Аднастайныя кварталы з празрыстых дамоў дзеляцца на чатыры вялікія часткі. У адной жывуць рабочыя, у другой — службоўцы, у трэцяй — інжынеры, у чацвёр тай — ахоўнікі і кіраўнікі. У цэнтры горада — велізарны белы пляц. Такі роўны і бліскучы, як сцены дамоў. Толькі ён не празрысты, а белы-белы. Пасярод пляца ўзвышаецца велічны будынак Кіравання Купалам — высокі прастакутнік чорнага колеру.\nГэта адзіны ў Купале будынак, дзе сцены не празрыстыя. Толькі ў гэтых сценах ёсць прамавугольныя праёмы — дзверы і вокны. Але і праз іх не відаць, што там ўсярэдзіне. Таму што гэтыя праёмы не празрыстыя, а белыя.\nПерад гэтым будынкам усё адчуваюць глыбокую павагу. У гэтым будынку працуюць і жывуць самыя разумныя грамадзяне Купала. Ад іх залежыць само Жыццё.\nЖэнька павінен добра вучыцца, бо яго генетычны патэнцыял падыходзіць для кіраўніка. Так кажа тата.\nНевялікі пляц ёсць у кожным асобным квартале. Пасярод яго — вялікі празрысты дом з прасторнымі заламі — гэта Сталоўкі. Сюды ўсе прыходзяць два разы на дзень атрымліваць сваю порцыю Жыццёвай сілы.\n…Сёння на ўроку малявалі фарбамі. Настаўнік павесіў на сцяне вялікі малюнак: гэта Першы Кіраўнік Купала, яго партрэты вісяць у кожным доме, толькі там яны невялікія.\n— Вы павінны паспрабаваць намаляваць партрэт Вялікага Першага Кіраўніка, — даў заданне Настаўнік. — Галоўнае: дамагайцеся дакладнай перадачы мужнасці і розуму на яго твары, да дакладнага падабенства не імкніцеся.\nЖэнька стараўся. У яго ўсё атрымлівалася: фарбы роўна клаліся на шурпаты ліст. Набіраючы чарговы раз фарбу, ён адчуў выбліск нянавісці. Азірнуўся і ўбачыў злы погляд Мікіты. І ўсё зразумеў: у Мікіты на аркушы былі нейкія брудныя плямы. Хлапчукі неадрыўна глядзелі ў вочы адно аднаго некалькі імгненняў, а потым нечакана Мікіта піхнуў руку Жэнькі з заціснутым пэндзлем.\nПэндзлем Жэнька мазануў па празрыстым стале.\nМікіта зласліва засмяяўся — не ўслых, вядома.\n«Чаму яму не звініць званок?» — разгублена падумаў Жэнька, гледзячы на пляму фарбы на сваім стале, — «Учынак Мікіты няправільны ж?» Але новая думка раптам завалодала ім. Ён не мог пакуль яшчэ зразумець усяго сэнсу яе, але думка забілася ў галаве нечаканым адкрыццём: фарба.\n— Што ты такі ўзбуджаны сёння? — спытала мама, калі вярнулася з працы і яны разам з усімі ішлі ў Сталоўку. — У цябе ўсё атрымалася ў школе?\n— Так, мама, усё атрымалася, — адказаў Жэнька. — Мне спадабалася маляваць фарбамі. Я магу імі маляваць дома?\n— Я спытаю Настаўніка, ці можна табе фарбы дадому, — паабяцала мама. — Думаю, табе дазволяць, калі твой малюнак быў удалым.\n— Мой малюнак быў лепшым, — без гонару адказаў Жэнька.\nМусіць, мама вырашыла, што Жэнька ўзбуджаны менавіта з-за поспехаў у маляванні.\n— А кім ты хочаш стаць?\n— Мая мама рабочая, а тата — інжынер, — адказала Ліна. — Яны хочуць, каб я вырасла і стала вучоным інжынерам. А ты кім будзеш?\n— Не ведаю, — паціснуў плячыма Жэнька. — Тата кажа, што я павінен стаць кіраўніком.\n— Ты станеш рабочым і будзеш працаваць у шахце! — пачуўся рэзкі выкрык.\nГэта Мікіта нечакана апынуўся перад Лінай і Жэнькам, якія стаялі, трымаючы адно аднаго за руку.\n— І адыдзі ад яе! — з пагрозай дадаў Мікіта. — Яна — мая будучая жонка. Мы падыходзім па генах — так сказаў мне тата, а ён працуе ў сектары Шлюбаў!\n— Ідзі сам адсюль! — адчайна, але са страхам, вымавіла Ліна. — Мама казала, што мне прызначаць мужа, калі мы станем дарослымі.\n— Маўчы і хадзі сюды, — Мікіта схапіў дзяўчынку за руку і пацягнуў да сабе.\n— Адпусці яе! — Жэнька ціснуў свае кулачкі.\n— Хлюпік! Пайшоў вон! Яна — мая!\nШто здарылася і як гэта здарылася — Жэнька і сам не зразумеў. Але ў наступны момант яго сціснуты кулак урэзаўся ў вусны Мікіты.\nІ тут жа зазвінеў званок, другі, потым тата паслаў свой выбліск гнеўнага асуджэння, захвалявалася мама.\nА Мікіта стаяў і ўсміхаўся:\n— Атрымаў два званкі? Ты яшчэ не тое атрымаеш! Я табе пакажу…\nАле Ліну ён адпусціў, і дзяўчынка са страхам і жалем глядзела на Жэньку: атрымаць два званкі, такіх гучных і працяглых за адзін дзень — гэта страшна.\n— Ты ўсё зразумеў? — перад дзецьмі паўстаў Настаўнік.\n— Так, Настаўнік, — адказаў Жэнька.\n— Табе засталося тры званкі. Пасля іх ты будзеш выгнаны са школы. І гэта значыць, што тваё месца — шахты Далёкай Мяжы.\n— Я ведаю гэта, Настаўнік…\n…Тата крычаў. Вельмі злосна і доўга. Мама маўчала. Жэнька адчуваў яе жаль, страх і яшчэ нейкае дзіўнае, незразумелае, ледзь улоўнае пачуццё. Гэта было падобна да ціхай радасці.\n…Фарбы мама прынесла праз тры дні, бо Жэньку дазволілі дома маляваць партрэт Першага Кіраўніка. Ён спяшаўся ў той дзень дадому, не застаўся гуляць у двары школы. Толькі папрасіў Ліну, каб яна потым прыйшла да яго.\nМама і тата, вядома, адчуваюць яго хваляванне. Ну і што, хай… Ён будзе маляваць…\nЖэнька ўсе гэтыя гадзіны памятаў той момант, як пад мазком пэндзля празрысты стол у класе перастаў быць празрыстым. Гэта так проста і так нечакана: фарба зрабіла празрыстае — каляровым. І не празрыстым.\nЁн расставіў на сваім стале фарбы, потым прыцягнуў стул. І стаў маляваць. Жэнька маляваў акно. Яго вельмі проста маляваць: трэба толькі зафарбаваць усё астатняе, што не акно. І ў першую чаргу — тую сцяну, за якой яму крывіць твар Мікіта. Тут акно будзе вельмі маленькае, каб толькі ледзь-ледзь бачыць вуліцу. Акно вялікае будзе там, дзе Ліна. А ў сцяне, што дзеліць яго пакой з пакоем дарослых, акна не будзе: Жэнька не хоча бачыць, як мілуюцца мама і тата.\nЗакончылася сіняя фарба, ён адчыніў зялёную, потым памаранцавую і блакітную, жоўтую і чорную. Якой незвычайнай рабілася сцяна! Як раптам утульна стала ў яго пакойчыку, хай і не было ў ім дзвярэй, толькі тры сцяны, хай была празрыстая столь!\nЖэнька не зразумеў, чаму не званок зазвінеў, а завыла сірэна. Менавіта яму, ён адчуў гэта.\nА потым перад домам пачуўся шум — гэта пад’ехалі ахоўнікі ў шлемах. Яны ў разгубленасці спыніліся перад іх будынкам і глядзелі на амаль не празрыстыя рознакаляровыя сцены Жэнькінага пакоя. Потым з’явілася мама, тата, а з імі нейкі дзіўны чалавек з абручом на галаве. Па тым, як яго баяліся, Жэнька зразумеў, што гэта — нехта з кіраўнікоў.\nЖэнька стаяў пасярод свайго пакоя з рознакаляровымі сценамі і намаляванымі вокнамі ды разгублена ўсміхаўся: калі яны так здзіўлены яго адкрыццём, чаму ж не радуюцца? Няўжо не бачаць, як цудоўна будзе, калі сцены ўсіх дамоў у горадзе размаляваць у розныя колеры?\nЧаму так спалохалася мама? Чаму гатовы ўзарвацца ад злосці і адчаю бацька? Чаму тата крычыць, каб ён станавіўся ў кут і глядзеў сабе пад ногі? І навошта ў домцягнуць агідны доўгі шланг. Чаму ліецца вада? Чаму так зацята маўчыць мама, а ў іх доме гаспадараць чужыя людзі?\nСцены пакоя адмылі вартаўнікі дома і яны ізноў зазіхацелі сваёй празрыстасцю.\n— …Навошта ты гэта зрабіў, сынок?\n— Што ты няньчышся з ім! — не стаў далей стрымліваць сваю злосць бацька. — Ты падчас цяжарнасці атрымала два папярэджанні за свае сюсюканні! Табе забаранілі нараджаць другое дзіця з-за твайго залішняга мацярынскага інстынкту! Ты сапсавала яго сваёй ласкай! Ён павінен расці мужчынам, а ты!..\n— Навошта ты гэта зрабіў, сынок, — усё гэтак жа далікатна, нібы не чуючы крыку бацькі, перапытала мама.\n— Я хацеў тут пацалаваць Ліну, — прызнаўся Жэнька.\n— Дурненькі, — з палёгкай засмяялася мама. — Але ж яе можна пацалаваць пры ўсіх. Мы ж казалі табе, што ніхто не хавае сваіх пачуццяў. Ты хочаш пацалаваць дзяўчынку? Пацалуй яе. Які сэнс хаваць дзеянні, калі ўсе мы адчуваем адно аднаго, калі нам вядомы пачуцці іншых?\n— Ну і хай адчуваюць… Я не хачу пры ўсіх… Я хачу, каб толькі яна і я, — Жэнька амаль плакаў. Чаму мама не разумее яго!?\n— Гэтага нельга! Ты разумееш — нельга! — чаканячы кожнае слова, строга загаварыў бацька. — У нашым грамадстве ўсе ўсё робяць адкрыта, пры ўсіх. Таму што мы — адзінае цэлае. Мы — Купал. Мы — адзіны народ. Наша грамадства — незвычайна датклівы арганізм з-за сваіх памераў. Кожнаму з нас вядома ўсё пра ўсіх: пачуцці і справы. І толькі дзякуючы гэтаму мы жывём, дзякуючы гэтаму выжылі. Ты з-за сваёй неразумнасці здзейсніў адно з самых страшных злачынстваў — утойванне! За гэта караюць адным: Трубой Смерці.\n— Не, не, што ты кажаш, ён жа зусім дзіця!\n— Заўтра Кіраўнікі вынесуць сваё рашэнне! — цвёрда адказаў бацька.\nМама раптам напружылася, адказала хоць і ціха, але так цвёрда, што бацька разгублена прымоўк:\n— Я не аддам сына!\n— Яго ніхто не забірае, — нарэшце хмыкнуў ён. — Але тое, што яму не быць сярод кіраўнікоў — факт! Яшчэ што выкіне — і пойдзе на Далёкую Мяжу. Рабочым! У шахту!\nЖэнька ведаў, што такое Далёкая Мяжа — яе можна ўбачыць, калі залезці на плоскі дах дома. Там дымяць трубы бо здабываюць вугаль і нафту, высяцца чорныя горы. Там шмат рабочых. Сярод іх ёсць асобная група — злачынцы. Яны правініліся перад горадам, і таму жывуць там, пазбаўленыя права заводзіць сям’ю і мець дзяцей.\nЖэнька ведаў і пра Трубу Смерці. Яна вельмі далёка, але іх аднойчы вазілі туды, каб паказаць, бо ўсе грамадзяне Купала, нават самыя маленькія, павінны ўсё ведаць.\nГэта было адно з тых месцаў, дзе заканчваўся Купал. Труба і была трубой — тунэль па той бок Купала. Туды, у вечную Цемру, адпраўлялі памерлых. А яшчэ — самых старых жыхароў горада, калі тыя не паміралі ў час. Бо гораду няма куды расці, таму Кіраўнікам трэба строга сачыць, каб у горадзе заўсёды была роўная колькасць жыхароў. Калі хтосьці са старых не паміраў да нараджэння чарговага дзіцяці, яго ўсё адно адпраўлялі за Купал. Гэта сурова, але так трэба.\nА яшчэ ў Цемру адпраўлялі самых небяспечных злачынцаў. Г эта тых, хто займаўся ўтойваннем. Бацька казаў, што калісьці даўно такія існавалі. Але ўжо шмат гадоў як грамадства цалкам ачысцілася ад такой брыдоты. І вось — Жэнька вырашыў зрабіць непразрыстымі сцены свайго пакоя…\nАле назаўтра Жэнька адчуў сярод сваіх пакаранняў толькі тыя два званкі за сутычку з Мікітам. Бацька вельмі радаваўся, і мама была побач, толькі чамусьці старанна хавала лёгкую незразумелую трывогу.\nТруба Смерці… Чаму Жэньку так цягнула да яе, ён не мог зразумець. Першы раз, калі пабачыў, нешта ўнутры яго тузанулася, быццам гэтае нешта пабачыла знаёмае, прывіталася… Ды не сама труба, празрыстая, як і ўсё пад Купалам, вабіла… Там, унізе, дзе труба заходзіла пад Купал, калыхалася чорнае полымя. Яно здавалася жывым, заварожвала сваімі павольнымі рухамі і быццам чакала нечага зверху, запрашала…\nХоць, як казалі, гэта Цемра імкнецца сюды, ды канструкцыя Трубы, узнятая на вышыню пад вуглом, перашкаджае, не пускае.\nБацька расказваў, што напачатку трубы не мелася — быў просты тунэль, і жыхарам Купала даводзілася часта мяняць заслонку, бо Цемра адтуль раз’ядала яе. Тады вучоныя прыдумалі спосаб і высока ўзнялі трубу. А Цемра не можа ўздымацца ўверх. І яшчэ Цемра спрабуе прабіцца побач з Трубой — вось таму высока і шырока вакол Трубы з гэтага боку Купал пакрыты спецыяльнымі панэлямі з вельмі моцнага матэрыялу. Гэтыя пліты не празрыстыя, яны чорныя… Як і тая Цемра.\n…У той дзень пісалі вялікую Кантрольную Работу па гісторыі Купала. Жэнька напісаў яе вельмі хутка, бо столькі ж ведаў! Ён надакучваў бацьку па вечарах сваімі пытаннямі. І цяпер без роздуму запісваў, як шмат гадоў таму Першы Кіраўнік іх народа загадаў вучоным будаваць Купал, бо з усіх бакоў пачала набліжацца Цемра. Вучоныя нястомна працавалі многія гады, але паспелі пабудаваць Купал і запаліць у ім Сонца. Праўда, адбылося непапраўнае: Сонца ўспыхнула з сілай, большай за разлічаную, і ўсе вучоныя тады загінулі. І ніхто не ведае, як працуюць Купал і Сонца.\nАле гэта ўжо няважна сёння: Купал стаў непранікальны для Цемры, Сонца свяціла па зададзеным раскладзе. І вось на працягу многіх стагоддзяў Купал і Сонца ў ім падтрымліваюцца аўтаматычнай устаноўкай, якая распрацавана тымі вучонымі. Устаноўка глыбока ўнізе, пад Домам Кіравання. У той устаноўцы — бяспека і жыццё Купала.\nЖэнька запісваў, ледзь паспяваў за думкамі. Хваляваўся, каб не забыцца напісаць пра што-небудзь такое, пра што не расказваў Настаўнік, затое прыгадваў бацька. Напрыклад пра тое, як у першыя гады дзейнасці Купала Першы Кіраўнік ледзь не загінуў ад рук ворагаў, якія пад выглядам простых грамадзян выпрасілі сабе тут жыццё. Усіх ворагаў потым адлавілі, іх аказалася вельмі многа, і выкінулі ў Цемру праз Трубу Смерці.\nА яшчэ трэба напісаць пра Рэвалюцыю Свядомасці, калі жыхары Купала вырашылі жыць адкрыта і нічога не ўтойваць. Тады сталі будаваць празрыстыя дамы і насіць празрыстае адзенне. І вельмі важна напісаць, як Галоўны намеснік Першага Кіраўніка прыдумаў эмацыйнае поле — і цяпер ніхто не зможа крадком ад іншых задумаць нешта дрэннае.\nЯк можна задумаць нешта дрэннае супраць Купала, Жэнька не разумеў. Тут жа так проста і добра жыць.\nНастаўнік заўважыў, што некалькі хвілін Жэнька сядзіць без справы, узяў яго работу, пабачыў, што яна ўжо зроблена і дазволіў ісці дадому! Такое правіла на Вялікай Кантрольнай.\nІ вуліца, і дом былі пустымі. Глядзець тэлевізар не хацелася. Тое ўзбуджэнне, якое апанавала Жэньку падчас напісання Вялікай Кантрольнай, не адпускала. Яму хацелася яшчэ больш судакрануцца з гісторыяй Купала, хацелася даведацца яшчэ пра нешта. Але ў каго спытаць? Бацькі дома няма, усе кнігі, што знаходзяцца ў доме, ім даўно перачытаны па некалькі разоў. І Жэнька выйшаў на вуліцу — пайшоў у бок пустыні. Яго клікала самая вялікая таямніца — Труба Смерці.\nІшоў ён, можа, з гадзіны дзве. Пачалі трапляцца скалы, усё часцей і часцей, напачатку нястрашныя, амаль круглыя, гладкія, а потым — вышэйшыя і вастрэйшыя, цёмна-шэрыя, самотныя, сумныя. Жэнька помніў з мінулай экскурсіі, што скал вельмі шмат там, дзе заканчваецца Купал. Дзе Труба Смерці. Ён ведаў, і тое, што блізка да Трубы падысці не зможа — яна абнесена агароджай, бо яе ахоўваюць. Ахоўнікі могуць прагнаць хлопца. Але калі з-за самай блізкай скалы паназіраць… Тое жывое чорнае полымя можна ўбачыць.\nКупал над галавой пачаў імкліва зніжацца, яго белая паверхня ўжо навісала над паверхняй зямлі. Жэнька абышоў адну скалу, другую і раптоўна перад ім адкрылася знаёмая пляцоўка. Толькі цяпер яна не была пустой, як тады, калі хлопец упершыню пабачыў. Так, была ахова, мелася агароджа ля Трубы Смерці, зеўрала сама Труба. Але яшчэ бачылася некалькі вялікіх і малых незразумелых механізмаў. Тут завіхалася шмат людзей, якія нешта рабілі. А галоўнае — сцяна, што закрывала Купал вакол Трубы Смерці, цяпер была напалову разабранай. Людзі мітусіліся, чуліся кароткія нервовыя загады.\nЖэнька неспадзявана адчуў, што зрабіўся сведкам таго, на што яму бачыць забаронена. Але прага даведацца новае перамагла жаданне ўцячы. Жэнька застаўся і назіраў з-за скалы за тым, як пры дапамозе механізмаў дарослыя людзі здымалі чорныя пліты, адкрываючы Купал ля Трубы Смерці. Адначасова да Купала прыносілі новыя, бліскучыя пліты, ставіліся, мацаваліся. Што ж, усё зразумела: Цемра хоча ўварвацца ў іх дом, яна грызе Купал, таму трэба час ад часу мяняць ахоўныя пліты. Ну, вось, гэта вельмі цікава ведаць і можна расказаць на ўроку, зарабіць падзяку ад Настаўніка.\nДзіўна толькі, што Купал за гэтымі плітамі заставаўся белым, як і ў іншых месцах. Адно, што ў адным месцы Цемра пакінула на ім сляды… Шэрыя…\nЖэнька ўглядаўся ў гэтыя сляды Цемры, якія вось цяпер адкрыліся, калі знялі некалькі пліт. Сляды роўна віліся акурат над Трубой, і Жэнька раптоўна зразумеў, што гэта — нейкія знакі. Быццам надпіс.\nАд хвалявання сэрца хлопца забілася так моцна, што ён сам пачуў ягоны грукат. Так, гэта былі знакі! Нечым падобныя да літар… Жэнька да болю напружыў зрок, імкнучыся адшукаць у незвычайных знаках хоць нешта знаёмае. Яно было, было! Хоць і няўлоўнае, незразумелае, але ад гэтага сыходзіла на Жэньку агромністае адчуванне таямніцы — велічнай і адначасова страшнай у сваёй велічы. Ён бачыў, як яшчэ большы вэрхал узняўся ля Трубы, як спяшаліся людзі ўстанаўліваць новыя шчыты-пласціны, быццам сапраўдная пагроза сыходзіла не ад Трубы і Цемры, якая варочалася на яе дне і за Купалам — а ад надпісу, ад гэтых сямі таямнічых знакаў.\nВакол Трубы Смерці зноў паўстала чорная бліскучая сцяна. Жэнька асцярожна пачаў адступаць назад, хаваючыся за скаламі. Яму неспадзявана зрабілася страшна. Дамоў ён практычна бег, бо адчуў выразнае хваляванне маці і гнеў бацькі.Жэнька не змог схлусіць бацькам, таму сказаў, што хадзіў да мяжы Купала.\nГнеў бацькі быў куды мацнейшы за той, калі Жэнька размаляваў свой пакой. Ён крычаў доўга, а маці маўчала, не заступалася, бо Жэнька парушыў забарону: за горад нельга выходзіць без дазволу нават дарослым. Ён ведаў гэта? Ведаў. Але пайшоў.\n— Мама, а што такога страшнага ў тым, што я пайшоў адзін за горад? — ціха спытаўся Жэнька, калі маці ўкладвала яго спаць.\n— Не ведаю, сыночак, — з жалем адказала яна. — Пад Купалам многа законаў, якія трэба выконваць. Без тлумачэнняў. І запомні, сынок: няма законаў нязначных. Усе правілы надзвычай важныя. І для дзяцей, і для дарослых…\nЖэнька не стаў пытацца ў маці пра знакі — яна не будзе ведаць. А ў бацькі пабаяўся, бо нешта падказвала Жэньку, што ўгледзець без дазволу той надпіс куды страшней, чым выйсці без дазволу за горад. Хлопец засынаў і бачыў надпіс перад сабой, у памяці: каб толькі не забыцца, каб толькі дакладна, да кожнай рысачкі запомніць.\n— Настаўнік, я хацеў вас спытаць…\n— Яўген, няўжо школьная праграма, якую сёння скончылі, не дала табе адказаў на ўсе пытанні? Зрэшты, у лепшага вучня школы пытанні павінны мецца заўсёды. — Настаўнік прысеў, жэстам запрашаючы вучня прысесці побач. — Пытайся.\n— Калі закончыліся экспедыцыі ў Цемру? І чаму спынілі даследаванне Цемры?\n— Тады, калі зразумелі, што з Цемры нельга вярнуцца. Мой хлопчык, павер, да цябе шмат хто спрабаваў знайсці спосаб павелічэння нашай жыццёвай прасторы. Але яго няма. Нам няма куды ісці.\n— А шахты?\n— Без святла нашага Сонца мы гінем вельмі хутка. Жанчыны губляюць магчымасць рэпрадукцыі. Шахты даюць нам вугаль і нафту — усё, што нам трэба для жыцця…\nЯўген задумаўся, потым ціха спытаў:\n— Я ні ў кога не пытаў. Няўжо так можа быць, што з усіх жывых істот — толькі мы, людзі, і мікраарганізмы? За тыя сотні гадоў пасля наступу Цемры нашы навукоўцы вывелі сотні гатункаў салатнай расліны. Калі такі разнастайны раслінны свет, то не можа быць свет жывых такім бедным.\n— Хлопчык мой, сумневы — адзін з найцяжкіх грахоў, ты ж гэта ведаеш, — з сумнай усмешкай адказаў Настаўнік. — Наш свет трымаецца яшчэ і таму, што ў ім ёсць Вера — Вера ў правільнасць Шляху.\n— Я ведаю, Настаўнік. Але… Глядзіце яшчэ, я нікому ніколі не паказваў іх… — Яўген дастаў аркуш паперы і хутка напісаў тыя незразумелыя знакі, што пабачыў на Купале: ЯРн^вя^э.\nІ раптам Настаўнік, які з лёгкай паблажлівай усмешкай напачатку сачыў за рукой Яўгена, імкліва схапіў, скамечыў лісток, стаў рваць на дробныя шматкі.\nЯўген перапалохаўся. Не за сябе — за Настаўніка. Бо яго твар зрабіўся шэрым, бы Купал бліжэй да вечара, і Яўген адчуў хвалю сапраўднага жаху.\n— Ты ж у сне бачыў гэтыя знакі, праўда? — дрыжачым голасам, але лагодна-настойліва, чакаючы менавіта станоўчага адказу, спытаў нарэшце Настаўнік.\n— Так, Настаўнік, я сніў гэтыя знакі на сцяне Купала. Якраз ля Трубы Смерці, дакладней, над ёй. Яны нібыта падпісвалі яе. І гэтыя знакі былі закрытымі ад нас. Схаванымі. І яны як быццам былі напісаны… на тым баку Купала…\nНастаўнік здрыгануўся яшчэ раз. У нейкі момант ён згубіў усю сваю строгасць і выгляд сапраўднага Настаўніка і стаўся амаль старым мужчынам. Ён маўчаў колькі хвілін, але не прасіў, каб Яўген пайшоў — і хлопец чакаў.\n— Некалі даўным-даўно ў нас была другая мова. На той мове размаўлялі яшчэ задоўга да Цемры. Праўда, яе імкліва пачалі забываць, бо лічылі непатрэбнай — хапала для зносін другой мовы, якая здавалася ўсім зручнай і сучаснай. На старой мове адно запісвалі розныя гісторыі… Вясёлыя гісторыі… Разумныя гісторыі. Добрыя… Калі наступіла Цемра, сярод нас былі яшчэ тыя, хто ведаў старую мову. Але тут, пад Купалам, яна стала ўвогуле непатрэбнай. І нават шкоднай. Бо нам было не да гісторый: мы прызвычайваліся жыць пад Купалам, мы сталі жыць па новых правілах. Мы павінны былі забыцца на гісторыі. І забыліся. Навошта яна? Гэтыя знакі, што ты прысніў — літары з тае мовы. Але я не ведаю, што там напісана. Скажу больш — ніхто не ведае. Некалі я палову жыцця патраціў на тое, каб адшукаць хоць які дакумент… Я ж быў вучоным…\n— І ніхто не скажа, што азначаюць гэтыя літары? — з недаверам і горыччу спытаў Яўген.\n— Ніхто, — непахісна адказаў Настаўнік, ды матлянуў галавой, нібыта страсаючы з яе фізічна прылепленыя думкі і зрабіўся ранейшым Настаўнікам — строгім і сухаватым: — Скажы лепш, ты абраў сабе шлях? Заўтра — дзень Прысвячэння. Вы станеце грамадзянамі Купала. Табе, як аднаму з лепшых, даецца права выбару. Чаму ты хочаш сябе прысвяціць?\nЯўген паціснуў плячыма, потым абыякава адказаў:\n— Мне прапанавалі некалькі шляхоў. Стварэнне адзінага разумовага поля — яно ў спалучэнні з эмацыйным полем зробіць Купал адзінай суцэльнай супольнасцю. Бацька ж настойвае на кар’еры кіраўніка. А мне. мне хочацца даследаваць Цемру.\n— Пакінь Цемру ў супакоі, — амаль загадаў Настаўнік. — Сказана: за Купалам жыцця няма.\n— Сказана ці няма? — ціха, амаль шэптам спытаў Яўген.\nНастаўнік нічога не адказаў.\n— Грамадзяне Купала! Сёння мы прымаем у свае шэрагі новае пакаленне. Гэтае пакаленне, выгадаванае і выхаванае на аснове Вучэння Вялікіх Бацькоў Купала, стане заўтра нашай апорай, нашай сілай ды гонарам.\nПрамова гаварылася доўга. Яўгену было сумна, яго пакідала безуважным падзея Прысвячэння. Званок у ягонай галаве настойліва патрабаваў хвалявацца і цешыцца але радасць не прыходзіла.\nПотым пачалася працэдура Выбару. Яўген абраў шлях навукоўца, распрацоўшчыка адзінага разумовага поля. Абраў у апошнюю хвіліну, падпарадкаваўся нейкаму няўцямнаму, неакрэсленаму жаданню.\nПотым. Потым здарылася тое, што павінна здарыцца. І цуду не адбылося і памылкі не было. Затым называлі будучых мужоў і жонак, пары, складзеныя Кіраваннем Шлюбаў. І тая пагроза, якая жыла з дзяцінства, раптам адкрылася жахлівай пустэчай страты: Ліна павінна стаць жонкай Мікіты. А яму. Яму ў жонкі прыпісвалі нейкую дзяўчыну. Невядомую.\nЭмоцыі, якія ўспыхнулі пасля агучвання гэтага спісу, былі мацней за эмоцыі пасля Выбару. Сярод гэтай бурапеннай ракі Яўген адчуў боль Ліны і злараднасць Мікіты. Мікіту выпаў шлях ахоўніка — і ён цешыўся гэтаму не менш, чым абвешчанаму цяпер спісу жонак і мужоў.\nПраз тры гады яны стануць мужам і жонкай. А цяпер абвешчаны спіс забараняе ўсім іншым, акрамя абранага мужа, жадаць чужых нявест.\nДля супакаення юначых жаданняў існуюць асобныя жанчыны — тыя, каму не дазволена нараджаць з-за іх недасканалага геннага кода. Такія часам нараджаюцца. Іх адпраўляюць у Дом Выканання мужчынскіх Жаданняў.\nПотым прайшоў рытуал апранання абручоў на левую руку. І ў першае імгненне Яўгену здалося, што ягоны мозг не вытрымае той хвалі эмоцый, якая абрынулася на яго. Ён стаў адчуваць усіх жыхароў Купала — у гэтым хаосе імгненна страціліся і мама, і Ліна. І толькі Мікіта. Мікіта адшукаў яго адразу і паслаў яхідную насмешку.\nТак, Мікіту нездарма адпраўляюць у ахоўнікі — ён лепш за ўсіх у іх класе арыентаваўся ў эмацыйным полі.\nПасля святочнага абеду ў Сталоўцы адбыліся канцэрт і гульні на Галоўным пляцы, потым усім абвясцілі вольны час — цэлых тры гадзіны да пацямнення Сонца.\n— Пойдзем, сынок, — маці паклікала Яўгена за сабой, павяла ўздоўж вуліцы з празрыстымі скрынкамі дамоў кудысьці ад цэнтра горада.\n— Куды мы ідзём? — Яўген разгублена азіраўся — здавалася, увесь горад цяпер выходзіў па вуліцах за межы горада. Маці ішлі з сынамі, дочкі — з бацькамі.\n— Сёння ж Дзень Прысвячэння, — нагадала маці.\n— Я ведаю… Але няўжо не ўсё прайшло?\n— Не, не ўсё. Сёння маці з сынамі, а дочкам з бацькамі дазволена пакінуць горад да змяркання. Маці павінны расказаць, навучыць сыноў быць мужчынамі.\nА бацькі — дачок…\n— Я не пайду з табой, — спыніўся аглушаны Яўген. — Я не пайду.\n— Пойдзем, сынок… — ласкава ўсміхнулася маці. — Пойдзем. Я абяцаю табе…\nЯ абяцаю табе, што ўсё будзе не так…\n— Я цябе вельмі прашу, сынок…\nМаці ўзяла Яўгена за руку, і ён пайшоў, даверыўся яе пачуццю, бо яе перапаўняла ў гэты момант незвычайнае хваляванне.\nЯны адыходзілі ўжо ад ускраін горада. Шматлікія пары бацькоў і дзяцей веерам разыходзіліся з адной вуліцы далей і далей ад горада.\nІшлі па цвёрдай жаўтлява-шэрай паверхні. Яўген ведаў, што глеба пад іх нагамі стала такой на многія кіламетры ўглыб пры будаўніцтве Купала. Пакрысе на аднастайнай раўніне пачалі трапляцца невысокія скалы. Маці вяла яго ўпэўнена.\nУдалечыні зачарнела на жоўтым прасцягу, дзве плямы. Яны падышлі да плям, і Яўген убачыў, што гэта дзве аплаўленыя часткі скал, якія крышку ўзвышаліся над агульнай паверхняй.\nСпыніліся. Яўген агледзеўся — горад ляжаў унізе, прама перад імі, чатырма велізарнымі зіхоткімі квадратамі. Чорны будынак Кіравання вырастаў з цэнтра. За спінай Яўгена, у некалькіх гадзінах хады Купал плаўна апускаўся ўніз, зліваўся з шэрай зямлёй. Дзесьці там знаходзіцца Труба Смерці…\n— Цяпер, сынок, я раскажу табе тое, што распавяла мне мая мама, а ёй — яе бацька, яму ж — яго мама, і яшчэ раней бацькі перадавалі сваім дзецям, — ціха загаварыла маці. — Не пытай мяне ні пра што, бо за даўнасцю часоў многія словы страцілі для мяне сэнс і значэнне. Я толькі выконваю абавязак маці і волю нашых продкаў. Стань на гэты камень, а я стану на другі.\nМаці ўзышла на цёмную пляму. Яўген зрабіў крок да другой плямы і раптам адчуў, што ў маці прапалі эмоцыі. Не, яна, вядома ж, адчувала нешта сама, але ён не адчуваў яе.\nУ поўнай разгубленасці юнак стаў на гладкую цёмную паверхню — і раптам быццам аглух.\nУсе пачуцці зніклі. Не, не яго пачуцці — зніклі чужыя пачуцці. Імгненне таму ён адчуваў увесь горад: бацькоў, настаўнікаў, Мікіту, Ліну — і ўсё раптам знікла. Засталося толькі яго ўласнае здзіўленне і незвычайнае, усё нарастаючае захапленне, запоўнілі сабой ягоную свядомасць. Дык вось як гэта — калі ў табе жыве толькі тваё.\n— Што здарылася, мама? — шэптам спытаў Яўген.\n— Г этыя камяні экраніруюць эмацыйнае поле, — з цеплынёй гледзячы ў вочы сыну, адказала маці. — Можа быць, недзе яшчэ ёсць такія месцы, але ў памяці нашых продкаў засталося толькі гэта. Нам нельга тут доўга быць. Паслухай тое, што я павінна табе перадаць. Але перш пакляніся, што ты перадасі гэта свайму сыну альбо дачцэ. І нікому больш, нікому!\n— Клянуся, мама, — ледзь утаймоўваючы нечаканую дрыготку, адказаў Яўген.\nМаці лёгка прысела на камень, падабраўшы пад сябе ногі.\n— Садзіся і ты. Слухай, сынок, — ласкава запрасіла яна, пачакала, пакуль сын уладкуецца і зусім не чакана для Яўгена заспявала:\nДзе неба найсіней,\nПад ім злат-горад ёсць\nЗ празрыстай вострай брамаю\nІ зорнай яскрынёй.\nА ў горадзе тым сад.\nТам красак не злічыць.\nЗвяры там ходзяць гожыя,\nШто нельга і ўявіць.\nАдзін — агністы жаўтагрывы леў,\nДругі — бушлівы шматвачысты вол.\nА яшчэ арол там — дзіва-птушка,\nЗлатакрылая і яснавокая.\nТам зорка ёсць адна.\nЯна з табой, анёле мой,\nЗ табой заўжды яна.\nХто любіць, той і люб.\nХто светлы, той і свят.\nІты за гэтай зоркаю\nЎ дзівосны крочыш сад.\nЦябе сустрэнуць жаўтагрывы леў,\nБушлівы сіні шматвачысты вол.\nЯўгена душыла знутры.\n— Што гэта, мама? Гэта было? Такім быў наш Купал? Ці гэта ёсць, мама? Скажы?\n— Сынок, сыходзь з каменя.\nМаці сама сышла з цёмнай каменнай плоскасці, узяла нерухомага Яўгена за руку і прымусіла яго ступіць крок і другі.\nЧужыя пачуцці зноў уварваліся ў яго мозг, але яны цяпер ніколькі не турбавалі Яўгена.\n— Мама, я не ведаю, што са мной. Я баюся. Адчуюць іншыя.\n— Не бойся, сынок. Калі ты сапраўды будзеш фізічна першы раз з жанчынай, у цябе ў душы ўзнікне вельмі падобнае: нечаканая радасць адкрыцця, замілаванне і шчасце, вера і смага.\n— Ты не адказала, мама, — з надзеяй перапытаў Яўген. — Гэты горад быў Купалам, ці ён ёсць?\n— Не ведаю, сынок. — маці са светлым смуткам зірнула яму ў вочы. — Але калі б ён быў — можа, тады варта спяваць «пад ім злат-горад быў»?\nНекаторы час яны ішлі моўчкі. Яўген пра сябе паўтараў радкі песні, якая адным пякучым зігзагам лягла на яго памяць.\n— Леў, вол, арол. Гэта не людзі, але жывыя істоты, не інакш? — разважаў ён напаўголаса.\n— Так, сынок. Гэта жывёлы. Арол — птушка. Праўда, я не ведаю, што значыць — птушка. Адно — яна мае крылы, і быццам бы з іх дапамогай можа лётаць. І не ведаю, як выглядалі вол і леў. Сад — гэта такое зялёнае, там расце мноства розных раслін. Краскі… я не ведаю, што гэта. Але гэта — вельмі прыгожае. Я ведаю, што такое неба. Неба — гэта калі няма Купала, — сказала маці.\n— Яшчэ, мама. — Яўген запнуўся, потым упэўнена працягнуў: — Калі ты расказала мне, а сёння за горад выйшла столькі многа пар — можа, хтосьці з бацькоў таксама распавёў сваім дзецям. пра нешта?\n— Ты хутка зможаш даведацца пра гэта, — спахмурнела, з нечаканай горыччу адказала маці. — Бо ты здольны, я заўсёды верыла ў цябе. І калі будзеш працаваць над стварэннем разумовага поля — Купал будзе ведаць думкі кожнага.\nЯны ўжо наблізіліся да горада разам з іншымі парамі. І горад заглынаў рэдкі раўчук людзей, якія вярталіся з пустыні.\n— Ведаеш, мама. Я абраў працу ў самы апошні момант. І тады не разумеў, чаму абраў. Мне нібы падказаў хтосьці. Але цяпер. Цяпер я зразумеў. Калі Купал непранікальны для нас, для людзей, для прадметаў — раптам праз яго можна прайсці думкай? — горача скончыў юнак.\nМаці ўсміхнулася светла.\n— Толькі асцярожна, сынок.\n— Інжынер Яўген, дайце справаздачу Радзе аб ходзе работ. Да нас дайшлі чуткі, што вы нейкім чынам стрымліваеце поўнамаштабнае ўкараненне разумовага поля. Мы чакаем тлумачэнняў.\nЯўген падняўся, зірнуў у вочы Старшыні і не змог вытрымаць яго цяжкі, праніклівы позірк. Апусціў вочы ў дакументы, хоць кожную лічбу ведаў на памяць.\n— Прашу паважаную Раду выслухаць справаздачу пра апошні тыдзень доследаў. Агулам у эксперыменце ўдзельнічала 10 злачынцаў. Трое з іх загінулі ад празмернай напругі ў галаўным мозгу. Прапанаваны варыянт галаўнога абруча мае вялікую вагу, неэстэтычны выгляд і, самае галоўнае, спажывае гэтулькі энергіі, колькі 100 наручных бранзалетаў. Прыёмна-перадаючая станцыя таксама значна больш энергаёмістая, чым задумвалася спачатку. Сама схема працаздольная. Канкрэтна па лічбах…\n— І што вы прапануеце? Чакаць, калі насельніцтва выйдзе з-пад кантролю, пакуль вы прыдумаеце прыгожы абруч? — з’едліва перапыніў яго адзін з удзельнікаў Рады, хударлявы, з вялікай лысінай і густымі вусамі.\n— Мы лічым, што запускаць станцыю ў такім выглядзе нельга. Трэба выключыць смяротныя выпадкі і энергаспажыванне, якое перакрывае зададзенае на 500 працэнтаў…\n— А вас ніхто не ўпаўнаважваў лічыць і прымаць рашэнні, — свідруючы вачыма Яўгена, прамовіў Старшыня. — Смерці здараліся ў варыянце абмену?\n— Так, Старшыня.\n— Значыць, выключыць абмен, пакінуць перадачу думак. На прыём працуе толькі цэнтральная станцыя. А фільтраваць сігналы мы зможам. Далей. Няма эстэтыкі ў абручах. У рабочых кварталах эстэтыка не асабліва патрэбна. Будзьце гатовыя праз дзесяць дзён запусціць на поўны прыём станцыю ў зоне Далёкай Мяжы. Праз 20 дзён — у зоне рабочага квартала. Сектару ідэалогіі растлумачыць рабочым і ўсяму насельніцтву Купала важнасць эксперыменту. Так, гэта будзе эксперымент. Растлумачыць, што пакуль станцыя працуе толькі на прыём. Але паабяцайце, што кожны можа атрымаць па асобным запыце запіс думак чалавека, які яго цікавіць. Любога. Як і ў бранзалетах, прадугледзець немагчымасць здымання галаўнога абруча. Усё, працуйце.\nЯўген прыйшоў у свой аддзел, сабраў работнікаў і абвясціў пра рашэнне Рады.\n— Мы не паспяваем у адведзеныя тэрміны, таму прашу ўсіх выйсці на працу ў выхадны дзень.\n— Выхадны прысвечаны пакаранню смерцю. Няўжо ты не чуў? — спытаў старэйшы ў аддзеле інжынер Анатоль.\n— Не. Я не ўслухоўваюся ў перадачы тэленавін.\n— Спадзяюся, гэта не злачынства супраць Купала? — сумна ўсміхнуўся Яўген. — Я працую па вечарах. А што за пакаранне смерцю?\n— У-у-у, такіх не было дзесяць гадоў! Злачынства супраць Купала. І — вылет у Трубу, — гэтак жа без усялякіх эмоцый пачаў распавядаць Анатоль. — Нейкі службовец звар’яцеў. Пакінуў працу, схапіў чужую жонку і ўцёк з ёй у пустыню, дзе яны пачалі любошчы ў цяньку скал.\n— А можа, яны кахалі адно аднаго?\nУ Анатоля змяніўся твар. Упершыню на ім адбіліся нейкія эмоцыі. Яўген адчуў сумесь гаркоты і болю.\n— Што вы ведаеце пра каханне, малады чалавек?.. Дарэчы, на пакаранні смерцю трэба прысутнічаць усім.\n— Я гэта ведаю. Добра, тады частку работы трэба браць з сабой дадому. У першую чаргу неабходна давесці фільтр сінфазнасці і блок падаўлення эмацыйных перашкод.\nДа Трубы Смерці было дастаўлена ўсё дарослае насельніцтва горада. Труба ўзвышалася над паверхняй на вышыню ў сем метраў і сыходзіла ўніз, пад самы\nКупал пад невялікім вуглом. Яна была празрыстая, і бачылася, як у ніжняй частцы яе варушылася густая чарната — гэта Цемра спрабавала прабіцца ў Купал.\nНа верхняй частцы Трубы размяшчалася невялікая пляцоўка — каб стаць двум чалавекам: злачынцу і Выканаўцу прысуду.\nПрывезлі асуджанага. Ён быў нікчэмны і бездапаможны.\n— У той жанчыны адабралі дзяцей, а саму змясцілі ў Дом Выканання Жаданняў, — каменціраваў падзеі Анатоль. — З яе мужам з гэтага часу будзе жыць жонка асуджанага. Нішто не павінна прападаць дарма.\nЯўген пільна зірнуў на Анатоля — твар яго заставаўся абыякавым. Пачуццяў — ніякіх. Так, лёгкая цікавасць.\nЗлачынцу паднялі ў клетцы на верх трубы. Хтосьці нябачны пачаў чытаць прысуд і голас яго, узмоцнены, паляцеў, здавалася, да макаўкі Купала:\n— …таму, што сказана нашым Бацькам, Першым Кіраўніком Купала, і свята паважаецца намі няўхільны Закон: «Не чапай жонкі чужой!» Гэта адзін з дзесяці нашых запаветаў, запаветаў самога Купала, і парушэнне іх — злачынства супраць Купала і яго народа.\nПрысуд чытаўся доўга.\nПотым выступалі суседзі злачынца, вінавацячы і ганячы яго. Суседзі і былыя сябры раптам усвядомілі, што жылі побач з такім здраднікам іх агульнай справы. Яны прасілі ўсіх быць спагадлівымі да іх саміх і не судзіць строга за тое, што своечасова не ўгледзелі, не папярэдзілі Кіраўнікоў.\nПотым злачынцу дазволілі сказаць слова.\nМужчына, наколькі мог, выпрастаўся ў клетцы і стаў крычаць у натоўп пад ім, што ён — страшны злачынец, але ўсё ўсвядоміў і нечуваны па дзёрзкасці ўчынак гатовы загладзіць самаадданай працай на Далёкай Мяжы.\nУстаў суддзя і ўзмахам рукі аддаў загад.\nВыканаўца прысуду дастаў аднекуль з-пад свайго шырокага плашча невялікі шпрыц і хутка зрабіў укол у руку мужчыне, якая была прыкавана да клеткі. Асуджаны, дзіка ўзвыўшы ад болю ўколу, раптам пачаў ашалела трэсці краты з празрыстага пластыка, кідацца па клетцы і нарэшце закрычаў адчайна:\n— Гэта нячэсна! Мне абяцалі! Вы абяцалі, што памілуеце! Вы абяцалі жыццё за мае словы! Я невінаваты! Гэта ўсё яна. Гэта яна. Яна вінаватая! Будзьце вы праклятыя! Здраднікі! Ілгуны! А-а-а!\nАтрута падзейнічала, бо яго голас раптоўна аслабеў, мужчына апусціўся на калені і ўпаў бы, каб не прыкутая да рэбраў клеткі рука.\nСуддзя паспешліва матлянуў галавой — і клетка панеслася ўніз, а няроўныя языкі чарнаты ірвануліся, як жывыя, ёй насустрач. І мужчына нечакана зноў закрычаў. Ён крычаў страшна і моцна, нават тады, калі клетку паглынула цемра.\n— Яго б можна было і памілаваць, — глуха вымавіў Яўген, калі яны з Анатолем адышлі з напоямі ад усталяваных ля Трубы сталоў — адзначаўся Дзень пакарання смерцю.\n— Вы, малады чалавек, вучыцеся ўспрымаць усё спакайней, — нягледзячы на яго адказаў Анатоль. — Адкрыю вам маленькі сакрэт: эмоцыі хутка супакойваюцца тады, калі вы пераканаеце сябе ў тым, што нічога змяніць нельга.\n— Няўжо я хачу нешта змяніць?\n— Я не кажу вам перастаць ці пачаць жадаць. Я кажу вам, дарэчы, шчыра кажу, паколькі вы залішне эмацыйны для свайго ўзросту, пасады і становішча, што, калі прызвычаіце сябе да думкі, што быццам гэты свет непарушны пад стагоддзямі і тысячагоддзямі, то вы станеце спакайней.\n— Каму перашкаджае маё хваляванне?\n— Не забывайце, вы сёння блізкія да Кіравання, а там памылак не выбачаюць, — спакойна закончыў Анатоль.\n— Вы збіраліся нешта сказаць наконт маёй рэплікі ў адносінах да памілавання, — заўважыў Яўген.\n— Вось, у вас атрымалася куды лепш, — усміхнуўся Анатоль. — Я амаль нічога не адчуў. А наконт пакарання смерцю… нашаму грамадству нельга без пакарання смерцю. Гэтак жа, як і без нараджэнняў. Згодны, мой сябар?\n…Яўген і Ліна сустрэліся на мяжы сваіх дамоў у звычайны час: калі прыцемкі Купала зрабіліся максімальнымі.\n— Праз дваццаць дзён у зоне рабочага квартала пачне працаваць разумовае поле, — сумна загаварыў Яўген.\n— Я чула. Шмат гавораць пра тое, што поле зробіць нас яшчэ больш згуртаванымі. — адказала Ліна.\n— Яшчэ больш голымі. Зусім голымі.\n— Ты такі смешны, — уздыхнула Ліна. — Ніяк не можаш жыць так, як ёсць? Як можна тут жыць інакш? Хаваць сябе і сваё цела? Навошта?\n— Не тое. ты не пра тое кажаш.\n— А пра што ты? — пасур’ёзнела дзяўчына.\n— Пра тое, што. Я думаю, проста ўпэўнены, што многія сем’і маюць свае таямніцы, свае паданні, якія перадаюць ад бацькоў дзецям. І гэтыя паданні, думаю, часам разыходзяцца з тым, што мы даведваліся ад Настаўнікаў. Гэтыя паданні могуць зрабіць шкоду тым, хто іх захоўвае. Упэўнены, такіх гісторый шмат сярод рабочых.\n— Пра якія паданні ты кажаш? — узрушана запытала Ліна.\n— Адкуль жа мне ведаць. Так, мімаходзь пачуў ад аднаго старога рабочага пра нейкі горад залаты.\nЛіна прыглушана ўскрыкнула, затуліла рот далонню. Яўген разгублена зірнуў на яе і, сам таго не чакаючы, ціха-ціха, аднымі вуснамі заспяваў:\n— Дзе неба найсіней,\nПад ім злат-горад ёсць.\nІ Ліна адгукнулася ледзь чутным рэхам:\nІ зорнай яскрынёй…\nІ заплакала, ступіла насустрач Яўгену, адчайна парушыўшы забарону, мяжу паміж імі — нельга ж ім быць на тэрыторыі яго дома, бо яны не жаніх і нявеста.\nЯўген прытуліў Ліну да сабе, а яна рыдала, глуха, скаланаючыся ўсім целам.\n— Цяпер гэты сышчык, ён дзяжурыць, прыскочыць.\n— Не прыскочыць, ён звыкся з маім плачам, — адказала Ліна выціраючы вочы. — Я часта плачу. Праз паўгода Дзень Вяселляў для нас.\n— Я памятаю.\n— І ты яшчэ прыдумаў такое поле, якое нават у думках не дасць мне цябе кахаць, — лёгка ўпікнула Ліна юнака.\n— Я думаў пра зусім іншае. — пачаў апраўдвацца Яўген. — Употай мы распрацоўваем другі прыбор. Ён павінен канцэнтраваць думкі многіх людзей і перадаваць іх за Купал.\n— Навошта? — хутка спытала дзяўчына і, імгненна зразумеўшы ўсё, яшчэ мацней прыціснулася да Яўгена. — Я веру. Я паверыла бацьку.\n— І я паверыў маці. — прызнаўся Яўген.\nЯны маўчалі, але маўчалі пра адно і тое ж.\n— Значыць, там. тады і цябе, і мяне вучылі зусім не таму, для чаго ўсіх адпраўлялі за горад? — з незразумелым падтэкстам, ніякавеючы, спытала дзяўчына.\n— Так, — усміхнуўся Яўген. — Я б і не пайшоў, калі б мама адразу не сказала. Думаю, не толькі нас вучылі зусім іншаму. Чаму ты пра гэта пытаеш?\n— Таму што… Я хачу стаць жанчынай менавіта з табой.\n— Гэта злачынства. — прагаварыў Яўген, і засаромеўся сваёй баязлівасці. — Я таксама вельмі гэтага хачу.\nЛіна бязгучна праслізнула ў пакой Яўгена.\nЯны кахалі адно аднаго горача і няўмела, саромеючыся сваёй нявопытнасці і асцярожна смеючыся, заміраючы ад пачуцця ўсёпаглынальнай пяшчоты, якое апальвала іх…\nЯўген прыгадаў у той момант словы маці. У яго душы жыло шчымлівае шчасце і радасць судакранання з самым патаемным. І гучала мелодыя песні.\n…Нарад вартаўнікоў з’явіўся ля дома тады, калі Ліна ўжо была на сваёй тэрыторыі. Нянавісць Мікіты булькатала ў галаве Яўгена, яна адчувалася амаль фізічна.\n— Ты яшчэ паплачаш! — выціснуў Мікіта скрозь зубы, не знаходзячы больш слоў. — Табе пашанцавала, што мы займаліся адной сямейкай у рабочай зоне.\nЯўген толькі ўсміхаўся ў адказ. Пачуццё трапяткога шчасця перапаўняла яго і не давала пракрасціся ў свядомасць ні нянавісці, ні пагрозам.\n…На прахадной Яўгена спынілі і запатрабавалі неадкладна з’явіцца да кіраўніка праекта. Юнак злёгку здзівіўся, бо калі гэты гнюс, Мікіта, напісаў на яго данос, то чаму разбіраць скаргу павінен кіраўнік праекта, а не Кіраванне маралі? Ды і даносы на бытавыя тэмы даўно патрабуюць фактаў.\nКіраўнік праекта жэстам запрасіў Яўгена бліжэй да стала, дзе стаяў іх другі прыбор — той самы канцэнтратар думак, пра які ён казаў Ліне.\n— Што гэта? — рэзка спытаў кіраўнік.\n— Альтэрнатыўны прыбор перадачы думкі на адлегласць, — спакойна адказаў Яўген. — Мы вялі распрацоўку адразу ў двух кірунках.\n— Што за кірунак? Чаму я пра гэта не ведаю? — голас кіраўніка рабіўся пагрозлівым.\n— Гэта — канцэнтратар разумовых палёў, — імкнучыся трымацца спакойна, пачаў тлумачыць Яўген. — Саму думку нельга ўзмацняць да некаторай крытычнай велічыні. Але думкі сотні, тысячы людзей можна сінхранізаваць і перадаваць накіравана.\n— Куды перадаваць? — імгненна спытаў кіраўнік праекта.\n— За Купал.\n— За Купал? Хто даваў табе паўнамоцтвы! — не, не пракрычаў, а люта прашыпеў кіраўнік.\n— Але гораду даўно патрэбна жыццёвая прастора! Мы павінны нейкім чынам спазнаць — што знаходзіцца за Купалам, ёсць там яшчэ жыццё ці.\n— Маўчаць! Шчанюк! Табе было дадзена заданне! А ты расходаваў матэрыялы, неверагодна дарагія матэрыялы, якія здабываюцца намі па граме за год, на стварэнне апарата, які разбурыць Купал!\n— Пры чым тут разбурэнне. Вы мяне няправільна зразумелі.\n— Маўчаць! Неадкладна ў аддзел! Працаваць дваццаць чатыры гадзіны на суткі! Паскорыць усё! Не адна, а ўсе чатыры станцыі павінны быць гатовыя і не праз дваццаць, а праз дзесяць дзён!\nЯўген пайшоў у аддзел.\nТут ужо ўсе пра ўсё ведалі. Гэта адчувалася па засяроджанай працы і хвалі шкадавання.\nПадчас кароткага абедзеннага перапынку Яўген адышоў з Анатолем ад усіх.\n— Я вось думаў у вольны час, чаму ж Трубу Смерці так дбайна ахоўваюць? — нібы пра нейкую дробязь спытаў Яўген. — Што вы на гэта скажаце?\n— Скажу, што ў вас шмат вольнага часу, — суха адказаў Анатоль.\n— Можа і так. І вось яшчэ пра што падумаў: запусцім мы станцыю, і што будзе з залатым горадам, калі.\nЁн не паспеў дагаварыць, ашаломлены тым, як перакасіўся твар старога інжынера, і якая хваля страху выплюхнулася ад яго.\n— Маўчыце! Прашу вас!\nПраз імгненне Анатоль зноў стаў абыякавым і спакойным. Памаўчаў, мабыць, збіраючыся з думкамі. Нарэшце загаварыў.\n— Я доўга думаў пра гэта. Шукаў дакументы пра даследчыя экспедыцыі ў Цемру. Але ні адна з іх не вярнулася. Ваш канцэнтратар — апошняя надзея. Я меў рацыю. Нішто не можа быць зменена.\n— Экспедыцыі не вярталіся… Але хто сказаў, што яны гінулі? Я — не веру, — суха адказаў Яўген.\n— У што вы не верыце?\n— У тое, што экспедыцыі былі…\n— Вось як? Вы разумееце, што сказалі? — Анатоль не змог і цяпер схаваць свайго хвалявання.\n— Разумею… Дарэчы, сачыце за маім пальцам, — Яўген павольна выводзіў на роўнай паверхні сцяны тыя самыя незразумелыя літары старой мовы, якія памяць дбайна захоўвала ўсе гады.\n— Дзе… Дзе вы іх бачылі?\n— У сне, — усміхнуўся Яўген. — Так сказаў мой Настаўнік.\n— Мы сябравалі, — сцішана загаварыў Анатоль. — Яго перавялі ў Настаўнікі калі ён пачаў шмат часу аддаваць пошукам.\n— Але ж ён нешта знайшоў? — Яўген імкліва павярнуўся тварам да Анатоля. — Ён прасіў мяне паверыць, толькі я не паверыў. Я бачыў па яго твары, вачах, што ён ведае сэнс гэтых літар!\n— Гэта паданне. Іх сямейнае паданне. Прабачце, яго я вам расказаць не магу. Я і так нагаварыў шмат лішняга… Але мне мала засталося. Праз чатыры месяцы народзіцца тое жыццё, якое стане маім канцом…\n— Так нельга! Нельга! — закрычаў Яўген, і на іх пачалі азірацца.\n— А як можна? — безнадзейна уздыхнуў Анатоль.\nЯўген не адказаў, пайшоў у аддзел.\nНіхто не адарваўся ад сваіх спраў, калі празвінеў званок, які абвясціў канец рабочага часу. У аддзеле ўсе працавалі. І толькі Яўген рашуча падняўся з-за стала, адсунуўшы ў бок прыборы.\n— Да сустрэчы, сябры, — задуменна развітаўся ён і выйшаў.\nЯго праводзілі ашаломленымі позіркамі.\nВідавочна, навіна пра незразумелыя паводзіны Яўгена распаўсюдзілася вельмі хутка — ён адчуваў, як вакол яго ўзрастае пачуццё здзіўлення і страху. А потым адчуў насцярожанасць ахоўнікаў, калі звярнуў на пляц, да будынка Кіравання. Яго спынілі.\nЯўген моўчкі, амаль урачыста, нібы выконваў незвычайны рытуал, прысеў, паклаў левую руку з бранзалетам на гладкую пліту паверхні пляца. У яго правай руцэ была заціснута важкая дэталь ад прыбора наладкі палёў.\nЯўген размахнуўся і ляснуў дэталлю па бранзалеце.\nРазам з аскепкамі бранзалета, што стрэльнулі ў розныя бакі, у знямелым жаху кінуліся ад Яўгена ахоўнікі. Яны ніколі яшчэ не бачылі такога надзвычайнага злачынства, амаль што святатацтва. І толькі іх старэйшы застаўся на сваім месцы. Яўген адчуў, колькі радасці выклікаў ён сваім учынкам у гэтага служакі: арыштаваць за самае страшнае злачынства перад Купалам, што можа быць лепшым для кар’еры!\nДзень пакарання смерцю прызначылі ў дзень арышту.\n— Савет Кіравання не хоча смерці аднаму з разумнейшых сваіх інжынераў, — казаў Яўгену суддзя перад карай. — Скажу вам больш: Першы Кіраўнік жадае паказаць людзям сваю дабрыню і чалавекалюбства. Мы збіраемся вас памілаваць. Але для гэтага вы павінны прызнаць сваю віну, спаслаўшыся на кароткае вар’яцтва з-за напружанай працы. Акрамя таго, вы павінны расказаць, якім самотным і чужым самі сабе сталі ў той момант, калі пазбавіліся бранзалета. Г эта ўсё, што ад вас патрабуецца. Вы вернецеся да сваёй працы, паколькі яна павінна быць закончана. Праўда, жыць будзеце ў іншым месцы, і сям’ю завесці вам не дазволяць. Пакуль вам усё зразумела?\n— Добра. Пасля вашага апошняга слова будзе зачытана рашэнне пра памілаванне.\nКалі клетку з Яўгенам паднялі на пляцоўку перад Трубой Смерці, ён адшукаў сярод натоўпу маці. Яна плакала. Але твар яе быў напоўнены цёплым святлом любві і надзеі. Побач з ёй стаяла Ліна з сухімі вачамі.\nВяшчальнік чытаў прысуд, а натоўп перад Яўгенам у страху сціскаўся: за апошнія сто гадоў здзейснена самае страшнае злачынства супраць Купала: спроба ўтойвання і наўмыснае знішчэнне эмацыйнага бранзалета.\nПотым вяшчальнік паведаміў, што Яўген можа сказаць свае словы.\nЯўген не змог выпрастацца ў клетцы, таму ён проста сеў, перакрыжаваўшы ногі, чым выклікаў гул здзіўлення.\n— Людзі! Я без бранзалета, таму не адчуваю вас. І вы не адчуваеце мяне. Але я скажу вам словы, якія ўсе вы зразумееце. Якія адчуеце без бранзалетаў.\nНатоўп унізе здрыгануўся і заціх. І Яўген моцным, упэўненым голасам заспяваў:\nЗлатакрылая і яснавокая…\nЁн спяваў у поўнай цішыні, голас яго лунаў над людзьмі, а яны там, унізе, ашаломленыя, агаломшаныя застылі, і толькі вусны ў многіх ледзь-ледзь уздрыгвалі.\n— Шпрыц! Калі ўкол! — узарваў цішыню рэзкі загад.\nВыканаўца прысуду за спінай Яўгена, вытарашчыўшы вільготныя вочы, стаяў нерухома, калені яго дробна трэсліся, з рукі выслізнуў і пакаціўся ўніз, у цемру Трубы шпрыц.\n— Клетку пхай!\nСуддзя падбег да лесвіцы, якая вяла да пляцоўкі на Трубе Смерці, блытаючыся ў доўгім плашчы, пачаў караскацца на верхатуру. За ім кінулася некалькі ахоўнікаў, якія палезлі следам.\nІ тут з натоўпу вырваўся дрыжачы дзявочы голас:\nУ наступны момант да яго далучыўся ўпэўнены голас жанчыны. І ўжо ў два жаночыя галасы прагучаў узнёсла канец радка:\n…Там зорка ёсць адна.\nІ ўзмацняючыся шматкроць новымі галасамі з кожным словам, узнесліся да Купала другі радок, потым трэці і чацвёрты…\nХто светлы, той і свят\nІ ты за гэтай зоркаю\nСуддзя нарэшце дасягнуў пляцоўкі і, цяжка аддзімаючыся і сапучы, пхнуў клетку ўніз.\nНатоўп здрыгануўся, быццам праз кожнага з іх прайшоў электрычны разрад, імгненна наэлектрызаваўшы людзей. Яны пачалі ціснуцца адно да аднаго і да лесвіцы, што вяла да Трубы. Натоўп перастаў быць натоўпам, а стаў нечым адным, вялікім, рашучым. І адлегласць паміж гэтым нечым і лесвіцай няўмольна змяншалася…


Кітайскія вытворцы магнітных замкаў на 1200 фунтаў - YLI ELECTRONICï¼ˆASIAï¼ ‰ LTD\nДадому >Магнітны замак > Магнітны замак на 1200 фунтаў\nYLI Electronic з'яўляецца адным з вытворцаў у Кітаі, які вырабляе магнітны замак на 1200 фунтаў. Гэты тып магнітнага замка будзе адпавядаць вашым патрабаванням на звышмоцных дзвярах. Акрамя іншых лёгкіх дзвярэй, вы можаце прыняць нейкі ніжні магнітны замак, які ўтрымлівае сілу ўтрымання. € ™ не ўплывае на любую функцыю падчас працы. Але калі вы збіраецеся выкарыстоўваць магнітны замак на звышмоцных дзвярах, магнітны замак YLI Electronic 1200Lbs стане вашым ідэальным варыянтам, які ўтрымлівае сілу ўтрымання 1200 фунтаў, якая забяспечвае вашу бяспеку.\nЗ нашай вытворчай лініі вы можаце ўбачыць розныя магнітныя замкі нашага магнітнага замка на 1200 фунтаў, такія як магнітны замак з выхадам сігналу, магнітны замак з усталёўкай часу, убудаваны магнітны замок з зумерам, устаўны магнітны замак, воданепранікальны магнітны замак і г.д. праекты патрабуюць магнітнага замка для выхаду сігналу. У гэтым выпадку вы можаце выбраць наш магнітны замак на выхадзе сігналу, які пастаўляецца з выхадам сігналу блакавання або двайным выхадам сігналу (зваротная сувязь пра стан дзвярэй і зваротная сувязь пра стан блакавання). загружана ў вашу бягучую сістэму кантролю доступу, у якой вы можаце кантраляваць адносную інфармацыю і атрымліваць адпаведныя рашэнні, якія адпавядаюць вашым патрабаванням бяспекі. У некаторых выпадках патрабуецца магнітная блакіроўка з усталёўкай затрымкі па часе ў адпаведнасці з правіламі некаторых сцэнарыяў. Пры такіх абставінах, наш магнітны замак стане вашым першым выбарам дзякуючы яго высокай якасці і даўгавечнасці. Калі вы ўсталёўваеце наш магнітны замак у банку ці іншай зоне бяспекі, наш магнітны замак з убудаваным зумерам павінен быць опцыяй для Калі вы прарываецеся ў нейкую зону, якая знаходзіцца пад аховай, не дазваляючы ўваход несанкцыянаваным асобам, спрацоўвае сігналізацыя магнітнага замка ўбудаванага зумера, вы можаце пачуць гук, які гудзе, пакуль не вырашыце патэнцыйную пагрозу. , наш убудаваны зуммерны магнітны замак павінен стаць вашым ідэальным прадуктам у такім выпадку. Акрамя таго, калі вы хочаце, каб магнітны замак выкарыстоўваўся на адкрытым паветры, варта разгледзець наш воданепранікальны магнітны замак з IP-68.\nПры працы магнітнага замка на 1200 фунтаў няма рэшткавага магнетызму. Яго працоўны рэжым адпавядае правілам магнетызму. Акрамя таго, магнітны замак на 1200 фунтаў выраблены з падвойнай ізаляцыяй. Яны сертыфікаваны CE UL FCC ROHS ISO PCT MA і г.д. нашага патрабавання.\nYM-500N 1200Lbs Магнітны замак з адной дзвярыма\nМожа выкарыстоўвацца з рознымі дзвярыма. Спецыяльны створаны антырэшткавы магнетызм робіць аўтаматызацыю кантролю доступу больш бяспечнай, а электрычны замак больш трывалым. Сіла ўтрымання: 1200 фунтаў\nYM-500ND 1200Lbs Магнітны замак з падвойнымі дзвярыма\nЭлектрычны замак падвойных дзвярэй 1200 фунтаў прызначаны для шкляных дзвярэй, цяжкіх дзвярэй, драўляных дзвярэй, вогнетрывалых дзвярэй, рассоўных дзвярэй і металічных дзвярэй і гэтак далей. З трывалымі функцыямі. Алюмініевы матэрыял.\nYM-500N (святлодыёдны) Магнітны замак з адной дзвярыма 1200Lbs са святлодыёдам\nМагнітны замак з утрыманнем 1200 фунтаў сілы для адной дзверы, напрыклад, шкляныя дзверы, драўляныя дзверы, вогнетрывалыя дзверы, рассоўныя дзверы і металічныя дзверы. Ён таксама са святлодыёдным індыкатарам.\nYM-500ND (святлодыёдны) Магнітны замак з падвойнымі дзвярыма 1200 фунтаў са святлодыёдам\nМагнітны замак з утрыманнем 1200 фунтаў для падвойных дзвярэй, напрыклад, шкляныя дзверы, драўляныя дзверы, вогнетрывалыя дзверы, рассоўныя дзверы і металічныя дзверы. Ён таксама са святлодыёдным індыкатарам.\nYM-500NT (святлодыёдны) Магнітны замак з адной дзвярыма 1200 фунтаў з затрымкай часу\nУбудаваны рэжым затрымкі часу і можа ўсталяваць 0,3,6,9 сек. Ён падыходзіць для чытача карт з затрымкай па часе і святлодыёдным індыкатарам. Утрымлівальная сіла: 1200 фунтаў


У Гістарычным музеі пакажуць «коміксы» з жыцця шляхты | Новы Час\nДадзены праект – гэта выстава з серыі малюнкаў, якія распавядаюць аб жыцці беларускай шляхты ў XVII стагоддзі. Куншт – састарэлае слова, якое абазначае выяву, відарыс, у дадзеным выпадку можна трактавацца як «комікс». Сцэнар заснаваны на рэальных падзеях нашай гісторыі – знаёмства і пачатак раману маршалка слонімскага Юрыя Трызны з Рэгінай, сястрой Паўла Стэфана Сапегі.\nПраект адметны тым, што малюнкі створаны на падставе відэароліка, а выкананы і надрукаваны пры дапамозе тэхналогіі стэрэадруку прадпрыемствам «Stereomir». Такая тэхніка надае выяўленым сцэнам пэўную глыбіню і аб’ём.\nВыстава працягвае тэму мінулагодняга праекта «VKL3D» – «Апыніся ў сэрцы гісторыі», ажыццёўленага пры тэхнічнай падтрымцы кампаніі «Samsung». Ён і сёння дэманструецца ў экспазіцыі Нацыянальнага гістарычнага музея Рэспублікі Беларусь, дзе з дапамогай віртуальных акуляраў можна ўбачыць Гальшанскі замак, чый выгляд адноўлены на пачатак XVII стагоддзя, час яго найбольшага росквіту.\nУ стварэнні праекта таксама ўдзельнічалі мінскія гістарычныя і турыстычныя блогеры, артысты-аніматары з «Майстэрні ўражанняў», музыкі з фольк-рок гурта «Тутэйшая Шляхта» і гурта «Літы Талер», якія выступяць на ўрачыстай прэзентацыі праекта.


Белазар | Праграмы | Белазар | Гісторыя\nГасцёўня\tГісторыя развіцця Белазара\nБелазар з'явіўся ў Сеціве напрыканцы 2002 году, і ад таго часу ён пакрысе дапрацоўваецца: з'яўляюцца новыя функцыі, выпраўляюцца знойдзеныя памылкі, папаўняецца слоўнікавая база.\nВерсія 6.1 (чэрвень, 2009г.)\nГэта версія - галоўным чынам выпраўленне выяўленых недахопаў рэлізу 6-й версіі Белазара, і крыху новых напрацовак. Вось кароткі пералік выпраўленняў:\nВыпраўлены пераклад адушаўлёных назоўнікаў у вінавальным склоне ў некаторых выпадках. А таксама выпраўлена вызначэнне адушаўлёнасці назоўнікаў ніякага роду множнага ліку.\nДзеянне налады перакладніка "У перакладах выкарыстоўваць альт. формы замест асноўных" абмежавана трыма формамі назоўніка (адз.лік тв.скл., мн.лік родн.скл. і мн.лік він.скл.) і двума формамі прыметніка (родн.скл. ж.р. і тв.скл. ж.р.).\nКароткае Ў больш не будзе ставіцца ў перакладзе напачатку скаротаў. Прыклад: "Дырэктару УП".\nКалі зыходнае слова змяшчае як літары зыходнага алфавіта, гэтак і іншыя знакі - яно будзе пазначацца як памылковае і ў зыходным тэксце (як ёсць у версіі 6.0), і ў перакладзе (а гэтага не было).\nМагчымасць дадаваць у слоўнік рускія дзеепрыметнікі і прыметнікі з аднолькавай асновай, але рознымі кароткімі формамі. Прыклад: "замедленный" - "замедлено" (дзеепрым., кар. форма) і "замедленно" (прым., кар. форма).\nУ спісе слоў слоўніка выводзіцца род назоўніка. Таксама у акенцу "Абранне перакладу са слоўніка" паказваецца род магчымых варыянтаў перакладу.\nМагчымасць дадаваць у слоўнік назоўнікі агульнага роду. Гэта адушаўлёныя назоўнікі, якія могуць мець і мужчынскі, і жаночы род, у залежнасці ад кантэксту. Прыклад: "візаві" (нязменны), "абдзірала". Такія назоўнікі ў рускай мове маюць адну парадыгму (набор формаў), а ў беларускай мове могуць мець дзве розныя парадыгмы для назоўнікаў мужчынскага і жаночага роду.\nМагчымасць уводу ў слоўнік беларускіх слоў з прыстаўной "і", якія пачынаюцца з "мх". Прыклад: "мох" - "імху".\nВыпраўлена праблема з маруднай прагорткай спісу слоў у слоўніку пры ўключаным фільтры.\nКасметычныя змены ў даведцы.\nВерсія 6 (травень, 2009г.)\nУ папярэдняй версіі ў рускую частку слоўніка было дададзена шмат новых слоў, але большасць з іх засталася без перакладаў. За апошнія 2 гады слоўнік пашырыўся на 27 тыс. новых беларускіх артыкулаў. Паступова ён робіцца сапраўды ўніверсальным, улучаючы базавую лексіку абедзвюх моў.\nУ слоўніку Белазара 5 было шмат неперакладзеных рускіх дзеепрыметнікаў. Цяпер большасць з іх перакладзена беларускімі складанымі дзеепрыметнікамі "які/што (дзеяслоў)". Дзякуючы гэтым намаганням агульная колькасць неперакладзеных рускіх артыкулаў скарацілася з амаль 60 тыс. да прыблізна 15 тыс. лексічных адзінак.\nУдасканалены фармат слоўніка праграмы паскарае пошук слоў і аперацыі загрузкі/захавання файлаў слоўніка.\nДзякуючы змененым правілам пабудовы формаў слова атрымалася без асаблівых цяжкасцяў захаваць у ім словы з "нестандартнай" марфалогіяй. Напрыклад, беларускія словы з прыстаўной "і": рвацца --> ірвацца, леў --> льва/ільва, лоб --> лба/ілба. Іншы прыклад - збеглы галосны паміж прыстаўкай і коранем слова: (бел) сабраць --> збяру, сагнаць --> зганю, (рус) вобрать --> вберу, взодрать --> вздеру, растереть --> разотру.\nУ дадатак цяпер праграма аўтаматычна апрацоўвае флексію напрыканцы асновы беларускага слова: (в->ў) адмовіць --> адмоўлю, ідэаліст --> ідэалісце, парада --> парадзе.\nЦікавай навіной 6-й версіі з'яўляецца магчымасць дадання тлумачэнняў да артыкулаў слоўніка. На момант публікацыі тлумачэнні дададзены да ўсіх абрэвіятур. Але патэнцыйна магчыма стварэнне невялікага тлумачальнага слоўніка ў рамках праекта "Белазар".\nІншае ўдасканаленне - гэта тэматыкі артыкулаў. Кожнаму слоўнікаваму артыкулу можна надаць сваю тэматыку з больш за 100 наяўных тэматык, падзеленых на 18 групаў: тэхніка, біялогія, эканоміка, малаўжывальная і нелітаратурная лексіка і да т.п. Гэта доўгачаканая магчымасць з вельмі моцным патэнцыялам, накіраваным на паляпшэнне якасці перакладу. На дадзены момант рэалізавана толькі магчымасць адключэння непатрэбных тэматык падчас перакладання, але ўжо адно гэта можа значна палепшыць якасць выніковага тэксту. Напрыклад. вы можаце адключыць нелітаратурную лексіку падчас перакладу юрыдычнага дакумента, або тэматыкі з групы "Тэхніка", калі перакладаеце філасофскі трактат. У наступных версіях задзейнічанне тэматык будзе пашырана.\nДапрацаваны фармат слоўніка дазволіў захоўваць і карэктна перакладаць з рускай мовы ў складаныя беларускія дзеепрыметнікі выгляду "які не (дзеяслоў)". Напрыклад: (рус) "незнающий" --> "які/што не ведае".\nЧасткова апрацаваны і дададзены ў агульную базу "Маленькі маскоўска-беларускі (крывіцкі) слоўнічак" Яна Станкевіча, "Малы расейска-беларускі слоўнік прыказак, прымавак і фразем" Зміцера Санько, з распаўсюджанымі фразеалагізмамі і прыказкамі.\nШмат працы і часу было выдаткавана на пошук і выпраўленне памылак у формах слоў у слоўніку. Напачатку з'яўлення праграмы ў Сеціве шматлікія карыстачы адгукнуліся на прапанову і дасылалі свае ўнёскі ў слоўнік Белазара. Нажаль, час ад часу там сустракаліся арфаграфічныя памылкі, якія ў выніку апынуліся ў агульнай базе. Праца над памылкамі будзе працягнута і надалей.\nІ апошняя, але не меньш значная, навіна адносна слоўніка Белазара 6 – гэта з'яўленне слоўніка "Скароты са знакамі прыпынку". Гэты слоўнік з'явіўся па запытах карыстачоў, і захоўвае шырока карыстаныя скароты накшталт "і да т.п.", "т.зв.", "за выкл." і іншыя, з перакладамі. Алгарытм перакладання адмыслова дапрацаваны каб адшукваць і карэктна перакладаць такія скароты.\nУдасканаленне алгарытмаў перакладу\nПадвышана хуткасць перакладу. На вялікіх тэкстах пераклад адбываецца ў 2 разы хутчэй.\nАбрэвіятуры цяпер захоўваюцца як назоўнікі, а таму маюць род/лік і могуць перакладацца ў кантэксце сказу, а не паасобку.\nПашыраны правілы спецапрацоўкі на іншыя выпадкі. Цяпер карэктна апрацоўваюцца прыназоўнікі (бел) с/з, у/ў/ва і (рус) с/со, в/во. Напрыклад: "у машыне", але "ва ўрачыстасцях".\nДададзена апрацоўка часціц (бел) ж/жа, б/бы. Напрыклад, "быў бы", але "была б".\nАпрацоўка выпадку, калі (рус) "то" выконвае ролю часціцы і пішацца праз дэфіс. Прыклад: "сейчас-то" --> "зараз вось", "сегодня-то" --> "сёння вось".\nБольш шырокае выкарыстанне кароткіх формаў у некаторых беларускіх дзеепрыметнікаў залежнага стану і якасных прыметнікаў. Тое ж датычна займеннікаў ("гэта машына" замест "гэтая машына").\nШмат працы пакладзена на больш дакладнае вызначэнне ролі слова ў сказе. Дзякуючы зваротнай сувязі з карыстачамі, аналізаваліся складаныя выпадкі, і ўдасканальваўся алгарытм аналізу.\nНовы выгляд слоўнікаў - у спісе адлюстроўваецца тып словазмянення, лема (кананічная форма слова), тэматыка і спіс некаторых формаў слова. Прыбрана з прагляду службовая інфармацыя.\nВерсія 5.1 (ліпень, 2007г.)\nНевялікія змены ў графічны дызайн праграмы і выпраўленні памылак (загрузка RTF-файлаў, праблема з панэллю прыладаў).\nВерсія 5 (чэрвень, 2007г.)\nПаскарэнне загрузкі слоўніка\nПапярэднія версіі Белазара 3 і 4 пакідалі не самае прыемнае ўражанне з-за вельмі маруднай загрузкі праграмы. Напрыканцы 2006 году я вырашыў урэшце выправіць гэтую функцыю. І вось дзякуючы аптымізаванню структуры слоўніка і алгарытмаў загрузкі/захавання хуткасць запуску праграмы была павялічаная адразу ў 5 разоў! Наступнае паўгадовае тэставанне бэта-версіі праграмы не выявіла памылак у гэтай частцы. Аднак з-за рэструктуравання слоўніка слоўнікі ад Белазара 4 больш не сумяшчальныя з новай версіяй.\nПашырэнне рускай часткі слоўніка\nЗа апошні год была выкананая вялікая праца па канвертаванню і апрацоўцы Рускага граматычнага слоўніка Залізняка, які ўтрымлівае вельмі шмат распаўсюджаных рускіх слоў з граматычнымі характарыстыкамі.\nЗгортванне праграмы ў сістэмны латок (трэй) пры націсканні ESC.\nПерацягванне файла ў Белазар з Правадыра Windows.\nЦалкам абноўлена апрацоўка кадовак тэкстаў, прызначаных да перакладання. Цяпер Белазар можа чытаць і пісаць тэкст у фарматах: ANSI (Windows 1251), ASCII (DOS 866), Lacinka (Baltic 1257), UTF-8, Unicode, KOI8-R, MAC, ISO.\nПры даданні новага перакладу ў слоўнік праграма прапануе абраць наяўнае слова, калі такое ўжо ёсць у спісе перакладаў.\nДапрацаванае акно замены слова ў слоўніку (калі новае слова мае такую ж аснову, як і іншае слова ў слоўніку).\nАкно "Слоўнікавы артыкул": дапрацаваны кантроль наяўнасці перакладаў.\nАльтэрнатыўныя варыянты для рускіх назоўнікаў: "волнение" - "волненье", "горение" - "горенье" і да т.п.\nПры ўводзе перакладу для рускіх дзеепрыметнікаў (-щий, -щийся,...) аўтаматычна прапаноўваецца варыянт "які ...", калі для дзеепрыметніка ёсць у слоўніку дапасаваны рускі дзеяслоў, і ён мае беларускі пераклад.\nАкно паведамленняў праграмы: калі выявіцца нейкая памылка ў слоўніку, падвойнай пстрычкай на паведамленню можна адкрыць праблемны артыкул.\nАбноўлены лагатып і значок праграмы - падзякі Мікалаю Іванову!\nІншыя ўдасканаленні і выпраўленні хібаў.\nВерсія 4.1 (чэрвень, 2006г.)\nУнутраныя змены У праграме зробленыя істотныя ўнутраныя змены, але яны не адбіліся на працы карыстальніка. Як прыклад - вылучэнне рухавіка перакладаў ад графічнага інтэрфейсу Белазара.\nВерсія 4.0.2 (жнівень, 2005г.)\nДададзеныя новыя інтэрфейсы - на ўкраінскай мове, і на ўкраінскай мове транслітам.\nВерсія 4 (красавік, 2005г.)\nАльтэрнатыўныя формы слоў - новыя магчымасці\nНесумненна самая галоўная навіна гэтай версіі - гэта з`яўленне альтэрнатыўных форм(аў) сло(ва)ў. Іх адсутнасць значна пагаршала якасць перакладаў, асабліва на літаратурных тэкстах (проза, паэзія), і на тэкстах жывой гаворкі (паштовая перапіска, інтэрнэт-форумы). Вось пералік словаформаў, якія зараз выдатна перакладаюцца Белазарам дзякуючы наяўнасці альтэрнатыўных форм слоў:\nНовыя формы назоўніка і прыметніка, якія выкарыстоўваюцца ў складаных назоўніках і прыметніках у якасці першай часткі слова (якая стаіць перад злучком). Напрыклад: "татара-мангольскі" - "татаро-монгольский", "байкала-амурская" - "байкало-амурская".Складаназлучаная форма прыслоўя ("па-...") захоўваецца як альтэрнатыўная форма для ф.№25 прыметніка. Напрыклад: "па-беларуску"-"по-беларуски", "па-кашачаму" - "по-кошачьи"Новая альтэрнатыўная форма для рускага прыметніка "-ей", якую раней зусім немагчыма было ўвесці ў слоўнік: "эстетичнее" - "эстетичней", "комичнее" - "комичней".Альтэрнатыўныя напісанні рускіх назоўнікаў множнага ліку назоўнага склону: "договора" и "договоры", "ветра" и "ветры", "тракторы" - "трактора", "сектора" - "секторы".Альтэрнатыўныя формы з канчаткамі (бел) "-аў" і (рус) "-ов", "-ев": (бел) "кватэр" - "кватэраў", "клавіш" - "клавішаў", "кароў" - "кароваў", (рус) "очистков" - "очисток", "пожитков" - "пожиток", "верховий" - "верховьев", "низовий" - "низовьев".Старасвецкія формы беларускіх і рускіх назоўнікаў і прыметнікаў: (ганарыцца якой) "белай" - "белаю"; "роднай" - "роднаю"; "мовай" - "моваю".Кароткія формы рускіх прыметнікаў зараз інтэрпрэтуюцца праграмай як альтэрнатыўныя формы назоўнага склону: "зеленый" - "зелен", "печальная" - "печальна".\nПашыраная апрацоўка рускіх дзеепрыметнікаў на "-щий", "-щийся"\nУдасканалена апрацоўка рускіх дзеепрыметнікаў, якія перакладаюцца беларускімі словазлучэннямі выгляду "які/якая/якое/якія/што ...". А менавіта:\nкалі раней беларускае словазлучэнне павінна было складацца з двух слоў (які ), то зараз яно можа ўтрымліваць дадаткова 3 іншыя словы. Напрыклад: "вызывающий симпатию" - "які выклікае прыхільнасць", "нуждающийся" - "які жыве ў нястачы", "незнающий" - "які не ведае".Падчас перакладу сказа з некалькімі рускімі дзеепрыметнікамі, варыянты перакладаў выгляду "які ..." можна чаргаваць з варыянтамі "што ...". Напрыклад: "Человек, НЕЗНАЮЩИЙ языка, но ИМЕЮЩИЙ компьютер, может воспользоваться Белазаром для перевода незнакомых слов..." - "Чалавек, ЯКІ НЕ ВЕДАЕ мовы, але ШТО МАЕ кампутар, можа скарыстацца Белазарам для перакладу незнаёмых слоў...". Гэту магчымасць можна адключыць.\nНазоўнікі адмысловага роду\nЁсць магчымасць для любога назоўніка азначыць род, які будзе адрознівацца ад роду, уведзенага ў эталоне. Напрыклад, (рус) "Сережа", "Андрюшка", "Ваня" - назоўнікі мужчынскага роду, але якія змяняюцца як назоўнікі жаночага роду. Зараз для гэтых назоўнікаў можна адмыслова азначыць род мужчынскі.\nАпрацоўка "у" - "ў"\nРаней пры даданні новых слоў у слоўнік не было магчымасці ўводзіць запазычаныя словы, якія парушаюць правіла выкарыстання літары "ў". Прыклад: "вакуум" - заўсёды ператваралася ў "вакуўм", "кантынуум" - у "кантынуўм" і г.д. Зараз гэтае аўтаматычнае пераўтварэнне можна адключыць.\nХуткае даданне перакладаў з вядомымі прэфіксамі\nПры спробе дадання новага пераклада да слова, што пачынаецца з вядомага прэфікса, Белазар будзе прапаноўваць яго магчымыя пераклады, грунтуючыся на перакладах ужо ўведзенага слова без прэфікса. Напрыклад, пры даданні пераклада для слова "аўтапаўтор" Белазар прапануе новы пераклад "автоповторение", грунтуючыся на наяўнасці пераклада "повторение" для слова "паўтор" без прэфікса "аўта-".Іншыя прэфіксы: авиа=авія, агро=агра, бумаго=папера, волно=хваля, зоо=заа, меж=між і інш., разам - больш за 600 пар.\nУдасканаленая прыярэтызацыя перакладаў\nДа трох ступеняў прыярытэтнасці перакладаў слова дададзеная яшчэ адна.\nэксклюзіўны пераклад (НОВЫ!) - усталёўваецца ў адмысловых выпадках для шырока распаўсюджаных слоў, калі яны "перабіваюцца" пры перакладзе меней распаўсюджанымі словамі,пераважны - пераважны пераклад сярод іншых перакладаў для гэтага слова,звычайны - звычайны пераклад,выкраслены - гэты пераклад будзе скарыстаны толькі тады, калі слова нельга перакласці ніякім іншым чынам.\nПалепшанае распазнанне кананічнай формы і часціны мовы\nЗараз пры даданні слова ў слоўнік праграма распазнае часціну мовы, нават калі гэтае слова ўжо ўведзенае ў кананічнай форме. Таксама палепшана адрозненне дзеясловаў закончанага і незакончанага трывання, грунтуючыся на інфармацыі аб наяўнасці/адсутнасці ў слова прэфікса.\nПерапрацаваны алгарытм перакладання\nАлгарытм пошуку правільных варыянтаў слоў перапісаны нанова. Гэта палепшыла якасць падбору варыянтаў перакладаў на 10%-15%.\nДададзена спецапрацоўка некаторых перакладаў.\nАпрацоўка (рус) "в", "во" - (бел) "у", "ва".Апрацоўка (рус) "по" - (бел) "па". Прыклад: (рус) "русски" - (бел) "па-руску", (рус) "отечески" - (бел) "па-бацькоўску".(бел) "якi" - (рус) "какой", "который"\nЗахоўванне слоў з асновай даўжэй за 20 літараў\nДаўжыня асновы слова, якое можна захаваць у слоўніку, павялічана з 20 да 30 літараў. Гэта дае магчымасць уводзіць у слоўнік і перакладаць амаль усе словы без выключэння.\nШматлікія іншыя удасканаленні і выпраўленні памылак\nаптымізаваны падбор формаў слова пры даданні новага слова ў слоўнік,злёгку удасканаленая праверка арфаграфіі,пошук невядомых слоў у тэксце без перакладу (ён адбываецца значна хутчэй за пераклад тэкста),зроблены больш кампактным экспартаваны з Белазара слоўнік,карэктная апрацоўка непарыўнага прабела HTML "& nbsp;",новыя малюнкі на кнопках,і інш.\nВерсія 3.7 (студзень, 2005г.)\nНазоўнікі - Уласныя імёны\nГалоўнае навіна версіі 3.7 - карэктнае адрозніванне назоўнікаў - уласных імёнаў ад астатніх. Уласныя імёны пішуцца толькі з вялікай літары. Зроблены таксама:\nіншыя змены, звязаныя з увядзеннем імён ўласных ў слоўнік,дададзены фільтр па неперакладзеных словах у слоўніках,іншыя дробныя выпраўленні.\nВерсія 3.6.2 (студзень, 2005г.)\nНовая ітэрацыя Белазара.\nВыпраўлена памылка пры запыце дадання ў слоўнік словаспалучэння-пераклада, калі адключаны рэжым пашыранай апрацоўкі перакладаў,часам не адлюстроўваліся сувязі перакладаў пры адчыненні слоўнікавага артыкула.\nПаскарэнне аперацыі выдалення са слоўніка,паскарэнне прагляду слоўнікаў,Зменены API Белазара (інтэрфейс для сувязі паміж Белазарам і іншымі прыкладаннямі),Зроблена нармалёвая прагортка слоўнікаў колцам мышы,Прагляд асноўных форм бягучага слова ў акне слоўнікаХуткі пошук слоў у слоўніках (дастаткова пачаць друкаваць слова).\nВерсія 3.6.1 (верасень, 2004г.)\nПадпраўленая папярэдняя версія. Спачатку я планаваў публікаваць адразу версію 4.0 праграмы са шматлікімі зменамі і новымі магчымасцямі, але яе распрацоўка зацягнулася (нават пакуль не ведаю, як надоўга). Таму я вырашыў выкласці гэтую прамежкавую версію 3.6.1 для вольнай загрузкі.\nПарушэнне цэласнасці слоўніка пры выдаленні слова, якое уваходзіла ў якое-небудзь словаспалучэннепадчас рэдагавання эталона не працавала праверка арфаграфіі, і не спрацоўвала абнаўленне нумароў эталонаў у слоўнікуНяправільна працавалі спалучэнні Ctrl-C, Ctrl-V у акне пошукунедапушчанне з`яўлення дубляў у базах словаспалучэнняўвыпраўлены некаторыя іншыя хібы\nПашырана кантэкстнае меню рэдактара арыгінальнага тэкста,дапрацаваны арфаграфічны аналізатар,дапрацаваныя правілы мадыфікацыі асновы слова,абноўлены частотныя спісы арфааналізатара, і інш.\nВерсія 3.6 (травень, 2004г.)\nТут выпраўлены некаторыя выяўленыя недахопы папярэдняй версіі 3.5 Белазара. Ёсць таксама некалькі новых магчымасцяў.\nЧасам магло ўзнікнуць завісанне праграмы падчас выдалення слова са слоўніка; Не адмянялася фільтраванне слоўніка пасля прагляду статыстыкі; "Перакласці ўсё" - працавала аднолькава як і "Перакласці фрагмент"; Падчас прагляду слоўніка словаспалучэнняў, пры ужыванні фільтра па змененым спалучэнням адначасова спрацоўваў фільтр па тыпах спалучэнняў; Выпраўлены алгарытмы працы з аўтападстаноўкамі; Выпраўлена памылка, якая ўзнікала пры апрацоўцы падфарбоўкі www-лінкаў пасля іх выдалення з тэксту; выпраўлена памылка ў працэдуры пошуку словаспалучэнняў; выпраўлена памылка, якая ўзнікала пры паўторным націсканні кнопкі зачынення галоўнага акна.\nІнтэрфейс на трансліце\nДадазеныя інтэрфейсы праграмы на беларускім і рускім трансліце. Яны будуць карысныя тады, калі ёсць праблемы з адлюстраваннем кірыліцы ў меню праграмы.\nАдлюстраванне невядомых слоў\nЗараз ёсць магчымасць сартаваць спіс невядомых слоў як па алфавіту, так і па чашчыні выкарыстання ў тэксце.\nКалі ў слоўнік былі ўнесены змены, ён будзе захоўвацца на дыск аўтаматычна кожныя 20 хвілін (па-змаўчанню). Таксама можна захаваць слоўнік, націснуўшы [F12].\nВерсія 3.5 (красавік, 2004г.)\nНягледзячы на тое, што новая версія праграмы не планавалася, тым не менш я меў трохі вольнага часу - і вось, калі ласка, Белазар 3.5!\n2 галоўныя ўдасканаленні гэтай версіі Белазара - гэта, па-першае, значна перапрацаваны арфаграфічны аналізатар, і, па-другое, абмежаваная падтрымка беларускай лацінкі. Некаторыя змены ўнесеныя ў інтэрфейс, для большай зручнасці.\nБылі перагледжаныя правілы арфаграфічнага і лексічнага аналізу беларускамоўных тэкстаў, абноўленыя правілы аўтазамены выяўленых памылак.\nЧастотны аналіз літараспалучэнняў\nГэта новы модуль арфаграфічнага кантролю. Ён дазваляе выявіць словы на беларускай і рускай мове, якія ўтрымоўваюць рэдкія ці забароненыя спалучэнні літараў, не ўласцівыя першай ці другой мове.\nАрфааналіз новых слоў\nЗараз пры даданні новага слова ў слоўнік, а таксама пры змяненні формаў існуючага слова, яго формы будуць аўтаматычна аналізавацца праграмай на наяўнасць памылак.\nВыпраўленне памылак у тэксце\nГэта функцыя дазваляе аўтаматычна выпраўляць выяўленыя ў беларускім тэксце арфаграфічныя памылкі. Увага: Аўтаматычнае выпраўленне памылак не гарантуе поўнага выяўлення і правільнай карэктыроўкі ўсіх памылак у тэксце. Таму рэкамендую пасля выканання гэтай працэдуры самастойна праглядзець тэкст.\nПадтрымка беларускай лацінкі\nЗ'явілася магчымасць імпартаваць тэкст, напісаны на лацінцы, у праграму. Затым тэкст можна экспартаваць (захаваць) з Белазара у файл у фармаце лацінкі. Праграма "разумее" лацінку, напісаную ў кодавай старонцы CP1257 (Baltic), а таксама тэкст у фармаце HTML Unicode. Ёсць магчымасць уставіць лацінку з буфера абмену (з адначасовым перакадаваннем у кірыліцу), і, наадварот, змясціць кірыліцу ў буфер абмену, з перакадаваннем у лацінку. Падрабязней пра лацінку глядзіце ў даведніку Белазара.\nСлужбовыя словы могуць быць пазначаныя як скароты. Скароты - гэта словы, якія пішуцца ТОЛЬКІ з усіх вялікіх літараў (РБ, ККД,..). Калі ў тэксце сустрэнецца скарот, напісаны не з усіх вялікіх літараў, ён можа быць не перакладзены, нават калі пераклад гэтага слова ёсць у слоўніку. Калі ж у тэксце сустрэнецца слова з вялікіх літараў, якое мае некалькі варыянтаў перакладу, то перавагу пры перакладзе будзе мець варыянт-скарот. Увага: не блытайце скароты са скарачэннямі! Скарачэнні: Гб, МБіт, хв,... Падрабязней пра скароты - у даведніку Белазара.\nЗмены ў інтэрфейсе\nЗараз галоўнае акно праграмы захоўвае не толькі сваё становішча на экране, але і стан (разгорнутае, звычайнае).\nНовыя камбінацыі: пераход у вакенца невядомых слоў - Shift-Ctrl-U, вярнуцца ў галоўнае акно праграмы - Shift-Ctrl-M. Пераход да наступнага слова з памылкай або папярэджаннем - F12. Беражыце кнопкі сваёй мышкі! ;)\nМагчымасць размясціць тэксты арыгінала і пераклада як адзін пад адным, так і побач.\nПадрыхтаваны некалькі каляровых схемаў афармлення тэкстаў у рэдактары: "класіка", "нататнік", "ворд". "паскаль", з рознай расфарбоўкай і рознымі шрыфтамі.\nІнтэрфейс на лацінцы\nЗараз Вы маеце магчымасць пераключыцца на лацінкавы інтэрфейс. Пакуль інтэрфейс на лацінцы канчаткова не адладжаны, і працуе ў тэставым варыянце. Увага: для правільнага адлюстравання інтэрфейсу на лацінцы патрабуецца, каб у сістэме была ўсталяваная кадыроўка CP1257 Baltic для не-юнікод праграм.\nВерсія 3.0 (сакавік, 2004г.)\nУ гэтай версіі быў значна перапрацаваны "падмурак" слоўніка Белазара - сістэма кіравання базай дадзеных. Мабыць, Белазар 3.0 будзе апошнім значным абнаўленнем праграмы на бліжэйшы час.\nНовая сістэма кіравання базай дадзеных\nУ версіі Белазара 3.0 ужытая цалкам новая сістэма кіравання слоўнікам праграмы. Зараз няма неабходнасці загружаць з інтэрнэту грувасткі файл BDE!\nГалоўная вартасць новага "рухавічка" базы дадзеных - паскарэнне ўсіх аперацый са слоўнікам, у тым ліку дадання новых слоў і перакладання тэкстаў. Дзякуючы яму, а таксама аптымізацыі алгарытмаў Белазара, хуткасць перакладу павялічылася БОЛЬШ ЗА 20 РАЗОЎ на рэальных тэстах!!!\nУнесены некаторыя ўдасканаленні ў інтэрфейс Белазара. Сярод іх:\nПошук слова са спісу невядомых слоў у тэксце па камбінацыі Ctrl-FМагчымасць адключыць пацверджанне на выйсце з праграмы без захавання змененага тэкстуАўтападбор канчаткаў кананічных формаў слоў і іх часціны мовы пры ўводзе новага словаПоўная падтрымка стыляў афармлення Windows XP\nУкладзены выклік акенцаў прагляду слоўнікаў і слоўнікавых артыкулаў\nЗараз карыстальнік можа не толькі адчыняць акенца прагляду слоўнікавага артыкула з акна прагляду слоўніка, але і наадварот. Для гэтага ў акне "Слоўнікавы артыкул" трэба двойчы клікнуць на тым слове ў спісе арыгінальных слоў, або ў спісе перакладаў, якое Вас зацікавіла. Колькасць адначасова адчыненых акенцаў прагляду слоўніка не абмежавана.\nВыпраўлены некаторыя выяўленыя памылкі. Сярод іх:\nМагчымасць збою ў усталёўцы набору сімвалаў зыходнай мовыВыпраўленне памылкі, калі немагчыма было адмовіцца ад перапынення ўводу перакладу, калі ў слове ўтрымоўваліся сімвалы не з алфавіту\nВерсія 2.5.7 (сакавік, 2003г.)\nУ гэтай версіі выпраўленыя некаторыя хібы ў інтэрфейсе праграмы.Таксама значна паскораны алгарытм перакадыроўкі тэкста з адной кірылічнай кодавай старонкі ў другую.\nВерсія 2.5 (люты, 2003г.)\nУ гэтай версіі выкананая дапрацоўка рухавічка перакладу.\nЗмененая прыярэтызацыя перакладаў. Зараз пераклады могуць мець адзін з трох прыярытэтаў.\nГэта пераклады, якія злучаюць назоўнік адзіночнага ліку з перакладам множнага ліку, і незваротны дзеяслоў - са зваротным.\nЗмененыя наборы формаў\nУ гэтай версіі Белазара былі скарочаныя супадаючыя формы ў дзеясловаў.\nЭкспарт новых слоўнікавых артыкулаў\nДададзеная магчымасць экспартаваць новыя і змененыя слоўнікавыя артыкулы для перадачы іх у БЛТ.\nЦюнінг алгарытму перакладу\nУнесеныя іншыя неабходныя змены ў рухавік перакладу Белазара.\nВерсія 2.0 (студзень, 2003г.)\nУ гэтай версіі дапрацаваны інтэрфейс Белазара. Ёсць таксама і іншыя змены і дапаўненні - глядзіце ніжэй.\nВылучэнне тэкставых блокаў\nПраграма вылучае іншым колерам:\nнеперакладзеныя словы,словы, якія ўтрымліваюць літары з мовы-арыгіналу і іншай мовы, а таксама словы з арфаграфічнымі памылкамі,літары і словы не з мовы арыгіналу.\nБлокі вылучаюцца не толькі колерам, але і стылем (тоўсты, нахілены, падкрэслены)!\nПошук і замена\nДададзена магчымасць пошуку і замены словаў у арыгінальным і перакладзеным тэкстах. Таксама ёсць магчымасць хутка знайсці неперакладзенае слова ў тэксце, праз кантэкстнае меню (правая кнопка мышы) у спісе невядомых словаў.\nВылучэнне перакладу слова з варыянтаў\nПраз кантэкстнае меню мышы Вы маеце магчымасць абраць іншы варыянт перакладу бягучага слова.\nХуткае даданне слоў і перакладаў у слоўнік\nКаб дадаць новае слова, або новы варыянт слова, або новы пераклад для ўжо існуючага ў слоўніку слова - дастаткова націснуць на слове ў тэксце правую кнопку мышы, і абраць патрэбны пункт меню.\nПраца з рознымі кадыроўкамі\nКаб не "выключаць" з кола карыстальнікаў Белазара прыхільнікаў Linux і іншых АС, дададзена магчымасць аўтаматычнай перакадыроўкі тэксту з CP Win-1251 у DOS, KOI8-R, MAC, ISO, і наадварот.\nУдасканалены прагляд слоўнікаў\nДададзеныя новыя фільтры, якія Вы можаце скарыстаць пры праглядзе слоўнікаў праграмы. Напрыклад, можна адфільтраваць толькі словы, уведзеныя і змененыя Вамі.\nАрфаграфічны кантроль тэксту\nУ Белазары з`явіўся арфаграфічны кантроль тэксту на беларускай мове! Кантроль выконвае эўрыстычны сінтаксіс-аналізатар на аснове правілаў. Пакуль што гэта толькі першая версія, і пагэтаму далёка не дасканалая.\nПадтрымка тэмаў афармлення Windows XP\nВыгляд Белазара стаў больш прывабным, і сумесным з агульным выглядам Вакенцаў XP.\nІншыя змены і выпраўленні памылак...\nВерсія 1.5.1 (снежань, 2002г.)\nДа праграмы прыкладзены даведнік, дзе можна глянуць, як, што і да чаго.\nВерсія 1.5 (снежань, 2002г.)\nУ гэтай версіі было дапрацаванае ядро перакладніка. Інтэрфейс праграмы не змяняўся.\nПераклад зваротных/незваротных дзеясловаў\nПры перакладзе зваротнага дзеяслова, праграма можа перакласці яго як незваротны, калі ў іншай мове няма зваротнага дзеяслова-перакладу. Таксама і наадварот.Прыклад: привыкать (незв.) -- звыкацца (зв.), угадать -- здагадацца.\nАпрацоўка прыметнікаў з назоўнікам\nУ групе прыметнікаў з назоўнікам ідзе дапасаванне не толькі па роду/ліку, але і па склону.\nПрыкмета адушаўлёнасці назоўнікаў\nАдушаўлёнасць назоўніка ўплывае на форму вінавальнага склону мужчынскага роду злучаных прыметнікаў! Зараз Белазар больш-меньш прымальна можа вызначаць гэтую прыкмету.\nАптымізацыя табліцаў эталонаў\nЭталоны перапрацаваны з тым разлікам, каб аснова слова была як мага большай, а канчатак - меньшым. Гэта ўплывае на хуткасць перакладу.\nЗараз прыслоўі (па-руску - "наречия", адказваюць на пытанне "як?"), захоўваюцца разам з аднакарэннымі прыметнікамі, у якасці адной з іх формаў. Прыклад: "Хуткі -- хутка", "белы -- бела".\nКалі ёсць некалькі перакладаў для аднога назоўніка (дзеяслова) - то перавага аддаецца назоўнаму склону.\nЗ`явілася магчымасць дадаваць у слоўнік словы адной часціны мовы з аднолькавым коранем. Напрыклад: "дел-ить" и "дел-ать", Му`зыка (ж.р.) -- Музы`ка (м.р.).\nУвод і пераклад словазлучэнняў!!!\nЗараз ёсць мажлівасць увесці ў базу і перакласці словазлучэнні. Словазлучэннямі лічацца ўстойлівыя выразы, якія складаюцца не больш чым з 5 слоў. Словазлучэнне можа мець галоўнае слова - тады яно паводзіць сябе ў сказе як гэтае слова (яму прыпісваецца часціна мовы, род, склон (калі ёсць) галоўнага слова). Прыклады: какой-то (нейкі), где-то (дзесьці), насладиться --> атрымаць асалоду ад.\nКіраванне склонамі прыметнікаў і назоўнікаў\nДзеясловы і зарэзерваваныя словы могуць вызначаць склон прыметнікаў з назоўнікам, якія стаяць непасрэдна за імі. Прыклад: вместо (кого, чего - родит. падеж) машины.\nРускія прыметнікі, утвораныя ад дзеясловаў\nТакія прыметнікі, як "строящий", "построившийся", не могуць перакладацца на беларускую мову адным словам. Пагэтаму яны перакладаюцца як словазлучэнне прыметнік-дзеяслоў. Праграма разумее такія словазлучэнні і паскарае даданне іх у базу дадзеных. Прыклады: строящий - які будуе, строящийся - які будуецца, строивший - які будаваў, строившийся - які будаваўся, построящий - які пабудуе, построящийся - які пабудуецца, построивший - які пабудаваў, построившийся - які пабудаваўся.\nСпецапрацоўка, слова "нет"\nДададзеная прыкмета спецапрацоўкі перакладу слова. Адзін з такіх выпадкаў - пераклад слова "нет" --> "не", "няма", у залежнасці ад кантэксту.\nСпецапрацоўка часціцаў "ли" і "ці"\nГэта таксама прыклад спецапрацоўкі слоў.\nСпецапрацоўка слоў з адной літары\nСловы з адной літары, за якімі стаіць кропка - лічацца скарачэннем і не перакладаюцца. Прыклад: "З. К. Васечкін" --> "З. К. Васечкин", а не "Из. К. Васечкин".\nІншыя, не такія значныя, паляпшэнні...\nВерсія 1.0 (лістапад, 2002г.)\nПершая апублікаваная версія Белазара\nВыйшла ў свет у выглядзе дэма-версіі.


Форум сайта «Глобус Беларуси» :: Просмотр темы - Жалобны арган Расіцы\nЖалобны арган Расіцы\nДобавлено: 04 Aug 2012, Sat, 14:08 Заголовок сообщения:\nУ гэтыя дні Росіцкі касцёл сустракае сотні пілігрымаў з розных куткоў свету. Тут адзначаюцца ўгодкі ўзнясення да хвалы алтара росіцкіх пакутнікаў Юрыя Кашыры і Антонія Ляшчэвіча. Сёлета духоўная сустрэча адметная — яна адбываецца ў час святкавання стогадовага юбілею святыні.\nАб існаванні касцёла на росіцкай зямлі ўпамянута яшчэ ў 1778 годзе, калі тут быў пабудаваны невялікі драўляны храм. Вядома, што брэсцкі ваявода, уладальнік радавога маёнтка ў Лявонпалі Мікалай Лапацінскі ахвяраваў сродкі на будаўніцтва драўлянага касцёла і ўніяцкай царквы ў Росіцы.\nУ 1911 годзе пачалося ўзвядзенне новага храма з чырвонай цэглы. Будынак атрымаўся вельмі прыгожым: меў дзве высокія вежы, пяцігранную апсіду, трохчастковую кампазіцыю галоўнага фасаду, цэнтральны ўваход з парталам і акном-біфорыумам. Падлога была выкладзена кафляй, ахвяраванай памешчыцай з Наўлян. Стройная і гарманічная неараманская базыліка так высока ўзносіла шпілі вежаў, што іх было бачна здалёк.\nУ 1917 годзе касцёл быў закрыты.А ў 1933-м — знявечаны. Высокія вежы разбурылі, пазней спрабавалі зрабіць тут клуб, затым склад, канюшню, магазін і нават млын. Напольная мазаіка была пакрышана гусеніцамі калгасных трактараў, ад былой велічы захаваліся хіба сцены. Але касцёл нібы выкідваў чужароднае «начынне», горда ўзвышаючыся над наваколлем і чакаючы свайго законнага прызначэння. І, нягледзячы на знешнія нападкі, заўсёды захоўваў свой статус правадніка веры. Людзі ва ўсе часы шукалі тут духоўнага сілкавання. Асабліва праявілася гэта прага ў самыя цяжкія і трагічныя для расічан гады Вялікай Айчыннай вайны.\nЗмучаныя ганеннямі на рэлігію і ваенным ліхалеццем, людзі звярталіся да Бога . Ужо ў жніўні 1941 года ў касцёле адбылася служба. Восенню з Друі прыйшлі місіянеры. Кіраўніком місіі стаў ксёндз-марыянін Антоній Ляшчэвіч. У снежні да яго далучыліся яшчэ два ксяндзы і манахіні-эўхарысткі. Дзейнасць касцёла ахоплівала вялікую тэрыторыю, людзі прыязджалі з аддаленых мясцін. Летам 1942 года місіянерскую працу ў Росіцы пачаў ксендз Юрый Кашыра.\nПадчас жудаснай карніцкай экспедыцыі 16 лютага 1943 года фашысты сагналі ў касцёл жыхароў Росіцы і навакольных вёсак. Некалькі невыносных сутак людзі чакалі тут свайго смяротнага часу, не маючы ўжо спадзявання на зямное жыццё. Увесь гэты час з імі былі айцы Антоній і Юрый, якія суцяшалі, маліліся, аблягчалі пакуты сілай духа. Карнікі дазволілі святарам і сёстрам-эўхарысткам свабодны рух, і яны прыносілі вязням ежу і ваду.\nКалі наблізіўся час расправы над нявіннымі людзьмі, немцы прапанавалі святарам і манахіням пакінуць Росіцу. Ксяндзы загадалі сёстрам-эўхарысткам ратавацца, а самі засталіся з паствай. Першым разам са сваімі прыхаджанамі ў агонь пайшоў Антоній Ляшчэвіч. Праз дзень групу людзей з крыжам, якую карнікі гналі на спаленне, узначаліў ксендз Юрый Кашыра. У тыя лютаўскія дні ахвярамі фашыстаў стала больш за паўтары тысячы жыхароў Росіцы і навакольных вёсак.\nУ 1999 го-дзе росіцкія святары Юрый Кашыра і Антоній Ляшчэвіч былі кананізаваны Папам Янам Паўлам ІІ, як святыя мучанікі, а касцёл у Росіцы стаў месцам паломніцтва і пакланення тысяч людзей з розных краін свету.\nУ 2000 годзе святыню адрамантавалі, а затым з кожным годам упрыгожвалі і добраўпарадкоўвалі. Пробашч касцёла айцец Часлаў Курэчка з валанцёрамі шмат працуе над тым, каб гістарычная і духоўная скарбніца Росіцы адпавядала свайму высокаму прызначэнню. Касцёл акружаны кветкамі, вясной у памяць ахвяр вайны вакол святыні «загараецца» 1528 цюльпанаў. Да возера спускаецца Алея Благаславеных з туі і чырвонага барбарысу, сімвалізуючая цярністы шлях пакутнікаў. Побач з касцёлам абсталяваны прыгожы вадаём з масткамі, альтанкай і лілеямі. Абноўлены крыжы на месцы спалення людзей і на могілках.\nРосіцкі касцёл беражэ памяць, вучыць веры і любові, прымушае разважаць над духоўнымі каштоўнасцямі, на якіх і засноўваецца жыццё.\nАйцец Часлаў Курэчка, Пробашч Росіцкага касцёла Святой Троіцы\n-Летнія Ўрачыстасці ў Росіцы кожны год нас збіраюць на доўгую малітву. Той малітвы, сталай і трывалай, не хапае нам часта ў што-дзённым жыцці, і таму мы імкнёмся ў месцы, якія называем святымі, каб, пакінуўшы хоць на нейкі час нашыя клопаты, у доўгай размове з Панам распавесці Яму пра нас саміх, нашых блізкіх, пра нашыя няўдачы і пра радасныя поспехі, а таксама пра тое, пра што мы нікому іншаму ніколі не скажам.\nБог выбраў гэтае аддаленае месца на нашай зямлі дзеля вялікай ахвяры. Росіца стала алтаром, на які з верай у Божую перамогу над злом паклалі сваё жыццё людзі, такія, як і мы. Гэта месца, дзе двум пастырам Пан даў ласку палюбіць чалавека настолькі моцна, што яны не вагаліся прыняць страшную смерць са сваімі вернікамі. З таго часу гэтая зямля сталася месцам, дзе чалавек чуе Бога па-асабліваму і ведае, што Бог таксама яго слухае ўважліва, як ніколі.\nСёлета мы святкуем таксама і стагоддзе росіцкай святыні. Касцёл, упершыню зачынены ў 1933 годзе і перароблены ў мясцовы клуб, адчынены вернікамі ў час вайны і зноў апаганены тагачаснай уладай, якая, прыстасоўваючы яго да розных патрэб, давяла святыню да руінаў. Сёння ён не мае высачэзных вежаў, шматлікія разбурэнні на сценах, нібы рубцы незагойных ранаў, сведчаць пра балючае мінулае, але ў гэты касцёл насуперак волі чалавека ўпарта вяртаўся Езус. Двойчы гэты храм надзейна быў запячатаны, нібы грабніца Укрыжаванага Збаўцы, і двойчы Бог знаходзіў рукі і сэрцы, што ўносілі сюды сапраўднага Гаспадара. Думаю, што за вякі існавання наўрад ці якая іншая святыня на нашай зямлі пачула столькі малітвы стагнання і болю, як гэты касцёл за некалькі дзён карнай акцыі, калі тысячы людзей чакалі на падлозе святыні свайго прысуду: агонь альбо канцлагер. Укленчыць з малітвай у гэтым месцы — вялікае шчасце для хрысціяніна, які разумее, што такое сапраўдная вера, трываласць і вернасць у шляху да Неба.\nШляхамі пілігрымак, сем’ямі, са знаёмымі і паасобку прыходзьце і прыязджайце ў Росіцу. З глыбіняў нашага жыцця будзем клікаць разам: «…Схілі, Пане, сваё вуха, на голас маёй малітвы…».\nДобавлено: 17 Aug 2012, Fri, 10:57 Заголовок сообщения:\nДобавлено: 17 Aug 2012, Fri, 16:54 Заголовок сообщения:\nВойна в Беларуси глазами священников\nДобавлено: 19 Aug 2012, Sun, 23:06 Заголовок сообщения:\nДа Другой сусьветнай вайны беларускія айцы-марыяне працавалі у Друйскім пабернардынскім кляштары.Там захаваліся іх фотаздымкі.\n123.92 KB, просмотрено: 15380 раз(а)\n121.86 KB, просмотрено: 15380 раз(а)\nДобавлено: 25 Jul 2014, Fri, 11:06 Заголовок сообщения:\n1-2 жніўня ў Росіцкім касцёле Святой Троіцы адбудуцца традыцыйныя ўрачыстасці ў гонар Благаслаўлёных пакутнікаў Антонія Ляшчэвіча і Юрыя Кашыры.\nДухоўныя мерапрыемствы пачнуцца 1 жніўня ў 18 гадзін Імшой для пілігрымаў і прадоўжацца духоўна-малітоўнай праграмай. Начная літургія з удзелам Біскупа Віцебскай дыяцэзіі Алега Буткевіча пачнецца апоўначы. Пасля яе адбудзецца працэсія святла да месца гібелі пакутнікаў.\n2 жніўня прадоўжацца малітвы ў розных патрэбах, Святы Ружанец, Нешпары аб пакутніках. Святая Імша пачнецца ў 12 гадзін.\nЗапрашаем прыняць удзел ва ўрачыстасцях.\nО дополнительных рейсах\nВ связи с проведением 1-2 августа 2014 г. в костеле Святой Троицы в д. Росица мероприятий, посвященных Дню памяти росицских мучеников Блаженных Юрия и Антония, будет организован дополнительный автобусный рейс по маршруту Верхнедвинск-Росица (через Бигосово) и обратно.\nОтправление автобуса из г. Верхнедвинска 1 августа 2014 г. от автостанции в 21.00. Отправление из Росицы — в 3.00.\nДобавлено: 20 Feb 2015, Fri, 12:23 Заголовок сообщения:\nУ Росіцы адбудуцца ўгодкі памяці\nУ суботу, 21 лютага, у Росіцкім касцёле Святой Троіцы адбудуцца традыцыйныя ўгодкі памяці благаслаўлёных Антонія Ляшчэвіча і Юрыя Кашыры.\nПраграма ўшанавання росіцкіх святароў пачнецца ў 11 гадзін. Пачатак Святой імшы – у 12 гадзін. Па заканчэнні адбудзецца працэсія да месца мучаніцтва.\nБудзе прадастаўлены дадатковы аўтобусны рэйс у Росіцу. Адпраўленне з аўтастанцыі Верхнядзвінск у 10 гадзін, з Росіцы — у 15 гадзін.\nДобавлено: 17 Jun 2015, Wed, 9:26 Заголовок сообщения:\nДобавлено: 06 Aug 2015, Thu, 19:42 Заголовок сообщения:\n7-8 жніўня ў Росіцкім касцёле Святой Троіцы адбудуцца традыцыйныя ўрачыстасці ў гонар благаслаўлёных пакутнікаў Антонія Ляшчэвіча і Юрыя Кашыры.\nДухоўныя мерапрыемствы пачнуцца 7 жніўня ў 18 гадзін імшой для пілігрымаў і прадоўжацца малітоўнай праграмай. Начная літургія пачнецца апоўначы. Пасля яе адбудзецца працэсія да месца гібелі пакутнікаў.\n8 жніўня прадоўжацца малітвы ў розных патрэбах. Святая імша пачнецца ў 12 гадзін.\nДобавлено: 07 Aug 2015, Fri, 21:42 Заголовок сообщения:\nДобавлено: 15 Aug 2015, Sat, 11:41 Заголовок сообщения:\nПабывалі і мы з Лехай ў тых мясцінах, але на некалькі дзён раней.\nДобавлено: 24 Sep 2015, Thu, 15:17 Заголовок сообщения:\nПеред этим, почти на протяжении 25 лет, выполнял обязанности священника на Дальнем Востоке, ни разу не навещая ни семьи, ни родины.\nДобавлено: 26 Feb 2016, Fri, 19:08 Заголовок сообщения:\nДобавлено: 02 Aug 2016, Tue, 11:30 Заголовок сообщения:\n5-6 жніўня 2016 года ў Росіцкім касцёле Святой Троіцы адбудуцца традыцыйныя ўрачыстасці ў гонар благаславёных мучанікаў Антонія Ляшчэвіча і Юрыя Кашыры.\nНа гэтых летніх урачыстасцях вернікі будуць дзякаваць Богу за кананізацыю заснавальніка Кангрэгацыі айцоў-марыянаў Станіслава Папчынскага, якая адбылася 5 чэрвеня ў Ватыкане.\nДухоўныя мерапрыемствы пачнуцца 5 жніўня ў 18 гадзін святой Імшой для пілігрымаў і прадоўжацца малітоўнай праграмай.\nНачная літургія пачнецца апоўначы. Пасля яе адбудзецца працэсія да месца гібелі мучанікаў.\n6 жніўня прадоўжацца малітвы ў розных патрэбах. У 11 гадзін пройдзе канферэнцыя “Святы Станіслаў Папчынскі – заснавальнік Кангрэгацыі айцоў-марыянаў”.\nУ 12.00 – святая Імша.\nАйцы-марыяне запрашаюць прыняць удзел ва ўрачыстасцях.\nАб дадатковых рэйсах\nУ сувязі з правядзеннем 5-6 жніўня ў в. Росіца мерапрыемстваў, прысвечаных памяці росіцкіх мучанікаў, будзе арганізаваны дадатковы аўтобусны рэйс па маршруце Верхнядзвінск-Росіца і ў зваротным напрамку.\nАдпраўленне ад аўтобуснай станцыі Верхнядзвінск 5 жніўня ў 21 гадзіну.\nАдпраўленне з Росіцы 6 жніўня ў 3.00.\nДобавлено: 03 Oct 2016, Mon, 10:48 Заголовок сообщения:\nДобавлено: 24 Dec 2018, Mon, 2:07 Заголовок сообщения:\nСкажите, а в этом году чтобы поучаствовать в Крестном ходе куда можно обратиться/написать? Будет какая-то организованная поездка?\nА также куда нужно написать чтобы дали разрешение на въезд, я читала что это обязательное условие.\nДело в том что я только недавно узнала что мой дед как раз оттуда, он уехал в Россию перед войной, вся его семья осталась в Росице и была сожжена. Есть ли какие-то списки жертв этой трагедии 16 февраля? Подскажите откуда начать поиски и как попасть в саму деревню сейчас.


750 тысяч рублёў за плякат «Сьмерць расейскім акупантам!»\nhttps://spring96.org/be/news/71394 2014 2014-06-02T13:46:12+0300 2014-06-02T13:46:12+0300 2014-06-02T13:46:48+0300 be https://spring96.org/files/images/sources/piket_shurauleva.jpg\nВольга Жураўлёва на пікеце 29 траўня 2014 года.\nЖыхарка Менску Вольга Жураўлёва пакараная штрафам пяць базавых велічынь (750 000 беларускіх рублёў).У пятніцу 31 траўня яна правяла акцыю на Кастрычніцкай плошчы: выйшла з плякатам «Сьмерць расейскім акупантам!».\nСудзіла Вольгу Жураўлёву судзьдзя Вікторыя Шабуня з Цэнтральнага раённага суду Менску.\nУ судзе Вольга прызнала сваю віну, таму працэсу фактычна не было — сьведкі не выступалі. Абвінавачаная падпісала пратакол, пагадзілася з пакараньнем і атрымала штраф.\nУ Вольгі Жураўлёвай ёсьць шасьцігадовае дзіця, зь якім яна і была на акцыі. Калі яе затрымалі, то разам зь дзіцем яна праседзела больш за чатыры гадзіны ў пастарунку, у так званым «малпятніку» ў Цэнтральнай раённай управе міліцыі, як яна кажа, з бамжамі, алькаголікамі. Прасіла, каб дзіця адтуль выпусьцілі і далі магчымасьць пасядзець каля дзяжуркі, або каб ёй далі пазваніць сваякам, каб забралі малога.\nАле ёй так і не дазволілі, і малы сын мусіў сядзець зь ёй. Вольга — сябра грамадзкага аб’яднаньня «Альтэрнатыва». Яна заявіла Свабодзе, што сваім учынкам выказвае нязгоду з палітыкай Расеі ва Ўкраіне.\n02.06.2014 Тэгі: суды, адміністратыўны перасьлед