańców i podążać ścieżką nowoczesności, budując jednocześnie potencjał gminy. Potrzebny jest zrównoważony wzrost gospodarczy na wielu płaszczyznach. Jako klucz do skutecznej realizacji ważnych społecznie zadań upatruję dobrą współpracę na różnych szczeblach, opartą na szacunku i zrozumieniu. Dlatego dziękując za minione 30 lat, kieruję wyraźne przesłanie: działajmy razem, wspólnie dla przyszłości.”\nUroczystość przekazania sztandaru samorządowi Gminy Zwoleń - 25.06.1995 r. W poczcie sztandarowym ówczesny pracownik urzędu - Arkadiusz Sulima, Maria Byzdra i Agnieszka Urbanek.\nSukcesywny rozwój infrastruktury drogowej\nPozytywne zmiany w gminie Zwoleń widać na wielu obszarach. Jednym z nich jest infrastruktura drogowa, której rozbudowa ma na celu poprawę bezpieczeństwa pieszych i kierowców oraz podwyższenie komfortu użytkowania dróg. Na przestrzeni lat powstało tu blisko 90 km ulic, 50 km chodników, wiele zatok parkingowych i parkingów. Zmodernizowano i rozbudowano także oświetlenie uliczne. Warto podkreślić, że sukcesywnie rozwijana jest tu infrastruktura wodno-kanalizacyjna, a gmina Zwoleń jest zwodociągowana w stu procentach.\nTylko w przeciągu ostatniego półtora roku Gmina przebudowała ponad 10 km dróg.\nInwestycje dla oświaty\nNa przestrzeni wszystkich kadencji samorząd stawiał na poprawę warunków funkcjonowania placówek oświatowych. W minionych latach zostały przeprowadzone inwestycje o charakterze proekologicznym, dbania o środowisko i efektywnego wykorzystania energii. W tym celu wykonano termomodernizacje szkół w Strykowicach Górnych, Paciorkowej Woli, Sydole oraz obydwu budynkach Szkoły Podstawowej w Zwoleniu. Zmodernizowano też szkoły w Baryczy i Sycynie, gdzie zamontowano pompy ciepła oraz instalacje Odnawialnych Źródeł Energii. Remont przeszło również Publiczne Przedszkole nr 1 w Zwoleniu. Wykonano nową elewację, taras, wymieniono okna, dach oraz przebudowano drogi dojazdowe i parking.\nW ciągu minionych lat gmina realizowała liczne programy oświatowe, na które pozyskiwano znaczące środki zewnętrzne. Wśród największych można wymienić: Cyfrowa Szkoła, Radosna Szkoła, Aktywna Tablica, Gabinety profilaktyki zdrowotnej czy Odkrywcy nowych możliwości.\nCo ważne, podczas trwającej obecnie kadencji samorządu w Szkole Podstawowej w Zwoleniu powstał nowoczesny oddział przedszkolny, na utworzenie którego pozyskano znaczące dofinansowanie rządowe. Zmodernizowano tu też pracownię językowo-komputerową, gdzie trafił sprzęt najnowszej generacji. Ponadto przekazano aż 44 laptopy dla szkół w Paciorkowej Woli, Baryczy, Sycynie i Zwoleniu. Na realizację tych zadań, także pozyskano duże środki zewnętrzne.\nW 2018 roku przeprowadzono bardzo ważną inwestycję dla lokalnej kultury – rozbudowano i przebudowano zabytkowe Kino Świt w Zwoleniu. Budynek zyskał zupełnie nowy blask i został wyposażony w najlepszy sprzęt kinotechniczny, nowoczesne systemy oświetleniowe oraz elektroakustyczne. W pięknej sali widowiskowej odbywają się nie tylko projekcje filmów, ale także liczne wydarzenia kulturalne, koncerty i pokazy.\nWarto przypomnieć także, że w 2015 roku miał miejsce remont zabytkowego obiektu Miejsko-Gminnej Biblioteki Publicznej w Zwoleniu oraz sali widowiskowej Domu Kultury. W 2019 roku wyremontowano natomiast małą galerię Domu Kultury.\nSport, rekreacja i rozwój sołectw\nW 2008 roku na stadionie miejskim przy ul. Parkowej w Zwoleniu zostały wybudowane nowe trybuny z częściowym zadaszeniem. Co ważne, obecny samorząd gminy Zwoleń stara się o pozyskanie dofinansowania zewnętrznego na kompleksową modernizację obiektu.\nW 2009 roku w Zwoleniu wybudowano wielofunkcyjne boiska sportowe „Orlik 2012” wraz z placem zabaw i miasteczkiem ruchu drogowego. W kolejnych latach utworzono tu siłownię plenerową. Nieustannie trwało także tworzenie nowych i doposażanie istniejących miejsc rekreacyjnych oraz placów zabaw w sołectwach gminy Zwoleń. Tylko w ubiegłym roku samorząd przeznaczył na ten cel ponad 300 tysięcy złotych.\nCo ważne, w gminie Zwoleń nieustannie dba się o sukcesywny rozwój sołectw, jako wyrównywanie różnic pomiędzy obszarami miejskimi, a wiejskimi. Oprócz nowych placów zabaw i miejsc rekreacyjnych powstają tu prężnie działające świetlice wiejskie.\nW 2017 roku zakończyła się długo wyczekiwana przez mieszkańców inwestycja- uruchomiono kąpielisko nad zalewem. Oddano do użytku piaszczystą plażę, wydzielone kąpieliska, pływające pomosty, przystań ze sprzętem wodnym oraz sanitariaty wraz z małą architekturą.\nNowy ratusz i zmodernizowany park\nJedną ze sztandarowych inwestycji w gminie Zwoleń wciągu minionych lat była budowa ratusza. Znalazła się w nim siedziba Urzędu Miejskiego oraz Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej. Całkowity koszt realizacji zadania to ponad 8 milionów złotych.\nNowy wygląd zyskał także pobliski park miejski. W 2018 roku przeprowadzono tu prace związane z budową małej infrastruktury. Oprócz nowoczesnej fontanny znalazły się też tabliczki z fraszkami Jana Kochanowskiego, renesansowy fotel wieszcza oraz posąg Urszulki.\nPierwszy w regionie Dom Seniora\nW 2020 roku obecny samorząd gminy Zwoleń zrealizował innowacyjne na tym terenie zadanie, które zostało w całości skierowane do seniorów i odpowiadające na ich potrzeby. 20 lutego zainaugurowano działalność Dziennego Domu Senior+ w Zwoleniu. Jest to pierwsza tego typu inwestycja w regionie i największa w całym województwie mazowieckim.\nPrzypomnijmy, samorząd obecnej kadencji pozyskał na utworzenie Dziennego Domu Senior+ dofinansowanie z Ministerstwa Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej, które wyniosło blisko 300 tysięcy złotych. Całkowity koszt realizacji zadania to 911 tysięcy złotych. Dzienny Dom Senior+ gwarantuje wsparcie osobom nieaktywnym zawodowo w wieku powyżej sześćdziesiątego roku życia. Przebywający w nim pensjonariusze biorą czynny udział w codziennych zajęciach rehabilitacyjnych oraz terapii zajęciowej.\nPrężnie działające stowarzyszenia i organizacje\nSamorządy wszystkich kadencji zawsze stawiały na wsparcie potrzeb lokalnych stowarzyszeń i tak jest do dziś. Na terenie gminy Zwoleń działa szereg organizacji kulturalnych, w tym: Nasz Jasieniec, zespoły folklorystyczne, koła gospodyń wiejskich, a także perełka ziemi zwoleńskiej, Młodzieżowa Orkiestra Dęta Miasta Zwolenia, która obchodzi już 27. jubileusz istnienia. Młodzi muzycy doskonale promują Miasto i Gminę Zwoleń zarówno w kraju, jak i zagranicą, osiągając światowe sukcesy.\nMieszkańcy gminy Zwoleń zrzeszają się także w organizacjach sportowych. Działają tu: Miejski Klub Sportowy Zwolenianka, Uczniowski Międzyszkolny Klub Sportowy Orlęta, Młodzieżowy Parafialny Klub Sportowy Zwoleń, Grupa Rowerowa Zwoleń i wiele innych.


Jak dopasować torebkę do butów? - InterACTIV.\nJeszcze do niedawna uważano, że buty powinny być doskonale dopasowane do torebki. Obecnie te zasady nieco się zmieniły i nie są już tak surowe. Jednak nadal, by czuć się modne i wyglądać stylowo należy pamiętać o tym, by obuwie było dopasowane do torebki i charakteru stylizacji. Nie wiele kobiet zdaje sobie jednak sprawę z tego, jak to zrobić. Warto więc dowiedzieć się, jakie istnieją zasady, którymi należy się kierować, by wszystkie elementy garderoby pasowały do siebie idealnie i tworzyły spójną i szykowną kreację, która przyciąga uwagę i robi wrażenie na wszystkich.\nKolor butów powinien być dopasowany do torebki\nObecnie połączenia stylistyczne są luźne i można z nimi eksperymentować. Jednak jeszcze kilka lat temu należało dopasować kolor butów do barwy torebki, tak by były one dokładnie w tym samym odcieniu. Teraz nie trzeba aż tak dopasowywać do siebie tych dwóch elementów. Jednak warto pamiętać, że czarne buty pięknie prezentować się będą w towarzystwie czerwonej, brodowej lub czarnej torebki. Do jasnych butów warto dopasować jasnobrązową lub beżową torbę. Jeżeli chcesz zaszaleć, to pamiętaj, by szaleństwo dotyczyło tylko jednego elementu garderoby. To więc oznacza, że jeżeli zakładasz buty ze wzorem w zwierzęcą panterkę, to pamiętaj, by wybrać do tego torbę w stonowanym kolorze, która nie będzie się rzucać w oczy.\nFaktura butów dopasowana do materiału, z którego wykonana jest torebka\nPrzy wybieraniu dodatków do stylizacji, warto zwrócić uwagę na to, z jakich materiałów są one wykonane. Buty ze skóry naturalnej z lakierowanym wykończeniem będą pasować do torebki z tego samego materiału. Jeżeli masz w swojej szafie buty zamszowe, to najlepiej dobrać do nich torbę, która wykonana jest w całości ze skóry naturalnej i ma matowe wykończenie. Najlepiej, by faktury i wykończenia doskonale do siebie pasowały. Dzięki temu stylizacja będzie dopełniona.\nTe zasady zmieniły się na przestrzeni lat. Obecnie moda jest swobodna, dlatego daje wiele możliwości i pozwala na indywidualizm. Każdy ma swój określany styl i jest to akceptowane przez środowisko. Jeżeli jednak wybierasz się do pracy lub na ważne spotkanie, czy uroczystość okolicznościową, to koniecznie zadbaj o to, by wszystkie elementy garderoby, które składają się na Twoją stylizację były do siebie dopasowane. W ten sposobów będziesz mieć pewność, że prezentujesz się nienagannie.


VIS POLSKA | PLPS: Kłopotów zdrowotnych Winiarskiego ciąg dalszy\nPLPS: Kłopotów zdrowotnych Winiarskiego ciąg dalszy\nPGE Skra Bełchatów nieoczekiwanie przegrała na własnym parkiecie spotkanie z AZS Olsztyn 1:3, jednak to nie koniec złych wiadomości dla utytułowanego zespołu. Złe wieści napływają o stanie zdrowia Michała Winiarskiego, który w tym sezonie bardzo często narzeka na problemy z plecami. Czy „Winiar” wróci do regularnej gry?\nOd początku bieżącej kampanii dawna podpora reprezentacji Polski ma problemy z kręgosłupem. Michał Winiarski w tym sezonie PlusLigi zagrał zaledwie w sześciu meczach (łącznie 19 setów). Utytułowany przyjmujący kilka miesięcy temu zaprzeczył pogłoskom o przedwczesnym zakończeniu kariery i kontynuuje grę w Skrzę.\nJak się jednak okazuje, mimo przerwy w rozgrywkach spowodowanych turniejem eliminacyjnym do Rio de Janeiro Winiarski wcale nie czuje się lepiej. W 12. kolejce PGE Skra Bełchatów podejmowała we własnej hali AZS Olsztyn i nieoczekiwanie uległa rywalom 1:3. Winiarski nie znalazł się nawet w czternastce meczowej i wydaje się, że nad zdrowiem zawodnika zbierają się czarne chmury. Szczegóły kontynuacji kontuzji nie są znane, jednak zawodnik wyglądał na mocno wyeksploatowanego. Po meczu z AZS-em głos na temat kolegi klubowego zabrał Andrzej Wrona:\n„Nie było mnie na miejscu i nie miałem okazji osobiście pogadać z Michałem, ale prognozy niestety są dosyć kiepskie… To chyba podobna przypadłość do Piotrka Nowakowskiego. Urazy związane z dyskami czy z kręgosłupem to zawsze poważna sprawa…”\nDodano 01.14.2016\tprzez Paweł IGNATOWICZ\tw katergoriach :


Citadel | Beatronic.plBeatronic.pl\nPoprzez zamontowanie szeregu kamer obserwacyjnych na ramach transporterów opancerzonych, czołgów lub innych pojazdów gąsienicowych / kołowych, można zachować niezakłócony widok na najbliższe otoczenie pojazdu przy zamkniętych lukach, zapewniając lepsze bezpieczeństwo całej załodze pojazdu.\nSeria kamer obserwacji sytuacyjnej CITADEL może być używana jako wzmacniacz wzroku kierowcy (DVE) i do uzyskania widoku 360 ° dla dowódcy i żołnierzy. Takie rozwiązanie stanowi pierwszą linię dobrze zaprojektowanej koncepcji przetrwania.\nKamery do obserwacji sytuacyjnej CST są dostępne w pięciu podstawowych konfiguracjach:\nPanoramiczny system kamer Citadel (podwójna kamera) zapewnia pole widzenia 170 ° i wbudowaną nakładkę graficzną dla znaczników odległości.\nCitadel Compact: Pojedyncza kamera, skonfigurowana fabrycznie dla pola widzenia od 47 ° do 95 °\n– Do użytku z systemem przetwarzania wideo pojazdu.\nCitadel Thermal: Pojedyncza kamera do użytku nocnego z fabrycznie skonfigurowanym polem widzenia 44 ° lub 90 °.\nCitadel Dual Rotation Cam: jednostka składająca się z dwóch kamer w jednym urządzeniu,\ntermiczną i dzienną, system może obracać się o 180 °.\nCitadel Dual Cam: jednostka składająca się z dwóch kamer w jednym urządzeniu, termicznej i dziennej, w której dwa obrazy są scalone w jeden.\nInne konfiguracje kamer świadomości sytuacyjnej mogą być dostarczane jako projekty niestandardowe. Wszystkie kamery CITADEL zostały zaprojektowane w celu zapewnienia wysokiej jakości obrazu, nawet w najtrudniejszych warunkach uderzeń i wibracji w pojazdach gąsienicowych lub kołowych, w temperaturach od -40 ° C do + 70 ° C.


Giełda Płocka - Sprzedam Działka, Koszelówka, 700m2, 85000PLN\nGiełda Płocka - Sprzedam Działka, Koszelówka, 700m2\nEKSPERT Nieruchomości poleca do sprzedaży działkę budowlaną w niedalekiej odległości od jeziora w Koszelówce o powierzchni ok.700 mkw, w niedalekiej odległości lasu, na osiedlu domków rekreacyjnych całorocznych wraz z udziałem w drodze ok.280 mkw.\nNa działce zlokalizowana jest przyczepa z podłączeniem do mediów, posiada aneks kuchenny z salonem, 2 pokoje jako 2 sypialnie oraz łazienkę.\nCena 85.00 zł, do negocjacji\nMożliwość dokupienia sąsiedniej działki z domem również o powierzchni ok. 720 mkw dla siebie lub znajomego do grilla.\nInteresuje mnie oferta numer 163764, proszę o kontakt.