MOBILNA EDUKACJA. M-learning, czyli (r)ewolucja w - Smartfony\nczyli (r)ewolucja w uczeniu się\nPublikacja skierowana do uczniów, opracowana w ramach projektu „[email protected] Edukacja” (2011) finansowanego ze\nśrodków firmy iSource S.A. Wydanie pierwsze, lipiec 2011.\nLechosław Hojnacki (red.)\nBank zdjęć Fotolia, zrzuty ze stron internetowych oraz własne zbiory autorów\n© 2011 Think Global sp. z o.o., Warszawa\n2. Szybkie zapamiętywanie\n3. Aparat fotograficzny i dyktafon 10\n3.2. Dźwięk, podkasty i fotokasty\n4. Filmy, filmiki i wideodźwięki\n4.1. Nagrywanie wideo dla małych ekranów\n4.1.1. Dalej w kierunku mistrzostwa: pewna ręka\n4.4. Przetwarzanie wideo\n4.4.1. Przetwarzanie offline w urządzeniach mobilnych firmy Apple\n4.4.2. Przetwarzanie online: edytor YouTube\n4.4.3. Napisy, odnośniki i listy dialogowe online\n5. Projekty: więcej niż w tradycyjnej szkole\n5.1. Nieco więcej o projektach\n5.2. Etapy projektu\n5.3. Nowe technologie w projektach\n6. ePortfolio: cyfrowy ty\n6.1. Co to i po co to?\n6.2. ePortfolio i urządzenia mobilne\n6.3. Refleksja: ważne przemyślenia nad własnymi działaniami 29\n7. Mobilna strona WWW\n8. Mobilne zadania i aktywności w przykładach\n8.1. Mobilne prezentacje\n8.2. Czytnik kodów zamiast przepisywania\n8.3. Rozszerzona rzeczywistość\n8.4. Mobilne laboratorium: pomiary i rejestracja\n8.5. Laboratorium w kieszeni: zabierz smartfon na wycieczkę\n8.5.1. Przykład 1: trasa wycieczki\n8.5.2. Przykład 2: przyspieszenie na rowerze i na karuzeli\n8.6. Emulatory urządzeń mobilnych\n8.7. Programowanie wizualne\n8.8. Notatki nieco inaczej\nDodatek I. Prawo w sieci\nDodatek II. Tabela oprogramowania do wykorzystania w (mobilnej) edukacji 48\nDodatek III. Słownik pojęć\n— Wstęp —\nOddajemy w twoje ręce przewodnik po edukacyjnych zastosowaniach nowych, mobilnych technologii. Jest\nto zbiór pomysłów i podpowiedzi dotyczących możliwości ich wykorzystania w edukacji. Nie ma tu tutoriali\nkrok-po-kroku ani tematów lekcji. Nie taki był też zamysł autorów i wydawcy. Chcemy raczej zachęcić cię do\npełniejszego użycia nowoczesnych technologii w twojej edukacji, rozwoju, komunikacji i współpracy z innymi\nludźmi, także z twoimi nauczycielami. Mamy nadzieję, że przyczynisz się do tego, by komórki i inne urządzenia\nmobilne wreszcie przestały nauczycieli i uczniów dzielić, a zaczęły łączyć. Do tego ostatniego przecież służą.\nCzy o przewodniku, który w tej chwili czytasz, dowiedziała(e)ś się od swojego nauczyciela? Jeżeli nie, to może\non(a) nie wie o jego istnieniu? Przewodnik ukazał się w dwóch wersjach: dla ucznia i dla nauczyciela1. Podsuń\nswojemu nauczycielowi wersję przeznaczoną dla niego2. Zrób to z taktem, nauczyciele są przyzwyczajeni, że\nto oni proponują ci lekturę do przeczytania. Jesteśmy jednak przekonani, że taka chwilowa zmiana ról może\nwyjść na dobre obu stronom.\nTy nie jesteś statystycznym uczniem, ale Tym Jedynym uczniem. Niemniej, statystycznie rzecz ujmując,\npotrafisz technicznie obsługiwać urządzenia cyfrowe, takie jak laptop, tablet lub smartfon, znacznie lepiej niż\ntwój statystyczny nauczyciel. Dla odmiany, podobnie jak twój nauczyciel, lepiej sobie radzisz z wyszukiwaniem\ninformacji na papierze niż w internecie3. I jeszcze jedna statystyka: z bardzo dużym prawdopodobieństwem\nmasz lepszy dostęp do komputera i internetu w domu niż\nw szkole. W przypadku technologii mobilnych ta różnica na\nniekorzyść szkoły jest wręcz ogromna. Zapewne zdajesz sobie\nsprawę z rosnącego znaczenia nowoczesnych technologii\ninformacyjnych, w tym internetu i technologii mobilnych. Warto\nwiedzieć, że łatwość ich technicznej obsługi to nie wszystko.\nMasz wiele do zrobienia w kwestii nauki ich efektywnego\nwykorzystywania. Starsi, w tym twoi nauczyciele, mogliby ci\nw tym pomóc, jednak często na przeszkodzie stoją ich kłopoty\nz technicznym opanowaniem nowych narzędzi. Przyzwyczajeni\ndo starszych, lepiej sobie znanych technologii, patrzą na nowe\nnarzędzia przez pryzmat tamtych, to naturalne. W komórce\nczęsto widzą telefon z niepotrzebnymi gadżetami, w tablecie\n- zabawkowy komputer ze zbyt małym ekranem i niewygodną\nTe technologiczne różnice międzypokoleniowe nie muszą was\ndzielić! Jest w nich znakomity potencjał do wykorzystania dla\nwspólnych korzyści. Chcesz mieć nowoczesnego nauczyciela?\nPomóż mu. Urodził się w innej epoce technologicznej\ni informacyjnej niż ty. To może utrudniać pierwsze próby\nwzajemnego zrozumienia. Każde z was łatwiej sobie radzi\nw pewnych, dla siebie bardziej naturalnych warunkach.\nDzięki temu macie sobie wzajemnie sporo do przekazania.\nTak, ty też. Twoją siłą może być np. techniczne obycie\nz obsługą najnowszych technologii cyfrowych, choćby komórek,\nsmartfonów i tabletów. Nauczyciele często są przewrażliwieni\nna punkcie ich używania przez uczniów w szkole. Uderzmy się\nw piersi - często jest to efektem ich nadużywania przez uczniów\nw sposób burzący atmosferę skupienia podczas zajęć, łamiący\ndobre obyczaje lub nawet prawo.\n1 Jednak nic nie stoi na przeszkodzie, żeby nauczyciele przejrzeli także wersję uczniowską i odwrotnie.\n2 Przewodnik został wydany w różnych formatach, do czytania w różnych warunkach i na różnych urządzeniach. Znajdzie się format\nodpowiedni dla wszystkich, także dla nauczycieli.\n3 Być może ta ostatnia wiadomość cię dziwi, bo uważasz, że dobrze sobie radzisz z internetem, jednak raport „PISA 2009 Results: Students\nOn Line” jednoznacznie wskazuje, że polscy uczniowie radzą sobie z wyszukiwaniem informacji w internecie zasadniczo gorzej niż większość ich\nkolegów z innych krajów Europy.\nRys. 1.1. Uczniowie z Zespołu Szkół Ogólnokształcących nr 10 w Gliwicach wywalczyli prawo używania szkolnej\nsieci WiFi podczas zajęć - służy ona wielu urządzeniom mobilnym, z pomocą których uczą się oni na lekcjach.\nJednym z dobrych pomysłów na początek współpracy jest spokojna rozmowa i podjęcie próby ustalenia\nkompromisu. W ostatnim okresie w setkach polskich szkół4 wypracowano wspólnie - nauczyciele i uczniowie\n- zasady użytkowania nowych technologii na terenie szkoły oraz podczas zajęć, zwane Kodeksem 2.05.\nW ramach szkolnych Kodeksów 2.0 obie strony przyjmowały na siebie pewne zobowiązania. Jednym\nz nich było ustalenie zakresu umiejętności, których uczniowie obiecali uczyć swoich nauczycieli. Spokojnie\nwypracowany podział obowiązków między uczniów i nauczycieli może być bardzo owocny dla obu stron.\nJeżeli będziesz cierpliwym nauczycielem, być może twój nauczyciel okaże się być pilnym uczniem.\nMasz zatem do dyspozycji wiele żywych, udanych przykładów, na których możesz się oprzeć. Poszukaj\nw sieci Kodeksów 2.0.\nFilmik rozpoczynający dyskusję szkolną nad Kodeksem 2.0\nFilmik podsumowujący (nieco tylko żartobliwie) osiągnięcia\nnauczyciela biorącego udział w projekcie Szkoła 2.0 (szkoła\n4 W ramach dużego projektu edukacyjnego “Szkoła z klasą 2.0” - zob. http://www.ceo.org.pl/szkolazklasa2zero\n5 Zob.: http://www.ceo.org.pl/szk20/kodeks_20\n— Szybkie zapamiętywanie —\nLubisz wkuwać słówka? My też nie. Jeśli musisz zapamiętać wiele informacji, pomogą ci fiszki.\nW szkolnych czasach twoich rodziców były to małe kartki z krótkimi notatkami. Dziś masz do\ndyspozycji skuteczniejsze narzędzia – aplikacje działające na stronach internetowych lub w twoim\nWybierz taki program, który oprócz robienia notatek i przeglądania ich, potrafi ci przypomnieć o powtórce,\nprzepytać, a nawet zna twoje braki i zajmuje się nimi aktywniej. Istnieje ich wiele. Na przykładzie pierwszej\nz nich opiszemy zasadę działania podobnych aplikacji, których spory wybór znajdziesz dla swojego komputera\nstacjonarnego, urządzenia mobilnego lub też działających w przeglądarce WWW. Ważne, abyś wybrał(a)\naplikację, którą często będziesz mieć przy sobie tak, aby mogła ci się przypominać z krótkimi i częstymi\npowtórkami. To daje najlepsze rezultaty przy niewielkim nakładzie czasu i - ważne - nie znudzi ci się.\nAnki6 jest rodziną aplikacji dla różnych systemów operacyjnych, komputerów stacjonarnych i urządzeń\nmobilnych (w tym AnkiDroid dla Androida, a także AnkiMobile dla iOSa7). Jest też AnkiOnline - wersja\ndziałająca w przeglądarce WWW8. Anki daje możliwość tworzenia własnych kolekcji kart. Dobra rada brzmi\n- notuj natychmiast to, co chcesz zapamiętać. Istnieje także możliwość skorzystania z gotowych zestawów\nkart, zaś w przypadku AnkiMobile – korzystania z całego systemu (płatnego). Jednak samodzielne zestawy\nnotatek możesz robić bezpłatnie (a to najlepsza metoda uczenia się). Możesz określić, ile kart lub ile minut\ndziennie chcesz powtarzać. Aplikacja prezentuje te karty, które sprawiały ci poprzednio kłopoty, w optymalnej\nkolejności i z optymalną częstotliwością. Każda karta może zawierać nie tylko tekst, ale także równanie\n(Latex), kod (HTML), grafikę, dźwięk i wideo. Dzięki temu możesz efektywnie zapamiętywać nie tylko fakty,\nale także np. wymowę, twarze, wzory, akordy etc. Przyda ci się to do nauki np. słówek w obcym języku, stolic\npaństw czy dat i wydarzeń historycznych.\nProgramik potrafi skutecznie się przypomnieć, ale nie dręczy swoim istnieniem. Zaproponuje ci\nkilkuminutową powtórkę i może stanowić pożyteczny przerywnik w innych zajęciach. Wystarczy chwilka:\nw autobusie, na przystanku, w oczekiwaniu na kolegów czy też rano przy śniadaniu.\nDziałanie programu polega na wyświetlaniu dwustronnych kart należących do talii. Na jednej stronie karty\nznajduje się pytanie (np. nazwa państwa), na które musisz udzielić odpowiedzi w głowie. Następnie, po\nkliknięciu przycisku, pojawi się druga strona karty - z odpowiedzią (np. stolicą tego państwa). Musisz wtedy\nosądzić, jak trudna była dla ciebie odpowiedź na pytanie. Zrobisz to przez wciśnięcie jednego z klawiszy.\nAnki od tego uzależni, kiedy ponownie pokazać ci tę samą kartę (czyli zadać to samo pytanie). Dzięki\ntemu nie będziesz tracił(a) czasu na powtarzanie informacji, które dobrze pamiętasz. Zamiast tego zawsze\nprzećwiczysz materiał sprawiający ci trudności dokładnie wtedy, kiedy to potrzebne dla utrwalenia pamięci.\nW ten sposób uczysz się szybciej i skuteczniej.\n6 Zob. http://ankisrs.net\n7 Aplikacja płatna, dostępna w sklepie internetowym App Store.\n8 Zob. http://ankiweb.net\nRys.2.1. Dwie strony karty. Możesz teraz zadecydować, jak trudne było dla ciebie pytanie.\nKarty stworzone w Anki nie muszą być tylko tekstowe, mogą to być też np. grafiki, dźwięki lub formuły\nmatematyczne. Talie możesz w prosty sposób tworzyć w komputerze, a następnie synchronizować z aplikacją\nw swoim urządzeniu mobilnym. Korzystając z serwisu online, możesz również współdzielić stworzone przez\nsiebie talie ze swoimi kolegami. Dzięki temu Anki, zainstalowane w smartfonie lub tablecie, może być dla\nciebie świetnym narzędziem do nauki w dowolnym miejscu i czasie9. Istnieją także gotowe zestawy (talie)\no różnej tematyce - płatne i bezpłatne. Najszybciej jednak będziesz się uczyć, jeżeli swoje talie będziesz\nprzygotowywał(a) samodzielnie (np. dopisując nieznane słówka w momencie czytania jakiegoś tekstu lub\njako notatki po nowej lekcji).\nCoboCards10 jest bezpłatną aplikacją działającą w przeglądarce WWW (można się do niej logować za\npomocą konta Facebooka). Ma wersje mobilne dla urządzeń z iOS oraz Android.\nFiszkoteka11 jest polską aplikacją działającą w przeglądarce (możesz się do niej zalogować za pomocą konta\nFacebooka). Możesz tworzyć własne zestawy kart lub korzystać z przygotowanych przez społeczność sieci\noraz udostępniać własne opracowania.\nRys.2.2. Aplikacja w serwisie Fiszkoteka.pl pozwala organizować materiał powtórkowy dla siebie i znajomych.\n9 Np. jadąc autobusem do szkoły albo czekając na przerwie na następną lekcję.\n10 Zob. http://www.cobocards.com\n11 Zob. http://fiszkoteka.pl\n— Aparat fotograficzny i dyktafon —\nWiększość smartfonów i tabletów oraz wiele komórek dysponuje dziś wbudowanymi kamerkami\npozwalającymi na robienie zdjęć i filmików. Kamerki obecne się także w netbookach i laptopach.\nNawet jeżeli ich jakość nie jest najwyższa, do zastosowań edukacyjnych wystarcza prawie zawsze.\nWszystkie wymienione urządzenia dysponują wewnętrznymi mikrofonami i mogą zatem służyć także\ndo nagrywania dźwięku. Niniejszy rozdział odnosi się również w dużej mierze do cyfrowych aparatów\nfotograficznych powszechnego użytku oraz wielu odtwarzaczy cyfrowej muzyki wyposażonych\nw funkcje zapisu dźwięku.\nAparat fotograficzny i kamera wideo są podstawowymi peryferiami urządzeń mobilnych już od kilku lat.\nPosiadają je nawet telefony komórkowe wyprodukowane dekadę temu. Lepsze modele zaczynają parametrami\nprzypominać kompaktowe aparaty fotograficzne, jednak walory edukacyjne posiadają wszystkie, niezależnie\nod jakości technicznej.\nPodstawowymi zaletami wbudowanych aparatów/kamerek są ich upowszechnienie oraz łatwa dostępność.\nZapewne masz do dyspozycji choćby podstawowe narzędzie do rejestrowania obrazu, dźwięku i wideo.\nNowoczesne smartfony i tablety, oprócz zwykłego rejestrowania i odtwarzania, dają też możliwości\nkorzystania z licznych aplikacji rozszerzających funkcje wbudowanych peryferiów, a nawet obróbki obrazu.\nRys. 3.1. Skórka cebuli pod mikroskopem. Zdjęcie wykonane aparatem wbudowanym w smartfon i przyłożonym do\nokularu zwykłego optycznego mikroskopu.\nKamerka wbudowana w urządzenie mobilne ma liczne zalety edukacyjne:\notrzymujesz obraz w jakości wystarczającej do celów szkolnych;\ndzięki niewielkim rozmiarom i masie smartfonu możesz wykonywać zdjęcia w nietypowych warunkach,\nnp. przez niewielkie otwory, szczeliny, na zaimprowizowanych wysięgnikach;\npozwala ci chwytać żywe zdarzenia, akcję, według dobrych wzorców reportażu - zawsze i wszędzie;\nzarejestrowane materiały możesz odtwarzać (czasem i edytować) bezpośrednio w urządzeniu\nnatychmiast rozsyłasz między urządzaniami nagrany obraz (np. przez Bluetooth) lub publikujesz go\nw internecie (np. przez WiFi lub MMS).\nDo szybkiej obróbki zdjęć, publikacji galerii i slajdowisk znakomicie nadaje się bezpłatny serwis internetowy\nPicasa Web (https://picasaweb.google.com). Zdjęcia możesz przetwarzać też online np. za pomocą\npakietu Picnik. Dostęp do pakietu Picnik uzyskasz albo na jego stronie www.picnik.com, albo - dla zdjęć już\numieszczonych w albumie online Picasa Web - bezpośrednio w albumie12.\nW smartfonie lub tablecie możesz wykonać proste operacje przetwarzania grafiki nawet bezpośrednio po\nzrobieniu zdjęcia. Jeżeli nie odpowiadają ci wbudowane funkcje twojego urządzenia - możesz użyć bezpłatnej\naplikacji Photoshop Express13. Jeżeli masz wysokie wymagania i szukasz profesjonalnego programu dla\nlokalnego komputera z systemem operacyjnym Mac OS X, Windows lub Linux - rozważ użycie bezpłatnego\nMogą się zdarzyć się sytuacje, w których nie będziesz mógł(a) nakręcić filmu, a jedynie zarejestrować dźwięk\n(np. gdy ktoś nie zgodzi się na upublicznienie swojego wizerunku). A może po prostu zechcesz pobawić się\nw radiowca i wziąć na warsztat pliki audio? Tworzenie podkastów (słowo pochodzi od połączenia słów iPod\noraz broadcast - ang. nadawać, transmitować) i fotokastów (obraz+dźwięk) to kolejna ciekawa umiejętność,\nktórą warto nabyć przy okazji prac projektowych, by wzbogacić swój warsztat dziennikarski. Nagrywanie\nwykładów, wywiadów, słuchowisk może pomóc ci w zdobywaniu wiedzy i dokumentowaniu twoich działań\nw ePortfolio (zob. rozdział 6).\nPierwsze kroki w tej sztuce pomoże stawiać ci obecny w twojej komórce lub dowolnym odtwarzaczu\nplików MP3 dyktafon. Jeżeli poszukujesz bezpłatnego programu do przetwarzania dźwięku w komputerze\nz systemem operacyjnym Mac OS X, Windows lub Linux, wypróbuj bezpłatny program Audacity15. Służy on\ndo wycinania, kopiowania, sklejania i mieszania ze sobą dźwięków. Za jego pomocą zmienisz prędkość lub\nwysokość dźwięku swojego nagrania. Ponieważ szczegółowy tutorial dotyczący publikowania podkastów\nw sieci przekracza ramy tego przewodnika, podpowiemy ci, jak w prosty sposób możesz uniknąć trudności\nz tym związanych, zamieniając swoje nagranie w wideodźwięk (zob. podrozdział 4.2.).\n12 W widoku pojedynczego zdjęcia w albumie wybierz: “Czynności” - “Edytuj w serwisie Picnik”.\n13 Zob. http://goo.gl/3SgtR. Dostępny dla smartfonów z systemami iOS i Android.\n14 Do pobrania z: http://www.gimp.org. Warto również skorzystać z bloga w języku polskim, aby poznać różne funkcje programu:\n15 Do pobrania z http://audacity.com.pl\nCoraz większą popularność,\ntakże w edukacji, zdobywa\nfotokast - ciekawa forma\nprezentacji łącząca dźwięk\nJeśli posiadasz komputer lub tablet firmy Apple (iPad), możesz korzystać z programu GarageBand16 ,\ndającego ogromne możliwości kreatywnej pracy z dźwiękiem: od gry na wirtualnych instrumentach,\npoprzez miksowanie, aż do publikowania. Gotowy plik dźwiękowy możesz opublikować w iTunes, na swojej\nstronie, blogu projektowym lub odtwarzać na lekcji przy użyciu komputera z głośnikami, tabletu, smartfonu,\nRys. 3.2. GarageBand - program będący częścią pakietu iLife firmy Apple, dostępny jest zarówno na komputery\nstacjonarne, jak i urządzenia mobilne z systemem iOS.\nJeśli chciał(a)byś połączyć dźwięk z obrazem, ciekawą formą prezentacji może okazać się fotokast. Zdobywa\non powoli coraz większą popularność, także w edukacji. Twoje zadanie będzie polegało na połączeniu\nzdjęć w jedną całość i dopasowaniu do nich ścieżki audio. Służy do tego darmowa bezpłatna aplikacja17, do\nktórej uzyskujesz dostęp po zalogowaniu się na stronie www.fotokasty.pl. Tworzenie fotokastów wiąże się\nz koniecznością stworzenia wstępnego scenariusza, w którym nakreślisz, ile i jakich zdjęć chcesz zrobić oraz\nkto/co zostanie przez ciebie nagrany/e i w jaki sposób połączysz potem obraz z dźwiękiem. Po zgromadzeniu\nmateriałów i opracowaniu ich, ustawiasz na osi czasu fotografie i komponujesz je z nagraniem18. Efekty mogą\nbyć naprawdę ciekawe.\n16 Aby używać go na tablecie, należy zakupić odpowiednią aplikację w AppStore.\n17 Zob. http://fotocasty.pl/twoj-fotocast\n18 Przykładowy fotocast zrobiony przez uczennice szkoły podstawowej jako podsumowanie projektu “Szkoła z klasą 2.0”:\n— Filmy, filmiki i wideodźwięki —\nFilmik wideo nagrywany kamerą cyfrową, aparatem cyfrowym z możliwością filmowania czy\nteż najzwyklejszą komórką stał się dziś jedną z najczęściej stosowanych metod notowania\ni dokumentowania. Z jednej strony łatwo nakręcić filmik (potrafi to każde urządzenie mobilne),\nz drugiej nietrudno się nagranym filmikiem podzielić z innymi, choćby poprzez wrzucenie go do\nYouTube lub do Facebooka, gdzie może być dostępny dla wszystkich.\nPrzy okazji: czy wiesz, że w ciągu jednej minuty trafia do YouTube 48 godzin nagrań wideo? Problem\nw tym, że łatwość nagrywania filmików w żaden sposób nie przekłada się na łatwość nagrywania\ndobrych filmików! Wiemy, wiemy, nie każdy musi dostać Oscara. Jednak o kilku rzeczach warto\ndla małych ekranów\nKażde medium ma swoje specjalistyczne możliwości i wymagania.\nNa wielkim ekranie kinowym dobrze komponują się szerokie sceny, dalekie plany, liczne grupy ludzi\nitp. Szczegóły są dobrze widoczne, a dzięki jasnym ekranom w ciemnej sali projekcyjnej możemy oglądać\nmroczne scenerie czy akcje dziejące się w nocy.\nDla telewizji dobrze nadają się filmy nieco krótsze, ale przede wszystkim niezawierające tylu szczegółów,\nsceny filmowane z mniejszej odległości, obejmujące najwyżej kilka osób jednocześnie.\nEkran komputera, na którym wyświetlany jest filmik z YouTube (na razie jeszcze najczęściej w niskiej\nrozdzielczości), domaga się jeszcze mniejszej liczby szczegółów. Osoby filmowane powinny pojawiać się tylko\nw bardzo niewielkich grupach lub pojedynczo. Dobry standard trwania filmiku to pojedyncze minuty.\nSmartfon pozwala na\nniemal intymny kontakt\nz obrazem, którego można\nOdtwarzanie filmików z YouTube (Vimeo, Metacafe i podobnych serwisów) na ekranie urządzenia mobilnego\nrządzi się prawami podobnymi, jak odtwarzanie ich na ekranie laptopa lub stacjonarnego komputera\nw okienku (czyli nie na pełnym ekranie). Zebraliśmy garść rad, jak przygotowywać takie filmiki dla małego\nekranu. Poniższe wskazówki odnoszą się nie tylko do mobilnych produkcji filmowych o zacięciu artystycznym,\nale także (a może i przede wszystkim) do reportażu i filmu edukacyjnego.\nRys. 4.1. Smartfon dysponuje ekranem o bardzo niewielkiej rozdzielczości i wymiarach, zwykle także o ograniczonym\nkącie obserwacji. Najczęściej film oglądamy z odległości znacznie mniejszej od wyciągniętej ręki i jednoosobowo.\nOperuj symbolem, detalem, najbardziej charakterystyczną cechą obiektu.\nJeżeli już musisz pokazać pejzaż lub przestrzeń - pokaż je w ruchu: panoramą lub filmowaniem w ruchu.\nFilm musi być jasny i kontrastowy19.\nMasz mało czasu. 30 sekund to optymalny czas trwania filmu; staraj się koniecznie nie przekraczać\ndwóch minut; trzy minuty to granica długiego metrażu - dłuższe filmy ogląda się już tylko w komputerze\nGdy już znasz i stosujesz podstawy:\nJeżeli chcesz zwrócić uwagę na fragment obrazu - zrób błyskawiczny najazd lub krótką przebitkę na\nStosuj krótkie ujęcia, powtarzaj sceny syntetyczne i przed, i po prezentacji detalu.\nMożesz spokojnie łączyć sekwencje wideo z nieruchomymi ilustracjami lub opisami tekstowymi, tutaj\ntakie kolaże uchodzą; statyczne ilustracje będą lepiej pasowały do filmu, jeżeli dodasz do nich ruch\nNie dziel ekranu na okna (np. na tekst i wideo lub ilustracje), nie ma na to miejsca; zamiast tego albo\numieszczaj opisy wprost na obrazie ruchomym lub zatrzymanym (zajmą dużą jego część), albo przerwij\nfilm na czas trwania opisu.\nMobilne urządzenia rejestrujące oraz wszystkie amatorskie aparaty fotograficzne i kamery mają wspólną\nwadę: ich małe rozmiary i masa utrudniają filmowanie bez drgań, skoków i poruszeń. Są na to sposoby. Poniżej\ngarść rad. Wykorzystaj tyle z nich, ile tylko się da w konkretnej sytuacji20:\nStań pewnie na obu nogach, raczej szeroko.\nTrzymaj aparat dwiema rękami.\nJeżeli to możliwe, przyciśnij łokcie do boków tułowia.\nPrzy filmowaniu panoramy (obracaniu się kamerki) nie dreptaj, stój. Powoli obracaj cały tułów razem\nJeżeli masz zoom, używaj go tylko w ostateczności i tylko przy bardzo dobrym oświetleniu.\nJeżeli już masz filmik i chcesz poprawić płynność, stabilność, pozbyć się skoków i drżenia rąk, jest jeszcze\n19 Jeżeli filmik jest niskiej jakości technicznej, często można ją poprawić niewielkim nakładem sił. Zob. podrozdział 4.4.2 na temat\n20 Większość z powyższych rad odnosi się także do fotografowania w złych warunkach oświetleniowych.\njedna możliwość. Możesz filmik przetworzyć przy użyciu bardzo profesjonalnego narzędzia, dostępnego\nzawsze, wszędzie i bezpłatnego. Opis znajdziesz w podrozdziale 4.4.2. dotyczącym edytora YouTube.\nFilmiki wideo często łatwiej dziś nagrać i opublikować niż zapisy dźwiękowe. Wiele urządzeń pozwala na\nzapis wideo z dźwiękiem, ale nie potrafi zapisywać samego dźwięku (np. tradycyjne aparaty fotograficzne).\nWiele urządzeń nagrywa wprawdzie dźwięk, ale stosuje przy zapisie mało wygodne formaty zapisu, które\npotem trudno wykorzystać gdziekolwiek poza urządzeniem, na którym dokonano nagrania21. Jeżeli już\nnawet dysponujemy zapisem dźwiękowym w użytecznym formacie, to nie jest łatwo bez specjalnej wiedzy\nopublikować plik dźwiękowy na stronie WWW w sposób przyjazny dla odwiedzających stronę (tj. tak, aby\nw przeglądarce WWW i bez żadnego dodatkowego oprogramowania można było go posłuchać np. po\nnaciśnięciu wizualnego przycisku).\nFilmik wideo stał się dziś\njedną z najczęściej\nstosowanych metod notowania\nMoże się okazać, że łatwiej i wygodniej można nagrać i opublikować (zob. podrozdział 4.3.) filmik\nz dźwiękiem zamiast samego dźwięku. Poniżej przedstawiamy kilka rad dotyczących zapisu wideodźwięków.\nJakość zapisywanego z obrazem dźwięku w wielu urządzeniach nie może być zmieniana swobodnie\ni zależy od ustawień rozdzielczości obrazu. Dlatego, mimo że nie zależy ci na obrazie, nie ustawiaj\nrozdzielczości niższych niż rzędu 320x200 pikseli. Inaczej dźwięk może być niskiej jakości lub wręcz\nniezrozumiały. Zrób kilka prób: nagraj kilka ujęć z dźwiękiem, przenieś je do komputera i odsłuchaj.\nWybierz najniższą rozdzielczość, przy której dźwięk jest dobry22.\nOsoby nagrywające dźwięk urządzeniami z wbudowanym mikrofonem często nieświadomie kierują\nmikrofon w złym kierunku albo nawet zasłaniają go dłonią. Pamiętaj, że mikrofon w komórkach\ni smartfonach zwykle jest usytuowany na samym dole obudowy. Sprawdź, gdzie jest otwór mikrofonu\ni staraj się go podczas nagrania ustawić tak, aby widział źródło dźwięku. Jeżeli obraz towarzyszący\ndźwiękowi w sposób naturalny jest niepotrzebny lub niepożądany (np. mówiąca lub śpiewająca osoba\nnie ma ochoty na publikację swojego wizerunku lub nagrywasz dźwięk w nieposprzątanym pokoju) także mamy kilka rad.\nMożesz skierować obiektyw na neutralny obiekt (lepiej np. na ładny kwiatek niż na podłogę, chyba że\njest to Wyjątkowo Piękna Podłoga), ale, przypominamy, upewnij się, że wtedy nie odwracasz mikrofonu\nod źródła dźwięku.\n21 Wiele odtwarzaczy MP3 i komórek dysponuje funkcją dyktafonu, ale zapisuje dźwięk w formacie AMR lub innych, jeszcze bardziej\n22 Wysoka rozdzielczość obrazu przekłada się na bardzo duże rozmiary plików, które potem może być trudniej przenosić i publikować.\nRozważ możliwość przygotowania planszy z opisem nagrania (autor, bohaterowie, tytuł, treść, data itp.).\nSłowa plansza użyto nieco na wyrost, wystarczy kartka A5 lub A4 (znów: by zanadto nie przysłaniała\nbezpośredniej drogi dźwięku). Pisz lub drukuj dużymi, grubymi literami o zdecydowanym kolorze. Zrób\nnajpierw kontrolne nagranie i upewnij się, że z odległości, w której kartka wypełnia cały ekran, litery są\nwystarczająco duże, a obraz ostry.\nW ostateczności możesz całkowicie przysłonić obiektyw tak, aby otrzymać czarne pole obrazu.\nNa takim tle będzie można potem łatwo nałożyć czytelne napisy nawet już po umieszczeniu filmiku\nw internecie (szczegóły w podrozdziale 4.4.3.).\nZachęcamy do publikowania filmików wideo (oraz wideoslajdowisk, wideoprezentacji i wideodźwięków)\nw utworzonym w tym celu kanale YouTube. Wiemy, to nic oryginalnego, YouTube jest największą na świecie\nskładnicą materiałów wideo. Najważniejsze, że bezpłatnie udostępnia wiele bardzo ciekawych i przydatnych\nKanał YouTube tworzy się w oparciu o konto Google23 (Gmail). Niestety, w odróżnieniu od bodaj wszystkich\npozostałych usług Google, kanał YouTube nie pozwala na dodawanie współautorów lub zmianę właściciela.\nOd początku do końca istnienia kanału właściciel wszystkich przesłanych tam filmików jest jeden: ten, który\ngo utworzył. Podczas tworzenia kanału będziesz miał(a) możliwość jednorazowego wybrania jego adresu,\npotem go już nie zmienisz. Dlatego postaraj się znaleźć nazwę ciekawą i odpowiednią dla przewidywanych\ntreści24. Filmiki przechowywane w kanale YouTube mogą być:\npublicznie dostępne (dla każdego użytkownika internetu, bez logowania się);\ndostępne dla posiadających link (w kanale nie będzie ich widać, nie będzie się dało ich wyszukać, jednak\nuważaj, taki filmik zlinkowany np. na stronie WWW będzie publicznie dostępny);\nprywatne (zobaczy je dopiero po zalogowaniu się tylko właściciel filmiku lub użytkownik konta, któremu\nwłaściciel nadał uprawnienia).\nRys. 4.2. Przykład tematycznego kanału filmowego w YouTube - Teraz Edukacja (user: terazedukacja).\n23 Możesz je założyć jako konto e-mail (Gmail) pod adresem https://www.google.com/accounts/NewAccount?hl=pl\n24 Zob. np. kanał filmowy Teraz Edukacja poświęcony tematyce edukacyjnej: www.youtube.com/user/terazedukacja\nJeżeli chcesz nagrane przez siebie wideo poddać przed oficjalnym użyciem lub opublikowaniem\nobróbce, masz teoretycznie do dyspozycji wiele dostępnych na rynku programów do przetwarzania\ni montażu wideo o bardzo różnych zakresach możliwości. Nie dałoby się w niniejszym przewodniku\nwyczerpać całej bogatej problematyki z tym związanej.\nW zamian proponujemy parę specyficznych rozwiązań. Jedno z nich jest dostępne dla posiadaczy\nkomputerów firmy Apple. Inne zadowoli użytkowników dowolnych komputerów z dowolnymi\nsystemami operacyjnymi, posiadających dostęp do internetu.\n4.4.1. Przetwarzanie offline w urządzeniach mobilnych\nKomputery Mac są fabrycznie wyposażone w pakiet multimedialnych aplikacji cyfrowych iLife do tworzenia\nfilmów, muzyki, podkastów, zdjęć, stron WWW i blogów, który stanowi zintegrowane środowisko pracy\ni twórczości dla każdego użytkownika. iLife składa się z pięciu programów: iPhoto - do katalogowania oraz\nedycji zdjęć; GarageBand - do komponowania i nagrywania muzyki oraz podkastów; iMovie - do obróbki\nfilmów; iWeb - do tworzenia stron WWW; iDVD, który przeznaczony jest do tworzenia płyt DVD.\nProgram iMovie można od niedawna obsługiwać także z poziomu swojego smartfonu lub tabletu25 - po\nwykupieniu odpowiedniej aplikacji w AppStore. Posiada on spore możliwości przechowywania i przetwarzania\nsłuży gromadzeniu i porządkowaniu nagrań, tak aby łatwo je było oglądać, przeglądać i odszukiwać\ndzięki słowom kluczowym;\ndaje możliwości montowania filmów i edytowania ich na wiele sposobów: pozwala korygować jasność,\nkontrast i nasycenie kolorów, redukować drgania, przyspieszać lub zwalniać obraz, dodawać napisy\numożliwia dodawanie oprawy muzycznej, ma funkcję usuwania szumów, dzięki specjalnym filtrom\nmożemy nadać głosowi lektora w filmie dowolne brzmienie - na przykład profesjonalnego spikera;\nstwarza możliwość dodawania zwiastunów filmowych w kilku różnych konwencjach - od kina akcji po\nkażdą relację z wycieczki czy podróży można wzbogacić o animowaną mapę - 3D lub płaską;\numożliwia publikowanie filmów na różne sposoby i w różnych miejscach: można eksportować filmy\ndo iTunes i oglądać je na urządzeniach iPhone, iPad lub iPod albo udostępniać je w ogólnodostępnych\nserwisach, takich jak Facebook czy YouTube.\n25 iMovie działa na urządzeniach: iPad 2, iPod Touch 4, iPhone 4.\nRys. 4.3. iMovie - program do obróbki filmów będący częścią pakietu iLife firmy Apple, dostępny jest zarówno na\nkomputery stacjonarne, jak i urządzenia mobilne z systemem iOS.\nEdycja materiałów wideo to niekoniecznie przedsięwzięcie wymagające profesjonalnego i drogiego\noprogramowania oraz bardzo wydajnego komputera. Do większości zastosowań wystarczy bezpłatny edytor\nonline YouTube26. Jest dostosowany do używania za pomocą komputera stacjonarnego lub laptopa27, ale\nw przeciwieństwie do tradycyjnych edytorów ma bardzo niskie wymagania techniczne, gdyż przetwarzanie\nodbywa się na serwerach Google. Dlatego działa poprawnie na każdym słabszym sprzęcie, starszych\nkomputerach stacjonarnych, netbookach itp. Za jego pomocą można przetwarzać tylko filmiki wcześniej\nprzesłane do kanału YouTube, więc oczywiście musisz założyć sobie tam konto (zob. podrozdział 4.3.).\nAby skorzystać z edytora wideo YouTube:\nwyślij filmik (filmiki) do swojego kanału YouTube;\nkiedy filmik będzie już dostępny (przetwarzanie może potrwać jakiś czas po przesłaniu), wejdź do\npowinny tam być widoczne wszystkie przesłane do twojego kanału i gotowe do oglądania (przetworzone)\nfilmiki oraz oś czasu (taka, jak w każdym edytorze wideo);\npo wybraniu filmiku i przeniesieniu go na oś czasu możesz:\n• przycinać filmik,\n• zmieniać kontrast i jasność,\n• stabilizować obraz (usuwać drgania ręki i wstrząsy kamerki);\npo przeniesieniu na oś czasu większej liczby filmików możesz:\n• łączyć je w jeden (montować),\n• dodawać efekty przejść.\nFunkcja stabilizowania obrazu jest rzadko spotykana w programach do edycji wideo, ale bardzo przydatna.\nUsuwa drgania, wstrząsy i skoki, np. nieumiejętne, skokowe podążanie kamerką za obiektem czyni bardziej\npłynnym. Dzięki temu filmik nie tylko wygląda bardziej profesjonalnie, ale jest także czytelniejszy (dzięki\n26 Dostępny: http://www.youtube.com/editor\n27 Przynajmniej na razie nie jest to możliwe przy użyciu tabletu lub smartfonu.\nRys. 4.4. Edytor YouTube. Z jego pomocą możesz przetwarzać tylko filmiki wcześniej przesłane do twojego kanału.\nAby dobrze wykorzystać funkcję stabilizacji obrazu, pamiętaj o dwóch radach:\nStabilizacja obrazu odbywa się kosztem okrojenia jego brzegów. Im większe wstrząsy oraz im wyższy\nstopień stabilizacji, tym szersze marginesy obrazu wideo zostaną obcięte. Pamiętaj o tym podczas\nfilmowania: filmuj sceny z pewnym zapasem (z nieco większej odległości), by potem nie obciąć ważnych\nelementów sceny (głowy?).\nPrzed stabilizacją nie nakładaj na filmik żadnych napisów, list dialogowych, objaśnień, elementów\ngraficznych itp. W przeciwnym wypadku po wystabilizowaniu obrazu to one zaczną skakać po jego\nZ ostatniej chwili: w YouTube pojawił się edytor wideo 3D28. Pozwala na zmontowanie filmiku nagranego\nnawet z dwóch oddzielnych, ustawionych obok siebie urządzeń. Więcej informacji na temat przygotowywania\nfilmików 3D przy pomocy tego edytora oraz ich edukacyjnych zastosowań znajdziesz w serwisie\nJeżeli zdecydowała(e)ś się na umieszczanie filmików w YouTube wiedz, że można tam łatwo tworzyć,\ndołączać i synchronizować z treścią filmu wiele dodatkowych informacji oraz elementów interaktywnych\no ogromnych możliwościach edukacyjnych. Są to m. in.:\nlisty dialogowe w wielu językach (pod oknem filmu);\nautomatyczne tłumaczenia na kilkadziesiąt języków;\nnapisy, dymki i odnośniki o różnych kształtach i kolorach (na wybranych obszarach powierzchni okna\nDostęp do nich uzyskasz, wchodząc do trybu edycji konkretnego, wcześniej przesłanego filmiku (i klikając\nw zakładki Adnotacje oraz Podpisy i napisy).\n28 Zob. http://www.youtube.com/editor_3d\n— Projekty: więcej niż w tradycyjnej szkole —\nProjekty: więcej niż\nW polskiej edukacji popularność projektów szybko rośnie, jednak nader często nazwa projekt jest\nużywana na wyrost lub zgoła błędnie - na przykład w odniesieniu do różnego rodzaju zadań do\nwykonania przez uczniów poza szkołą. Prawdziwe projekty edukacyjne stanowią rzeczywiste\nwyzwanie, ale pozwalają zdobyć wiele przydatnych (zwłaszcza po szkole, życiowych) umiejętności.\nProjekt jest od zwykłego zadania zazwyczaj obszerniejszy. Przewiduje też duży zakres twojej samodzielności,\nmożliwości podejmowania decyzji, a także odpowiedzialności za całość przedsięwzięcia. Między innymi\ndlatego, że powinien dotyczyć rozwiązywania problemów, dla których nie ma opisu krok po kroku, jedynego\ndobrego rozwiązania, z góry dokładnie znanego wyniku lub efektów.\nCzęsto pracuje się nad nim w grupie, zwykle mile widziane jest nawet zapraszanie do udziału w projektach\nzewnętrznych ekspertów i uczestników, nawet spoza szkoły. Nauczyciel jest tu raczej organizatorem niż\nChociaż projekty bywają znacznie bardziej pracochłonne niż tradycyjne zadania domowe, mogą ci przynieść\nwiele satysfakcji, ważnych umiejętności i ciekawych doświadczeń. Ich efekty okażą się praktycznie przydatne\ndla ciebie i dla innych, także po opuszczeniu szkoły. Musisz tylko... potraktować je poważnie. Jako wyzwanie\ndla siebie, a nie tylko jako zadanie do wykonania na stopień szkolny.\nProjekty edukacyjne są dziś uważane za jedną z najlepszych metod nauczania. W Polsce są stosowane tylko\nprzez niektórych nauczycieli, ale w kilku krajach stanowią już najpowszechniejszą metodę edukacyjną od\npierwszej klasy aż do końca uniwersytetu. U nas także szybko rośnie ich popularność. Od niedawna udział\nw co najmniej jednym projekcie edukacyjnym został uznany za obowiązek każdego gimnazjalisty i fakt ten\nodnotowuje się na świadectwie kończącym naukę w gimnazjum. Ważne, żebyś wiedział(a), że projekty nie\nzostały wymyślone dla uczniów. W nowoczesnym świecie wiele dynamicznie działających i nowoczesnych\nfirm bazuje na pracy grup projektowych. W Polsce projekty jako profesjonalne przedsięwzięcia także są\nstosowane w licznych firmach, zwłaszcza działających w branżach Hi-Tech, jednak słowo projekt stało się\nbardzo popularne od czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej. Większość funduszy unijnych przeznaczonych\nna rozwój różnych gałęzi gospodarki oraz na edukację przeznacza się właśnie na realizację przedsięwzięć\nprojektowych. Projekt edukacyjny jest tylko dostosowaniem do szkolnych warunków tej nowoczesnej metody\nPracując metodą projektu, uczysz się zatem nie tylko tego, co stanowi jego podstawową tematykę\n(np. związaną z przedmiotem nauczania). Przede wszystkim zdobywasz praktyczne umiejętności\ni doświadczenie niezbędne w całym współczesnym świecie: planowania, zarządzania sobą, współpracy\nw grupie, poszukiwania i przetwarzania informacji, komunikowania się, dzielenia zadań, odpowiedzialności,\numiejętności tworzenia czegoś nowego - wiedzy lub wytworów materialnych, wreszcie: różnych metod\noceniania efektów i postępów u siebie i innych.\nRys. 5.1. Projekty cieszą się coraz większą popularnością u uczniów - zobacz film nakręcony podczas Festiwalu\nProjektów “Szkoły z Klasą 2.0” w Centrum Nauki Kopernik w Warszawie: http://youtu.be/WjdoxjPy2GE\nProjekty edukacyjne są przedsięwzięciami samodzielnymi lub grupowymi, w których masz znacznie większą\nniż w tradycyjnym nauczaniu swobodę podejmowania decyzji, ale też to ty bierzesz odpowiedzialność za\nsiebie, swoje wyniki, a także za osoby współpracujące z tobą w grupie.\nProjekt jest przedsięwzięciem wieloetapowym. Najprostszy schemat przebiegu krótkoterminowego projektu\nwybór problemu lub/i tematu;\nokreślenie celów i zaplanowanie etapów projektu, podział zadań;\ndziałanie (zbieranie informacji, opracowywanie jej, często także praca wytwórcza, dopilnowywanie\nzadań i terminów, podejmowanie decyzji zależnych od pojawiających się problemów);\nprezentacja i ocena (często publiczna).\nW większych projektach działanie dzieli się także na etapy tak, by w kluczowych momentach móc\npodsumować dotychczasowe wyniki, osiągnięcia, postępy prac, problemy.\nPracując metodą projektu\ni doświadczenie niezbędne\nw całym współczesnym\nW tym celu w projektach wyznacza się pewne punkty do osiągnięcia, tzw. kamienie milowe (milestones),\nkiedy dzieje się coś szczególnie ważnego lub decydującego dla dalszych losów projektu. Jeżeli to projekt\nindywidualny, przedyskutuj wtedy z nauczycielem prowadzącym wszystkie problemy i kłopoty. Zademonstruj\nmu próbki tego, co robisz: i najlepsze, i te najbardziej kłopotliwe. Częstym błędem uczniów jest ukrywanie\nprzed nauczycielem problemów, rzeczy niezrobionych, niezrozumiałych, bo jeszcze całość nie jest gotowa.\nRozumiemy, że na klasówce lub podczas ustnej odpowiedzi w klasie chcesz się zaprezentować tylko z dobrej\nstrony i ukryć błędy, ale w projektach jest inaczej. Pokonywanie kamieni milowych wymaga analizy błędów\ni niepowodzeń właśnie po to, by jak najłatwiej je pokonać.\nZauważ, że np. producent samochodów najpierw poddaje wyczerpującym próbom prototypy i stara się\nwyszukać wszystkie ich słabości zanim zacznie masową produkcję.\nRys. 5.2. Cennym źródłem informacji na temat projektów edukacyjnych jest strona internetowa Centrum Edukacji\nObywatelskiej. W części dotyczącej gimnazjalnego projektu edukacyjnego można znaleźć wiele podpowiedzi\ni inspiracji, a także bazę projektów zorganizowanych przez uczniów - zob. www.ceo.org.pl/portal/projekt\nNa każdym z wymienionych w poprzednim podrozdziale etapów przedsięwzięcia projektowego nowoczesne\ntechnologie mogą przynieść wielkie korzyści nawet, gdyby sam projekt zupełnie nie był związany\nz technologiami (i dotyczył np. komunikacji za pomocą gołębi pocztowych i sygnałów dymnych).\nTo całkiem jak w życiu. Jednak być może będziesz musiał(a) cierpliwie przekonywać nauczyciela, że\ntak jest również w szkolnych projektach. Warto próbować. Poniżej wymieniono niektóre rekomendacje\n(i antyrekomendacje) dotyczące możliwości cyfrowego wspomagania poszczególnych etapów i aspektów\nWyszukiwanie i selekcjonowanie informacji:\nStaraj się oceniać wiarygodność źródła najpierw na podstawie jego oglądu (uwzględnij także adres\ndomenowy URL, informacje o właścicielu/autorze, profesjonalizm formy i treści, oceny społeczności\ninternetu). Porównuj i weryfikuj informacje. Znakomitym narzędziem sieciowym jest Wolfram Alpha29.\nNie jest to wyszukiwarka (chociaż na pierwszy rzut oka wygląda podobnie), ale potężne źródło wiedzy\noraz zestaw narzędzi obliczeniowych do wspomagania edukacji i nauki. Próbuj weryfikować dane z sieci\nza pomocą źródeł pozainternetowych (np. bibliograficznych, osobowych, także za pomocą własnych\ndoświadczeń, wypraw i eksperymentów). To pozwoli ci nabyć doświadczenia, w jakich sprawach lepiej\nsięgać do internetu, a w jakich gdzie indziej.\nPamiętaj, że wyszukiwarka (np. Google lub Bing) nie jest źródłem informacji, to tylko narzędzie do\nwyszukiwania źródeł. Nie poprzestawaj na jednym źródle informacji. Pamiętaj, że nawet Wikipedia\n29 Zob. http://www.wolframalpha.com\nbywa niepełna lub mało rzetelna, czasem warto skonfrontować informacje z jej polskiej i angielskiej\nwersji. Staraj się nie ograniczać do samych tylko źródeł internetowych.\nKomunikacja w zespole projektowym, komunikacja z nauczycielem i liderem prowadzącym projekt:\nBlogowy serwis projektu publiczny lub grupowy, z włączonym komentowaniem i subskrypcją (np.\nWordpress lub Blogger). Również dokumenty online udostępnione wszystkim członkom zespołu, np.\nGoogle Docs, z możliwością czatowania.\nUnikaj nadużywania e-maila. Komunikacja e-mailem utrudnia synchronizację danych i aktualizację\ninformacji, dlatego też bywa uważana przez uczniów za anachroniczną.\nPrzesyłanie lub przechowywanie plików z danymi:\nDla grafiki - galerie online (np. Picasa Web); dla wideo - serwisy online (np. YouTube, Vimeo); dla\npodkastów - serwisy online (np. iTunes, Oosah); dla prezentacji - serwisy online (np. Slideshare,\nPrezi); dla plików dokumentów (DOC, PPT, XLS, PDF itp.) - dokumenty online (np. Google Docs); dla\nniestandardowych danych e-dyski - DropBox, ADrive, Google Docs, iCloud.\nUnikaj nośników tradycyjnych takich jak pendrive, płyta CD/DVD - wysoka zawodność, podatność na\nwirusy, trudne dzielenie się danymi, kopiowanie, aktualizacja.\nZbieranie informacji i opinii od większych grup osób:\nFormularze Google (dane są zbierane formularzem WWW i gromadzone w arkuszu kalkulacyjnym\nNie wszystkie dane da się zebrać za pomocą elektronicznych ankiet, gdyż zazwyczaj trafiają one tylko\ndo ograniczonej liczby osób (biegłych internetowo).\nBieżące zarządzanie projektem - daty, terminy, podział zadań, obwieszczenia:\nKalendarze Google (mają ogromne możliwości współpracy grupowej, powiadamiania, synchronizowania\nz urządzeniami mobilnymi itd.). Zadbaj, aby wszyscy mieli zawsze dostęp do aktualnego harmonogramu.\nPomogą automatyczne powiadomienia SMS i e-mail, ale nie zaszkodzi też wydruk! Podobne\nfunkcjonalności zapewnia iCal w komputerach Mac i na urządzeniach mobilnych. Można również\nwykorzystać Doodle.com (dogrywanie terminów, umawianie się w większych grupach).\nUnikaj narzędzi offline do zarządzania projektami takich jak GanttProject czy Microsoft Project (są nieco\nanachroniczne i wyjątkowo uciążliwe dla większości członków zespołu). Z drugiej strony nie ograniczaj\nsię do przechowywania informacji wyłącznie online - nie każdy bez przerwy siedzi w internecie.\nPlanowanie, opracowywanie informacji, wspólne przygotowywanie dokumentów różnego rodzaju:\nDokumenty online (np. Google Docs).\nNie poprzestawaj na przygotowywaniu dokumentów papierowych lub ich elektronicznych odpowiedników w edytorze tekstu.\nDokumentowanie projektu i jego przebiegu:\nZdjęcia i filmiki - zupełnie wystarczą rejestracje za pomocą urządzeń mobilnych. Dokumenty online (np.\nGoogle Docs), serwisy blogowe i strony internetowe (możliwość osadzenia różnego typu dokumentów).\nNie poprzestawaj na tworzeniu tekstowego sprawozdania z realizacji projektu po jego zakończeniu.\nNajlepiej filmować wideo (w przypadku braku zgody na publikację wizerunku osoby filmowanej można np. rejestrować na wideo rozmowę filmując w tym czasie neutralny obiekt). Można także\ntworzyć podkasty w formacie MP3 - do tego także często wystarczy dyktafon w komórce30. Jeszcze\ninną możliwość dają tzw. fotokasty - robimy serię zdjęć i nagrywamy na dyktafon rozmowy, wywiady,\na następnie łączymy pokaz slajdów z nagraniem audio.\nZrezygnuj z publikowania filmików, zdjęć, wypowiedzi osób, które nie udzieliły ci jednoznacznej zgody\n30 Jeżeli masz problemy z nagrywaniem dźwięku, przenoszeniem nagranych plików do sieci lub obsługą otrzymanych formatów plików, zajrzyj\ndo podrozdziału 4.2. Znajdziesz tam propozycję alternatywną.\nna publikację wizerunku. Nie podpisuj nieautoryzowanych wypowiedzi. Pamiętaj, że w przypadku osób\nnieletnich - decyzja należy do ich rodziców.\nBlogger lub Wordpress (prostota, łatwość obsługi, współpracy grupowej, komunikacji - komentarze\ni subskrypcje, świetna współpraca z urządzeniami mobilnymi). Google Sites czy Wikispaces w większych projektach związanych z tworzeniem większej ilości treści (dobre wsparcie dla współpracy\ngrupowej, duże możliwości techniczne, słabsza współpraca z urządzeniami mobilnymi).\nUnikaj korzystania z serwisów odpłatnych lub serwisów o ograniczonym czasie działania.\nPrzygotowywanie prezentacji końcowej:\nDokumenty i prezentacje online (np. Google Docs). Filmiki wideo lub slajdowiska w formacie wideo\nwygenerowane z serii zdjęć/grafik (np. dla YouTube). Filmiki wideo wygenerowane na podstawie\nprezentacji Keynote lub Powerpoint. Można je łatwo uzupełnić o ścieżkę dźwiękową, łatwo opublikować\ni odtwarzać na niemal każdym urządzeniu mobilnym. Można również wykorzystać prezentacje\nnieszablonowe (np. Prezi.com).\nNie poprzestawaj na tradycyjnych prezentacjach PowerPoint, Impress lub Keynote. Rozwiązania offline\nsą skuteczne tylko podczas fizycznej prezentacji i nieco już trącą myszką. Pamiętaj, że w internecie nikt\nnie czyta długich tekstów i nikt nie wysiedzi nad długim (powyżej 3 minut!) filmikiem lub prezentacją.\nA totalną porażką będzie prezentacja złożona ze slajdów składających się w całości z tekstu i pisanych\nOgłoszenia, informacje, zaproszenia na prezentacje, wystawy, itp.:\nserwisy społecznościowe, np. Facebook, Nk.pl (ten ostatni jest najlepszy np. do zapraszania starszych\nwiekiem absolwentów, jest wśród nich najpopularniejszy). Zawsze również informacja na stronie\nnie wystarczy zamieszczanie informacji tylko na stronie projektu. Strony internetowe mogą przeglądać\nwszyscy, ale stronę projektu (lub blog) zwykle przeglądają członkowie zespołu projektowego i niewiele\nWarto optymalizować pracę\nnad projektem, wykorzystując\njego etapów i aspektów.\n— ePortfolio: cyfrowy ty —\nCzy masz czasem wrażenie, że oceny w szkolnym dzienniku nie mówią o tobie wszystkiego? To\noczywiste. Chcąc poznać aktora czy piosenkarza, także nie sięgasz po dyplom ukończonej przez\nniego uczelni, bo niewiele się z niego dowiesz. Wolisz obejrzeć i posłuchać jego nagrań, usłyszeć,\nco sam ma do powiedzenia o sobie. Jednym słowem - sięgasz do jego ePortfolio (nawet, jeżeli nie\nzostało ono tak oficjalnie nazwane).\nwizerunku w sposób, który\njednocześnie pomaga się\nuczyć, rozwijać swoje pasje\ni planować własną przyszłość jest edukacyjne ePortfolio.\nByć może jesteś obecna(y) w sieci w jakiejś formie. Czy masz stronę WWW, blog, profil w NK, Facebooku,\nMySpace? Wrzuciła(e)ś kiedyś jakieś swoje zdjęcia do internetu? Nawet jeżeli nie ty, może twoi koledzy\noznaczyli cię na swoich fotkach? Dziś trudno tego uniknąć. Znacznie lepiej starać się dbać o swój dobry\nwizerunek w sieci. Jednym ze sposobów jego kształtowania w sposób, który jednocześnie pomaga się uczyć,\nrozwijać swoje pasje i planować własną przyszłość - jest edukacyjne ePortfolio. Jest to osobiste miejsce\nw sieci, w którym można wprawdzie opisywać swoje osiągnięcia i dokumentować je certyfikatami, jednak\nmożna też pokazać, co faktycznie umiesz, czego udaje ci się dokonać w różnych dziedzinach - za pomocą\nfilmików, nagrań, tekstów, rysunków, programów swojego autorstwa itd.\nTwoje ePortfolio może być dostępne tylko dla ciebie i wybranych osób (kolegów, nauczycieli, doradców,\nprzyszłych pracodawców) albo też być upublicznione. Wtedy możesz otworzyć je na komentarze, opinie\ni refleksje innych osób. W każdej chwili wybrane części ePortfolio możesz ukryć, a wyeksponować inne.\nZobacz przykładowe ePortfolia:\nE-portfolio aktora Krzysztofa Pieczyńskiego (www.krzysztofpieczynski.pl).\nE-portfolio zespołu muzycznego Cochise (profil MySpace: www.myspace.com/cochiserock).\nPrzykładowe e-portfolio ucznia (weglinskipiotr.blogspot.com).\nStworzenie i aktualizowanie ePortfolio wymaga od ciebie wykonywania szeregu czynności związanych\nz dokumentowaniem twoich doświadczeń i osiągnięć. Czasem będą to skany dokumentów (świadectwo,\nzaświadczenie, dyplom), a czasem zdjęcia lub filmiki wykonywane w rożnych miejscach (bardzo często poza\nszkołą) i różnych momentach. Wyliczmy najczęściej spotykane:\ndokumentowanie wytworów, utworów i dzieł, sytuacji i zdarzeń, wystąpień i innych aktywności;\nskanowanie lub fotografowanie certyfikatów, dyplomów, świadectw, zaświadczeń i in.;\nprzechowywanie takich cyfrowych dokumentów (skanów, zdjęć, filmików i in.);\nprzeglądanie ich, przetwarzanie, przygotowywanie do opublikowania;\nprzesyłanie ich do miejsca przechowywania w sieci (ePortfolio) i ew. publikowanie;\noznaczanie i tagowanie;\nopisywanie i komentowanie dokumentowanych aktywności, wytworów i artefaktów;\nprzeglądanie i porządkowanie własnych zbiorów oraz tworzonego na ich podstawie ePortfolio.\nWiększość z tych czynności potrafisz z pewnością wykonać przy pomocy urządzeń mobilnych\n(fotografowanie, nagrywanie audio i wideo). Pozostaje do rozwiązania problem, gdzie w sieci możesz stworzyć\ni prowadzić swoje ePortfolio (które, technicznie rzecz biorąc, jest rodzajem wyspecjalizowanej strony\nWWW, którą można obsługiwać online, wygodnie i szybko modyfikować, uaktualniać i dostosowywać do\nkonkretnych potrzeb, dodając nowe lub ukrywając niepotrzebne chwilowo elementy). Istnieją profesjonalne\nserwisy ePortfolio, jednak najlepiej będzie, jeżeli wybierzesz sobie proste w obsłudze, bezpłatne miejsce\nw sieci oparte o ogólnodostępne serwisy Web 2.0. Przy doborze pamiętaj, aby unikać serwisów:\no ograniczeniach czasowych użytkowania (ePortfolio przyda ci się na dłużej, być może na wiele lat; nie\npowinno zniknąć nagle dlatego, że zapomniała(e)ś się zalogować do panelu sterowania przez ostatnie\nutrzymywanych z reklam (tanie kredyty albo animacja działania środka czyszczącego zapewne nie jest\nwymarzonym elementem zdobniczym twoich osiągnięć życiowych).\nWśród serwisów ogólnego użytku pozwalających stworzyć bardzo profesjonalnie wyglądające ePortfolio\nbez żadnych kosztów, bez ograniczeń czasowych i bez jakichkolwiek reklam - można wymienić np. serwisy\nBlogger i Google Sites (Witryny Google).\nDo prowadzenia ePortfolio\nwybierz sobie proste\nw obsłudze, bezpłatne miejsce\nw sieci oparte o ogólnodostępne\nPierwszy z nich, Blogger, ma pewne ograniczenia techniczne: można w nim przechowywać pliki graficzne\ni wideo, przesyłając je bezpośrednio do konkretnego postu, za pośrednictwem edytora i w celu osadzenia\nw treści. Nie da się natomiast przesłać do Bloggera plików innych typów (np. PDF). Ma za to szereg zalet: jest\nłatwy w obsłudze, pozwala na proste kształtowanie atrakcyjnego wyglądu serwisu, ma wbudowany bardzo\nprzydatny w ePortfolio mechanizm tagowania, każdą ze stron (postów) można w dowolnym momencie łatwo\nukryć zapisując ją jako roboczą. Można też ukryć cały serwis (i udostępnić go tylko wybranym osobom).\nDrugi serwis, Google Sites, jest w istocie bardzo potężnym narzędziem tworzenia zaawansowanych stron\ninternetowych. Pozwala też na przesyłanie i przechowywanie plików dowolnego typu i bardzo łatwe osadzanie\nich w treści stron WWW.\nNie ma jedynie mechanizmów tagowania i dlatego dla zapewnienia czytelności i wyszukiwalności strony\nwarto samodzielnie zadbać o ułożenie zamieszczonych treści w sensowne struktury i wykazy.\nRefleksja: ważne przemyślenia nad\nKażde twoje działanie zasługuje na moment refleksji - głębszego zastanowienia się nad jego możliwymi\nkorzyściami i następstwami. Prosty, ale przemyślany opis zwykłego zdjęcia może nadać mu lub zmienić\nPrzykład: twoje zdjęcie na skraju puszczy o zmierzchu to tylko fotka. Dopiero ty możesz jej nadać\nznaczenia proste: była(e)m w Kampinosie, bardziej złożone: jestem odważna(y), kocham przyrodę, lubię\ndługie piesze wyprawy, a nawet punkty wyjścia do planów: przekonam klasę do wycieczki do Puszczy\nBiałowieskiej, chcę zwiedzić Amazonię, będę leśnikiem i wielu innych.\nProponujemy, abyś połączył(a) wybieranie treści, które chciał(a)byś wstawić do swojego ePortfolio,\nz zadawaniem sobie trzech prostych pytań i udzieleniem sobie na nie prostych odpowiedzi. Jest to schemat,\nktóry często stosują uczniowie w wielu krajach. Zobacz Tabelę 1.\n[oryg.: So what?]\nCo (dalej) (mogę począć)?\n[oryg.: Now what?]\nOpis (faktu lub\nwłasna na poziomie\nsię od co.\nAnaliza i ewaluacja, głębszy\nwgląd w doświadczenie i jego\nSynteza. Tu na podstawie poprzednich poziomów\nbudujemy możliwe alternatywy oraz dokonujemy\nwyboru działań przyszłych.\nCo w tym było złego/\nCo w tym najważniejsze?\nCo jeszcze muszę na ten temat\nCzego się na tym nauczyła(e)m?\nCo teraz chciał(a)bym zrobić?\nCo był(a)bym w stanie teraz zrobić?\nJakie mogłyby być następstwa/efekty takich działań?\nTabela 1. Trzyetapowy model refleksji (Bortona).\nJaka może być w realizacji powyższego modelu rola urządzeń mobilnych? Otóż nawet w najprostszym\nedytorze tekstowym można zapisywać tego rodzaju krótkie notatki-refleksje (lub - wersja specjalna dla\nmiłośników amerykańskich filmów detektywistycznych - nagrywać je za pomocą dyktafonu). Notatkę\nmożna zrobić błyskawicznie (programów do robienia notatek na urządzenia mobilne jest wiele, np. Evernote).\nMoże być krótka, lecz powinna być autentyczna, własna, dokonywana na podstawie faktycznych uczuć\ni doświadczeń. Komórkę lub smartfon prawdopodobnie masz pod ręką. SMS często powstaje na podstawie\ntakiej właśnie odruchowej refleksji. Między innymi stąd bierze się popularność serwisów mikroblogowych\n- jak Twitter.com lub polski Blip.pl. Wiele komórek pozwala wysyłać MMSy z opisem tekstowym. Możesz\nteż spróbować notatnika z trzema punktami do wypełniania. Przykładowy wygląd mobilnego formularza\npokazano na Rys. 6.1.\nCO (MOŻNA ZROBIĆ DALEJ)?\nRys. 6.1. Szablon formularza refleksji (wg. schematu Bortona).\n— Mobilna strona WWW —\nWiemy, że nie jest dla ciebie żadnym problemem umieszczenie czegoś w sieci. Istnieje wiele\nogólnodostępnych serwisów pozwalających błyskawicznie założyć i łatwo prowadzić online stronę\ninternetową ogólnego przeznaczenia lub w jakiś sposób wyspecjalizowaną (jak np. MySpace do muzyki,\nkanały YouTube do wideo, strony Facebooka do komunikacji grupowej). Chcemy jednak zwrócić twoją uwagę\nna pewne szczególne możliwości Bloggera nie tyle jako serwisu blogowego, ale jako znakomitego narzędzia\ndo błyskawicznego tworzenia serwisów internetowych dla przedsięwzięć edukacyjnych.\nRys. 7.1. Blogger jest znakomitym narzędziem do tworzenia blogów i innych projektów internetowych.\nPrzykładami zastosowań szkolnych mogą być strony WWW projektów, WebQuestów lub też osobistego\nePortfolio. W poprzednim rozdziale wspomnieliśmy już, że Blogger spełnia wszystkie warunki wstępne\nprzyjaznego narzędzia do tworzenia stron WWW: jest bezpłatny, bezterminowy i pozbawiony reklam. Teraz\nwymieńmy niektóre jego możliwości przydatne w edukacyjnych przedsięwzięciach osobistych i grupowych:\nma bardzo dużą gamę możliwości kształtowania treści i wyglądu;\nmożna do niego dodawać (i usuwać) nawet do stu współautorów, administratorów i oglądających (może\ngo więc tworzyć cała grupa, może być wolnodostępny lub mieć zamkniętą grupę oglądających itp.);\nma wiele możliwości komunikacyjnych (rozbudowany system komentarzy, rankingów i ocen, możliwość\nobserwowania i subskrybowania treści itd.).\nZ punktu widzenia urządzeń mobilnych serwis ten ma bardzo ciekawe możliwości:\nmożna go łatwo skonfigurować tak, by dał się przeglądać nawet na komórkach o niskiej rozdzielczości\nekranu (zob. np. utworzony w kilka minut kieszonka.blogspot.com);\nrozpoznaje samodzielnie, że jest przeglądany z urządzenia o małym ekranie i dostosowuje automatycznie\nswój wygląd i sposób prezentowania treści do takiej sytuacji;\nmożna prostym przełącznikiem (dodaj po adresie ciąg: ?m=1) wywołać ten efekt nawet na dużym\nekranie, aby móc poznać wygląd mobilny, korzystając ze zwykłego komputera (zob. przykłady poniżej);\nistnieją aplikacje dla smartfonów pozwalające wygodnie obsługiwać i redagować strony w Bloggerze31\nbez konieczności wczytywania jego standardowego panelu sterowania.\nBlogger ma wiele funkcji, które pozwalają zamienić tworzenie profesjonalnie wyglądających stron w dobrą\nzabawę. Porównaj kilka sposobów wyświetlania tego samego serwisu:\nwidok oryginalny: www.hojnacki.net\nmozaika - www.hojnacki.net/view/mosaic\nkarty - www.hojnacki.net/view/flipcard\ngaleria - www.hojnacki.net/view/snapshot\nmaszyna czasu - www.hojnacki.net/view/snapshot\nmały ekran - www.hojnacki.net/view/sidebar (boczny pasek wygodny dla dotykowych tabletów)\njeszcze mniejszy ekran - www.hojnacki.net/?m=1 (ta wersja mini wyświetla się automatycznie na\nurządzeniach mobilnych, raportujących niską rozdzielczość ekranu).\nDo prowadzenia bardziej zaawansowanych projektów internetowych polecamy natomiast Google Sites.\nUmożliwiają one tworzenie serwisów internetowych o bardziej złożonej strukturze.\nRys. 7.2. Witryny Google (Google Sites) są potężnym narzędziem edukacyjnym, które łatwo może być\nwykorzystywane przez uczniów do prowadzenia złożonych projektów internetowych.\n31 Np. Blogaway dla Androida lub Pen My Blog dla iOS.\n— Mobilne zadania i aktywności w przykładach —\nMobilne zadania i aktywności\nSmartfon i tablet mają ogromny potencjał i nieprzypadkowo błyskawicznie się dziś rozpowszechniają.\nIch największą wadą jest to, że... starsi często patrzą na nie przez pryzmat tradycyjnych komputerów\ni usiłują ich używać w analogiczny sposób. Tymczasem dotykowe urządzenia oferują zupełnie\nnowe sposoby obsługi, a ich specyficzne peryferia i pomysłowe aplikacje potrafią bardzo wiele\nzdziałać w szkole i poza nią. Najszybciej zaprzyjaźniają się z nimi najmłodsi i... najstarsi. Być może\nw związku z tym będziesz cennym przewodnikiem dla swojego nauczyciela! Zaprezentowane niżej\nzastosowania urządzeń mobilnych z łatwością podważają twierdzenie, że to tylko zabawkowe\ngadżety. Ich wykorzystanie w edukacji może wnieść do niej całkiem nową jakość i ożywienie.\nSmartfon lub tablet może być z powodzeniem używany zarówno do oglądania, jak i tworzenia\nmultimedialnych prezentacji. Prezentacje zapewne kojarzą ci się z PowerPointem. Wynika to z jego niezwykłej\npopularności. Jednak PowerPoint, składnik znanego pakietu biurowego, jest płatny, wymagający technicznie,\na także niedostosowany do smartfonów i tabletów, a nawet do netbooków o niewielkich rozdzielczościach\nekranów32. Istnieją mobilne pakiety biurowe odtwarzające prezentacje PowerPoint w urządzeniach mobilnych,\njednak niestety zwykle także są płatne i wymagające technicznie33.\nznakomicie nadają się zarówno\ndo przygotowania, jak\ni odtwarzania szerokiej klasy\nPrzestańmy utożsamiać prezentacje z PowerPointem, nie ma takiej potrzeby. Każdy pokaz serii obrazów\ni ewentualnych animacji (efektów przejść i in.) może posłużyć jako podstawa dobrej prezentacji. Urządzenia\nmobilne znakomicie nadają się zarówno do przygotowywania, jak i do odtwarzania szerokiej klasy prezentacji\nmultimedialnych złożonych z serii obrazów, animacji, efektów przejść, wideo oraz ewentualnie towarzyszącego\ndźwięku. Prostą i skuteczną prezentacją może być seria odpowiednio ułożonych grafik obrazowo-tekstowych tzw. pokaz slajdów. Tak rozumianą prezentację można odtworzyć za pomocą praktycznie każdego urządzenia\nmobilnego, nie wyłączając tanich telefonów komórkowych, a nawet kieszonkowych odtwarzaczy lub tzw.\ncyfrowych ramek fotograficznych.\n32 Da się na nich prezentacje oglądać, jednak interfejs edytora zajmuje zbyt wiele miejsca, by je można było wygodnie tworzyć.\n33 Np. Documents To Go dla systemów iOS, Android i innych, który jest bezpłatny jako przeglądarka prezentacji PowerPoint, ale płatny jako\npakiet do edycji.\nNajlepiej i najprościej jest zatem uznać za standard prezentacji dla urządzeń mobilnych pokaz serii\nodpowiednio ułożonych zdjęć.\nRys. 8.1. Tak na smartfonie wygląda prezentacja stworzona w PowerPoincie i wyeksportowana do serii grafik.\nTakie podejście ma liczne zalety:\ntaka prezentacja jest w pełni przenośna, możesz jej używać na praktycznie każdym urządzeniu\ndysponującym przeglądarką zdjęć;\ndo stworzenia prostej prezentacji w zupełności wystarcza wbudowany w telefon aparat fotograficzny;\ndo odtwarzania prezentacji nie trzeba kupować/instalować żadnego specjalistycznego oprogramowania;\nmożesz w ten sposób wykorzystać także prezentacje przygotowane w wyspecjalizowanym oprogramowaniu (np. PowerPoint ma opcję zapisu prezentacji w formie serii obrazków JPG);\nprezentacji przygotowanej jako serię zdjęć (np. wykonanych smartfonem lub tabletem) możesz nadać\nformę filmiku z ewentualnymi dodatkowymi napisami, efektami przejść, podkładem dźwiękowym etc;\noprogramowanie desktopowe jest bezpłatne34; uzyskany filmik możesz wygodnie rozesłać innym lub\nopublikować, np. w YouTube.\nRys. 8.2. Prezentacje stworzone w Dokumentach Google dobrze działają na urządzeniach mobilnych.\n34 Np. usługa online PicasaWeb dostępna pod adresem: http://picasaweb.google.com\nInnym ciekawym rozwiązaniem jest posłużenie się prezentacjami online tworzonymi wcześniej\nw Dokumentach Google.\nZaletą metody jest brak konieczności przesyłania plików między urządzeniami mobilnymi. Wszystkie dane\nsą tworzone, redagowane i przechowywane w internecie (najwygodniej - za pośrednictwem stacjonarnych\nkomputerów lub laptopów) i pobierane do przeglądania w razie potrzeby. Wystarczy udostępnić wybranym\nosobom hiperłącze do prezentacji online.\nWadą metody jest konieczność posiadania dostępu do internetu dla obejrzenia prezentacji.\nUrządzenie mobilne z kamerką i prostym programem35 możesz zamienić w czytnik kodów kreskowych lub\npowierzchniowych (QR Code). Smartfon lub tablet koduje wtedy lub odczytuje dane tekstowe.\nRys. 8.3. Kod powierzchniowy (QR Code) może mieć różne gęstości. W tym zmieszczono ok. 200 znaków. Rysunek 8.3. przedstawia przykład kodu o dużej gęstości znaków, zaś rys. 8.4. - efekt jego odczytania\nwidoczny na ekranie smartfonu.\nRys 8.4. Ekran smartfonu w momencie dekodowania treści z rys. 8.3.\n35 Np. Barcode Scanner dla systemu Android i ScanLife dla systemu iOS.\nOdczytywanie kodu polega na umieszczeniu go w polu widzenia obiektywu kamerki. Aplikacja zajmie się\nresztą. Kody QR Code można tworzyć, używając np. dostępnych online generatorów36. Prostym i owocnym\nzastosowaniem QR Code w szkole może być dołączanie do materiałów tradycyjnych, stron WWW\nlub prezentacji multimedialnych kodów np. adresów URL (WWW) potrzebnych stron internetowych.\nWprowadzanie bardziej skomplikowanych adresów za pomocą wirtualnej klawiatury jest zbyt uciążliwe.\nTymczasem za pomocą QR Code sprawisz, że inny użytkownik uzyska w smartfonie hiperłącze do wskazanych\nprzez ciebie zasobów w internecie37 szybko i bezbłędnie (zob. rys. 8.5.).\nRys. 8.5. QR Code umieszczony w materiałach wyświetlanych na ekranie w sali lekcyjnej dla szybkiego odczytania\nprzez skaner w smartfonie38.\nWszystko o kodach QR w serwisie KomputerSwiat.pl:\nZapewne znasz filmy fantastyczne, w których roboty, obcy lub cyborgi posiadają nadludzkie\nmożliwości polegające na odbieraniu jednocześnie z obserwowanym obrazem całej gamy\ndodatkowych informacji o widzianych obiektach (przykładem niech będzie choćby kultowy film\nTerminator). W rzeczywistości takie systemy istnieją od dawna. Najpierw używano ich w najdroższych\nsamolotach myśliwskich, jednak od niedawna taką możliwość zapewnia każdy dobrej klasy tablet lub\nSystemy rozszerzonej rzeczywistości (ang. augmented reality, AR)39 łączą obraz rzeczywistego otoczenia\n36 Np. http://qrcode.kaywa.com\n37 Np. wstawiając QR Code do prezentacji wyświetlanej w sali lekcyjnej.\n38 Zob. też QR Code - szybkie przesyłanie adresów URL: http://youtu.be/ghgeFrKsUmA\n39 Zob. też ciekawą prezentację online na ten temat z ilustracjami wideo: http://goo.gl/xtv6d\n(widziany przez człowieka) z informacjami generowanymi komputerowo. Informacje te mogą mieć formy\ntekstu, dźwięków lub obrazów, mogą być nawet trójwymiarowymi obiektami. Są one generowane na\npodstawie wyznaczonego przez system AR położenia w przestrzeni (za pomocą wbudowanego kompasu,\nżyroskopu, GPS itp.) oraz rozpoznanych obiektów widocznych w obiektywie kamery cyfrowej.\nRys. 8.6. Jedno z pierwszych zastosowań systemów AR - wyświetlanie informacji na szybie w myśliwcu.\nSystemy rozszerzonej rzeczywistości istnieją już od dłuższego czasu. Były wykorzystywane już ponad pół\nwieku temu jako oprogramowanie wyświetlające informacje na specjalnej szybie w samolocie tak, by pilot\nnie miał ograniczonej widoczności. Obecnie systemy AR są stosowane z powodzeniem w różnych obszarach\ndziałalności człowieka np. w wojsku, medycynie, telefonii komórkowej oraz przemyśle rozrywkowym40. Za\npośrednictwem tych dwóch ostatnich obszarów zastosowań rozszerzona rzeczywistość w ostatnich latach\nstała się popularna. Obecnie każdy nowoczesny smartfon, tablet czy konsola do gier pozwala na uruchomienie\naplikacji (choćby gier) wykorzystujących systemy AR.\nRys. 8.7. Aplikacja Wikitude nakłada na obraz obiektów widzianych przez kamerę smartfonu dane na ich temat\n(znalezione w Wikipedii).\n40Np. gra Eye Pet na konsolę PlayStation 3 i PlayStation Portable, Microsoft Kinect, gra Face Riders na konsolę Nintendo 3DS.\nRozszerzona rzeczywistość przyda ci się np. w symulowaniu doświadczeń chemicznych czy wykonywaniu\nobserwacji astronomicznych za pomocą swojego smartfonu lub tabletu41. Korzystając z odpowiedniego\noprogramowania (np. Google Goggles, Wikitude, Layar dla Androida i iOS), możesz jej użyć do tłumaczenia\ntekstu zapisanego w nieznanym ci języku, znalezienia informacji o książce, obrazie czy budynku, w pobliżu\nktórego się znajdujesz. Błyskawicznie dowiesz się więc, kto jest autorem danego dzieła, w jakich godzinach\njest otwarta okoliczna pizzeria i wiele więcej.\nDo uruchomienia prostego systemu AR jest potrzebne urządzenie wyposażone w:\nkamerkę na tylnej ściance (przeciwległej w stosunku do ekranu),\nmobilny dostęp do internetu.\nNajprostsze oprogramowanie AR to gry, w których wirtualne obiekty są na ekranie wyświetlacza nakładane\nna obraz z kamery. Prawdziwym hitem edukacyjnym42 może stać się oprogramowanie AR, które rozpoznaje\nwidziane przez kamerę obiekty i dołącza do ich obrazu na wyświetlaczu dodatkową warstwę informacyjną.\nDzięki temu użytkownik, obserwując otoczenie przez kamerkę smartfonu, zdobywa wiedzę o obiekcie, na\nktóry patrzy. Jest to nie tylko wygodne i atrakcyjne, ale niemal magiczne43. Entuzjastycznie przyjmowana\nzarówno przez uczniów jak i dorosłych atrakcyjność i poglądowość systemów AR to nie jedyne jego zalety. AR\nw dużym stopniu nadrabiają ograniczenia oraz niedostatki niewielkich ekranów i mało wygodnych klawiatur,\nzastępując je prostą i naturalną czynnością skierowania obiektywu we właściwym kierunku.\nWizualne wyszukiwanie informacji za pomocą oprogramowania AR nie daje się jeszcze dziś zastosować\nw każdym przypadku. Liczba obiektów możliwych do wyszukania bywa w niektórych miejscach i dziedzinach\nuboga. Dlatego tradycyjne metody wyszukiwania tekstowego na razie oferują możliwości większe, chociaż\nPrzykładem tzw. wyszukiwarki wizualnej korzystającej z AR jest Google Goggles wbudowane w mobilną\naplikację wyszukiwarki Google (dla iOS i Android). Program wyszukuje informacje w internecie na podstawie\nzdjęć. Potrafi rozpoznać wiele obiektów np. zabytki architektoniczne, dzieła sztuki czy okładki książek,\nchoć ma jeszcze trudności z rozpoznawaniem zwierząt i roślin. Aplikacja pozwala również na zapisywanie\npapierowych wizytówek w postaci kontaktów telefonicznych, tłumaczenie tekstów obcojęzycznych,\nodczytywanie QR Code czy nawet rozwiązywanie Sudoku.\nRys. 8.8. Google Goggles rozpoznał wieżę Eiffla widzianą przez obiektyw.\n41 Tu: aplikacja Google Sky Map dla Androida lub Star Walk dla iOS.\n42 Mogłoby być nim także w szkole, chociaż w Polsce znamy jeszcze niewiele takich prób.\n43 Trudno to opisać bez ruchomych przykładów, dlatego ponownie proponujemy obejrzenie prezentacji online na ten temat z ilustracjami\nRys. 8.9. Na podstawie analizy (rys 8.8.) Google Goggles znalazł wieżę Eiffla na Mapach Google.\nInną wizualną wyszukiwarką jest Wikitude. Użytkownik ogląda otoczenie na ekranie tabletu/smartfonu\npośrednio - poprzez wbudowaną kamerkę. Aplikacja Wikitude w czasie rzeczywistym nakłada na\nobserwowany obraz dodatkowe informacje dotyczące widzianego świata. Aplikacja korzysta w tym celu\nz wbudowanego kompasu i modułu GPS (dla zlokalizowania i rozpoznawania obiektów w polu widzenia)\noraz z połączenia internetowego (do wyszukania informacji na temat rozpoznanych obiektów). Informacje\nte mogą mieć postać artykułów z Wikipedii, filmów z YouTube, zdjęć z Panoramio44 czy Flickr45. W serwisie\ninternetowym Wikitude46 można również tworzyć własne opisy obiektów, które każdy użytkownik aplikacji\nbędzie u siebie widział.\nWspółczesne smartfony i tablety są wyposażone w wiele specyficznych peryferiów, dzięki którym\nznakomicie sprawdzają się jako podręczne przyrządy pomiarowo-rejestracyjne.\nTypowy zestaw peryferiów (interfejsów) nowoczesnego smartfonu jest zaskakująco bogaty: aparat\nfotograficzny, kamera wideo, mikrofon, głośnik, bluetooth, GPS, kompas, akcelerometr, ekran dotykowy,\nWiFi. Po zainstalowaniu łatwo dostępnych aplikacji, które korzystają z wymienionych interfejsów (nierzadko\nw bardzo pomysłowy sposób), otrzymasz profesjonalne, mobilne laboratorium badawcze. Niektóre wielkości\nmożna mierzyć z dużą precyzją (np. przyspieszenie i jego składowe), inne tylko jako orientacyjne wielkości\nwzględne (np. pomiar jasności). Jeszcze inne wielkości są otrzymywane dzięki pomysłowemu zestawieniu\ncech kilku czujników jednocześnie (np. pomiar wysokości odległych obiektów przy zastosowaniu metody\nPoniżej zamieszczamy niepełną listę możliwości pomiarowych standardowo wyposażonego urządzenia\nmobilnego uzupełnionego o ogólnodostępne oprogramowanie, bez zewnętrznych interfejsów pomiarowych.\nJak łatwo zauważyć, nowoczesny smartfon przekracza swoimi możliwościami dobrze wyposażone, tradycyjne\nlaboratorium szkolne, ponieważ mierzy:\nprzyspieszenie (w rozbiciu na przestrzenne składowe kartezjańskie),\nwysokość odległych obiektów (zautomatyzowaną triangulacją) ,\nZauważmy przy tym, że takie mobilne laboratorium można zabrać w kieszeni na wycieczkę lub wyprawę\nbadawczą, zaś koszt smartfonu to mały ułamek tradycyjnego laboratorium.\nLaboratorium w kieszeni: zabierz\nsmartfon na wycieczkę\nJak pokazano w poprzednim podrozdziale, smartfon może zamienić każdą salę szkolną\nw laboratorium. Prawdziwy pazur pokaże jednak dopiero po wyjściu ze szkoły. Poniżej zamieszczono\nprzykłady specyficznych zastosowań pomiarowych, możliwych do zrealizowania przy użyciu\nurządzeń mobilnych i nienadających się do realizacji w sali szkolnej.\nPodczas wycieczki będzie ci potrzebne mobilne urządzenie wyposażone w odbiornik GPS i program do\nrejestracji trasy47. Format otrzymanych z niego danych umożliwia późniejsze naniesienie trasy na mapy\nGoogle w celu dalszej analizy. Mapy Google oferują do tego wiele narzędzi pomiarowych i wizualizacyjnych.\nNajprostszym wykorzystaniem takiego zapisu trasy jest dokumentacja i wizualizacja wycieczki. To\njednak dopiero początek. Zapis trasy może posłużyć do oryginalnej realizacji wielu zadań geograficznych\n(posługiwanie się mapą, analiza współrzędnych kartograficznych w realnych zastosowaniach, analiza pojęć,\nfaktów i zjawisk geograficznych i krajoznawczych oparta na warstwie fotograficznej (zdjęcia satelitarne) map\nGoogle etc.), matematycznych (porównywanie tras, zagadnienia związane z optymalizacją, aproksymacją szacowaniem, rozróżnianie pojęć drogi i odległości, także geometria analityczna oparta na geograficznych\nwspółrzędnych biegunowych lub też po prostu na układach współrzędnych wrysowywanych w mapę Google\nZnamy nawet przypadki szkolnego wykorzystania tras na mapach Google do kształtowania takich pojęć,\njak środek odcinka lub symetralna. Granice zastosowań stanowi wyobraźnia nauczyciela (i poniekąd twoja!).\n47 Rejestrowane dane obejmują trajektorię ruchu oraz m. in. długość trasy, średnią i maksymalną prędkość, największą i najmniejszą\nRys. 8.10. Trasa konkretnego spaceru zarejestrowana programem MyTracks dla systemu Android i wysłana do\n8.5.2. Przykład 2: przyspieszenie na rowerze i na\nPomiary przyspieszenia tradycyjnie prowadzi się w laboratorium fizycznym pośrednio, mierząc kolejne\nprzyrosty drogi i czasu. Takie metody mają oczywiste ograniczenia - trudno je zastosować w warunkach\nnaturalnych. Inaczej jest w przypadku użycia smartfonu. Wystarczy zainstalować w nim oprogramowanie\ndo pomiaru, rejestracji i wizualizacji danych z wewnętrznego czujnika48. Zamiast kalkulatora, przymiaru\ni stopera do pomiaru przyspieszenia wózka zsuwającego się po równi pochyłej, można użyć smartfonu\nprzymocowanego taśmą klejącą. Warto konfrontować wyniki otrzymane obiema metodami i wyciągać\nwnioski. Bardziej poglądowe, motywacyjne i - cóż - bardziej prozdrowotne doświadczenia można prowadzić\njednak zamieniając równię i wózek np. na rower (można np. mierzyć przyspieszenie podczas ruszania lub\nPomiary przyspieszenia dośrodkowego warto prowadzić na... karuzeli. Postawcie sobie rozmaite zadania, np.\npomiar największego uzyskanego przyspieszenia i jego zależności od czasu jednego obrotu, ale też np. od...\nliczby osób wprawiających karuzelę w ruch oraz liczby osób siedzących na karuzeli. Można je porównywać\nz wynikami z innej karuzeli i wyciągać bardzo interesujące wnioski.\nRys. 8.11. Wynik pomiaru największego przyspieszenia uzyskanego w konkretnym doświadczeniu - 16,69 m/s2.\n48Np. Grav-O-Meter dla systemu Android lub Acceleration Meter dla systemu iOS.\nPosiadanie urządzenia mobilnego nie jest warunkiem koniecznym jego użycia. Jeżeli zrezygnujemy\nz mobilności mobilnych urządzeń, możemy ich używać za pośrednictwem dowolnego komputera osobistego.\nCzy to ma sens? Oczywiście. Emulator (bo o nim mowa) pozwala testować funkcjonowanie systemu\noperacyjnego, bez potrzeby jego zakupu lub instalacji. W posiadanym systemie operacyjnym możesz\nuruchamiać aplikacje przeznaczone dla innego systemu. Zyskujesz w ten sposób możliwość sprawdzenia\ndziałania programu, testowania go, uczenia się jego obsługi - bez konieczności instalowania, a także bez\nobawy uszkodzenia systemu operacyjnego bądź sprzętu. Można je bezpiecznie testować, można się uczyć\nobsługi urządzeń, których nie posiadamy. Traci się jednak wtedy wiele z kluczowych funkcji smartfonu\nlub tabletu, takich jak np. możliwość korzystania z akcelerometru, aparatu, kamery i innych specyficznych\nRys. 8.12. Emulator systemu Android uruchomiony w systemie Ubuntu Linux.\nEmulator systemu Android (Android SDK Emulator) możesz pobrać ze strony przeznaczonej dla osób\nzajmujących się tworzeniem programów dla tego systemu. Znajdziesz tam też porady dotyczące konfiguracji\ni użytkowania emulatora, instalowania w nim aplikacji etc. Android SDK Emulator możesz pobrać ze strony:\nW przypadku systemu Android istnieje również inna możliwość testowania go bez posiadania urządzeń\nmobilnych: dzięki płycie CD z Androidem przeznaczonej do uruchamiania go w komputerze osobistym.\nEmulator systemu iPhone iOS (iPhone Simulator) dostępny jest w pakiecie narzędzi (iPhone SDK)\nudostępnianym przez Apple, który pobierzemy nieodpłatnie po zarejestrowaniu się na stronie iPhone\nDevelopement Centre. iPhone SDK uruchomimy wyłącznie na komputerach z systemem Mac OS X\nz procesorem Intela oraz PowerPC (wymagany Leopard).\nUrządzenia mobilne mają znakomite możliwości, jednak do ich wykorzystania potrzebujesz\nodpowiednich aplikacji. Inaczej, niż w dużych komputerach, tu najczęściej używa się niewielkich\nprogramików realizujących szybko i dobrze jeden zestaw czynności. Podpowiemy ci, jak samemu\nstać się autorem aplikacji mobilnych.\nZdarza się, że dla ułatwienia wykonania pewnej czynności brakuje ci odpowiedniej aplikacji. Zwykle da się\nją znaleźć w internecie (na stronach WWW lub w specjalistycznym sklepie internetowym). Co jednak, gdy\nznajdujesz tylko płatne programiki, za które nie możesz zapłacić lub, co gorsza, nie znajdujesz ich wcale?\nRys. 8.13. Interfejs programu tworzony w oknie przeglądarki.\nOczywiście, programy piszą informatycy. Czy na pewno tylko? Nawet jeżeli wcześniej nie miała(e)ś styczności z programowaniem, możesz stworzyć profesjonalnie wyglądający i działający program dla urządzenia\nmobilnego. Istnieje środowisko programistyczne zaprojektowane do wizualnego tworzenia aplikacji dla\nurządzeń z systemem operacyjnym Android. Nazywa się App Inventor49.\nRys. 8.14. Linijka kodu stworzonego w App Inventorze.\nApp Inventor jest bezpłatny i działa w różnych systemach operacyjnych komputerów osobistych. Część\nwizualną programu tworzy się bezpośrednio w przeglądarce internetowej.\nProgramowanie polega na układaniu programu z bloków funkcjonalnych podobnych do puzzli. Nie musisz\nznać żadnego języka programowania - komendy są zapisane na bloczkach układanki. W zupełności wystarczy\nci podstawowa znajomość języka angielskiego. Stworzony program możesz uruchomić w dowolnym\nurządzeniu z Androidem lub bezpośrednio w komputerze stacjonarnym - na wbudowanym emulatorze tego\nsystemu. Wymienione cechy App Inventora sprawiają, że zdziwisz się, jak atrakcyjne, łatwe i przyjemne może\nbyć tworzenie aplikacji dla urządzeń mobilnych.\n49 Więcej informacji: http://appinventor.googlelabs.com\nRys. 8.15. Prosty kod prostego programu stworzonego w App Inventorze.\nDzięki App Inventorowi stworzysz zarówno aplikacje tradycyjne, jak i te wykorzystujące różnorodne\ni interesujące peryferia. Takie aplikacje mogą z kolei stawać się dla ciebie interesującymi narzędziami do\npracy, nauki i zabawy. Stworzenie kompasu, prędkościomierza czy gry polegającej na dotarciu do miejsc\no danych współrzędnych geograficznych - to kwestia kilku kliknięć.\nBy móc zacząć tworzyć aplikacje dla Androida, potrzebne będzie ci tylko konto Google. Jeśli już takie\nmasz, to zaloguj się za jego pomocą w serwisie App Inventora. Tam oprócz możliwości tworzenia aplikacji\ndla Androida, znajdziesz wiele poradników, zarówno dla początkujących, jak i zaawansowanych. W razie\nproblemów możesz skorzystać z forum serwisu, gdzie znajdują się różne wartościowe porady, informacje oraz\naplikacje opublikowane przez użytkowników App Inventora.\nNie istnieje analogiczne bezpłatne narzędzie, firmowane przez Apple, które pozwalałoby programować na\niPhone w różnych systemach operacyjnych. Do tworzenia aplikacji z graficznym interfejsem, które działają\nnatywnie pod iPhone OS, wymagane jest posiadanie komputera Mac z systemem Mac OS X oraz zainstalowanie\npakietu iPhone SDK. Pakiet pobierzesz nieodpłatnie po zarejestrowaniu się w centrum programistów (iPhone\nDevelopment Centre). Rejestracja na tej stronie umożliwi ci pobranie ogromnej ilości tutoriali, przykładów\nczy też screencastów (poprzez iTunes). iPhone SDK to zbiór narzędzi, kodu i dokumentacji, który umożliwia\ntworzenie, uruchamianie, testowanie, debugowanie i optymalizacje aplikacji. Oprócz podstawowych narzędzi\nprogramistycznych zawiera on także symulator (emulator) iPhona pozwalający testować aplikacje bez\nkonieczności wysyłania ich na mobilne urządzenie. Udostępnienie aplikacji w App Store umożliwi ci płatna\nrejestracja w iOS Developer Program.\nW sieci dostępne są również darmowe kreatory online, niefirmowane przez Apple, np. AppMakr.com lub\nFreeiphoneappmaker.com, które pozwalają w łatwy sposób tworzyć programy na iPhone z poziomu Windows,\nAndroid i Mac, przetwarzając podany przez ciebie adres URL w natywną aplikację. Wszystko odbywa się\nw trybie graficznym, z modułów, bez potrzeby znajomości kodów. Tego typu kreatory wymagają zwykle\nrejestracji i są bezpłatne tylko do momentu, w którym chcesz zamieścić aplikację w App Store - wówczas\nmusisz wykupić dostęp lub zapłacić za usługi portalu, który wyda aplikację pod swoją marką.\nMobilne urządzenia świetnie nadają się do tworzenia krótkich notatek. Ich niezbyt wygodne\nklawiatury są przeszkodą tylko do czasu, gdy przestaniemy utożsamiać notatki wyłącznie z tekstem.\nSpecjalistyczne oprogramowanie do (niekoniecznie tekstowego) notowania za pomocą urządzeń mobilnych\nma możliwości znacznie szersze niż standardowe edytory tekstu. Należy wybierać aplikacje, które pozwalają\nna tworzenie notatek w takiej formie, jaka w danej sytuacji jest dla ciebie najwygodniejsza: tekstu pisanego\nna klawiaturze, tekstu pisanego ręcznie (na ekranie dotykowym), tekstu dyktowanego (z systemem\nrozpoznawania mowy), zapisu dźwiękowego, zdjęć lub zapisu wideo. Zapiski można robić też poprzez\nodczytywanie specjalnych kodów powierzchniowych (QR) za pomocą kamery urządzenia mobilnego (zob.\nRys. 8.16. Urządzenia mobilne pozwalają na tworzenie różnego rodzaju notatek. Po lewej program Note Everything\n(dla systemu Android), po prawej program Evernote (dla systemu iOS).\nTo prawda, że pisząc, wspomagamy zapamiętywanie, jednak multimedialne notatki także mogą być\nznakomitą pomocą w nauce. Możesz dopasowywać formę notowania zarówno do potrzeb sytuacji, jak też\ndo swojego stylu uczenia się (wzrokowiec, słuchowiec, dotykowiec, kinestetyk). Nieograniczoną liczbę takich\nnotatek możesz mieć zawsze w kieszeni i sięgać do nich w razie potrzeby. Przejrzyj je np. jadąc autobusem lub\nczekając na kolegę przed blokiem.\n— Dodatek I —\nPoniższe zestawienie nie stanowi ścisłej analizy prawnej i ma charakter informacyjny, wprowadzający\nw najistotniejsze zagadnienia.\no indywidualnym charakterze.\nPrzykłady: serwis WWW, pojedyncza strona\nWWW; treści, zdjęcia, zapis audio (utwór\nmuzyczny lub inna forma) zapis wideo (na stronie\nWWW lub w dowolnej innej formie); film, artykuł,\npraca dyplomowa, artykuł, książka, program\nkomputerowy, hasło reklamowe.\nTwórca nie musi zastrzegać praw, rejestrować,\noznaczać, znakować utworu itp.\nUtwór odtwarzany w Polsce podlega polskiemu prawu\nniezależnie od kraju pochodzenia.\nCzas ochrony: 70 lat po śmierci autora; jeżeli prawa\nprzysługują innej osobie niż twórca: 70 lat od\nrozpowszechnienia (50 lat dla zapisów audio i wideo).\nZnaki i symbole państwowe, samorządowe akty\nprawne; proste informacje faktograficzne; idee,\npomysły i tematy.\nPrzykłady: herby, kodeksy, ustawy,\nrozporządzenia, repertuary, kursy walut, godziny\nZbiór prostych informacji opracowany według\nautorskiej metody jest już utworem.\nPrzykłady: książka kucharska, adresowa, herbarz,\nWykaz bez oryginalnej koncepcji (np. alfabetyczny) nie jest utworem.\nMożliwość kopiowania i powielania tylko dla\npotrzeb własnych (w tym dla rodziny i kręgu\nNie dla zysku.\nTylko, jeżeli utwór został już wcześniej\nopublikowany przez autora.\nOdtwarzanie utworu nie może być publicznie\nNp. umieszczenie kopii cudzego utworu na własnej\nstronie WWW (nawet z zastrzeżeniem tylko dla mojej\nrodziny) nie jest dozwolonym użytkiem, bo strona jest\nProstych informacji prasowych na temat\nPublicznych przemówień i wypowiedzi.\nKrótkich streszczeń opublikowanych utworów.\nNie jest wymagana wcześniejsza umowa, niemniej\ntwórca ma prawo do wynagrodzenia za przedruk.\nWolno użyć na zajęciach np. kopii czyjegoś\nwiersza (technologia dowolna). Na zamkniętej\nplatformie e-learningowej, dla konkretnej grupy\nuczniów i w związku z zajęciami - także wolno.\nPrawa specjalne nie odnoszą się np. do umieszczania\nmateriałów na ogólnodostępnej stronie WWW szkoły.\nDowolnej technologii wykonania wizerunku.\nNie dotyczy osoby publicznej - tylko w związku\nNie dotyczy wizerunku, który jest tylko szczegółem\ninnej treści (takiej jak publiczna impreza lub krajobraz)\ni osoba nie jest podpisana.\nUtwory, z których można korzystać bez\nograniczeń prawa autorskiego (bo wygasły lub\nnigdy nie dotyczyły tych utworów lub decyzją\nautorów zostały przekazane do domeny\npublicznej - forma rezygnacji z praw autorskich\nW Polsce osobiste prawa autorskie są niezbywalne.\nDlatego musisz podać autora nawet, jeżeli się tego\ni podobne, np. GNU\nZbiór licencji mających stanowić kompromis\nmiędzy restrykcyjnymi prawami autorskimi\na nieograniczonym korzystaniem z cudzej\nPrawo do ponownego użycia nie oznacza prawa do\nwykorzystania bez podania źródła w przepisany\nsposób, prawa do bezpośredniej komercjalizacji,\nniekoniecznie także prawa dokonywania zmian.\nWymaga oznaczenia autora i licencji. Więcej\nTabela I. W sieci zgodnie z prawem.\nPoniżej jeszcze kilka przykładów praktycznych.\nPrawo do wizerunku oczywiście dotyczy także małoletnich (uczniowie!). W ich przypadku musisz\nposiadać zgodę wydaną przez obojga rodziców (opiekunów prawnych)1.\nWolno opublikować zdjęcie ze zbiorowej wycieczki (bez danych identyfikacyjnych osób), jednak na\nkażde żądanie konkretnej osoby będzie trzeba usunąć (zamazać) jej wizerunek.\n1 Wiele szkół zdobywa zgody rodziców en bloc przy przyjmowaniu dziecka do szkoły. Posiadanie takiej zgody nie zmienia faktu, że oczywiście\nw każdym konkretnym przypadku uczeń lub jego opiekun może zażądać usunięcia (zamazania) swojego wizerunku na konkretnym zdjęciu.\nWolno bez przeszkód sfotografować i opublikować ogólnodostępne dzieło (w miejscu publicznym\no swobodnym dostępie), ale już niekoniecznie dzieło dostępne w miejscu o ograniczonym dostępie (np.\nw muzeum lub świątyni).\nCentrum Edukacji Obywatelskiej, Co musisz wiedzieć\no licencji Creative Commons (bezpłatna broszura PDF).\nTomasz Ganicz, Anatomia wolnych licencji (bezpłatna\n— Dodatek II —\nDodatek II. Tabela oprogramowania do\nwykorzystania w (mobilnej) edukacji\nW tabeli uwzględniono oprogramowanie łatwo dostępne. Przy doborze wzięto pod uwagę następujące\npriorytety dotyczące dostępności, użyteczności i jakości:\nlegalność, bezpieczeństwo, łatwość instalacji - oprogramowanie dostępne w oficjalnych sklepach (App\nStore dla iOS i Android Market dla Androida).\ncena - oprogramowanie bezpłatne lub wersje bezpłatne programów płatnych (np. finansowane\nreklamami lub wersje Lite);\nwymagania systemowe - możliwie najniższe;\nwieloplatformowość - tam, gdzie było to możliwe, wybierano programy dostępne w wersjach dla\nróżnych systemów mobilnych lub/i stacjonarnych;\nopinie użytkowników - oprogramowanie o najwyższych notowaniach użytkowników;\nopinie własne autorów - prawie wszystkie programy osobiście zainstalowano i przetestowano.\nZ uwagi na szybkość zmian wersji i statusu dostępnego oprogramowania - tabelę należy traktować jako\norientacyjny wykaz przykładów. Należy pamiętać, że w oficjalnych sklepach Apple i Android dostępnych jest\njuż kilkaset tysięcy aplikacji i nie sposób ich wszystkich przedstawić w niniejszym dodatku. Przed instalacją\nkażdego programu należy uważnie przeczytać wszelkie informacje o jego wymaganiach oraz zasadach\nGwiazdką oznaczono programy odpłatne. Warto jednak zauważyć, że w przypadku aplikacji mobilnych,\ncena większości z nich waha się w granicach ok. 1-5 Euro, czyli do 20 złotych. Aplikacje poniżej uszeregowano\ndziałami, z wyodrębnieniem oprogramowania dla systemów iOS i Android. Pominięto w liście aplikacje do\nnauki języków obcych, których można znaleźć kilkaset w sklepach z aplikacjami.\nczytnik RSS zsynchronizowany\nz Google Readerem\nMobile RSS (czytnik Google\nReader (natywna aplikacja do\nobsługi Google Readera)\nHeads Up Navigator,\nw standardzie AR, pomiar\nodległości, GPS, mapy, obraz\nnieba), Pocket Universe*,\nStar Walk* (mapa nieba\nw standardzie AR), Star\nChart*, NASA App (zasoby\nGoogle Sky Map (mapa nieba\nw standardzie AR - nakładana\nna realny obraz w czasie\nrzeczywistym), NASA News,\nMolecules, Insects HD*,\nAnimals HD*, LeafSnap\n(zielnik - rozpoznawanie\nrodzajów drzew), 3D Brain\n(29 interaktywnych struktur\ninformacje oraz case studies\nna temat funkcji, dysfunkcji\ni chorób mózgu)\n3D Brain, Speed Anatomy*\niElements, The Elements*\n(prawdziwe dzieło sztuki do\nsyntezator mowy do ebooków\nIvona (TTS - syntezator\nStanza (wersje mobilne\ni desktopowe), iBooks (czytnik\nzarówno formatu PDF, jak\nFBReader (lekki czytnik\nformatów ePUB i FB2\nz dostępem do bibliotek\nonline), Moon+ Reader Pro*\nz syntezatorami mowy)\neReader, Audiobook and\nMetal Detector (niezbyt\nładny, ale czuły), Metal\nDetektor (ładny, ale mało\npole magnetyczne [T]\nFieldStrength & Power\npomiar czasu / stoper\nStopwatch, Zegar (aplikacja\nInstant Heart Rate (metodą\nstetoskopu oraz na podstawie\nAcceleration Meter (pomiar\ni rejestracja, także składowych\nczęstotliwość dźwięku [Hz]\nSonic Scan* (miernik\nczęstotliwości i natężenia\nczęstotliwości oraz kamerton)\nUltimate Ears (miernik\ndeciBel (pomiar i rejestracja\nna osi czasu)\nLux Meter Pro* (pomiar\nnatężenia światła LUX)\nLight Meter (pomiar\nw jednostkach względnych)\nopóźnienie i przepustowość\nw obu kierunkach)\nGPS Tracker (współpracuje\nz systemem GPS przedstawia\npołożenie i rejestruje drogę)\nmyTracks (zapisuje dokładnie\ntrasę do map Google, zbiera\nWiFi Finder (wykrywanie\ni zarządzanie sieciami WiFi,\nfiltry wyszukiwania, pomiar\nWiFi Manager (zarządzanie\nrozkładu, pomiar poziomu\ni odległość), Advanced\nCamera Ruler* (odległość,\nśrednica, wysokość), Ruler\n(linijka), Sonar Ruler* (pomiar\nAdvanced Ruler (długość\ni średnica), Smart Measure\n(odległość i wysokość\nobiektów - metodą\ntriangulacji), Ruler (linijka),\nSonar (pomiar odległości\niHandy Level (poziomica)\n(poziomica, wahadło, linijka,\nKompas (aplikacja natywna)\nDetekcja i pomiary,\nMeasure Map*, Theodolit\niSPLMS (dostęp online do\nMbot (dostęp online oraz\nDyktafon (aplikacja natywna),\nEvernote (notes dowolnych\nformatów, w tym notatki\nNote Everything (notes\ndowolnych formatów, w tym\nPocket WavePad (proste\noperacje), Uloops Studio\nLite (zaawansowane studio\n(gitara), Piano Pro, Pocket\nPiano* (pianino), Baby Piano\nSolo (gitara), My Piano\n(pianino), Kids Piano Lite\nGoogle Earth (globus idealny)\nWeather+, Pogoda (aplikacja\nThe Weather Channel, Go\nedytor graficzny dla dzieci\nFinger Paint* (edytor do\nFingerPaint (edytor do\nedytor graficzny do obróbki\nPhotoshop Express, PicSay\nedytor graficzny do tworzenia\nSBMX (Autodesk Sketchbook\nHistory: Maps of World,\nHistory: Maps of Europe*\nprogramowanie wizualne dla\niPhone SDK (pakiet narzędzi\ndo tworzenia aplikacji;\nw iPhone Development\nApp Inventor (kompletne\ndla Androida, proste,\n(wieloplatformowy), Pen My\nBlog (obsługuje Bloggera)\nSafari (natywna aplikacja),\nOpera Mini (z zewnętrzną\nkompresją danych - oszczędza\nInternet (natywna aplikacja),\nDolphin Pro (o rewolucyjnej\nergonomii obsługi na\nkalkulatora graficznego TI)\nMFTGraph (dostosowana do\nprezentowania na ekranach\nMath Ref, Math Pro*, Calculus\nCalculus Tools (obliczenia\nalgebraiczne i wykresy)\nedycja tekstów formatowanych\nDocuments To Go* (istnieje\ndla wielu systemów mobilnych;\nedytuje pliki DOC i DOCX)\nedytuje pliki XLS i XLSX)\ntworzenie prezentacji offline\nedytuje pliki PPT i PPTX)\nbezpłatna wersja czyta PPT,\nPPTX, DOC, DOCX, XLS,\nXLSX, PDF), OpenOffice\nDocument Reader (czytnik\niGoogDocs* (online i offline;\nDocs (przeglądanie DOC,\nPDF, XLS, tworzenie, edycja\nMail (aplikacja natywna),\nzasoby tematycznych nagrań\naudio do wykorzystania\nw edukacji (także w języku\niTunes (aplikacja natywna)\nConverter Plus (jednostki\nw ponad 100 kategoriach,\nm.in. powierzchni, wagi,\nenergii, siły, długości,\nmasy, natężenia, prędkości,\nUnit Converter (jednostki\nz pocztą elektroniczną),\nEverynote, Note Everything\n(notatki głosowe, obrazkowe\ndysk online), Google Docs,\ndysk online), Google\nGoogle (kalendarz), iCal,\nlista spraw do załatwienia)\nKalendarz (natywna aplikacja\ndo obsługi calendar.google.\nMobile Mouse (zamienia\niPhone w głaszczkę,\nbezprzewodową klawiaturę lub\npilot do komputera)\ngMote (zamienia smartfon\nw głaszczkę, klawiaturę lub\npilot dla komputera)\nopis miejsc w przestrzeni\nWikitude World Browser,\nMovie Maker*, iMovie*\nJC Video Studio Pro*\nMind Meister*, iMindMap\nflash cards, karty do\n— Dodatek III —\nAkcelerometr - zob. G-Sensor.\nAR (Augmented Reality) - zob. Rozszerzona rzeczywistość.\nChmura obliczeniowa, krócej: chmura - model przechowywania i przetwarzania danych oparty na\nużytkowaniu usług dostarczanych poprzez internet, zwykle za pośrednictwem standardowej przeglądarki\nWWW. Użytkownik uzyskuje dostęp do usługi, oprogramowania, danych itp. za pomocą dowolnego\nkomputera z przeglądarką. Przykładami chmury są Google Docs czy iCloud firmy Apple.\nCyfrowy kompas (magnetometr) - tutaj: jeden ze standardowych czujników instalowanych w nowoczesnych\nsmartfonach. W połączeniu z odpowiednim oprogramowaniem pozwala na rozpoznawanie położenia\nprzestrzennego urządzenia (i jego zmian) albo też po prostu jako kompas.\nCzujnik położenia - zob. G-Sensor.\nEmulator - program komputerowy, który duplikuje funkcje jednego systemu informatycznego w innym.\nNajczęściej spotykanym zastosowaniem emulatorów jest uruchamianie aplikacji w komputerze w systemie\noperacyjnym innym niż ten, na który zostały napisane. W ten sposób pisze się i testuje np. oprogramowanie\nePUB - skrót od electronic publication (ang.). Standard formatu publikacji elektronicznych, oparty na języku\nXML, pozwalający czytać e-publikacje na różnych czytnikach (m.in. smartfonach i tabletach).\nGPS (tutaj: wbudowany odbiornik GPS) - wbudowany w urządzenie mobilne odbiornik sygnałów GPS, który\npozwala określać położenie przestrzenne urządzenia względem Ziemi (długość i szerokość geograficzną oraz\nwysokość n.p.m. z dokładnością rzędu kilkudziesięciu metrów). W urządzeniach mobilnych poza funkcjami\nlokalizacyjnymi typowym dla komunikacji pieszej i samochodowej, spełnia ważne funkcje w systemach\nrozszerzonej rzeczywistości - do lokalizowania i rozpoznawania widzianych (wewnętrzną kamerą) obiektów.\nG-Sensor - przyrząd do pomiarów przyspieszeń liniowych lub kątowych. Są one standardowo instalowane\nw większości nowoczesnych urządzeń mobilnych i wykorzystywane np. do wykrywania pozycji urządzenia\nlub sterowania jego funkcjami.\nMultiTouch - technologia umożliwiająca kontrolę ekranu dotykowego, przy użyciu więcej niż jednego palca.\nJej obecność w urządzeniu mobilnym znacznie zwiększa jego funkcjonalność, ułatwiając intuicyjną obsługę\nwielu funkcji, np. powiększenia (pomniejszenia) ekranu, obracania obiektów, pochylania ich itp.\nPDA (Personal Digital Assistant) - przenośne urządzenia niewielkich rozmiarów (mieszczące się w dłoni),\nktóre pomagają w zarządzaniu informacjami osobistymi (takimi jak ważne spotkania czy lista kontaktów\ntelefonicznych). Najczęściej wyposażone w ekran dotykowy. Praktycznie zostały zastąpione przez smartfony\nPodkast (Podcast) - to przede wszystkim pliki audio w formacie .mp3. Nazwę spopularyzował pewien\ndziennikarz – Ben Hammersley w 2004r. Termin wziął się z połączenia słów iPod (odtwarzacz muzyczny\nfirmy Apple) oraz broadcast (z ang. transmisja, przekaz). Użytkownicy mogą publikować podkasty (nagrania)\nw sieci oraz subskrybować je z zastosowaniem technologii RSS. Mogą mieć one szerokie zastosowanie\ndo celów edukacyjnych, zwłaszcza na urządzeniach mobilnych (edukacja w drodze). Podkasty stały się\npopularnym narzędziem w sieci i spotykamy je na wielu stronach edukacyjnych. Uczniowie i nauczyciele\nmogą również w prosty sposób tworzyć swoje nagrania.\nPMP (Portable Media Player) - wielofunkcyjne przenośne urządzenie multimedialne, odtwarzacz muzyki,\nfilmów, przeglądarka zdjęć itp. Przykładem takiego urządzenia jest iPod firmy Apple, a w szczególności iPod\nTouch z dotykowym ekranem.\nPrzyspieszeniomierz - zob. G-Sensor\nRozszerzona rzeczywistość - system pozwalający na łączenie świata rzeczywistego z interaktywnymi\nelementami generowanymi komputerowo (często trójwymiarowymi).\nQR Code - dwuwymiarowy kod kreskowy, pozwalający przenosić ciąg znaków alfanumerycznych (liter i cyfr)\no długości do 4296 znaków.\nSmartfon - mobilne urządzenie kieszonkowe noszące cechy telefonu komórkowego (GSM) oraz komputera\nkieszonkowego (zob. PDA) lub/i tabletu. Dziś najczęściej wyposażone w ekran dotykowy, podobnie jak tablet,\nlecz o mniejszych rozmiarach (najczęściej 2,5-5”).\nTablet - dziś: przenośny komputer o jednoczłonowej budowie. Zasadniczą zewnętrznie widoczną częścią\ntabletu jest dotykowy ekran (najczęściej 5-10”) spełniający jednocześnie rolę wyświetlacza, manipulatora\ndotykowego oraz (wirtualnej) klawiatury. System operacyjny tabletu umożliwia instalowanie wybranych przez\nużytkownika aplikacji. Do podstawowego wyposażenia tabletu zalicza się dziś mikrofon i kamerę/aparat\ncyfrowy, zestaw czujników (położenia i in.) oraz interfejsy dostępu do internetu (WiFi lub/i GSM).\nWYSIWYG (What You See Is What You Get) - tryb pracy edytora treści, w którym obraz na ekranie\npodczas edycji odpowiada efektom końcowym (takim jak wydruk, strona WWW itp.). W nowoczesnych\nkomputerach osobistych jest praktycznie standardem.\nEdustyle.pl to portal dla osób, które chcą uczyć się lub nauczać szybciej, skuteczniej\ni czerpać z tego więcej satysfakcji. Pokazuje zastosowanie najnowszych technologii\nw codziennej praktyce edukacyjnej, w szkole i poza szkołą. Portal dla edukatorów\ni osób uczących się - przewodnik po mobilnej edukacji. Ważne źródło informacji\no nowoczesnej edukacji w najlepszym stylu.\n2\tAutorem określeń cyfrowi tubylcy i cyfrowi imigranci jest amerykański badacz mediów i internetu, Mark Prensky. W opublikowanym w 2001 r. artykule “Digital natives, digital immigrants” użył on po...\nPlanowanie rozwoju i kariery zawodowej z - E\nElektroniczna teczka inżyniera-pedagoga. Analiza studium\nMetodyka prowadzenia szkoleń z wykorzystaniem urządzeń