БГУ. Радевич Александр Александрович\nВысшее учебное заведение, которое окончил, специальность: Белорусский государственный университет, белорусский язык и литература, руский язык и литература.\nОтрасль языкознания, в которой работает и может выступать в качестве эксперта, оппонента:cинтаксис, лингвистика текста, синтаксическая семантика, когнитивная лингвистика, лингвокультурология, белорусский язык как иностранный.\nПра структуру сказа і месца сітуантаў у ёй // Веснік БДУ. Сер. 4. Мн., 1989. № 3. С. 30-34.\nСітуанты ў структуры субстантыўнага сказа // Веснік БДУ. Сер. 4. Мн., 1991. № 2. С. 33-38.\nПрастора і час у "Казках жыцця" Якуба Коласа // Творчая і метадычная спадчына Якуба Коласа: Тэзісы дакладаў і паведамленняў Рэспубліканскай навукова-метадычнай канферэнцыі, прысвечанай 110-ай гадавіне з дня нараджэння Якуба Коласа. Мн., 1992. С. 44-46.\nСітуатыўнае пашырэнне структурнай асновы сказа ў "Казках жыцця" Якуба Коласа // Веснік БДУ. Сер. 4. Мн., 1993. № 1. С. 51-56.\nШто жывём, то вучымся: Па старонках дарэвалюцыйных беларускіх перыядычных выданняў // Роднае слова. Мн., 1994. № 7-8. С. 44-49.\nКантрольная работа № 2 па сучаснай беларускай мове для студэнтаў спецыяльнасці 0219 (ратапрынтнае выданне). Мн., 1994. 19 с.\nАктуалізацыя асацыятыўных сувязей у вершаваным радку (з паэтычнай спадчыны У.Караткевіча) // Язык, слово, действительность: тезисы докладов международной научной конференции (22-23 мая 1997 г.). Мн., 1997. С. 207-209.\nПамяці вучонага: Леанід Іванавіч Бурак [Некралог] // Веснік БДУ. Серыя 4. 1997. № 1. С. 80.\nПрастора і час у антрапанімічнай мадэлі мастацкага тэксту // Антропоцентричний підхід у дослідженні мови (Матеріали VII міжнародних Карських читань). Ніжин - Гродна, 1998. С. 135-136.\nНекаторыя заканамернасці тэарэтычнага асэнсавання сітуатыўнага пашырэння структурнай асновы сказа // Беларуская мова ў другой палове XX стагоддзя: Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі (Мінск, 22-24 кастрычніка 1997 г.). Мн., 1998. С. 200-202.\nДэйктычнасць тэксту і інтэрпрэтацыя яго элементаў // Тэорыя і практыка навучання мовам, літаратурам і рыторыцы ў сярэдняй і вышэйшай школе: Матэрыялы міжнароднай навукова-тэарэтычнай канферэнцыі (Мінск, 15-17 снежня 1997 г.). Мн., 1998. Ч. І. С. 97-97.\nСучасная беларуская мова. Праграма для студэнтаў спецыяльнасцей Г.10.02.01 "Беларуская мова і літаратура", дзённае аддзяленне; Г.02.01.00 - "Беларуская мова і літаратура", завочнае аддзяленне (у сааўтарстве). Мн., 1998. 22 с.\nМова - літаратура - культура // Веснік БДУ. Сер. 4. Мн., 1998. № 3. С. 76.\nГазетны тэкст і адлюстраванне нацыянальнай карціны свету // Мова - літаратура - культура: Матэрыялы Міжнароднай навуковай канферэнцыі 22-23 верасня 1998 г. (да 55-годдзя адкрыцця кафедры беларускай мовы і літаратуры БДУ), Мн.: у 2-х ч. Мн., 1999. Ч. І. С. 86-90.\nСучасная беларуская мова. Словазлучэнне: Заданні і тэсты для студэнтаў спецыяльнасці Г.10.02.01 - "Беларуская мова і літаратура", дзённае аддзяленне. Мн., 1999. 24 с.\nПрастора-час як аснова тэкставай дзейнасці // Беларуская мова і мовазнаўства на рубяжы ІІІ тысячагоддзя: Матэрыялы навуковай конферэнцыі, прысвечанай 70-годдзю Інстытута мовазнаўства імя Якуба Коласа НАН Беларусі, 2-3 лістапада 1999 г.). Мн., 2000. С. 142-145.\nСучасная беларуская мова: Праграма для студэнтаў спецыяльнасці Г.02.02.00 - "Руская мова і літаратура" (дзённа аддзяленне) (у сааўтарстве). Мн., 2001. - 23 с.\nФіласофія прасторы-часу і жанчына ў ёй (З паэтычнай спадчыны Я.Янішчыц) // "І прад высокаю красою...": Матэрыялы Міжнароднай навукова-практычнай конфе-рэнцыі, прысвечанай 130-годдзю з дня нараджэння Марыі Апанасаўны Багдановіч,16 снежня 1999 г. Мн., 2001. С. 221-229.\nНекаторыя заўвагі да праблемы "незалежнасці" акалічнасных кампанентаў у гісторыі сінтаксісу ўсходнеславянскіх моў // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы (да 80-годдзя БДУ). Вып. 1. / Рэдкал.: А.Я. Міхневіч, З.І. Бадзевіч, Ж.Я. Белакурская і інш.; Пад рэд. А.Я. Міхневіча. Мн., 2002. С. 131-141.\nЗдабыткі і перспектывы даследавання сітуацыйнага пашырэння структурнай асновы простага сказа // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы. Вып. 2. / Рэдкал.: А.Я. Міхневіч, З.І. Бадзевіч, Ж.Я. Белакурская і інш.; Пад рэд. А.Я.Міхневіча. Мн., 2003. С.96-104.\nСучасная беларуская мова: Кантрольныя работы для студэнтаў завочнага аддзялення спецыяльнасці D 21.05.01 "Беларуская філалогія" (у сааўтарстве). Мн.: БДУ, 2003. - 80 с.\nСінтаксічнае ўскладненне як праблема спалучэння прапазіцый // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы. Вып. 3. / Рэдкал.: А.Я. Міхневіч, З.І. Бадзевіч, Ж.Я. Белакурская і інш.; Пад рэд. А.Я.Міхневіча. Мн., 2004. С. 80-83.\nБеларуская мова: хрэстаматыя: вучэбны дапаможнік / аўт.-скл. З.І. Бадзевіч і інш. - Мн., 2005. - 592 с. (у сааўтарстве; с. 398 - 545: 3,5 друк. арк.)\nЗборнік тэкстаў для лінгвістычнага аналізу: для студэнтаў філалагічнага факультэта / аўт.-скл. З.І. Бадзевіч [і інш.] - Мн.: БДУ, 2005. - 259 с. (у сааўтарстве).\nРыхтуемся да алімпіяды па беларускай мове: лінгвістычны конкурс. Заналь-ная алімпіяда школьнікаў па беларускай мове - 2002 // Беларуская мова і літаратура. Мн., 2005. № 9. С. 28-33.\nРыхтуемся да алімпіяды па беларускай мове: лінгвістычны конкурс. Абласная алімпіяда школьнікаў па беларускай мове - 2002 // Беларуская мова і літаратура. Мн., 2006. № 1. С. 44-54.\nРыхтуемся да алімпіяды па беларускай мове: лінгвістычны конкурс. Абласная алімпіяда школьнікаў па беларускай мове - 2003 // Беларуская мова і літаратура. Мн., 2006. № 2. С. 26-36.\nНастаўнік і адораны вучань: плён творчага супрацоўніцтва // Беларуская мова і літаратура. Мн., 2006. № 5. С. 60-64.\nАлімпіяда па беларускай мове ў сістэме выяўлення і падрыхтоўкі таленавітай моладзі // Модернизация системы повышения квалификации как необходимое условие развития образовательного пространства: Сб. материалов Международной научно-практической конференции, посвященной 65-летию образования Минского государственного областного института повышения квалификации и переподготовки кадров; 7-8 декабря 2006 г., г. Минск. У 2 ч. / Под общ. Ред. Е.С.Грабчиковой. - Мн., 2006. Ч. 2. С. 149-151.\nКаўзальныя дэтэрмінанты ў сучаснай беларускай літаратурнай мове // Мова - літаратура - культура: Матэрыялы V Міжнароднай канферэнцыі (да 80-годдзя прафесара Льва Міхайлавіча Шакуна), 16-17 лістапада 2006 года. - Мінск: Права і эканоміка, 2007. - С. 445-446.\nЗборнік экзаменацыйных матэрыялаў па беларускай мове для ўстаноў, якія забяспечваюць атрыманне агульнай сярэдняй адукацыі, з беларускай і рускай мовамі навучання (узровень агульнай сярэдняй адукацыі). Тэксты для пераказаў і водгукаў (базавы, павышаны і паглыблены ўзроўні) / Аўт.-склад. В.П. Красней, У.І. Куліковіч, А.А. Радзевіч, Т.М. Саўчук. - Мн.: Аверсэв, 2007. - 317 с. (у сааўтарстве)\nІ творчае спаборніцтва, і свята душы // Беларуская мова і літаратура. Мн., 2007. № 7. С. 59-64.\nТэст як форма выяўлення граматычнай дасведчанасці абітурыента // Роднае слова. Мн., 2007. № 12. С. 48-50.\nСучасная беларуская мова : вучэб.-метад. комплекс для студэнтаў І-ІІ курсаў па спец. 1-21 05 02 «Руская філалогія» / Ж.Я. Белакурская, А.А. Радзевіч ; пад рэд. С.М. Якубы. - Мінск : БДУ, 2008. - 223 с. (у сааўтарстве)\nСвята роднага слова // Роднае слова. 2008. № 4. С. 111.\nПінск сустракаў найлепшых (нататкі з Рэспубліканскай алімпіяды) // Роднае слова. 2008. № 5. С. 105-109 (у сааўтарстве).\nАналіз характару інфармацыі ў тэксце // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы. Вып. 7. / Рэдкал.: А.Я. Міхневіч, З.І. Бадзевіч, Ж.Я. Белакурская і інш.; Пад рэд. А.Я.Міхневіча. Мн., 2008. С. 146-148.\nЗборнік экзаменацыйных матэрыялаў па беларускай мове для агульнаадукацыйных (узровень агульнай сярэдняй адукацыі) : тэксты для пераказаў / аўт.-склад. В.П. Красней [і інш.]. - Мінск : НІА ; Аверсэв, 2009. - 445 с. (у сааўтарстве)\nКомплексны аналіз тэксту ў кантрольнай рабоце для студэнтаў-завочнікаў // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы. Вып. 8. / Рэдкал.: А.Я. Міхневіч, З.І. Бадзевіч, Ж.Я. Белакурская і інш.; Пад рэд. А.Я.Міхневіча. Мн., 2009. С. 174-176.\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры. [Трэці (абласны) этап рэспубліканскай алімпіяды школьнікаў. 2009/2010 навучальны год. IX, X, XI класы.] // Роднае слова. 2010. № 3. С. 79-88. (У саатарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры. [Чацвёрты этап ХХХІ Рэспубліканскай алімпіяды школьнікаў. 2009/2010 навучальны год. IX, X, XI класы.] // Роднае слова. 2010. № 8. С. 74-84. (У саатарстве.)\nДарогі, якія... нас выбіраюць [Да 80-годдзя з дня нараджэння прафесара Леаніда Іванавіча Бурака] // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы. Вып. 9. / Рэдкал.: А.Я. Міхневіч, З.І. Бадзевіч, Ж.Я. Белакурская і інш.; Пад рэд. А.Я. Міхневіча. Мн., 2010. С. 12-13.\nЗборнік экзаменацыйных матэрыялаў па беларускай мове для агульнаадукацыйных устаноў (узровень агульнай сярэдняй адукацыі) : тэксты для пераказаў / Міністэрства адукацыі Рэспублікі Беларусь ; аўт.-склад.: В. П. Красней [і інш.]. – 2-е выд. – Мінск : НІА : Аверсэв, 2010. – 444,  c.\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры. [Трэці (абласны) этап рэспубліканскай алімпіяды школьнікаў. 2010/2011 навучальны год. IX клас.] // Роднае слова. 2011. № 2. С. 89–91. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры. [Трэці (абласны) этап рэспубліканскай алімпіяды школьнікаў. 2010/2011 навучальны год. X клас.] // Роднае слова. 2011. № 3. С. 72–74. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры. [Трэці (абласны) этап рэспубліканскай алімпіяды школьнікаў. 2010/2011 навучальны год. XІ клас.] // Роднае слова. 2011. № 4. С. 72–74. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры: Чацвёрты этап ХХVІІ Рэспубліканскай алімпіяды школьнікаў. ІXклас. // Роднае слова. 2011. № 6. С. 77–79. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры: Чацвёрты этап ХХVІІ Рэспубліканскай алімпіяды школьнікаў. X клас. // Роднае слова. 2011. № 7. С. 73–76. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры: Чацвёрты этап ХХVІІ Рэспубліканскай алімпіяды школьнікаў. XІ клас. // Роднае слова. 2011. № 8. С. 63–66. (У сааўтарстве.)\nДэтэрмінацыя як праяўленне семантыка-сінтаксічнай кандэнсацыі // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы. Вып. 10. / пад рэд. А.Я. Міхневіча. – Мн. РІВШ, 2011. С. 68–69.\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры (матэрыялы для аналізу і падрыхтоўкі) // Беларуская мова і літаратура. 2012. № 6. С. 7–17. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры. [Трэці этап ХХVIII рэспубліканскай алімпіяды. IX кл.] // Роднае слова. 2012. № 7. С. 63–65. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры. [Трэці этап ХХVIII рэспубліканскай алімпіяды. X–XI кл.] // Роднае слова. 2012. № 8. С. 84–89. (У сааўтарстве.)\nЗлучнікавасць у сістэме каардынат мастацкага тэксту // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы. Вып. 11. / пад рэд. А.Я. Міхневіча. – Мінск: РІВШ, 2012. С. 63–64.\nБеларуская мова : навучальныя и кантрольныя дыктанты і пераказы: 10–11-я класы: дапаможнік для настаўнікаў устаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання / [Г. М. Валочка і інш.]; Нацыянальны інстытут адукацыі. – Мінск : Аверсэв, 2012. - 221 с. (Кантрольна-вымяральныя матэрыялы). [У сааўтарстве.]\nСучасная беларуская мова: вучэб.-метад. комплекс для студэнтаў І–ІІ курсаў па спец. 1-21 05 02 «Руская філалогія (па напрамках)» / Ж.Я. Белакурская, А.А. Радзевіч. – Мінск: БДУ, 2012. – 223 с. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры. Трэці (абласны) этап ХХІХ рэспубліканскай алімпіяды. 2012/13 навучальны год. IX, X класы.] // Роднае слова. 2013. № 3. С. 63–67. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры. Трэці (абласны) этап ХХІХ рэспубліканскай алімпіяды. 2012/13 навучальны год. XI клас.] // Роднае слова. 2013. № 4. С. 64–66. (У сааўтарстве.)\nПадрыхтоўка да рэспубліканкай алімпіяды: узровень патрабаванняў, аналіз памылак, парады // Беларуская мова і літаратура. 2013. № 7. С. 49–52. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры (матэрыялы для аналізу і падрыхтоўкі) // Беларуская мова і літаратура. 2013. № 7. С. 52–61. (У сааўтарстве.)\nАдаптацыя cінтаксічных канцэптаў для школьнага курса «Беларуская мова» // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы. Вып. 12. / пад рэд. А.Я. Міхневіча. – Мінск: РІВШ, 2013. С. 78–81.\nРэспубліканская алімпіяда па беларускай мове і літаратуры: аналіз заданняў і парады // Беларуская мова і літаратура. 2013. № 12. С. 41–46. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры (матэрыялы для аналізу і падрыхтоўкі) // Беларуская мова і літаратура. 2013. № 12. С. 47–57. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры: Трэці (абласны) этап ХХХ рэспубліканскай алімпіяды. 2013/14 навучальны год. Заканчэнне // Роднае слова. 2014. № 3. С. 67–70. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры: Трэці (абласны) этап ХХХ рэспубліканскай алімпіяды. 2013/14 навучальны год. Заканчэнне // Роднае слова. 2014. № 4. С. 68–71. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры: Трэці (абласны) этап ХХХ рэспубліканскай алімпіяды. 2013/14 навучальны год. Заканчэнне // Роднае слова. 2014. № 5. С. 70–73. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры (матэрыялы для аналізу і падрыхтоўкі) // Беларуская мова і літаратура. 2014. № 11. С. 55–64 (Падрыхтавалі В. У. Зелянко, В. У. Праскаловіч, А. А. Радзевіч, С. М. Якуба.). [У сааўтарстве.]\nБеларуская мова : навучальныя и кантрольныя дыктанты і пераказы: 10–11-я класы: дапаможнік для настаўнікаў устаноў агульнай сярэдняй адукацыі з беларускай і рускай мовамі навучання / [Г. М. Валочка і інш.]; Нацыянальны інстытут адукацыі. – Мінск : Аверсэв, 2014. - 221 с. - (Кантрольна-вымяральныя матэрыялы). [У сааўтарстве.]\nБеларуская мова: дапаможнік для падрыхтоўкі да абавязковага цэнтралізаванага тэсціравання / Г.М. Малажай, Л.І. Яўдошына, А.А. Радзевіч. – Мінск : Аверсэв, 2015. – 512 с. – (У сааўтарстве.)\nРэспубліканская алімпіяда па беларускай мове і літаратуры: аналіз заданняў і парады // Беларуская мова і літаратура. 2015. № 12. С. 30–37. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры (матэрыялы для аналізу і падрыхтоўкі) // Беларуская мова і літаратура. 2015. № 12. С. 38–51. (У сааўтарстве)\nПунктуацыя як граматычны сродак адлюстравання поліпрэдыкатыўнасці ў простым ускладненым сказе // Працы кафедры сучаснай беларускай мовы. Вып. 14. / пад рэд. А.Я. Міхневіча. – Мінск: РІВШ, 2015. С. 94–98.\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры: Трэці (абласны) этап ХХХІI рэспубліканскай алімпіяды. 2015/16 навучальны год (ІХ клас) // Роднае слова. 2016. № 4. –С. 64–66. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры: Трэці (абласны) этап ХХХІI рэспубліканскай алімпіяды. 2015/16 навучальны год (Х клас) // Роднае слова. 2016. № 5. –С. 72–75. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры: Трэці (абласны) этап ХХХІI рэспубліканскай алімпіяды. 2015/16 навучальны год (ХІ клас) // Роднае слова. 2016. № 6. –С. 67–71. (У сааўтарстве.)\nКомплексная работа па беларускай мове і літаратуры (матэрыялы для аналізу і падрыхтоўкі) // Беларуская мова і літаратура. 2016. № 11. С. 33–48. (У сааўтарстве)\nРэспубліканская алімпіяда па беларускай мове і літаратуры: аналіз заданняў і парады // Беларуская мова і літаратура. 2016. № 12. С. 28–37. (У сааўтарстве.)\nВМК_Сучасная беларуская мова_бел мова_4 курс_Завочнікі_Радзевіч


sinitsa.by » Blog Archive Бярэзінскі біясферны запаведнік. Вясна-восень. - sinitsa.by\n« Батанічны сад. Вясна.\nГолубичная ферма в Стрелово »\nШто рабіць, калі дано: субота, цудоўнае надвор’е, недахоп грошай і моцнае жаданне куды-небудзь з’ехаць? Менавіта з такім пытаннем мы сутыкнуліся ў кастрычніку мінулага года. У восень 2013 надвор’е было незвычайна цеплае. На дрэвах яшчэ заставалася жоўта-залатое лісцье. І хацелася прэч з Мінска.\nЧаму цяпер, улетку, пішу пра восень? Бо менавіта тады мы адкрылі для сябе цудоўнае месца для адпачынку — Бярэзінскі запаведнік. Ен уразіў нас так моцна, што вясной мы таксама з задавальненнем паехалі яшчэ раз. І запаведнік увесну і увосень — зусім розны!\nЧым больш мы вандруем па Беларусі, тым больш разумеем — якая прыгожая наша краіна! Бярэзінскі запаведнік — гэта і старадаўні лес, і верхавое балота, і шмат разнастайных раслін, кветак, птушак і жывёл. Далека не ва ўсе часткі можна зайсці (запаведнік усе ж). Але для тых, хто хоча пазнаеміцца з прыродай бліжей у ім зроблена «Экалагічная сцежка», працягласцю каля 2-3 кіламетраў. Менавіта па ей мы і гулялі.\nАкрамя сцежкі, можна таксама наведаць лясны заапарк. Ну а калі вы любіце катацца на ровары, то у запаведніку нават есць спецыяльныя вела-маршруты. Але давайце пачнем з экасцежкі і з нашай вясенней вандроўкі.\nНажаль, адразу знайсці яе не так і проста — сцежка пачынаецца ў метрах 300 ад галоўнага ўвахода. Але на за ім, а перад ім! Т.е. вы павінны вярнуцца ў бок трасы і з правага бока ад дарогі ўбачыце пачатак маршруту. Гэта варыянт для самастойных вандроўнікаў. Калі есць жаданне, то можна замовіць экскурсію — вы пачнеце з лясного заапарку і адтуль ужо пойдзеце ў лес, у супрацьлеглым напрамку. Уфф…Заблытала? 🙂 Далей адкажу, чаму звяртаю на гэта вашу ўвагу.\nСцежка праходзіць скроз лес. Увесну ён увесь усыпаны разнастайнымі кветкамі. Ужо праз 5 хвілін я пыталася сябе стрымліваць, каб не зрабіць сто мільенаў іх фотаздымкаў.\nАдным з цікавых пунктаў на сцежцы з’яўляецца Ражнянскае журавінае балота. Калісці на яго месцы было возера. Яго узрост — 4000 гадоў! Цяжка нават уявіць сабе! Каля балота знаходзіцца назіральная вышка з 3-ма паверхамі. На яе можна забрацца, калі не баіцеся вышыні.\nАкрамя вышкі есць яшчэ невялікі назіральны пункт на самім балоце — драўляная сцежка, па якой можна адыйсці метраў на 40 углыб балота. Там можна назіраць такія расліны, як журавіны, балотны мірт, сфагнум і — намі пакуль не знойдзеную — расянку.\nА вось зараз вернемся да пытання, адкуль пачынаць ісці па сцежцы. На схеме ўсе добра: пачынаеце ў аднім пункту і па кругу вяртаецеся назад. Ага, зараз. Пасля балота вы ўпіраецеся… у зачыненыя вароты 🙁 За імі — лясны заапарк. І ўваход у яго платны. Таму вароты ў лес адчыняюць толькі для груп з экскурсаводам. Восенню мы падышлі да варот якраз тады, калі адтуль выходзіла група. Мы паабяцалі купіць білет (так мы потым і зрабілі ў вельмі здзіўленай жанчыны на галоўным уваходзе) і нас пусцілі.\nВясной ніхто не выходзіў, таму мы былі вымушаны ісці праз лес уздоўж плота. Спачатку было неяк боязна — ідзем амаль у дзікім лесе, але непрыкметная сцяжка паказвала, што мы такія не першыя. Праз хвілін 5 мы выйшлі на шырокую дарогу, а яшчэ праз 5 — да ўваходу ў заапарк.\nЗаапарк адносна невялікі. У ім есць некалькі вальераў з зубрамі, ваўкамі, дзікамі, касулей і іншымі жывёламі. Але есць і менш «прывабныя» клеткі. Зараз будуюцца новыя месцы для новых жыхароў.\nНапрыканцы хачу дабавіц некалькі восеньскіх фотаздымкаў.\nАфіцыйны сайт: www.berezinsky.by\nАдлегласць ад Мінска: каля 125 км.\nЯк даехаць да Бярэзінскага запаведніка: па спасылцы на афіцыным сайце вы знойдзіце распісанне аўтобусаў Мінск — запаведнік, Віцебск — запаведнік.\nНа аўтамабіле трэба ехаць па трасе М3 да павароту на в. Домжэрыцы. Ужо за некалькі кіламетраў да яго вы ўбачыце знакі мяжы запаведніка. Будзьце ўважлівымі — знак павароту будзе па праваму боку (калі ехаць з Мінска).\nДзе пераначаваць: у запаведніку ёсць некалькі гатэляў і хат. Падрабязней — тут.\nДля тых, каму заапарка і эксцежкі мала — есць вела- і турыстычныя маршруты. Выкладаю іх схемы і кантактныя тэлефоны для тых, хто хоча ўсе рабіць арганізавана. Іншыя маршруты можна знайсці на сайце.


Што лепш Ключ Дубляванне машына? Каб знайсці найлепшую якасць Ключ Дубляванне машына ад вытворцы, пастаўшчыка, аптавікі, дыстрыбутара і завода\nЯк прафесійнае выраб, пастаўка і экспарт Ключ Дубляванне машына in Taiwan. З інжынерам супрацоўнікаў больш за 20. Моцны R & D магчымасці, перадавыя вытворчыя лініі, ідэальна Q / Сістэма кіравання і строгі кантроль куплю сыравіны дазваляюць нашы прадукты для задавальнення гандлёвага стандарту і ўзроўню якасці кліента і дату дастаўкі. Наша палітыка ў галіне якасці з'яўляецца якасць першае, прапануем высокую якасць і высокую надзейнасць прадукцыі для нашых кліентаў і не робяць ніякіх праблем для нашых кліентаў. Калі ласка Звязацца з прадпрыемствам.\nКаб знайсці і набыць лепшае Ключ Дубляванне машына, вам трэба ведаць аб найвышэйшай якасці Ключ Дубляванне машына вытворцы, пастаўшчыка, аптавіка, дыстрыбутара, OEM і ODM ад фабрыка ў Taiwan


Остров Avgani - Oстрова - Addons ArmA 1 - ArmA 3 - Игры | ArmA 3 | ArmA 2 Operation Arrowhead\nблин чо сылки битые?\nЕсть и город и деревня. Очень советую.


Як гісторыю напоўніць імёнамі? | zviazda.by\nХатняя старонка » Грамадства » Як гісторыю напоўніць імёнамі?\nНапрацоўкі беларускіх вучоных зацікавілі калег з суседніх краін.


[quote author=tiko link=topic=31846.msg915253#msg915253 date=1309116881] Не размаўляў даўно на мове. Неабходна паразмаўляць. Нават большасьць з'ехала кудысьці, дык на форуме штыль. Падобна на горад у якім засталося некалькі жыхароў. Яны адзінкава крочаць па вуліцах і наведваюць нейкія будынкі. [/quote]


Журналіст-фрылансер Жукоўскі пасля нападу шпіталізаваны ў таксікалагічнае аддзяленне | baj.by\nЖурналіст-фрылансер Жукоўскі пасля нападу шпіталізаваны ў таксікалагічнае аддзяленне\n09.08.2017 Крыніца: Прэс-служба ГА "Беларуская асацыяцыя журналістаў"\nКастусь Жукоўскі ноч правёў у таксікалагічным аддзяленні бальніцы. Участковы склаў пратакол па факту нападу на журналістаў.\nНагадаем, учора журналісты-фрылансеры Кастусь Жукоўскі і Андрэй Толчын здымалі сюжэт пра свінакомплекс, які належыць таварыству з абмежаванай адказнасцю «Добрая хрюшка», побач з вёскай Зялёныя Лукі Гомельскага раёна. Журналісты хацелі спраўдзіць інфармацыю пра нібыта падзёж свіней на комплексе.\nНа журналістаў выклікалі міліцыю — прыехалі ажно пяць чалавек. І ў гэты ж час у прысутнасці міліцыянтаў мужчына ў камуфляжнай форме, верагодна, з ліку ахоўнікаў свінакомплексу, напаў на журналістаў і абпырскаў іх хімічным рэчывам невядомага паходжання.\nКастусь Жукоўскі распавёў, што міліцыянты на гэта ніяк не рэагавалі. Тады журналісты выклікалі ўчастковага. Участковы прыехаў, але адмаўляўся складаць пратакол. І толькі пасля таго, як прыехала хуткая, ён пагадзіўся аформіць пратакол за нападу на журналістаў.\nУ бальніцы Жукоўскаму спачатку прапанавалі проста размясціцца ў палаце, не дазваляючы схадзіць у душ, хаця яго вопратка была цалкам прапітаная хімічным рэчывам.\nПасля патрабаванняў Кастуся яму ўсё ж дазволілі памыцца, затым паставілі дзве кропельніцы.\nРаніцай 9 жніўня Жукоўскага выпісалі з бальніцы.\n"Але я зноў паеду здымаць сюжэт пра той свінакомплекс, бо гэта мая работа — шукаць інфармацыю, даносіць яе гледачу", — гаворыць Кастусь Жукоўскі.


Канвертаваць ReddCoins (RDD) і TagCoins (TAG) : Калькулятар абменнага курсу\nReddCoin (RDD) і TagCoin (TAG) Курс валют пераўтварэнні калькулятар\nГэта ReddCoin і TagCoin пераўтваральнік да цяперашняга часу з абменнымі курсамі з 5 красавік 2020.\nКалі ласка, увядзіце суму, якую ў полі злева ад ReddCoin. Выкарыстоўвайце "абмен валют", каб зрабіць TagCoin валюты па змаўчанні. Націсніце на TagCoins або ReddCoins канвертаваць паміж гэтай валютай і ўсімі іншымі валютамі.\nThe ReddCoin гэта валюта, у ні ў адной краіне. The TagCoin гэта валюта, у ні ў адной краіне. Сімвал RDD можа быць запісаная RDD. Сімвал TAG можа быць запісаная TAG. Абменнага курсу the ReddCoin Апошняе абнаўленне 5 красавік 2020 ад coinmarketcap.com. Абменнага курсу the TagCoin Апошняе абнаўленне 4 снежань 2019 ад coinmarketcap.com. RDD каэфіцыент мае 12 ўважаецца лічбаў. TAG каэфіцыент мае 12 ўважаецца лічбаў.


МІліцыянты затрымліваюць Аліну Скрабунову. Фота: Белсат\nУ Магілёве міліцыянты затрымалі журналістку Аліну Скрабунову, а таксама аператара Аляксандра Сідарэўскага. Журналісты накіроўваліся на сход кіроўцаў, незадаволеных ростам коштаў на паліва.\nНягледзячы на затрыманне журналістаў, сход кіроўцаў, якія выступаюць супраць росту коштаў на бензін, адбыўся. Пасля сходу міліцыянты правяралі ў кіроўцаў дакументы, але затрыманняў не было.\nТэгі: Аліна Скрабунова Аляксандр Сідарэўскі затрыманне Магілёў міліцыянты\n09:55 Даты праўды: 26 жніўня 1933 года. Рэформа беларускага правапісу цяпер


Беларуская зборная па хакеі прапусціць ўжо трэцюю Алімпіяду запар | Навіны Беларусі | euroradio.fm\nEUR 2.83 BYN\nГалоўная / Беларуская зборная па хакеі прапусціць ўжо трэцюю Алімпіяду запар\nБеларуская зборная па хакеі прапусціць ўжо трэцюю Алімпіяду запар\n30/08/2021 - 08:38\nУ вырашальным матчы беларуская каманда саступіла зборнай Славакіі / instagram.com/hockey.by\nУ вырашальным матчы кваліфікацыйнага турніру беларуская каманда саступіла зборнай Славакіі.\nБеларуская зборная па хакеі саступіла камандзе Славакіі у кваліфікацыйным алімпійскім турніры. У гэтым матчы вырашаўся лёс пуцёўкі на зімовыя Алімпійскія гульні ў Пекін. Сустрэча скончылася з лікам 1:2.\nГэта будзе ўжо трэцяя Алімпіяда, якая пройдзе без беларускай каманды.\nГульня са Славакіяй — была трэцяй сустрэчай у рамках кваліфікацыйнага турніру. Да гэтага беларуская каманда саступіла не самай моцнай зборнай Польшчы і выйграла ў аўстрыйцаў. Для выхаду ў групавы этап гэтага аказалася недастаткова.\nВа ўчорашняй сустрэчы лік адкрылі славакі, затым на 22-ой хвіліне беларускі легіянер НХЛ Ягор Шаранговіч зраўняў лік. Але ў другім перыядзе за некалькі хвілін да сірэны брамнік славакаў Юліус Гудачак закінуў яшчэ адну шайбу ў пустыя вароты суперніка.\nПасля матчу Шаранговіч казаў, што камандзе "проста не ўдалося закінуць другую шайбу", а "славакі гулялі вельмі добра".\nТрэнер зборнай Крэйг Вудкрофт прызнаўся, што расчараваны вынікам. "Крыху не хапіла нам, і гэта засмучае", — сказаў ён. Пры гэтым ён лічыць, што "беларускі хакей за апошні час стаў лепш" і "развіццё хакея ў краіне ідзе ў правільным кірунку". Каментары трэнераў і гульцоў публікуе партал hockey.by.\nАпошні раз зборная Беларусі гуляла на Алімпіядзе ў Ванкуверы ў 2010 годзе. Заняла 9-е месца.\nПубликация от Хоккей Беларуси (@hockey.by)\nХакей у свеце\nУ 2020 годзе каманда Аляксандра Лукашэнкі выйграла турнір 13-ы раз / БЕЛТА\nКалядны хакейны турнір зноў адмянілі\nТайлер Граавац / hcdinamo.by\nНападнік "Дынама" Тайлер Граавац названы найлепшым гульцом нядзелі ў КХЛ\nЗаўзятары на хакейным матчы "Нёман" — "Гомель" / @nashaniva\nШтраф пагражае заўзятарам, якія не ўсталі падчас выканання гімна на матчы\nХакеісты мінскага "Дынама" з цяжкасцю абыгралі аўтсайдэра "Усходу"\nСтала вядома, колькі атрымліваюць хакеісты мінскага "Дынама"\nХакеісты мінскага "Дынама" дома прайгралі маскоўскаму "Спартаку" ў авертайме\nМінскае "Дынама" атрымала сёмую перамогу ў КХЛ\nУ Бярозе хакеіста з "Магілёва-2" вынеслі з пляцоўкі на насілках\nНа матч хакейнага мінскага "Дынама" ў Расіі не пусцяць заўзятараў\nКанстытуцыя Рэспублікі Беларусь / media-polesye.by\nРэферэндум: хадзіць ці не хадзіць? Далучайцеся да дыскусіі\nГанна Севярынец / Еўрарадыё\n“Ноч расстраляных паэтаў”: у новым фармаце і з адчуваннем déjà vu\nДамы ў Бараўлянах / mapid.by\nНерухомасць дарагая, а падаткі сельскія: чаму Бараўляны могуць стаць горадам\nЧаму Лукашэнка ўпарта трымаецца за сваё кавід-дысідэнцтва?\nМісія Zodier — спрасціць дэйтынг\n"Стартапніца": Zodier, які дапамагае знаёміцца ў месенджарах\n"Культурная сядзіба" #66 з Паўлам Аракелянам\n"Культурная сядзіба" #66: творчасць у часы вось гэтага ўсяго абы-чаго\nКароткі агляд сусветных навін / калаж Улада Рубанава, Еўрарадыё\nУ свеце неспакойна: талібы шукаюць спонсараў, а Трамп стварае новую сацсетку\nЧый Беласток? Разбіраем фэйк расійскай прапаганды\nНа месцы ДТЗ / facebook.com/pol.kyivregion/\nВа Украіне трапіў пад грузавік і перакуліўся аўтобус з беларусамі\nВарыянт Чалага для рэферэндуму: Калі ты супраць Лукашэнкі — галасуй за пункт два\nБеларускія жанчыны / Еўрарадыё\nБеларускі з некалькіх краін запусцілі жаночы тг-канал "Супернова"\nУ Калумбіі затрымалі наркабарона, які пастаўляў какаін у ЗША і ў Расію\nТэсты на каронавірус будуць рабіць хутчэй: Беларусь пераходзіць на антыген-тэсты\nНеанацысты / DW\nНямецкія неанацысты ішлі на мяжу з Польшчай, каб "спыняць мігрантаў"\n"Абаронца Беларусі" і "пясняр дэмакратыі": тэст па прапагандзе тыдня\nБылы Дом афіцэраў у Гродне / "Вечерний Гродно"\nУ Гродне ў 18-ы раз выставяць на продаж былы Дом афіцэраў\nАпазіцыя Зімбабвэ: праз Беларусь і Кітай ў краіне нізкія пенсіі\nСМІ: Малдова можа застацца без расійскага газу — у краіне ўведзены рэжым НС\nАфіша праекта "Revolution"\nАдбылася прэм'ера арт-фільма "0908" — першага з серыі "Revolution"\nПералётныя птушкі і абдымкі на пратэстах: фота тыдня па версіі Reuters\nНа аднаўленне палаца Радзівілаў беларусы сабралі 17 тысяч рублёў за тры дні\nАрына Сабаленка / З архіву Reuters\nАрына Сабаленка выбыла з Кубка Крамля\nЯгор Герасімаў развітаўся з Кубкам Крамля\nБеларусь апусцілася на 95-е месца ў рэйтынгу ФІФА\nТрек Brown Sugar "ролінгі" запісалі ў 1969 годзе / rollingstone.com\nThe Rolling Stones адмовіліся ад свайго хіта, які нібыта апраўдвае рабства\nПамёр заснавальнік і вакаліст рок-групы Status Quo Алан Ланкастэр


Instagram TV: Як гэта працуе ▷ ➡ Падпісчыкі ▷ ➡\nInstagram TV: як гэта працуе\nDiciembre 11, 2018 0 Каментары 923\nГэта праўда, што мы праводзім шмат часу ў сацыяльных сетках і, у прыватнасці, у Instagram, даючы лайкі, каментары публікацыі, бачачы, што робяць іншыя людзі кожны дзень ... Але з гэтым новым дадаткам Instagram TV упэўнены, што час перад экранамі павялічваецца яшчэ больш.\nInstagram Гэта сацыяльная сетка, якая пастаянна абнаўляецца ў адпаведнасці з запытамі сваіх карыстальнікаў. У гэтым выпадку ён зрабіў гэта, спадзяючыся на будучыню. А будучыня - гэта відэа і бачыцца найперш праз смартфон. Па гэтай прычыне ён стварыў Instagram TV альбо IGTV. Гэта такое прыкладанне, асновай якога з'яўляецца відэа і якое прызначана для выкарыстання ў мабільных тэлефонах.\nАсноўныя характарыстыкі IGTV\nАдным з элементаў, які адрознівае гэта новае прыкладанне ад Instagram Instagram альбо Instagram Stories працягласць зместу. Цяпер вы можаце загружаць больш доўгія відэа. Канкрэтна Да адной гадзіны. І яны не знікнуць, калі 24 пройдзе.\nАкрамя таго, агульныя відэаролікі загружаюцца не толькі на ўвесь экран, але і ў вертыкальным фармаце. Такім чынам, яны могуць быць ідэальна прыстасаваны да фармату, які выкарыстоўваецца мабільнымі прыладамі.\nАле на гэтым не спыняецца, да ўсяго гэтага дадаецца функцыянал, які зробіць здацца, што мы глядзім тэлевізар. І гэта відэа працуюць па каналахяны пачынаюць гуляць, як толькі ўваходзяць у Instagram, і яны будуць змяшчаць тыя змесцівы, якія ў сацыяльнай сетцы думаюць, што нам падабаецца больш. Раскажам больш падрабязна Instagram Analytics.\nЯны таксама маюць магчымасць працягваць бачыць іх у другім бетоне, дзе мы застанемся, калі вам давялося закрыць прымяненне Чамусьці. Вы можаце пераходзіць з аднаго канала на іншы, шукаць і ствараць наш кантэнт, стварыўшы свой уласны канал.\nПаслядоўнікі ў Instagram\nГэтыя функцыянальныя магчымасці можна выкарыстоўваць для дасягнення большай колькасці людзей. Акрамя таго, вы можаце купіць паслядоўнікаў у Instagram у Іспаніі дзякуючы мноству розных прыкладанняў, якія даступныя ў Інтэрнэце і могуць быць бясплатнымі або платнымі.\nЛепшае для Instagram TV\nАднак у IGTV прапануюцца дасягнуць зусім іншай і новай аўдыторыі. І гэта можа азначаць і атрыманне новых паслядоўнікаў. Але для дасягнення поспеху, які імкнецца праз Instagram TV, трэба ўлічваць некаторыя аспекты.\nДобры варыянт зрабіць міні-трэйлеры нашага фінальнага відэа ў Instagram Stories якія прыцягваюць увагу нашых Паслядоўнікі. Яны ўключаюць у сябе спасылку, якая спасылаецца непасрэдна на рэальнае відэа для тых, хто хоча яго паглядзець. Такім чынам, колькасць праглядаў можа расці. Яшчэ адзін аспект, пра які трэба думаць, - гэта сам кантэнт-відэа. Самае лепшае, што самае актуальнае знаходзіцца ў самым пачатку і доўжыцца нядоўга.\n1 Асноўныя характарыстыкі IGTV\n1.1 Як тэлебачанне\n2 Паслядоўнікі ў Instagram\n2.1 Лепшае для Instagram TV\nКупіце паслядоўнікі Instagram у Мексіцы\nКупіце паслядоўнікі Instagram у Аргенціне


9 лютага Валянціну Тарасу споўнілася б 80\n09 люты 2010, 11:10\nВалянцін Тарас не дажыў да гэтай даты крыху менш году. Паэт, публіцыст, перакладчык, намесьнік старшыні Беларускага ПЭН-цэнтру пайшоў з жыцьця летась 13 лютага. Каляндарная блізасьць датаў ягонага жыцьцяпісу дала падставы сябрам і блізкім уганараваць іх адной імпрэзай, якая адбудзецца 17 лютага ў Менску ў Літаратурным музэі Максіма Багдановіча.\nЛітаратуразнаўцу прафэсара БДУ Міхася Тычыну днямі папрасілі перадаць ліст Валянціну Тарасу з ЗША. Былая ягоная калега, якая цяпер жыве ў Кліўлендзе, нарэшце прачытала кнігу “На высьпе ўспамінаў” і вырашыла падзяліцца ўражаньнямі. Яна ня ведала, што гэта апошняя прыжыцьцёвая кніга аўтара. Міхась Тычына працягвае:\n“Такія нечаканкі даюць магчымасьць востра адчуць адсутнасьць гэтага літаратара, выдатнага прамоўцы, чалавека з гумарам, з іроніяй, які многія рэчы разумеў і ўмеў рэагаваць на іх сходу, без падрыхтоўкі, бо ўнутрана, духоўна заўсёды быў гатовы да ўсялякіх нечаканак”.\nПачынаючы зь дзяцінства, ён і сам ствараў нечаканкі ў сваім лёсе. Трынаццацігадовым хлапчуком зьбег у лес да партызанаў. Праўду пра савецкую партызанку і сваё падлеткавае жыцьцё ў ёй потым ярка апісаў у кнізе “На высьпе ўспамінаў”. Дапаўняючы яе да апошніх дзён, ён так і ня скончыў гэтую, можа быць, галоўную кнігу свайго жыцьця.\nВалянцін Тарас пачынаў як расейскамоўны паэт, але потым стаў пісаць вершы па-беларуску. Разам з Карласам Шэрманам пераклаў на расейскую мову раман “Восень патрыярха” Габрыэля Гарсія Маркеса. А калі маскоўскія выдаўцы захацелі выдаць кнігу Быкава “Доўгая дарога дадому”, то Васіль Уладзімеравіч даверыў пераклад менавіта Валянціну Тарасу. Адстойваньне дэмакратычных прынцыпаў зблізіла яго з Алесем Адамовічам і Навумам Кісьлікам. Нікога зь іх ужо няма, з сумам зазначае спадар Тычына:\n“Кола людзей такой старой гвардыі, такога гарту, гатоўнасьці ісьці на барыкады ўсё меншае. Зьяўляецца моладзь, але моладзь яшчэ павінна набываць вопыт байцоўскі, а гэта ня так хутка даецца. Таму я адчуваю, па-першае, адсутнасьць яго як асобы, непаўторнай, можна сказаць гераічнай. А з другога боку адсутнасьць яго як публіцыста, літаратара, сябра Васіля Быкава. гэта адчуваньне вельмі вострае. Тым больш, што гадавіна, яна заўсёды ўзьбівае менавіта на такі настрой і на такія думкі”.


Следчы адмовіў палітвязню Пачобуту ў спатканні з жонкай і дачкой\n«Следчы мае права дазваляць спатканні блізкім сваякам і членам сям'і з асобай, якая знаходзіцца пад вартай, … аднак наданне вам спаткання ў гэты момант уяўляецца немэтазгодным», — гаворыцца ў адмове, падпісанай следчым Дзмітрыем Ганчарыкам.\nДакумент апублікавала ў сябе ў фэйсбуку жонка палітвязня Андрэя Пачобута Аксана. Аб спатканні прасіла і дачка Андрэя Яна.\nРаней стала вядома, што актывісты Саюза палякаў Беларусі і лідары інтэлігенцыі польскай нацыянальнай меншасці Андрэй Пачобут і Анжаліка Борыс адмовіліся ад вызвалення ўзамен за згоду пакінуць радзіму. У той жа час тры іншыя польскія актывісткі гэтай магчымасцю скарысталіся. Пазней прэс-сакратарка Аляксандра Лукашэнкі расказала, што з просьбай аб вызваленні палякаў да яго звяртаўся былы прэзідэнт Казахстана Нурсултан Назарбаеў.\nАндрэй Пачобут знаходзіцца ў турме №8 горада Жодзіна.\nПа выніках вывучэння ягонай справы праваабаронцы прызналі яго палітвязнем.


27 жнівень 2021, 09:18 абноўлена 27 жнівень 2021, 18:10\nВыбухі на складзе боепрыпасаў на поўдні Казахстану, аматарскія здымкі\nПаводле папярэдніх зьвестак, у лякарню паступілі больш за 90 пацярпелых, у тым ліку паўсотні ратавальнікаў. Працягваюцца пошукі некалькіх чалавек, якія ўдзельнічаюць у ліквідацыі тэхнагеннага здарэньня.\nНа 18-ю гадзіну колькасьць загінулых дасягнула 12 чалавек, паведамляе РИА Новости са спасылкай на МНС Казахстану.\nПацярпелы будынак АЗС\nПаводле ведамства, агонь цалкам ахапіў будынак — усе 700 квадратных мэтраў. Радыюс разьлёту аскепкаў перавышаў 2 кілямэтры. У кавярні і на аўтазаправачнай станцыі побач з часткай выбуховай хваляй павыбівала шыбы, у некалькіх дамах разбураныя дахі. На складзе захоўвалася звыш 500 тон тратылу.\nПаліцыя выставіла блёк-пост на подступах да вайсковай часткі 28349, не дазваляючы цывільным, у тым ліку журналістам, набліжацца да месца надзвычайнага здарэньня.\nПаліцэйскі кардон на шляху журналістаў\nПаведамленьне пра ўзгараньне складу боепрыпасаў у вайсковай частцы інжынэрна-сапэрнай брыгады блізу паселішча Кайнар Байзацкага раёну паступіла ўвечары 26 жніўня. Прадстаўнікі дзяржаўных ведамстваў гавораць пра 10 выбухаў, мясцовыя людзі сьцьвярджаюць, што іх было нашмат больш.\nПаколькі населены пункт з 250 жыхарамі знаходзіцца на адлегласьці менш за 1 кілямэтар ад эпіцэнтру, пачалі эвакуацыю. Вывезьлі людзей яшчэ зь некалькіх блізкіх вёсак.\nМіністэрства абароны Казахстану не выключае, што прычынай пажару мог стаць наўмысны падпал. Там таксама ўдакладнілі, што пажар і выбухі не паўплывалі на правядзеньне на тэрыторыі краіны Армейскіх міжнародных гульняў.


Уладзімір Ягоўдзік - Рыжык — Кароткі змест / Краткие содержания\nГлавная → Беларуская літаратура → Уладзімір Ягоўдзік → Уладзімір Ягоўдзік - Рыжык\nУладзімір Ягоўдзік - Рыжык\nЯ прыехаў у гэтую ціхую прырэчную вёсачку зімой. Вечарэла. Хаты, хлявы, сцяну лесу адразу за гародамі і садамі ахутвалі шэрыя прыцемкі. З сівага, калматага неба церусіліся дробныя сняжынкі. Я быў адзін, хто выйшаў тут з аўтобуса. А на прыпынку, як і па ўсёй вуліцы, – больш ні душы. У каго ж спытаць, дзе можна ўладкавацца нанач?\nСтаю ў няведанні, азіраюся то ў адзін, то ў другі канец вёскі. Ужо намерыўся падацца да бліжэйшай хаты, аж раптам хтосьці штурхнуў мяне ззаду ў нагу і запрашае: «Пр-р-росім, пр-р-росім...»\nАд нечаканасці я ледзь не выпусціў бляшаную скрынку з усялякім рыбацкім начыннем. Паварочваюся – стаіць каля мяне кот. Рыжы-рыжы, як ліс. I важны такі. Вусы ганарыста тырчаць убакі. Адно вуха надрана. Трэцца аб мае ногі і ўсё вуркоча-паўтарае: «Пр-р-росім, пр-р-росім...»\n– Апсік, каб цябе! – раззлаваўся я.\nТут ноч насоўваецца, няма дзе галаву прыхіліць, а яму ўжо рыбку падавай. Вы думаеце, мой новы знаёмы спалохаўся? Дзе там! Адбег мо на два крокі і спыніўся. Стаіць, пазірае на мяне, быццам за сабою ісці запрашае. Што мне было рабіць? Закінуў я на левае плячо ледасек, ямчэй павесіў на правае скрынку-крэсельца і пасунуўся за дзіўным павадыром. Не можа быць, думаю сам сабе, каб у такога разумнага ката ды не было цёплай печы, добрых, гасцінных гаспадароў.\nВёсачка – невялікая, і я неўзабаве апынуўся ў самым канцы вуліцы. Далей, за крайняю хатаю, цёмнаю хмараю падымаўся лес. Рыжык – так я назваў ката – спыніўся акурат насупраць веснічак апошняй сядзібы. Пачакаў, пакуль я падыду бліжэй, і слізгануў на заснежаны надворак з цыбатым калодзежным жураўлём каля плота.\nХата, перад якою я апынуўся, была як і ўсе астатнія вясковыя хаты. Такая самая – ды не зусім. Над вясёлымі, пафарбаванымі ў блакітны колер вокнамі, што былі ад вуліцы, я ўбачыў драўлянае, прымацаванае да шчыта сонейка з прамянямі-дошчачкамі ва ўсе бакі. I так яно радасна, па-вясноваму ўсміхалася, што навокал увачавідкі пасвятлела.\nЯ смела павярнуў на надворак. і толькі ступіў на невысокі ганачак – дзверы адчыніліся. На парозе стаяла бабуля ў цёплай хустцы на галаве. Яна быццам даўно чакала-выглядала мяне з аўтобуса.\n– Добры вечар! – прывітаўся я і толькі намерыўся прасіцца нанач, расказаць, хто мяне сюды прывёў, як гаспадыня азвалася спеўным матуліным голасам:\n– Заходзьце, заходзьце, цесна не будзе!\nБабуля нагнулася, узяла ў рукі ката, які так і лашчыўся да нас, пагладзіла пестуна па спінцы.\n– Каго-каго, а рыбакоў ён шануе... Аўтобусны расклад – як вучні табліцу множання – назубок вывучыў. Суседзі смяюцца: у цябе, Анюта, не хата, а дом рыбака. А я ім у адказ: не дораг абед, а дораг прывет. Праўда, Рыжык?\n«Пр-р-раўда, пр-р-раўда...» – правуркатаў-пагадзіўся з гаспадыняю кот, а ў самога ў хітравата прыжмураных вачах быццам залатыя акунькі скакалі.


Гвалт — тое, што нам блізка - Заўтра тваёй краіны\nАнастасія Дашкевіч, Радыё Свабода\nГвалт — тое, што нам блізка\n«Да ладна, Насьця, нармальныя мы,» — казаў мне ўсьмешлівы малады АМАПавец. Звалі яго Віталь. Мы неяк дзіўна, але ненадоўга апынуліся ў адной кампаніі. Хлопец як хлопец: любіў пажартаваць, але быў нешматслоўны. Быў слабы на выпіўку і більярд.\nГэты хлопец адслужыў у вядомай вайсковай частцы № 3214, пад кіраўніцтвам самога Паўлічэнкі і пасьля, як шмат хто з тых, хто там служыў, пайшоў у АМАП. Зьнешне хлопец цалкам звычайны, меў толькі адно вельмі яскравае адхіленьне — час ад часу зьбіваў сваю дзяўчыну. Бяз дай прычыны, пасьля лішняй пляшкі, калаціў сваю сяброўку, разам зь якой жыў. А пасьля нібы нічога і не здарылася: «Да ладна, ня лезьце, я завяжу».\nЯ ня памятаю, ці пісала сяброўка заявы ў міліцыю (я ўжо і не задаюся пытаньнем, чаму яны працягвалі быць разам пасьля такога), але праваахоўныя органы дакладна мелі справу з гэтым хлопцам. Некалі ягоная дзяўчына распавядала, як аднойчы да яе на Нямізе падышоў хлопец спытацца: «Якая гадзіна?», а Віталь, які адыходзіў ад шапіка, бязь лішніх словаў адразу разьбіў хлопцу твар. «Раўнівы вельмі...» — апраўдвала дзяўчына свайго гора-бойфрэнда.\nЗьнешне ён падаваўся някепскім чалавекам і вочы долу нібыта з сорамам апускаць умеў.\nМне тады было гадоў 16, і я яму наўпрост казала, што па ім плача турма, дзе ён мусіць быць не канваірам з дубінкаю, але арыштантам з рукамі за сьпінай. Ён казаў, сарамліва пазіраючы мне ў вочы: «Завяжу, вось пабачыш». Зьнешне ён падаваўся някепскім чалавекам і вочы долу нібыта з сорамам апускаць умеў. Сказаў мне некалі тады: «Я вырашыў, Насьця, што буду бульбай гандляваць, але ў АМАП болей не вярнуся».\nЗ той кампаніяй лёс мяне болей ня зводзіў, а вось зь Віталікам неяк сустрэліся праз пару гадкоў у Першамайскім РАУСе. Чорная куртка, штаны на байцы, чорная шапачка ды высокія кірзачы. «О, Віталя, я бачу ты зноў дома!» — не стрымалася я. І зноў: той жа добра знаёмы сарамлівы позірк, вочы долу.\nЁн павітаўся і адышоў, пакуль я вырашыла нейкія пытаньні зь міліцэйскай дзяжурнай службай, хутчэй за ўсё, каб перадаць ежу і цёплыя рэчы для затрыманага на той час Зьмітра Хведарука. Відаць, ад пачуцьця няёмкасьці перада мной, Віталь пазьней усё ж падышоў, каб сказаць, што затрыманага хлопца не вызваляць і мы яму нічым не дапаможам. «Гэта і без цябе ясна, Віталь. Ідзі да сваіх». Болей мы зь ім не бачыліся.\nЗ гэтым АМАПаўцам — больш не бачыліся. Але выпадак, калі брутальна зьбілі майго мужа пасьля адкрыцьця помніка Леніну каля МТЗ прыгадаў мне гэтае знаёмства. Раней, калі «сілавікі» дзейнічалі жорстка пры затрыманьнях альбо ў РАУСах ці аўтобусах пасьля акцыяў, мы неяк сьпісвалі гэта на загады. Маўляў, магчыма яны ўнутры пухнатыя коцікі, а тут — ім проста загадалі. А цяпер пераконваюся, што не.\nДля АМАПу гвалт — гэта ня проста праца, гэта фактычна як хобі.\nІ на зьбіцьцё Зьмітра загаду ніхто не даваў: ён занадта публічная пэрсона, і без увагі журналістаў жорсткасьць ня пройдзе, а цяпер гэта палітычна ня мае сэнсу. Зьбіцьцё і зьдзек для супрацоўнікаў АМАПу — гэта звычка, нармальны сродак камунікацыі. Для АМАПу гвалт — гэта ня проста праца, гэта фактычна як хобі. «Гвалт — тое, што нам блізка» — можна было б распаўсюджваць рэклямныя брашуркі з такім слоганам.\nГісторыя Віталіка дэманструе, што адмовіцца ад гвалту такім людзям практычна нерэальна, бо практыка беспакаранасьці робіць яго паўсюдным: дома, на вуліцы, на працы. Яны больш ня могуць інакш. Таму я ня веру, што ім патрэбныя загады. Ім проста сыстэма дала зялёнае сьвятло на ўсё тое беззаконьне, якое яны чыняць.\nНя факт, што самі ахвяры пасьля не апынуцца за кратамі, нібыта за гвалт супраць людзей у пагонах!\nШмат, шмат пытаньняў... Як у краіне ў цэнтры Эўропы, якая спрабуе хаця б зьнешне паляпшаць свой імідж, дазваляюць такія міліцэйскія бясчынствы, пра якія мы чытаем у стужцы навінаў? Зьбітыя міліцыяй жанчыны, падлеткі, журналісты, раварысты... І ня факт, што самі ахвяры пасьля не апынуцца за кратамі, нібыта за гвалт супраць людзей у пагонах!\nПрыкметамі «адлігі» ды «дэмакратызацыі» у вачах міжнародных структураў, мела б быць ня толькі адсутнасьць палітвязьняў у краіне, але яшчэ і ўзровень (рэальны ўзровень!) даверу насельніцтва да праваахоўнікаў.\nА Віталіку я зычу посьпехаў. Таму што калі ў гэтай краіне пачнуцца рэформы, шмат каму са зьнешне ўпэўненых у сабе маладых людзей са шклянымі вачыма, якія нясьпешна патрулююць вуліцы нашых гарадоў, давядзецца шукаць новую працу. А некаторым — добрага адваката.


Камунальнікі просяць мінчан заключыць дагаворы на ацяпленне. Што будзе, калі гэтага не зрабіць | Купіць кватэру ў новабудоўлі ў Мінску | Новабудоўлі Беларусі | Новостройки Беларуси\nКамунальнікі просяць мінчан заключыць дагаворы на ацяпленне. Што будзе, калі гэтага не зрабіць\nНа пад'ездах дамоў у Мінску з'явіліся аб'явы пра тое, што ўласнікі жылля павінны схадзіць у ЖЭС і «скласці індывідуальныя дамовы на аказанне паслуг па цеплазабеспячэння для патрэб ацяплення і / або гарачага водазабеспячэння». Зрабіць гэта трэба да 1 кастрычніка 2018 года\nАб'явы аб заключэнні дагавораў на ацяпленне з'явіліся не на ўсіх пад'ездах. Нягледзячы на ??гэта, схадзіць у ЖЭС і падпісаць дакумент да 1 кастрычніка трэба ўсім, адзначаюць у «Мінсккамунцепласетка».\nРаней КУП ЖКГ заключалі дагаворы з уладальнікамі кватэр на ўсе паслугі, акрамя цеплазабеспячэння: на тэхнічнае абслугоўванне жылога дома, тэхнічнае абслугоўванне ліфта, капрамонт і іншыя. Цяпер вырашылі ўпарадкаваць адносіны паміж заказчыкам і выканаўцам і ў гэтым пытанні. Бо па законе «Аб абароне правоў спажыўцоў жыллёва-камунальных паслуг» і іншым нарматыўна-прававым актам цеплазабеспячэнне - асноўная жыллёва-камунальная паслуга і аказвацца павінна па дамове.\nАрганізацыі ЖКГ склалі спецыяльны дагавор, дзе прапісалі правы, абавязкі і адказнасць пастаўшчыкоў і спажыўцоў паслугі, правілы яе аплаты. Гэта, на думку спецыялістаў, дапаможа спажыўцам больш канкрэтна прад'яўляць прэтэнзіі, калі які-небудзь з пунктаў дамовы на аказанне паслугі будзе парушацца.\nШто ж будзе, калі такі дамова не заключыць або заключыць пазней устаноўленага тэрміну?\n- Нічога за гэта не будзе. Паслуга усё роўна будзе прадастаўляцца і плаціць за яе людзі будуць, як і раней, па факце, - патлумачылі нам ў УП "Мінсккамунцепласетка". - Па сутнасці, гэта фармальнасць, але хацелася б, каб усё было ўзаконена. Каб людзі ў выпадку чаго ведалі, куды звяртацца, адказнасць таго ж ЖКГ перад спажыўцом. Патрэбна папера, дзе будзе прапісана, хто і што павінен рабіць, і будуць стаяць подпісы.


1 эрытрэйскі накфа у USD\n1 ERN у USD - эрытрэйскі накфа у даляр ЗША канвэртар валют\nНашы эрытрэйскі накфа да даляр ЗША канвертара з'яўляецца ўдакладненых з абменнымі курсамі ад 10.04.2020. Увядзіце любую зададзеную суму, якая будзе канвертаваць ў полі злева ад эрытрэйскі накфа. Выкарыстоўвайце «своп валюты» -Кнопка зрабіць даляр ЗША валюту па змаўчанні. Націсніце на даляр ЗША або эрытрэйскі накфа, каб канвертаваць паміж гэтай валютай і ўсімі іншымі валютамі.\nКурсы валют Абноўлена: 10.04.2020 14:02\nUSD 1 1.09283 1.24500 0.71237 0.00923 0.06667\nEUR 0.91506 1 1.13925 0.65186 0.00844 0.06100\nGBP 0.80321 0.87777 1 0.57218 0.00741 0.05355\nCAD 1.40376 1.53407 1.74769 1 0.01295 0.09359\nJPY 108.38898 118.45078 134.94476 77.21333 1 7.22606\nERN 14.99974 16.39218 18.67475 10.68540 0.13839 1\nэрытрэйскі накфа валюта ў Эрытрэя. даляр ЗША валюта ў усходні Тымор, Эквадор, Сальвадор, Маршалавы выспы, Мікранезія, Palau, Злучаныя Штаты, Зімбабвэ. Сімвал ERN з'яўляецца . Сімвал USD з'яўляецца $. Абменны курс для эрытрэйскі накфа быў актуалізаваны April 10, 2020. Абменны курс валюты для даляр ЗША быў актуалізаваны April 10, 2020. Каэфіцыент ERN мае 5 ўважаецца лічбаў. Каэфіцыент USD мае 5 ўважаецца лічбаў.\nERN у BRLERN у CADERN у CHFERN у CNYERN у GBPERN у HKDERN у INRERN у MXNERN у RUBERN у SGD


Прысуд выканаў невыдомы\nІгнат Грынявіцкі- беларус-нарадаволец, што забіў Аляксандра ІІ, доўгі час у гістарыяграфіі прадстаўляўся як сацыялістычны рэвалюцыянер, што замагаўся супраць капіталістычнай несправядлівасьці. Знакаміты беларускі пісьменьнік Уладзімер Арлоў адкрывае нам імя слыннага беларуса, што сваім учынкай павярнуў хаду гісторыі. Ігнат Грынявіцкі стаіць у адным шэрагу з Тадэвушам Касьцюшкам, Кастусём Каліноўскім, Людвігам Зьвяждоўскі. Малады нарадав... Болей »\nПтушкі п'юць журавіны/Хвалі гамоняць пра леге...\nЛобач Святлана/Лапцік Вячаслаў\nКісялёў У. М.\nНа Міншчыне недалёка ад старажытнага мястэчка Узда пачынае свой доўгі шлях адна з найвялікшых рэк Беларусі - Нёман. Апісанне вытоку гэтай велічнай ракі, маляўнічых наднёманскіх краявідаў, а таксама старажытныя легенды і паданні пра Нёман знойдзе чытач на старонках кнігі. Аўтар шмат увагі ўдзяляе мінуламу Уздзеншчыны, гістарычнай спадчыне наднёманскага краю, спрабуе асэнсаваць набыткі мінулага і іх ролю ў фарміраванні самабытнасці тутэйш... Болей »\nПуцявіны роднага слова\nПроблемы развіцця беларускай літаратуры і друку другой паловы XIX-пачатку XX стагоддзя\nАлександровіч С. Х.\nУ кнізе даследуюцца літаратурна-грамадскі рух, праблемы і заканамернасці развіцця бедарускай літаратуры і друку другой паловы XIX—пачатку XX стагоддзя. На вялікім фактычным матэрыяле, выкарыстоўваючы новыя архіўныя звесткі, аўтар паказвае складаныя шляхі развіцця беларускага друкаванага слова. Станаўленне паасобных жанраў у беларускай дакастрычніцкай літаратуры, вылавецтвы і перыёдыка Беларусі, беларускае слова і царская цэнзура, гістор... Болей »


Samsung перастае ўводзіць крыху больш за 17.000 мільёнаў пасля вываду Galaxy Note 7 | Навіны гаджэта\nЗапуск Samsung Galaxy Note 7 стаў сапраўднай праблемай для карэйскай кампаніі. Як толькі першыя тэрміналы прыбылі на рынак, пры пагрузцы пачалі з'яўляцца праблемы з узгараннем першых тэрміналаў. Ішлі дні усё больш карыстальнікаў закранула гэтая праблема і Samsung пачаў адклікаць усе запушчаныя на рынку тэрміналы, каб замяніць іх іншымі, што тэарэтычна вырашыла праблему выбухаў, пажараў і самазагарання. Але зноў выявіліся праблемы з тэрміналамі, замененымі Samsung, што прымусіла кампанію ў мінулы панядзелак прыпыніць вытворчасць.\nАле, відавочна, Samsung не зразумеў праблему, і знайсці рашэнне, здаецца, спатрэбіцца больш часу, чым меркавала кампанія учора вырашыў зняць прыладу з продажу і паспрабуйце аднавіць усе тэрміналы, якія да гэтага часу не прадстаўлялі ніякіх праблем з працай, незалежна ад таго, былі яны першага ці другога пакалення.\nЗа кошт замены першай партыі тэрміналаў, якая ацэньваецца прыблізна ў 1.000 мільярд долараў, карэйская кампанія павінна перастаньце разлічваць на 17.000 XNUMX мільёнаў, якія вы думалі атрымаць ад продажаў гэтага тэрмінала ў астатняй частцы года і ў частцы наступнага года. Майце на ўвазе, што калядны перыяд набліжаецца, і Samsung абрала Note 7 як аб'ект жадання многіх карыстальнікаў на гэтае Каляды.\nSamsung шмат гуляў з гэтым тэрміналам, не перастаючы паказваць праблемы і пайшоў самым хуткім і бяспечным шляхам для кампаніі і карыстальнікаў, нягледзячы на тое, што перастане паступаць добрая сума грошай, але імідж брэнда трэба падтрымліваць, і кампанія не хоча ўдзельнічаць у бясконцых спрэчках карыстальнікаў, і яны таксама хочуць вырашыць пытанне аб з'яўляючыся кампаніяй тэлефонаў, якія згараюць самі.\nЧаго мы не ведаем, так гэта Наколькі асартымент Note застанецца на рынку, паколькі ён звязаны з тэрміналамі, якія загарэліся, таму наступнае пакаленне можа змяніць назву, каб карыстальнікі не працягвалі звязваць яе з праблемамі, якія Note 7 паказваў за сваё кароткае жыццё на рынку.\nПоўны шлях да артыкула: Навіны гаджэта » Тэлефанія » Мабільныя тэлефоны » Samsung перастае ўводзіць крыху больш за 17.000 мільёнаў пасля вываду Galaxy Note 7


Докшицкий дом ремесел превратился в «кошкин дом» (+ ФОТО) — Докшицы Бегомль Официальная газета Докшицкого района Родныя вытокi Районная газета Новости Докшиц и региона Реклама в Докшицах Работа в Докшицах Докшицы онлайн Фото и видеоинформация о Докшицах Услуги в Докшицах Объявления в Докшицах\n17.03.2017 256 Natali 0 Комментариев\nАмаль на месяц Докшыцкі дом рамёстваў ператварыўся ў “кошчын дом” – у ім пасяліліся каля пяцідзесяці катоў і кошак розных ўзростаў, афарбовак і парод. І ў гэтым няма нічога незвычайнага – вырабы з хатнімі любімцамі ў розных тэхніках выканання прадставілі як майстры ўстановы, так і самадзейныя мастакі.\nШмат вышыванак крыжыкам зрабіла Ядвіга Маліноўская — яе каты проста гіпнатызуюць сваім зялёным позіркам. Любоў да братоў нашых меншых з дапамогай ніткаграфіі прадэманстравала Наталля Пятровіч. Добрую ўсмешку выклікаюць выразаныя з дрэва пано Віктара Гарбачова. Побач красуюцца мяккая цацка “Кот” і тэкстыльны калаж “Кошкі ў іншых вымярэннях” Вольгі Гарбачовай. Рыжае кацяня вышыла крыжыкам Марыя Зайцава, а Марына Парцянка – “Задуменнага ката”. Яркай і цёплай атрымалася падушка-кацяня ў Таццяны Гаварцовай. Сапраўдны кот-баюн упрыгожыў роспіс на палатне Алены Таляронак. Не толькі кошку, але і мышку спляла з саломкі Таццяна Марціновіч. За прыкладам настаўніцы паказаў на выставе свае работы Арцём Шчуцкі. Вельмі прыгожыя хатнія любімцы атрымаліся на аплікацыях з саломкі ў Раісы Шыталь.\nВыставу ўпрыгожваюць шматлікія работы наведвальнікаў аддзялення дзённага знаходжання інвалідаў. Вясёлымі атрымаліся вышываныя каты ў Алены Сарокінай, а вязанага ружовага ката Людмілы Ючкавіч так і хочацца прылашчыць. Удалымі атрымаліся дуэты мяккіх цацак, а таксама пано з салёнага цеста. Сваёй творчасцю падзяліліся Ала Каросцік і Таццяна Новік.\nУпершыню прыняла ўдзел у выставе Антаніна Парцянка, а таксама юныя аматары мастацкай творчасці з Крулеўшчыны – Крысціна Сапегіна, Кацярына Кошалева і Івана Шугальская. Яны вучацца майстраваць у аб’яднанні па інтарэсах “Беларуская саломка” раённага Цэнтра дзяцей і моладзі, якім кіруе Данута Кунцэвіч.\nНайбольш работ атрымалася ў Наталлі Канцавой. Акрамя традыцыйных вырабаў у тэхніцы лапікавага шыцця, майстрыха ўпрыгожыла выставу шматлікімі вышыванкамі крыжыкам. Акрамя гэтага, Наталля Іванаўна прапанавала наведвальнікам з дапамогай фотаздымкаў пазнаёміцца са сваімі рэальнымі хатнімі гадаванцамі. “Нават самае маленькае з каціных – дасканаласць”, – некалі сказаў пра кошак геній італьянскага Адраджэння Леанарда да Вінчы. Пра адносіны іншых вядомых людзей да сямейства вусатых-паласатых таксама можна даведацца на выставе, якая будзе працаваць да 4 красавіка.\n← Лучшего старшего вожатого выбрали в Докшицком районе\nЯк яноты-барабаншчыкі вучаць жыць экалагічна →


Мікалай Радзівіл Чорны — Вікіпедыя\n(Пасля перасылкі з Мікалай Радзівіл «Чорны»)\nМікала́й «Чо́рны» Радзіві́л (4 лютага 1515, Нясвіж — 28/29 мая 1565, Лукішкі пад Вільняй) — вялікалітоўскі дзяржаўны, палітычны, ваенны, культурны і рэлігійны дзеяч. Мянушку «Чорны» атрымаў з-за колеру сваёй барады, чым адрозніваўся ад свайго стрыечнага брата Мікалая Радзівіла Рудога (які таксама атрымаў мянушку з-за колеру сваёй барады).\nпольск.: Mikołaj Krzysztof Radziwiłł\nГерб «Трубы» в\n4 лютага 1515\n28 мая 1565 (50 гадоў)\nЛукішкі[d], Віленскі павет, Віленскае ваяводства, Вялікае Княства Літоўскае\nМікалай Крыштаф Радзівіл Сіротка, Юрый Радзівіл, Альбрэхт Радзівіл, Станіслаў Радзівіл, Крысціна з Радзівілаў[d], Альжбета з Радзівілаў і Ганна Магдалена з Радзівілаў[d]\nМікалай Радзівіл Чорны на Вікісховішчы\nУдзельнічаў у вайне Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ 1534—1537 гадоў. У 1544 годзе атрымаў пасаду маршалка земскага (вялікага) і ўзначаліў Раду ВКЛ і соймы. Спрыяў шлюбу сваёй стрыечнай сястры Барбары з вялікім князем ВКЛ Жыгімонтам Аўгустам. У 1547 годзе атрымаў тытул князя Свяшчэннай Рымскай імперыі «на Алыцы і Нясвіжы». З 1550 года канцлер ВКЛ, выступаў за суверэннасць ВКЛ у саюзе з Польшчай. Таксама займаў пасаду віленскага ваяводы. Дзякуючы дыпламатычным дзеянням Мікалая Радзівіла адбылося ўключэнне Лівонскага ордэна ў склад ВКЛ. Узначальваў дзяржаўную камісію па правядзенні аграрнай рэформы (валочнай памеры) у гаспадарскіх маёнтках.\nЗ усіх магнатаў княства ён першым прыняў Рэфармацыю. Паводле веравызнання кальвініст, прапагандыст кальвінізму ў ВКЛ. Свае творы яму прысвячаў Жан Кальвін. У 1553 годзе заснаваў друкарню пры Берасцейскім зборы, пад яго апекай існавала таксама друкарня ў Нясвіжы. У першай з іх за кошт магната выйшла ў 1563 годзе так званая «Радзівілаўская Біблія» — пераклад кальвінісцкай Бібліі на польскую мову. У 1647 годзе яго рэшткі разам з рэшткамі жонкі былі ўрачыста перанесены з Вільні ў Дубінкі.\nРадзівіл Чорны валодаў вялікімі латыфундыямі ў Беларусі (з цэнтрам у Нясвіжы) і на Валыні (Алыка). Найбольш вялікія маёнткі: Клецкае і Давыд-Гарадоцкае княствы (з 1558 года), Лахва і Нягневічы ў Новагародскім павеце, Здзітаў у Слонімскім павеце, Дуброва, Шацк і Узда ў Менскім павеце, Геранёны ў Ашмянскім павеце, Дусяты, Свядасць і Бігушкі ў Вількамірскім павеце, Лукішкі каля Вільні, Шыдловец у Польшчы; таксама трымаў Барысаўскае, Берасцейскае, Ковенскае і Шавельскае староствы.\nДзейнасць Радзівіла як вялікага рэфарматара карэнным чынам паўплывала на рэлігійнае і культурнае жыццё свайго часу.\n3 Пачатак кар’еры\n4 Атрыманне княжацкага тытулу і шлюб\n5 Шлюб Барбары Радзівіл з каралём і ўзвышэнне\n6 Смерць Барбары\n7 Дзяржаўная дзейнасць\n8 Далучэнне Лівоніі\n9 Адстойванне незалежнасці Вялікага княства\n10 Рэлігійная і асветніцкая дзейнасць\nБацька Мікалая Радзівіла Чорнага — Ян Радзівіл Барадаты.\nМікалай Радзівіл паходзіў са старажытнага роду Радзівілаў. Радзівілы ўжо з часоў Гедыміна знаходзіліся на вяршыні ўлады, а к XVI ст. занялі адно з першых месцаў сярод магнацкіх радоў па магутнасці, колькасці маёнткаў і палітычным уплыве. У сваіх уладаннях Радзівілы трымаліся як удзельныя князі: так, Мікалай Радзівіл называўся ў родавых дакументах Мікалаем IV, яго брат Ян — Янам ІІІ, а іх бацька — Янам І. Сам Мікалай Чорны пісаў, што яго продкі паходзілі з Ашмянаў, а Сымон Будны уважаў Радзівілаў за прадстаўнікоў «славного языка словенъского».\nМікалай Чорны быў унукам Мікалая Старога (памёр у 1509 годзе), ад якога пайшлі тры галоўныя галіны роду Радзівілаў: старэйшая ад Мікалая (на Гонязі і Мядзелах), сярэдняя ад Яна (у Нясвіжы і Алыцы) і малодшая ад Юрыя (на Біржах і Дубінках). Мікалай Радзівіл Чорны належаў да сярэдняй галіны роду.\nНарадзіўся Мікалай у 1515 годзе ў сям’і кашталяна троцкага і маршалка літоўскага Яна Радзівіла (празванага Барадатым) ў Нясвіжы, які быў пасагам яго маці Ганны Кішкі (дачкі Станіслава Кішкі, гетмана і маршалка земскага). Мікалай быў старэйшым сынам у гэтым шлюбе, для Яна Мікалая гэта быў трэці шлюб. Пасля смерці мужа ў 1522 годзе Ганна выйшла замуж за Станіслава Кезгайлу, старасту жамойцкага.\nДзяцінства хлопчыка прайшло ў Нясвіжы, там жа ён атрымаў хатнюю адукацыю, ведаў старабеларускую, польскую і лацінскую мовы, хоць сам пасля прызнаваўся, што лацінскую мову ведаў недастаткова, аднак пры гэтым ён мог чытаць трактаты і весці перамовы на лацінскай мове.\nЮнацтва Мікалая Радзівіла прайшло ў Кракаве, дзе ён пазнаёміўся, а пасля стаў блізкім сябрам будучага караля Жыгімонта Аўгуста.\nПаколькі маці выйшла замуж у другі раз, то апекуном Мікалая Радзівіла, яго брата Яна і іх сястры стаў іх родны дзядзька Юрый Радзівіл, вядомы палкаводзец, удзельнік бітвы пад Оршай. Некаторы час Юрый вёў судовыя скаргі з-за маёмасці з братам маці Мікалая і Яна Пятром Кішкам, у рэшце рэшт працэс удалося выйграць. Юрый ласкава ставіўся да Мікалая і Яна, і ўзяў хлопчыкаў у свой дом, дзе яны выраслі разам са стрыечным братам Мікалаем і яго сястрой Барбарай.\nРодзічы Мікалая займалі шэраг вышэйшых дзяржаўных і рэлігійных пасад у Вялікім княстве Літоўскім, таму рашэннем Жыгімонта Старога хлопчыкі Мікалай і Ян (дзяўчынак узяла каралева Бона) былі ўзяты для выхавання ў каралеўскі двор у Кракаў. Кіраванне бацькавымі маёнткамі да паўналецця братоў вялікі князь прысудзіў Юрыю Радзівілу.\nУ каралеўскім двары адбылося блізкае сяброўскае збліжэнне Мікалая з будучым каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Аўгустам. Сэрца каралевіча не ляжала да вучобы, хлопчык рос распушчаным і капрызным, любіў забавы і гульні. Бацька Жыгімонт Стары з горыччу зазначаў, што яго нашчадак «марна траціць час сярод зграі дзяўчат і нявест», маці ж марыла выгадаваць сына паслухмяным сабе, каб потым праз яго кіраваць Польшчай. Магчыма гэта было адной з прычын, чаму да двару запрасілі Радзівілаў, выхаваных ў старых літвінскіх традыцыях. На каралевіча Радзівілы не паўплывалі, аднак сяброўства паміж Жыгімонтам і Мікалаем Чорным захавалася на доўгія гады.\nМікалая Чорнага ж больш вабілі веды. Каля 1534 года ён паступіў у Кракаўскі ўніверсітэт, аб чым захаваўся запіс: «Nicolaus Radzyvil de Przelagensi Lithuanus dioc Vilnensis». Аднак скончыць адукацыю не ўдалося, бо Мікалай быў павінен ад’ехаць на радзіму на «абарону краю».\nДаспехі Мікалая Радзівіла Чорнага, Музей гісторыі мастацтваў у Вене.\nМікалай Радзівіл удзельнічаў у вайне Маскоўскай дзяржавы з ВКЛ 1534—1537 гадоў, на якую разам з братам Янам выставіў 160 коннікаў. Паколькі, згодна ўставы аб земскай вайсковай службе, кожны феадал быў павінен выставіць аднаго конніка з 8 службаў, а кожная служба складалася з трох сялянскіх гаспадарак, то вынікае, што браты Радзівілы мелі не менш 3840 гаспадарак у сваіх маёнтках. Войскам у гэтай кампаніі кіраваў дзядзька Мікалая Юрый Радзівіл. Улетку 1535 года быў заняты Гомель, жыхары якога без бою адчынілі брамы горада. Пасля штурмам быў узяты Старадуб, у гэтай бітве ўдзельнічалі і коннікі Радзівіла. Але вайсковай кар’еры Мікалай Радзівіл не зрабіў, аддаючы перавагу палітычнай, дыпламатычнай і дзяржаўнай дзейнасці. Пасля заканчэння ваеннай кампаніі парадніліся паміж сабой два магутныя рады: у Геранёнах адбыўся шлюб Барбары Радзівіл з Станіславам Гаштольдам.\nУ 1540 годзе памёр сваяк Мікалая, уладальнік мястэчка Мір Фелікс Ільініч па мянушцы Шчасны, які быў жанаты на старэйшай сястры Чорнага Соф’і. У наступным годзе памерла і Соф’я, пакінуўшы круглым сіратой малалетняга сына Юрыя. Апекуном хлопчыка стаў Мікалай Радзівіл. Юрый амаль усё жыццё правеў у Нясвіжы, пасля смерці яго маёмасць, у якую ўваходзіў у тым ліку і Мірскі замак, перайшла да роду Радзівілаў.\nІмклівае ўзнясенне па службе Мікалая Радзівіла Чорнага пачалося пасля 1544 года, калі на Берасцейскім вальным сойме быў прыняты акт, па выніках якога Жыгімонт I Стары перадаваў поўную ўладу ў Вялікім княстве Літоўскім свайму сыну Жыгімонту Аўгусту. Паколькі Мікалай Радзівіл у значнай ступені спрыяў прыняццю гэтага акта, то пасля сейма ён атрымаў сваю першую ўплывовую пасаду земскага маршалка, якая давала яму магчымасць часта бываць пры велікакняжацкім двары; а таксама ўзначаліў Раду ВКЛ і соймы. З гэтага часу Мікалай актыўна ўдзельнічаў у вызначэнні палітыкі дзяржавы, увайшоўшы ў склад сціслага атачэння Жыгімонта Аўгуста. Праз два гады ён атрымаў ад вялікага князя за заслугі Шавельскае староства ў Жамойці. Палітычны ўплыў набіраў і родны брат Барбары, Мікалай Радзівіл Руды, займаючы вышэйшыя пасады ў дзяржаве. У 1549 годзе ён атрымаў пасаду ваяводы троцкага, у 1553 годзе гетмана вялікага літоўскага, а ў 1566 годзе дадаткова віленскага ваяводы і канцлера. Абодва Радзівілы ўзмацнілі сваё дзяржаўнае становішча пасля смерці Жыгімонта Старога ў 1548 годзе.\nАтрыманне княжацкага тытулу і шлюбПравіць\nРадзівіл, для цябе Альжбета - спадкаемца Шыдлоўскіх,\nЛічыцца яна найпрыгажэйшай дзяўчынай\nСярод вядомых паненак сармацкіх.\nЗ роду старадаўняга і слаўнага...\n...З гэтага роду рыхтуй для сябе нашчадка,\nХай ён будзе працягам. Няхай у ім Літва\nБачыць цябе і паважае як наступнага за каралём\nПётр Раізій, 1546 год, панегірык напісаны з нагоды заключэння шлюбу Мікалая Радзівіла з Альжбетай Шыдлавецкай\nМікалай Радзівіл Чорны атрымоўвае з рук Фердынанда І княжацкі тытул.\nУ 1547 годзе Мікалай Радзівіл адправіўся ў дыпламатычную вандроўку з мэтай вырашэння лёсу пасагу памерлай жонкі Жыгімонта Аўгуста Лізаветы Габсбург, які пры жыцці памерлай так і не быў адданы. Пытанне вырашалася марудна, спачатку ў Вене, а пасля да разбіральніцтва прыцягнуўся імператар Карл V, які запрасіў бакі ў сваю сталіцу Аўгсбург.\nМікалай з уласнай выгодай скарыстаў перамовы. Яму ўдалося пацвердзіць тытул князя Свяшчэннай Рымскай імперыі, які яшчэ ў 1518 годзе быў дадзены прадстаўніку ганёндзка-мядзельскай галіны роду Радзівілаў, брату яго бацькі Мікалаю. Пасля смерці ў 1548 годзе апошняга прадстаўніка галіны тытул быў страчаны. Германскі імператар перадаў тытул прадстаўнікам двух іншых галін Радзівілаў. Мікалай Чорны разам з братам Янушам сталі звацца князямі на Алыцы і Нясвіжы, Мікалай Руды — князем на Біржах і Дубінках. Хоць тытул распаўсюджваўся і на нашчадкаў, але не даваў на радзіме ніякіх правоў, толькі павялічваючы вагу ў вачах шляхты. Як прызнаваўся сам Чорны, тытул яму дорага каштаваў: такім чынам ён спрабаваў узвысіць веліч і гонар свайго роду, каб нікога не бянтэжыла, што новая каралева і вялікая княгіня паходзіць з слаўнага роду. Адначасова Мікалай Радзівіл змог атрымаць графскі тытул і для гетмана кароннага Тарноўскага, з якім збіраўся ў хуткім часе парадніцца. Неўзабаве ўдалося дасягнуць пагаднення і наконт пасагу: скупаваты цесць выплаціў астатнюю частку.\nНа адваротным шляху Мікалай Чорны заехаў у Сандамір, дзе адбыўся яго шлюб з залоўкай графа Тарноўскага пятнаццацігадовай Альжбетай Шыдлавецкай. На шлюбе прысутнічаў і Жыгімонт Аўгуст, які прыехаў туды адразу пасля сойма ў Петрыкаве. Захаваўся панегірык-эпітафія, напісаны вядомым паэтам Пятром Раізіям у гонар вяселля, які ўпрыгожваў цырымонію шлюбу і пакінуў цёплыя і прыемныя ўспаміны пра зімовы дзень 1546 года, калі адбылося вяселле. Пасля вяселля маладыя накіраваліся ў Нясвіж, які стаў радавым гняздом сям’і. Пазней Альжбета запрашала туды паэтаў, музыкантаў і вучоных, а вядомы польскі паэт Ян Каханоўскі прысвяціў ёй паэму «Сусанна».\nШлюб Барбары Радзівіл з каралём і ўзвышэннеПравіць\nБарбара Радзівіл пэндзля Лукаса Кранаха Малодшага.\nМікалай Радзівіл Чорны разам са сваім стрыечным братам Мікалаем Радзівілам Рудым спрыяў заключэнню шлюбу сваёй стрыечнай сястры Барбары (роднай сястрой Рудога) з вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Аўгустам.\nУпершыню Жыгімонт Аўгуст звярнуў увагу на аўдавелую Барбару ў 1542 годзе. Паколькі са смерцю Станіслава род Гаштольдаў перасёкся, то ўласнікам маёмасці станавіўся вялікі князь, які прыехаў у Геранёны, каб уступіць у правы. Там ён пазнаёміўся з Барбарай, у якой была рэпутацыя досыць вольнай жанчыны. Сам Чорны неаднаразова асуджаў сястру за любоў да асалодаў д’ябальскіх. У гэты час Жыгімонт яшчэ быў жанатым чалавекам, аднак сваю жонку Лізавету Габсбург, дачку аўстрыйскага імператара Фердынанда І, непрыгожую і хваравітую жанчыну, з якой быў заручаны з самага дзяцінства, не любіў.\nАдносіны вялікага князя і Барбары перараслі ў каханне пасля смерці Лізаветы ў 1545 годзе. Па сведчаннях папскага нунцыя Грацыяні, Жыгімонт, зачараваны «яе навабамі і пяшчотамі» «з запалам яе пажадаў». Барбара атрымала магчымасць выйсці замуж за Жыгімонта, аднак той не вырашаўся на апошні крок, баючыся рэакцыі сваёй маці. Знаходзячыся ў Вільні, манарх часта патаемна ноччу прыходзіў да Барбары, дом якой знаходзіўся побач з палацам Жыгімонта. Аб гэтых візітах стала вядома Мікалаю Чорнаму і Мікалаю Рудому, якія патрабавалі ад вялікага князя спыніць сустрэчы з Барбарай, каб не кідаць цень на гонар роду Радзівілаў. Жыгімонт паабяцаў, аднак неўзабаве парушыў сваё абяцанне.\nРуіны радзівілаўскага палаца ў Вільні. Напалеон Орда, ХІХ ст.\nКалі аднойчы ноччу ён зноў прыйшоў да Барбары, то сустрэў там Чорнага і Рудога. «Милостивии королю, не мел еси то до сестры нашое ходити, а тепер для чого еси пришол?», — падступілі браты з пытаннем да вялікага князя. Адказ Жыгімонта быў досыць нечаканы: «А што, ведаете, можэть теперешнее прыістье мое ку сестре вашеі вчініті вам большую славу, честь і пожіток». Той жа ноччу ў ліпені 1547 года ў капліцы Віленскага замка адбылося тайнае вянчанне, сведкамі якога былі Чорны, Руды і іх сваяк Станіслаў Кезгайла.\nУ пачатку жніўня Чорны разам з Кезгайлам адправіўся ў Вену з афіцыйным паведамленнем пра смерць Лізаветы. У Сандаміры ад кароннага гетмана Яна Тарноўскага даведаўся, што пра шлюб Жыгімонта Аўгуста ўжо ведаюць у Польшчы. У Петрыкаве Чорны даведаўся ад Самуіла Мацяеўскага, што Жыгімонт Стары з большага змірыўся з выбарам сына, аднак каралева Бона была настроена рашуча супраць. Напярэдадні Петрыкаўскага сойма яна залілася слязьмі з-за «нефартуннага» ўчынка сына. На сойме Жыгімонт Стары звярнуўся да паноў рады з просьбай угаварыць сына адмовіцца «ад непрыстойнай жаніцьбы, якая нямалую знявагу ўчыніла». Паны рада слёзна прасілі маладога Жыгімонта, «абы того не чынили неровни собе, подданое свое, за малъжонку не брал». Але Жыгімонт «слухати не хотел», не звяртаючы ўвагі на шматлікія пасквілі ў бок Барбары.\n1 красавіка 1548 года памёр Жыгімонт Стары, а 17 красавіка Жыгімонт Аўгуст паслаў за Барбарай, каб афіцыйна ўвесці яе ў велікакняжацкі палац. Вялікалітоўскія паны і шляхта хоць і наракалі на валадара, але былі вымушаны змірыцца. У Польшчы паны і шляхта думалі запрасіць на каралеўства Габсбурга, а пра Барбару распаўсюджваліся самыя чорныя і неверагодныя чуткі. У гэтай сітуацыі Жыгімонт звярнуўся па дапамогу да Радзівілаў: па просьбе вялікага князя Чорны арганізоўваў прыезд Барбары ў Польшчу. Была сабрана шырокая світа сярод літоўскіх і польскіх дыгнітарыяў. Каля Радомля Барбару ад імя Жыгімонта сустракаў падканцлер Кароны Мікалай Грабя. Ворагам не ўдалося прымусіць Жыгімонта вырачыся Барбары, малады кароль застаўся непахісным і тады, калі дэпутаты пасольскай рады ўпалі перад ім на калені і прасілі адмовіцца ад Барбары. Жыгімонт быў гатовы адмовіцца ад Польскай Кароны і хай «у апошняй кашулі» застацца разам з жонкай. Быў прапанаваны кампраміс: Барбара становіцца жонкай караля, але не каралевай. Супраць гэтай прапановы рашуча выступіў Чорны, давёўшы Жыгімонту, што адмова каранацыі — абраза як яму, дык і яго жонцы, а таксама пазбаўленне права ягоных нашчадкаў на польскую карону.\nСітуацыя пачала змяняцца пасля сойма. На бок караля перайшлі некаторыя ўплывовыя праціўнікі: серадзкі ваявода Станіслаў Ласкі і біскуп хелмскі Ян Драгойскі. Бона пакінула Кракаў і пераехала ў Варшаву. Хоць просты люд і вітаў Барбару як каралеву, аднак велікапольская шляхта была настроена варожа. Жыгімонт Аўгуст вырашыў ехаць у Вялікую Польшчу, каб супакоіць тутэйшую шляхту, аднак эпідэмія перашкодзіла ягоным планам. Сам жа Чорны ў пачатку жніўня 1549 года вярнуўся ў Літву для разгляду судовых спраў, па дарозе дамоў ён атрымаў вестку пра нараджэнне сына, якога па Радзівілаўскай традыцыі назвалі Мікалаем.\nУ Літве Чорны прабыў нядоўга. З-за пагрозы з боку крымскіх татараў, якія прыйшлі на Валынь і Галіцыю, Жыгімонт Аўгуст паслаў на абарону польскае войска на чале з гетманам Янам Тарнаўскім, з якім на Валынь выехаў і Чорны. Актыўныя баявыя дзеянні не вяліся: татары, нарабаваўшы дабра і захапіўшы палонных, вярнуліся ў Крым. Па выніках кампаніі Жыгімонт Аўгуст прапанаваў Радзівілу Чорнаму гетманскую булаву, але той адмовіўся ад пасады, больш імкнучыся да дыпламатычнай дзейнасці.\nЗначна палепшылася сітуацыя з каранацыяй Барбары. Па парадзе Чорнага кароль дамовіўся з Габсбургамі, абяцаючы не падтрымліваць свайго пляменніка Яна Заполі за венгерскую карону ўзамен на падтрымку супраць унутранай апазіцыі. Першым на бок Жыгімонта перайшоў прымас Мікалай Дзяргоўскі, а за ім і іншыя галоўныя праціўнікі шлюбу. На наступным сойме большасць шляхты ўжо падтрымлівала караля. Нарэшце, 9 снежня 1550 года Барбара была каранавана як польская каралева. А 26 снежня Чорны атрымаў пасаду канцлера.\nУ гэты час Радзівілы сталі самым багатым і ўплывовым родам у княстве. Так, у коннае войска яны выстаўлялі 930 вершнікаў, а роднасныя ім Осцікавічы яшчэ 337. Гэта было больш, чым выстаўлялі Гальшанскія, Сапегі, Кішкі, Слуцкія і Лукомскія разам узятыя.\nСмерць Барбары Радзівіл. Юзаф Зімлер, 1860 год.\nПасля каранацыі здароўе Барбары пачало імкліва пагаршацца. Яе асабісты лекар Пётр з Познані прадказваў хуткую смерць каралевы. Ужо праз два месяцы яе цяжка было пазнаць. Чорны паведамляў Рудому: «Схуднела так, што адны косці засталіся». Неўзабаве яна злегла ў ложак і, адчуваючы блізкую смерць, прасіла мужа пахаваць яе ў Вільні. Жыгімонт не адыходзіў ад ложка жонкі, у адчаі ён прасіў Чорнага і Рудога прыслаць з Літвы чараўнікоў, якія б узяліся вылечыць Барбару. Чорны знайшоў на Падляшшы трох чараўніц, пад іх наглядам здароўе сястры на непрацяглы час крыху палепшылася. Аднак у пачатку красавіка Барбара ўжо не мела сіл паварушыцца, яе цела высахла, а ногі распухлі. 8 мая 1551 года Барбара прыняла камунію, апошнія часы свайго жыцця правяла з Жыгімонтам Аўгустам, які, па сведчанню Чорнага, абліваўся «крывавым потам».\nПа адной версіі смерць была выклікана ракам страўніка, па іншай — каралеву атруцілі. Мікалай Чорны разам з Мікалаем Рудым праводзілі ўласнае дазнанне, аднак нічога даказаць яны не змаглі, хоць захавалася сведчанне ўрача каралевы Боны Грацыяна, які выказаў думку, што Барбара сама выпадкова атруцілася ў выніку празмернага ўжывання лекаў ад бясплоддзя.\nФормуламі чарадзейскімі і д'ябальскімі ўплывамі апанаваў ён [Радзівіл Чорны] поўнасцю караля [Жыгімонта Аўгуста] і тое, што радзіць, нагаворвае, што скажа і што пажадае, тое кароль чыніць, не зважаючы ні на чыю раду, у справах рэлігійных, ці справах панства, ці іншых важных справах.\nЯн Ланг, аўстрыйскі пасол\nПасля смерці Барбары кароль працягваў сяброўства з братамі Радзівіламі. Жыгімонт паспрабаваў «суцешыць» свайго швагра пасадай віленскага ваяводы, якую апошні атрымаў у снежні 1551 года, а разам з ёй Клецк і Давыд-Гарадок. Уплыў Радзівіла Чорнага на палітыку велікакняжацкага ўрада быў такі значны, што ў тым жа годзе ён дамогся права на захоўванне найважнейшых дзяржаўных актаў у сваім архіве. Пры гэтым асаблівую ўвагу Мікалай Радзівіл звяртаў на тыя дакументы, што падцвярджалі даўнія дзяржаўныя прывілеі Вялікага Княства Літоўскага: «на час прышлый потомству и обывателям Великого Князьства Литовского ведомость, славу и можность приносить могли». Такім чынам, Чорны трымаў у сваіх руках тры найважнейшыя пасады Вялікага княства: маршальства земскае, канцлерства і Віленскае ваяводства, — стаўшы першым дыгнетарыем Літвы, а ў адсутнасць вялікага князя фактычна з’яўляўся некаранаваным уладаром дзяржавы.\nПапярэдняе вянчанне Радзівіла «Чорнага» і Кацярыны Аўстрыйскай. Невядомы мастак, 1752—1759 гады.\nУ 1553 годзе адбылася дыпламатычная вандроўка ў Вену. Адной з мэтаў было заключэнне саюза Польшчы і ВКЛ з імператарам Свяшчэннай Рымскай імперыі. Іншая мэта была заключэнне шлюбу Жыгімонта Аўгуста з малодшай сястрой першай жонкі Кацярынай Габсбург. Там жа, у Аўстрыі, адбыўся «папярэдні шлюб» (per procura), пад вянец маладую вёў той жа Чорны. Выканана была і другая мэта: саюз паміж Габсбургамі і Іванам ІV не быў заключаны, больш за тое, паміж імператарам і Жыгімонтам былі заключаны саюзныя дамовы. Сам жа Чорны атрымаў тытул «графа на Шыдлоўцы».\nУ дзяржаўных справах Чорны быў прыхільнікам вырашэння праблем мірным шляхам. Так, у 1555 годзе разам з віленскім біскупам Паўлам Гальшанскім Чорны напісаў грамату да мітрапаліта Макарыя і маскоўскіх баяр: каб «кровь бы ся христьянская на обе стороны не разливали», і прапанавалі парадзіць Івану Васільевічу «абы з нашим государем миру и доброго пожитье похотел». У выніку перамоў было заключана замірэнне на шэсць гадоў.\nРадзівіл Чорны ўзначальваў дзяржаўную камісію па правядзенню аграрнай рэформы (валочнай памеры) у гаспадарскіх маёнтках, якая прапанавала Уставу на валокі. Ідэя рэформы адносілася да часоў каралевы Боны Сфорцы, якую падтрымліваў ейны духоўнік Лісманіні. Рэформы аднак абмежаваліся ўладаннямі каралевы ў Гарадзенскім і Кобрынскім староствах. У пачатку 1550-ых гадоў Чорны, зацікавіўся пераўтварэннямі на землях Боны Сфорцы і ўбачыўшы эфектыўнасць рэформаў, стварыў адмысловую камісію, якая пачала працаваць у 1556 годзе. Разам з Чорным працавалі пісар ВКЛ Астафій Валовіч і адзін з непасрэдных выканаўцаў пераўтварэнняў на землях каралевы Пётр Хвальчэўскі. Камісія падрыхтавала Уставу на валокі, абвешчаную Жыгімонтам Аўгустам восенню 1557 года, якая на доўгія часы вызначыла гаспадараванне зямлёй у Вялікім княстве.\nУ 1561 годзе ў сувязі з ад’ездам Жыгімонта Аўгуста ў Польшчу Мікалай Радзівіл абвешчаны намеснікам вялікага князя. Чорны пагадзіўся з неабходнасцю судовай рэформы, і пасля выдання Бельскага прывілея ў краіне было абвешчана стварэнне шляхетскіх саслоўных судоў. Пасля правядзення павятовай рэформы былі створаны соймікі, якія выконвалі ролю мясцовага самакіравання. У выніку рэформ адбылася кансалідацыя шляхецкага саслоўя, а шляхта выходзіла з падпарадкавання магнатам.\nДыпламатычная дзейнасць Мікалая Радзівіла і яго сябра Астафія Валовіча прывяла да пераходу на бок Вялікага Княства Літоўскага значнага рускага ваяра, сябра Івана Грознага, князя Андрэя Курбскага.\nДзякуючы ініцыятыве Чорнага на сойме 1554—1555 гадоў была забяспечана дапамога польскага войска ў выпадку нападу Маскоўскай дзяржавы. У 1555 годзе з царом Іванам ІV было заключана 6-гадовае перамір’е. У тым жа годзе рэзка абвастрыліся адносіны з Лівонскім ордэнам. Скарыстаўшыся ўнутраным канфліктам, узнікла магчымасць атрымаць васалітэт над Ордэнам, што, аднак, прывяло б к вайне. Паны рада ВКЛ выступалі за вайну з Лівоніяй, Чорны выступаў супраць, даводзячы, што вайна з Ордэнам выклікае вайну са значна больш грозным супернікам — Масковіяй. Да паўнавартаснай вайны справа не дайшла: сабранае 70-тысячнае войска так не не перайшло межы Ордэна — Лівонскі ордэн згадзіўся на мірныя перамовы. У верасні 1557 года па ініцыятыве Мікалая Радзівіла быў падпісаны дагавор з магістрам Лівонскага ордэна В. Фюрстэнбергам аб узаемнай абароне.\nАпошні магістр Лівонскага ордэна Готхард Кетлер\nУ пачатку Лівонскай вайны Радзівіл Чорны выступіў супраць прапановы Івана ІV заключыць саюз супраць Крымскага ханства, пабачыўшы ў гэтым спробу цара адцягнуць увагу Вялікага княства ад Інфлянтаў з далейшым намерам іх заваяваць. Першапачаткова паны рада з захапленнем прынялі прапанову Івана ІV, аднак Чорны здолеў пераканаць устрымацца ад саюзу супраць Крымскага ханства, але і трымаць мір з Масковіяй. У 1558 годзе Маскоўскае войска пачало баявыя дзеянні ў Лівоніі, новы магістр ордэна Готхард Кетлер звярнуўся да Жыгімонта Аўгуста з просьбай аб дапамозе. У адказ паслы Чорнага заявілі, што дапамога магчыма толькі пры ўмове прыняцця падданства Літвы.\nУ 1559 годзе Іван Грозны аўдавеў і выказаў жаданне заключыць дынастычны шлюб з Жыгімонтам Аўгустам і такім чынам заключыць вечнае перамір’е з ВКЛ з мэтай у будучым прэтэндаваць на велікакняжацкі сталец. Маскоўскія паслы, з якімі вёў перамовы Чорны, прапанавалі шлюб з малодшай сястрой караля Катаржынай. Аднак, паколькі старэйшая сястра караля таксама была незамужняя, то шлюб не адбыўся. Акрамя таго Жыгімонт патрабаваў вяртання Літве Северскай і Смаленскай земляў і вываду маскоўскага войска з Лівоніі. Тым часам маскоўскім дыпламатам удалося заключыць мір з Швецыяй.\nУ лютым 1559 года паслы Лівонскага ордэна ездзілі ў Кракаў прасіць польскага караля заступніцтва ад Масковіі. Жыгімонт Аўгуст адмовіўся, спасылаючыся, што не можа дапамагчы без ухвалы рады польскіх станаў. Тады Кетлер звярнуўся да Жыгімонта як да вялікага літоўскага князя, абяцаючы ўзамен частку зямель. У гэты час у Кракаве знаходзіўся Чорны, які здолеў пераканаць спачатку вялікага князя, а потым і шляхту ў неабходнасці дамовы. 31 жніўня 1559 года ў Вільні была падпісана дамова аб пратэктараце над Лівонскім ордэнам, пасля чаго паўднёва-ўсходняя частка ордэна (Латгалія) пераходзіла пад апеку ВКЛ. Чорны па-ранейшаму выступаў за мір з Масковіяй, і перш чым пачынаць з ёй вайну, выступаў за паразуменне з Іванам. Адпраўленыя пасольствы да баяр паказалі, што заступніцтва за Лівонію настроіць цара супраць Літвы.\n28 лістапада 1561 года пад старшынствам Мікалая Радзівіла падпісаны Акт аб падпарадкаванні Інфлянтаў сумесна ВКЛ і Польшчай, ВКЛ уступала ў вайну за Інфлянты, а сам Радзівіл быў прызначаны адміністратарам Інфлянтаў. 5 сакавіка 1562 года апошні магістр Лівонскага ордэна Готхард Кетлер у рыжскім замку перадаў Мікалаю Радзівілу сімвалы ўлады Ордэна — залаты крыж і пячатку, а таксама прывілеі і архіў Ордэна. Кетлер станавіўся васалам Жыгімонта Аўгуста і першым курляндскім герцагам.\nІван Грозны пачаў баявыя дзеянні супраць Лівоніі і ВКЛ. Вясной 1562 года маскоўскія войскі ўварваліся на Віцебшчыну, а ў студзені 1563 года, скарыстаўшыся шэрагам памылак полацкага ваяводы Станіслава Давойны, яны захапілі Полацк. Мясцовыя яўрэі, татары і каталіцкія святары былі жорстка забіты, а астатняе насельніцтва было пагнана ў Масковію, на шляху ў якую многія загінулі ад лютых маразоў. Нягледзячы на заключанае пагадненне, палякі не аказвалі і не збіраліся аказваць Вялікаму Княству ваеннай дапамогі. Заключэнне уніі з Польшчай знаходзіла падтрымку сярод шляхты, асабліва сярод тых краёў, якія пакутвалі ад вайны. Так, шляхцічы Віцебшчыны ў 1562 годзе стварылі канфедэрацыю і прасілі Жыгімонта Аўгуста заключыць унію з Польшчай. Яны былі згодны на любыя ўмовы, каб атрымаць ад палякаў дапамогу ў вайне. У гэтай сітуацыі Мікалай Чорны, Мікалай Руды і Рыгор Хадкевіч сталі ініцыятарамі перамір’я з Іванам Грозным. Згодна з пагадненнем, Полацк і Лівонія пераходзілі да Масковіі, ВКЛ выйгравала пэўны час у вайне з грозным супернікам. Заключанае пагадненне было не да спадобы польскаму боку, які абвінаваціў Радзівілаў і Хадкевіча ў свавольстве, і нават, здрадзе каралю.\nАдстойванне незалежнасці Вялікага княстваПравіць\n... ижъ панове Ляхове дивными и розными претекстами хотели, жебы Литву у кабалу записали и у вечную неволю собе ине взяли.\nНевядомы гісторык XVI ст.\nМікалай Радзівіл Чорны, невядомы мастак, XVIII ст. Вавель, Кракаў.\nМікалай Чорны актыўна ўдзельнічаў ва ўмацаванні дзяржаўнай самастойнасці ВКЛ. Яшчэ ў 1551 годзе на сойме ў Вільні Мікалай Радзівіл рашуча выступіў супраць перамоў з польскай дэлегацыяй наконт дзяржаўнай уніі. Тады яго падтрымаў і Жыгімонт Аўгуст, які выдаў прывілей, які гарантаваў самастойнасць Вялікаму княству Літоўскаму. Пазней ён падтрымліваў палітычны саюз з Польшчай, аднак быў рашучым праціўнікам федэрацыі з ёй і адстойваў суверэнітэт ВКЛ. Пазіцыя Радзівіла па гэтым пытанні стала прычынай каралеўскай няміласці, яе падтрымлівалі многія магнаты і ўлічвалі нават пасля яго смерці пры заключэнні Люблінскай уніі.\nУ 1563 годзе Чорны вёў перамовы аб уніі на Варшаўскім сойме, які ішоў з вялікім напружаннем. Палякі настойвалі на ўмовах уніі: агульны ўладар, які тытулуецца толькі польскім каралём, а Вялікае княства будзе называцца Новай Польшчай. Сітуацыя пагаршалася тым, што перамір’е з Масковіяй было парушана і маскоўскія войскі пачалі баявыя дзеянні супраць ВКЛ. Палякі настойвалі, што трэба весці перамовы на падставе Мельніцкай уніі 1501 года. Аднак высветлілася, што не захавалася арыгінала уніі, а яе тэкст быў вядомы толькі па хроніцы Кромера. У адказ Радзівіл заявіў, што тэкст у хроніцы Кромера ніколі не быў праўдай, і паказаў тэкст прывілея Аляксандра Казіміравіча аб дзяржаўным суверэнітэце Вялікага княства, пад якім павесілі свае пячаткі і польскія саноўнікі. Сябры дэлегацыі ВКЛ далі згоду на аб’яднанне пры ўмове, што княства будзе самастойнай дзяржавай з агульным манархам. Польскі бок такія ўмовы не задавальнялі. Перамовы былі перапыненыя пасля бітвы пад Улай, калі войска ВКЛ пад кіраўніцтвам Радзівіла Рудога перамагло маскоўскі корпус ваяводы Пятра Шуйскага. У прадстаўнікоў Вялікага княства з’явілася надзея адбіцца ад ворага ўласнымі сіламі.\nТады польскі бок звярнуўся да Жыгімонта Аўгуста, патрабуючы ад яго выказаць свой пункт гледжання. Літоўскі бок выступіў з пратэстам. Радзівіл Чорны заявіў у палкай прамове, што калі Жыгімонт хоча абсалютную ўладу ўчыніць, то гэта будзе насілле над літоўскімі вольнасцямі. Жыгімонт Аўгуст жа быў гатовы для сваіх нашчадкаў адмовіцца ад правоў на Вялікае Княства на карысць Польскага каралеўства. Чорны шчыра прызнаўся Жыгімонту, што «цяжка верна служыць» такому гаспадару, які забываецца пра сваю прысягу, і прасіў не адмаўляцца ад дзядзічных правоў без ведама рады і сойма ВКЛ. У рэшце рэшт, сойм скончыўся безвынікова, у чым палякі абвінавацілі Чорнага, які адмовіўся паставіць дзяржаўную пячатку ВКЛ пад канчатковым дакументам.\nВярнуўшыся ў Літву, Чорны дзейсна агітаваў супраць уніі з Польшчай. Летам на Бельскім сойме Чорны прасіў Жыгімонта не дапусціць няволі, якой палякі дамагаюцца, падобна як маскавіты, праз моц. Аднак кароль падтрымаў польскі бок. Тады на сойме быў зацверджаны новы Статут, які скасаваў дзядзічныя правы Жыгімонта на Вялікае Княства. Статут таксама пашыраў правы шляхты, уводзячы шляхецкія суды. 1 ліпеня 1564 года Жыгімонт Аўгуст зацвердзіў гэты статут.\nУ гэты час Чорны атрымаў звесткі, што шведскі кароль Эрык XIV, жадаючы вызваліць з палону Крыштафа Мекленбургскага, задумаў захапіць некалькіх падданых Жыгімонта Аўгуста, у тым ліку і сына Чорнага Мікалая Крыштафа, які вучыўся ў Страсбургскім універсітэце. Ганец Чорнага паспяшаўся ў Страсбург з лістом да сына і рады горада. Чакаючы весткі, Чорны падаўся да межаў княства ў Бярэсце. Як прызнаваўся ў лісце да сына: «Уначы быў лепшым вартаўніком на Бярэсці». У канцы верасня Чорны атрымаў вестку, што сын здаровы і на волі.\nЯшчэ на пачатку 1565 года на Петрыкаўскім сойме Жыгімонт Аўгуст абвясціў аб скліканні ў маі агульнага польска-літоўскага сойма для заключэння уніі. Радзівіл Чорны, каб не дапусціць «нягоднай уніі», у пачатку сакавіка на чале 6-тысячнага аддзела конніцы падступіў да Вільні і стаў абозам ля горада. А ў канцы красавіка «на падставе абароны свабод Літвы» Чорны заняў горад. Палякі не адважыліся нагадваць Жыгімонту пра унію, і ў прызначаны час сойм не адбыўся.\nНезалежніцкая пазіцыя віленскага ваяводы каштавала яму поўнага разрыву адносін з сябрам дзяцінства каралём польскім і вялікім князем літоўскім Жыгімонтам Аўгустам. Захаваўся ліст да сына, у якім ён пісаў: «Кароль вельмі неахвотна мяне прымае, але Рэч Паспалітая для мяне больш значыць, чым прыхільнасць гаспадара, таму мала мяне гэта хвалюе».\nРэлігійная і асветніцкая дзейнасцьПравіць\nФрагмент тытульнай старонкі Берасцейскай Бібліі.\nЗакладаючы ў сваіх уладаннях і там, куды сягае мая ўлада, зборы і алтары новай веры, раблю тое дзеля вяртання сапраўднай веры Хрыстовай, вольнай ад папскіх прыдумак і ідалапаклонства. Я скінуў з алтароў багоў, абрамленых у золата і срэбра, і замкнёных у скрынках, годных найвялікшай пагарды, якіх вы, як пагане ўшаноўвалі... Нашыя прапаведнікі добра ведаюць праўдзівую навуку Хрыстову і прапаведуюць не каноны і дэкрэты, а слова вечна жывога Госпада Бога... Кнігі, якія сам чытаю і іншым чытаць раю, ... адкрываюць людзям праўдзівае Евангелле. Некаторыя з тых кніг я сваім коштам друкаваў і друкаваць буду... Госпадзе Божа, зрабі так, каб мы, адкінуўшы ўсе недарэчныя прыдумкі, звярнуліся ўрэшце да служэння, што было прынята апосталамі\nМікалай Радзівіл Чорны, 1556 год, адказ на адкрыты ліст папскага нунцыя ў Польшчы Алаіза Ліпамана.\nЗ імем Мікалая Радзівіла Чорнага звязана станаўленне пратэстантызму ў Вялікім княстве. Мікалай Радзівіл ўзначаліў рэфармацыйны рух у ВКЛ, у якім у тым ліку бачыў сродак пазбегнуць замежнага рэлігійнага ўплыву. У пачатку 50-х гадоў XVI ст. ён далучыўся спярша да лютэранства, а праз два гады перайшоў у кальвінізм. Радзівіл падтрымліваў сувязі з прадстаўнікамі асноўных пратэстанцкіх плыняў, стаў галоўным пратэктарам Рэфармацыі ў краіне. Яго палітычны ўплыў і аўтарытэт абумовілі пераход значнай часткі шляхты ў пратэстантызм. Шэраг іншых магнатаў (хто ад чыстага сэрца, хто з разлікам, а хто імкнучыся патрапіць у духу моды) пачалі пашыраць рух кальвіністаў па ўсім Вялікім Княстве, арганізоўваючы не толькі сотні ніжэйшых кальвіністкіх школ, але гімназіі ў Вільні, Слуцку, Навагрудку, Нясвіжы, Віцебску і іншых гарадах.\nУпершыню Мікалай Радзівіл сутыкнуўся з ідэямі Рэфармацыі падчас вандроўкі ў Германію. Вярнуўшыся ў Вільню, Чорны пазнаёміўся з Абрагамам Кульвай, а калі апошняга ў 1542 годзе выгналі з Вільні, Радзівіл узяў пад апеку хворую маці прапаведніка Рэфармацыі. У гэты ж час малодшы брат Чорнага Ян паехаў на лячэнне ў Італію, заехаўшы ў Вітэнберг, ён пазнаёміўся з Філіпам Меланхтанам, пасля чаго прыняў евангельскае вучэнне і стаў яго гарачым вызнаўцам. У 1552 годзе Мікалай Радзівіл зрабіў рэвізійную вандроўку ў Бярэсце, дзе пазнаёміўся з магістрам тэалогіі Кракаўскага ўніверсітэта Сымонам Закам, пасля чаго ў горадзе была арганізавана евангельская царква, прапаведнікам якой стаў сам Зак. Канчатковы зварот да Рэфармацыі адбыўся вясною 1553 года пасля вандроўкі ў Германію. Мікалай Радзівіл публічна абвесціў, што вызнае евангельсую веру і закладае евангельскую царкву ў сваім палацы ў Лукішках, запрашаючы туды ўсіх, хто жадае вызнаваць евангелькую веру.\nРадзівіл Чорны шырока адчыняў малітоўныя дамы і школы, толькі кальвіністкіх збораў ім было адчынена 132. У 1553 годзе ён залажыў у сваім замку першы на Беларусі рэфармацыйны збор у Бярэсці, а каля 1557 года арганізавана галоўная рэфармацыйная абшчына ВКЛ у Вільні ў радзівілаўскім палацы ў Лукішках. У Менску евангелічны збор быў закладзены ў 1563 годзе. Пры зборах часта адчыняліся школы, якія маючы прынцыпова іншую сістэму навучання, давалі значна лепшую адукацыю, чым каталіцкія школы таго часу. Віленская школа, заснаваная пры зборы, у канцы XVI ст. прэтэндавала на ступень акадэміі, аднак з-за супрацьдзеяння каталіцкай ерархіі і караля Жыгімонта Вазы, гэты праект не ўдалося рэалізаваць. Практычна ўся будучая эліта Вялікага княства ажно да пачатку XVII ст. вучылася ў такіх школах. Часам зборы ўтвараліся шляхам канфіскацыі цэркваў і касцёлаў. Агульная колькасць касцёлаў, закрытых Мікалаем Радзівілам, складала 187, а сам Радзівіл быў вядомы разбурэннем прыдарожных крыжоў, за што нават быў асуджаны.\nШырокае распаўсюджанне Рэфармацыі прывяло да таго, што ў 1557 годзе пад старшынствам Чорнага сабраўся ўстаноўчы сход кальвіністаў ВКЛ, а ў 1563 годзе на Віленскім сойме кальвіністы дамагаліся ад Жыгімонта Аўгуста прывілея аб раўнапраўі ўсіх веравызнанняў. Правы кальвінісцкай шляхты былі пацверджаны Гарадзенскім соймам 1568 года.\nТытульная старонка «Катэхізіса» Сымона Буднага. Нясвіж, 1562 год.\nПры патранажы Радзівіла Бярэсце і Нясвіж сталі цэнтрамі пратэстанцтва на Беларусі, у гэтых гарадах былі адчынены Берасцейская і Нясвіжская друкарні. Пры садзейнічанні Мікалая Радзівіла ў 1563 годзе была надрукаваная славутая Берасцейская Біблія. Берасцейская, ці радзівілаўская, Біблія ўяўляла сабой польскі пераклад поўнага зводу Бібліі, найбуйнейшага па аб’ёме і аднаго з найлепшых па мастацкіх і паліграфічных якасцях рэнесансавага выдання. У Берасцейскай друкарні працавалі вядомыя польскія друкары Бярнард Ваяводка, Станіслаў Мурмэліус, паэт, перакладчык і кампазітар Цыпрыян Базылік. Пры падтрымцы Радзівіла ў 1543 годзе створана першая ў ВКЛ літоўская капела ў Гародні, адзін з найбольш ранніх аркестровых калектываў у Беларусі. У 1558 годзе выдадзены зборнік Яна Зарэмбы, які лічыцца ўзорам нотадрукавання ў ВКЛ.\nДля распаўсюджання ідэй Рэфармацыі Радзівілы запрашалі прапаведнікаў з Еўропы, галоўным чынам з Польшчы. Адным з такіх дзеячаў, запрошаных у 1558 годзе ў Вільню, быў Сымон Будны. У хуткім часе яго перавялі ў Клецк, а яшчэ праз два гады ў Нясвіжы была адчынена друкарня. Акрамя Сымона Буднага ў ёй працавалі такія вядомыя дзеячы Рэфармацыі, як нясвіжскі стараста Мацей Кавячынскі, кальвінісцкі прапаведнік Лаўрэнцій Крышкоўскі; многія выданні выходзілі з прысвячэннем знатнаму патрону. Некаторыя свае творы прысвячаў Жан Кальвін.\nПаколькі пратэстантызм змагаўся за права весці набажэнствы на нацыянальных мовах, то кальвіністы ВКЛ нароўні вызвалення ад латыні ставілі пытанне адмовы ад царкоўнаславянскай мовы (ці як тады казалі «царкоўнай баўгаршчызны»). З гэтай мэтай у Нясвіжы была надрукавана першая кніжка на старабеларускай мове на тэрыторыі сучаснай Беларусі — «Катэхізіс», выпушчаная ў 1562 годзе Сымонам Будным. «Катэхізіс» прызначаўся «.. для простого народу руського и для хрестыянских деток руских». Там жа выйшла і кніга «О оправдании грешного человека перед Богом». Думка аб неабходнасці панавання роднай мовы знайшла шчырых прыхільнікаў сярод дробнай шляхты і баярства, аднак сярод магнатаў (у тым ліку і сярод Мікалая Чорнага) такой прыхільнасці не было.\nПамятная манета, прысвечаная Радзівілу Чорнаму.\nПэўны час Радзівіл Чорны быў прыхільнікам стварэння Народнага сабору — царквы, якая б, на яго думку, аб’ядноўвала хрысціян Вялікага Княства і Польшчы і была бы незалежнай ад Ватыкана. У апошнія гады свайго жыцця падтрымліваў антытрынітарыяў.\nПапскі нунцый Ян Камедоні лічыў Мікалая Радзівіла «найбольш небяспечным для Рыма чалавекам у Вялікім Княстве Літоўскім», і пасля смерці паведаміў у Ватыкан, што «памёр чалавек, наймацнейшы не толькі ў Літве, але і ва ўсіх краях гэтай дзяржавы».\nХаця пасля смерці Мікалая Радзівіла ўсе яго дзеці пад уплывам палітычных абставін перайшлі ў каталіцтва, тым не менш, дзейнасць Радзівіла як вялікага рэфарматара карэнным чынам паўплывала на рэлігійнае і культурнае жыццё таго часу.\nЗ імем Мікалая Радзівіла Чорнага звязана стварэнне знакамітай нумізматычнай і медальерскай радзівілаўскай калекцыі. Час стварэння калекцыі адносіцца да часу паездак у Аўгсбург (1547 г.) і Італію (1553 г.). Збор быў размешчаны ў спецыяльнай шафе, купленай ў 1540 годзе. У Італіі ў той час былі 380 падобных кабінетаў, таму Мікалай Радзівіл вырашыў заснаваць уласны кабінет у Нясвіжы. У гэтым кабінеце захаваўся самы ранні медаль, звязаны з родам Радзівілаў. Аўтарам медаля лічыцца Бенвенута Чэліні (памёр у 1570 г.). На аверсе медаля была выяўлена галава з доўгай барадой і вусамі, павернутая ўлева. Навокал выявы змяшчаўся надпіс: «Nicolaus Radzivil. D. G. Olicae et Niesviezi Dux. Z. c.». На адваротным баку змяшчаўся княжацкі герб з надпісам навокал: «Mala Nostra Pelle Deus».\nСацыяльная рэклама, прысвечаная 500-годдзю нараджэння і 450-годдзю смерці Мікалая Радзівіла Чорнага.\nУ канцы жыцця Чорны часта пакутаваў ад прыступаў падагры. У апошні год жыцця Мікалай Радзівіл вельмі аслабеў і ад хваробы, і ад трывог, і ад нястомнай працы. Болі ад хваробы павялічваліся. Даведаўшыся, што адзін з яго слуг вылечыўся, націраючыся ртуццю, Чорны загадаў прыгатаваць сабе мазь з яе. Не паслухаўшыся лекараў, якія адгаворвалі яго ад падобнага кроку, Радзівіл сам памазаў сябе «жывым срэбрам». Аднак паляпшэнне не надышло, наадварот боль узмацніўся і не адпускаў Радзівіла цэлыя тры дні, аж, як пісаў папскі легат Камердоне, «вылезлі вочы, вушы, вусны, распёрла яму ў бакі, і нарэшце галава расшчапілася на дзве часткі». У ноч з 28 на 29 мая 1565 года Мікалай Радзівіл Чорны памёр.\nУ шлюбе з Альжбетай Шыдлавецкай, дачкой Крыштафа Шыдлавецкага, меў чатырох дачок, сыноў Мікалая Крыштафа, Юрыя, Альбрэхта, Станіслава.\n↑ 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 1,5 1,6 Беларуская Энцыклапедыя, 2001\n↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 Славутыя імёны, 2000, с. 17\n↑ 3,0 3,1 3,2 3,3 ВКЛ. Энцыклапедыя, 2006\n↑ 4,0 4,1 4,2 4,3 4,4 4,5 Энцыклапедыя гісторыі Беларусі, 2001\n↑ 5,00 5,01 5,02 5,03 5,04 5,05 5,06 5,07 5,08 5,09 5,10 Мысліцелі і асветнікі, 1995\n↑ Уладары, 2007, с. 73\n↑ 7,0 7,1 7,2 7,3 7,4 Славутыя імёны, 2000, с. 18\n↑ Уладары, 2007, с. 76\n↑ Багадзяж М. Сыны, 2002, с. 39\n↑ Радзивилы, 1997, с. 44\n↑ Радзивилы, 1997, с. 43\n↑ 12,0 12,1 Уладары, 2007, с. 79\n↑ Уладары, 2007, с. 79-80\n↑ Уладары, 2007, с. 84\n↑ Радзивилы, 1997, с. 51\n↑ 16,0 16,1 Радзивилы, 1997, с. 54\n↑ Славутыя імёны, 2000, с. 19\n↑ 18,0 18,1 18,2 Радзивилы, 1997, с. 58\n↑ 19,0 19,1 19,2 19,3 Багадзяж М. Сыны, 2002, с. 40\n↑ 20,0 20,1 Уладары, 2007, с. 94\n↑ Літаратурнае аздабленне, 2010, с. 223\n↑ Радзивилы, 1997, с. 61\n↑ 23,0 23,1 Уладары, 2007, с. 88\n↑ Радзивилы, 1997, с. 55\n↑ Уладары, 2007, с. 90\n↑ Радзивилы, 1997, с. 56\n↑ Уладары, 2007, с. 92\n↑ Уладары, 2007, с. 95\n↑ Уладары, 2007, с. 96\n↑ Уладары, 2007, с. 98\n↑ Уладары, 2007, с. 99\n↑ 32,0 32,1 Уладары, 2007, с. 100\n↑ Радзивилы, 1997, с. 60\n↑ 34,0 34,1 Багадзяж М. Сыны, 2002, с. 41\n↑ 35,0 35,1 Уладары, 2007, с. 101\n↑ Радзивилы, 1997, с. 62\n↑ Радзивилы, 1997, с. 63\n↑ Уладары, 2007, с. 103-104\n↑ Залаты век, 2001, с. 80-81\n↑ 40,0 40,1 40,2 Радзивилы, 1997, с. 75\n↑ Уладары, 2007, с. 104-107\n↑ Уладары, 2007, с. 114\n↑ Радзивилы, 1997, с. 70-72\n↑ Уладары, 2007, с. 114-115\n↑ Уладары, 2007, с. 119-120\n↑ Радзивилы, 1997, с. 73\n↑ Радзивилы, 1997, с. 74\n↑ Уладары, 2007, с. 124\n↑ Радзивилы, 1997, с. 63-64\n↑ Уладары, 2007, с. 126-127\n↑ Уладары, 2007, с. 129\n↑ Уладары, 2007, с. 130\n↑ 53,0 53,1 53,2 Уладары, 2007, с. 131\n↑ Залаты век, 2001, с. 87\n↑ Подошкин, 1970, с. 41\n↑ Залаты век, 2001, с. 53-61\n↑ 57,0 57,1 57,2 57,3 Багадзяж М. Сыны, 2002, с. 42\n↑ Радзивилы, 1997, с. 66\n↑ Залаты век, 2001, с. 70-71\n↑ 60,0 60,1 Подошкин, 1970, с. 47\n↑ Багадзяж М. Сыны, 2002, с. 43\n↑ Рэфармацыя, 2005\n↑ Радзивилы, 1997, с. 67\n↑ Сокровищница Радзивилов из Несвижа\n↑ Уладары, 2007, с. 132\nАкіньчыц С. Залаты век Беларусі. — Хаб.: Новый взгляд, 2001. — 128 с. — ISBN 5-7975-0063-8.\nБагадзяж М. Сыны зямлі беларускай. — Мн.: Нар. асвета, 2002. — 96 с. — ISBN 985-03-0995-4.\nБеларуская Энцыклапедыя: У 18 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 13: Праміле — Рэлаксін. — 576 с. — ISBN 985-11-0216-4.\nВялікае княства Літоўскае: Энцыклапедыя. У 2 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2006. — Т. 2: Кадэцкі корпус — Яцкевіч. — 792 с. — ISBN 985-11-0378-0.\nЗабродская В. Літаратурнае аздабленне шлюбу князя Мікалая Радзівіла // Славянскія літаратуры ў кантэксце сусветнай: матэрыялы ІХ Міжнароднай навуковай канферэнцыі, прысвечанай 70-годдзю філал. фак. БДУ, Мінск 15-17 кастр. 2009г. / Рэдкал.: В.П. Рагойша і інш.. — Мн.: Выд. цэнтр БДУ, 2010. — 295 с. — ISBN 978-985-476-786-4.\nКнязь Николай Радзивилл по прозванию Чёрный. — Мн: Академия управл. при Президенте Респуб. Беларусь, 2020. — 32 с. — ISBN 978-985-527-489-7.\nМасленицина И. Богодзяж Н. Радзивилы — несвижские короли. — Мн.: Триоль, 1997. — 224 с. — ISBN 985-6445-01-9.\nМысліцелі і асветнікі Беларусі: Энцыкл. даведнік / Беларус. Энцыкл.; Б. І. Сачанка і інш.. — Мн.: БелЭн, 1995. — 671 с. — ISBN 985-11-0016-1.\nПодошкин С. А. Реформация и общественная жизнь Белоруссии и Литвы. Вторая половина XVI — начало XVII в.. — Мн.: Наука и техника, 1970. — 244 с.\nРэфармацыя і грамадтва: XVI стагоддзе: Матэрыялы Міжнар. навук. канф. / Усклад. С. Акінчыц, гал. рэд. А. Грынкевіч.. — Мн.: Бел. кнігазбор, 2005. — 444 с. — ISBN 985-504-035-Х.\nСлавутыя імёны Бацькаўшчыны. Зборнік / Уклад. У. Гілеп і інш.; Рэдкал.: А. Грыцкевіч (гал. рэд.) і інш.. — Вып. 1.. — Мн.: БФК, 2000. — 384 с. — ISBN 985-6526-07-0.\nФилипов К., Куклик Б. Сокровищница Радзивилов из Несвижа // Банковский вестник, № 7 (480), март 2010.\nВітаўт Чаропка. Уладары Вялікага княства. — 2-е выд., папр.. — Мн.: Беларусь, 2007. — 607 с. — ISBN 978-985-01-0725-1.\nЭнцыклапедыя гісторыі Беларусі: У 6 т. / Рэдкал.: Г. П. Пашкоў і інш.. — Мн.: БелЭн, 2001. — Т. 6. Кн. 1: Пузыны — Усая. — 576 с. — ISBN 985-11-0214-8.\nНа Вікісховішчы ёсць медыяфайлы па тэме Мікалай Радзівіл Чорны\nМікалай Радзівіл Чорны. Асобы на Беларускі гістарычны партал.\nУзята з "https://be.wikipedia.org/w/index.php?title=Мікалай_Радзівіл_Чорны&oldid=4064427"\nАпошнія змены 14 лютага 2022 а 19:03\nАпошняе змяненне старонкі адбылося 19:03, 14 лютага 2022.