2020-ci ilədək əhalinin 99,9%-i elektrik enerjisindən istifadə edəcək\n11:28 20 Oktyabr 2016\n“Elektrik stansiyalarının hər adambaşına düşən qoyuluş istehsal gücü Rusiyada 1,35 kVt, Qazaxıstanda - 1,25 kVt, Avropa İttifaqında - 1,3-3 kVt olduğu halda, Azərbaycanda bu göstərici 0,75 kVt-dır. Deməli, yaxın gələcəkdə Azərbaycanın bu göstərici üzrə dünyanın inkişaf etmiş ölkələri səviyyəsinə çatması üçün yeni tikiləcək elektrik stansiyalarının hesabına energetika sisteminin ümumi gücü 10 000 MVt-dan yüksək həddə çatdırılmalıdır. Nəticədə ölkədə adambaşına düşən elektrik enerjisinin həcmi Avropanın inkişaf etmiş ölkələrinin göstəricisi səviyyəsinə qədər yüksələrək, 3600 kVt saatdan artıq olacaqdır”.\nPublika.az xəbər verir ki, bu barədə energetika naziri Natiq Əliyevin "Respublika" qəzetində dərc olunan məqaləsində deyilir. Nazir bildirir ki, ölkədə elektrifikasiya səviyyəsi yüksək olsa da, hələ ki, 100% deyil: “İqtisadi inkişaf səviyyəsinə görə Azərbaycandan geridə qalan əksər ölkələr innovativ qanunvericilik və qiymət yanaşmalarından istifadə etməklə, özəl sektoru səfərbər edərək ucqar bölgələrin enerji ilə təminatı üçün optimal yollar tapmışdır. Azərbaycanda da regionların enerjiyə çıxışının tam optimallaşdırılması məqsədilə 6 region üzrə 4 hissədən ibarət "İnkişaf və yenidənqurma proqramı" hazırlanmışdır. Artıq icrasına başlanılmış proqramın birinci hissəsini elektrik şəbəkələrinin reabilitasiyasını əhatə edən tədbirlər təşkil edir. Bu da regionlardakı istehlakçıların, ilk növbədə, əhalinin fasiləsiz və dayanıqlı elektrik enerjisi ilə təmin olunmasına, kənd təsərrüfatının inkişafı üçün suvarma sistemlərinin elektrik təminatının yenidən qurulmasına, sənaye sahələrinin və turizm obyektlərinin elektrik təchizatının etibarlılığının yüksəldilməsinə kömək göstərəcəkdir. Proqramın ikinci hissəsini növbəti 3 il müddətində bütün regional elektrik şəbəkələrinin modernləşməsinə yönələn və “2013-2025-ci illər üzrə Azərbaycan Enerji Sektorunun Baş Planı”nda nəzərdə tutulmuş təxirəsalınmaz tədbirlərin yerinə yetirilməsi təşkil edir. Bunun da nəticəsində regionlarda olan istehlakçıların elektrik enerjisi təchizatı tam həllini tapacaqdır".\nSon illər enerji səmərəliliyi, alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinin inkişafının xüsusi aktuallıq kəsb ediyini vurğulayan nazir bildirib ki, Avropa İttifaqı ölkələri 2020-ci ilə qədər enerjiyə 20% qənaət etmək, daha az CO2 emissiyası və 20% alternativ və bərpa olunan enerji resurslarından istifadəyə nail olmaq məqsədini qarşıya qoyublar.\nNazirin sözlərinə görə, enerjiyə tələbatın azaldılmasında ondan səmərəli istifadə mühüm rol oynayır: "Eyni zamanda, artan təmiz enerji ehtiyatları neft və qaz kimi ənənəvi enerji resurslarından geniş istifadəni də məhdudlaşdırır. Enerji resurslarından səmərəli istifadənin təminatı üçün, ilk növbədə, enerji təchizatı prosesinə iqtisadi təsir tədbirlərinin bazası kimi iqtisadiyyatın bütün sahələrində enerjitutumlu texnoloji proseslər və məhsul növləri üçün enerji resurslarının xüsusi sərfi üzrə dövlət standartları və normaları sisteminin hazırlanması vacibdir".\nN. Əliyev əlavə edib ki, bununla yanaşı, enerji resurslarından səmərəli istifadəni təmin edən dövlət tarif və qiymətlər siyasətinin mütəmadi təkmilləşdirilməsi və enerji resurslarından səmərəli istifadəyə görə onların normativlərdən artıq sərfindən asılı olaraq, qüvvədə olan qiymət və tariflərə müxtəlif faizli əlavələr şəklində ödəmələrin tətbiq edilməsi də böyük əhəmiyyət kəsb edir: "Bu tədbirlər nəticəsində, 2020-ci ilədək Azərbaycanda adambaşına düşən ÜDM-in həcminin iki dəfə artmaqla təxminən 13000 ABŞ dolları səviyyəsinə çatması perspektivini nəzərə alaraq, 2020-ci ilədək əhalinin 99,9%-in elektrik enerjisindən istifadəsi mümkün olacaq və adambaşına elektrik enerjisinin istehsalı 2018-ci ildə 2500 kVt saata qədər artacaqdır".\n2020-ci ilədək əhalinin 99 9-i elektrik enerjisindən istifadə edəcək\nÇin "Saudi Aramco"nun satışa çıxaracağı səhmlərinin hamısını almaq istəyir\n17 Oktyabr 2017 20:22\nGökhanın xanımı ərinin konsertində ayaqüstə qaldı - FOTO\n18 Oktyabr 2017 02:32\nSoros bu fonda 18 mlrd. dollar köçürdü\n18 Oktyabr 2017 02:29


Putin hədələdi: “Kifayət qədər silahımız var…” – Savash.org\nƏsas səhifə/Dünya/Putin hədələdi: “Kifayət qədər silahımız var…”\nPutin hədələdi: “Kifayət qədər silahımız var…”\nRusiya prezidenti Vladimir Putin deyir ki, Amerikanın çoxşaxəli raket sistemlərinin Ukraynaya tədarükü müharibənin gedişi üçün “heç nəyi dəyişmir”.\nOnun sözlərinə görə, Ukraynaya uzaqmənzilli raketlər verilərsə, Rusiya hələ istifadə olunamış həmin obyektlərə zərbələr endirməyə başlayacaq. Putinin bu dedikləri “Rossiya 1” telekanalı yayıb.\nPutin ABŞ-ın Ukraynanı çoxsaylı raket sistemləri ilə təmin etmək qərarını şərh edib. Prezidentin sözlərinə görə, bu cür tədarüklərdə “yeni heç nə” yoxdur, çünki Ukrayna ordusunda artıq sovet istehsalı olan oxşar sistemlər xidmətdədir və Qərb tədarükləri yalnız döyüş əməliyyatları zamanı məhv edilənlərin əvəzini çıxmaq üçün nəzərdə tutulub. Rusiya prezidentinin bəyanatına görə, Rusiya hava hücumundan müdafiə sisteminin “fındıq kimi vurduğu” iddia edilən pilotsuz təyyarələrə də aiddir.\nBununla belə, bu sistemlərə adi yayılım raket atəşi sistemi məsafəsindən (45-70 kilometr) atəş açmağa imkan verən raketlər verilərsə, Rusiya “nəticələr çıxaracaq”. Amma Putin sonra hansı obyektlərə zərbə endirəcəyini açıqlamayıb.\nPutin deyib ki, Qərb ölkələrinin Ukraynaya silah tədarükünün məqsədi silahlı münaqişəni uzatmaqdır. “Əlavə silah tədarükü ilə bağlı bütün bu hay-küy, məncə, yalnız bir məqsəd daşıyır – silahlı münaqişəni mümkün qədər uzatmaq. Əgər (uzaqmənzilli raketlər) tədarük edilərsə, biz bundan müvafiq nəticə çıxarıb, öz gücümüzdən istifadə edəcəyik. Hələ vurmadığımız obyektlərə zərbə endirmək üçün əlimizdə kifayət qədər silah var”, – Putin bildirib.\nPolisin qucaqladığı qazi DANIŞDI: "Huşumu itirmişdim, 2 dəfə..."\nPutin Zelenskiyə bazarlıq təklif etdi – Dənizi minalardan təmizləyin, əvəzində...


Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Xalq artisti Cahangir Novruzovla görüş - AZƏRTAC – Azərbaycan Dövlət İnformasiya Agentliyi\nMədəniyyət və İncəsənət Universitetində Xalq artisti Cahangir Novruzovla görüş\nAzərbaycan Dövlət Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində (ADMİU) tanınmış aktyor və rejissor, Xalq artisti, Türkiyənin Adana Çukurova Universiteti Dövlət Konservatoriyasının professoru Cahangir Novruzovla görüş keçirilib.\nUniversitetdən AZƏRTAC-a bildirilib ki, tədbirdə çıxış edən ADMİU-nun rektoru, professor Ceyran Mahmudova rəhbərlik etdiyi ali təhsil müəssisəsinin bir çox məzununun ölkənin nüfuzlu fəxri adlarını daşıdığını söyləyib. Rektor bildirib ki, onların bir çoxu bu gün doğma təhsil ocaqlarında pedaqoji fəaliyyətlə məşğuldurlar. Biz bütün məzunlarımızın uğurları ilə qürur duyuruq. Vaxtilə bu universitetdə təhsil almış görkəmli sənətkarlardan biri də Cahangir Novruzovdur. Azərbaycan realist aktyor məktəbinin banisi Cahangir Zeynalovun, səhnəmizin qüdrətli aktrisası, hamının sevimlisi Nəsibə Zeynalovanın yadigarı olan Cahangir müəllimin həm rejissor, həm aktyor, həm də pedaqoq kimi zəngin fəaliyyət yolu var. Görkəmli sənətkarımız uzun illərdir qardaş ölkə Türkiyədə yaşayır, orada yaradıcı və pedaqoji fəaliyyətini davam etdirir. Bu günlərdə Mədəniyyət naziri Əbülfəs Qarayev Cahangir müəllimə “Xalq artisti” adının nişanını və vəsiqəsini təqdim edib.\nCeyran Mahmudova deyib: “Biz də Bakıda olmasından istifadə edərək, Cahangir müəllimlə görüşmək təşəbbüsü ilə çıxış etdik. Düşünürəm ki, görkəmli sənətkarla görüş, onunla ünsiyyət tələbələrimiz üçün çox səmərəli olacaq”.\nAktyor sənətə gəlişi, çəkildiyi filmlər, rol aldığı tamaşalar və yaratdığı obrazlar haqqında, Türkiyədəki fəaliyyəti, milli kino və teatr sənətinin hazırkı vəziyyəti və inkişaf perspektivləri barədə danışıb, tələbələrin suallarını cavablandırıb.\nADMİU-da pedaqoji fəaliyyətlə məşğul olan sənət dostları, həmkarları ilə bağlı xatirələrini bölüşüb, dostluq münasibətlərindən danışıb.\nAZERTAG.AZ :Mədəniyyət və İncəsənət Universitetində Xalq artisti Cahangir Novruzovla görüş


Ölüyə Yasin oxumaq olarmı? » İmamEli.az\n«ÖLÜYƏ «YASİN» Quran oxumaq olarmı?\nƏhli-sünnə alimlərindən Əbdul-Əzim Munziri deyir:\n"Məqil ibn Yəsar (Allah ondan razı olsun) deyir: "Allah Rəsulu (s) buyurdu:\n"Quranın qəlbi Yasin surəsidir. Allahı və axirəti istəyən elə bir şəxs yoxdur ki, onu oxuduqda Allah onu bağışlamasın. Onu ölüləriniz üçün oxuyun."\nHədisi Əhməd, Əbu Davud və Nəsai rəvayət etmişdir, və (hədisin bu) ləfzi Nəsaidəndir. İbn Macə və Hakim də rəvayət edib və o, (Hakim) səhih bilmişdir."\n"ət-Tərğib vət-Tərhib" c.2 s.246 hədis 2262.\nاقرؤوا يس على موتاكم رواه أبو داود وابن ماجة وأحمد ولفظه: يس قلب القرآنلا يقرؤها رجل يريد الله والدار الآخرة إلا غفر له واقرؤوها على موتاكم.\nالحديث أخرجه أيضا النسائي وابن حبان وصححه\nƏhli-sünnə alimlərindən Muhəmməd ibn Əli Şəvkani:\n"Ölülərinizə Yasin oxuyun" Hədisi Əbu Davud, İbn Macə, və Əhməd (ibn Hənbəl) rəvayət etmişdir.\nHədisi həmçinin Nəsai və İbn Hibban qeyd edib və səhih hesab etmişdir."\n"Neylul-əvtar" c.4 s.52\nƏhli xilafın mənbələrində ölüyə Yasin surəsini oxumaq . Bu hədis bir neçə sənədlə gəlib.\nعن سليمان التيمي ، عن أبي عثمان – وليس بالنهدي – ، عن أبيه ، عن معقل بن يسار ، قال : قال رسول الله – صلى الله عليه وسلم – :\n" اقرؤوا ( يس ) على موتاكم " .\nأخرجه أحمد ( 5 / 26 و 27 ) ، والبخاري في " التاريخ الكبير " ( 8 / 57 ) ، وأبوداود ( 3 / 188 / 3121 ) ، وأبوعبيد في " فضائل القرآن " ( ص 136 ) ، وابن أبي شيبة ( 3 / 237 ) ، وابن ماجه ( 1 / 465 – 466 / 1448 ) ، والحاكم ( 1 / 565 ) ، والبيهقي ( 3 / 383 ) .\n2- عن سليمان التيمي ، عن أبي عثمان ، عن معقل ، مرفوعاً .\nأخرجه النسائي في " عمل اليوم والليلة " ( 1074 ) .\n3- عن سليمان التيمي ، عن رجل ، عن أبيه ، عن معقل بن يسار ، مرفوعاً .\nأخرجه النسائي في " عمل اليوم والليلة " ( 1075 ) ، والطيالسي ( 931 ) .\n4- عن سليمان التيمي ، عن أبي عثمان – وليس بالنهدي – ، عن أبيه ، عن معقل بن يسار ، موقوفاً .\nأشار إليه الحاكم ( 1 / 565 )\n1. Süleyman Teymi, o da Əba Osmandan, o da atasından , o da Məqil bin Yəssardan nəql edir ki , Rasulullah ( s.ə.ə.v ) buyurur: Sizlər ölülərinizə Yasin surəsini oxuyun.\nBu sənədlə gələn mənbələr:\nMusnədi Əhməd c 5 , səh 25-26. Buxari-Tarixi Kəbir -c 8 , səh 57 , Sunəni Əbu Davud -c 3 , səh 188 /3121. Əbu Ubeyd -Fəzail Qur'an , səh 136. Musənnəfi İbn Əbu Şeybə -c 3 , səh 237. Sunəni ibn Macə -c 1 , səh 465-466. Mustedrek lil Hakim- c 1 səh 565. Beyhəqi c 3 , səh 383.\n2-ci sənəd: Suleyman Təymi, Əbu Osman , o da Məqildən mərfuən həmin hədisi Nəsai özünün Əməlul yəvm vəl ləyləti kitabında , 1074.\nSüleyman Teymi, bir kişidən , o da atasından , o da Məqil bin Yəssardan mərfuən - hədisi gətirib:\nNəsai -Əməlu yəvm vəl ləyləti -1075 , Musnədi Təyalisi- 931.\nSüleyman Teymi, Əbu Osman, o da atasından , o da Məqil bin Yəssardan mərfuən hədisi nəql edib.\nMustədrəki Hakim c 1 , səh 565.\nİbn Baz hədis haqqında deyir: Albani və bir dəstə cəmaət hədisi səhih bilib. Amma hədis sənəddə olan Əbu Osman Nihdiyə görə zəifdir. Lakin xəstənin yanında Quran oxumaq qəbul olunan bir əməldir.\nقال الذهبي : الإمام ، الحجة ، شيخ الوقت\nقال أبو حاتم كان ثقة\nLakin Əbu Osmanı Zəhəbi öz Siyər Əlamun Nubəla əsərində , Əbu Hatəm də həmçinin etibarlı ravi , imam , dövrünün şeyxi və huccət biliblər .\nOnlardan sonra gələnlər belə deyirlər : «Ey Rəbbimiz! Bizi və bizdən əvvəl iman gətirmiş qardaşlarımızı bağışla. Bizim qəlblərimizdə iman gətirənlərə qarşı kinə yer vermə. Ey Rəbbimiz! Sən, həqiqətən, şəfqətlisən, mərhəmətlisən!»\n(Həşr 59: 10)\nFatihə və ixlasın, Quranın oxunması həm ölən üçün duadır, həm də yaşayan üçün şəfadır.\nHz, Peyğəmbərimiz (s) üç cür dərman istifadə edirdi. Qurani-Kərim və ya dua oxuyardı. Elm yolu ilə kəşf edilən dərmanlardan istifadə edirdi. Hər ikisindən birlikdə istifadə edirdi. Bir hədisdə buyurulur ki :\n«Qurani-Kərimdən şəfa gözləməyən şəfaya qovuşa bilməz.»\nİman gətirib övladları imanla arxalarınca gedənlərin nəsillərini də Cənnətdə özlərinə qoşacağıq. Onların əməllərindən heç bir şey əskiltməyəcəyik. Hər kəs öz əməlinin girovudur!\n(Tûr 52: 21)\nBu barədə islam məzhəbləri arasında müxtəlif fikirlər söylənmişdir.\n1) Hənəfi məzhəbinə əsasən qəbr ətrafında Quran oxumaq məkruhdur..\n(Əli qari Hənəfi, Fiqhul - Əkbər kitabı, s. 110)\n2) Şafeyi məzhəbinə əsasən ölüyə oxunan Quranın savabı ona çatmır.\n(Əttəzkiratu Qurtubinin kitabı , s, 7)\n3) Malikilərin məzhəbinə əsasən ölüyə Quran oxumaq məkruhdur.\n( Əş Şərtu s Səğir, c. 1, s. 180)\n4) Hənbəlilərin məzhəbinə əsasən isə ölüyə Quran oxumaq bidət və haramdır.\nPeyğəmbər və Əhli-beytnin fikrini bilək.\nOna görə də bunun cavabını Quran və hədis əsasında verəcək.\nQuran ayələrinə və hədislərə diqqət yetirsək insan öləndən sonrada bəzi əməllərin ona, savabının çatmasına şahid olarıq.\n(Bəzi adamların fəxr etdiyi) mal dövlət, oğul uşaq bu dünyanın bər bəzəyidir. Əbədi qalan yaxşı əməllər isə, Rəbbinin yanında həm savab, həm də ümid etibarilə daha yaxşıdır.\n(Kəhf 18: 46)\nAllah doğru yolda olanların doğruluğunu artırar. Əbədi qalan yaxşı işlər isə, Rəbbinin yanında savab etibarilə daha xeyirli, nəticə etibarilə daha yaxşıdır.\n(Məryəm 19: 76)\nBu iki ayələrdə Allah təala bəzi əməllərin əbədi qalmasından və əbədi qalan əməllərin əhəmiyyətindən danışmışdır.\nPeyğəmbər (s) buyurmuşdur :\n1) Başqalarına fayda verən elm.\n2) Özündən sonra onun üçün dua edən saleh övlad.\n3) Həmişə cari olan sədəqə.\n( Vəsail,. c, 15, s. 116)\nÖzündən sonra kitab yazıb qoymaq, Məscid tikdirmək, Quyu, yaxud, bulaq qazdırsın,\nBir gün bir kişi peyğəmbərə ərz elədi, anam vəfat edib, onun tərəfindən sədəqə versəm savabı ona çatarmı?\nPeyğəmbər (s) buyurdu. Bəli.\nİmam Əli (ə) buyurmuşdur :\n« Öz ölülərinizi ziyarət edin ki, onlar sizin ziyarətinizlə sevinirlər. Öz ata-ananızın qəbrinin yanında hacətlərinizi istəyin.\n(Usuli Kafi, c. 3, s, 230)\nƏbu Bəkr və İbni Abbasdan rəvayət edilmişdir ki, Peyğəmbər Əkrəm (s) buyurub:\n« Qəbiristanlığa girib «Yasin» surəsini kim oxuyarsa, mütləq o gün üçün o qəbirdəkilər həfiflənmiş olarlar. Oxuyana da oradakı ölülər sayınca savab verilər.»\n(Ruhil-bəyan, Təfsiri «Dörd səhih hədis» kitabı Əbu Hüreyrədən, 1044-1066-cı hədis)\nƏhli-sünnə alimlərinin topladığı hədislərdən aydın olur ki, ölüyə «Yasin» surəsini oxuyarkən həm ölünün ruhu şad olur, həm də oxuyan kimsəyə savab yazılır.\nÖmər döyüşdən qaçıb?


Muğan Aqrosənaye Kompleksinin dəyərindən qat-qat ucuz qiymətə satılması qətiləşdi\nGünAzV: Son vaxtlar Muğan Aqrosənaye və Hevandarlıq Kompleksinin dəyərindən qat-qat ucuz qiymətə özəlləşdirilməsi ilə bağlı bir çox xəbər yayılıb.\nİlk öncə Ərdəbil Əyaləti rəhbərliyi, o cümlədən əksər millət vəkilləri Azərbaycanın talanmasına səssiz qalsalar da, sonralar əhalinin kəskin etirazı nəticəsində hökumətin bu qərarını gizli plan adlandırıb və onun ləğv olunmasını tələb etdilər. Onlar əsasən qiymətin qat-qat ucuz olması, özəlləşdirən şirkətin qabliyyəti və digər məsələlərə etiraz edib, özəlləşdirmə prosesində şəffaflığın təmin olunmasını istədilər. İran Özəlləşdirmə Təşkilatının icraçı direktorunun müaşaviri Cəfər Sübhani isə tərəflər arasında müqavilə rəsmiləşməyənədək kompleksi alan şirkətin adının açıqlanmayacağını bildirdi. Bu açıqlamadan sonra çoxları müqavilənin ləğv olunacağına ümid edirdi, lakin Özəlləşdirmə Təşkilatının rəisi Mirəli Əşrəf Abdullapuri Hüseyni mətbuat konfransı özəlləşdirən şirkətin adını açıqlayıb və bütün ümidləri puç etdi.\nO bildirib ki, “Rifah” mağazalar şəbəkəsi Muğan Aqrosənaye Şirkətini alıb. Mağazalar şəbəkəsi, Tehran Sərmayə Bazarının İnkişafı şirkətinin vasitəsi ilə Dizful Şəkər İstehsalat şirkəti ilə Konsorsium yaradıb və aqrosənaye kompleksini 50-50-yə alıblar.\nTəbrizin keçmiş millət vəkili Əkbər Ə`ləmi bundan əvvəl mövzu ilə bağlı yazmışdır ki, “mən Muğan Aqrosənaye Şirkətinin özəlləşdirilməsinə etiraz edəndə, hərracın birinci və ya ikinci qalibinin qabliyyətini nəzərdə tutmuram. Bu proses başdan-ayağa yanlışdır. Bu, ümumi mülkiyyəti talamaq, beytül-malı hərraca çıxarmaq, kompleksi havayı qiymətə satmaq və ölkənin ümumi mənafeyini nəzərə almamaq deməkdir. Bu müamilə həm də konstitusiyanın 3, 43, 44 və 45-ci maddəsinə ziddir. Ona görə də kompleksin belə bir şəraitdə hansı şirkətə ötürülməsindən asılı olmayaq, prosesə etiraz edirəm.\nBir çox dəlilə görə, Muğan Aqrosənaye Şirkətinin qiyməti elan olunan qiymətdən qat-qat çoxdur və bugünkü vəziyyətdə şirkətin dövlətin nəzarətində olması daha məqsədəyuğundur. Təbii ki, müdirlər əvvəllər olduğu kimi, güclü, iş bilən, sifariş əsasında seçilməyən və çalışqan olmalıdırlar.”\nMuğan Aqrosənaye Şirkətinin hökumətə yaxın şəxslərə ötürüldüyü kimsə də şübhə doğurmur. Bundan əvvəl Güney Azərbaycanın digər məntəqələrində də oxşar faktlara rast gəlinib.


Avropa geri çəkilir?\nAna səhifə / İqtisadiyyat / Avropa geri çəkilir?\nRusiya-Ukrayna savaşı həm də “sanksiyalar müharibəsi” kimi səciyyələndirilir. İndiyədək ABŞ və Avropa İttifaqı dövlətləri tərəfindən Rusiyaya qarşı geniş əhatə dairəsinə malik olan beş sanksiyalar paketi tətbiq olunub. Bu sanksiyaların mənfi təsirləri isə həm Rusiyada, həm də onlara imza atan ölkələrdə hiss olunmaqdadır.\nRusiya da sanksiyaların müqabilində cavab tədbirlərinin görülməsində israrlıdır. Bu ölkənin ən effektiv cavab tədbiri isə sanksiyaların altından imza atan “dost olmayan ölkələr”i “mavi yanacaq” sınağına çəkməsi hesab olunur. Söhbət təxminən bir ay bundan əvvəl Rusiyanın dövlət başçısı Vladimir Putinin “dost olmayan ölkələr”ə satılan qazın dəyərinin rublla ödənilməsi barədə qərarından gedir. Qeyd edək ki, bu, Avropanın qaz təchizatı tarixində presedenti olmayan bir hadisədir. İstehlakçı ölkələr əvvəllər aldıqları qazın dəyərini dollar və yaxud avro ilə ödəyiblər. Sanksiyalar fonunda Rusiyanın yeni tələbi isə onlar üçün, sözün əsl mənasında, sürpriz hadisə sayıla bilər.\nMoskva öz qərarını bəyan etdikdə Avropadakı “mavi yanacaq” istehlakçıları buna qarşı kəskin etirazlarını ortaya qoydular. Şimal qonşumuzu müqavilə şərtlərini pozmaqda günahlandıran “qoca qitə” təmsilçiləri ödənişləri heç bir halda rublla etməyəcəklərini bildirirdilər. Rusiya belə təzyiqlərin qarşısında mövqeyini dəyişdirmədi, bir neçə gün bundan əvvəl sözünün üstündə dayanaraq Polşaya və Bolqarıstana qaz nəqlini dayandırdı. Qaz tədarükü dayandırılacaq ölkələrin siyahısının genişləndiriləcəyi də gələn xəbərlər sırasındadır.\nBu günlərdə Avstriya Rusiyadan aldığı qazın dəyərini rublla ödəməyə hazır olduğunu bəyan edib. Bu barədə ölkənin kansleri Karl Nehammer məlumat verib. O əlavə edib ki, Polşa və Bolqarıstan Moskvanın şərtlərini qəbul etməyib. Buna görə də həmin ölkələrə qaz təchizatı dayandır?lıb. Avstriya aldığı qazın dəyərini rublla ödəməyə hazır olduğunu bəyan edən yeganə Avropa ölkəsi deyil. Macarıstan da istehlak etdiyi qaza görə ödənişləri rublla həyata keçirəcəyini bildirib. Bunu ölkənin Xarici İşlər Nazirliyinin rəhbəri Peter Siyyarto bəyan edib. Onun sözlərinə görə, qaz tədarükü ilə bağlı Rusiyanın “Qazprom” şirkəti ilə imzalanan müqavilə ödəniş valyutalarının dəyişdirilməsini inkar etmir.\nAlmaniya da bu məsələdə loyallıq nümayiş etdirir. Belə ki, Bundestaqın beynəlxalq siyasət üzrə komitəsinin üzvü, “Almaniya üçün alternativ” partiyasının lideri Tino Krupalla bəyan edib ki, Rusiya ilə iqtisadi əlaqələrin bərpası Berlinə qazın dəyərinin ödənilməsində Moskva ilə dil tapmağa imkan verərdi. Partiya lideri vurğulayıb: “Zənnim?ə, sülh danışıqlarının asanlaşdırılması üçün iqtisadi əlaqələrin bərpası prioritet olmalıdır. Belə olan halda ödənişlər məsələsində razılığa gəlmək də mümkün olacaq”.\nQeyd edək ki, Rusiyanın “qoca qitə”n? “mavi yanacaq” sınağına çəkmək üçün imkanları kifayət qədər genişir. Bu ölkə Avropanın yanacaq təchizatında mühüm paya malikdir. Rusiya-Ukrayna müharibəsinin ilk 2 ayında Avropa İttifaqı şimal qonşumuza yalnız yanacaq məhsullarına görə 44 milyard avro (46.3 milyard dollar) ödəyib. Bəhs olunan iki ayda Rusiyanın qlobal yanacaq məhsulları satışından əldə etdiyi 66.3 milyard dollar həcmində gəlirinin 70 faizi Avropa İttifaqının payına düşüb. Belə görünür ki, inkişaf etmiş ölkələrin sanksiyalarına məruz qalan Rusiyanın əsas valyuta gəlirlərini yenə də Qərb dövlətləri formalaşdırır. Proseslərin necə davam edəcəyini, nə ilə nəticələnəcəyini isə zaman göstərəcək.\nCozef Bayden Müstəqillik Günü münasibətilə Prezidenti İlham Əliyevi təbrik edib


BMM: Ofis işçiləri gündə ən azı 2 saat...\nOfis işçiləri gündə ən azı 2 saat...\nTarix: 28.06 | Saat: 23:47 | E-mail | Çapa göndər\nOturaq həyat tərzinin insan sağlamlığına təsirinin təhlili İngiltərə Səhiyyə Departamentinin (Public Health England) sifarişi ilə keçirilib. Nümunə kimi kompüter arxasında oturaraq işləyən şirkət əməkdaşlarının günün nizam qaydası götürülüb. Həkimlər qərara gəliblər ki, uzun müddət oturmaq ürək-damar xəstəlikləri, diabet, xərçəng, onurğa sütunu və həzm problemləri kimi ciddi fəsadlara yol aça bilər.\nAktual.az ICTnews-a istinadən bildirir ki, bununla əlaqədar tədqiqatçılar oturaq həyat tərzinin pis nəticələrini minimuma endirmək üçün düz qamətlə işləməyi və səkkiz saatlıq iş günü ərzində ayaq üstə ən azı iki saat keçirməyi tövsiyə edirlər. Mütəxəssislər bu tövsiyənin yerinə yetirilməsi üçün mümkün üsullar kimi liftdən istifadədən imtina edərək pilləkənlə qalxmağa, telefonla danışarkən stuldan durmağa, eləcə də mümkün olan halda iş yoldaşlarına elektron poçtdan istifadə etmədən birbaşa müraciət etməyə çağırırlar.


Təbriz bazarı tarixi abidələr siyahısına daxil edilmədi • Aznews TV\nİranMədəniyyət və incəsənət\nTəbriz bazarı tarixi abidələr siyahısına daxil edilmədi\nMuzeylər və tarixi yerlər üçün “heyət üməna” yaradılmasında 21 milli abidə seçildi. İndi isə yavaş-yavaş ölkə daxilindəki bütün muzeylər, tarixi və beynəlxalq binalar üçün də seçiləcək.\nBu sözləri Muzeylər və Daşınabilən Tarixi Abidə İdarəsinin Müdiri Məhəmməd Riza Kargər deyib.\nSeçilən 21 milli əsərin içində əlbəttə ki, yerlərin, muzeylər və tarixi abidələrlə birlikdə həm milli, həm də beynəlxalq qeydiyyatda olan əsərləri də görmək olar.\nBu xəbərin yayımlanmasından sonra Şərqi Azərbaycan Mədəni Miras Təşkilatı mədəni miras, Turizm və Əl Sənətləri nazirinə bir məktub yazaraq dünyanın ən böyük tarixi bazarı olan Böyük Təbriz Bazarının 21 milli əsər siyahısında siyahısında olmamasına etiraz etdilər.\nKargari isə bu etirazın yersiz olduğunu bildirib. O deyib ki, yavaş-yavaş bütün tarixi abidələr, yerlər və muzeylərin bu qanunla idarə olunacağını bildirib.\nOnun sözlərinə görə, ilk olaraq 21 milli abidənin seçilməsi Mədəni Miras Nazirliyində keçirilən iclasda müəyyənləşdirilib. İclasda əvvəlcə Sədabad, Niyavəran, Hafiziyyə kimi böyük muzeylər və önəmli tarixi yerlər, ardınca Nəqş Cahan Meydanı kimi yerlər seçilib.\nO, 100-ə yaxın bina və muzeyin ölkədə ən məşhur tarixi yer və muzeylər olduğunu vurğulayıb:\n“Başlamaq üçün bir sıra muzeylər və Tarixi abidələr seçildi. Seçilən yerlər və muzeylər ən çox ziyarət edilən və satan yerlər idi. Əslində bu muzeylər, Nazirlər Heyətinin iclasından çox əvvəl seçilmişdi”.\nBu qərara əsasən 2019-cu ilin dekabrda keçirilən Mədəni Miras və Turizm Ali Şurasının iclasında əvvəlcə 21 milli əsər seçilərək təsnif edilib. Əsərlər bunlardan ibarətdir:\n“Sədabad Fərhəngi Tarixi Məcmuəsi”, “Niyavəran Fərhəngi Tarixi Məcmuəsi”, “Gülüstan Sarayı Məcmuəsi”, “İran Milli Fərş Muzeyi”, “İran Milli Muzeyi”, “Tus Məcmuəsi və Məşhədin Firdovsi Türbəsi”, “Perspolis və Pasargad məcmuəsi”, “Fars Sasani Arxeolojisi məcmuəsi”, “Şirazın Hafiziyyə və Sədiyyə məcmuələri”, “İsfahan İmam Meydanı”, “Kaşan Fin Bahçeli məcmuəsi”, “Kirmanşah Bisütun məcmuəsi”, “Şuştər Su Quruluşları məcmuəsi”, “Çıgazənbil və Haft Təpə məcmuəsi”, “Şuş Dünya mirası məcmuəsi”, “Gilan kənd mirası muzeyi”, “Tikantəpə Taxt Süleyman məcmuəsi”, “Şeyx Səfiəddin Ərdəbili Məcmuəsi”, “Bəm Ərki”, “Sultaniyə Günbədi” və “Yəzd Tarixi Şəhərin Dünya Miras Məcmuəsi”.\nKaryerasını bitirdikdən sonra danışılmış oyun cəzası aldı\nRusiyanın korona testləri səhv nəticə verir - Lukaşenko


Qardaşı Elçibəyin sirlərini açır - MÜSAHİBƏ II HİSSƏ - Günün Səsi Qardaşı Elçibəyin sirlərini açır - Günün Səsi\nİyunun 24-də Milli Azadlıq Hərəkatının lideri, eks-prezident Əbülfəz Elçibəyin anadan olmasından 78 il ötür. Bu münasibətlə moderator.az saytı Əbülfəz Elçibəyin qardaşı Almurad Əliyevdən müsahibə götürüb. Gununsesi.info həmin müsahibənin növbəti hissəsini təqdim edir.\n– Məhkəməyə qədər Əbülfəzi DTK-nın padvalında yarılmış ayrıca otaqda saxlayırdılar. Orda nəzarətçi ona deyibmiş ki, bəs bu otaqda vaxtilə Mircəfər Bağırov yatıb. O vaxt polkovnik Səlimzadə var idi, istintaq qrupunun rəhbəriydi, o bizə çox köməklik etdi. O zaman işə də getmədim, zəng vurub icazə aldım, Bakıda qaldım. Hardasa iki ay sonra məhkəməsi oldu. Məhkəməsində nənəmi (anasını) də gətirdik. Məhkəmədən əvvəl Səlimzadə general Krasilnikovun kabinetində nənəmlə Əbülfəzi görüşdürmüşdü. Onda elə bilmişdilər ki, nənəm oğlunu görüb ağlayacaq, oğlunun buraxılması üçün generala yalvarıb-yaxaracaq. Ancaq nənəm təmkinini pozmamışdı, Əbülfəzlə hal-əhval tutub, kənddən-kəsəkdən, qohumlardan danışmışdı. Nənəm o vaxt əsl türk qadını olduğunu sübut etmişdi.\nPrevious Novruz Məmmədov: “Beynəlxalq hüquqa əməl edilməməsi münaqişələrə səbəb olur”\nNext Bu rənglər insanlara əks təsir göstərir


Bakıda böyük moda gecəsi təşkil olunub (FOTOLAR)\nQaynarinfo xəbər verir ki, bu gün sizə təqdim edəcəyimiz tədbir isə digər tədbirlərdən seçilən tədbirdir. Belə ki, peşəkar xoreoqraf Rüstəm Hacıyevin təşkilatçılığı ilə keçirilən "Baku boutiques fashion day" sözün əsl mənasında ölkəyə səs salan bir tədbir olub.\n4 iyun tarixində 500 qonaqla nəzərdə tutulan bu tədbir 700-dən çox insan kütləsinı qonaq kimi qəbul edərək ajiotaj yaradıb.\nTədbir 4 iyun tarixində Bakının ən gözəl məkanlarından birində Boulevard oteldə həyata keçirilib.\nTədbirdə tanınmış insanların iştirakı gecəni daha da maraqlı edib. Belə ki, məhşur simalardan instagram fenomeni stilist Samiraldo və dəbli geyimləri ilə seçilən müğənni Sevda Yahyeva fotoqraflara verdiyi maraqlı pozlarla yadda qalıb.\nLahiyənin rəhbəri Rüstəm Hacıyev bildirir ki, tədbirə çox böyük maraq var idi. Stilist-vizajist və müğənnilərdən başqa moda sənayesinin də ən məşhur simaları bu tədbirin izləyiciləri olub. Dəfilədə yer alan dizaynerlərin (Zs couture, Türkanturkel couture, Lora atelier, Nisaz Brides, Zümrüd Mirzəliyeva) yaz-yay kolleksiyaları təqdim olunub.\nKolleksiyaların içindən moda gününün izləyiciləri tərəfindən Zümrüd Mirzəliyevanın yeni kolleksiyası çox böyük maraq və gurultulu alqışlar ilə qarşılanıb.\nXatırladaq ki, tədbirin informasiya dəstəkçilərindən biri də Qaynarinfo saytıdır.


Bakı 1917-1920-ci illərdə | Azərbaycan | Kayzen\nDumanın balkonundan toplaşmış camaata müraciət edən komissiya üzvü M.Y.Cəfərov dedi:\n-Biz Peterburqdan buraya sizi, azad Rusiyanın vətəndaşlarını təbrik etməyə gəlmişik. Bizə Dövlət duması tərəfindən müşkül bir vəzifə verilmiş Bu vəzifə Məclisi Müəssisan cəm olub, əsas qanunla sərəncam verənədək Qafqazın bizim tərəfdən idarə edilməsidir. Vətəndaşlar, doğrudan da böyük hadisə baş vermişdir. Artıq çar yoxdur. Onun çürümüş və qüvvətli bir məmləkəti fəlakət halına gətirmiş idarəsi daha yoxdur. Rus milləti vaxtında özünü xilas etməyə qalxmışdır. Lakin iş hələ qurtarmamışdır. Əldə etdiyimizi möhkəmlətmək lazımdır. Komissiyanın çıxış edən o biri üzvləri də camaatı Müvəqqəti hökuməti müdafiə etməyə çağırdılar.\n1917-ci ilin 15 noyabrında Zaqafqaziya komissarlığı yaradıldı. Bu komissarlığın tərkibinə Azərbaycandan Fətəli xan Xoyski, M.Y.Cəfərov daxil edilmişdi. Komissarlığın təşəbbüsü ilə Qafqaz cəbhəsindən qayıdan əsgərlər tərksilah edilərək, əldə olunmuş silahlarla Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistan silahlı qüvvələri təşkil olunmağa başladı.\n1918-ci il 10 fevralda Zaqafqaziya seymi açıldı. Seym Zaqafqaziyadan Məclisi Müəssisana seçilmiş deputatlardan, menşevik, daşnak və müsavatçıların nümayəndələrindən ibarət idi. 1918-ci il 26 martda seym Zaqafqaziya komissarlığını ləğv etmək barədə qərar çıxardı. 1918-ci il 22 apreldə isə Zaqafqaziyanın Sovet Rusiyasından ayrıldığını rəsmiləşdirdi. Seym türklərlə sülh danışıqlarına başladı. Lakin danışıqlar uzun sürdü. Çünki Zaqafqaziya seymi türklərdən ötrü danışıqlara başlamaq üçün hüquqi ixtiyarata malik deyildi. Buna görə Zaqafqaziyanın müstəqilliyini elan etmək lazımdı. Həmin məsələ seymin 9 aprel tarixli iclasında müzakirəyə qoyuldu. Uzun sürən mübahisələrdən sonra Zaqafqaziya Müstəqil Demokratik Federativ Respublika elan edildi. Lakin bu respublika əvvəlki komissarlıqdan ancaq xarici əlamətləri ilə fərqlənirdi. Əslində isə seymin üzvləri umumi bir qərara gələ bilmirdilər. Hər şeydən əvvəl onların ümumi bir proqramı yox idi. Seym istər-istəməz parçalanma təhlükəsi altında qalmışdı. Mayın 25-də seymin axırıncı iclası keçirildi. Ertəsi gün Zaqafqaziya respublikası da dağıldı. Gürcüstan özünü müstəqil respublika elan etdi. Ondan sonra seymin müsəlman üzvləri də Milli Şura yaratdılar. Şuranın sədrliyinə M.Ə.Rəsulzadə, üzvlüyə isə aşağıdakılar seçildilər: Həsən bəy Ağayev (sədr müavini), Mustafa Mahmudov (katib), Fətəli xan Xoyski, Xəlil bəy Xasməmmədov, Nəsib bəy Yusifbəyli, Mir Hidayət Seyidov, Nəriman Nərimənbəyov, Heybətqulu Məmmədbəyli, Mehdi bəy Hacınski, Əliəsgər bəy Mahmudbəyov, Aslan bəy Qardaşov, Soltan Məcid Qənizadə, Əkbər Şeyxəl İslamov, Məmməd Yusif Cəfərov, Hidayət bəy Məlikaslanov, Rəhim bəy Vəkilov, Həmid bəy Şahtaxtinski, Firudun bəy Köçərli, Cəmo bəy Hacınski, Şəfi bəy Rüstəmbəyov, Xosrov bəy Sultanov, Cəfər Axundov, Məmməd Məhərrəmov, Cavad Məlikyeqanov, Hacı Molla Axundzadə.\nMayın 28-də Azərbaycan müstəqil respublika elan edildi.\nHəmin gün Azərbaycan Cümhuriyyətinin ilk müvəqqəti hökümət kabineti təşkil edildi. Onun tərkibinə Fətəli xan Xoyski — Nazirlər Şurasının sədri və daxili işlər naziri, Xosrov Sultanov — hərbi nazir, Məmmədhəsən Hacınski — xarici işlər naziri, Nəsib bəy Yusifbəyli — maliyyə və xalq maarifi naziri, Xəlil Xasməmmədov — ədliyyə naziri, Məmməd Yusif Cəfərov — ticarət və sənaye naziri, Əkbər Şeyxəl İslamov — əkinçilik və əmək naziri, Cəmo Hacınski — Dövlət müfəttişi daxil oldu\nAzərbaycan istiqlaliyyətinin yaradılması mayın 30-da radio-teleqrafla dünyanın bütün siyasi mərkəzlərinə: Tehrana, İstanbula, Parisə, Londona, Berlinə, Vaşinqtona, Vyanaya, Romaya, Madridə, Tokioya, Stokholma, Moskvaya və s. xəbər verildi.\nYeni təşkil edilmiş Zaqafqaziya respublikaları öz dövlət quruluşlarını qorumaq üçün birinci növbədə hərbi qüvvələrə möhtac idilər. Məlumdur ki, qoşunsuz heç bir dövlət yaşaya bilməz. Bu məqsədlə özlərinə güclü dövlətlərdən havadar axtarmağa başladılar. 1918-ci il iyunun 4-də çağırılmış Batum konfransında Zaqafqaziya respublikaları, o cümlədən Azərbaycan Cümhuriyyəti ilə Türkiyə arasında müqavilə bağlandı. Azərbaycan Türkiyənin simasında özünə arxa tapdı. Özünun hərbi qüvvələrinə malik olan Gürcustan da almanların himayəsinə sığındı. Ermənistanın isə Cahan müharibəsində vuruşmuş daşnak qoşunları cəbhədən qayıdandan sonra Ermənistan milli dövləti Zaqafqaziyada özünü daha sərbəst hiss edirdi.\nAzərbaycan Milli Şurası və höküməti 1918-ci il iyunun 16-da Tiflisdən Gəncəyə köçdü. Türkiyənin Azərbaycan Cümhuriyyəti ilə bağladığı müqavilə Türkiyənin özü üçün də çox sərfəli idi: Çünki belə bir müqavilə Türkiyəyə Azərbaycana qoşun yeritməyə imkan verirdi. Sülh müqaviləsinin 4-cü bəndinə əsasən Türkiyə Azərbaycanın təhlükəsizliyini qorumaqda, Qarabağda fəaliyyət göstərən erməni quldur dəstələrinin hücumundan qorunmaqda və Bakı şəhərinin cümhuriyyətə qaytarılmasına kömək etməli idi.\nZaqafqaziya respublikaları ilə hələ sülh bağlanmamışdan əvvəl Ənvər paşanın qardaşı Nuru paşa may ayında Gəncəyə gəlib yerləşmişdi. Burada Türkiyənin 5-ci piyada divizionu əsasında İslam ordusu yaratmaq niyyətində idi. Buraya general Şıxlinskinin komandanliq etdiyi müsəlman milli korpusu, «Dikaya diviziya»nın pərən-pərən düşmüş hissələri və habelə yerlilərdən düzəldilmiş dəstələr daxil ediləcəkdi. Beləliklə Nuru paşanın komandası altında 18 min nəfərdən ibarət Qafqaz İslam ordusu yaranmışdı ki, bunun ancaq üçdə bir hissəsini türklər təşkil edirdi. Qalanları isə heç bir təlim görməmiş dəstələr idi. Bununla da İstanbul höküməti Brest-Litva müqaviləsində türklərin Bakıya hücum etməyəcəkləri barədə maddənin pozulacağını pərdələmək məqsədi daşıyırdı. Mərkəzi Sovet höküməti alman-türk hücumunun qarşısını almaq üçün əlindən gələni edirdi. O Almaniyadakı səfiri İoffe vasitəsilə almanlardan tələb edirdi ki, Brest sülh müqaviləsinə riayət etsinlər və türklərin Bakı üzərinə olan hücumunun qarşısını alsınlar. Alman diplomatları türklərin Azərbaycandakı səfirliyinə göstəriş vermişdi ki, türkləri Bakı üzərinə hücumdan çəkindirsin. Lakin həqiqətdə belə deyildi. Almanlar türklərin Azərbaycandakı işğalçılıq hərəkətlərini müdafiə edirdilər. Sonrakı danışıqlarda Almaniya höküməti bildirir ki, kifayət qədər Bakı nefti aldığı təqdirdə Türkiyəni Bakı üzərinə hücumdan əl çəkməyə məcbur edə bilər. Nuru paşa Gəncəyə varid olandan ölkənin daxili işlərinə də qarışırdı. Əvvəla müqavilədə Azərbaycan müstəqil bir dövlət kimi tanınmırdı. Türklər Azərbaycana Şərqi Zaqafqaziyada yaradılacaq Turan imperiyasının (buraya Şimali Qafqaz, İranın şimal hissəsi. Türküstan da daxil olmalı idi) bir hissəsi kimi baxırdılar. Ənvər paşa Zaqafqaziyada panturanizm siyasətini Azərbaycan və Dağıstan qüvvələri vasitəsilə həyata keçirmək fikrində idi. O, Azərbaycan Milli Şurasına laqeyd münasibət bəsləyirdi. Fətəli xan Xoyskinin kabinəsinə də şübhə ilə yanaşmağa başlamışdı. Fətəli xan Xoyskinin kabinetində fəaliyyət göstərən nazirlər onun ürəyincə deyildi, Milli Şura bu barədə öz etirazını bildirdikdə Nuru paşa onları türk ordusu ilə Gəncəyə məsləhətçi kimi gəlmiş Əhməd bəy Ağayevin üstünə göndərir. Əhməd bəy nümayəndə heyətinə bildirdi ki, kabinetin xalq içərisində hörməti yoxdur və ola bilər ki, bu, xalqın qiyamı ilə nəticələnsin və o zaman türklər kabineti müdafiə edə bilməyəcəklər. Ağayev onlara təklif edir ki, kabinet təzədən təşkil edilsin və Milli Şura da buraxılsın, Milli Şura və hökümət üzvləri bundan narazı qalsalar da bu təkliflə razılaşmalı oldular. 1918-ci ilin 17 iyununda Milli Şura və Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin höküməti buraxıldı. Bu vəziyyətlə razılaşmağı lazım bilən M.Ə.RƏSULZADƏ Milli Şuranın iclasında demişdi: «Bu gün biz prinsipimizə sadiq qalaraq, yaranmış şəraiti nəzərə almalıyıq. Bəlkə bu gün bizim qəbul edəcəyimiz qərar bizim bədbəxt-liyimiz olacaq; lakin yaranmış vəziyyətdən çıxmaq yeganə bu qərardan asılı olsa da, biz onu qəbul etməliyik». Fətəli xan Xoyski yeni ikinci kabinetin tərkibini elan edir. Bu kabinetdə köhnə hökümət üzvlərindən cəmi altı nəfəri qalır. Milli Şura da öz səlahiyyətini təzə kabinetə verir. Türklər yaranmış sabitliyin pozulmasından ehtiyat edərək, M. Ə. Rəsulzadəni başda olmaqla sülh heyəti tərkibində İstanbula dəvət edirlər. Heyət uzun müddət orada qalır. Bu yolla onlar Azərbaycandan uzaqlaşdırılmışdılar. Avqustun 27-də Sovet höküməti ilə Almaniya arasında Brest- Litva müqaviləsinə əlavə olaraq saziş imzalandı. Müqavilənin 4-cü bəndinə aşağıdakı da əlavə olunmuşdu: Almaniya Şamaxı və Bakı qəzalarının sərhədini poza biləcək hər hansı üçüncü bir dövlətə mane olmaq üçün tədbirlər görəcəkdir.\nM.Ə.Rəsulzadə İstanbulda olduğu zaman Rusiyanın Azərbaycanın təbii paytaxtı və onun siyasi, mədəni və iqtisadi mərkəzi olan Bakının üzərində Rusiyanın suverinetini etiraf edən Almaniyaya qarşı Türkiyə hökümətinə nota vermiş və surətini də bitərəf və mərkəzi hökumətlərin səfarətxanalarına göndərmişdi. Notada deyilirdi ki, Almaniya ilə Rusiya arasında bağlanmış əlavə müqaviləyə görə Bakı şəhəri Sovet hökümətinin ixtiyarında saxlanılır. M.Ə.Rəsulzadə buna etiraz edərək, Azərbaycan hökümətinin Bakı şəhərinə tarixi bir haqqı olduğunu isbat etmək üçün şəhərin tarixi haqqında müfəssəl məlumat verir və bu tarixi hüququ coğrafi, iqtisadi və milli təsəvvürat əsasları ilə isbat etməyə çalışır.\nNotanın axırında ümidvarlıqla bəyan edilirdi ki, Almaniya dövləti Azərbaycan höküməti və millətinin Bakı şəhərinə malik olmaları hüququnu ciddi surətdə nəzərə alar.\nYuxarıda deyildiyi kimi fevral inqilabından sonra ölkədə iki hakimiyyətlik yaradıldığı zaman Bakı və onun quberniyası Bakı Xalq Komissarları Sovetinin ixtiyarında, Gəncə və Gəncə quberniyasının qəzaları isə Azərbaycan Demokratik Cümhuriyyətinin əlində idi.\nBakı Soveti Gəncədə demokratik cümhuriyyətin yaradılmasından qorxuya düşdüyü üçün ona qarşı hərbi hazırlıq görürdü. 1918-ci il iyunun 10-da Bakı Soveti qoşunları, onların tərkibinə daxil edilmiş daşnak milli hissələri ilə birlikdə Gəncə istiqamətində hücuma keçib, iyunun 12-də, Kürdəmiri tuturlar. Belə bir şəraitdə Tiflisdən Gəncəyə köçmüş Azərbaycan Respublikası höküməti iyunun 19-da Azərbaycanda hərbi vəziyyət elan edir. Bakıda yaşayan müsavatçılar da Qafqaz cəbhəsində türk ordusunun uğurlu döyüşlərindən və qələbələrindən ruhlanaraq, pərən-pərən düşmüş «Dikaya diviziya» hissələrini bərpa etməyə və onun sıralarını gücləndirməyə başladılar. Daşnaklar da ingilis imperializminin Sovet hakimiyyətinə qarşı çıxış etmək üçün kifayət qədər qüvvəyə malik olmadıqlarını hiss edərək özlərini bitərəf kimi göstərməyə çalışırdılar. Əslində isə vəziyyət dəyişdikdə, müsavatçıların və ümumiyyətlə müsəlmanlar üzərinə qalxmağa fürsət gözləyirdilər. Lənkəran və Muğanda müsavatçılar artıq bolşeviklərə qarşı döyüşə başlamışdılar. Lənkəran qəzasında onlar şəhər qarnizonu rəisi Osten-Sakenlə əlbir olaraq, höküməti tərksilah etmiş və hakimiyyət «Dikaya diviziya»nın yerli qərargahının əlinə keçmişdi. Martın 14-də onlar üç türk zabitinin başçılığı ilə inqilabçı saldatlara hücum edərək, çoxlu hərbi sursat ələ keçirmişdilər.\n1918-ci il martın 14-də Bakı Komissarları Sovetinin qoşunları daşnak Əmirovun komandası altında Şamaxıya göndərildi. Müsavat nümayəndələri bu qoşunun Şamaxıya nə məqsədlə göndərildiyini soruşduqda, onlara bildirdilər ki, qoşun qəzada olan iğtişaşı yatırmaq məqsədilə getmişdir. Lakin əslində Əmirovun qoşunları Şamaxıya gedən yol boyu kəndləri dağıtmış, onlarla adamı qətlə yetirmişdilər. Şaumyanın sovet qoşunları adlandırdığı daşnak hissələrinin əsl niyyəti belə idi. Onlar imkan düşən kimi nəinki gizlində, hətta açıq-açığına azərbaycanlıları qətlə yetirirdilər. Bütün bu hadisələr Bakıda erməni-müsəlman qırğının başlanması üçün gərgin şərait yaratmışdı. Partlayış üçün təkcə bir bəhanə lazım idi.\nBu bəhanə də martın 29-da tapıldı. Lənkəranda olan «Dikaya diviziya»nın bir qrup zabiti H.Z.Tağıyevin Lənkəranda ölmüş oğlunun meyitini «Evelina» gəmisində Bakıya gətirmişdilər. Bakı milyonçusu Ş.Əsədullayevin oğlu Ə.Əsədullayevin başçılığı altında olan bu zabitlər geri dönərkən özləri ilə Lənkərandakı «Dikaya diviziya»nın hissəsi üçün yeni qüvvələr aparırdılar. Bakı Soveti bundan xəbər tutduqda gəminin yola düşməsinə icazə vermir. Qızıl qvardiya hissələri ilə gəmidəki zabitlər və əsgərlər arasında atışma başlayır. Qızıl qvardiya hissələri üstün olduqlarından gəmidəkiləri tamamilə tərksilah edirlər.\nMartın 30-da səhər tezdən «Dikaya diviziya» əsgərlərinin tərksilah edilməsinə etiraz olaraq, şəhərdə mitinqlər düzəldildi. Günortaya yaxın müsavatçıların nümayəndə heyəti Bakı Sovetinin İcraiyyə Komitəsinə gələrək, silahların qaytarılmasını tələb etdilər, hərbi inqilab komitəsinin təcili iclası çağırıldı. Bu iclasda Şaumyan və habelə Müsavat partiyasının lideri də iştirak edirdi. Silahların geri qaytarılması qərara alındı. Lakin iclas zamanı xəbər çatdı ki, Tatar küçəsində və Şamaxı yolunda ermənilərlə müsavatçılar arasında vuruşma gedir. Belə döyüşlər sonra Bazar küçəsində də başladı. Axşama yaxın şəhərin bir sıra küçələrində səngərlər qazıldı və atışmalar qızışdı. Şamaxıda Lalayevin başçılığı altında erməni qoşunlarının törətdiyi vəhşiliklərin xəbəri Bakıya çatanda bütün şəhər əhli ayağa qalxdı.\nBeləlikə Bakıda vətəndaş müharibəsi başladı. Lakin ilk günlərdən erməni milli qoşunlarının işə qarışması nəticəsində vətəndaş müharibəsi erməni-müsəlman qırğınına çevrildi. Ermənilər şəhərin Sisianov və Kolyabakin küçələrinin tinindəki «Mars» kinoteatrının damında pulemyot quraraq, şəhər əhlini atəşə tutdular. Vuruşmalar Bazar küçəsi ilə davam edərək, qala divarlarına yaxınlaşırdı. O gün axşam ermənilərin nümayəndəsi Müsəlman Milli Şurasının binasına gələrək bildirdi ki, erməni Milli sovetinin nümayəndələri «Metropol» mehmanxanasına toplaşaraq, sülh danışıqları aparmaq üçün müsəlman nümayəndələrini gözləyirlər. Gecə saat 1-də müsəlmanların Əlimərdan bəy Topçubaşov, Əbdüləli bəy Əmircanov, Ağahüseyn Tağıyev, Səməd bəy İsgəndərov və başqalarından ibarət səkkiz nəfərlik nümayəndə heyəti mehmanxanaya yola düşür. Lakin nümayəndə heyəti mehmanxanaya çatmamış xəyanətcəsinə atəşə tutulurlar. Nümayəndələr geri qayıtmağa məcbur olurlar.\nErmənilərin fitnəkarlığına baxmayaraq, azərbaycanlılar qırğının qarşısını almaq üçün öz üzərlərinə düşən vəzifəni yenə layiqincə yerinə yetirirdilər. Məsələn, erməni tərəfi xəbər göndərir ki, biz erməni məhəllələrində yaşayan azərbaycanlılara toxunmuruq, siz də müsəlman məhəllələrində yaşayan ermənilərə toxunmayın. Azərbaycan Milli Şurası xüsusi adamlar vasitəsilə azərbaycanlıları xəbərdar edirlər ki, öz məhəllələrində yaşayan ermənilərə toxunmasınlar. Ancaq belə danışıqlar müzakirə edilərkən azərbaycanlılar xəbər tuturlar ki, Ermənikənd və Qanlıtəpə tərəfdə ermənilər yenə də müsəlmanlara hücum edib, ev-eşiklərini dağıdır, özlərini də qətlə yetirirlər. Onlar erməni kəndində xəndəklər qazır və zirehli maşınları Müsavat partiyasının birinci şöbəsinin qapısı ağzında duraraq, içəridən çıxanları qətlə yetirirlər. Şəhərin şimalında yaşayan azərbaycanlıları böyükdən kiçiyə Azadlıq meydanındakı sirkin binasına toplayıb, taxta binaya od vurmağa hazırlaşırdılar.\nErməni-müsəlman qırğınının qarşısını almaq məqsədilə Sovetlər tərəfindən təşkil olunmuş İnqilabi Müdafiə Komitəsinin hərbi nümayəndələri bundan xəbər tutduqda onların köməyinə çatır. Bazar küçəsində də ermənilər hücuma keçmişdilər. Onlar küçə boyu vuruşa-vuruşa İçərişəhərə tərəf irəliləyirdilər. Bu dəstələrin içərisində qızıl qvardiya dəstələri də müsəlmanları qoşa qala qapısına tərəf sıxışdırmışdılar. Burada qızğın atışma gedirdi. «Dikaya diviziya»nın qərargahı bu zaman "İsmailiyyə" binasında yerləşirdi. Bəlkə də məhz buna görə bu ətrafda atışmalara Mikoyan və Əzizbəyov rəhbərlik edirdilər. Tüfənglərdən və pulemyotlardan "İsmailiyyənin binası müttəsil atəşə tutulurdu. Qoşa qala qapısından İçərişəhərə soxulmağa cəhd edən qoşun hissələri müsavatçılar tərəfindən ciddi müqavimətə rast gəlirdi. Müsavatçılar Nikolay kilsəsinin qapılarını çıxarıb, onlardan sipər kimi istifadə edərək qala darvazalarının ağzında müdafiə xətti düzəltmişdilər. Məmmədyarovun adamları nə qədər cəhd edirdilərsə, içəri keçə bilmirdilər. Lakin "İsmailiyyə" binasındakı «Dikaya diviziya» qərargahının adamları çox az idi. Onlar güclü düşmən qarşısında davam gətirə bilməyib, geri çəkilir və İçərişəhərdə gizlənirdilər. Bundan istifadə edən düşmən "İsmailiyyə" binasını yandırır.\nErməni-müsəlman qırğınının şahidi olmuş yazıçı Seyid Hüseyn yazırdı ki, «Mart hadisələrində orada (»İsmailliyyə«də — Q. İ.) yerləşən təşkilatlar binanı tərk etmişdilər. Orada habelə Müsavatın telefonu işləyirdi. „İsmailiyyə“ni ən axırıncı müsavatçılar tərk etmişdilər».\nErməni hissələrinin vətəndaş müharibəsi pərdəsi arxasında əsl erməni- müsəlman qırğını keçirdiklərini Şaumyan gözəl başa düşsə də susurdu. Ona müsavatçılar üzərində qələbə lazımdı. Krasnovodskdan Sovetlər üçün göndərilən silahlar, hərbi sursat əslində daşnakların sərəncamına keçirdi. Bu silahların çox hissəsi Mantaşovun zavodunda və Parapet yanındakı erməni kilsəsinin zirzəmisində gizlədilirdi.\nMartın 19-da daşnaklar Suraxana, Əmirhacıyan və Bülbülədə zirehli avtomobillərin köməyi ilə əhalinin qanını axıtdı.\nYaradılmış İnqilabi Müdafiə Komitəsinin tərkibinə Şaumyanla ya-naşı «Daşnaksütyun» partiyasının Bakı təşkilatının lideri S.Məlik-Yolçuyan, Bakıda sağ eserlərin lideri S.Saakyan da daxil idi. Şaumyan 13 aprel 1918-ci il tarixli bir məqaləsində mart hadisələrindən bəhs edərkən açıq-aydın yazırdı ki, «6 min sovet və 3-4 min daşnak milli hissələri Bakıda müsavatçıların təşkil etdikləri qiyamı yatırmışdır». Əslində Bakıda müsavatçıların heç bir qiyamı olmamışdı. Bu, Şaumyanın qızıl qvardiya dəstələrinin erməni hərbi hissələri ilə birlikdə törətdikləri fit-nəkarlığa qarşı azərbaycanlıların cavab çıxışları idi. 1918-ci ildə Bakı Xalq Komissarları Sovetində ədliyyə naziri işləmiş Artaşes Karinyan sonralar «Bakı kommunası» və «Daşnaksütyun» partiyası adlı məqaləsində yazırdı: «Bakı Sovet ordusu milli hissələrinin komanda heyəti inqilabın qarşısında duran vəzifələrə və kommunist partiyasına yabançı idi. Daşnak Avetisova, Hamazaspa, Bek-Zurabova orduya komandanlıq etmək həvalə olunmuşdu».\nBeləliklə 1918-ci il mart hadisələrində müsavatçılar məğlub edildi. Sovet komandanlığı onları şəhərdən çıxmağa məcbur etdilər. Müsavat qüvvələri Gəncəyə toplaşdılar.\n1918-ci ilin aprel ayında Bakı Xalq Komissarları Soveti yaradıldı. Bakı şəhəri və onun ətrafı, Bakı qəzası onun ixtiyarına keçdi. Bakı Xalq Komissarları Sovetində cəmi üç nəfər azərbaycanlı vardı. Qalanları, demək olar ki, əksəriyyəti ermənilər və ruslardan ibarət idi.\nXalq Komissarları Soveti bir sıra sosialist tədbirləri həyata keçirdi. Banklar, Xəzər ticarət gəmiçiliyi, balıq vətəgələri milliləşdirildi. Rusiyaya müntəzəm olaraq, neft daşınmağa başlandı. Torpağın kəndlilərə verilməsi barədə qərar çıxdısa da yerinə yetirilmədi.\nTürklərin Bakı üzərinə hücumu ilə ölkədə vəziyyət getdikcə ağırlaşırdı. Lenin Petrovun komandası altında Bakı komissarlarına 8.720 nəfərdən ibarət qoşun göndərdi. Bununla da türklərin hücumunun qarşısını almaq mümkün olmadı. İranda olan keçmiş çar polkovniki Biçeraxov ingilislərin təhriki ilə Şaumyana öz xidmətini təklif etdisə də, Şaumyan onun niyyətini başa düşmədən (bəlkə də düşərəkdən) razılıq verib. Biçeraxovun min beş yüzdən ibarət olan qoşununu türklərlə müharibə cəbhəsinə göndərdi.\nTürklərin güclü təzyiqi altında kommunanın qoşunları geri çəkilirdi. Şəhərdə aclıq başlamışdı. Ərzaq çatışmazlığı əhalini qəzəbləndirdi. Qoşunda, xüsusilə erməni daşnaklarının komandası altında olan əsgərlər arasında fərahlik artırdı. Menşevik, eser və daşnaklar şəhər və kəndlərdə yaradılmış bu dözülməz vəziyyətin günahını bolşeviklərin üzərinə yıxaraq, vəziyyəti yaxşılaşdırmaq üçün ingilislərin Bakıya çağırılmasını tələb edirdilər. Bir azdan Biçeraxov öz qoşunları ilə cəbhəni özbaşına tərk edərək, Petrovska tərəf çəkildi. Cəbhədə vəziyyət daha da ağırlaşdı. Aclıqdan və pozuntulardan cana doymuş əhali artıq hökümətə inamını tamamilə itirmişdi. Onlar çörək və cəbhə arxasında qayda-qanun tələb edirdilər. Belə vəziyyətdən istifadə edən menşevik, daşnak və eserlər ingilislərin Bakıya çağırılmalan barədə qəti qərara gəldilər.\nTürk qoşunları 7 iyulda üç günlük döyüşlərdən sonra Kürdəmiri aldılar. 20 iyulda türklər Ağsu-Şamaxı şose yolu boyu hücuma keçərək, Şamaxını cənubdan, Mədrəsə tərəfdən ötüb keçərək, Şamaxı-Bakı yolunu kəsdilər. Üçüncü briqadanın komandiri daşnak Amazasp vəziyyətin ağırlığını görüb qoşuna əmr edir ki, Şamaxıdan geri çəkilsinlər. Cəbhənin Şamaxı hissəsindəki bu geri çəkilmə mərkəzi hissədə gedən döyüşlərə də təsir etdi. Onlar Hacıqabulu boşaldıb, Biləcəriyə tərəf çəkildilər.\nCəbhədə böhranlı vəziyyət yaranmışdı. Türklər artıq Bakının qapısını döyməyə başlamışdılar. Şəhərdə aclıqla bərabər həyəcan və təşviş də artmışdı. 1918-ci ilin 16 iyulunda Bakı Sovetinin fövqəladə geniş iclasında ingilislərin Bakıya çağırılması müzakirəyə qoyuldu. Bolşeviklərin qəti müqavimətinə baxmayaraq, azca səs çoxluğu ilə (236-ya qarşı 259 səslə) ingilislərin Bakıya çağırılması barədə qərarqəbul edildi. Hakimiyyətin koalision, hökümətə təhvil verilməsi qərara alındı. Bolşeviklər təzə hökümət tərkibinə daxil olmaqdan imtina etdilər. Avqustun 1-də eser, menşevik və daşnaklardan ibarət Sentrokaspi diktaturası yaradıldı.\nCəbhədən geri çəkilən sovet qoşunları sahildə, Pyotr meydanına toplaşaraq, Həştərxana getməyə hazırlaşırdılar. Sentrokaspi diktaturası ingilisləri Bakıya çağırmaq üçün Ənzəliyə nümayəndə heyəti göndərdilər. Menşevik və eserlər camaatı inandırmağa çalışırdılar ki, guya ingilislər özləri ilə taxıl və ərzaq da gətirəcəklər. 1918-ci ilin 4 avqustunda polkovnik Stoksun komandanlığı altında ilk ingilis qoşunları Bakıya daxil oldular. Qoşun cəmi min beş yüz saldat və zabitdən ibarət idi. Onlardan taxıl gözləyən əhali əsgərlərin qucağındakı bir neçə meymunu gördükdə Sentrokaspi höküməti tərəfindən aldandıqlarını başa düşdülər. Əvvəla bu qoşunla türklərin qabağında durmaq və şəhəri onlardan qorumaq heç cür mümkün deyildi. Buna görə türklərlə vuruşmaq üçün Sentrokaspinin qoşunlarından istifadə etməyə başladılar.\nDöyüşlər isə davam edirdi. Avqustun 1-də Çəmbərəkənd cəbhəsində vəziyyət çox ağırlaşdı. Bakı zəhmətkeşlərinə məlum oldu ki, ingilislər türklərin qarşısını ala bilməyəcəklər.\nSentrokaspi rəhbərləri başlarını itirmişdilər. Birtərəfdən ingilislərin Bakıya gəlməsilə vəziyyətin daha da ağırlaşması, o biri tərəfdən türklərin tezliklə Bakını ala biləcəkləri hökümət dairələrində vahimə yaratmışdı.\nAvqustun 17-də general Denstervil də öz qərargahı ilə Bakıya gəldi. İngilislər birinci növbədə Xəzər ticarət donanmasının bəzi gəmilərini ələ keçirdilər və Bakıdan neft daşımağa başladılar. 1918-ci ilin avqustunda Ənzəliyə 40 min ton benzin yola salan ingilis komandanlığı Sentrokaspi hökümətini məcbur etdi ki, onlara hər ay 80 min pud benzin versinlər.\nSovet hakimiyyəti başçıları avqustun 14-də gecə 16 gəmiyə oturaraq, Həştərxana yola düşdülər. Lakin dənizdə bərk fırtına qopduğu üçün Jiloy adasının yanında lövbər salıb, gözləməli oldular. Bu zaman Sentrokaspinin hərbi gəmiləri onları haqladılar. Xəzər donanmasının bütün hərbi gəmiləri — «Kars», "Ərdəhan", «Göy qapı», «Astrabad» Sentrokaspi hökümətinin əlinə keçmişdi. Bakıya qayıtmaq barədə bolşeviklərə ultimatum verildi. Lakin bolşeviklər onların ultimatumunu rədd etdilər. Belə olduqda hərb gəmiləri onların gəmilərini atəşə tutdular. Gəmilərdə yaralanan və ölən də oldu. Nəhayət, gəmilərin batırılacağı ehtimalı bolşevikləri geri qayıtmağa məcbur etdi. Sentrokaspinin silahlı dəstələri ilə əhatə edilmiş körpüdə onlar tərksilah edildilər və 35 nəfər komissar və məsul işçilər həbs edilərək həbsxanaya salındı. S.Şaumyan, M.Əzizbəyov, A. Çaparidze, İ.Fioletov da onların içərisində idilər. 3 min nəfərdən ibarət olan kommunist və əsgərlər tərksilah edildikdən sonra Həştərxana göndərildi.\nBakıda vəziyyət son dərəcə gərginləşmişdi. 1918-ci ilin avqust ayının axırında türklər demək olar ki, Bakını hər tərəfdən mühasirəyə almışdılar. Cəbhə xətti Bibiheybətin qərbində dəniz sahilindən başlayaraq, şimal tərəfə, Badamdarın qərbi ilə «Qurd darvazası» yüksəkliyi ilə Biləcəri stansiyasınadək uzanırdı. Biləcəri stansiyasının şimalında Böyük Şorda cəbhə xətti qırılır, sonra Binəqədi, Digah, Məhəmmədli kəndləri ilə Maştağayadək uzanır və dəniz sahilində bitirdi. Sentyabrın əvvəlində türklər hücumu qüvvətləndirdilər və Binəqədi kəndini aldılar. Sonra bu istiqamətlə Balaxana və Zabrat üzərinə yürüdülər. Çəmbərəkənd tərəfdən isə şəhəri aramsız top atəşinə tuturdular.\nBakını qorumağın mümkün olmadığını görən Denstervil sentyabrın 14-də gecə ikən öz qoşunu ilə birlikdə Bakını tərk edərək Ənzəliyə yola düşdü. İngilislərdən sonra Sentrokaspi diktaturasının üzvləri də qaçdılar. Bu zaman həbsxanada olan Bakı komissarlarını azad etmək üçün bolşeviklərdən bir dəstə həbsxanaya gedib, uzun danışıqlardan sonra komissarları azad etdilər və onları «Türkmən» gəmisi ilə Həştərxana yola saldılar. Dənizin ortasında gəmidəki eser və daşnakların təkidi ilə gəmi istiqamətini dəyişib, o zaman ağqvardiyaçıların əlində olan Krasnovodska istiqamət aldı. Krasnovodskda komissarlar həbs edildi və 1918- ci ilin 20 sentyabrında Krasnovodskdan 207 verst aralıda olan Ağcaqum çölündə güllələndilər.\nTürklərin Bakıya yaxınlaşması günlərində dəniz körpülərində qaçmaq istəyən daşnakların, onların ailələrinin əlindən tərpənmək mümkün deyildi. Bu qələbəlikdə ancaq güclülər və pullular gəmiyə minib, özlərini rahlaya bilirdilər. Biletlərin qiyməti birə on qat artmışdı. Eyni zamanda Bayıl tərəfdən atılan toplar camaatın içərisində daha dəhşətli vahimə yaradırdı. Erməni ailələri köç-külfətlə qaçırdılar.\nŞəhərin belə həyəcanlı, vahiməli və qarmaqarışıq günlərində türklər şəhərə daxil oldular. Bu, sentyabrın 15-də olmuşdu. Sonra Qafqaz İslam ordusu bütün Qafqazın zəbti barədə geniş planına sadiq qalaraq, Dağıstana girib, Dərbənd və Petrovsk şəhərlərini də tutdular.\nBu zaman bəzi dələduzlar aranın qarışmasından istifadə edərək, şəhərdə qarət və oğurluğa qurşandılar. Ancaq türk inzibati orqanları tərəfindən amansızcasına cəzalandılar.\nŞəhərin Parapet bağında dara çəkildilər. Belə dar ağacları şəhərin bir neçə yerində də qurulmuşdu. Dara çəkilmiş adamların günahları yazılıb, sinələrindən asılmışdı. Onların içərisində türk əsgərlərindən də vardı.\nTürklər Bakıya daxil olandan sonra Azərbaycan Demokratik Respublikası höküməti Bakıya köçdü və Bakı yeni yaradılmış Demokratik Respublikanın paytaxtı oldu. Bütün Şimali Azərbaycan torpaqları onun sərəncamına keçdi.\nBu aylarda İranın bəzi qəzetləri Azərbaycan Demokratik Respublikası ətrafında mübahisə açaraq, bildirirdilər ki, Azərbaycanda yaranan yeni hökümət Azərbaycan adını özünə mənimsəməklə səhv etmişdir. Guya əslində Şimali\nAzərbaycan əsl Azərbaycan deyildir. Bu xüsusda M.Ə.Rəsulzadə «Azərbaycan və\nİran» adlı məqaləsində yazırdı: «Tehran qəzetləri yeni doğmuş İslam hökümətinin adından dilgir olduqlarını qeyd edirlər və iki qardaş millətin arasında soyuqluq düşməməsi üçün „Azərbaycan“ adının dəyişməsini təklif edirlər. İran qəzetləhnin fikrincə bizim Qafqaziyanın bir qismindən ibarət olan məmləkətimizə Azərbaycan ismi verməyə ixtiyarımız yoxdur». M.Ə.Rəsulzadə bu fikri əfsanə hesab edir və qətiyyətlə bildirir ki, Azərbaycan yalnız onun İran tərəfdə qalan hissəsi deyil, habelə şimalda, rus tərəfdə qalan hissəsi də tam ixtiyaratla Azərbaycan adlanır.\nTürklər Bakını almaqla məşğul ikən Andronik Qarabağı mühasirəyə alıb, azərbaycanlıları qətlə yetirirdi. Türklər şəhərə daxil olduqları günün ertəsi türk qoşunlarının bir hissəsi Qarabağın köməyinə çatıb, onu mühasirədən xilas etdilər.\n1918-ci il oktyabrın 6-da respublikanın hökümət kabinetində dəyişiklik edilir. Fətəli xan Xoyski hökümətin yeni heyətini elan edir.\nYeni hökümət ölkənin ictimai-siyasi həyatında, mədəniyyət və təsərrüfat sahəsində bir sıra ciddi demokratik tədbirlər görməyə başladı. Bu tədbirlərdən biri də oktyabrın 8-də hökümətin çıxardığı qərar idi. Bu qərarda deyilirdi ki, milliləşdirilmiş əmlak və hər cür istehsalat növləri sahiblərinə qaytarılsın.\nMəmləkətin parlamentini çağırmaq məsələsi meydana çıxır. Lakin əsl parlament seçkiləri üçün vaxt müsaid etmədiyindən hökümət və Milli Şura belə qərara gəlir ki, hələlik sabiq Zaqafqaziya Seyminin 44 nəfərdən ibarət müsəlman fraksiyasının üzvləri və kənardan 80 nəfər çağırılıb, parlament təşkil olunsun.\n1918-ci ildə sultan Türkiyəsi ağır bir vəziyyətə düşmüşdü. Ölkə ingilis- fransız orduları tərəfindən sıxışdırılırdı. Həmin ilin sentyabr ayında Makedoniya cəbhəsində və Fələstində də türk qoşunları böyük məğlubiyyətə uğradılar. Türkiyə təslim oldu. Ənvər paşa hakimiyyətdən uzaqlaşdırıldı. Yeni hökümət 1918-ci il 30 oktyabrda Mudros limanında Antanta dövlətləri ilə barışıq sazişi bağladı. Bu sazişə görə türklər işğal etdiyi ölkələrdən, birinci növbədə Zaqafqaziya və Dağıstandan çəkilməlidirlər. Mudros sazişinin 14-cü maddəsinə əsasən türklər bütün Azərbaycanı və Bakı şəhərini ingilislərə təhvil verməli idilər. Beləliklə 17 noyabrda türk qoşunları Azərbaycanı tərk etdi.\nTürklərdən sonra yeni Azərbaycan Respublikası bir növ yetim qaldı. Onun düşmənləri, birinci növbədə, daşnaklar ayaq tutdular. Xüsusilə Qarabağda Andronik yenə də qanlı cinayətlərini davam etdirməyə başladı. Müsavat höküməti yaranan vəziyyəti nəzərə alaraq, türk zabitlərindən bəzilərini və o cümlədən Nuru paşanı Azərbaycanda saxladılar. Hökümət yeni yaranan qoşunun hazırlanması və təlimi üçün onlardan istifadə etmək fikrində idi. Tomsonla danışıqlar keçirmək üçün hökümətin tezliklə Ə. Ağayev, Ə. Topçubaşov, N. Yusifbəyli və M. Rəfiyevdən ibarət Ənzəliyə nümayəndə heyəti göndərildi.\nTomsonla Azərbaycan höküməti arasında gedən danışıqlar, azərbaycanlıların böyük təəssüfünə səbəb oldu. Tomson açıq bildirmişdi ki, o Azərbaycanı hələ müstəqil dövlət kimi tanımır. Çünki bu dövlət guya türklərin səyi nəticəsində yaranmışdır. Guya o xalqın iradəsini təmsil edə bilməz.\n1918-ci il 17 noyabrda Denstervili əvəz edən general Tomsonun komandası altında ingilis qoşunları Bakıya daxil oldu. Onlar eyni zamanda Gəncə, Şuşa və Naxçıvanda da öz nümayəndəliklərini yerləşdirdilər. General Tomson özünü Bakının hərbi qubernatoru elan etdi. İngilis polkovniki Kokkerel isə Bakı polisinin başçısı təyin edildi. Azərbaycan hökümətinin üç rəngli bayraqlarının çıxarılması əmr olundu. Tomson Azərbaycanın daxili işlərinə qarışmayacağı barədə Azərbaycan nümayəndə heyətinə verdiyi vədi Bakıya daxil olan kimi pozdu və ölkənin əsas sahələrini — neft sənayesi, banklar, nəqliyyat, Bakı-Batum neft kəməri, dəmir yolunu Müsavat höküməti ilə bağladığı müqavilə əsasında tam nəzarəti altına aldı. Xəzər nəqliyyatını idarə etmək üçün ingilis mayoru Braunun başçılığı ilə xüsusi Britaniya idarəsi yaradıldı. Neft sənayesi sahəsində də ingilis işğalçıları Britaniya neft nümayəndəliyini yaratdılar. Bu nümayəndəliyin köməyi ilə Bakı nefti İngiltərəyə daşınmağa başladı. Azərbaycanda hökmranlıq etdikləri müddət ərzində İngiltərəyə 30 milyon pud neft daşınmışdı. İngilis zabit və saldatları şəhərdə tam hökmranlıq edirdilər. Sərxoş halda faytonlara oturaraq, atları dördnala çapdırır, kinolarda, sirkdə qadınlara sataşır, adamları təhqir edirdilər. Şəhər məktəblərindən bir çoxu əsgər kazarmalarına çevrilmişdi. Fəhlələri və şəhər əhlini qorxutmaq üçün şəhərin Parapet bağında dar ağacları qurulmuşdu. Şəhərdə çap olunan mətbuatı diqqətlə izləyirdilər. Buna baxmayaraq, hökümət onların bu biabırçı hərəkətlərinə dözürdü. Ancaq ona görə ki, ölkə üzərinə üçüncü bir qüvvə hücuma keçərsə ingilis komandanlığı onun arxasında dursun. Bununla belə ingilislər Bakı və onun ətrafından başqa Azərbaycanın bütün rayonlarının Azərbaycan dövləti tərəfindən idarə edilməsinə etiraz etməmişdilər. Ənzəlidə Tomsonun Azərbaycan nümayəndələrinə bəyanətində irəli sürdüyü bir çox məsələlərdə indi güzəştə gedirdi. Açıq bildirirdi ki, o Azərbaycan Respublikasını rəsmi dövlət kimi tanımasa da onunla daimi əlaqə saxlayacaqdır. Hətta xan Xoyski kabinətinə hörmət etdiyini də bildirərək demişdi: «Xan Xoyski höküməti həqiqətən fəaliyyətdə olan yeganə hakimiyyətdir». Qarabağ məsələsində də Tomson Azərbaycan dövlətinin tərəfində idi. Şəhərin işğalı ilə öz üzərinə götürdüyü bir çox inzibati tədbirlərdən də Azərbaycan hökümətinin xeyrinə olaraq imtina edirdi. Məsələn, Qarabağda erməni daşnaklarının, xüsusilə Andronikin yenə baş qaldırdığı barədə Azərbaycan höküməti Tomsonla danışıq aparmışdı. Bununla əlaqədar Tomson Qafqazda Andronikə belə bir teleqram göndərmişdi: «Verilən məlumata görə ermənilər Qarabağda müsəlmanlara qarşı bəd hərəkətlər və zülmlər icra edirlər. Mən müttəfiq ordunun nümayəndəsi sifətilə məlum edirəm ki, ermənilərə söyləyərsiniz ki, öz yerlərində rahat oturub, nizamsızlıq eləməsinlər. Əgər mənim bu əmrimə əməl edilməyib, yenə nizamsızlıq görülsə, o zaman bütün məsuliyyət şəxsən Sizin üzərinizə düşəcəkdir». O Andronikə yalnız Qarabağdan deyil, Zəngəzurdan da çıxıb getməsini əmr etmişdi.\nİngilislər Bakıya daxil olandan sonra öz təsərrüfatları yanında Denikinin nümayəndəliyini yaratmışdılar. Bununla da denikinçilərin şəhərdə əl-qol açmaları üçün şərait yaranmışdı. Dövlət idarələrinin çoxunda rus çinovnikləri içərisində Denikinin casusları fəaliyyət göstərirdi. Nümayəndəlik açıqdan-açığa Bakıda olan rus zabitləri içərisində səfərbərlik keçirərək, könüllü ordu üçün qüvvə toplayırdı. Şəhərin yuxarı məhəlləsində, Təzə Pirin ətrafında könüllü ordunun generalı Prejevalski orduya təzə alınmış saldat və zabitlərlə məşq keçirdi. Bu vəziyyətlə əlaqədar hökümət başçısı Fətəli xan Xoyski Tomsondan məktubla xahiş edirdi ki, onların şəhərdən çıxarılması barədə sərəncam versin. Tomson isə cavab məktubunda denikinçilərin bu fəaliyyətlərini ört-basdır edərək yazırdı: «Mənim xəbərim var ki, rus qoşunu Bakıda səfərbərlik keçirmir. Ola bilər ki, Denikin qoşununda xidmət etmək üçün zabitlərin siyahısını tərtib etmələri belə təsir bağışlayır. Onlarla heç bir məşq keçirilmir və tezliklə şəhəri tərk edəcəklər». Məktubunun axırında Azərbaycan hökümətini əmin edir ki, Azərbaycanın muxtariyyətinə toxunan olmayacaqdır.\nŞəhərdə gizli və bəzən açıqdan-açığa Denikin lehinə təbliğat aparan denikinçilər müxtəlif şayiələr yayaraq, könüllü ordunu Azərbaycana basqın etməyə təhrik edirdilər. Şayiə yaymışdılar ki, türklər təzədən Bakıya hücum edəcəklər. Bu,\nDenikinin Azərbaycana basqını üçün bir bəhanə idi. Onlar Denikin qoşunlarını eyni üsulla guya «Dağıstanda bolşeviklər var» deyə Dağıstan üzərinə sövq etmişdilər. O zaman Denikin Şimali Qafqaz sərhədini aşıb Dağıstan üzərinə yürüdüyü zaman ingilislər həyəcana düşmüş Azərbaycan dövlət başçılarını arxayın salaraq deyirdilər ki, Denikin heç zaman Bakıya toxunmayacaqdır. Lakin xalq onların sözünə inanmırdı. Şəhərdə, fəhlə rayonlarında keçirilən mitinqlərdə tələb edirdilər ki, Dağıstana kömək üçün Azərbaycanda səfərbərlik elan edilməlidir. Dağıstanın köməyinə çatmalıyıq. Mitinqlərin ardı-arası kəsilmirdi. Lakin hökümət ingilis komandanlığını narazı salmamaq məqsədilə dözürdü. Denikin Petrovskdan Azərbaycandakı nümayəndəliyinin başçısı Lazerevə və ingilis qoşunları komandanı polkovnik Şatelvorta yazırdı ki, «Azərbaycan hökuməti könüllü ordu hissələrinin Dağıstana yürüşündən təşvişə düşmüşdür. Halbuki general Dratsenko Petrovsk və Dərbəndin işğalı ilə kifayətlənib, irəli getməyəcəyi barədə təminat vermişdir.\nGöründüyü kimi Denikin Azərbaycanla oyun oynayırdı. Lakin denikinçi qəzetlər Azərbaycan üzərinə hücumu qızışdırmaq üçün əllərindən gələni əsirgəmirdilər. Rus Milli komitəsinin orqanı olan „Yedinaya Rossiya“ qəzeti yazırdı ki, Azərbaycan ya bolşevikləri qəbul etməlidir, ya da Denikini seçməlidir. Denikinçilər bolşeviklərdən daha məsləhətdir.\nİngilislər Azərbaycan hökümətinə vəd verdikcə Denikin qoşunları daha da irəliləyirdilər. Məlum olurdu ki, ingilis komandanlığının Azərbaycanı himayə edəcəyi barədəki vədi də boş və məkrlidir. Bakı fəhlə və zəhmətkeşləri dövlətdən tələb edirdilər ki, Denikin əleyhinə ciddi tədbir görülsün. Yenə də şəhərdə mitinqlər başlamışdı. Bu mitinqlərdən birisində Bakı varlılarından dəyirmanlar kralı adlanan Ağabala Quliyev küçədə Denikin lehinə açıq-açığına təbliğat apardığı üçün izdiham tərəfindən döyülmüşdü, sonra da hökümət onu həbsə almışdı. Şəhərdəki Denikin fitnəkarlarının qarşısını almaq dövlət qarşısında vacib bir məsələ kimi dururdu. „Azərbaycan“ qəzetinin 1919-cu il 11 iyun tarixli nömrəsində Üzeyir Hacıbəylinin çap etdirdiyi „İçərimizdəki denikinlər“ adlı baş məqaləsində ölkədə təxribat aparan denikinçiləri amansızcasına ifşa etməyə çağırırdı. Belə bir vaxtda Azərbaycan Cümhuriyyətinin Dövlət Müdafiə Komitəsi 1919-cu il 11 iyun tarixində bütün Azərbaycanda hərbi vəziyyət elan etdi.\n1919-cu il 6 iyul tarixində Lazerev Denikindən yeni bir teleqram alır. Teleqramda deyilirdi: „Hərgah Azərbaycan höküməti tərəfindən könüllü ordu əleyhinə düşmənanə hərəkət başlamazsa, Denikin Azərbaycana qarşı heç bir iqdamatda olmayacaq. Samur çayında müəyyən etdiyi sərhədi könüllü ordu keçməyəcəkdir. Azərbaycanı Rusiyanın ayrılmaz bir hissəsi hesab edərək, bu məsələ Ümumrusiya Məclisi Müəssisanında həll edilənədək Azərbaycanın istiqlalını təsdiq edir“.\nTeleqramdan göründüyü kimi, müəyyən edilmiş sərhəd bir az da uzadılıb, Samura çatdırılmışdı. O biri tərəfdən Denikin Azərbaycanı hələ də müstəqil, suveren dövlət kimi tanımaq istəmirdi. Çünki o Azərbaycana hələ də Rusiyanın ayrılmaz hissəsi kimi baxırdı. Teleqramda isə onun müstəqilliyinin müvəqqəti zaman üçün tanınması da onunla izah edilirdi ki, o gec-tez Azərbaycanın işğal edilməsini güman edirdi.\nOndan sonra Denikindən alınmış yeni bir teleqramda müəyyən edilmiş sərhəd artıq Azərbaycan sərhədində idi. Teleqramda deyilirdi: „Əgər Azərbaycan höküməti tərəfindən üstümüzə hücum olunmazsa öz tərəfimdən ordularımızın Zaqatala-Qafqaz dağları, Qızılburundan irəli getməyəcəyini təmin edirəm“.\nBu barədə Nəsib bəy Yusifbəyli Şatelvortla görüşüb, xeyli söhbət etmişdi.\nBaş nazir sonra bu danışıqlardan aldığı təəssüratını parlamentə açıqlamışdı: „Əlbəttə, — demiş, — ingilislər öz sözlərinin üstündə həmişə durmurlar. Bizə çox vədlər verdilər. Bizə dedilər ki, Dağıstan təhlükədə deyildir. Dağıstana guya heç kim hücum etməyəcək. Guya Denikin Petrovskini ancaq bir baza olaraq tutacaq və Petrovskdən bu yana keçməyəcək“. Sonra baş nazir onun Şatelvorta dediyi bu sözləri açıqlayır: „Mən ona dedim ki, siz bu vədlərlə bizə mane oldunuz. Sizin vədlər olmasaydı, biz Dağıstana kömək göndərərdik, bəlkə Şimali Qafqazda düşməni dəf edərdik. Nəticədə nə oldu? Denikin Şimali Qafqazı tutdu. Dünən onlar Dərbənddən irəli keçmək istəmirdilər, bu gün isə Qızılburuna soxulmaq istəyirlər. Əlbəttə bunlar bəhanədir. Məlumdur ki, Qızılburunun heç bir strateji əhəmiyyəti yoxdur. Onlar Bakının suyunu kəsmək istəyirdilər“.\nİngilislər Bakını tərk etdikdən sonra Denikinin generalı Baratov Azərbaycan höküməti ilə danışıqlar aparmaq üçün avqustun 24-də Bakıya gəlir. Yerli qəzetlər onun gəlişini narazılıqla qarşılayırlar. Hökümətdən tələb edirlər ki, generalın sözlərinə inanmasınlar. Denikin qoşunu birinci növbədə Qafqazı boşaltmalı və Azərbaycan dövlətini tanımalıdır.\nAvqustun 27-də Baratov Azərbaycan parlamentinin iclasına gəlir. Çıxışında deyir ki, Denikinin Azərbaycan əleyhinə heç bir sui-qəsdi yoxdur və heç bir iqdamatda olmayacaq. Bu şərtlə ki, hökümət Azərbaycanda bolşeviklərin əl-qol açmalarına imkan verməsin.\nLakin Baratovla danışıqlar baş tutmur. Məlum olur ki, onun müqaviləni imzalamağa vəkaləti çatmır. Bundan başqa Azərbaycan tərəfi müqavilə imzalanan zaman respublikanın tanınması tələbini təkidlə irəli sürürdü. O da məlum olur ki, denikinçilər Azərbaycanı Rusiyadan ayrılmış bir dövlət kimi tanımaq istəmirlər. Açıq bildirildiyi kimi Azərbaycanın müstəqilliyini yalnız Rusiyada təşkil olunacaq ali hakimiyyət tərəfindən məsələ həll olunandan sonra tanıya bilər.\nDenikin ordularının cənub cəbhəsindəki məğlubiyyətindən sonra Azərbaycan Respublikası üçün Denikin təhlükəsi aradan qalxır.\nRusiya Sovet höküməti də Azərbaycan Demokratik Respublikası ilə müqavilə bağlamaq barədə bir neçə dəfə təşəbbüsdə olmuşdu. Lakin bu təşəbbüslər həmişə nəticəsiz qalmış və Çiçerinin notalarına rədd cavabı verilmişdir. Çünki notalarda Denikin əleyhinə ittifaq bağlamaq barədəki təklif gənc Azərbaycan Respublikası üçün təhlükəli idi. „Azərbaycan“ qəzeti özünün yanvar 1920-ci il tarixli nömrəsində bu müqavilənin Azərbaycan üçün əlverişli olmadığını belə izah edirdi: „Sovet höküməti təklifinin iki cəhəti var. Birincisi, onunla sülh bağlamaq (bunu qəbul etmək olar), ikincisi, Denikinə qarşı hərbi ittifaqa girməkdir. Buna rədd cavabı verəcəyik. Bizim üçün fərqi yoxdur: Lenin olsun və ya Denikin olsun. Bi-zə lazımdır ki, bizim istiqlaliyyətimizə toxunmasınlar“.Buradan göründüyü kimi, gənc Azərbaycan höküməti ilk günlərindən heç bir dövlətlə hərbi ittifaqa girməməyi, yalnız sülh məramında olduğunu açıq bəyan edirdi. Hökumət Sovet hökümətinin xarici işlər naziri Çiçerinə bildirmişdi ki, biz heç zaman başqa ölkələrin daxili, işlərinə qarışmaq fikrində deyilik.\n1918-ci ilin 7 dekabrında Bakıda parlamentin açılışı oldu. O gün şəhər bayramsayağı bəzənmişdi. Pərlament binasına çıxan küçələr adamla dolmuşdu. Parlament binasının qapısı ağzında sağda və solda ingilislərin iki zirehli maşını durmuşdu. Bu, asayişi qorumaq məqsə-dilə edilmişdi. Parlamentin iclası H.Z.Tağıyevin qız məktəbi binasında keçirilirdi. İclası Milli Şuranın sədri, „Müsavat“ partiyasının lideri M.Ə.Rəsulzadə açaraq demişdi:\n-Burada, Azərbaycanda bulunan bütün millətlərin təbəqələri və müxtəlif cərəyanların nümayəndələri olduğundan bu məclis vətənimizi tamamilə təmsil edə bilər.\nSonra divara vurulmuş Azərbaycan Demokratik Respublikasının üç rəngli bayrağını göstərərək, sözunə belə davam etmişdir:\n— Azərbaycanı təmsil edən o üç boyalı bayrağı Şurayi-Milli qaldırmış. Türk hürriyyəti, İslam mədəniyyəti və müasir Avropa əfkar ehraranasını təmsil edən bu üç boyalı bayraq daim başımızın üstündə ehtizaz edəcəkd\nParlamentin açılışını təsvir evən Ü.Hacıbəyov 9 dekabr tarixli „Azərbaycan“ qəzetində belə yazırdı: „Məmməd Əmin nitqinin başlanğıcında bayraqdakı üç rəngin: türkləşmə, İslamlaşma və müasirləşmək amalı-əlamətindən olduğuna işarə ilə “bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz» sözlərini dedikdə bütün məclis ayağa qalxıb, əl çala-çala onu alqışladı.\nSonra hökümətin başçısı Fətəli xan Xoyski məruzə ilə çıxış edərək, Azərbaycan Respublikasının yaşadığı altı ay ərzində keçirdiyi ağır və çətin yoldan və habelə onun gələcək tərəqqi yollarından danışdı. Axırda parlamentin sədri və müavini seçildi. Sədrliyə Əlimərdan bəy Topçubaşov, müavinliyinə isə Həsən bəy Ağayev seçildi".\n1920-ci ilin əvvəllərində parlamentin 11 müxtəlif fraksiya və qrupunu təmsil edən 96 üzvü var idi. Ən böyük fraksiya müsavatçıların idi. Onun 36 nəfər üzvü var idi. Sonra ittihad partiyası -13 nəfər, sosialistlər 13 nəfər (Ə.C.Pepinov, İ.Əbilov, S.Ağamalıoğlu, Ə.H.Qarayev də buraya daxildi), Ehrar- 6 nəfər, partiyasızlar — 3 nəfər, slavyan-rus cəmiyyəti — 3 nəfər, azlıqda qalan millətlər fraksiyası — 4 nəfər, erməni fraksiyası — 5 nəfər və s. Deputatların tərkibində rus, gürcü, polyak, yəhudi, alman nümayəndələri də vardı. Parlamentdə 11 komissiya fəaliyyət göstərirdi. Parlamentə daxil olan qanun layihələri əvvəlcə komissiyalarda müzakirə olunur, sonra parlamentin müzakirəsinə verilirdi: Höküməti Nazirlər Şurasının sədri kimi 1918-ci il may ayının 28-dən 1919-cu il aprelin 14-dək Fətəli xan Xoyski, 1919-cu ilin aprel ayının 14-dən ta respublikanın süqutunadək Nəsib bəy Yusifbəyli idarə etmişdir.\nNəsib bəy Yusifbəyli parlamentdə müxtəlif partiyaların bir-birinə münasibətindən danışarkən deyirdi: «Firqələrimizin xətti hərəkəti nə qədər müxtəlif olsa da, sosialistlərdən tutmuş ittihadçılaradək ümum firqələrimiz hürr və müstəqil Azərbaycanın tərəqqi və təalisi, məqsədi hər növ xüsusi narazılığın fövqündə qoyulur. Mübarizə ancaq təfsilat və cüziyyat üstündədir» («Azərbaycan» qəzeti № 40, 1920-ci il).\nAzərbaycan höküməti respublikanın Qərb ölkələri tərəfindən tanınması\nüçün səy ilə çalışırdı. Hökümətin Amerika cümhur rəisi Vilsona göndərdiyi teleqramında deyilirdi: «Azərbaycan Cümhuriyyəti isbat etmişdir ki, o da başqa mədəni müstəqil millətlər kimi yaşamağa müstəhəq, qadir və qabildir. Ancaq rəsmiyyət üçün onun istiqlalının və hüququnun qeyri müəzzəm millətlər tərəfindən qəbulu arzu olunur və qeyri millətlərlə mədəni əlaqə düzəldib, yaşayacaqdır. Cümlə müəzzəm Avropa ölkələrinə rica etməkdən əvvəl gənc Azərbaycan Cümhuriyyəsi əvvəlcə sizin alicənab şəxsiyyətinizə müraciət edib, sizdən onun istiqlaliyyətini təsdiq etdirməyi və bütün millətlər üçün etiraf etmiş olduğunuz müstəqil yaşayış hüququndan istifadə etdikdə qarşımıza çıxacaq maniələri rəf və dəf etməklə millətimiz sizdən ali müzahirət gözləyir».\nAzərbaycan höküməti Antanta dövlətləri tərəfindən tanınmamışdan da əvvəl xarici ölkələrlə əlaqələrini davam etdirirdi. 1919-cu ilin martında Azərbaycan Demokratik Respublikası ilə İran arasında iqtisadi və siyasi əlaqələr yaratmaq məqsədi ilə «Rəd» qəzetinin müdiri Seyid Ziyaəddin Tabatabəyi başda olmaqla\nİran nümayəndə heyəti Bakıya gəlmişdi. Qarşıiıqlı müzakirələrdən sonra hər iki dövlət arasında saziş bağlanmışdı. Bundan başqa Azərbaycan Cümhuriyyəti Türkiyə, Gürcüstan hökümətləri, Dağıstan xalqları ilə mədəni dostluq əlaqələri\nyarada bilmişdi. 1918-ci il dekabrın 28-də parlament Paris sülh konfransına səlahiyyətli nümayəndə heyəti seçdi. Heyətin tərkibinə parlamentin sədri Ə.M.Topçubaşov, hökümət üzvü M.H.Hacınski (Müsavat partiyasından), parlament üzvləri Əhməd bəy Ağayev (bitərəf), Ə.Şeyxəlİslamov («Hümmət»), Ceyhun bəy Hacıbəyli (Müsavat), M.Məhərrəmov (sosialist), M.Mirmehdiyev (İttihad), Əli bəy Hüseynzadə (bitərəf), V.Marçevski (bitərəf) vardı. Nümayəndə heyəti yanvarın 19-da dəmir yolu vağzalından təntənə ilə yola salındı.\n1918-ci il 28 maydan 1920-ci ilin aprelinədək Azərbaycan Nazirlər Kabinəsi 5 dəfə dəyişmişdir. Üç kabinetdə (28 may 1918, 17 iyun 1918, 22 dekabr 1919) sədr Fətəli xan Xoyski, 14 aprel 1919 və 22 dekabr 1919-cu illərdə isə Nəsib bəy Yusifbəyli olmuşdur.\n1920-ci ilin əvvəlində parlament sədrinin səlahiyyəti bitir. H. Ağayev istefa verir. Parlament sədrliyinə M. Y. Cəfərov, sədr müavinliyinə S. M. Qənizadə, katibliyinə isə Rzayev seçilir.\n1920-ci il yanvarın 14-də Paris sülh konfransında Azərbaycan və Gürcüstan cümhuriyyətlərinin istiqlaliyyəti defakto olaraq tanındı. O gün Bakı şəhəri təntənə içində idi. Dənizdə atəşfəşanlıq düzəldilmiş, küçələrdə camaat sevinclə bir-birini təbrik edirdi. Azərbaycan parlamentinin bu münasibətlə təntənəli iclası çağırılmışdı. İclasda Cümhuriyyətin xarici işlər naziri çıxış edərək demişdi: «1918- ci il mayın 28-də Azərbaycan xalqı öz istiqlaliyyətini elan etdi. Lakin tək bir elan az idi. Bütün dünyaya göstərmək lazım idi ki, biz müstəqil yaşamağa layiqiq. Budur, Azərbaycan xalqı il yarım ərzində Avropaya göstərdi ki, o, müstəqil yaşaya bilər».\n1920-ci ilin əvvəllərində Bakıda 20-yə qədər dövlətin: ABŞ-ın, İngiltərənin, Fransanın, Türkiyənin, İranın, Finlandiyanın, Polşanın, İtaliyanın, İsveçin, Yunanıstanın və başqa dövlətlərin diplomatik nümayəndələri və konsulları var idi. Lakin göründüyü kimi bu ölkələrin içərisində Sovet Rusiyasının nümayəndəsi yox idi. Nəsib bəy Yusifbəyli 1919-cu il noyabrın 22-də təzə təşkil etdiyi hökümətin məramnaməsindən danışarkən demişdi: «Təəssüf ki, indiyədək Rusiya ilə heç bir münasibət yarada bilməmişik, bunun günahı isə bizdə olmamışdır».\nAzərbaycanın həyatında həqiqətən milli dirçəliş canlanmağa başlamışdı. Dağılıb, pozğun hala salınmış dəmir yolu bərpa edilib, qatarların hərəkəti üçün normal şərait yaradılmışdı. Poçt-teleqraf qaydaya salınmışdı.\nBakı — Batum neft kəməri bərpa edilmişdi. Müəssisələrdə iş saatı 8 saat müəyyən edilmişdi.\nBakı dövlət bankı da yaradılmışdı. Əvvəllər Gürcüstanla birlikdə, sonralar müstəqil bon pulları, daha sonra xaricdə çap edilmiş Azərbaycan pulları tədavülə buraxıldı. Bir sözlə, ölkənin daxili və xarici siyasəti möhkəm dostluq və dinc qonşuluq şəraitində qurulmuşdu. Təkcə Ermənistan Azərbaycanla köhnə ədavətini davam etdirir, tez-tez Qarabağa basqınlar edilirdi. Qarabağ məsələsi dəfələrlə parlament iclaslarında muzakirə edilmişdi. Ermənilər ərazi iddialarından əl çəkmirdilər. 1919-cu il dekabrın 22-də Nəsib bəy Yusifbəyli parlament iclasında ermənilərin ağılsız torpaq iddialarından bəhs edərkən demişdi: «Qarabağ tərkibinə daxil olan dörd qəza və o cümlədən Zəngəzur qəzası Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir». Noyabr ayında Tiflisdə ərazi məsələsini həll etmək üçün üç respublikanın konfransı çağırılmışdı. Lakin Ermənistan özünü böyük Ermənistan elan etməklə Zaqafqaziya dairəsindən çıxdığını bildirmiş və konfransa gəlməmişdi. Bu ucbatdan da konfrans baş tutmamışdı. Həmin il Qərb dövlətlərinin başçıları ermənilərə bildirmişdilər ki, böyük Ermənistan məsələsi heç zaman baş tutası deyil. Onlar Zaqafqaziya Ermənistanı ilə kifayətlənməlidirlər. General Tomson onlara qəti bildirmişdi ki, ermənilər böyük Ermənistan fikrini birdəfəlik başlarından çıxarmalıdırlar. Azərbaycan Respublikasının 1918-ci il 17 iyul tarixli fərmanı ilə türk (Azərbaycan dili) rəsmi dövlət dili hesab edilmişdi. Qərarda deyilirdi. «Dövləti lisan türk dili qəbul edilərək irəlidə bütün məhkəmə, idarəye- daxiliyyə və sairə dövlət vəzifələri başında duranlar bu lisanı bilənlər olana qədər hökümət müəssisələrində rus dili istemalına müsaidə edilsin».\nAzərbaycan parlamenti 1919-cu il avqustun 11-də Azərbaycan vətəndaşlığı haqqında qərar qəbul etdi. Milliyyətindən və dilindən asılı olmayaraq, hər bir kəs və ya valideynləri azəri olan şəxslər Azərbaycan vətəndaşı sayılırdı. M.Ə.Rəsulzadə «Bütün Azərbaycan əhalisinə» müraciətində yazırdı: «Bütün Azərbaycan vətəndaşları bilafərq millət və məzhəb bir vətənin övladlarıdır. Ümumi vətəndə müştərək həyatlarını qurmaq və bərabərlikdə kəndi səadətlərini hazırlamaq üçün onlar yek digərinə əl uzatmalı və yardım etməlidirlər».\nAzərbaycan höküməti birinci növbədə dövləti qoruya biləcək qüvvələrin təşkili və möhkəmlənməsi üçün təxirə salınmaz ciddi tədbirlər görürdü. Azərbaycan generallarından Səməd bəy Mehmandarov hərbiyyə naziri, Ə.A.Şıxlinski isə onun müavini təyin edilmişdi. Onlar «Dikaya diviziya»nın pərən- pərən düşmüş hissələrindən və səfərbərliyə alınan gənclərdən ordu təşkil etməli idilər. Bu işdə Azərbaycanda qalmış əsir türk zabitləri də onlara yaxından köməklik edirdilər. Xüsusi yardım alayı yaradılmışdı. Azərbaycan höküməti hələ Gəncədə ikən kiçik zabitlər hazırlayan məktəb açmışdı. Ordunun yaradılmasında Bakıda olan rus zabitlərindən də istifadə edilirdi. Bundan başqa Krımdan da bir neçə yüksək rütbəli zabitlər Bakıya işləməyə gəlmişdilər. General Süleyman Sulkeviç də onların arasında idi. 1918-ci ilin noyabrında zabitlər məktəbindən buraxılmış ilk məzunlar artıq ordu sıralarında xidmətə başlamışdılar. Ümumiyyətlə qısa müddət ərzində Azərbaycanda 30 minlik milli Azərbaycan ordusu yaradılmışdı. Onun sərəncamında 4 hərbi təyyarə, 3 zirehli qatar, 6 zirehli avtomobil, iki hərbi gəmi vardı.\nAzərbaycan ordusu hissələri respublikanın ayrı-ayrı regionlarında yerləşdirilmişdi: bir hissə Cəbrayıl, Cavanşir, Zəngəzur və Şuşada ermənilərə qarşı vuruşurdu. Bir hissə Qarabağ və Dilican istiqamətində hücuma keçmiş ermənilərə qarşı göndərilmişdi. General Səlimovun komandası altında olan iki alay da Lənkəran-Muğan istiqamətində vuruşurdu.\nDemokratik respublikanın maarif və mədəniyyət sahəsində gördüyü işlər, qəbul etdiyi qərarlar xüsusi diqqətə layiqdir. Respublikanın ilk aylarından orta məktəblər milliləşdirildi. Bakıda, Gəncədə, Qubada, Lənkəranda, Qazaxda, Şəkidə, Şuşada, Salyanda və başqa bir neçə şəhərdə seminariyalar açıldı. 1918-ci ilin noyabrında Qori müəllimlər seminariyasının Azərbaycan şöbəsi Qazax şəhərinə köçürüldü.\nMətbuat sahəsi isə hələlik sabit deyildi. Müxtəlif partiya və təşkilatların orqanları olan qəzet və məcmuələr əksər hallarda bir neçə nömrə çıxandan sonra bağlanırdı. Bəzilərinin ömrü 3-4 ay ancaq olurdu. Elələri də vardı ki, 1917-ci ildən başlayıb, ta 1920-ci ilədək, davam etmişdi. «Qardaş köməyi» məcmuəsi inqilabdan qabaq nəşrə başlasa da inqilabın başlanğıcında, yəni 1917-ci ilin fevral ayında öz fəaliyyətini saxlamışdı. Məcmuə başlıça olaraq, Kars tərəflərdə zərər çəkmiş müsəlman qaçqınlarının həyatına həsr olunmuş məqalələrlə dolu idi. Onun ətrafına toplaşmış əsas mühərrirlər bunlar idi: M.Ə.Rəsulzadə, Əhməd Cavad, Hüseyn Cavid, Firudin bəy Köçərli, Seyid Hüseyn, Abdulla Şaiq, Şəfiqə xanım Əfəndizadə və başqaları.\nİttifaqi mütəəllimin" qəzeti — Bakı türk tələbələri təşkilatının orqanı idi. İlk nömrəsi 1917-ci il mart ayının 6-da çıxmışdır. Həmin ilin may ayında çağırılmış Ümumi Qafqaz tələbələrinin qurultayı təzə seçilmiiş Mərkəzi komitəyə tapşırır ki, yeni bir qəzet buraxsın. Buna görə "İttifaqi mütəəllimin" öz fəaliyyətini\ndayandırıb, yerini «Gənclər sədası» adlı yeni qəzetə verir. Qəzetdəki materiallar türk və rus dillərində çap olunurdu. Qafqazda yaşayan tələbələrin vəziyyəti barədə qəzet müntəzəm yazılar dərc edirdi. Ölkədə siyasi vəziyyətlə əlaqədar olaraq qəzet həmin ildə də bağlanır.\n"Zəhmət sədası" qəzetinin də taleyi belə olmuşdu. Yəni çıxması ilə bağlanması eyni zamana düşdü.\n"Müsavat" qəzeti — az-çox ömür sürən qəzet idi. Müsavat partiyasının orqanı idi. Həftəlik qəzet idi. Qəzetin şüarı belə idi: "İnsanlara hürriyyət, millətlərə müsavat". Qəzetdə ən çox fəaliyyət göstərən M.Ə.Rəsulzadə idi. Qəzetin nəşri 1918-ci ilin mart hadisələrinədək davam etmişdi. Həmin ildə çap olunmağa başlamış «Müsəlmanlıq» qəzeti də «Rusiyada müsəlmanlıq» partiyasının orqanı idi.\nBir neçə ay ömür sürmüşdü. Ceyhun bəy Hacıbəylinin nəşr etməyə başladığı "İttihad" qəzeti bu partiyanın rəsmi orqanı olandan sonra «Müsəlmanlıq» öz əhəmiyyətini itirib, bağlanmışdı. Bir müddətdən sonra isə qəzet «Rusiyada müsəlmanlıq» İttihad partiyasının rəsmi orqanına çevrilərək nəşri 1920-ci il 27 aprelədək davam etmişdir. Qəzetin axırıncı nömrələri doktor Qara bəy Qarabəyov tərəfdən redaktə olunurdu.\nBunlarla yanaşı 1918-ci il 14 yanvardan Bakıda «El həyatı» adlı ədəbi, ictimai və siyasi bir məcmuə də nəşr olunurdu. Bu məcmuə ayda iki dəfə çıxmalı idi. Lakin ikinci nömrəsindən sonra bağlanmışdı. Məcmuə istehlakçılar cəmiyyətinin orqanı idi. Məqsədi el içərisində kooperativin əhəmiyyətini başa salmaq və xalqı kooperativlər ətrafında toplanmağa çağırmaq idi. Məcmuə yazırdı ki, «Heç bir firqənin naşiri əfkarı deyildir». Onun səhifələrində çıxış edən müəlliflər içərisində N.Nərimanov da vardı.\n"Əxban«qəzeti-fəhlə, əsgər və matroslar şurasının orqanı idi. 18-ci il mart hadisələrindən sonra çap olunurdu. Onun da ömrü bu illərin başqa qəzetləri kimi çox qısa olub. Qəzetdə Ruhulla Axundov, Ağababa Yusifzadə və başqaları iştirak edirdilər. „Əkinçi“ qəzeti mart hadisələrindən sonra çıxmağa başlamışdı. Öz siyasi görüşləri etibarilə türk ixtilalçı sosialist mövqeyində dururdu.\n»Azərbaycan hökümətinin əxbarı" qəzeti — Azərbaycan və rus dillərində çıxırdı. Qəzetdə çap olunan əsasən rəsmi dövlət xəbərləri, əmrlər, qanunlar və sair rəsmi sənədlər idi. Qəzetin bünövrəsi Gəncə şəhərində qoyulmuşdu. Türklər Bakını tutandan sonra redaksiya Bakıya köçmüşdü.\n«Azərbaycan» qəzeti — 1918-ci ilin iyun ayından Azərbaycan və rus dillərində Gəncədə çap olunmağa başlamışdı. Qəzetin 4 nömrəsi Gəncədə çıxmışdır. Həmin ilin sentyabr ayında qəzet redaksiyaları Bakıya köçürülür.\nAzərbaycan dilində çıxan qəzetin redaktoru Ceyhun bəy Hacıbəyli, rus dilində çıxan qəzetin isə redaktoru Şəfi bəy Rüstəmbəyov idi. Bir müddətdən sonra Ceyhun bəy Hacıbəyli Paris nümayəndələri tərkibində Fransaya getdiyindən qəzetin redaktorluğunu qardaşı Üzeyir Hacıbəyli qəbul edir. Qəzet Müsavat hökümətinin rəsmi orqanı idi. «Azərbaycan» qəzeti əhali içərisində böyük hörmət qazanmışdı. Qəzet rus dilində olan «Azərbaycan» qəzeti ilə birlikdə 1920-ci ilin 27 aprelinədək çap olunmuşdu. Bakının görkəmli ziyalı, yazıçı və ictimai xadimlərindən M.Ə.Rəsulzadə, Seyid Hüseyn, Xəlil İbrahim, Ömər Faiq Nemanzadə, Mirzəbala Məmmədzadə, Axund Yusif Talıbzadə, Fərhad Ağazadə qəzet səhifələrində müntəzəm çıxış edirdilər.\n"İstiqlal" qəzeti — Müsavat partiyasının, rəsmi orqanı idi. İlk nömrəsi 1919- cu il 4 fevralda çıxmışdır. Aşağıdakı misralar qəzetin daimi devizinə çevrilmişdi:\nQəzet həftədə bir dəfə çıxırdı. Axırıncı nömrəsi 1920-ci ilin 23 aprelində çıxmışdı.\n«Yeni həyat» qəzeti — 1918-ci ildən çap olunurdu. Ancaq uzun ömür sürməmişdi, Redaktoru doktor Qara bəy Qarabəyov idi,\n"Xalq sözü" qəzeti — başqa qəzetlərdən fərqli olaraq, günorta çıxır və səhərki hadisələri əhatə etməyə çalışırdı. Qəzet 1919-cu ilin iyun ayında nəşr olunmağa başlamış və cəmi 3-4 nömrə çıxmışdı.\n"Şeypur" məzhəkə məcmuəsi — 1912-ci ilin sentyabr ayından çap olunmağa başlamışdı. Məcmuənin naşirləri Səməd Mənsur ilə Məmmədəli Sidqi idi. Nəşri təxminən 1919-cu ilin ortalarınadək davam etmişdir.\nBu dövrdə sol eserlərin, başqa sözlə desək, bolşeviklərin də mətbuat sahəsində geniş fəaliyyətə keçdiklərini görürük, Məsələn, sol eser, yəni bolşevik Əliheydər Qarayevin rəhbərliyi altında «Fəhlə konfransının əxbarı», «Füqəra sədası», «Haqq səsi», «Azərbaycan füqərası» qəzetləri nəşr edilirdi. Ancaq qeyd edək ki, bu qəzetlər bir-iki nömrə çıxandan sonra bağlanmışdır. «Yoldaş» və «Məşəl» məcmuələri də bolşeviklər tərəfindən buraxılırdı. Onların da ömürləri çox qısa olmuşdu.\n"Fəhlə və əkinçi" qəzeti də sol eserlər tərəfindən nəşr edilirdi. Bunlardan başqa ayrı-ayrı firqələr və şəxslər tərəfindən; «El», «Doğru yol», «Xalqçı», «Sədaye İran», «Mədəniyyət», "Övraği nəfisə", «Zəhmət həyatı», «Qurtuluş yolu» qəzet və məcmuələr dərc edilirdi. Lakin bunların heç biri mətbuat tariximizdə özlərinə mövqe tuta bilməmişdi.\n"Hürriyyət" qəzeti — İran Kommunist partiyası "Ədalət«in orqanı idi. Nəşri 1920-ci ilin may ayınadək davam etmişdi. Həftəlik qəzet idi. Redaktoru Mir Cəfər Cavadzadə (Pişəvəri) idi.\nYuxarıda adları çəkilən qəzet və məcmuələrlə yanaşı Tiflis, İrəvan, Gəncə şəhərlərində də Azərbaycan dilində qəzet və məcmuələr nəşr edilirdi. Bunlardan „Al bayraq“ qəzetini və „Tartan-partan“, „Gənclər yurdu“ məcmuələrini göstərmək olar. Bunların hər üçü Tiflisdə çap olunurdu. „Gələcək“ qəzeti Tiflisdə olan müsəlman sosial-demokrat „Hümmət“ partiyası tərəfindən buraxılardı. Menşevik meylli idi. Bu qəzetin səhifələrində Əziz Şərif, Əliqulu Nəcəfzadə, Səmədağa Ağamalıoğlu yaxından iştirak edirdilər. „Al bayraq“ sosialist qəzeti idi. „Tartan- partan“ məzhəkəli məcmuəsi Ə. H. Qarayev tərəfindən buraxılırdı. 1918-ci ildə cəmi bir nömrə çıxmışdır. „Gənclər yurdu“ qəzeti gənclər qəzeti idi. Bundan başqa 1918-ci ildə Gəncədə Əhməd bəy Ağayev tərəfindən „Türk sözü“ adlı bir qəzet də buraxılırdı. Cəmi iki sayı çıxmışdı.\nEyni zamanda İrəvanda „Bürhani həqiqət“ adlı həftəlik ədəbi-siyasi bir məcmuə də buraxılırdı. Qafqaz cəbhəsinin yaxınlaşması ilə əlaqədar bağlanmışdı.\nBakı şəhərində universitet açılması sahəsində böyük işlər aparılmışdı. Nəhayət, Azərbaycan parlamenti 1919-cu il sentyabrın 1-də Bakıda universitet açılması barədə qanun təsdiq etdi. Qəbul edilmiş qanunda deyilirdi ki, universitetdə 4 fakultə təşkil olunur: Tarix-ədəbiyyat, fizika-riyaziyyat, hüquq və tibb fakültələri.\nUniversitetin rektoru professor V.İ.Razumovski təyin olunur. Universitetdə hər bir tələbədən 500 manat təhsil haqqı alınırdı. Tələbələrdən 10 faizi isə pulsuz təhsil alırdı. Universitetdə Rusiyadan dəvət olunmuş professorlar leksiya oxuyurdu. Təhsil alanlar içərisində azərbaycanlılarla yanaşı başqa millətlərin nümayəndələri də vardı: rus, erməni, yəhudi, dağıstanlı və başqaları. Universitetin açılması Azərbaycanın həyatında mühüm hadisə idi.\nAzərbaycan hökümətinin qısa bir müddətdə əldə etdiyi böyük müvəffəqiyyətlər xalq içərisində böyük nüfuzu olan Müsavat partiyasının başçılığı altında başa gəlmişdi. Respublikanın bütün ictimai, siyasi, iqtisadi və mədəni həyatında Müsavat həmişə bayraqdar olmuşdu.\nTəəssüf ki, respublikanın ömrü qısa oldu. 1920-ci ilin 27 aprelində bolşeviklər hökümətin təslim olması barədə parlamentə ultimatum verdilər. Və parlamentin çıxardığı aşağıdakı qərarla hökümət təslim oldu.\nAzərbaycan Respublikasmın fövqəladə iclasının qərarı\nSizin 27 aprel tarixli məktubunuzu müzakirə edərək və onun məzmununu yaşadığımız vəziyyətlə müqayisə edərək və sizin təklifinizi nəzərə alaraq, seçdiyimiz komissiya bu qərara gəlir:\nSovet hakimiyyəti tərəfindən idarə olunan Azərbaycan istiqlaliyyəti bütövlükdə saxlanmalıdır.\nAzərbaycan Kommunist partiyası tərəfindən yaradılmış hökümət müvəqqəti orqan olacaq.\nAzərbaycanın idarə edilməsinin son forması hər cür xarici təzyiqlərdən asılı olmayaraq, Azərbaycan fəhlə, kəndli və əsgər deputatları Soveti simasında Azərbaycanın ali qanunverici idarəsi tərəfindən müəyyən ediləcəkdir.\nHökümət idarələrinin əməkdaşları öz yerlərində qalır, yalnız məsul vəzifə tutanlar azad edilirlər.\nYeni təşkil olunmuş müvəqqəti kommunist höküməti parlament və hökümət üzvlərinin toxunulmazlığına təminat v\nQızıl Ordunun hücumla Bakı şəhərinə daxil olmasına yol verməyəcə\nAzərbaycanın istiqlaliyyətini boğmaq istəyən hər hansı xarici qüvvələrə qarşı yeni hökümət onun sərancamında olan vasitələr və qəti tədbirlərlə mübarizə edəcəkd\nAzərbaycan parlamenti bu şərtlərin özünün fövqəladə iclasında səs çoxluğu ilə qəbul edildiyini nəzərinizə çatdırır.\nParlamentin sədri: MƏMMƏD YUSİF CƏFƏROV. Bakı, 27 aprel, axşam saat 11.\nSonradan məlum olduğu kimi bu şərtlərin heç biri yerinə yetirilməmiş,Azərbaycan Milli höküməti aldadılmışdı. Hökümət başçılarından bəziləri vaxtında aradan çıxaraq, xaricə getmiş, buna macal tapmayanlar isə həbs edilib, güllələnmiş və sürgün edilmişdilər.\nBeləliklə, Azərbaycan Milli Demokratik Respublikası üfüqdə parlaq bir ulduz kimi parlayıb, tez söndü. Lakin onun xoş təəssüratı uzun müddət, düz 70 il Azərbaycan oğullarının ürəyində özünə gizli yuva tapmışdı. Yalnız bizim günlərdə o özünü böyük sevinclə biruzə verdi və M.Ə.RƏSULZADƏNİN vaxtı ilə dediyi: „Bir kərə yüksələn bayraq bir daha enməz“ sözləri, nəhayət, özünü doğrultdu. Azərbaycanda daha güclü, milli Azərbaycan Respublikası bərqərar oldu.


Həftənin ilk günü hava necə olacaq? - PROQNOZ » May.Az - Xəbərlər, ən son xeberler, Azerbaycan xeberleri 2021, xeberler bugun Azərbaycan və dünyada baş verən ən son xəbərlər\nMay.Az » Hava » Həftənin ilk günü hava necə olacaq? - PROQNOZ\n24 янв 2021, 13:22, Admin\n0 Комментариев 296 Просмотов\n23 дек 2019, 03:24 705 0\n"Avroviziya-2011"in qalibi Nigar Camalın qızı Jasmin İngiltərənin "Çelsi" klubunun qadınlardan...\nAmerikanın məşhur aktyoru Robert Uolker 79 yaşında dünyasını dəyişib....


Ötən il Azərbaycanda 173 patent dövlət qeydiyyatına alınıb » Etatist.com internet qəzeti\nYeni yanaşmalar və ixtiraların tətbiqi həlledici əhəmiyyətə malikdir\nStandartlaşdırma, Metrologiya və Patent üzrə Dövlət Komitəsinin (SMPDK) Patent və Əmtəə Nişanları Mərkəzi (PƏNM) ilə birgə keçirdiyi “İxtiraçılıq sahəsində nailiyyətlərə görə” IV Respublika Müsabiqəsi Komissiyasının iclası keçirilib.\nReport SMPDK-ya istinadən xəbər verir ki, iclasda Komitə sədri Ramiz Həsənov hər il keçirilən bu müsabiqənin əhəmiyyətindən danışıb. Onun sözlərinə görə, sənayenin effektivliyinin artırılması üçün yeni texnologiyalar, yeni yanaşmalar və ixtiraların tətbiqi həlledici əhəmiyyətə malikdir.\nNazir: "İxtiraçılıq sahəsinin inkişafına diqqət artırılmalıdır"\n13 yaşlı azərbaycanlıdan inanılmaz kəşf- Video\n“Heç kimə Rüstəm İbrahimbəyovun sonu kimi sonluq arzulamazdım”\n25 may, 2018 12:20\n“Qarabağ” klubunun Çempionlar Liqasına hazırlıq planı müəyyənləşib\n25 may, 2018 11:56\n25 may, 2018 11:32\n25 may, 2018 11:26\n"SKMF tam özünü maliyyələşdirmə prinsipi ilə fəaliyyət göstərir"\n25 may, 2018 11:04\n"Azərbaycan regionda və dünyada mühüm rol oynayır"\n25 may, 2018 11:01\n25 may, 2018 10:57\n25 may, 2018 10:53\n25 may, 2018 10:50\n25 may, 2018 10:47\nDİM dövlət sifarişi ilə qəbulun proqnozunu dərc edib\n25 may, 2018 10:45\n"Heç vaxt ərazi bütövlüyümüzdən və suverenliyimizdən imtina etməyəcəyik"\n25 may, 2018 10:27\n"Azərbaycanın beynəlxalq arenada statusu və təsiri gündən-günə artır"\n24 may, 2018 19:46\n24 may, 2018 19:25\n"Bankların xarici valyutalar üzrə alış-satış məzənnələri rəsmi məzənnəyə yaxın olub"\nAzərbaycan ordusunun kəşfiyyat bölüyünün yüksək səviyyəli qonaqlar günü keçirilib\n24 may, 2018 18:56\n24 may, 2018 18:46\nBakıda ənənəvi "Avropa Şəhərciyi" festivalı keçiriləcək\n24 may, 2018 18:40\n24 may, 2018 18:35\n24 may, 2018 18:25\n24 may, 2018 18:13\n24 may, 2018 18:00\n24 may, 2018 17:52\n24 may, 2018 17:48\n24 may, 2018 17:38\n24 may, 2018 17:18\n24 may, 2018 17:07\nBP rəhbəri: Neftin qiyməti 100 dollara çatmayacaq\n24 may, 2018 16:55\nPrezident 634 nəfərin əfvi barədə sərəncamı imzalayıb\n24 may, 2018 16:43\n24 may, 2018 15:31\nDiaqnostik qiymətləndirmədə 20 minə yaxın müəllim iştirak edəcək\n24 may, 2018 15:20\nMM-in iclasında “Təhsil haqqında” qanuna dəyişikliklər müzakirə olunub\n24 may, 2018 15:12


Karl Braun — Vikipediya\nalm. Karl Ferdinand Braun\n6 iyun 1850(1850-06-06)[…]\nFulda, Kassel inzibati dairəsi[d], Hessen, Almaniya\n20 aprel 1918(1918-04-20)[…] (67 yaşında)\nKarlsrue Texniki İnstitutu,\nHU Berlin (1872),\nKarl Ferdinand Braun (alm. Karl Ferdinand Braun; 6 iyun 1850[…], Fulda, Hessen – 20 aprel 1918[…], Nyu-York, Nyu-York ştatı) – Alman elektrik mühəndisi, ixtiraçı, fizik və Fizika üzrə Nobel mükafatı laureatı. Braun radio və televiziya texnologiyasının inkişafına əhəmiyyətli dərəcədə töhfə vermişdir: O, 1909-ci ilin Fizika üzrə Nobel mükafatını "Radioteleqrafın inkişafında verdikləri töhfələrinə görə" Qulyelmo Markoni ilə bölüşdü.\nBraun Almaniyanın Fulda şəhərində anadan olub və Marburq Universitetində təhsil alıb və 1872-ci ildə Berlin Universitetindən doktorluq dərəcəsi alıb. 1874-cü ildə bir təmas nöqtəsi yarımkeçiricinin dəyişən cərəyanı yaratdığını kəşf etdi. 1895-ci ildə Fizika İnstitutunun direktoru və Strasburq Universitetində fizika professoru oldu.\n1897-ci ildə ilk elektron-şüa borusu və elektron-şüa borusu osiloskopunu qurdu. Radionun inkişafı dövründə radioteleqrafiya üzərində işləmişdir. 1897-ci ildə Braun radio qabaqcılları sırasına qatıldı. Braun teleqrafiya mövzularında çoxlu elmi məqalə yazmışdı və "Electrician" və digər elmi jurnallara verdiyi çoxlu töhfələr sayəsində tanınmışdı. 1899-cu ildə Siqnalların səthlərə simsiz elektro ötürülməsi patentinə müraciət etdi.\nBraun 1905-ci ildə fazalı antena qəfəsini ixtira etdi. Nobel mükafatı mühazirəsində istiqamətlənmiş siqnalı ötürmək üçün üç antenanı necə diqqətlə düzəltdiyini izah etdi. Bu ixtira radar, ağıllı antenalar və MIMO-nun inkişafına yol açdı.\n1909-ci ildə "Radioteleqrafın inkişafında verdikləri töhfələrinə görə" Qulyelmo Markoni ilə birlikdə Fizika üzrə Nobel mükafatını qazandı.\nBraun Birinci Dünya Müharibəsinin əvvəlində Marconi Korporasiyasının Seyvill, Nyu-Yorkda teleqrafiya stansiyasına qarşı patent iddiası ilə əlaqədar bir məhkəmədə müdafiədə şahidi olmaq üçün (ABŞ müharibəyə başlamazdan əvvəl) ABŞ-a getdi. ABŞ müharibəyə daxil olduqdan sonra Braun nəzarət altına alındı, lakin Bruklin və Nyu-York arasında sərbəst hərəkət edə bilirdi. Braun 1918-ci ildə müharibə bitmədən əvvəl Bruklindəki evində vəfat etdi.\n↑ 1 2 3 4 Ferdinand Braun (ing.).\n↑ 1 2 3 4 Ferdinand Braun // Marburger Professorenkatalog. 2016.\n↑ 1 2 Bischoff G., Foessel G., Baechler C. BRAUN Karl Ferdinand // Nouveau dictionnaire de biographie alsacienne (fr.). / Fédération des sociétés d'histoire et d'archéologie d'Alsace 1982. 4434 səh.\n↑ 1 2 3 4 5 6 Браун Карл Фердинанд // Большая советская энциклопедия (rus.): [в 30 т.]. / под ред. А. М. Прохорова 3-е изд. Москва: Советская энциклопедия, 1969.\n↑ Braun, F., "Ueber die Stromleitung durch Schwefelmetalle" [On current conduction through metal sulfides], Annalen der Physik und Chemie (alman), 153 (4), 1874: 556–563, Bibcode:1875AnP...229..556B, doi:10.1002/andp.18752291207\n↑ The Wireless Age, Volume 5. Page 709 – 713.\n↑ "Karl Ferdinand Braun – Nobel Lecture: Electrical Oscillations and Wireless Telegraphy" p. 239. Nobelprize.org. Nobel Media AB 2013. Web. 28 September 2013.\nVikianbarda Karl Braun ilə əlaqəli mediafayllar var.\nKarl Braun Riyazi genealogiya layihəsində\nNobelprize including the Nobel Lecture, 11 December 1909 Electrical Oscillations and Wireless Telegraphy\nMathematics Genealogy Project · zbMATH database · MusicBrainz\nBIBSYS: 90599821 · BNC: a1142915x · BNF: 10747104j · GND: 118673424 · ISNI: 0000 0000 7140 4900 · LCCN: n81020104 · NKC: ola2002153771 · NTA: 29877254X · NUKAT: n2011203015 · LIBRIS: 237494 · SUDOC: 083852646 · VIAF: 13101132 · WorldCat VIAF: 13101132\nMənbə — "https://az.wikipedia.org/w/index.php?title=Karl_Braun&oldid=5761240"\nKarlsrue Texniki İnstitutunun müəllimləri\nBu səhifə sonuncu dəfə 30 yanvar 2021 19:59 tarixində redaktə edilib.


İsmayıllı məhkumlarının valideynləri məhkəmədən narazıdır..\n2021, 21 İyun, Bazar ertəsi, Bakı vaxtı 05:02\nŞəkidə İsmayıllı hadisələrinə görə saxlanılanların məhkəmə prosesi\nİsmayıllı olaylarına görə tutulanların valideynləri məhkəmənin süni şəkildə uzadıldığını düşünürlər. Noyabrın 18-də həbsdə olan 18 məhkumun Şəkidə məhkəməsi keçirilməliydi. Öncə məhkəmə günün ikinci yarısına – saat 14:30-dək ertələndi. Sonra hakim təqsirləndirilən şəxslərdən bir neçəsinin vəkilinin prosesə gəlmədiyini əsas gətirərək, prosesin təkrar təxirə salındığını və növbəti prosesin noyabrın 29-da keçiriləcəyini elan etdi.\n«DUSTAQLAR 3 NÖVBƏDƏ YATIRLAR»\nMəhkum Rəşid Məmmədovun atası Ərzuman Məmmədov borc almaqdan, banklardan kredit götürməkdən bezdiyini söyləyir:\n«Uşaqların Gəncədə saxlandığı yer çox bərbaddır. Gecə-gündüz hökumətimiz Azərbaycanı Avropanın bir hissəsi kimi təqdim edir. Elə bil Gəncə Azərbaycana aid deyil. Təsəvvür edirsinizmi, 22 nəfəri bir otaqda saxlayırlar. Otaqda cəmi 8 yatacaq var. Dustaqlar 3 növbədə yatırlar. Bu nə cür ölkədir? Bəyəm dustaq insan deyil? Bəyəm dustaq bu ölkənin vətəndaşı deyil? İndi bir səhv edib həbsə düşüb deyə, onlara bu cür əzab verməyin nə adı var?».\nƏrzuman Məmmədov deyir ki, oğluna yemək daşımaqdan yorulub:\n«MƏN ŞƏXSƏN HƏYƏTİMDƏKİ HEYVANIMI ELƏ AC SAXLAMIRAM»\nNə oldu Kürdəxanıda, Şəkidə, Oğuzda verilən yeməkləri yeyirlər, ancaq Gəncədəki yeməyi yemirlər. Orada dustaqlara verilən yeməyə yemək demək olmaz. Mən şəxsən həyətimdəki heyvanımı elə ac saxlamıram...\n«Mən şəxsən həyətimdəki heyvanımı elə ac saxlamıram. Nə oldu Kürdəxanıda, Şəkidə, Oğuzda verilən yeməkləri yeyirlər, ancaq Gəncədəki yeməyi yemirlər. Orada dustaqlara verilən yeməyə yemək demək olmaz. Mən şəxsən həyətimdəki heyvanımı elə ac saxlamıram. Dəfələrlə ombudsmana müraciət etmişəm ki, bu məsələni diqqətdə saxlasın. Məhkəməni belə acı bağırsaq kimi uzatmalarına da çox mənfi baxıram. Bütün bunları ona görə edirlər ki, həm biz, həm də övladlarımız əzab çəksinlər».\n“BELƏ ÖZBAŞINALIQ OLMAZ”\nMəhkum Ceyhun Abbasovun anası Bənövşə Abbasova deyir ki, xəstə olduğundan gedib-gəlməyə çətinlik çəkir:\n«Hər dəfə Şəkiyə gedib gəlmək üçün 40-50 manat xərc çəkib, taksi tutmalıyam. Dünən Bakıdan oğlum da gəlmişdi. Əvvəl dedilər saat 3-də yığışın, sonra elan etdilər ki, iş 29-dək təxirə salınır. Belə özbaşınalıq olmaz, qəsdən uşaqlardan qisas alırlar. Gəncədə uşaqlarımız çürüyür. Ceyhunun böyrəkləri ağrıyır. Tez-tez ona dərman aparıram. Yatacaqları bərbad, saxlandığı otaqların divarlarında göbələklər bitib. Verilən yeməyi heç itin qabağına qoysan yeməz. Artıq dözə bilmirik».\n«BURADA MƏHKƏMƏ ADINDA BİR...»\nİsmayıllı şəhərinin mərkəzi\nMəhkum Xəyal Şaranovun atası Sergey Şaranov isə məmurların boş vədlərindən narazıdır:\n“Bizi aldada-aldada vaxt udurlar. Burada məhkəmə adında bir şou düzəldiblər. İstədikləri vaxt prosesə gəlirlər, istədikləri vaxt prosesi təxirə salırlar. Fikirləşmirlər ki, axı onların da övladları var, həyatdır, onların da başına gələ bilər. Bunun sonu nə vaxt olacaq, bilmirik”.\n«İŞİN DALANA DİRƏNMƏSİ VƏZİFƏLİ ÇOX ŞƏXSƏ SƏRF EDİR»\nMəhkum Şakir Mustafayevin anası Əminə Mustafayevanın sözlərinə görə, istintaqı necə aparıblarsa, məhkəmə də elə davam edir:\n“Çünki işin dalana dirənməsi vəzifəli çox şəxsə sərf edir – bu hadisələrin baş verməsində xidmətləri olanları deyirəm. Elə valideynlər var, zəng edirik ki, gəl qəbula gedirik, yaxud Şəkiyə gedək naz edir, gəlmir. Elə bil elə bu məhkəmənin uzanması onların da ürəyincədir. Qəsdən prosesi uzadırlar və şirin vədlər verirlər ki, bu hadisə insanların tədricən yadından çıxsın, köhnəlsin. Əgər bu uşaqların günahı varsa, iş verin, getsinlər, yox əgər günahları yoxdursa, onda açın buraxın. Yoxsa gündə bir hava çalıb oynamağa, işi uzatmağa nə ehtiyac var ?”.\nNAZİRLİK DEYİR Kİ...\nDustaqlara verilən yeməklər yüksək keyfiyyətdədir...\nPenitensiar Xidmətin ictimaiyyətlə əlaqələr şöbəsinin rəisi Mehman Sadıqov AzadlıqRadiosuna bildirib ki, Gəncə istintaq təcridxanasında saxlanılan şəxslərin sayı saxlama həddində nəzərdə tutulan saydan azdır: «yemək məsələsinə gəlincə, birmənalı demək olar ki, dustaqlara verilən yeməklər yüksək keyfiyyətdədir. Keyfiyyətə təkcə Penitensiar Xidmət yox, Ədliyyə Nazirliyinin başqa qurumları da nəzarət edir. Məhbuslar ailələrinin gətirdiyi yeməyi istəyirlərsə, biz buna da mane olmuruq».