Σ Ο Φ Ι Α. Artykuły, Rozprawy. Статьи, Доклады - PDF\nΣ Ο Φ Ι Α. Artykuły, Rozprawy. Статьи, Доклады\nDownload "Σ Ο Φ Ι Α. Artykuły, Rozprawy. Статьи, Доклады"\n1 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty ISSN Σ Ο Φ Ι Α NR 4/2004 Artykuły, Rozprawy Статьи, Доклады Uniwersytet Wrocławski Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty w myśli filozoficzno-społecznej słowianofilów rosyjskich Парадигма духовного единства и идея славянского сообщества в общественно-философской мысли российских славянофилов Dwie części cesarstwa rzymskiego zawsze róŝniły się od siebie, a podział ów wynikał z samej istoty rozumienia pojęcia prawa 1. To, co bowiem w rozwoju myśli ludzkiej rozumiano pod pojęciem prawa, zwykle posiadało ścisły związek z określoną teorią bytu, ten zaś w sposób naturalny był przedmiotem nieustannych prób poznania człowieka. Poznanie to odbywało się zwykle w dwóch kierunkach. W kierunku filozoficznym, który dociekał istoty bytu ludzkiego, odwołując się do zasad metafizyki i stosując róŝne metody interpretacyjne, najczęściej redukcyjną, oraz teologicznym który postrzegał istotę ludzką w świetle Objawienia 2. Ta właśnie interpretacja człowieka niewątpliwie stanowiła podstawę etyki prawnej Bizancjum. Istota prawa bizantyjskiego opierała się na zasadzie głoszącej, Ŝe treść rzeczy i jej istnienie to nie to samo. Istota prawa w myśli bizantyjskiej zawierała w sobie zatem prawdę bytową, a prawda ta miała trzy aspekty: fundamentalny wynikający z istnienia, formalny przyporządkowany do intelektu, i kazualny odzwier- 1 Por. S. Runciman, Schizma Wschodnia, Warszawa 1963, s Ks. W. Szewczyk, Kim jest człowiek. Zarys antropologii filozoficznej, Tarnów 1993, s\n2 124 ciedlający bytowość rzeczy w relacji pojęciowej do intelektu 3. Prawo bizantyjskie było odbiciem tych trzech aspektów. W chrześcijańskiej historii Bizancjum niezwykle Ŝmudna była droga do zrozumienia nie tylko tego, Ŝe być bytem i wyraŝać prawdę ontyczną, to jedno, ale takŝe tego, Ŝe prawda będąca pochodną intelektu pojedynczego człowieka moŝe być fałszem. Wyjaśnienie tej kwestii trwało wieki. Dokonano tego podczas pierwszych siedmiu Soborów Powszechnych, na których pokonywano herezje trynitarne Ariusza, Nestoriusza i Pelagiusza. W polemikach trynitarnych ujawniła się równieŝ inna niezwykle istotna kwestia, która dotyczy całej rzeczywistości prawosławno-bizantyjskiej epistemologii, potwierdzono oto bowiem, Ŝe w bycie nie moŝna oddzielać jednego elementu od drugiego bez zniszczenia samego bytu. Wiele nieścisłości i trudności pochodzi właśnie stąd, Ŝe niektórzy autorzy zbytnio parcelują realny byt i traktują jego elementy jako róŝne rzeczy (...). Tymczasem w rzeczywistości elementy te nie dadzą się odizolować i nie mogą nadal bez siebie istnieć, gdyŝ właśnie konkretny byt istnieje dzięki nim 4. Z tak sformułowanego umocowania ontologicznego, a zwłaszcza z przyjętych rozstrzygnięć epistemologicznych dotyczących samej istoty prawdy i pochodnego wobec niej prawa, równieŝ kanonicznego, wynikała struktura organizacyjna Kościoła wschodniego. Po rozstrzygnięciach chalcedońskich, które przyjęły się równieŝ w prawie państwowym skodyfikowanym przez cesarza Justyniana Wielkiego, usankcjonowano istnienie 5 patriarchatów chrześcijańskich i następującą między nimi kolejność: Rzym, Konstantynopol, Aleksandra, Antiochia i Jerozolima. Pierwszy dokument kościelny sankcjonujący tę strukturę to kanon 21 soboru konstantynopolitańskiego IV ( ). W myśl powyŝszej idei prawowierność kaŝdego nowo tworzonego patriarchatu jest ustalana poprzez nawiązanie wspólnoty (koinonia) lub jej odnowę przez juŝ powołanych patriarchów. Ta współzaleŝność pięciu patriarchatów w zarządzaniu kościołem określana zaczyna bywać z czasem terminem pentarchia (rządy pięciu). W VIII i IX w. na Wschodzie ostatecznie ustaliła się struktura pentarchii. Jej zasady przytaczał między m.in. przedstawiciel cesarza Bazylego I na soborze konstantynopolitańskim IV ( ) Baanes: Bóg oparł swój Kościół na pięciu patriarchach i zapewnił w swoich ewangeliach, Ŝe nigdy nie mogą oni zupełnie pobłądzić, poniewaŝ są zwierzchnikami Kościoła (...), co oznacza, Ŝe gdyby dwóch z nich zbłądziło, zwrócą się do trzech pozostałych, gdyby trzech zbłądziło zwrócą się do dwóch, a gdyby przypadkiem czterech zbłądziło, to ten je- 3 Por. M. A. Krąpiec, U podstaw rozumienia kultury, Dzieła, t. XV, Lublin 1991, s M. A. Krąpiec, Metafizyka, dz. cyt., s Słowa te Krąpiec napisał, charakteryzując istotę bizantyjskiej epistemologii, [w:] H. Kowalska, Kultura Staroruska XI XVI w. Tradycja i zmiana, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego 1998.\n3 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty den, dlatego Ŝe wytrwa w Bogu naszym Jezusie Chrystusie, zwierzchniku wszystkich, ponownie odzyska pozostałą część ciała Kościoła 5. Z prawosławnego punktu widzenia wspólnotowa zasada pentarchii gwarantowała nieomylność i świętość Kościoła, wyraŝającą się w jego kolegialności. Nie oznacza to wszak, Ŝe wszystkie patriarchaty miały w świecie staroŝytnym ten sam status. Problem z róŝnym pojmowaniem pierwszeństwa Rzymu, a co za tym idzie coraz silniejsze rozchodzenie się chrześcijaństwa wschodniego i zachodniego, pojawiał się nieustannie, aŝ w konsekwencji doprowadził do rozłamu w Kościele w 1054 r. 6 Idea pentarchii została później uzupełniona przekonaniem, rozwiniętym przez teologię grecką w XIV i XV w., które nakazywało odróŝniać funkcję apostołów jako nauczycieli całego świata chrześcijańskiego i biskupów jako nauczycieli w kościołach lokalnych 7. Stąd wyprowadzona została idea o przekazaniu przez apostołów depozytu wiary całemu episkopatowi, a nie poszczególnym biskupom. Zgodnie z prawosławną koncepcją eklezjologii to cały episkopat Kościoła jest miejscem działania Ducha Świętego i ma charakter nieomylny. Takiej nieomylności w sprawach wiary nie posiada Ŝaden pojedynczy biskup, metropolita czy patriarcha, a jedynie cały Kościół poprzez swoich przedstawicieli zgromadzonych na soborze powszechnym. Kościół jest nieomylny jako Kościół w swojej kościelności. MoŜna powiedzieć, Ŝe jest to tautologia, bowiem Kościół jako Ciało Prawdy Chrystusa, jest fundamentem prawdy. KaŜdy członek Kościoła w swej kościelności trwa w prawdzie; z tego powodu nieomylność przynaleŝy całemu Kościołowi. Stró- Ŝem poboŝności jest u nas samo Ciało Kościoła, który zawsze pragnie zachować swoją wiarę w niezmienności 8. Na Wschodzie teologia była przede wszystkim sprawą modlitwy; Ewagriusz z Pontu tak nauczał w tej kwestii: Jeśli jesteś teologiem, będziesz dobrze się modlił, a jeśli dobrze się modlisz, będziesz teologiem. Dlatego teŝ, tak zasadni- 5 F. Dvornik, Bizancjum a prymat Rzymu, dz. cyt., s. 74, [w:] E. Przybył, Prawosławie, Znak W strukturze organizacyjnej Kościoła wschodniego oderwanie się Rzymu nie zmieniło pentarchii w tetrarchię. W ujęciu prawosławnym miejsce Rzymu opustoszało i do tej pory pozostaje nie zajęte, czekając na powrót Kościoła zachodniego do jedności z innymi Kościołami i zajęcia przez papieŝa naleŝnego mu miejsca wśród innych patriarchów. Co prawda powstała koncepcja o uzupełnieniu miejsca Rzymu przez patriarchat moskiewski, o której będziemy jeszcze pisać, jednak jest to idea popularna jedynie w kręgach Prawosławia rosyjskiego i silnie związana z poczuciem wyjątkowego miejsca Kościoła rosyjskiego w świecie prawosławnym. Napisane za: E. Przybył, W cieniu antychrysta. Idee staroobrzędowców w XVII w., Kraków Szczegółową analizę tego rozróŝnienia zob. np. w: P. Evdokimov, Prawosławie, Warszawa 1986, s Encyklika Wschodnich Patriarchów z roku 1849, [w:] S. Bułgakow, Prawosławie zarys nauki Kościoła Prawosławnego, s. 72, przeł. ks. H. Paprocki, Orthdruk s.c., Białystok 1992.\n4 126 czy dla zachodniej scholastyki problem stosunku rozumu do wiary nigdy nie powstał, bo teŝ nie mógł powstać na Wschodzie. Prawosławie nigdy nie rozdzieliło rozumu od wiary, a za prawdziwe poznanie uwaŝał poznanie integralne, w którym wiara i rozum łączyły się w jedno, stanowiąc jeden akt poznawczy (celnoje znanije u słowianofilów). Wschód nie rozdzielał równieŝ w rygorystyczny sposób teologii od mistyki, Ŝycia świeckiego od duchowego. Osiągnięcia duchowe i teologiczne wschodu są wspólnym dziełem duchownych i świeckich, mnichów i teologów. Jak powiada w tej materii znakomity badacz teologii wschodniej Włodzimierz Łosski: Tradycja wschodnia nigdy nie uczyniła wyraźnej róŝnicy między mistyką a teologią, między prywatnym doświadczeniem Boskich tajemnic a dogmatem stwierdzanym przez Kościół 9. Na Wschodzie teologia i mistyka nie są sobie przeciwstawne, lecz posiłkują się i uzupełniają nawzajem. Jedna nie moŝe istnieć bez drugiej 10. Bezsprzeczny twórca myśli słowianofilskiej, naleŝący do tzw. pierwszego pokolenia słowianofilów, I. Kirejewski w jednym z pierwszych swoich artykułów: Wiara jako warunek integralności duszy 11, wyliczył kolejne róŝnice separujące, jego zdaniem, Kościoły prawosławny i katolicki. Fundamentalne według niego róŝnice polegają, między innymi, na tym Ŝe: 1) Kościół prawosławny, nigdy nie pokusił się w przeciwieństwie do katolickiego, przekroczyć granicy między Boskim Objawieniem a racjonalnym myśleniem, nigdy nie podjął próby pogodzenia rozumu z wiarą, granicy między nimi bronił w sposób sztywny i niezłomny. 2) Wyłączył prawdy Boskiego Objawienia, ze sfery nauk podlegających rozwojowi, zmianom i błędom Kościół prawosławny nie ograniczył się do samoświadomości jakiejś konkretnej epoki historycznej, ale potraktował ogół wiernych wszystkich wieków; przeszłych, obecnych i przyszłych jako jedno, niepodzielne, wieczne Ŝywe zgromadzenie połączonych tyleŝ samo jednią świadomości, co wspólnotą modlitwy. 3) Taka nietykalność granic Objawienia Boskiego z jednej strony, uchroniła czystość i trwałość jego nauki przed niewłaściwymi interpretacjami rozumu naturalnego, z drugiej zaś ochroniła rozum przed niewłaściwą ingerencją kościelnego autorytetu. Stąd dla prawosławnego chrześcijanina zawsze niepojętym było zarówno to; Ŝe moŝna było spalić na stosie dzieła Galileusza za niezgodność jego poglądów z poglądami hierarchii kościelnej, jak i to, Ŝe moŝna było 9 W. Łosski, Teologia mistyczna Kościoła Wschodniego, s Napisane za: J. Krasicki, Doświadczenie ojcostwa w duchowości Kościoła Wschodniego, [w:] Ojcostwo pod red. J. Augustyna SJ, Wydawnictwo WAM I. Kirejewski, Wiara jako warunek integralności duszy, tekst stanowi fragment rozprawy pt. Konieczność i moŝliwość nowych zasad dla filozofii, opublikowanej w czasopiśmie Russkaja Biesieda nr 2, 1856, [w:] A. Walicki, Filozofia i myśl społeczna rosyjska , s. 142, PWN, Warszawa 1961.\n5 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty negować wiarygodność Nowiny Apostolskiej z racji niezgodności jej prawd z poglądami jakiegokolwiek myśliciela lub epoki. 4) Prawda, co podkreślają Ojcowie Kościoła jest jedna, a zrozumienie owej jedności jest wiecznym prawem i głównym motywem rozumnego działania. Docieranie do niej nie polega wszak dla prawosławia po prostu na wybieraniu odpowiednio pojęć zgodnych z twierdzeniami wiary, i odrzucaniu tych pozostających z nią w sprzeczności, lecz na podniesieniu rozumu ponad zwykły poziom dwuwartościowych sprzeczności, poprzez skupienie wszystkich jego sił: abstrakcyjnego myślenia, uczucia, zmysłu estetycznego itp. w jedną niepodzielną całość, w którym wszystkie struny duszy i rozumu rozbrzmiewają pełnym akordem i zlewają się w jeden, harmonijny ton. Wynika stąd, zdaniem I. Kirejewskiego, fundamentalna róŝnica w samym sposobie myślenia teologiczno-filozoficznego, między Wschodem a Zachodem. Myśliciele wschodni, według niego, dąŝąc do istoty aktywności myślowej, zabiegają przede wszystkim o właściwy charakter stanu wewnętrznego myślącego ducha, zatem o sferę praktyczną; natomiast myśliciele zachodni bardziej dbają o zewnętrzne związki pojęć. Myśliciele Wschodu dla osiągnięcia pełni prawdy poszukują wewnętrznej integralności rozumu: swego rodzaju skupienia władz umysłowych, przy którym wszystkie oddzielne rodzaje aktywności duchowej zlewają się w jedną i Ŝywą jedność. Ludzie Zachodu, zdaniem Kirejewskiego, w przeciwieństwie do tego sądzą, iŝ osiągnięcie pełni prawdy moŝliwie jest równieŝ dla odrębnych władz umysłu, działających samodzielnie we właściwej sobie sferze. (...) Jedna z tych władz odnosi się do moralności; druga do piękna; jeszcze inna do tego, co uŝyteczne. Prawdę uchwytywać chcą myśliciele zachodni za pomocą abstrakcyjnego rozsądku, Ŝadna zaś z władz nie wie, co czyni druga, dopóki nie odczuje skutków jej działania. KaŜda pojedyncza droga, wedle ich przekonania, wiedzie do celu prędzej, niŝ suma tych dróg połączona w jednym zespolonym ruchu 12. 5) Ów wyŝszy sposób poznawania traktuje wszelką myśl racjonalną, która nie pochodzi z wyŝszego źródła rozumienia, jako wiedzę niepełną, a zatem nieprawdziwą, jako wiedzę, która nie moŝe wyraŝać prawdy najwyŝszej, choć mo- Ŝe być przydatna na swoim podrzędnym miejscu, a niekiedy nawet moŝe stanowić niezbędny szczebel dla innej wiedzy, stojącej na szczeblu jeszcze niŝszym. Rozwój rozumu naturalnego oznacza dla człowieka prawosławnie myślącego, jedynie szczebel wznoszący go do owego idealnego mistycyzującego stanu inte- 12 I. Kirejewski, O charakterze cywilizacji Europy i jej stosunku do cywilizacji Rosji, [w:] Wokół słowianofilstwa pod red. J. Dobieszewskiego, Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1998.\n6 128 gralności, pobudzający go do jego poszukiwania. Albowiem prawosławie wie, Ŝe do osiągnięcia prawdy integralnej potrzebna jest równieŝ integralność rozumu, i poszukiwanie owej integralności równieŝ stanowi nieustannie cel jego myślenia. Stan integralności jest dla Kirejewskiego nie tylko jednością duchową ale i źródłem rozumowo-umysłowych zdolności poznawczych człowieka. Zawierając w sobie zdolności przysługujące rozumowi i umysłowi, posiada człowiek jeszcze inną, wyŝszego rzędu zdolność poznawania, umoŝliwiającą dotarcie do istoty rzeczywistości, do świata rzeczywistego. Stanowi integralności przysługuje całkowita, bezpośrednia pewność, jest on wolny od jednostronności, posiada zdolność formułowania prawdy i dlatego stanowić moŝe podstawę dla stworzenia filozofii przezwycięŝającej ograniczoność kierunków materialistycznych oraz idealistycznych. Na płaszczyźnie integralności wyeliminowany zostaje, zdaniem Kirejewskiego, element negocjacji i racjonalistycznej mediacji. Byt w tym modelu jest integralnością wieczną i niezmienną. Integralność jest syntezą o charakterze kompromisowym. Kojarzy ona elementy przeciwstawne, które bynajmniej nie zostają przez to zniesione. Istnieją one nadal obok siebie, tracąc w obrębie syntezy jedynie swój jednostronny charakter, uzupełniając się harmonijnie przez człon przeciwstawny i wymagając wciąŝ na nowo pogodzenia w integralności. Integralność ducha sprawia, zdaniem I. Kirejewskiego, Ŝe człowiek wychowany w tradycji świata prawosławnego zachowuje, nawet podczas najbardziej gwałtownych przełomów Ŝyciowych, jakąś głębię spokoju, jakąś naturalną harmonię, godność, a jednocześnie pokorę, świadczącą o równowadze ducha, o głębi i integralności jego potocznej samoświadomości. Trzeba w tym miejscu wspomnieć, Ŝe I. Kirejewski przejął doktrynę integralności bezpośrednio od greckich Ojców Kościoła. Począwszy od roku 1852, a więc w okresie pisania rozprawy O konieczności i moŝliwości nowych zasad filozoficznych, współpracował on m.in. z ojcem Makarym z Pustelni Optyńskiej w tłumaczeniu poszczególnych fragmentów z dzieł św. Izaaka Syryjczyka. W ślad za ideologami słowianofilstwa, zwłaszcza I. Kirejewskim, jeden z najwybitniejszych poetów rosyjskich początku XX wieku, Wiaczesław Iwanow rozwijając jego tezy filozoficzne, równieŝ stwierdził, Ŝe warunkiem dotarcia zarówno do Prawdy jak i prawdziwej Wiary, jest spójna osobowość skupiona w integralnej jedni świadomości całej ludzkości. To Kościół, a więc największa, dająca się ogarnąć, wspólnota staje się w koncepcji Iwanowa depozytariuszem prawdy, a powstanie Kościoła kwestią natury epistemologicznej. Według Iwanowa, prawda to zdolność odwzorowywania rzeczywistości wyŝszego rzędu. Jednym ze zwierciadeł prawdy o Bogu jest człowiek. Pojedyncze lustro jednak, powiada Iwanow, nie pokazuje całej prawdy, a nawet ją zataja, przeinaczając\n7 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty rzeczywisty obraz, odwracając jego perspektywę 13. Niedoskonałość władz poznawczych człowieka jest przyczyną deformacji obrazu prawdy, jaki kaŝdy nosi w sobie. Dlatego jednostkowe doświadczenie, wszystko jedno religijnej czy innej natury, nie wystarcza do stworzenia depozytu prawdy. Zniekształcony obraz rzeczywistości odbitej w lustrze moŝna skorygować, odbijając go powtórnie w drugim zwierciadle, którym dla człowieka jest drugi człowiek. Lustrzany dialog wielu doświadczeń, twierdzi Iwanow, nastawienie na drugiego, poczucie współodpowiedzialności pozwala odkryć niezafałszowaną prawdę o Bogu i świecie. W Iwanowskim dyskursie o religii aspekt osobowościowy okazuje się ściśle związany z socjologicznym. Religia staje się warunkiem integralności społeczeństwa. Ona bowiem sprawia, Ŝe sztuczne zbiorowisko ludzi skupionych w państwie, połączonych tylko zewnętrznym przymusem niczym wojskowy legion jak powiada Iwanow zamienia się we wspólnotę. Wspólnotowość soborowość staje się nie tylko darem, ale i zobowiązaniem. Według Iwanowa, religia wtedy cementuje wspólnotę, kiedy jest dobrem wspólnym i wspólną troską. Natomiast gdy religia staje się sprawą prywatną, wtedy wspólnota i jej kultura staje się kwestią obojętną. Prywatność religii to dla Iwanowa oznaka rozpadu więzi społecznych i najpowaŝniejszy symptom kryzysu kultury i społeczeństwa. Oczywiście taki tok rozumowania doprowadza Iwanowa do bardzo powaŝnej krytyki kultury zachodniej z przełomu lat trzydziestych, jego wieku. Zdolność prawdziwego poznania zdaniem Iwanowa i pozostałych słowianofilów nie przysługuje wszystkim jednostkom w jednakowej mierze: istnieje według nich hierarchia duchowa (...) zawsze byli i są ludzie przeniknięci wyŝszym światłem i siłą wiary 14. Za główny błąd protestantyzmu uwaŝali zarówno Kirejewski jak i Iwanow; dąŝenie do znalezienia podstawy poznania prawdy (...) w tej części rozumu człowieka, która dostępna jest kaŝdej oddzielnej jednostce 15. Filozofia wywodząca się z protestantyzmu musiała wskutek tego ograniczyć się dziedziną rozumu logicznego, w równej mierze przynaleŝnego kaŝdemu człowiekowi, niezaleŝnie od jego wartości wewnętrznej. Scalenie w jedną siłę wszystkich sił poznawczych, wewnętrzna integralność umysłu, niezbędna do osiągnięcia świadomości całościowej prawdy, nie mogły być udziałem wszystkich. Tylko rozum stosunków, rozum negatywny, logiczny, mógł być przez wszystkich uznany za autorytet; tylko on mógł domagać się 13 O motywie lustra w twórczości Iwanowa zob. Z. G. Minc, G. B. Obatin, Symbolika lustra w poezji W. Iwanowa, [w:] Lustro: Semiotyka lustra, Studia Litteraria Polono-Slavica, Warszawa 1993, s I. Kirejwewski, Połn. Sobr. Socz., t. I, s. 276, [w:] A. Walicki, W kręgu konserwatywnej utopii struktura i przemiany rosyjskiego słowianofilstwa, PWN, Warszawa Por. tamŝe, s. 274.\n8 130 bezwzględnego uznania swych wniosków przez kaŝdą poszczególną jednostkę. Pisząc te słowa, mimochodem sformułował Kirejewski twierdzenie, przyjęte później i rozwinięte przez socjologię wiedzy: twierdzenie o związku racjonalizmu z egalitaryzmem poznawczym, o uwarunkowaniu tendencji do formalizmu i uniwersalizacji myślenia przez demokratyczne Ŝądanie, aby prawdy były takie same dla wszystkich. W świetle socjologii wiedzy oczywisty staje się związek tego Ŝądania z dąŝeniami ascendującej burŝuazji i kształtowaniem współczesnego układu społecznego. Rozwój egalitaryzmu poznawczego postępował równolegle z procesem przełamywania barier oddzielających od siebie poszczególne stany, grupy lokalne, prowincje i narody, odzwierciedlał i wyraŝał szybkie zwiększanie się pionowej i poziomej ruchliwości społecznej oraz towarzyszące mu zmniejszanie się roli tradycji jako więzi międzyludzkiej; elitaryzm poznawczy przeciwstawiał się tym tendencjom rozwojowym, bronił religii i tradycji jako wiedzy konkretnej, danej w bezpośrednim przeŝyciu zbiorowym i niedostępnej dla ludzi z zewnątrz. W epoce Kirejewskiego było to jednoznaczne z opowiedzeniem się za przedindustrialnym modelem społeczeństwa. Elitaryzm poznawczy koliduje jednak na pierwszy rzut oka z wyraźnie występującymi u słowianofilów elementami socjologizmu w teorii wiedzy, z twierdzeniem, Ŝe wszystko co istotne w duszy człowieka, wyrasta w niej społecznie, Ŝe prawdziwa wiara (a więc i wiedza) nie moŝe być udziałem jednostki samotnej. Jak pogodzić elitaryzm poznawczy Kirejewskiego z jego przekonaniem, Ŝe rozwój myślenia prawosławnego winien być wspólnym dziełem wszystkich ludzi wierzących i myślących, Ŝe (...) genialność z konieczności zakładająca oryginalność mogłaby nawet okazać się przeszkodą w dochodzeniu do prawdy 16. W istocie nie ma tu sprzeczności. Na szczycie hierarchii duchowej stawiali oni bowiem nie ludzi genialnych, lecz ludzi przenikniętych wyŝszym światłem i szczególną siłą wiary (patrz: idea ojcostwa starczestwa szalonych dla Chrystusa ) 17. Ludzie ci zawdzięczali swą wyŝszość duchową wewnętrznej integralności, będącej rezultatem organicznej więzi łączącej ich ze wspólnotą; byli oni świadomymi organami zbiorowości, a szczególną siłę wiary zawdzięczali szczególnemu zespoleniu z organizmem społecznym Kościołem. Rozwinięciem idei I. Kirejewskiego była stworzona przez Aleksieja Chomiakowa koncepcja soborowości, która zakładała, Ŝe poznanie prawdy nie jest moŝliwe poza uczestnictwem we wspólnocie miłości ; dla niego ludzie ruskim, w którym ze szczególną siłą wyraziła się, jak uwaŝał, świadomość wspólnoty. Rdzeniem, wokół którego zbudowana była jego koncepcja był termin Cerkownost, tradycyjny termin w teologicznej myśli prawosławia charaktery- 16 Por. tamŝe, s Patrz: J. Krasicki, Doświadczenie ojcostwa w duchowości Kościoła Wschodniego; Ojcostwo praca zbiorowa pod red. J. Augustyna SJ; Wydawnictwo WAM, Kraków 1998.\n9 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty zujący słowiańską ideę wspólnotowości. Termin ten trudny jest do przetłumaczenia z powodu odcieni znaczeniowych, jakie zawiera 18. Z moralnego punktu widzenia moŝe on wszak wyraŝać gotowość wiernych do poddania się bez sprzeciwu nauczaniu i kierownictwu Kościoła. Wiesz juŝ pisał Teofan Pustelnik w jednym z listów Ŝe nikt nie moŝe sam się zbawić i Ŝe Pan nakazał połączyć wszystkich wiernych w jednym ciele, którego On jest głową. Ten, kto pragnie swojego zbawienia, nie moŝe go osiągnąć poza Kościołem, lecz jedynie Ŝyjąc w jego łonie 19. Soborowość jest jednak nie tylko uległym posłuszeństwem, ile świadomością jedności ze wszystkimi jako jedynym sposobem doskonalenia własnej osobowości i osiągnięcia absolutnej prawdy. Prawda dana jest Kościołowi. Tu właśnie zachowują całą swoją moc słowa Pana: kto chce zbawić swoją duszę, powinien ją stracić. Tylko w jedności, w wyzwoleniu od ograniczeń swojego ja, w wyjściu ze swego ja, dana jest prawda. Jednak to wyjście ze swego ja nie dokonuje się w pustkę metafizyczną, ale w pełnię. Kościół jako Ciało Chrystusa oŝywione przez Ducha Świętego, jest wyŝszą prawdziwą realnością w nas samych, którą znajdujemy dla siebie w swoim bycie kościelnym. Jeśli byt kościelny jest poznawany przez przezwycięŝanie swojej samotności, to oznacza, Ŝe kościelność jest sobornością, jako wspólnotą z powszechnym prawdziwym Ŝyciem Ciała Chrystusa, jako pogrąŝeniem w niezmierzone głębie Ŝycia BoŜo-ludzkiego. Kościelność jako soborność, nieprzezwycięŝona na drodze racjonalnej, otwiera się dopiero poza granicami tego co racjonalne. Jest ona transcendentna indywiduum jako takiemu, chociaŝ staje się dla niego immanentną w jego Ŝyciu w Kościele. Soborność jest prawdziwością, a prawdziwość jest sobornością 20. Soborowość w stosunku do poznania indywidualnego odpowiada zatem temu, co obecnie nosi nazwę podświadomości, a właściwie powinno nazywać się nadświadomością. W Ŝyciu duchowym występują takie kompleksy, które istnieją tylko dla wielo-jedności, chociaŝ wyraŝają się w psychice indywidualnej. Są to fenomeny psychologii kolektywnej w róŝnych jej przejawach. JednakŜe fenomeny te dotyczą przede wszystkim Ŝycia duchowego, emocjonalno-wolitywnego, chociaŝ przynaleŝą takŝe dla sfery ponadindywidualnej. Kościelna soborność dotyczy zaś przede wszystkim Ŝycia duchowego. Jest to rozpłynięcie się ducha indywiduum w wielo-jedności, ja w my, przy czym w tej wielo-jedności Kościoła, Ciała Chrystusa, Ŝyje Duch BoŜy. Przeciwstawnym biegunem kościelnej wielo-jedności, jest kolektyw, w którym osoba pozostając sobą, Ŝyje z innymi w zgodzie, chociaŝ 18 S. Tyszkiewicz, Le sens ecclesial... chez les Russes separes, DSAM 4,1, s , 1960, [w:] T. Spidlik SI, Myśl rosyjska inna wizja człowieka, Wydawnictwo KsięŜy Marianów, Warszawa Pisma k raznym licam 27, Moskwa 1892, s. 229, [w:] T. Spidlik SI, Myśl rosyjska inna wizja człowieka, Wydawnictwo KsięŜy Marianów, Warszawa O soborowości A. Chomiakowa, [w:] S. Bułgakow, Prawosławie zarys nauki Kościoła Prawosławnego, s. 77, przeł. ks. H. Paprocki, Orthdruk s.c., Białystok 1992.\n10 132 zgoda ta ma dla niej charakter przymusu, podczas gdy pełna wolności jedność stanowi jedynie istotę Kościoła 21. To w Kościele człowiek odnajduje siebie; jedność Kościoła staje się podstawowym problemem Ŝycia duchowego. Soborowość jest całkowitym przeciwieństwem grzechu jakim jest egoizm 22. Słowianofilska eklezjologia stanowiąca nieodłączną część ich filozofii społecznej powiada, Ŝe między rozwaŝaniami o istocie Kościoła a koncepcjami dotyczącymi świeckich form Ŝycia społecznego zachodzi jak najściślejszy paralelizm. Stosunek Kościoła do państwa w myśli słowianofilskiej opiera się jednak na zasadzie wzajemnej nieinterwencji, pozostawienie państwu całkowitej swobody decyzji w sprawach politycznych przy zachowaniu przez wspólnotę niepaństwową i Kościół całkowitej swobody wewnętrznej. Przy czym zasada jednomyślności obowiązuje w równej mierze w Kościele, jak w niepaństwowej wspólnocie świeckiej, która podobnie jak Kościół harmonijnie łączy jedność i wolność uczestniczących w niej jednostek. Rozluźnienie się więzi społecznej, wykorzenienie jednostki pociąga za sobą te same skutki, co rozchwianie się wiary: powoduje dezintegrację wewnętrzną, przekształcenie osobowości w mechaniczny agregat zatomizowanych funkcji, redukcję świadomości do sumy poszufladkowanych, nie powiązanych ze sobą fragmentów. Te i podobne fakty świadczą, zdaniem słowianofilów, wymownie, Ŝe Kościół jest swego rodzaju idealnym modelem wszelkich więzi społecznych. Doskonałą ilustracją słowa soborowość. Zwłaszcza rosyjscy słowianofile podkreślali Ŝe Kościół soborowy złoŝony z osób, jest ludem. Nie moŝe być wątpliwości co do tego, Ŝe termin ten był bezpośrednio wiązany przez nich z Biblią 23. Motyw ludu BoŜego, w którym zachodzi synteza wszystkich aspektów Ŝycia Izraela, jest tak samo centralnym zagadnieniem w Starym, jak i Nowym Testamencie, będzie teŝ więc problemem nowego Kościoła. Lud jest rzeczywistością Ŝywą. To właśnie starali się uwypuklić słowianofile rosyjscy. Posunęli się oni, w swym pragnieniu konkretyzacji, aŝ do utoŝsamienia ludu-kościoła z narodem rosyjskim. Słowianofile nie chcieli bynajmniej tym samym popaść w nacjonalizm. Naród był bowiem dla nich zawsze ideą abstrakcyjną, a więc wystawioną na niebezpieczeństwo przetrwania dzięki fanatyzmowi 24. Lud zaś w przeciwieństwie do niego, był w ich przekonaniu konkretną wspólnotą Ŝywych ludzi, analogicznie do ludu BoŜego i obejmował wspólnotę ras, wyboru, losu i języków, a nawet kultów i instytucji mających przywódców cielesnych i duchowych. Oczywiście nie sposób nie zauwaŝyć, Ŝe trzeba było całego procesu idealizacji, aby pojęcie ludu-kościoła zobaczyć jako wcielone 21 TamŜe. 22 P. Fłorenski, Stołp, Wstęp, s. 9, [w:] T. Spidlik SI, Myśl rosyjska inna wizja człowieka, s. 146, Wydawnictwo KsięŜy Marianów, Warszawa L. Dufour, Słownik Teologii Biblijnej, tłum. i oprac. Bp. K. Romaniuk, Pallottinum, wyd. 3, s , Poznań M. Bierdiajew, Rosyjska idea, s\n11 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty w obszczine (mir) czyli rosyjską wieś. Zgodnie z tym mechanizmem, z czasem termin lud stał się bardziej ideałem i programem, niŝ faktem. Rzeczywiście był to temat charakterystyczny dla całej teologii i filozofii religii rosyjskiej XIX i początku XX wieku. Nie moŝna teŝ nie zgodzić się ze stanowiskiem, Ŝe słowianofile, starając się dotrzeć do najgłębszej z kulturowych sfer, tradycyjnie nazywanej kulturą symboliczną, czynili to po to, aby jednak ukazać odmienność w historycznie ukształtowanym sposobie myślenia, a nawet odczuwania Słowian. Tam, gdzie ów głęboki wymiar dotykał konkretnego zachowania, słowianofile proponowali zawsze podobne rozwiązania. Zdaniem, na przykład, Konstantego Aksakowa, to nie większość w społecznościach prawosławnych stanowiła kryterium decyzyjne, lecz jednomyślność. Oznaczała ona w praktyce postawę pokory i poddania się łasce Ducha, jednoczącego w wierze. Ta sama zresztą zasada obowiązywała w wymiarze politycznym. Jak czytamy u tego autora: ruska społeczność nigdy nie pozwalała sobie na rozkwit wybujałego indywidualizmu. Najbardziej konkretny wymiar został nadany słowianofilskiej myśli w obszarze rozwiązań układu społecznego. To słowianofile jako pierwsi pokazali, Ŝe w ramach zasad soborowości, moŝna umieścić tak charakterystyczne dla Słowiańszczyzny zjawisko, jakim jest wspólnota gminna. Samarin napisał o tym w ten sposób: (...) do narodowego bytu Słowian chrześcijaństwo wprowadziło świadomość i wolność; (...) słowiańska wspólnota gminna rozwarła się, by tak rzec, i wchłonęła zasadę Ŝycia duchowego, stając się niejako świeckim, historycznym obliczem Kościoła 25. Stosunek do wspólnoty gminnej stał się bardzo szybko w XIX w. Rosji przedmiotem oŝywionych sporów. Liberałowie poddali ją surowej krytyce, ale wiele kierunków tradycjonalistycznych zaczęło odnosić się do niej z wyraźną adoracją. Opierając swoją postawę na przekonaniu na tym, iŝ to głównie chłopstwo zachowało zdrowy rdzeń narodowej i prawosławnej tradycji. Stąd teŝ wspólnota gminna (jak dla Ukraińców ich Werchowyna, a dla Polaków sielska wieś ) stała się dla nich rezerwuarem bytu religijnego i narodowego. Państwo i wspólnota w myśli słowianofilskiej Rosja to kraj najzupełniej samoistny, ani trochę nie podobny do państw i krajów europejskich napisał w Podstawowych zasadach historii Rosji 26 jeden z czołowych kontynuatorów słowianofilskiej myśli filozoficzno-społecznej 25 Patrz: antologia Filozofia i myśl społeczna rosyjska Wyboru dokonał, wstępem i przypisami opatrzył A. Walicki, Warszawa 1961, s I. Aksakow, Podstawowe zasady historii Rosji, [w:] Filozofia i myśl społeczna rosyjska , s. 173, wyboru dokonał i przypisami opatrzył A. Walicki, PWN, Warszawa 1961.\n12 134 Kirejewskiego, Konstanty Aksakow. Analizując podstawy historii Rosji Aksakow wziął w nim pod uwagę jedynie te formy państwowości, które funkcjonowały, nim zwrócono ją na drogę europejską, w okresie panowania cara Piotra I. Aksakow konstatuje zatem, Ŝe historia jego ziemi ojczystej była tak samoistna, Ŝe róŝnice występowały od pierwszych chwili jej istnienia. Analizując rozwój Ruskiej państwowości Aksakow dostrzega kilka fundamentalnych róŝnic, separujących jego zdaniem drogi którymi rozwijała się ona i inne państwa europejskie. Z najwaŝniejszych, wymienić naleŝy: 1) W przeciwieństwie do państw europejskich, które bez mała wszystkie powstały w wyniku podboju, (władza zjawiała się tam jako siła zbrojna i przemocą zapanowywała nad podbitym ludem jeden lud, albo raczej jedna druŝyna podbijała drugi lud i powstawało państwo, u którego podstaw leŝała wrogość), państwo rosyjskie zdaniem Aksakowa powstało dzięki dobrowolnemu wezwaniu władzy. Podstawą, na jaką powoływał się Aksakow i pozostali słowianofile formułując taką koncepcję początków państwowości rosyjskiej była legenda, spisana w tzw. Kronice Nestora, która mówiła o dobrowolnym przywołaniu ksiąŝąt normańskich przez Rusinów; według formuły przyjdźcie i rządźcie nami 27. Głównym głosicielem tej teorii był zbliŝony do słowianofilów historyk Michał Pogodin. Skutkiem takiego a nie innego powołania państwa ruskiego, była zatem idea pokoju i zgody funkcjonująca jako jego zasada. Władza pojawiła się na Rusi jako siła poŝądana, nie wroga, lecz obrończa, i zapanowała z woli ludu. W Rosji to lud uświadomił sobie i zrozumiał konieczność władzy państwowej na swojej ziemi, władza zjawiła się tam więc jak proszony gość z jego woli i Ŝyczenia. Konstatując powyŝsze fakty, Aksakow wyprowadza z nich ciekawe wnioski. Jego zdaniem, siłą narzucana ludom na Zachodzie władza sprawiała, Ŝe podbite ludy, czy teŝ stany, warstwy społeczne, buntowały się przeciwko władzy, której nie rozumiały, którą narzucono im wbrew ich woli i która ich 27 Kwestia wezwania lub najazdu Waregów jako źródła państwowości rosyjskiej (czyli tzw. teoria normańska) stanowi jeden z najwaŝniejszych, najbardziej spektakularnych przykładów wewnętrznych sporów dotyczących historii Rosji. Nie roszcząc sobie Ŝadnych pretensji do rozstrzygnięcia tego problemu, zwrócić naleŝy uwagę na pewną znamienną niejasność. Głównymi zwolennikami teorii normańskiej byli: Nikołaj Karamzin, Michaił Pogodin, Aleksiej Chomiakow, Konstanty Aksakow, a więc historycy naleŝący do szeroko rozumianej szkoły patriotycznej oraz myśliciele klasycznego słowianofilstwa. Teoretycznie to właśnie oni powinni być przeciwnikami tezy o źródłowej roli Waregów dla państwowości rosyjskiej. Z kolei odrzucali lub minimalizowali znaczenie teorii normańskiej, zewnętrznego uwarunkowania państwowości rosyjskiej, myśliciele orientacji okcydentalistycznej i marksistowskiej, którym na pierwszy rzut oka teoria ta powinna być bliska. Niechaj spostrzeŝenie to będzie świadectwem zawodności prób jednoznacznego wtłaczania dziejów Rosji w pospieszne, choć niekiedy efektowne schematy. Por. J. Dobieszewski, Zewnętrzność w rosyjskiej filozofii historii Almanach myśli rosyjskiej. Wokół słowianofilstwa, s Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1998.\n13 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty nie rozumiała. Człowiek wolny, zdaniem Aksakowa, nie buntuje się przeciw władzy, zrozumiałej dla niego i dobrowolnie przezeń powołanej. 2) Wobec zasady zgody, która legła u podstaw Państwa Rosyjskiego, Lud i Władza musiały nawiązać z sobą zupełnie szczególne stosunki. Lud dobrowolnie powołaną władzę, ochraniał i czcił, albowiem sam jej pragnął: lud był, w takim wypadku, najlepszym straŝnikiem władzy. Władza traktowała lud, którego nie podbiła, lecz który sam ją powołał czując jej niezbędność, nie jak uni- Ŝonego niewolnika, co po kryjomu marzy o buncie, lecz jako wolnego, wdzięcznego za jej trudy przyjaciela. Z obu zaś stron, jako Ŝe nie było przymusu, lecz swobodna ugoda, istniało pełne zaufanie. Ale przecieŝ powiedzą nam nie ma tu Ŝadnego zabezpieczenia; lud moŝe zdradzić władzę albo władza lud. Potrzebna jest gwarancja! Gwarancja nie jest potrzebna! Gwarancja to zło. Tam, gdzie jest ona potrzebna, nie ma dobra; a Ŝycie, w którym nie ma dobra, niechaj się lepiej rozpada, niŝby miało trwać z pomocą zła 28. Cała moc tkwi w ideale! powie Aksakow. Bo i cóŝ znaczą warunki i umowy, jeśli brak u umawiających się wspólnie ludzi siły wewnętrznej? śadna umowa formalno-prawna nie powstrzyma ich przed popełnieniem zła, jeśli nie będzie w nich wewnętrznej po temu chęci. Cała moc polega zatem na przekonaniu moralnym. Ten skarb znajduje się w Rosji, albowiem wierzyła ona weń zawsze i nie uciekała się do umów 29. Tak charakterystyczna dla wszystkich, takŝe polskich romantyków niechęć do sformalizowanych kodeksów i ustaw znalazła u Aksakowa swój krańcowy wyraz: myśliciel słowianofilski akceptował prawo wyłącznie jako zło konieczne, traktował je jako prawdę zewnętrzną, niedopuszczalną w autentycznej wspólnocie międzyludzkiej. 3) Do wyraŝenia stosunku, jaki związały w Rosji lud i władzę Aksakow uŝywa pojęć tradycyjnie występujących w ruskich źródłach historycznych, tj.: Ziemi i Państwa. Ziemia, to zdaniem Aksakowa, nieokreślony pokojowy stan ludu. Ziemia przywołała do siebie Państwo na pomoc i ku obronie, najpierw przed wrogami zewnętrznymi, a potem wewnętrznymi. Stosunki te legły u podstaw historii Rosji i nigdy, nawet w czasie chaosu walk między księstwami ruskimi i licznych przypadkach skazywania przez lud na banicję poszczególnych ksiąŝąt, o czym wspominają kroniki nowogrodzkie, cała Rosja i wszystkie jej miasta pozostawały wierne zasadzie monarchicznej, nigdy nie domagając się dla siebie jakichkolwiek konstytucyjnych gwarancji. 4) Istotą wzajemnych kontaktów między Ziemią a Państwem, ludem a rządem były Sobory czy Dumy Ziemskie złoŝone z przedstawicieli wszystkich sta- 28 TamŜe, s TamŜe, s. 177.\n14 136 nów, na których obowiązywała zasada poszanowania dla obopólnej autonomii, wyraŝająca się w formule: myślimy tak a tak, teraz zaś niechaj car postąpi wedle swego uznania. Lud nie Ŝądał, by car pytał go o zdanie, pisze Aksakow, monarcha nie bał się zasięgnąć opinii ludu. Monarcha, główny obrońca Ziemi, zobowiązany był do ochrony wspólnoty gminnej, lud zaś sam nad sobą sprawował rządy (wspólnoty gminne wybierały swoich starostów, poborców podatkowych i innych urzędników). Cała ta konstrukcja opierała się na zasadzie, która zakładała, Ŝe skoro społeczeństwo nie ma prawa kontrolować władzy, to równieŝ władza nie ma prawa ingerować w sferę społeczną: najwaŝniejszym zaś stosunkiem między państwem a ludem był stosunek wzajemnej nieingerencji. śycie społeczne posiadało zdaniem Aksakowa moŝność, w takim modelu, kształtować się we właściwych sobie przejawach takich jak handel, rzemiosło, praca, wartości moralne, obyczaje, Ŝycie rodzinne spontanicznie i Ŝywiołowo. Andrzej Walicki, ten właśnie aspekt wolności u Aksakowa, określa jako liberalny. Rozrost funkcji państwowych, wchodzenie biurokratycznego porządku w prywatne i społeczne sfery Ŝycia były dla Aksakowa bardzo niepokojące. Ingerencja państwa poza wyznaczony mu krąg działań, tj. poza obszar polityki zewnętrznej, jest dla myśliciela równoznaczna z utratą wolności. Kamieniem węgielnym dziejów naszych jest wolność i świadomość Rosjanie uświadomili sobie, Ŝe Państwo jest złem koniecznym i powołali je do Ŝycia, nie myląc go ze wspólnotą, z wewnętrznym pierwiastkiem moralnym, z pierwiastkiem Ŝycia, który w sobie zachowali. Oto dlaczego Państwo nigdy nie urzekło naszego ludu, nie było przedmiotem ludowych marzeń; oto dlaczego, mimo nadarzających się sposobności, lud nasz nie chciał się przyoblec we władzę państwową (republika), lecz oddawał tę władzę wybranemu przez siebie Monarsze, sam pragnąc się trzymać swoich wewnętrznych zasad Ŝycia. (...) Lud na Zachodzie jest urzeczony ideą Państwa. Republika to podjęta przez lud próba zostania Monarchą, całkowitego przekształcenia się w Państwo; a zatem próba porzucenia drogi moralności i wolności, drogi prawdy wewnętrznej i wkroczenia na drogę zewnętrzną, państwową 30. 5) Istotę podziału społeczeństwa ruskiego na sferę Ziemi i Państwa sferę ludzi pracujących na roli, wytwarzających i handlujących oraz ludzi, którzy stanowili aparat urzędniczy, którzy byli druŝyną carską, by tak rzec ludźmi na słuŝbie stanowił zdaniem K. Aksakowa fakt wzajemnego, ustawicznego przenikania się obu tych płaszczyzn. W Rosji poza tym fundamentalnym podziałem, nie istniały klasy czy warstwy społeczne. 30 K. Aksakow, Prawda wewnętrzna i zewnętrzna, s , [w:] Filozofia i myśl społeczna rosyjska , wyboru dokonał i przypisami opatrzył A. Walicki, PWN, Warszawa 1961.\n15 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty Arystokracji nie było i być nie mogło, albowiem bojarstwo nie było dziedziczne. Co prawda, istniała tu zasada miestniczestwa 31 ; ale samo miestniczestawo opierało swe prawa na reminiscencjach słuŝby. Nie było sztywnego podziału na stany. śywy pierwiastek przepajał wszystko, i nigdzie, w Ŝadnym stanie nie ustawało krąŝenie sił państwowych; moŝna się było dosłuŝyć tytułu bojara; moŝna było z kategorii ludzi ziemskich przejść do kategorii ludzi na słuŝbie 32. Wszyscy ludzie na słuŝbie, pisze w Podstawowych zasadach historii Rosji Aksakow, od bojarów poczynając, podpisywali się chołop, co oznacza sługę. Ludzie ziemscy w posłaniach do cara podpisywali się sierota, co oznacza człowieka niezaradnego, bezbronnego potrzebującego pomocy. W tych dwóch terminach wyraŝa się istota stosunku Państwa do Ziemi. Co spaja te dwie części w tak nierozerwalną więź? Zdaniem Aksakowa są to Wiara i śycie. Oto dlaczego kaŝdy urzędnik, począwszy od bojara, był dla ludu jak swój; oto dlaczego przechodząc z kategorii ludzi ziemskich na słuŝbę nie stawał się obcy Ziemi. Nad wszystkimi tymi podziałami górowała jedność wiary i jedność Ŝycia, jedność bytu społecznego, zespalającego Rosję w spójną całość. Dzięki wierze i Ŝyciu samo Państwo stawało się Ziemskie 33. Dochodzimy w ten sposób do meritum społeczno-filozoficznej koncepcji słowianofilów, kontynuowanej i rozwijanej przez K. Aksakowa. WiąŜe się ona z przedstawionymi juŝ terminami: Ziemi i Państwa. Trzeba zgodzić się w tym miejscu z poglądami Agnieszki Obecnej, przedstawionymi w artykule Dwa głosy o wolności: Alexis de Tocqueville i Konstatantin Aksakow 34. OtóŜ Aksakow, przywołując terminy Ziemi i Państwa nie identyfikuje ich wyłącznie ze społeczeństwem i państwem, ale takŝe z dwiema zupełnie odrębnymi sferami doświadczenia sferą sacrum i sferą profanum. Państwo bowiem jest dla niego złem koniecznym, efektem grzechu pierworodnego, a zatem jest przestrzenią świecką zdesakralizowaną. Pojąwszy z chwilą przyjęcia wiary chrześcijańskiej, Ŝe wolność jest tylko wolnością ducha, broniła Rosja, zawsze swojej duszy, swojej Wiary. Z drugiej strony wiedząc, Ŝe doskonałość na ziemi jest niemoŝliwa, nie szukała doskonałości ziemskiej, lecz wybrawszy najlepszą z form państwowych (tj. najmniejsze 31 Prawo, zgodnie z którym wszelkie nominacje na stanowiska (miesta) w hierarchii słuŝbowej uzaleŝnione były od znakomitości pochodzenia, od starszeństwa rodu. 32 K. Aksakow, Podstawowe zasady historii Rosji, s , [w:] Filozofia i myśl społeczna rosyjska , wyboru dokonał i przypisami opatrzył A. Walicki, PWN, Warszawa TamŜe, s A. Obecna, Dwa głosy o wolności: Alexis de Tocqueville i Konstatantin Aksakow, [w:] Almanach myśli rosyjskiej Wokół słowianofilstwa, s , (red.) J. Dobieszewski, Wydział Filozofii i Socjologii Uniwersytetu Warszawskiego, Warszawa 1998.\n16 138 zło) trzymała się jej stale, choć nie uwaŝała jej za doskonałą. Dobrowolnie uznawszy władzę, nie występowała przeciw niej i nie płaszczyła się przed nią 35. W opozycji do Państwa, Ziemia stanowi przestrzeń sacrum, tj. taką, w której świętość jest nieustannie realizowana i podtrzymywana poprzez nie tylko Ŝycie w zgodzie z właściwie pojętymi ideałami chrześcijańskimi, ale takŝe przez utrzymywanie odrębności tej przestrzeni od profanum, czyli państwa. Wyjaśniałoby to równieŝ, dlaczego Aksakow uznawał utracenie cechy ludowości przez społeczności zachodnioeuropejskie za ostateczne. W takim wypadku wiara Aksakowa w moŝność przywrócenia dawnej Rusi wynikałaby z jego rozróŝnienia między sacrum i profanum, i z jego przekonania, Ŝe sfera ziemska mimo występującego w Rosji kryzysu moralnego pozostała nieskaŝona. Lud nie naśladuje, jak publiczność, lecz zachowuje własną osobowość, przyswaja sobie to, co zapoŝycza, i czyni swoim to, co przychodzi z zagranicy. Często, kiedy publiczność idzie na bal, lud idzie na jutrznię; kiedy publiczność tańczy, lud modli się... Publiczność ma w sumie 150 lat; natomiast lat ludu niepodobna zliczyć. Publiczność przemija, lud jest wieczny. Publiczność ma świat, lud ma mir. Publiczność i lud mają swoje epitety: publiczność u nas nazywa się wielce szanowną, lud prawosławnym. Kto kocha lud rosyjski, nie moŝe nie kochać Kościoła. Lud bowiem i jego Cerkiew stanowią jedno. Tylko tu te dwa elementy tworzą jedność 36. Powtarzające się w dziejach Rosji kryzysy polegałyby zatem nie tylko na zaburzeniu relacji między władzą i ludem, ale takŝe między sferą sacrum i profanum. Wspólnota 37 jest ową zasadą najwyŝszą, prawdziwą, która nie moŝe znaleźć juŝ nic wyŝszego nad siebie, lecz tylko sama moŝe się rozwijać, oczyszczać i wznosić coraz wyŝej 38. W taki oto sposób Konstanty Aksakow charakteryzuje sam rdzeń państwowości ruskiej, od najdawniejszych czasów spotykaną wśród ludów słowiańskich wspólnotę gminną, na której określenie w języku Słowian ruskich odnajdywał tylko jedno określenie mir 39. Dodawał następnie: 35 K. Aksakow, Podstawowe zasady historii Rosji, s. 177, [w:] Filozofia i myśl społeczna rosyjska , wyboru dokonał i przypisami opatrzył A. Walicki, PWN, Warszawa W. Rozanow, Apokalipsa naszych czasów, przeł. W. Krzemień, Biblioteka Rosyjska, Wydawnictwo ŁYK, Białystok W oryginale: obszczina. 38 K. Aksakow, Zasada jednomyślności a zasada większości, tekst ten stanowi początek artykułu pt. Krótki zarys historii soborów ziemskich, [w:] Filozofia i myśl społeczna rosyjska , s. 197, wyboru dokonał i przypisami opatrzył A. Walicki, PWN, Warszawa Słowianofile zwalczali teorię K. Kawielina i S. Sołowiowa, zgodnie z którą wspólnota gminna traktowana była jako relikt bytu rodowego. W wyprowadzeniu obszcziny z patriachalnego Ŝycia rodzinnego, z więzów krwi upatrywali słowianofile dąŝenie do pomniejszenia jej roli jako wspólnoty moralnej, rozumno-ludzkiej.\n17 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty Wspólnota to związek ludzi, którzy rezygnują ze swego egoizmu, z osobowości swojej i okazują swą wzajemną zgodność: jest to dzieło miłości, wzniosłe dzieło Chrześcijańskie, znajdujące mniej lub bardziej nieokreślony wyraz w róŝnych swoich przejawach 40. Aksakow charakteryzując wspólnotę porównywał ją do chóru moralnego, w którym głos poszczególny nie ginął, lecz podporządkowany wspólnej harmonii dawał się słyszeć w zgodzie ze wszystkimi głosami. Tak teŝ we wspólnocie nie ginie osobowość, ale, rezygnując w imię powszechnej zgody ze swojej wyłączności, odnajduje siebie w postaci wyŝszej, oczyszczonej, we wzajemnej zgodzie jednostek pełnych takiegoŝ samozaparcia się; jak w harmonii głosów kaŝdy głos wnosi swój dźwięk, tak teŝ w duchowej harmonii wspólnoty słychać kaŝdą osobowość, lecz nie oddzielnie, ale w zespole i oto powstaje wzniosłe zjawisko zgodnego współistnienia istot (świadomości) rozumnych; powstaje bractwo, wspólnota tryumf ducha ludzkiego! 41 Do ideału tego najbardziej zbliŝała się jego zdaniem ruska wspólnota gminna. Była ona zawsze wspólnotą rozumno-ludzką, a nie przyrodniczo-ludzką ; twierdzenie to, wymierzone było przeciwko koncepcji historyków-okcydentalistów K. Kawielina i S. Sołowjowa traktujących wspólnotę gminną jako relikt organizacji rodowej. W próbach tych upatrywał Aksakow dąŝenie do pomniejszenia jej roli jako wspólnoty moralnej, do zanegowania jej znaczenia ogólnoludzkiego; myśliciel, który przeszedł przez szkołę heglowską, nie mógł zgodzić się na zaliczenie swego ideału społecznego do bezpośrednio naturalnej, na wpół zwierzęcej egzystencji, pragnął przekonać swych adwersarzy, Ŝe we wspólnocie gminnej panuje rozumność i świadomość. Oznaczało to, wszak w intencji autora, Ŝe wspólnota gminna jest tworem myśli nie indywidualnej, lecz zbiorowej, Ŝe nie została ona wymyślona ; ale powstała spontanicznie jak kaŝdy swobodny przejaw ducha ludzkiego. Panująca we wspólnocie rozumność i świadomość nie miała więc nic wspólnego z potępianym przez słowianofilów racjonalizmem; polegała ona na tym, Ŝe mir w odróŝnieniu od stowarzyszeń opartych jedynie na racjonalnie wykalkulowanym, egoistycznym interesie troszczy się o kaŝdego ze swych członków, nie pozostawia ich na los przypadku, hamuje ślepą Ŝywiołowość, posługując się nie siłą, lecz słowem i przekonywaniem jak przystało istotom obdarzonym przez Absolut rozumem i świadomością. Rozumność wspólnoty zasadza się bowiem na jej charakterze moralnym. Oto kilka innych tez stanowiących trzon omawianego artykułu. Wspólnota będąc przejawem Ŝycia, przejawem swobodnym nie moŝe mieć w sobie nic co posiada charakter umowno-formalny. 40 TamŜe, s TamŜe, s. 197.\n18 140 Powtórzyć naleŝy za Słowianofilami, Ŝe w społeczeństwie ruskim istniało ustawiczne dąŝenie do pełnej integralności wszystkich władz wewnętrznych jednostkowych i społecznych. Tylko w takim bowiem społeczeństwie, gdzie wszystkie stany przeniknięte były jednym duchem, w którym powszechnie szanowano i czczono klasztory te szkoły ludowe i uniwersytety państwa boŝego całkowicie panujące nad umysłami, gdzie ludzie, którzy osiągnęli mądrość duchową, mogli stale przewodzić pozostałym, którzy jeszcze nie osiągnęli dojrzałości tylko tam podobne nastawienie człowieka wieść go mogło ku pełni doskonałości. W dawnej Rosji ta integralność samoświadomości, ku której Rosjan kierowały obyczaje, odzwierciedlała się równieŝ w patriarchalnych formach ich Ŝycia rodzinnego, w zasadzie stałego samopoświęcenia się dla wspólnoty. Ta właściwość Ŝycia rodzinnego, zdaniem Aksakowa, zachowała się w obyczajowości chłopskiej aŝ do XIX wieku, jeśli więc chcieć wniknąć do Ŝycia wewnętrznego rodziny chłopskiej, powiada Aksakow, moŝna by stwierdzić, Ŝe kaŝdy jej członek przy wszystkich swoich nieustannych pracach i ustawicznej trosce o pomyślny rozwój całego gospodarstwa, nigdy w swoich wysiłkach nie działał na rzecz swego poŝytku osobistego. Celem i źródłem jego działania była integralność rodziny moŝliwa poprzez podtrzymywanie tradycji. Wspomniany juŝ przedstawiciel Słowianofilstwa I. Kirejewski w kolejnym ze swoich tekstów pt. Rosja a Europa równieŝ skupił się na wskazaniu na rolę, jaką w Ŝyciu społecznym Rosji odgrywał obyczaj i tradycja i doszedł do wniosku, Ŝe skutkiem istnienia tak trwałych, jednakowych i powszechnie przyjętych obyczajów jakakolwiek zmiana struktury społecznej niezgodna z ustrojem całości, nie była w Rosji moŝliwa, a jakiekolwiek próby podejmowane w tym kierunku, choćby słynne reformy Piotra I, nie dość Ŝe szkodliwe, bo niezgodne z tradycyjnym duchem rosyjskim, to powierzchowne. Kirejewski podkreślał równieŝ, Ŝe nawet stosunki rodzinne kaŝdego człowieka były określone jeszcze przed jego narodzinami w ten sposób, Ŝe kaŝda rodzina podlegała mirowi, mir zebraniu gromadzkiemu, zebranie wiecowi itd., aŝ w końcu wszystkie te poszczególne koła wspólnotowe koncentrowały się we wspólnym środku, w Kościele prawosławnym. śaden indywidualny pogląd, Ŝadna sztuczna umowa nie mogły stworzyć nowego porządku, wymyślić nowych praw nie-przywilejów. Stąd staroruski układ społeczny był stabilny i trwały, a jednostka ograniczana w nim z jednej strony, swoistą, Ŝywą wolą i opinią najbliŝszych członków wspólnoty, z drugiej zaś mocą i autorytetem tradycji i wiary prawosławnej, otrzymywała wystarczający dla jej spokoju i szczęścia zakres wolności i swobody. Fakt ten pozwala trafnie uchwycić istotę słowianofilskiego pojmowania wolności i związany z nim szczególny aspekt ideału więzi społecznej. Przedmiotem tej wolności nie jest jednostka, lecz zbiorowość. Jednostka wolna jest tylko w swych dąŝeniach społecznych, istota jej wolności polega na bezwzględ-\n19 Paradygmat duchowej integralności a idea słowiańskiej wspólnoty nym utoŝsamieniu się z grupą. Dowolność działań jednostkowych, nie stanowi o wolności, zdaniem słowianofilów przeciwnie, prowadzi do sytuacji, w której jedyną spójnią społeczeństwa stają się zewnętrzne, arbitralne konwencje; człowiek jest istotą bez reszty społeczną, a więc wolność jego działania polega na tym, Ŝe są one wyznaczone przez idealnie uwewnętrznione, a tym samym nie odczuwane jako przymus, nakazy i normy społeczne. Głównym ogniwem realizującej się w ten sposób jedności są nie czynniki zewnętrzne wobec jednostek, takie jak struktura organizacyjna społeczeństwa, podział pracy, lecz wspólna świadomość, ład przedstawień zbiorowych według terminologii E. Durkheima. Symbolizują tę swobodną jedność tradycyjne tańce plemienne czy greckie misteria 42. Wolność moŝliwa przy takiej jedności jest zatem wolnością preindywiduacyjną, wolnością indywidualności nie jednostkowej, lecz kolektywnej. Zestawienie antyindywidualizmu Kirejewskiego czy Chomiakowa z antyindywidualizmem tradycjonalistów i skrajnie konserwatywnych romantyków, pozbawiających jednostkę wszelkich jej praw naturalnych, byłoby jednak dla rosyjskich myślicieli-utopistów jawnie krzywdzące. Podobnie jak J. G. Fichte pozostawiali oni bowiem jednostce bardzo istotne prawo: prawo secesji, wystąpienia ze wspólnoty, której poglądy moralne są jej zdecydowanie obce. Światopogląd tych myślicieli słowianofilskich był swego rodzaju konserwatywnym anarchizmem: prawda wewnętrzna wykluczała w ich koncepcji wszelki zewnętrzny przymus. Idealna wspólnota mogła zatem co najwyŝej usunąć z siebie niezgodną, niepoprawną jednostkę, jeśli ona sama nie chciała usunąć się dobrowolnie. Tak właśnie postępowały, zdaniem Kirejewskiego, wspólnoty staroruskie 43. Jednostki pragnące pozostać we wspólnocie winny jednak zrezygnować na jej rzecz z wszelkiej autonomii moralnej. K. Aksakow nawiązując do omawianego tekstu Kirejewskiego wyciągnął stąd nawet wniosek praktyczny: chłop powinien być pozbawiony prawa procesowania się ze swoim mirem. Chłop jest Ŝywą cząstką owego miru, znajdując się w nim uznaje tym samym pełnię jego władzy i bezapelacyjność jego decyzji. MoŜna dopuścić swobodne występowanie z miru, ale dopóki jednostka do miru naleŝy, dopóty mir jest dla niej najwyŝszym sądem, a jego słowo nieubłaganą prawdą. Mir jest w swej istocie soborem, najwyŝszą władzą, nad którą nikt nie sprawuje sądu. MoŜna przemocą naruszyć jego wolę, wypaczyć ją, odrzucić, ale wyłącznie przemocą; prawomocnie sądzić go nie moŝna. Takie jest znaczenie miru, taka jest jego istota inaczej nie byłby mirem. Lud właściwie rozumie 42 Por. S. Ossowski, O osobliwościach nauk społecznych, rozdz. pt. Koncepcje ładu społecznego i typy przewidywań, Warszawa Porównaj: Idea izgoji, ludzi z tych czy innych powodów usuniętych ze swej wspólnoty i w Ŝadnej innej nie znajdujących oparcia.\n20 142 znaczenie miru i wyraŝa je w słowach: miru nikt nie sądzi; sędzią nad mirem jest tylko Bóg 44. Wróćmy jednak do omawianej na początku tego rozdziału, pracy Aksakowa Zasada jednomyślności a zasada większości. Kontynuując swoje rozwaŝania Aksakow podkreśla Ŝe to słowo synonim rozumności ludzkiej jest wyrazem panującej we wspólnocie zgody. Słowo to, będące wyrazem współpracy duchowej wspólnoty, ujawnia się w naradzie (wiecu, zebraniu, soborze). Narada ma na celu uzyskanie powszechnej zgody, narada taka, powiada Aksakow, nie moŝe się zakończyć dopóty, dopóki wszystkich nie połączy jedna myśl, dopóki nie uzyska się powszechnej zgodności, dopóki pojedyncze sądy, mówiąc słowami ewangelisty, nie zejdą się z sobą w miłości to z niej płynie zasada jednomyślności przy podejmowaniu decyzji przez wspólnotę, zasada niezwykle waŝna w społeczno-filozoficznej myśli słowianofilów, gdyŝ w niej upatrywali oni sedna pojmowanej przez nich wspólnotowości. Zasada jednomyślności jest zasadą zgody, jasne jest zatem dla Aksakowa, Ŝe zasada większości, charakteryzująca demokrację, jest jej zaprzeczeniem; opiera się bowiem na przemocy, przewadze; ci, których jest więcej, pokonują w głosowaniu tych, których jest mniej. Oczywiście idea jednomyślności jest dla Aksakowa kwestią raczej z porządku, idealnego, sakralnego, pełna jej realizacja moŝe dokonać się wraz ze materializacją wizji państwa BoŜego, na ziemi. Jednomyślność to sprawa trudna; ale wyŝyny moralne zawsze osiągnąć trudno, a juŝ najtrudniej być chrześcijaninem; nie wynika wszak z tego, by człowiek miał rezygnować z wyŝyn moralnych i z chrześcijaństwa 45. Interesujące są wnioski, jakie wyciągnął Aksakow z powyŝej sformułowanej przesłanki. OtóŜ zasugerował on, Ŝe tam, gdzie osiągnięcie zgody, co do poszczególnych kwestii, osiągnięcie jednomyślności, nie jest moŝliwe; lepiej uciec się do środków przemocy, w walce rozstrzygnąć spór, karząc jakby siebie za własną niedoskonałość, wszystko zaś po to, by nie uznać większości za wystarczające prawo, za zasadę, by nie rozbić w ten sposób, od podstaw, jedności wspólnoty, jedności wyŝszego rzędu. Członkowie wspólnoty, powiada Aksakow, gdy nie mogą się ze sobą zgodzić i niezgoda staje się faktem, pozwalają się jej wyrazić, jako faktowi, by nie zaległa ona w ich sercach, nie udają, Ŝe jest ona nieobecna, poddając sporną kwestię głosowaniu, ale w bitwie, siłą nawzajem zmuszają się do zgody. Idea 44 K. S. Aksakow, Zamiecznija na nowoje administratiwnoje ustrojstwo kriestijan w Rosii, Leipzig 1861, s. 107, [w:] A. Walicki, W kręgu konserwatywnej utopii, PWN, Warszawa 1964, s K. Aksakow, Zasada jednomyślności a zasada większości, tekst ten stanowi początek artykułu pt. Krótki zarys historii soborów ziemskich, [w:] Filozofia i myśl społeczna rosyjska , s. 198, wyboru dokonał i przypisami opatrzył A. Walicki, PWN, Warszawa 1961.\nDOKTRYNY I IDEOLOGIE KLUCZ\nTEST DOKTRYNY I IDEOLOGIE KLUCZ Proszę się zastanowić i zakreślić kółkiem wybraną odpowiedź. 1. Polityką nie jest: a) wynikający z danej ideologii oraz uporządkowany zbiór poglądów na Ŝycie polityczne


Trzech Znanych P. Znamy datę premiery filmu realizowanego m.in. w Kruszwicy-MojaKruszwica.pl | Moja Kruszwica\nHome / Rozrywka / Trzech Znanych P. Znamy datę premiery filmu realizowanego m.in. w Kruszwicy-MojaKruszwica.pl\nTrzech Znanych P. Znamy datę premiery filmu realizowanego m.in. w Kruszwicy-MojaKruszwica.pl\nPrzemysław Bohonos 12:39:00 Rozrywka Edit\nZnamy datę pokazu premierowego filmu "Trzech Znanych P.". Produkcja była kręcona m.in. w Kruszwicy.\n"Trzech Znanych P." to nowa produkcja filmowa, której sceny kręcono m.in. przy kruszwickiej Kolegiacie, nad Gopłem oraz w Pałacu w Lachmirowicach. Akcja filmu dzieje się w latach 70.\nReżyserką filmu "Trzech Znanych P.", którego akcja dzieje się m.in. w Kruszwicy jest Karolina Ford, absolwentka Wydziału Sztuk Pięknych Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu oraz stypendystka Universita degli Studi Roma Tre w Rzymie. Jak informuje Gazeta Wyborcza, torunianka ma już na swoim koncie dwa filmy krótkometrażowe. Produkcje doceniono na festiwalach w Polsce i za granicą.\n"Trzech Znanych P'" opowiada o trójce przyjaciół, którzy włamują się do opuszczonego dworu.\n- Próbują odnaleźć namiastkę beztroski i wolności. Spędzana wspólnie noc ma być triumfem przyjaźni, radości i swobody. Niespodziewane wydarzenia rozdzielają ich bezpowrotnie, pozostawiając w sercu wyrwę nie do zasklepienia. Opowiadamy historię idealnej z pozoru przyjaźni i zaufaniu, które okazuje się zbudowane na grząskim fundamencie. Wybory, których dokonują postaci, nie są jednoznaczne-mówi Karolina Ford.\nPokaz premierowy odbędzie się 7 kwietnia w Kino Centrum. Seans zaplanowano na godzinę 19:00.


Nowa skrzynia biegów Renault - TruckFocus.pl\n› Nowości › Nowa skrzynia biegów Renault\nNowa skrzynia biegów Renault\nRenault Trucks poszerza gamę pojazdów dystrybucyjnych dzięki nowej ofercie zautomatyzowanych skrzyń biegów, zbudowanych tak, aby zaspokoić specyficzne wymagania przemysłu dystrybucyjnego. W gamie dystrybucyjnej Renault Trucks do tej pory brakowało pojazdu ze zautomatyzowaną skrzynia biegów, od dzisiaj lukę tą wypełnił Midlum ze skrzynią Optitronic.\nDystrybucja, szczególnie w miastach wymaga pojazdów zwrotnych, ekonomicznych i łatwych w użyciu. Renault Trucks proponuje takie pojazdy jak Renault Midlum oraz Premium Distribution. Aby jeszcze poszerzyć swoją ofertę, Renault Trucks wprowadza Midlum wyposażone w zautomatyzowaną skrzynię biegów.\nPrzy konstruowaniu nowych 6-cio biegowych skrzyń 6AS800 dla Midlum 220 oraz 6AS1000 dla Midlum 240 oraz 280, Renault Trucks wykorzystało doświadczenia zabrane na podstawie świetnie przejętych na rynku skrzyń Optidriver+ (samochody dalekobieżne i budowlane)\nPriorytetem dla Renault Trucks przy konstruowaniu skrzyni było hasło „przyjazne dla użytkownika”. Dlatego też skrzynia proponuje kilka trybów jazdy, podczas gdy kierowca może się skupić na manewrach i prowadzeniu pojazdu.\nTryb: „Ekonomiczny”, który zapewnia największy kompromis między zużyciem paliwa i osiągami pojazdu oraz automatycznie adaptuje się do warunków jazdy i obciążenia.\nTryb: „Manewrowy” pozwalający zwiększyć precyzję kierowania pojazdem, przy niskich prędkościach, sterowanie sprzęgłem jest uzależnione od położenia pedału przyspieszenia.\nTryb: „Kick-down” gwarantujący większe przyspieszenia.\nTryb: „Manual” na te sytuacje, kiedy kierowca chce przejąć kontrolę nad skrzynią biegów. Tryb dezaktywuje się po włączeniu tempomatu lub głębszym wciśnięciu pedału przyspieszenia.\nErgonomiczne sterowanie skrzynią Optitronic jest umieszczone przy kole kierownicy a istotne dane wyświetlane są na tablicy przyrządów, dzięki czemu ułatwiona zostaje codzienna praca kierowcy.\nZautomatyzowana skrzynia Optitronic to uzupełnienie oferowanych do tej pory skrzyń manualnych i automatycznych, mająca na celu obniżenie kosztów eksploatacji pojazdu.\nOsiągi nowej skrzyni biegów są owocem badań mających zapewnić jak najniższe zużycie paliwa przy jednocześnie doskonałych osiągach pojazdu.\nProducent zapewnia, że ponadto skrzynia biegów Optitronic zapewni wysoką niezawodność i trwałość. Wszystkie elementy układu napędowego są zabezpieczone przed przeciążeniem. Oznacza to niższe koszty eksploatacji i zabezpiecza przed zniszczeniem mechanicznym na skutek niewłaściwego użycia a w efekcie niższe koszty serwisów i napraw w trakcie całego życia pojazdu.\nAby ustrzec się przed „chorobami wieku dziecięcego” Renault Trucks przeprowadziło próby drogowe. Piętnaście Midlumów w trakcie normalnej eksploatacji w kilku firmach transportowych przejechało 500 000 km.\nTagi: Nowość, Renault, Skrzynie biegów


Kasia Kowalska - Strona 33 • Edyta Górniak forum dyskusyjne\nPostautor: niuto » 17 gru 2017, 21:59\nKlipy do Jestem kobietą i do Dotyku nie pochodzą z oficjalnego kanału Divy, więc tym samym są bardziej "schowane". Ale i tak z czasem JK i D przegonią T-T\n"Dumka" też pochodzi z tego kanału i jakoś ma miliony odsłon. Po wpisaniu tytułów piosenek właśnie klipy z kanału Edyta Górniak wyskakują...\nAle i tak z czasem JK i D przegonią T-T.\nI tak samo można założyć, że powiedzmy za jakieś 10 lat starsze przeboje Kasi przegonią "Spowiedź"...\nPostautor: ray » 17 gru 2017, 23:06\nNo właśnie nie. Bo te stare przeboje Kasi też są od lat dostępne na YouTube i przewaga Spowiedzi nie tylko się nie zmniejsza, ale nawet rośnie.\nI mamy jeszcze Spotify, które w Polsce wystartowało w lutym 2013, czyli kiedy Spowiedź już była stara, i tutaj też potwierdza się to, o czym piszę.\nNie wiem, jak to możliwe, że ani Ty, ani Endeven nie znaliście wcześniej Spowiedzi. Pamiętam, że swego czasu ten numer ciągle leciał w radiu. Przed laty strasznie drażnił mnie sam początek tej piosenki, śpiewany przez córkę Kasi. A dzisiaj już lubię ten utwór... I doceniam, że Kasia dotyka tutaj poważniejszych treści i że wcale nie towarzyszy temu pesymistyczny wydźwięk. Muzycznie ten kawałek też się broni. I brawo za teledysk!\nMoją ulubioną piosenką z "Antepenultimate" jest A Ty czego chcesz, żałuję, że ten singiel teraz jest już raczej zapomniany...\nPostautor: Steffie » 18 gru 2017, 0:26\nNiestety "Spowiedz", mimo ze ma duzo wyswietlen, nie pobila na pewno rekordow popularnosci przebojow Kasi z lat 90 czy poczatku XXI wieku, tylko ze wtedy nie dzialal YouTube i nie mozna tego teraz porownac. Ta piosenka jest taka sobie, teledysk jej troche pomaga, po prostu jest ciekawy, moze przez polaczenie dziecka i weza. Na marginesie mnie sie nie podoba ani piosenka, ani ten teledysk, i nie zaliczam jej do wielkich przebojow Kasi. To, co kiedys bylo na 1 miejscu LP3 to byly hity nad hitami, polecam sprawdzic, bo to te piosenki znala cala Polska:\nPorownywanie "Spowiedzi" do starych, wielkich hitow Kasi to tak jakby twierdzic, ze "Teraz-tu" bylo wiekszym przebojem Edyty od "To nie ja", " Dotyku" czy "Jestem kobieta", bo ma od nich wieksza ilosc wyswietlen, a nie jest to prawda.\nTaki maly przyklad, piosenka "Tak mi ciebie brak" z 1996 r. ma na YT ponad 3 miliony wyswietlen, nie jest to nawet teledysk do tej piosenki, tylko zwykle zdjecie, ktore ktos wstawil jak tlo, a zatem czemu zawdzieczamy duza ilosc wyswietlen? To stary przeboj Kaski, ktory swego czasu spiewalo pol Polski, a drugie pol sluchalo. Szkoda, ze Edyta czy inne panie z tego pokolenia nie wylansowaly tylu przebojow.\nPostautor: ray » 18 gru 2017, 0:48\nByć tak blisko było numerem 1 na LP3, ale czy to był taki hit nad hity?\nTak samo Chcę znać swój grzech. Swoją drogą, czytałem gdzieś, że po występie na Eurowizji Kasia już nigdy na żadnym koncercie nie zaśpiewała tej piosenki.\nSteffie pisze: Porownywanie "Spowiedzi" do starych, wielkich hitow Kasi to tak jakby twierdzic, ze "Teraz-tu" bylo wiekszym przebojem Edyty od "To nie ja", " Dotyku" czy "Jestem kobieta", bo ma od nich wieksza ilosc wyswietlen, a nie jest to prawda.\nAle przecież ja nie porównuję utworów nowych ze starymi. Porównuję piosenkę sprzed 9 lat (która w dodatku na kanał Vevo trafiła dopiero prawie półtora roku po premierze) z przebojami sprzed kilkunastu, dwudziestu paru lat.\nI widać wyraźnie, do czego internauci najchętniej wracają teraz, w 2017.\nPostautor: Steffie » 18 gru 2017, 1:08\nray pisze: Być tak blisko było numerem 1 na LP3, ale czy to był taki hit nad hity?\nTo byl wielki przeboj. To bylo bardzo walkowane w eterze, a to, ze nie pamietaja tego mlodsi sluchacze, nie znaczy, ze tak nie bylo. "Chce znac swoj grzech" to byl tez znany kawalek, a to, ze nie odniosl sukcesu na Eurowizji? Tam malo ktory kawalek na poziomie odnosi sukces, wstydu Kaska na pewno nie przyniosla.\nray pisze: Ale przecież ja nie porównuję utworów nowych ze starymi. Porównuję piosenkę sprzed 9 lat (która w dodatku na kanał Vevo trafiła dopiero prawie półtora roku po premierze) z przebojami sprzed kilkunastu, dwudziestu paru lat.\nNo tak, Ty porownujesz kawalki stare ze starszymi i stwierdzasz na podstawie wyswietlen wideo, ze jej najwiekszym hitem byl ten, ktory mial ciekawszy teledysk. Prosze cie.. A moze oni to teraz puszczaja dlatego, ze to w sumie byl ostatni bardziej rozpoznawalny muzycznie kawalek Kaski? Nie wiem, chetnie bym sie dowiedziala, bo NA PEWNO nie jest to jej najwiekszy przeboj.\nray pisze: No i nie zapominajmy o radiach - dzisiaj w eterze częściej usłyszymy Spowiedź niż Jak rzecz czy Coś optymistycznego.\nJakies linki do badan na poparcie tej tezy?\nPostautor: ray » 18 gru 2017, 2:14\nTo byl wielki przeboj. To bylo bardzo walkowane w eterze, a to, ze nie pamietaja tego mlodsi sluchacze, nie znaczy, ze tak nie bylo.\nByć tak blisko było wałkowane w eterze, bo to był singiel. Oczywiście, że było przebojem, ale - według mnie - tylko sezonowym. Rok 2000 w polskim popie kojarzy mi się przede wszystkim z Czerwonymi koralami i Balem wszystkich świętych. To są hity ponadczasowe, Być tak blisko - już nie. Nawet Nobody radzi sobie teraz lepiej w serwisach streamingowych.\nCo do Chcę znać swój grzech... Oczywiście, że Kasia nie przyniosła nam wstydu na Eurowizji, ale dzisiaj o tej piosence pamiętają już chyba tylko fani Kasi i fani ESC. Półtora roku temu ktoś wrzucił klip do Chcę znać swój grzech na YouTube - dziś to wideo ma na liczniku zaledwie półtora tysiąca wyświetleń...\nSteffie pisze: No tak, Ty porownujesz kawalki stare ze starszymi i stwierdzasz na podstawie wyswietlen wideo, ze jej najwiekszym hitem byl ten, ktory mial ciekawszy teledysk. Prosze cie.. A moze oni to teraz puszczaja dlatego, ze to w sumie byl ostatni bardziej rozpoznawalny muzycznie kawalek Kaski? Nie wiem, chetnie bym sie dowiedziala, bo NA PEWNO nie jest to jej najwiekszy przeboj.\nAle dlaczego na pewno nie?\nJa jestem zdania, że Spowiedź jest największym przebojem Kowalskiej, bo ma zdecydowanie najwyższą liczbę wyświetleń na YouTube (i - co ważne - ta przewaga cały czas rośnie), ma również najwyższą liczbę łapek w górę, najwyższą liczbę komentarzy, najwyższą liczbę odsłuchań na Spotify i jest wysoko na Tidalu (6 miejsce). Spowiedź miała 1 miejsce na liście przebojów RMF, 1 miejsce na liście przebojów Radia Zet i 41 miejsce na LP3. Dodatkowo radia cały czas pamiętają o tej piosence i sama Kasia też od czasu do czasu przypomina ten kawałek w telewizji. I jeszcze czasem ktoś wrzuci na YouTube swój cover Spowiedzi (inne przeboje Kowalskiej oczywiście też są coverowane, ale jednak rzadziej). Widać, że ta piosenka wciąż "żyje".\nPowiedziałbym, że po Spowiedzi jeszcze potem Maskarada była dość rozpoznawalnym utworem...\nJeżeli nie Spowiedź jest największym przebojem Kowalskiej, to co w takim razie? Na pewno nie Antidotum, nie Pieprz i sól i nie Być tak blisko. W grę wchodzi ewentualnie Jak rzecz i A to, co mam. Pamiętam, że w konkursie premier Sopot Festival 1995 Polskę reprezentowały Kowalska i Steczkowska - Kasia wykonała wtedy premierowo A to, co mam i jeszcze Jak rzecz, a Justyna - premierowo Dziewczynę szamana i jeszcze Wrogu mój. Kowalska dostała wtedy nagrodę główną i nagrodę publiczności, a Steczkowska - nagrodę dziennikarzy.\nSteffie pisze: Jakies linki do badan na poparcie tej tezy?\nPostautor: Steffie » 18 gru 2017, 2:45\nray pisze: Być tak blisko było wałkowane w eterze, bo to był singiel. Oczywiście, że było przebojem, ale - według mnie - tylko sezonowym. Rok 2000 w polskim popie kojarzy mi się przede wszystkim z Czerwonymi koralami i Balem wszystkich świętych. To są hity ponadczasowe, Być tak blisko - już nie.\nCzy to Ty cos pisales na forum, ze o gustach sie nie dyskutuje? Ale ok, podyskutujmy. Wyobraz sobie, ze wedlug mnie "Czerwone korale" to byl przeboj sezonowy, a co do "Balu", to nie bede sie wypowiadac, bo nie znosze wokalu tego pana, powiedzmy, ze byl ten kawalek dosc namolnie grany w radiach swego czasu. Ale obok niego leciala Kaska, i jej piosenki na pewno nie byly sezonowkami. Mam wrazenie, ze wymyslasz cos na poparcie swojej tezy.\nray pisze: Nawet Nobody radzi sobie teraz lepiej w serwisach streamingowych.\nNo widzisz, problem z Toba jest taki, ze glownie opierasz sie na serwisach streamingowych, ktore istnieja TERAZ, a nie 10-15 lat temu, kiedy kawalki Kaski hulaly w eterze i na listach. To jest opieranie sie tylko na jednym elemencie, ktory jest w uzyciu obecnie, nie jest to zatem wiarygodna ocena.\nray pisze: Co do Chcę znać swój grzech... Oczywiście, że Kasia nie przyniosła nam wstydu na Eurowizji, ale dzisiaj o tej piosence pamiętają już chyba tylko fani Kasi i fani ESC. Półtora roku temu ktoś wrzucił klip do Chcę znać swój grzech na YouTube - dziś to wideo ma na liczniku zaledwie półtora tysiąca wyświetleń...\nMoze mial slaby klip, waz nie pelzal po dziecku, a stylistyka piosenki nie pasuje do Kasi?\nray pisze: Ale dlaczego na pewno nie?\nJa jestem zdania, że Spowiedź jest największym przebojem Kowalskiej, bo ma zdecydowanie najwyższą liczby wyświetleń na YouTube (i - co ważne - ta przewaga cały czas rośnie), ma również najwyższą liczbę łapek w górę, najwyższą liczbę komentarzy, najwyższą liczbę odsłuchań na Spotify i jest wysoko na Tidalu (6 miejsce). Spowiedź miała 1 miejsce na liście przebojów RMF, 1 miejsce na liście przebojów Radia Zet i 41 miejsce na LP3. Dodatkowo radia cały czas pamiętają o tej piosence i sama Kasia też od czasu do czasu przypomina ten kawałek w telewizji. I jeszcze od czasu do czasu ktoś wrzuci na YouTube swój cover Spowiedzi (inne przeboje Kowalskiej oczywiście też są coverowane, ale jednak rzadziej). Widać, że ta piosenka wciąż "żyje".\nZyje, ale nie jako najwiekszy przeboj. Po raz kolejny apeluje: zwroc uwage, ze wyswietlenia na YouTube czy odsluchania na Spotify to nie jest jedyny wyznacznik sukcesu utworu. Poza tym zobacz, ile piosenek Kaski mialo 1 miejsce na liscie RMF, a 41 miejsce na LP3 to dosc slaby wynik jak na najwiekszy przeboj.\nRadia pamietaja nie tylko o tej piosence Kasi, ale o jej wielu innych piosenkach, ona przypomina rozne swoje przeboje, a ludzie coveruja mnostwo roznych piosenek, ale nie wszystkie sa na YT.\nI tutaj zmierzamy do podsumowania, a raczej meritum: Kasia nie ma jednego najwiekszego przeboju, ona ma wiele przebojow, bo wylansowala wiele hitow, ktore kroluja po dzis dzien w eterze.\nJesli nadal masz watpliwosci, to proponuje zrobic sonde uliczna, moze nasz kolega z "Faktu" sie tym zajmie?\nray pisze: Odsłuchane.eu\nNo popatrz, ja korzystalam z tego samego serwisu, a jednak mam zupelnie inne wyniki i tezy.\nPostautor: ray » 18 gru 2017, 4:12\nSteffie pisze: Mam wrazenie, ze wymyslasz cos na poparcie swojej tezy.\nNaprawdę uważasz, że Być tak blisko to większy hit niż Czerwone korale czy Bal wszystkich świętych?\nSteffie pisze: No widzisz, problem z Toba jest taki, ze glownie opierasz sie na serwisach streamingowych, ktore istnieja TERAZ, a nie 10-15 lat temu, kiedy kawalki Kaski hulaly w eterze i na listach. To jest opieranie sie tylko na jednym elemencie, ktory jest w uzyciu obecnie, nie jest to zatem wiarygodna ocena.\nTylko że akurat w przypadku Kasi, która przez ostatnie półtora roku nie wydała nic, i o której od dłuższego czasu jest cicho w mediach, serwisy streamingowe to najbardziej wiarygodna ocena. Radia mają swoją politykę, czasem z niewiadomych przyczyn jednych artystów grają, a innych - nie, i jedne piosenki grają, a innych - nie. Listy przebojów sprawiają wrażenie ustawionych (najnowszy singiel Szpaka drugi tydzień z rzędu jest #1 w Radiu Zet, a w RMF nie jest w stanie dostać się nawet na 20 miejsce). Natomiast jeżeli chodzi o serwisy streamingowe, to wydaje mi się, że one są bardziej sprawiedliwe. Tu też są możliwości nabijania wyników, jest możliwość układania playlist, które pewne utwory faworyzują, ale i tak te serwisy chyba najlepiej oddają to, czego ludzie aktualnie chcą słuchać. A ludzie z całego repertuaru Kowalskiej najbardziej chcą słuchać Spowiedzi - nie Ayi, która jest jeszcze względnie nowa i nieosłuchana, tylko właśnie Spowiedzi. I to jest ciekawe, dlaczego tak właśnie jest.\nSteffie pisze: Poza tym zobacz, ile piosenek Kaski mialo 1 miejsce na liscie RMF, a 41 miejsce na LP3 to dosc slaby wynik jak na najwiekszy przeboj.\nZwróciłem na to uwagę. Tylko tu trzeba wziąć pod uwagę specyfikę Trójki - od pewnego czasu, nie wiem, od kiedy dokładnie (od 2005?), Trójka preferuje mniej komercyjną muzykę. Najnowszy przebój Dąbrowskiej, który teraz świetnie rozgrywa się w radiach i jest aktualnie notowany i na liście Radia Zet, i RMF, i Eski, na LP3 dotarł tylko do 25 miejsca i już 2 tygodnie temu wypadł z listy i usunięto go z listy utworów do głosowania. Myślisz, że gdyby teraz Kowalska wydała piosenkę w stylu Być tak blisko, znów miałaby szanse na 1 miejsce w Trójce? Na pewno nie.\nSteffie pisze: waz nie pelzal po dziecku\nTo nie jest wąż, tylko robak.\nPostautor: Steffie » 18 gru 2017, 11:25\nray pisze: Naprawdę uważasz, że Być tak blisko to większy hit niż Czerwone korale czy Bal wszystkich świętych?\nJa uwazam, ze sa porownywalne, Ty negujesz przeboj Kasce, bo w serwisach streamingowych nie za bardzo rozgrywa sie teraz, po 17 latach od premiery. Caly czas patrzysz tylko na jeden wskaznik, zapominasz o tym, ze kiedys ta piosenka byla bardzo popularna.\nray pisze: Tylko że akurat w przypadku Kasi, która przez ostatnie półtora roku nie wydała nic, i o której od dłuższego czasu jest cicho w mediach, serwisy streamingowe to najbardziej wiarygodna ocena.\nNie moge sie z tym zgodzic. Dlatego, ze bierzesz pod uwage glownie serwisy streamingowe, ktore sa popularne stosunkowo od niedawna i nie uwzgledniasz tego, ze jeszcze niedawno temu to radia oraz stacje telewizyjne byly glownym medium, ktore rozpowszechnialy muzyke, nie patrzysz zbytnio na wyniki, ktore osiagaly kiedys dawne hity. To nie jest fair. Dla ciebie hitem nie jest cos, co kiedys bilo rekordy popularnosci, bo nie bije rekordow na serwisach streamingowych teraz, kiedy szczyt ma juz dawno za soba. Taki miernik jest szalenie nieobiektywny.\nray pisze: Listy przebojów sprawiają wrażenie ustawionych (najnowszy singiel Szpaka drugi tydzień z rzędu jest #1 w Radiu Zet, a w RMF nie jest w stanie dostać się nawet na 20 miejsce).\nPo prostu glosy fanow wystarczyly na liste Zet, ale na RMF juz nie.\nray pisze: Natomiast jeżeli chodzi o serwisy streamingowe, to wydaje mi się, że one są bardziej sprawiedliwe. Tu też są możliwości nabijania wyników, jest możliwość układania playlist, które pewne utwory faworyzują, ale i tak te serwisy chyba najlepiej oddają to, czego ludzie aktualnie chcą słuchać.\nI sam sobie odpowiedziales na temat wiarygodnosci tych serwisow.\nJest ciekawe, jednak to nie robi z tej piosenki najwiekszego przeboju Kaski, tak jak "Wracam do domu" nie jest najwiekszym przebojem Justyny.\nray pisze: Zwróciłem na to uwagę. Tylko tu trzeba wziąć pod uwagę specyfikę Trójki - od pewnego czasu, nie wiem, od kiedy dokładnie (od 2005?), Trójka preferuje mniej komercyjną muzykę.\n10, 15, 20, 25 lat temu Trojka rowniez preferowala mniej komercyjna muzyke i dlatego trudno bylo tam miec przeboj, jednak ten, komu sie to udalo, naprawde ten przeboj mial.\nray pisze: Najnowszy przebój Dąbrowskiej, który teraz świetnie rozgrywa się w radiach i jest aktualnie notowany i na liście Radia Zet, i RMF, i Eski, na LP3 dotarł tylko do 25 miejsca i już 2 tygodnie temu wypadł z listy i usunięto go z listy utworów do głosowania. Myślisz, że gdyby teraz Kowalska wydała piosenkę w stylu Być tak blisko, znów miałaby szanse na 1 miejsce w Trójce? Na pewno nie.\nPo prostu glowy fanow Ani wystarczyly na listy Zet i RMF, ale na Trojke juz nie.\nMysle, ze gdyby piosenka Kasi byla grana i popularna teraz tak, jak kiedys, rowniez bylaby przebojem.\nray pisze: To nie wiem, jak Ty to zrobiłaś. Może patrzyłaś na złe tagi...\nMysle, ze przesadzasz. Radia nadal graja te piosenki, mimo ze jedna byla wydana 23 lata temu, a druga 21 lat temu. To nie sa zapomniane przeboje, ale wciaz grane kawalki. A przede wszystkim, o czym zdajesz sie zapominac, te utwory sa nadal w glowach ludzi. Naprawde zrob ankiete wsrod zwyklych ludzi, nie patrz tylko na serwisy streamingowe.\nNo popatrz, a wyglada zupelnie jak waz. Widziales kiedys tak wielkie robaki, w dodatku pelzajace po dzieciach?\nPostautor: endeven » 18 gru 2017, 14:18\nOstatnio zmieniony 18 gru 2017, 20:52 przez endeven, łącznie zmieniany 1 raz.\nPostautor: karen » 18 gru 2017, 14:39\nDla mnie jednak takim największym i najwazniejszym przebojem było "Oto ja" pamiętam czasy jak wałkowało to w radiu, a ja zupełnie nie wiedziałam kim jest ta Kowalska, potem pamietam ten clip chyba w Luzie nadawali...\nTo były czasy,piękne czasy, swoja drogą takie piosenki jak właśnie "Oto ja" czy "A to co mam" w dzisiejszych czasach w życiu by radia nie grały, a kiedys to było możliwe..\nPostautor: endeven » 18 gru 2017, 14:44\nOto Ja, też mocny kandydat do tytułu największego hitu Kowalskiej, wiadomka\nPostautor: Matiz99 » 18 gru 2017, 21:02\nWczoraj byłem na koncercie kończącym trasę koncertów akustycznych. Wahałem się bo cena biletu była dość wysoka w porównaniu z innymi miastami. Ale gdy sobie porównałem: Częstochowska filharmonia (4 w polsce pod względem akustyki) a np. Poznań i koncert w... studenckiej auli xD To zrozumiałem tę różnicę w PLN-ach.\nPoza tym wiedziałem że Kasi zdarza się na koncertach śpiewać od niechcenia, zafałszować od czasu do czasu ale pomyślałem że koncert akustyczny biletowany jednak powinien zobowiązywać. I nie myliłem się! KK zaskoczyła mnie nie tylko pod kątem wokalnym ale i w aspekcie kontaktu z publicznością za co często zdarza sie jej zbierać słowa krytyki. Praktycznie każdy utwór był zaśpiewany tak że spokojnie można by go zarejestrować i wydać na płycie. Atmosfera była świetna. Kasia co chwile żartowała. Nie będę podawał przykładów ale jednak muszę przyznać że pod względem inteligencji Edyta nieco przy niej bladnie ze swoim ,,jak się czujecie?'' ,, Ale wspaniale'', ,,Cóż za emocje'' itp.\nPo koncercie okazało się że będzie możliwość spotkania z artystką. Mimo że nie miałem tego w planach po usłyszeniu tej informacji postanowiłem zaryzykować i zaczekać na ewentualne spotkanie.\nI w tym miejscu muszę się pochwalić dlaczego Kasia od wczoraj zapamięta mnie na długo.\nZ uwagi na własne deficyty w wyposażeniu papierniczym musiałem jakość pogodzić dysproporcję pomiędzy chęcią zdobycia pamiątkowego autografu, a owym brakiem.\nW ostatecznym rozrachunku po podpisaniu przed Kasię zdjęcia dla mnie stwierdziła:\n,, Tak jeszcze autografu nie dawałam!''\nNa co ja odparłem - Tak też myślałem\nGwoli jasności - Kasia na moją skromną prośbę wzięła mój telefon i palcem podpisała zdjęcie na ekranie\nPS. Chyba lubi niebieski bo ja ustawiłem czerwony a ona zmieniła na niebieski.\nPrzynajmniej mam pamiątkę która się nie zagubi i nie zniszczy\nMoje nagrania ,,To co dobre''\nByło też Hallelujah - wrzucę jutro.\nPostautor: ray » 18 gru 2017, 23:25\nnapisałem już wcześniej, że Być tak blisko było przebojem, tylko że to nie jest jeden z flagowych numerów Kowalskiej. To był jej ostatni #1 na LP3, ale czy ten utwór był naprawdę ważny w jej karierze? Nieee... Może słuchacze Trójki wtedy tak chętnie głosowali na tę piosenkę, bo mieli już dość wszechobecnego folku od Brathanków i Golców, nie wiem... Lista Trójki zawsze miała prestiż, ale zdecydowanie nie zgadzam się, że te single Kasi, które były tam na 1 miejscu, to były hity nad hity. Na przykład Oto ja dotarło do drugiego miejsca, a Chcę znać swój grzech - do pierwszego, ale przecież to Oto ja było i po dziś dzień jest większym przebojem.\nI nie zapominam, że praktycznie każdy singiel Kasi był swego czasu bardzo popularny - prawie każdy był #1 na listach przebojów i prawie każdy ciągle hulał w Zet i RMF. Te utwory do dziś są grane. Ale patrzę też, które z tych przebojów najbardziej przetrwały próbę czasu. I tutaj zarówno serwisy streamingowe, jak i radia pokazują, że dziś u Kowalskiej większą popularnością cieszą się utwory wydane po roku 2000 niż te z lat 90.\nDla mnie określenie "największy przebój" oznacza przede wszystkim utwór, do którego cały czas się wraca, mimo upływu lat, a dopiero na drugim miejscu jest to, które ta piosenka zajmowała miejsca na listach, kiedy była nowa, i czy była wtedy wałkowana w radiach aż do porzygu.\nSteffie pisze: No popatrz, a wyglada zupelnie jak waz. Widziales kiedys tak wielkie robaki, w dodatku pelzajace po dzieciach?\nNie widziałem, ale kto wie... może jeszcze zobaczę?\nendeven pisze: ewentualnie\nTak, ewentualnie. Bo największy hit z całej kariery to utwór, który powinien przebijać się wszędzie. A tymczasem A to, co mam ma bardzo dobry wynik na YouTube, ale słaby na Spotify, a Jak rzecz - na odwrót. I radia również nie grają tych 2 piosenek aż tak często jak innych przebojów Kowalskiej. Dlatego właśnie napisałem: "ewentualnie". Zresztą, skoro Karen dzisiaj napisała, że kiedy po raz pierwszy usłyszała w radiu Oto ja, zupełnie nie wiedziała, kim jest Kowalska, to znaczy, że poprzedni singiel, Jak rzecz chyba jednak nie był swego czasu aż tak megapopularny.\nI ja pamiętam tamte czasy. Co prawda chodziłem do młodszych klas podstawówki, ale już wtedy mocno interesowałem się polskim, "dorosłym" popem, oglądałem "Muzyczną jedynkę" Orzecha i pamiętam, że nawet zapisywałem, która piosenka jest na którym miejscu. Szkoda, że już nie mam tych zapisków.\nMam wrażenie, że Ty, Endeven przesadzasz z kolei w drugą stronę - że gdybyś miał wskazać po 3 największe przeboje Kowalskiej, Steczkowskiej, Górniak i Bartosiewicz, wymieniłbyś wyłącznie piosenki z okresu 1994-1996. To był najlepszy okres w karierze tych pań, tak samo jak były to złote czasy w historii polskiej fonografii, ale to nie znaczy, że te babki nie miały już później wielkich, ponadczasowych przebojów. Bo miały, a zwłaszcza Kowalska.\nKtoś te miliony wyświetleń i dla Spowiedzi, i dla Wracam do domu wyklikał. My jako reprezentanci pokolenia 30-latków możemy sobie mówić: "O, tak, Jak rzecz i A to, co mam to były taaakie hity!", ale myślę, że młodsi słuchacze kojarzą Kowalską przede wszystkim z późniejszych przebojów, a szczególnie ze Spowiedzi.\nMatiz99, dzięki za relację.\nMoże Kasia powiedziała coś o nowym singlu? Wiadomo, kiedy premiera?\nPostautor: karen » 19 gru 2017, 0:14\nJa wiem że "Jak rzecz było pierwsze, ale u mnie było odwrotnie. Najpierw Oto ja poznałam, i zaczełam kojarzyć Kasie właśnie z Luzu -ten clip Kasia w tych kwiatach, co do Jak Rzecz-to spiernoczony clip (dzieło Wojewódzkiego-nawiasem mówiac) który miał promowac ten singiel-spowodował ze nigdzie tego nie puszczano , ja odkryłam "Jak rzecz" po "Oto ja" natomiast to "Jak rzecz było na 1 miejscu trójki i to chyba dłuzej nż tydzień, a Oto Ja dotarło do 2 miejsca


Rub' al Khali | IACE association\nBy: adminPosted on 25 maja, 2021\nObraz satelitarny wydm piaskowych w Pustej Dzielnicy\nPustynnienie wzrosło w ciągu ostatnich tysiącleci. Zanim pustynnienie sprawiło, że szlaki karawan prowadzące przez Rub’ al Khali stały się tak trudne, karawany handlujące kadzidłem przemierzały teraz praktycznie nieprzebyte połacie nieużytków, aż do około 300 r. n.e. Sugeruje się, że Ubar lub Iram, utracone miasto, region lub ludzi, zależało od tego handlu. Archeologiczne pozostałości obejmują fortyfikacji / budynek administracyjny, ściany i podstawy okrągłych filarów. Ślady wielbłądów, niemożliwe do zidentyfikowania na ziemi, pojawiają się na zdjęciach satelitarnych.\nDzisiaj mieszkańcy Pustej Dzielnicy są członkami różnych lokalnych plemion – na przykład plemię Al Murrah ma największy obszar głównie z siedzibą między Al-Ahsa i Najran. Banu Yam i Banu Hamdan (w Jemenie i regionie Najran w południowej Arabii Saudyjskiej), oraz Bani Yas (w Zjednoczonych Emiratach Arabskich). Kilka połączeń drogowych łączy te osady plemienne z zasobami wodnymi obszaru i ośrodkami wydobycia ropy naftowej.\nPierwsze udokumentowane podróże odkrywców nierezydentów zostały podjęte przez brytyjskich odkrywców Bertrama Thomasa i St. Johna Philby’ego na początku lat trzydziestych XX wieku. W latach 1946-1950, Wilfred Thesiger przekroczył ten obszar kilka razy i zmapował duże części Pustej Dzielnicy, w tym góry Omanu, co opisał w swojej książce z 1959 roku Arabian Sands.\nW czerwcu 1950, US Air Force ekspedycja przekroczyła Rub’ al Khali z Dhahran, Arabia Saudyjska, do centralnego Jemenu i z powrotem w ciężarówkach, aby zebrać okazy dla Smithsonian Institution i przetestować procedury przetrwania na pustyni.\nW 1999, Jamie Clarke stał się pierwszym człowiekiem z Zachodu, aby przejść przez Pusty kwartał Arabii w ciągu pięćdziesięciu lat. Jego zespół sześciu, prowadzony przez trzech Beduinów, spędził 40 dni przekraczając pustynię z karawaną 13 camels.\nW dniu 25 lutego 2006 roku, naukowa wycieczka zorganizowana przez Saudi Geological Survey rozpoczęła badanie Pustej Dzielnicy. Ekspedycja składała się z 89 ekologów, geologów i naukowców z Arabii Saudyjskiej i zagranicy. Na pustyni odkryto różnego rodzaju skamieniałe stworzenia, a także meteoryty. Ekspedycja odkryła 31 nowych gatunków roślin i odmian roślin, a także 24 gatunki ptaków, które zamieszkują ten region, co zafascynowało naukowców, jak przetrwały w trudnych warunkach Pustej Dzielnicy.\nW 2012 roku Alastair Humphreys i Leon McCarron pociągnęli specjalnie zaprojektowany wózek z Salalah do Dubaju. Wyprodukowali film dokumentalny o swojej podróży i o tym, jak porównywali się z tymi Wilfreda Thesiger.\nW marcu 2012 roku, Hajar Ali dokonała pierwszego znanego przejścia Rub’ al Khali przez kobietę.\nNa 4 lutego 2013, South African zespół w tym Alex Harris, Marco Broccardo i David Joyce stał się pierwszymi ludźmi, aby przekroczyć granicę w pobliżu Omanu Pustej Dzielnicy bez wsparcia i na piechotę, w podróży, która rozpoczęła się w Salalah i trwała 40 dni, ostatecznie kończąc w Dubaju. Zespół skorzystał tylko z trzech przystanków wodnych wzdłuż podróży i ciągnął specjalnie zaprojektowany wózek, który mieścił wszystkie zapasy niezbędne dla całej ekspedycji.\nW 2013 roku, od 18 lutego do 28 marca, południowokoreański odkrywca Young-Ho Nam poprowadził zespół (Agustin Arroyo Bezanilla, Si-Woo Lee) na przejściu przez Pustą Dzielnicę pieszo z Salalah, Oman, do Liwa Oasis w emiracie Zjednoczonych Emiratów Arabskich Abu Dhabi. Przejście odbyło się za zgodą rządów Omanu i ZEA. Dewan Ruler’s Representative for Western Region, Emirate of Abu Dhabi uznał to za pierwsze na świecie przejście pieszo przez Pustą Dzielnicę po granicy Omanu i kończące się w ZEA.\nW 2018 roku pierwsza całkowicie kobieca ekspedycja piesza o nazwie „jej twarze zmiany” prowadzona przez Brytyjkę Janey McGill, której towarzyszyły pierwsze omańskie kobiety w czasach nowożytnych, aby przejść Pustą Dzielnicę Omanu, Baida Al Zadjali i Atheer Al Sabri, wyruszyła 22 grudnia 2018 roku po otrzymaniu formalnej zgody od rządu Omanu. Zespół był wspierany przez dwa samochody na zaopatrzenie prowadzone przez Tariq Al Zadjali (Omani) i Mark Vause-Jones (Brytyjczyk) oraz filmowca Matthew Milana ze Stanów Zjednoczonych Ameryki. Ekspedycja rozpoczęła się z Al Hashman w gubernatorstwie Dohafar w Omanie, przechodząc przez Burkana, Maqshin i Al Sahma w regionie Al Wusta, dalej przez Abu Al Tabool, Um Al Sameem, kończąc się w forcie Ibri w regionie Al Dhahira w Omanie. Całkowity dystans przebyty przez zespół wyniósł 758 km w 28 dni kończąc wyprawę 18.01.2019.\nW 2020 roku włoski ekstremalny odkrywca pustyni Max Calderan po raz pierwszy w historii ukończył pieszo eksplorację Rub’ al Khali. Przeszedł 1100 kilometrów (680 mi) w 18 dni, przekraczając najszerszy obszar Rub’ al Khali z zachodu na wschód.\nTesty i leczenie po poronieniu\nFakty o rysiu kanadyjskim


Oceń prawdziwość każdego zdania. Podkreśl - Zadanie 4: Ciekawa chemia 2 - strona 22\nOceń prawdziwość każdego zdania. Podkreśl 4.55 gwiazdek na podstawie 11 opinii\nI. Wodę odprowadzaną z elektrowni należy ochłodzić przed wpuszczeniem do rzeki P/F\nII. Najczystsząawoda znajduje się w studniach głębinowych P/F\nIII. Ujęcia wody do picia znajdują się tylko w strumieniach górskich i stamtąd wodę doprowadza się do wszystkich miast i wsi P/F\nIV. Woda w rzekach ma większą zdolność do samooczyszczania się niż woda w jeziorach P/F\nV. Ścieki ze składowisk odpadów należy odprowadzić do oczyszczalni ścieków P/F


ZAWÓD: ARCHITEKT OGÓLNOPOLSKI KONKURS DLA ARCHITEKTÓW OFERTA REKLAMOWA DUM DUM - PDF\nDownload "ZAWÓD: ARCHITEKT OGÓLNOPOLSKI KONKURS DLA ARCHITEKTÓW OFERTA REKLAMOWA DUM DUM"\n1 ZAWÓD: ARCHITEKT OGÓLNOPOLSKI KONKURS DLA ARCHITEKTÓW OFERTA REKLAMOWA DUM DUM\n2 DUM DUM PREZENTUJE Prezentowane Państwu narzędzia marketingowe, które proponujemy użyć w obrębie danej grupy docelowej są stworzone w oparciu o nasze wieloletnie doświadczenie reklamowe w pracy z firmami każdej branży, dużymi i małymi korporacjami. Jesteśmy agencją full service, realizujemy zadania w obrębie szeroko pojętego TTL (reklama drukowana, internetowa, telewizyjna, radiowa, handlowa, działania trade, konkursy, PR etc.). Projektowaliśmy reklamy dla architektów, robiliśmy akcje marketingowe dla projektantów m.in. w trakcie obsługi LG czy VTS Euroheat. Poniższe propozycje to warianty, które naszym zdaniem, uzupełniają się w swoich zestawach trafiając do odbiorców architektów, i co istotne mogą być realizowane w ramach ściśle określonego budżetu zł + VAT.\n3 NASZE ZAŁOŻENIA Naszym zadaniem jest zrealizować reklamę, która trafi w krótkim czasie do odbiorców studiów projektowych architektów. Mamy ograniczony budżet, który przy doborze mediów jasno definiuje nasze możliwości. Odrzucamy media popularne typu prasa, telewizja czy radio nie ma na to środków i nie ma efektywności dotarcia, która nas by satysfakcjonowała przy tak specyficznym targecie. Założenia budżetowe wskazanych wariantów są estymowane, płynne zależnie od końcowego dopasowania wymienionych elementów do specyfiki klienta. Odrzucamy także propozycję stworzenia nowej marki, zmiany logotypu naszym zdaniem uczestnicy Państwa konkursu świetnie sobie radzą z projektowaniem i są obyci w temacie designu na tyle, by mieć własne artystyczne wizje odnośnie tego typu materiałów. Nie pomożemy im w projektowaniu, na tym się znają - Po prostu chcemy im pomóc z tym dotrzeć do właściwych osób. Naszym założeniem jest udostępnić im narzędzia reklamy uszyte na ich miarę.\n4 warianty realizacji budżetu - zarys\n5 WELCOME PACK Wydawnictwo w nietypowym kształcie, księga prezentująca dokonania studia w sposób ciekawy, intuicyjny do prezentowania i czytania materiał wykonany przez artystów dla artystów. Publikacja pakowana w postaci czegoś więcej niż segregatora, może to być drewniana skrzynia, może to być książka uzupełniania materiałami i zdjęciami, z miejscem na wizytówkę czy CD z prezentacją firmy. Całość ma być dekoracyjna, designerska, przed otwarciem wiele mówiąca o charakterze projektantów prezentujących swe dokonania. SESJA fotograficzna Portfolio Integralna część prezentacji firmy. Zrealizowana przez artystę fotografika, który z wyczuciem zaprezentuje projekty w realizacji, zrealizowane plany w plenerze. Proces fotografowania winien odbyć się oczywiście pod nadzorem twórców architektury. My zapewniamy obsługę sesji i obróbkę materiału wyjściowego. Wariant I Welcome Pack, sesja Portfolio\n6 TARGI budżet Targi to wyjątkowe miejsce do prezentacji swych dokonań, nagłośnienia swej firmy i bezpośredniego kontaktu z końcowym klientem. Są stosunkowo tanie i efektywne w dotarciu, służą także budowaniu marki w branży. Nasza propozycja to udział w jednej imprezie, dopasowanej do możliwości budżetowych, zapewniamy zaprojektowanie materiałów, ich produkcję oraz obsługę. Materiały wyprodukowane na Targi będą mogły być użyte przez klienta w dalszych działaniach reklamowych - przekazujemy na nie prawa autorskie bez ograniczeń terytorialnych i czasowych. Na targach proponujemy obrandowanie stanowiska wystawienniczego, typu plakat, rollup, ulotki. Do uzgodnienia przy wyborze imprezy. INTERNET, minikampania w sieci Internetowa akcja reklamowa docierająca do grupy docelowej za pośrednictwem dobranych witryn i na popularnych nośnikach reklamowych (banner, sky scraper etc.).. Wariant II Targi Budowlane, minikampania w sieci\n7 INTERNET. Kampania w sieci Dwuetapowa kampania internetowa zbudowana w oparciu o witryny docierające do grupy docelowej. Reklama zaprojektowana dla kilku różnych nośników, w więcej niż jednej odsłonie. Mailing z bazy danych klienta w kilku odsłonach, zaprojektowany specjalnie dla klienta, bazujący na wybranym przez niego komunikacie. DZIAŁANIA PR Nagłośnienie działań klienta, jego osiągnięć, informowanie o zwycięstwie w konkursie poprzez dziennikarzy specjalizujących się w danej branży. Gwarancja publikacji, oraz zachowanej merytoryki materiału, który przygotujemy według wytycznych samego klienta. Wariant III Kampania w sieci, działania PR\n8 FILM promocyjny (animacja 2D/3D) Zakładamy niską skuteczność reklamy telewizyjnej przy tym budżecie. Dlatego proponujemy realizację filmu promocyjnego, mamy świadomość iż film tego typu będzie świetną wizytówką dla firmy nie tylko na stronie internetowej ale także podczas targów czy wstępnej prezentacji u klienta. Materiał 120 sekund przedstawiający klienta, jego projekty, w prostej i artystycznie atrakcyjnej formie pokazujący najważniejsze dokonania studia, zachęcający do kontaktu z klientem. Budżet do ustalenie zależnie od zawartości merytorycznej i wymagań klienta. W ramach wskazanych ograniczeń. CD z filmem Przy rozsądnym podziale budżetu zakładamy możliwość wydania publikacji CD z wyprodukowanym filmem. Całość zaprojektowana przez nas w komplecie od samej okładki, poprzez zadruk krążka CD i etykiety. Wariant IV Film promocyjny, publikacja CD\n9 Prezentowane powyżej materiały, zawarte koncepcje kreatywne i rozwiązania, do czasu nawiązania współpracy z klientem, są wyłączną własnością Agencji Reklamowej Dum Dum sp. z o.o. Dum Dum sp. z o.o. ul. Cichociemnych 3/ Warszawa tel./fax mobile:\nJak kupować usługi full service? Dialog Branżowy Reklamodawca-Agencja\nPrzed przejściem do punktów Agendy zdefiniowano usługi FULL SERVICE w reklamie. Przyjęto następującą definicję na potrzeby pracy: FULL SERVICE dotyczy zakresu prac Reklamodawcy oraz takich kompetencji


Alergiczne choroby oczu, Częstochowa - ZnanyLekarz.pl\nAlergiczne choroby oczu specjaliści w Częstochowie\n„Pan Doktor bardzo konkretny. Szczegółowo tłumaczy wszystko co robi oraz fachowo odpowiada na pytania. Serdecznie pol…ecam, na pewno wrócę na konsultacje.” Więcej\n„Konkretna, profesjonalna wizyta, Spełniła moje oczekiwania. Dobry, życzliwy kontakt lekarza z pacjentem.”