Materialın ünvanı : Quran və “mükaşifə və intuisiya”nın bir bilik qaynağı kimi etibarlılığı\nSual : Sual: Quran mükaşifə və intuisiyanı bir bilik qaynağı kimi təsdiq edirmi?\nQısa cavab: “Ənam” surəsinin 75-ci ayəsində həzrət İbrahimin (ə) səma və yer mələkutunu (səltənətini) müşahidəsindən söz açır, hansı ki yalnız mükaşifə və şühud ilə mümkündür. “Tövbə” surəsinin 105-ci ayəsi bu həqiqəti bəyan edir ki, Peyğəmbər (s) və imamlar insanların yaxşı və pis əməllərini görən dərk və bəsirətə sahibdirlər. “Nəcm” surəsində – bir qrup təfsirçilərin əqidəsinə əsasən – Peyğəmbərin (s) Cəbraili müşahidəsinə işarə edilir, başqa bir dəstənin nəzərinə görə Həzrət Rəsul (s) Allahın müqəddəs zatını müşahidə edir.\nƏtraflı cavab: Qurani-kərimin bir neçə ayəsində mükaşifə (kəşf) və intuisiyaya bilik qaynaqlarından biri kimi işarə edilib. Onlardan bəzilərini şərh edirik:\n1. “Ənam” surəsinin 75-ci ayəsində buyurulur:\nQurani-kərim yuxarıdakı ayədə tövhid qəhrəmanı İbrahim peyğəmbərin (ə) şirk və bütpərəstliklə mübarizəsinə işarə etdikdən sonra, yəqin və iman baxımından onun ali məqamından və dəlilindən söz açır. Bəlkə də, bu Allahın bütpərəstliklə mübarizəsindən dolayı İbrahimə (ə) mükafatıdır; göy və yer səltənətini göstərdi və İbrahim (ə) yəqin əhlindən oldu, yəni “əynul-yəqin”, “həqqul-yəqin” məqamına çatdı.\nNəzərə alsaq ki, “əs-səməvat” cəm formasında və “əlif və lam”la yanaşı qeyd edilib, bu da ümumiliyə dəlalət edir, buradan məlum olur ki, Allah-taala İbrahimi (ə) mələkutdan, yəni Allahın bütün göylərə, qalaktikalara, sabit və hərəkətli ulduzlara və s. hakimiyyətini, həmçinin zahir və batin də daxil olmaqla, bütün yer üzərindəki hakimiyyətindən xəbərdar etdi. Quran bu xəbərdarlığı “ارایه” (göstərmək) kimi ifadə edir.\nFəxri Razi öz təfsir kitabında “ارایه” – “göstərmək” ibarəsi barədə iki ehtimal irəli sürür: birincisi, məqsəd hissi göstərməkdir, ikincisi isə əqli arqumentlər sayəsində müşahidədir. Sonra doqquz fərqli dəlillə ikinci ehtimalı ayənin təfsiri əsnasında şərh edir. (1)\nLakin insan əqli vasitə və sırf hiss yolu ilə ilahi hakimiyyətin aləmi əhatə edən bütün sirlərini kəşf edə bilməz. Bu mövzu ayrı dərk və görüş tələb edir. Bu üzdən “Fi zilalil-Quran” təfsirində deyilir:\n“کُشِطَ لاِبْراهِیْمَ السَّمَواتُ السَّبْعُ حَتّى نَظَرَ مافَوْقَ الْعَرْشِ وَ کُشِطَ لَهُ الاَرَضُوْنَ السَّبْعُ وَ فُعِلَ بِمُحَمَّد (صلى الله علیه وآله) مِثلُ ذلِکَ ... وَالایِمَهُ مِنْ بَعْدِهِ قَدْ فُعِلَ بِهِمْ مِثْلُ ذلِکَ” (3).\n“Allah yeddi göyün pərdələrini İbrahimin (ə) gözündən kənara çəkdi ki, ərşin üstünə nəzər salsın. Həmçinin, yeddi yerin pərdəsini kənarlaşdırdı və həmin işi Məhəmməd (s) üçün də belə etdi... və ondan sonrakı imamlar üçün də”.\n“əl-Burhan” təfsirində bu xüsusda çoxsaylı hədislər nəql olunub. Hamısı da bu dərk və görüşün hissi və əqli dərkdən, görüşdən fərqli olduğunu göstərir.\n“əl-Mizan” təfsirində də qeyd edilir ki, “mələkut” əşyaların Allaha və pak zatına bağlılıqları cəhətindən varlığına işarədir. Bu, həzrət İbrahimin (ə) müşahidə etdiyi və ondan xalis tövhidi öyrəndiyi həqiqətdir. (4)\n“Durrul-mənsur” təfsirində də bir hədis Allah Rəsulundan (s) və bir hədis də İbn Abbasdan nəql edilir. Yenə də hədislər Allahın pərdələri kənara çəkdiyini və göylərin mələkutunu, yəni Özünün varlıq aləmi üzərində güc və hakimiyyətinin sirlərini İbrahimə (ə) göstərdiyini ortaya qoyur (5).\n2. Allah-taala “Tövbə” surəsinin 105-ci ayəsində Peyğəmbərə (s) xitab edərək zəkat, sədəqə və tövbə göstərişlərini verdikdən sonra buyurur:\n“وَ قُلِ اعْمَلُوا فَسَیَرَى اللَّهُ عَمَلَکُمْ وَ رَسُولُهُ وَ الْمُوْمِنُونَ”\n“De: Əməl edin, Allah, Rəsulu və möminlər əməllərinizi tezliklə görəcəklər”.\nŞübhəsiz, Allahın əməlləri görməsi, yaxşı-pis olmasından, gizli və aşkarda baş verməsindən asılı olmayaraq bütün insanların əməllərini müşahidə etməsidir. Buna əsasən – konteksi gözləmək üçün – Peyğəmbərin (s) müşahidəsi də bu qəbildən olmalıdır. Çünki, ayə mütləqdir, heç bir qeyd və şərt göstərilməyib. Müxtəlif göstəriciləri nəzərə alsaq, ayədə möminlərdən məqsəd bütün möminlər yox, Peyğəmbərin (s) məsum canişinləridir.\nHissi müşahidələr, yaxud əqli arqumentlərlə bütün insanların əməlini bilmək olmaz. Bu da, Peyğəmbər (s) və imamların (ə) ayrı dərk və görüşə malik olduqları həqiqətini ortaya qoyur, hansı ki onunla möminlərin yaxşı və pis işlərini müşahidə edirlər.\nFəxri Razi öz təfsirində yazır: “Məqsəd bütün möminlərdir!”, lakin sonra bütün möminlərin bir-birilərinin yaxşı və pis işlərini bilməməsi problemi ilə qarşılaşdıqda, cavab olaraq deyir: “Məqsəd budur ki, xəbəri onlara çatır”.\nBu isə hasilsiz zəhmət, zahirə tam zidd diqqətdir!\nBundan əlavə, ayənin təfsiri ilə bağlı Əhli-beyt imamlarından (ə) çoxlu hədis nəql edilib. Hamısı da hər səhər (yaxud hər səhər qeydi olmadan) bəndələrin əməllərinin Peyğəmbər (s) və məsum imamlara (ə) təqdim edildiyini, onların da əməlləri görüb günahlara narahat olduqlarını (və itaətə şad olduqlarını) göstərir (6).\nSözügedən ayə bütün bu hədislərlə haqq yolçularına böyük dərs verir. Belə ki, əzəmətli gözətçilərin həmişə onların əməllərini təqib etdiklərini bilsinlər. Bu həqiqətə iman fövqəladə tərbiyəvi təsirə malik ola bilər. Odur ki, eyni məzmunda İmam Sadiqdən (ə) çoxsaylı hədislər nəql edilib. Orada məsum imam barəsində buyurulur:\n“اِذا صارَ الاْمْرُ اِلَیْهِ جَعَلَ اللهُ لَهُ عَموُداً مِنْ نور یُبْصِرُ بِه ما یَعْمَلُ بِه اَهْلُ کُلِّ بَلْدَه” (7).\n“İmamət ona çatdığı zaman Allah onun üçün nurdan bir sütun düzəldər ki, onun vasitəsilə hər şəhər əhalisinin əməllərini müşahidə etsin”!\n3. Allah-taala “Nəcm” surəsinin 2-10-cu ayələrində buyurur:\n“مَا ضَلَّ صَاحِبُکُمْ وَمَا غَوَىٰ * وَمَا یَنطِقُ عَنِ الْهَوَىٰ * اِنْ هُوَ اِلَّا وَحْیٌ یُوحَىٰ * عَلَّمَهُ شَدِیدُ الْقُوَىٰ * ذُو مِرَّهٍ فَاسْتَوَىٰ * وَهُوَ بِالْاُفُقِ الْاَعْلَىٰ * ثُمَّ دَنَا فَتَدَلَّىٰ * فَکَانَ قَابَ قَوْسَیْنِ اَوْ اَدْنَىٰ * َاَوْحَىٰ اِلَىٰ عَبْدِهِ مَا اَوْحَىٰ”\n“Sizin dostunuz (Allahın Rəsulu) heç vaxt azmamış, yolundan dönməmişdir * və əsla nəfsi istəyi əsasında söz demir * Dedikləri ona təlqin olunan (ilahi) vəhydən başqa bir şey deyil * Əzəmətli qüdrəti olan kəs (Cəbrail Əmin) ona təlim vermişdir * O şəxs ki, fövqəladə gücə malikdir * Nəhayət, o, (Peyğəmbər) kamal həddinə çatdı * Ali üfüqlərdə olduğu halda * Sonra yaxınlaşdıqca yaxınlaşdı * Axırda onun fasiləsi iki kaman oxu, yaxud ondan az idi * Burada Allah vəhy edilməli olanı bəndəsinə vəhy etdi”.\nBir qrup təfsirçinin etiqadına əsasən, bu ayələrdə Peyğəmbərin (s) Cəbraili görməsinə işarə edilib. O, ömründə iki dəfə Cəbraili həqiqi simasında görmüşdü: ilk dəfə besətin əvvəlində Cəbrail üfüqdə zahir olaraq, qərb və şərqi tamamilə örtmüşdü. Elə əzəmətli idi ki, Peyğəmbər (s) həyəcana gəlmişdi.\nİkinci dəfə onu meracda görmüşdü. “Nəcm” surəsinin ayələrində hər ikisinə işarə edilib.\nİki müşahidə ilə bağlı digər bir təfsirdə Peyğəmbərin (s) Allahın pak zatını müşahidə etdiyi deyilir. Əlbəttə, fiziki gözlə deyil, batini gözlə. “Liqaullah”ın aşkar nümunəsi dünyada oldu, hansı ki onun geniş şərhi “Nümunə” təfsirində, “Nəcm” surəsinin ayələrinin təfsirində qeyd edilib. (8)\nHər halda sözügedən ayəyə görə Peyğəmbərin (s) qəlb gözü ilə gördüyü reallığı əks etdirirdi, qəlbinin gördüyü şey doğru idi və əsla yalan demirdi.\nBu ifadə insanın bilik qaynaqlarından biri olan kəşf, müşahidə və intuisiya məsələsinə şahiddir. Özü də Peyğəmbər (s) kimi bir insanın kəşf, müşahidə və intuisiyasına!\n“əl-Mizan” təfsiri yazır: Allahın müşahidə və mükaşifəni qəlbə nisbət verməsi təəccüblü deyil. Səbəbi isə insanın ayrı növ intuitiv dərkə malik olmasındadır. Hansı ki, zahiri hiss üzvləri, təxəyyül və batini üzvlərlə təfəkkürün fövqündədir. Belə ki, həmin intuisiya, müşahidə ilə öz varlığımızı dərk edir, var olduğumuzu bilirik.\nVarlığımıza olan məlumatımız nə fiziki gözlədir, nə də təfəkkür yolu ilə. Əksinə, nəfs müqabilində bir növ hüzur və təzahürdür və Qurani-kərimdə “فواد” (qəlb, könül) – deyə, vurğulanır. (9)\nBəzi digər təfsirçilər də birbaşa deyirlər ki, ayədə gələn “رویت” – “görmək”dən məqsəd qəlb gözü ilə müşahidədir.\nƏli ibn Musa ər-Rzadan (ə) nəql edilən bir hədisdə oxuyuruq ki, dostlarından biri həzrətə sual verdi:\n“هَلْ رَاى رَسوُلُ اللهِ (صلى الله علیه وآله) رَبَّهُ عَزَّوَجَلِّ؟”\n“Allahın Rəsulu (s) Pərvərdigarını müşahidə etdimi?”\n“نَعَمْ بِقَلْبِهِ رَآه، اما سَمِعْتَ اللهَ عَزَّوَجَلَّ یَقُولُ: "مَا کَذَبَ الْفُوَادُ مَا رَاَى"، لَمْ یَرَهُ بِالْبَصَر وَلکِنْ راهُ بِالْفُوادِ ” (10)\n“Bəli, o qəlb gözü ilə Allahı gördü. Allahın belə buyurduğunu duymadınmı: qəlb gördüyündə səhv etmir. Əlbəttə, Peyğəmbər (s) Allahı zahiri gözlə görmədi, qəlb gözü ilə müşahidə etdi”.\nŞübhəsiz, qəlbi müşahidə təfəkkür və atqumentasiya deyil, çünki bu məna bütün dünya dindarları və möminləri üçün baş verir və təkcə Peyğəmbərə (s) aidiyyatı yoxdur.\n4. Allah-taala “Təkasur” surəsinin 5 və 6-cı ayələrində möminlərə və ya bütün insanlara müraciət edərək buyurur:\n“کَلَّا لَوْ تَعْلَمُونَ عِلْمَ الْیَقِینِ * لَتَرَوُنَّ الْجَحِیمَ”\n“Belə deyil ki, əgər elmul-yəqin tapsaydınız * cəhənnəmi görərdiniz”.\n“ثُمَّ لَتَرَوْنَّهَا عَیْنَ الْیَقِینِ”\n“Siz bunun ardınca eynul-yəqinlə onu (cəhənnəmi) görəcəksiniz”.\nBu müşahidənin dünyada, yoxsa axirətdə baş verəcəyinə, yaxud birincisinin dünyada, ikincisinin də axirətdə olacağına gəlincə, təfsirçilər arasında fikir ayrılığı var. Ayələrin zahirindən başa düşülən budur ki, ikinci ayə: “ثُمَّ لَتَرَوْنَّهَا عَیْنَ الْیَقِینِ” – “Siz bunun ardınca eynul-yəqinlə onu (cəhənnəmi) görəcəksiniz”. – cəhənnəmi axirətdə görməyə işarədir. Ona görə ki, ardınca buyurur:\n“ثُمَّ لَتُسْاَلُنَّ یَوْمَیِذ عَنْ النَّعِیمِ”\n“Sonra o gün sizdən ilahi nemətlər soruşular”.\nDeməli, əvvəlki ayə, yəni “لَتَرَوْنَّ الْجَحِیمَ” qaydası üzrə dünyaya işarədir.\n“əl-Mizan” təfsirində də qeyd edilir ki, ayənin zahiri qiyamətdən öncə cəhənnəmi iman və yəqinin səmərəsi olan qəlb gözü ilə görməyə işarədir. Necə ki, İbrahim peyğəmbərin (ə) əhvalatında göy və yer səltənətini müşahidə etməsi haqqında qeyd edilib. (11)\nƏlbəttə, qeyd etdiyimiz kimi bəziləri hər iki müşahidəni qiyamətə aid edirlər. Lakin ikisi arasındakı fərqi göstərməkdə çox çətinlik çəkirlər. Belə ki, Fəxri Razinin təfsirində dedikləri mövzunu daha da aydınlaşdırır. (12)\nHər halda bəhsi gedən ayənin zahiri də insanın yəqin mərhələsinə çatmaq və gözü önündəki pərdələri kənara çəkmək, nəticədə qeyb aləminin həqiqətlərini görmək imkanının olduğuna təkid edir.\n5. “Furqan” surəsinin 21 və 22-ci ayələrində Allah-taala buyurur:\n“وَقَالَ الَّذِینَ لَا یَرْجُونَ لِقَاءَنَا لَوْلَا اُنزِلَ عَلَیْنَا الْمَلَایِکَهُ اَوْ نَرَىٰ رَبَّنَا ۗ لَقَدِ اسْتَکْبَرُوا فِی اَنفُسِهِمْ وَعَتَوْا عُتُوًّا کَبِیرًا * یَوْمَ یَرَوْنَ الْمَلَایِکَهَ لَا بُشْرَىٰ یَوْمَیِذٍ لِّلْمُجْرِمِینَ وَیَقُولُونَ حِجْرًا مَّحْجُورًا”\nAllah-taala bu ayələrdə kafirlərin mütəmadi tələblərinə işarə edir, hansı ki deyirdilər: “Niyə bizə mələklər nazil olmur? Niyə Allahı görə bilmirik?”.\nQuran bu suala cavab olaraq buyurur: “Mələkləri görəcəyiniz gün artıq iş-işdən keçəcək, ilahi əzab və cəzaya düçar olacaqsınız və o gün günahkarlar üçün müjdə yoxdur”.\nHəmin günün hansı gün olması barədə təfsirçilər arasında iki nəzər var:\na) Bəziləri insanların mələkləri görəcəyi günün qiyamət günü olduğunu deyirlər;\nb) Bəziləri isə ruhları qəbz edən mələklərdən danışan ayələri.\n“وَلَوْ تَرَى اِذْ الظَّالِمُونَ فِی غَمَرَاتِ الْمَوْتِ وَالْمَلاَیِکَهُ بَاسِطُوا اَیْدِیهِمْ اَخْرِجُوا اَنفُسَکُمُ…” (13) – “...Kaş zalımları ölüm burulğanında olduqları zaman görəydin ki, mələklər də əllərini (onlara tərəf) açıblar ki: «canlarınızı bədəndən özünüz çıxarın, (yaxud) canlarınızı bizim çəngimizdən qurtarın!...” – ayəsini nəzərə alaraq, mələklərin müşahidəsinin can verən anda, yaxud ölümdən sonra və qiyamətdən öncə olacağına inanırlar. Bu etiqad məşhur təfsirçi İbn Abbasdan nəql olunur. (14)\nİmam Baqirdən (ə) nəql edilən bir hədisdə deyilir: “Kafirlərin canı boğazlarına çatanda mələklər üzlərinə və kürəklərinə vurar və deyərlər: “Canlarınızı çıxarın!...\nBudur “یَوْمَ یَرَوْنَ الْمَلاَیِکَهَ لاَ بُشْرَى یَوْمَیِذ لِّلْمُجْرِمِینَ” (15) – “Mələkləri görəcəkləri gündə günahkarlara bir müjdə olmaz və onlar (mələklərə) deyəcəklər!...” – ayəsinin mənası!\nBu təfsirə əsasən, ölüm anında insanın gözlərindən pərdələr qalxar, Allahın mələklərini görərlər və kəşf, mükaşifə halı yaşayarlar.\n6. “Yusif” surəsinin 94-cü ayəsində Yusifin əhvalatına işarə edilir: Bir vaxtlar Yəqubun övladları tam sevinc hissi ilə bir karvana qoşulub Misirdən yola düşdülər. Yusifin köynəyini özü ilə götürüb gözaydınılığı və atanın gözünün aydın olması üçün Kənana doğru hərəkət etdilər. Karvan Misiri tərk edən zaman Yəqub peyğəmbər (ə) ətrafındakılara belə dedi:\n“اِنِّی لَاَجِدُ رِیحَ یُوسُفَ ۖ لَوْلَا اَن تُفَنِّدُونِ”\n“Əgər məni nadan saymasanız, mən Yusifun ətrini (qoxusunu) alıram, (deyərdim)”.\nSözsüz ki, uzaq məsafədən Yusifin (ə) köynəyinin qoxusunu alması ilə bağlı Yəqub (ə) düz deyirdi. Bu iş adi iybilmə ilə bu mümkün olmadığından dolayı ətrafdakılardan heç biri buna inanmadı. Belə bir şeyi təcrübə etmədikləri üçün, hətta Kənanın ağsaqqalı, Allahın əzəmətli peyğəmbərini yolunu azmaqla ittiham edib dedilər:\n“تَاللهِ اِنَّکَ لَفِى ضَلاَلِکَ الْقَدِیمِ (16) ”\n“Allaha and olsun, sən öz keçmiş səhv və azğınlığındasan”.\nAmma qardaşlar gəldikdən sonra haqqın Kənan ağsaqqalından yana olduğu üzə çıxdı.\nBəzi hədislərdən çıxarışlara əsasən, Misirlə Kənanın arası on, bəzilərinə görə səkkiz, digərlərin görə səksən fərsəx olub. (17)\nAyəni məcazi mənaya yozub: “Yusifin (ə) köynəyinin qoxusunu almaq atanın qəlbinə ilham olunan hicranın yaxınlaşmasına bir kinayə idi – deməyə heç bir səbəb yoxdur. Necə ki, bəzən İslamın düşmənlərinə qələbəsi qoxusu gəlir – deyirik. Niyə görə məcazi mənaya yozmaq olmaz? Çünki, aşkar ədəbi qaydaya əsasən, sözün həqiqi mənası mümkün olduğu halda, məcazi mənaya yozmağa icazə verilmir.\nNəticə etibarı ilə Yəqub (ə) üçün mükaşifə hasil oldu; pərdələr kənara çəkildi və zahiri hissdən ötə bir hisslə o uzaq fasilədən övladının köynəyinin ətrini, qoxusunu aldı.\n7. “Məryəm” surəsinin 15-20 ayələrində həzrət Məryəmin (ə) qarşısında ilahi mələyin təcəssümü macərasından söz açılr. Quran birbaşa buyurur: Məryəm (ə) öz ailəsini tərk etdi və (Beytül-Müqəddəsin) şərq tərəfində qərar tutduqdan sonra özü ilə camaat arasında pərdə saldı – bununla ya tam asudə halda Pərvərdigarı ilə münacat etmək istəyirdi, ya da yuyunmaq, qüsl almaq kimi işləri yerinə yetirmək üçün etmişdi – hər nə məqsədlə olursa olsun bu sırada ilahi bir ruh, əzəmətli bir mələk ona doğru gəldi və nöqsansız, yaraşıqlı bir insan formasında Məryəmə (ə) göründü. Məryəm (ə) əvvəl qorxdu, amma çox keçmədi ki, Allahın elçisi olduğunu və Məsihin təvəllüdünü müjdə vermək üçün gəldiyini öyrəndi. Bu mövzuda onunla söhbətə başladı... Bu əhvalat ətraflı şəkildə “Məryəm” surəsinin təfsirində gəlmişdir. (18)\nBəziləri deyir ki, İlahi mələk (xarici aləmdə deyil) Məryəmin (ə) gözündə təcəssüm etdi. Bu söz ayənin zahirinə ziddir və heç bir əsası yoxdur. Göstərici şahidlər mükaşifənin, intuisiyanın təkcə Məryəm (ə) üçün baş verdiyini göstərir. Əgər ətrafda başqa biri olsaydı, bəlkə də onu görmək gücü olmazdı.\nDeməli, yuxarıdakı ayə mükaşifənin (müşahidə) hətta peyğəmbər olmayanlar üçün də mümkünlüyünə başqa bir dəlil olsun. (19)\nPeinevesht: İstifadə edilmiş ədəbiyyat:\n1.\t“Məfatihul-ğeyb”, Fəxrəddin Razi, Əbu Əbdillah Məhəmməd ibn Ömər, (“Daru ihyait-turasil-ərəbi”, Beyrut, 1420, üçüncü nəşr), c. 13, səh. 35, “Ənam” surəsi, 75-ci ayə.\n2.\t“Fi zilalil-Quran”, Seyid ibn Qutb ibn İbrahim Şazli, (Daruş-şuruq”, Beyrut və Qahirə. 1412 h.q. on yeddinci nəşr), c. 2, səh. 1139 “Ənam” surəsi, 74-94-cü ayələr.\n3.\t“əl-Burhan fi təfsiril-Quran”, Bəhrani Seyid Haşim, (tədqiqat: “Besət müəssisəsinin islami dərslər şöbəsi”, Bonyade-besət”, Tehran, 1416 h.q. ilk nəşr), c. 2, səh. 432, hədis 2 (hədis 3 və 4 də eyni mənaları çatdırır). “Ənam” surəsi, 74-81-ci ayələr.\n4.\t“əl-Mizan fi təfsiril-Quran”, Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, (Qum elm mərkəzinin “Camieyi-mudərrisin” İslam nəşriyyatı ofisi, Qum, 1417 h.q. beşinci nəşr), c. 8, səh. 348.\n5.\t“Durrul-mənsur”, Süyuti, Cəlaləddin, (Ayətullah Mərəşi Nəcəfi kitabxanası, Qum, 1404 h.q.), c. 3, səh. 23 (قوله تعالى و كذلك نري إبراهيم الآيات).\n6.\t“əl-Burhan fi təfsiril-Quran”, Bəhrani, Seyid Haşim, (tədqiqat: “Besət müəssisəsinin islami dərslər şöbəsi”, “Bonyade-besət”, Tehran, 1416 h.q. ilk nəşr), c. 2, səh. 841, “Tövbə” surəsi, 105-ci ayə; “Biharul-ənvar”, Məclisi, Məhəmməd Baqir ibn Məhəmməd Təqi, (tədqiqatçı və korrektor: bir qrup araşdırmaçı, “Daru ihyait-turasil-ərəbi”, Beyrut, 1403 h.q. ikinci nəşr), c. 23, səh. 349, fəsil 20 (عرض الأعمال عليهم ع و أنهم الشهداء على الخلق). Bu xüsusda on hədis nəql edilib. Demək olar ki, hədis məcmusu təvatür həddindədir. Bu qəbildən olan hədislər “əl-Kafi”, Kuleyni, Məhəmməd ibn Yəqub ibn İshaq, (tədqiqatçı və korrektor: Qəffari Əli Əkbər və Axundi, Məhəmməd, “Darul-kutubil-İslamiyyə”, Tehran, 1407 h.q. dördüncü nəşr), c. 1, səh. 219, (عرض الأعمال على النبي ص و الأئمة ع) fəslində geniş formada qeyd edilmişdir.\n7.\t“Minhacul-bəraət fi şərhi Nəhcul-bəlağət”, Haşimi Xoyi, Mirza Həbibullah/ Həsənzadə Amuli, Həsən və Kəmərei, Məhəmməd Baqir, (tədqiqatçı və korrektor: Miyaneci, İbrahim, “Məktəbul-İslamiyyə”, Tehran, 1400 h.q. dördüncü nəşr), c. 5, səh. 200 (و اما الثاني ...). Yuxarıda qeyd edildiyi kimi bu məzmunda hədislər çoxdur. “əl-Burhan fi təfsiril-Quran”, Bəhrani, Seyid Haşim, (tədqiqat: “Besət müəssisəsinin islami dərslər şöbəsi”, “Bonyade-besət”, Tehran, 1416 h.q. ilk nəşr), c. 2, səh. 841, “Tövbə” surəsi, 105-ci ayənin təfsirində onlardan bəzilərinə işarə edilib.\n8.\t“Nümunə” təfsiri, Məkarim Şirazi, Nasir, (“Darul-kutubil-İslamiyyə”, Tehran, 1995, ilk nəşr), c. 22, səh. 484-494.\n9.\t“əl-Mizan fi təfsiril-Quran”, Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, (Qum elm mərkəzinin “Camieyi-mudərrisin” İslam nəşriyyatı ofisi, Qum, 1417 h.q. beşinci nəşr), c. 19, səh. 30.\n10.\t“Nurus-Səqəleyn” təfsiri, Ərusi, Huveyzi, Əbd Əli ibn Cumə, (tədqiqatçı: Seyid Haşim Rəsuli Məhəllati, “İsmailiyan” nəşriyyatı, Qum, 1415 h.q. dördüncü nəşr), c. 5, səh. 153, “Nəcm” surəsi, 5-31-ci ayələr, hədis 34.\n11.\t“əl-Mizan fi təfsiril-Quran”, Təbatəbai, Seyid Məhəmməd Hüseyn, (Qum elm mərkəzinin “Camieyi-mudərrisin” İslam nəşriyyatı ofisi, Qum, 1417 h.q. beşinci nəşr), c. 20, səh. 352.\n12.\t“Məfatihul-ğeyb”, Fəxrəddin Razi, Əbu Əbdillah Məhəmməd ibn Ömər, (“Daru ihyait-turasil-ərəbi”, Beyrut, 1420, üçüncü nəşr), c. 32, səh. 276, “Təkasur” surəsi, 8-ci ayə.\n13.\t“Ənam” surəsi, 93-cü ayə.\n14.\t“Məfatihul-ğeyb”, Fəxrəddin Razi, Əbu Əbdillah Məhəmməd ibn Ömər, (“Daru ihyait-turasil-ərəbi”, Beyrut, 1420, üçüncü nəşr), c. 24, səh. 450, “Furqan” surəsi, 21-24-cü ayələr.\n15.\t“əl-Burhan fi təfsiril-Quran”, Bəhrani, Seyid Haşim, (tədqiqat: “Besət müəssisəsinin islami dərslər şöbəsi”, Bonyade-besət”, Tehran, 1416 h.q. ilk nəşr), c. 4, səh. 117, “Furqan” surəsi, 22-ci ayə.\n16.\t“Yusif” surəsi, 95-ci ayə.\n17.\t“Məcməul bəyan fi təfsiril-Quran”, Təbərsi, Fəzl ibn Həsən, (“Nasir Xosrov” nəşriyyatı, Tehran, 1993, Beyrut, üçüncü nəşr), c. 5, səh. 402; Məfatihul-ğeyb” (Fəxrəddin Razi, Əbu Əbdillah Məhəmməd ibn Ömər, “Daru ihyait-turasil-ərəbi”, Beyrut, 1420, üçüncü nəşr), c. 18, səh. 507, “Yusif” surəsi, 94-98-ci ayələr.\n18.\t“Nümunə” təfsiri, Məkarim Şirazi, Nasir, (“Darul-kutubil-İslamiyyə”, Tehran, 1995, ilk nəşr), c. 13, səh. 32-dən sonraya, “Məryəm” surəsinin 16-21-ci ayələrə müraciət edin.\n19.\tAyətullah Nasir Məkarim Şirazinin “Quranın mesajı” kitabından iqtibas edilib. (“Darul-kutubil-İslamiyyə”, Tehran, 2007, doqquzuncu nəşr), c. 1, səh. 250.\nNəşr tarixi: « 1395/08/10 »\nİstifadəçilərin sayı : 1074


Rusiya-Çin əlaqələri demokratik ölkələri niyə narahat edir? - -TƏHLİL\nRusiya-Çin əlaqələri demokratik ölkələri niyə narahat edir? –-TƏHLİL\nABŞ-ın “Bloomberg” agentliyi “Niyə Rusiya ilə Çin arasında sıx əlaqələr demokratik ölkələri narahat edir?” başlıqlı məqalə yayıb. Məqalənin müəllifi agentliyin şərhçisi Mark Çempiondur.\nAzpost.info məqaləni təqdim edir:\nŞuşaya həsr olunmuş “Bu qala bizim qala” sənədli filmi hazırlanıb\nHeydər Əliyev adına Sarayın direktoru vəzifəsindən azad edilib\n16 İyun 2022 - 16:54


Salam, Zöhrab! Özünüz haqqında bir az danışın.\nSalam. Mən 19 Noyabr, 1992-ci ildə Bakı şəhərində memar və dizayner ailəsində anadan olmuşam. Anam memar, atam mühəndis, bacım isə dizaynerdi. Belə deyək ki, yaradıcı aləmdə böyümüşəm. Uşaqlıqda bütün uşaqlar kimi, rəsm çəkirdim. Bu prosesin özü çox xoşuma gəlirdi. Elə bir gün yadıma gəlmir ki, mən rəsm çəkmiyim. Elə bir gün olsa belə, çox nadir halda olardı. Oyun oynamaqdan çox, rəsm çəkməyə daha çox vaxt sərf edirdim.\nZöhrab, necə rəsssam oldunuz? İstedadınızı kim və nə vaxt gördü?\n“Məhz bu an rəssam oldum” deyərək, insanların incəsənətə xüsusi bir şəkildə gəldiyini düşünmürəm. Rəsm çəkmək mənim üçün həmişə maraqlı olub və peşə seçimimdə çətinlik çəkmmişəm. Heç bu haqda fikirləşməmişəm. Artıq nə istədiyimi bilirdim. İstedadımın olduğuna birinci anam fərqinə vardı və hobbimə mümkün qədər az müdaxilə etməyə çalışırdı. Ümumiyyətlə müdaxilə uşaqları qorxudur və rəsm çəkməydən soyudur. O mənim nə edəcəyimlə, nə çəkəcəyimlə maraqlanırdı. 9-cu sinfi bitirdikdən sonra peşə məktəbinə daxil oldum. Orada maraqlı insanlarla, müəllimlərlə tanış oldum və bu günə gədər onlarla yaxşı dosluğumuz var. Peşə məktəbini bitirdikdən sonra Dövlət Rəssamlıq Akademiyasına qəbul oldum.\nSərbəst sənətkar olduğumu. Mən hərəkətlərimdə azadam,zaman qıtlığım və ya mövzu məhdudiyyətim yoxdur. Tanıdığım bir çox heykəltəraş var ki, onlarla keramika ilə məşğul ola və rəsm çəkə bilərəm. Sevdiyim işi görürəm və heç bir şey məni çərçivəyə salmır.\nYazdığınız bədii istiqamətdən, daha dəqiq desəm, sizə xas olan üslubdan danışın?\nBu barədə heç nə deyə bilmərəm. Nə Sizə, nə də başqasına. Bunu gizlətdiyimə görə və ya açıqlamaq istəmədiyimə görə yox, sadəcə ümumiyyətlə üslubumun nəcə adlandırıldığını bilmirəm.\nRəsm çəkdiyim üslub illüstraya aid edilə bilməz - illustrasiya üçün şəkillərim çox böyükdür, elementləri olmasına baxmayaraq qrafikaya da aid etmək olmur. Əslində bu rəsmdir, amma texnika fərqlidir, miniatüra elementləri var, amma yenə də - şəkillər çox böyükdür. Düşünürəm ki, bu sualı peşəkar sənətşünasa vermək lazımdır ki, onu analiz edib bir ad verə bilsin.\nHansı sərgilərdə iştirak etmisiniz?\n2009-cu ildə İncəsənət məktəbinə qəbul oldum və artıq birinci kursdan sərgilərdə iştirak etməyə başladım. Bunlar Rəssamlar İttifaqında, daha sonra muzey mərkəzində, daha sonra ayrı-ayrı qalereyalarda keçirilən sərgilər idi. Müəyyən bir dövrdə sərgi bumu oldu: çox sayda sərgilər keçirilirdi və mən də hamısına əsərlər təqdim edirdim. O vaxt konkret bir üslubum yox idi və mən istənilən sərgiyə düşməyə çalışırdım. Üslubum formalaşandan sonra məni müxtəlif sərgilərə dəvət etməyə başladılar. Həmçinin bir neçə il “Yarat”-ın layihələrində də iştirak etmişəm.\nHətta öz təşkilatımızı da yaratmışdıq, beynəlxalq festivallarda müasir konseptual sərgilər təşkil edirdik. İlk personal sərgim isə 2019-cu ildə baş tutdu. Bundan əvvəl 45-dən çox sərgidə iştirak etmişdim. Rəsmləri üsluba görə bölmək üçün sərginin təşkili çox vaxt apardı, çünki əsərlər çox idi.\nRəssamlar arasında kumiriniz varmı?\nXaricilərdən Alfons Muxanı və Anri de Tuluz-Lotreki qeyd edə bilərəm. Əslində çox fərqli sənətkarları sevirəm və hər bir rəssamın müəyyən əsərlərin bəyənirəm.\nAzərbaycanlı rəssamlar arasında Səttar Bəhlulzadə, Tahir Salahov, Böyükağa Mirzəzadə və Mikayıl Abdullayevi çox bəyənirəm. Sənətçilərimizi çox sevirəm və müasir rəssamlarımız arasında da dost olduğum bir çox istedadlı insan var.\nAkademiyamıza necə gəldiniz və müəllimliyi sevirsinizmi?\nİş təklifini Aybəniz Alıyevadan aldım. Hal hazırda Akademiyada incəsənət tarixi üzrə müəllimədir. Akademiyanın təzə açıldığı dövrdə məni məsləhət bildi. Səmimi deyim ki, müəllimliyi sevirəm, tələbələrlə ünsiyyət qurmaq, biliklərimi onlarla bölüşmək çox gözəldir. Əlbəttə ki, bəzi çətin məqamlar olur: vaxtımız o gədər də çox deyil və mən fikrimi daha ətraflı izah edə bilmirəm. Onu da başa düşməliyik ki, bu bir incəsənət akademiyası deyil, Kompüter Qrafikası və Dizayn istiqaməti daxilində rəsm üzrə giriş kursudur. Ümumiyyətlə, uşaqlara gələcəkdə faydalı olacaq biliklər vermək xoşuma gəlir.\nMüəllimlikdə hansı çətinliklərlə qarşılaşırsınız?\nMən həmişə rəsmin nə olduğunu və necə çəkiləcəyini başa düşürdüm. Ancaq sıfırdan başlayan tələbəyə bunu izah etmək çətin idi. Rəssamlıq Akademiyasına daxil olarkən bizdən müəyyən biliklər tələb olunurdu və bu biliklər olmayanda, səni sadəcə kənarlaşdırırlar.\nSTEP IT Academy-də isə heç vaxt əlinə fırça götürməmiş, heç vaxt rəsm çəkməmiş tələbələr gəlirlər və artıq sən onların dilində danışmağa, icad etməyə, bəzi detalları düşünməyə çalışırsan. Yalnız bu çətinliklərlə qarşılaşmışam.\nÖzünüzı rəqiblər yetişdirməkdən qorxmursunuz?\nXeyr, qorxmuram, hər bir rəqibə sevinərəm. Bu həmişə əyləncəlidir :))\nBir milyard qazanmaq Akademiyanı atmaq və Havay adalarına uçmaq)) Ciddi danışsaq, arzum xaricdə sərgi təşkil etməkdir. Hər sənətkarın arzusu məşhur olmaq və əsərlərinin daim tələb olunmasını təmin etməkdir. Ancaq bunun necə olacağını deyə bilmərəm. Hər şey fortunadan, talehin üzünə gülməsindən və əlbəttə ki, səylərindən asılıdır. Mən üzərimdə çox çalışıram, çox rəsm çəkirəm və növbəti səviyyəyə keçməyi planlaşdırıram. Əsas odur ki bir yerdə durmuyasan və daim öz üzərində çalışasan.\nZöhrab, maraqlı söhbət üçün Sizə təşəkkür edirəm. Şəxsi və yaradıcılıq həyatınızda uğurlar arzulayırıq.\nBelə xoş bir müsahibə üçün çox sağ olun.


13:57 25 Oktyabr 2016\nBakı. 25 oktyabr. REPORT.AZ/ Xorvatiya Prezidenti Kolinda Qrabar-Kitaroviç oktyabrın 25-də Azərbaycan Xalça Muzeyində olub.\n"Report" xəbər verir ki, muzeyin direktoru Şirin Məlikova Prezident Kolinda Qrabar-Kitaroviçə Azərbaycan xalqının qədim xalçaçılıq sənəti, onun tarixi, adət-ənənəsi haqqında məlumat verib.\nO bildirib ki, Azərbaycan xalçaçılıq sənətinin əsas bədii istiqamətlərini əks etdirən Muzeyin kolleksiyası nadir gözəlliyin, istifadə olunan materialların, toxuma texnikasının, xalçalara məxsus zərif və dərin bədii xüsusiyyətlərin harmoniyasını nümayiş etdirir.


AYB Gənclər Şurasının üzvləri Quba Soyqırımı Memorial Kompleksini ziyarət ediblər- FOTOLAR\nMart ayının 31-də Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Gənclər Şurasının üzvləri Quba şəhərində yerləşən Quba Soyqırımı Memorial Kompleksini ziyarət ediblər. Abidə önünə qərənfillər düzən gənc yazarlar soyqırım qurbanlarının əziz xatirəsini bir dəqiqəlik sükutla yad etdikdən sonra komplekslə tanış olublar.\nAYB-nin Mətbuat Xidmətinin rəhbəri, Gənclər Şurasının sədr müavini, şair Xəyal Rza ziyarətlə bağlı reportaj hazırlayan region qəzetinə müsahibə verib: "Xalqımızın tarixində qara hərflərlə yazılmış bu soyqırımı təkcə Qubada deyil, eyni zamanda azərbaycanlılara qarşı İrəvanda, Naxçıvanda, Qarabağda, Şamaxıda, Lənkəranda həyata keçirilib. Üstündən illər keçsə də tarixi həqiqətlərin üzə çıxması, erməni vəhşiliyinin artıq dünya ictimaiyyəti tərəfindən tanınması onu deməyə əsas verir ki, bu gün başımıza gətirilən faciələrin, soyqırımların, deportasiyaların dünyada təbliği üçün dövlətimiz tərəfindən mühüm işlər görülür, dünyanın hansı ölkəsində yaşamasından, siyasi əqidəsindən asılı olmayaraq hər bir azərbaycanlı bu haqq işimizə əməli dəstək verir".<?xml:namespace prefix = o ns = "urn:schemas-microsoft-com:office:office" />\nGənclər Şurasının üzvləri səfərlə bağlı təəssüratlarını bölüşərək zaman -zaman erməni quldurlarının Azərbaycan xalqına qarşı törətdikləri soyqırımların heç bir zaman unudulmayacağını bildiriblər.\nDaxili İşlər Nazirliyinin (DİN) mətbuat xidmətinin əməkdaşı, Gənclər Şurasının üzvü Hafiz Təmirov gənclərə vətənpərvərlik duyğularının daha da möhkəmləndirilməsi məqsədilə belə səfərlərin vacibliyini vurğulayıb. DİN əməkdaşı həmçinin AYB Gənclər Şurasının üzvlərinin kompleksi ziyarətindən xəbər tutan Quba Rayon Polis Şöbəsinin rəhbərliyinin göstərişi ilə Şöbənin bir qrup əməkdaşı da Memorialı Gənclər Şurasının üzvləri ilə birlikdə ziyarət etməsini təqdir edib, onlara isti münasibətə görə minnətdarlığını bildirib.


Zekaishiginda.az | “Yüksəliş” müsabiqəsinin yarımfinal mərhələsinin keçirilmə tarixləri açıqlanıb\nCəmiyət / 09.06.2021 17:27\n"Yüksəliş” müsabiqəsinin yarımfinal mərhələsinin keçirilmə tarixləri bəlli olub. 27-28 iyun 2021-ci il tarixlərində keçirilməsi nəzərdə tutulan yarımfinal mərhələsində 309 namizəd iştirak hüququ qazanıb.\nTrend-in məlumatına görə, yarımfinal mərhələsi 2 gün davam edəcək və 100-ə yaxın iştirakçı final mərhələsinə keçmək haqqı əldə edəcək.\nYarımfinal mərhələsi TƏBİB-in "İmtahanlar zamanı koronavirus (COVID-19) infeksiyasının profilaktikasına dair” metodiki göstərişləri nəzərə alınmaqla hazırlanmış təlimata uyğun təşkil ediləcək.\nXatırladaq ki, "Yüksəliş” müsabiqəsi 21-51 yaş aralığında, 2 illik idarəçilik təcrübəsi olan, ali təhsilli Azərbaycan Respublikasının vətəndaşlarını əhatə edir. Müsabiqə 5 mərhələdən - qeydiyyat, onlayn seçim, əyani, yarımfinal və finaldan ibarətdir.


Game Speech delfin Online. Pulsuz Play\nGame Speech delfin\nOyun oyna Speech delfin Online:\nOyun Təsviri Speech delfin\nSevimli Marine dostum super aktiv, gözəl təqdimat iştirak etmək üçün dəvət edir. Hoops vasitəsilə tullanmaq və tamaşaçı heyrətləndirmək tövsiyələr yerinə yetirmək üçün Yunus kömək edir. . Oyun oyna Speech delfin online.\nOyun Speech delfin Texniki xüsusiyyətləri\nGame Speech delfin əlavə edildi: 12.02.2012\nOyun ölçüsü: 6.8 MB\nOyun ifa olunur: 47627 dəfə\nOyunu Rating: 4.49 out 5 (768 qiymətləndirmələrin)\nOyun Speech delfin kimi oyunlar\nŞən Dolphin Finish\nThe Dolphins ilə Play\nDolphin ilə Oyunlar\nMənim delfin Kartopu\nDolphin və Mermaid: Dress Up\nOyun Speech delfin Download\nWeb sitenizde oyun Speech delfin yayımla:\nWeb sitenizde oyun Speech delfin daxil etmək üçün sitenizin html kodu kodu və yapışdırıb surəti. Siz oyun Speech delfin, surəti istəyirəm və bir dost və ya bütün dostlara bağlantısını göndər varsa da, dünya ilə oyun deyin!\nOyun Speech delfin ilə də oyun oynadığı:


“Sağlam gənclik” layihəsi Biləsuvardan başladı - Olimpiya Idman NövləriOlimpiya Idman Növləri\nAll Content Ağırlıqqaldırma (489) Antidopinq (93) Atçılıq (131) Atıcılıq (60) Atletika (140) Avrokuboklar (2. 791) Avropa çempionatları (418) Badminton (117) Bakı-2015 (546) Birinci divizion (569) Bizim güşə (69) Boks (602) Böyük beşlik (1. 074) Çimərlik futbolu (62) Cüdo (990) Digər (13) Dünya çempionatları (461) Formula 1 (701) Foto (853) Futbol (12. 066) Futzal (470) Gəzən (8) Gimnastika (354) Güləş (1. 775) Həvəskarlar liqası (6) İdman tibbi (13) İran Pro liqası (129) Kamandan oxatma (7) Karate (278) Layihə (25) Maqazin (101) Maqazin (220) Millətlər liqası (86) Milli idman növləri (19) Milli komandalar (1. 642) Müsahibə (582) Olimpizm (965) Ölkə kuboku (482) Paralimpiya (207) Postsovet çempionatları (668) Premyer liqa (7. 170) Qadın futbolu (140) Qeyri-olimpiya idman növləri (567) Qılıncoynatma (200) Qış idman növləri (49) Qolf (10) Rəsmi (239) Şahmat (1. 075) Stolüstü tennis (91) Su idman növləri (150) Taekvondo (336) Tennis (36) Tədbir (280) Top komanda (790) Triatlon (65) Türkiyə 1-ci liqası (266) Türkiyə Super liqası (287) Uncategorized (159) Uşaq futbolu (194) Velosiped idmanı (498) Video (1. 025) Voleybol (906)\n“Səbail”in əcnəbi futbolçusu Aygün Kazımovanın qızı həyatın nəbzini tutur\n26 oktyabr 2019 / 11:00 Baxış sayı: 283\nGənclər fondu və velosiped idmanı federasiyasının birgə təşkilatçılığı ilə Biləsuvarda “Sağlam gənclik” layihəsinə start verilib. Allsport.az saytı xəbər verir ki, məqsəd gənclərin sağlam həyat tərzinə cəlb olunmasını təmin etmək, ekoloji sağlam həyatın inkişafına dəstək verməkdir.\nGənclərin veloyürüşü ilə başlayan layihədə 400-dən çox gənc iştirak edib. Biləsuvar rayonu gənclərin karyera və inkişaf mərkəzinin qarşısından start verilən yürüşdə velosipedçilər 10 km məsafə qət ediblər.\nTədbirdə gənclər fondunun və velosiped idmanı federasiyasının rəhbərliyi də iştirak edib. Çıxış edənlər velosiped idmanının sağlamlıq üçün əhəmiyyətindən, regionlarda yaşayan gənclərin bu idman növünə cəlb edilməsinin vacibliyindən danışıblar.\nTədbir zamanı gənclərə əyani olaraq velosiped üzərində praktiki təlimlər keçirilərək müzakirələr aparılıb, onları maraqlandıran suallar cavablandırılıb. Sonra ərazidə velosiped dayanacaqları quraşdırılıb. Yeniyetmə və gənclərə bu idman növünə aid texniki ləvazimatlar paylanılıb və Biləsuvar rayon gənclərin inkişaf və karyera mərkəzinə velosipedlər hədiyyə olunub.\nYaxın gələcəkdə isə bölgələrdə yerləşən bu mərkəzlərində veloklubların yaradılması nəzərdə tutulur. Layihə çərçivəsində Qazax, Şəmkir və digər bölgələrdə də analoji tədbirlər təşkil olunacaq.


Azərbaycanda 16 avtovağzal bağlana bilər\n11:11 14.02.2020 642\nÖlkədə qanunsuz fəaliyyət göstərən avtovağzallar sərnişinlərin həyatı üçün təhlükəlidir.\nRedaktor.az bildirir ki, bu barədə Trend-ə açıqlamasında Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı Xidmətinin (DANX) mətbuat xidmətinin rəhbəri Nuridə Allahyarova bildirib. Onun sözlərinə görə, 16 qanunsuz fəaliyyət göstərən avtovağzallar mövcuddur:\n“Avtovağzallar və avtostansiyalar haqqında əsasnamələr mövcuddur və bu əsanaməyə uyğun olaraq Nəqliyyat Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi (NRYTN) yanında Dövlət Avtomobil Nəqliyyatı Xidmətinin (DANX) ölkədə fəaliyyət göstərən və müstəqil olan avtovağzalların hər birinə rəsmi fəaliyyət göstərmək üçün pasport təqdim edir. Bu sənəd avtobusların dayanması, giriş-çıxış nöqtəsinin təyin olunması və avtovağzal ərazisində olan kassaların qanuni fəaliyyət göstərməsi üçün nəzərdə tutulub. Təbii ki, bu pasportlarda müəyyən kriteriyalar var. Avtovağzallar və avtostansiya kompleksləri həmin o əsasnaməyə uyğun şəkildə, infrastrukturla təmin olunmalı, vətəndaşlar hər cür şərait yaradılmalı, kassadan biletlərin alınması təmin olunmalı və bu kimi bir çox işlər görülməlidir”.\nN.Allahyarova qeyd edib ki, ölkədəki 56 avtovağzal və avtostansiya kompleksindən 16-sı tərəfimizdən pasportlarla təmin olunmayıb:\n“Səbəb isə odur ki, həmin avtovağzallar pasportlar əldə etməyiblər. Buna görə də, DANX olaraq biz həmin avtovağzal və avtostansiya komplekslərinə bildiririk ki, əgər onlar bu şəkildə davam edərlərsə, cərimələnəcəklər. İlkin olaraq bu cərimə 1500 manat olacaq, ancaq onlar bilsinlər ki, bununla işlər yekunlaşmayacaq. Cərimədən sonra da, rəsmi sənəd əldə etməsələr, fəaliyyətlərinə xitam veriləcək”.\nMətbuat xidmətinin rəhbəri əlavə edib ki, hazırda sözügedən 16 kompleksin 10-unda pasportun təmin olunması ilə bağlı işlər görülür, artıq danışıqlar başlanılıb. Digər 6 avtovağzala isə ciddi xəbərdarlıq olunub.\nErmənistanın çoxlu sayda canlı itkisi var - Müdafiə Nazirliyi\nTürkiyə rəsmən elan etdi: Ermənistandan sərt tələb - "Geri qaytarın və..."\nErmənistanda daha 327 nəfər koronavirusa yoluxdu\nMənsum İbrahimov: “Onlar Xocalı faciəsini törətmiş faşistlərdir”\nHərbi vəziyyət Azərbaycanın oyununa təsir etməyəcək - UEFA\nDeputat: "Sentyabrın 27-i hərbi-siyasi tariximizin yenidən yazıldığı günün başlanğıcıdır"\nErmənistan rəhbərliyi öz gənclərini necə məhv edir? - İNFOQRAFİKA\nNika Qvaramia da Azərbaycana dəstək oldu\nAzərbaycan Prezidenti: "Mülki şəxslərin öldürülməsi erməni cinayətkar rejiminin faşist mahiyyətini bir daha nümayiş etdirir"\nAzərbaycan Prezidenti: "Paşinyanın diktator rejimi regionda sülh və təhlükəsizliyə təhdiddir"\nZiyalılar AYAĞA QALXDI: mülki əhalinin vurulmasının adı ŞƏRƏFSİZLİKDİR\n"Azərkosmos": "Vardenis-Ağdərə yolu da daxil olmaqla bütün Azərbaycan ərazisində davamlı monitorinqlər aparılır"\nPaşinyanın diktator rejimi regionda sülh və təhlükəsizliyə təhdiddir - Prezident\nBaş Prokurorluq: "Ermənilərin mülki əhalini atəşə tutması faktları ilə bağlı 5 cinayət işi başlanıb"\nHikmət Hacıyev dünyanın aparıcı xarici KİV-lərinin iştirakı ilə brifinq keçirib\nISESCO-nun keçmiş baş direktoru: "Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulmasıdır"\nErmənistan ordusunun alay komandiri ağır yaralanıb - MN\nHikmət Hacıyev xarici KİV nümayəndələri üçün brifinq keçirdi\n"Qarabağ FK" bu gün Polşaya gedir\nTəhsil Nazirliyi: "Ermənistanın təxribatları cəbhə bölgəsində tədris prosesinə də öz təsirini göstərib"\nSabah gözlənilən hava şəraiti açıqlandı - PROQNOZ\n“Bavariya” qapıçısını göndərir\nElçin Mirzəbəyli: Bu, milli birliyimizin bariz nümunəsidir\nEkmeleddin İhsanoğlu: "Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü beynəlxalq hüququn kobud şəkildə pozulması deməkdir"\nRezidenturaya qeydiyyat bu tarixdə başlayacaq\nAzərbaycanın öz tarixi torpaqlarını azad etmək haqqı var - Rusiyalı jurnalist\nPakistan səfiri: "Biz “Qarabağ Azərbaycandır!” deməkdən çox xoşbəxtik"\nBakıda mənzillərin qeydiyyatı üçün növbəti sənəd qəbulu keçiriləcək\nDüşmənin əks-hücum cəhdi dəf edilib, erməni əsgərlərin meyitləri döyüş meydanında qalıb\nHadrut istiqamətində düşmənin komanda müşahidə məntəqəsi darmadağın edilib - Nazirlik


Yunanıstan Azeri Light növlü neft emal etmək niyyətindədir\nEnergetika 13 May 2009 11:45 (UTC+04:00)\nYunanıstan Neft Şirkəti (YNŞ) Yunanıstanın neft emalı zavodlarında emal etmək üçün yüngül Azərbaycan neftini almaqda maraqlıdır. Bu barədə Bakıda SOCAR şirkətinin prezidenti Rövnəq Abdullayev ilə görüşdə YNŞ-nın prezidenti Con Kostopoulos bildirib.\nAzərbaycanın Azeri Light növlü yüngül nefti xarici şirkətlərlə birgə SOCAR tərəfindən işlənən "Azəri-Çıraq-Günəşli" yataqları blokundan çıxarılır. Neft Bakı-Tbilisi-Ceyhan və Bakı-Supsa boru kəmərləri, həmçinin dəmir yolu ilə Gürcüstanın Supsa limanına nəql olunur.\nYunanıstan xarici işlər nazirinin müavini Miltiadis Varvitsiotis SOCAR rəhbəri ilə görüş zamanı TGI (Türkiyə-Yunanıstan-İtaliya) qaz kəməri layihəsinin üstünlüklərinə toxunaraq, bu layihənin qısa müddətdə və minimum xərclər ilə reallaşdırılmasının mümkünlüyünü qeyd edib.\n"TGI qaz kəməri Yunanıstan üçün olduqca vacibdir və ölkə layihənin tezliklə reallaşdırılmasına köklənib", - deyə Varvitsiotis bildirib.\nGörüş zamanı SOCAR prezidenti Abdullayev bildirib ki, Azərbaycan qazının nəqli məsələsi ilə bağlı həm Yunanıstanın Depa şirkəti, həm də İtaliyanın Edison şirkəti ilə danışıqlar aparılıb. Qaz kəmərlərinin şaxələndirilməsi məsələsi Azərbaycan üçün olduqca vacibdir və bu nöqteyi-nəzərdən təklif olunan bütün layihələr nəzərdən keçirilir.\nAbdullayev həmçinin İsveçrədə SOCAR tərəfindən Yunanıstan şirkətləri ilə yaradılan treydinq şirkətində qarşılıqlı fəaliyyət çərçivəsində yaxşı nəticələrin əldə olunacağına əminliyini bildirib.


İdeal insanın xüsusiyyətləri\nÖzünüz üçün ideal şəxsin keyfiyyətlərini onun təqdimatından istifadə etməklə həyata keçirə bilərsiniz.\nİstənilən nəticəni təqdim etmək, müasir tibbi tədqiqatların sübuta yetirildiyi kimi, müvəffəqiyyət əldə etmək üçün artıq böyük bir addımdır. Beləliklə, bu üsulu praktikada tətbiq edək. Bu, musiqi və ya stəkan şərabla zənginləşdirilə bilən sizin üçün uyğun rahat mühit yaratmağa kömək edəcəkdir. Rahatlayın. Düşüncələrinizə müdaxilə etməyəsiniz. İndi səni cəlb edən həyatındakı adamları xatırlayın - aralarındakıları müəyyən edə bilərsinizmi? Rəqəmi? Hairstyle? Göz rəngi? Giydirmə üsulu? İstədiyiniz keyfiyyətləri xülasə etməyə çalışın. İnsan hansı növüdür? Yalnız getməyin, realist olmaq, ideal kişilər və qadınlar yoxdur.\nİndi imicini əlavə edirik: onun hobbi nədir? Seçdiyiniz adam öz azad vaxtını necə keçirir? O, istirahət etmək istədiyi yerdə? Hansı musiqi sevər? Hər hansı bir pis vərdiş varmı? Onun təhsili nədir? Peşə ilə kimdir? Hansı mövzularda ünsiyyət qurmaq istəyir? Evdə "ideal" - karyera və ya rahatlıq üçün daha vacibdir? Dostlar və ya sevimli qadın? Sizin üçün lazım olan xüsusiyyətləri hansılardır? Və ya bəlkə yalnız sevirsiniz? Evli mi oldu? Uşaqlar varmı? O, sizin kimi uşaqları sevərmi?\nOnun xarakteri partlayıcı, balanslı, şən, sakitdir.\nİndi ailə həyatını təsəvvür edin: harada yaşayırdınız - ondan və ya sizdən? Və ya hər ikiniz üçün yeni bir ev seçin? Bir ev varmı? Onun dini nədir? Onun siyasi baxışları?\nBütün bunların mənası, ilk növbədə ağılınıza gələn bu məlumatların bir qeydidir. Utancaq etməyin. Əsas odur ki, bu görüntü insanda sizin üçün əhəmiyyətli olan hər şeyi əhatə edir. Şəffaflıqla hər şeyi (aşağıda göstərildiyi kimi) edə bilərsiniz, ya da özbaşına bir forma - əsas şey - təsəvvürünüzü yabanı yayınla. Bütün bunlar, əlbəttə, ideal bir insanın əsas xüsusiyyətlərini seçməkdə sizə kömək edəcəkdir.\nGörünüş, maliyyə, iş.\nBu insanın böyüməsi "so-and-so" deməkdir. Gözlər, saç, yaş, bədən - "belə və buna". O rəqəmə əməl edirmi: bəli / yox.\nOnun üçün ilk növbədə çalışın: bəli / yox. Onun işi nə ilə bağlıdır. Bəli / yox, yaradıcı bir kişi varmı?\nOnun siyasi baxışları.\nDin : Mömin (imansız). O, nadir hallarda çox vaxt tez-tez kilsəni ziyarət edir.\nAilə həyatı : Mən evli deyiləm. Uşaqlar (yoxdur) var. O sizə (bir uşaq istəmir) bir uşaq istəyir.\nAlışkanlıkları (burada sevdiyiniz geyimlər, istirahət növlərinin üstünlükləri, pis vərdişlər, hobiler).\nKarakter (onun xarakterinin fərqli keyfiyyətlərini təsvir).\nKsenia Ivanova , xüsusilə də sayt üçün\nNiyə uşaqlar xilas olmaq istəmir?\nQadınlar qadınları anlayır?\nKocanıza aşiq olmaq necə\nŞirin bibərdən, vitamindən Vitamin İçkisi üçün resept\nFlower nağıl: toy bəzək moda tendensiyaları\nSauerkraut çox dəyişkəndir\nDonuz qabı ilə bişirilir\nGözəl kublar: evdə buzlu soyuqluq yaradır\nQaraciyər tortu üçün resept\nPopulyar müğənni Dima Bilan\nHamiləlik dövründə vitaminlər almalı mıyım?


Naxçıvan TV - Zəhər dişi çəkilmiş ilanlar… Lalə Hüseynovanın Günnüt qeydlərində\nZəhər dişi çəkilmiş ilanlar… Lalə Hüseynovanın Günnüt qeydlərində\nBizim nəslin gəncliyi Vətənimiz Azərbaycanın başı üzərini dumanların aldığı 90-cı illərə təsadüf edir. Həmin vaxt Naxçıvan taleyin ümidinə buraxılmış miskin obanı xatırladırdı.\nGecələri zülmət, gündüzləri isə ümidsizlik… Blokadanın ağırlığı, üstəlik mənfur ermənilərlə sərhəddə gedən döyüşlərin nigarançılığı da bir tərəfdən…\nYaxşı xatırlayıram ki, o döyüşlərə gedən oğullarımızın əllərindəki silahlar əsasən kiçik çaplı avtomatlar, bir də ov tüfəngləri idi. Amma ürəklərinin atəşi ən dağıdıcı silahlardan belə uzağa gedəcək qədər güclü idi. Naxçıvanı işğal olunmaq təhlükəsindən qoruyan əsas amil də məhz elə vətən uğrunda göz qırpmadan ölümə gedənlərin fədakarlığı idi. Sədərəkdə və başqa döyüş bölgələrində qurban verdiyimiz şəhidlərlə yanaşı, Kərki, Günnüt kimi kəndlərimiz də düşmən nəzarətinə keçdi. Ötən illərin hər günü, hər anını o yurd yerlərinin həsrəti ilə yaşadıq.\nÖtən 25 ildə Naxçıvan yaşadı, var oldu, çiçəklənən, inkişaf edən bir diyar kimi özünü təsdiq etməyi bacardı. Qaranlıqdan işığa çıxmağın, tənəzzüldən yüksəlişə qalxmağın nümunəsini yaratdı. Buna paralel olaraq ordumuz da qüdrətləndi, 90-cı illərdən ürəyimizdə qalan torpaq nisgili yavaş-yavaş öz yerini sevinclərə verməyə başladı. Lələtəpədən, Cocuq Mərcanlıdan sonra, bu dəfə Günnütlə qürurlandıq.\nSəmimi deyim ki, 90-cı illərin gəncləri üçün Günnüt qələbəsinin bir başqa anlamı var. Çünki onların ürəyindəki torpaq həsrəti düz 26 ilin ayrılığı idi. O torpaqlara ayaq basmaq arzusu onların hamısının ən ali istəyi idi. Sevinirəm ki, bu həyati istəyi reallaşanlardan biri də mən oldum. İşğaldan azad olunmuş Günnüt və ətraf ərazilərə ayaq basmaq şərəfini yaşadım. Bu şərəfi isə bizə Azərbaycan ordusunun Naxçıvandakı Əlahiddə Ümumqoşun Ordusu yaşatdı. Bir də sadəcə bu yurdun iqbalı üçün çalışan rəhbər dəyanəti.\n…Biz Günnütə iyunun 8-i səhər erkəndən yol alacaqdıq. Naxçıvan televiziyası 26 il sonra Şərurun Günnüt kəndindən ilk reportajını yayımlayacaq və bu qələbə xəbərini hamıdan birinci bütün dünyaya çatdıracaqdı. O gecə yaşadığım sevinci sözlə ifadə etmək çətindir. Həmin axşam yuxuda zəhər dişi çəkilmiş və qarnı yarılmış gürzə ilanlar gördüm. Dedilər ki, düşməndi, bu da təbiidi. Çünki düşmənlə üz-üzə yerləşən mövqelərimizə gedirdik. Və o, düşmən indi məhz yuxuda gördüyüm zəhər dişi çəkilmiş ilanları xatırladırdı.\nQeyd edim ki, məsləyim gərəyi Naxçıvanı demək olar ki, qarış-qarış gəzmişəm. Günnütə uzanan yol xaric. Burada dağların, dərələrin rəngi, bir-biri ilə kəsişməsi tamamilə fərqlidir. Buradakı təbiət başqa yerdə təkrarlanmır.\nBu yolda dağlar bir-birinə arxa söykəyib, sanki düşmənə sipər olmaq istəyiblər. Bir qədər yuxarı qalxdıqda isə dağların başında göz işlədikcə uzanan yaşıl düzənlikləri görürsən. Məlumat aldıq ki, əvvəlki mövqelərimiz bu yerlərdən çox-çox geridə olub. İndi isə demək olar ki, Ermənistanla Sovetlər Birliyi dönəmində olan sərhəddə qədər ərazilərimizin çoxu ordumuzun nəzarəti altındadır. Əldə edilən qələbənin miqyasını görmək üçün sadəcə bu yerdə olmaq kifayət idi. Düşünəndə ki, bu geniş otlaqlar, əkinəyararlı torpaqlar, Naxçıvanın dilbər guşələri 26 il tapdaq altında olub məsələnin mahiyyətini dərindən dərk edirsən. İndi vətəndən çox-çox uzaqda oturub onun sevincinə şərik çıxmaq bir tərəfə, qələbəsinə şübhə edən insanların fərziyyələri, bu mühüm hərbi uğurumuzu şübhə altına alacaq açıqlamaları məhz o torpaqlarda olduğum üçün mənə çox gülünc görünür.\nTarixçi və etnoqrafların fikrincə, Günnüt toponimi son bahar yaşıllığı, payız otlağı anlamına gəlir. Amma mən Günnütdə son bahar yaşıllığı deyil, heç vaxt solmayacaq bahar rəngləri gördüm. Bu rənglər Günnütə Azərbaycan əsgəri ilə birgə qədəm qoyub və beləcə bu yurdun bitməyən baharı başlayıb.\nMən əsgərlərimizin yanında çox olmuşdum. Amma düşmənin bir addımlığında yerləşən döyüş mövqelərində, döyüş səngərlərində ilk dəfə idi ki, olurdum. Ön mövqelərdə yeni qazılan səngərlərdə, düşməndən azad edilən postlarda dayanan igidlərin hər biri sözün həqiqi mənasında vətən sevgisinin timsalı idi. O üzlərdə sadəcə səbr, dəyanət, təmkin, özünəəminlik, düşmənə meydan oxumaq cəsarəti oxunurdu. Onlar düşmən demədən, yağış demədən, isti demədən, tufan demədən, boran demədən irəliləmişdilər. İndi onlar ən hündür mövqeni- “Qızılqaya” yüksəkliyini düşməndən azad edib onun zirvəsindən Dərələyəz mahalının Arpa kəndinə, İrəvan-Xankəndi yoluna nəzarət edirlər. İllər, zaman ötəcək bu əsgərlər bu yerlərin tarixinə çevriləcəklər. Günnütün qurtarıcıları, xilaskarları kimi həmişə şövqlə xatırlanacaqlar. Elə Günnüt əməliyyatında şəhid olan Adil Tatarov kimi. Onun şəhid olduğu mövqedə post quran əsgərlərimiz qəhrəmanımızın adını da əbədiləşdirməyi unutmayıblar. Hərbi mövqelərimizin sırasına son günlər biri də əlavə edilib – “Tatar postu”…\nHəqiqətən də bu yerdə ölüm qorxusu da anlamını itirir. Bir addımlığında dayansa da, meydan oxuyursan ona. Düşmənlə üz-üzə dayanan çəkiliş qrupumuzu da tərk etmişdi bu hiss. Buna səbəb yanımızda sıralanan Azərbaycan əsgəri, əsgərlərimizin simasında kök salan qətiyyət idi.\nGünnüt xarabalıqlarına baxanda 26 il öncəyə qayıtdım.\n1992-ci ildə məcburən Günnütü tərk edib Mahmudkəndə sığınan Vəli müəllim deyir ki, bu torpaq bərəkətin özü idi. Kolxoz vaxtı əmək gününə 16 kiloqram taxıl bölürdük. 32 evlik kənddə 250 arı ailəsi var idi. Burada əkilən noxudun, mərciməyin məhsuldarlığı çox yüksək idi. Demyə əkinçiliyi, maldarlıq üçün şərait əla idi.\nBu, Vəli müəllimin yaddaşında ilişib qalan Günnütün keçmişidi. Mən isə bu yurdun gələcəyini təsəvvür etmək üçün çətinlik çəkmirəm. Çünki düşmən əlindəki 11 min hektar vətən torpağını qaytaran, 26 ildir ki, cığırları itən Günnütə yol çəkən qüdrət bu yurd yerini yenidən güllü-gülüstana çevirməkdə də çətinlik çəkməyəcək. Beləcə, regionun ən güclü ordusunun buraya gətirdiyi yeni nəfəs Günnütün əsrarəngiz yaz rənglərində əbədi yaşayacaq. Bir də, təsəvvürlərimdə asfalt döşənmiş dağ yolları və ətrafında sıralanan yaşıllıqlar, uşaqların yıxıla- dura Günnüt məktəbinə doğru irəliləməsi canlandı…\nO günə çox qalmayıb…


Həzrəti Hüseyn (rə) həyatı\nHomeНовости и политикаRelated VideosMore From: Yaradilis Az\nİmam Zaman (ə.f) ağanın həyatı\nNiyə təkcə İmam Hüseynə yas saxlayırlar?\nİmam Əli (əs) İmam Əlinin həyatı - Şəhadəti - Əhli beyt - Allahin aslani\n2813 ratings | 139734 views\nPeyğəmbərimizin (səv) nəvəsi, hz. Əlinin ikinci oğlu olan hz. Hüseyin (ra) hicrətin dördüncü ilində doğulub. Anası hz. Muhəmmədin (səv) soyunu davam etdirən tək qızı olan hz. Fatimədir. Hüseyin adı ona Peyğəmbərimiz tərəfindən verilib. Hüseyin ərəb dilində gözəl, yaraşıqlı deməkdir. Hz. Hüseyinin ləqəblərindən bəziləri isə Sibt (nəvə), Seyyidi Şühəda, Təbili əmr illah (Allah’ın əmrine təslim olan), Zəki və Mübarək” idi Hz. Hüseyin (ra) Hz. Muhəmmədə (səv) çox bənzəyirdi. Hz. Əli (ra) bu bənzərliyi belə dilə gətirmişdir: "Həsən Rəsulullaha sinəsindən başına qədər olan qismində, Hüseyin də bundan aşağı olan qismində çox bənzərdi" (Ahmed b. Hanbel Müsned, 1, 108)\n
Həzrəti Hüseyn (rə) həyatı\nEvez Tahirov (1 hour ago)\nWukurler olsun sene Ya Allah ona goreki Ehli beyti in mehebbetini bizlere nesib etmisen\nElsen Abilov (10 hours ago)\nİMAM İMAM İMAM HÜSEYN ƏLEYHİS SALAM\nAysu. Memmedova. (12 hours ago)\neli qasimov (13 hours ago)\nNelet olsun yezide\nsefer cabbarov (22 hours ago)\nimam hüseyin əleyhis salam\nRehman Affetmez (23 hours ago)\nCanım sene qurban ağam\nCingiz SULTANZADE (23 hours ago)\nPeyğəmbər Səlallahu əleyhi və alihi və səlləm demək lazımdı\nSefiqe Salayeva (1 day ago)\nƏhlibeyt məktəbində dərs almış şiələr başa düşür ki bu sujetin imam huseynin hər il yad olunmamasının müharibəsidir\nCavid Bayramov (1 day ago)\nYaxşı videodu ama bu adnanı bura salmağnan korlamısan bu adam elə muaviyənin yolun gedənlərdəndi\nbaku baku (1 day ago)\n78 nefer 👎 bele gorseden sebeb nedir sohbet Peygenber balasindan gedir\nelvin məmmədli (1 day ago)\nALLAH SİZDƏN RAZI OLSUN\nНариман Алиев (1 day ago)\nAllahummeselli ela muhammedin ve Ali Muhammad\nVarsa baśga bir kes sizde tapin aglayin\nЛариса Р (1 day ago)\nAllahin salami olsun imam Hseyin sevenlere.\nMehdi Iskenderov (1 day ago)\n75 nefer ermeni neyi beyenmeyib\nSebine Quliyeva (1 day ago)\nHansisa kinodan götürülüb video?\nTimur Tima (2 days ago)\nAgama canim ailem feda.ovladlarim feda.ama bu adnan hardan gelib dusub ortaliqa.bu ne oyundur oynayirsiz yene.oqeder hak soylediz icine bidene batil qatdiniz.imam huseyne yerler aglar goyler aglar.mezlum agam.qerib agam.canim agam\nP& A&E (2 days ago)\nBu Adnan Oktarı ne qoyubsuz bura😡Şerefsizin sözleri özüne qalsn.\nM. D (3 days ago)\nAllahin salami olsun ehli beyte ve onu sevenlere.mene bisey maraqlidir.kimse niye herzaman.sekilerde ehli beytin.bizlere arxa cevirmesini.canlandirlar.bu ne derecede dogrudur.axi onlarda bir beser evladi insanlarda hec zaman arxa cevirmeyib suz,onlari niye bizlerin tesevrunde yadasinda zekasinda bele iz,qoydurirsuz\nGunay Hasanov (3 days ago)\nvidyo yaxşi idi adnan oktari ordan silsez daha yaxşi olar dediyi sözde müselmanlarin beynin bulandirmaqdan yanadi yas saxlamayin deyir\nMikayil Israfilov (3 days ago)\nCanlm sene urban agam Huseyin nece illerdirki senin sevgini zallmlar aradan qaldlrmaq istedikce Allah seni dahada cox sevdirdim gozel agam eziz agam gozlerim sene qurban gozel Agam\nNahid Eliyev (3 days ago)\nlamiye muxtarova (3 days ago)\ndünya var olduqca ehlibeytimize yas tutulacaq\nВагиф Халилов (3 days ago)\n} "в с су\nFALLING STARS- SO SAD! (3 days ago)\nBu adnan nə idi?\nNzrn Abbasli (3 days ago)\nAlireza Zaafari (3 days ago)\nBiz yas tutarık ki Aşura hadisesi heç zaman yadlardan çıkılmasın\nKonul Nesirli (3 days ago)\nYaxşı gedirdin oktarın sözleri menasız oldu.\nEmrah Emrahli (3 days ago)\nAdnan Oktarin adamlarinin tanitimidi bu, yalan yanlis fikirler var burda, sizə hər təqdim edilene inanmayin, qəbul etmeyin, once tehlil edin in sa Allah, Allah islah etsin\nTergul Heziyeva (3 days ago)\nadnan oktarin ne isi burda ? onun kim oldugun butun dunya bildi.insaallah masaallah demekle olmur..bu qeder yas saxlayan insan agilsizdi adnan agilli...??\nBehruz Mirzoev (4 days ago)\ncan feda olsun sene ya huseyn\nrahim atasov (5 days ago)\nCINGIZ HESENZADE (5 days ago)\neziz qardaşlar bele dindar kimi gorsenen dinsizlerin sozlerine inanmayin . onun haqqindaki coxsayli ittihamlar bunu subut edir . insanin sozlerindeki doğruluğdan evvel şəxsiyyətinin və imanının doğruluğun təsdiqləyin . sozlərim şərəfsiz Adnan Oktaradı.\ngulu i,va (6 days ago)\nAdnan oktar ne alaka\nXaliq Huseyinov (9 days ago)\nvideo yaxshi olub ama Adnan Oktar lazim deyildi qaqa onun ozu ele yezide benzerdi yezid kimi qiz oynadir dini pis gosterir.\nHsbdbs Dbbsbd (12 days ago)\nImamlarimizin qatillerine lenet olsun .sevenlerine salam olsun\nSgg Fvc (1 month ago)\nEyy camat bu adnan oktar burda nagarire 😅meger ewitmemisizki resulallahin qizi fatimeyi zehra butun wiyelerin anasi hezreti zehra buyurubki huseyne aglayan gozler qiyamet gunu aglamaz ona yas tutun ezizlerimeze nece yas saxliyirsizsa menim oglumdada ele yas saxliyin bize yaxinimizdanda eziz olandi huseyn eleyhisselam hereherrwmlik ayinda 40gim yas saxlanilmalidir hele adnan oktar allahin leneti olmuwa bax\nSelefi Yolundan (2 months ago)\nExi musiqi ruhun belasidir qidasi yoox lütfen musiqi qoymayin\nElinize dilinize salig Allah razı olsun kardeşim\nbu sevda bitməz (2 months ago)\nAya adnan oqtar weytani iblisi ibneni veledizinani anasinin emceyini keseni islama leke yaxan zindigi tutdular ALLAH adnan oktara lenet elesin sionist weytan yezid dőlűne\nРамиг Ганбаров (3 months ago)\nYa Huseyn 🙏🏿 ❣\nFERHAT ÇEVİK (3 months ago)\nCanım Ağam (as) :(\nMerdan Qazaxli (4 months ago)\nsagol Qardas gozel seyrsen\nTalib Abilov (5 months ago)\nHZ HUSEYN hicretden 3 il sonra/ 3 sebanda dunyaya gelib\nHikmet Allahverdiyev (5 months ago)\nAllah Peygamber ve Ali Peygenbere zulm edenlere karşı cixanlara lenet elesin.amin\nOlaram o zaman bexteverin bexteveri... Yazıla baş dasima öldü Huseynin nokeri.. Çünki usagliqdan sineme HUSEYN nişanı taxmisam..Anam deyib denen HÜSEYİN.. HÜSEYİN deyib dil acmisam...\nLeman Ibrahimova (5 months ago)\nAllah razi olsun cox gozel hazirlamisiz **\nserxan tenha serxan (5 months ago)\nCanim sene qirban olsun huseyinim\nRewad Memmedov (6 months ago)\nLebbek ya Huseyn sene canim fede\nRasim (6 months ago)\nMen başa düşmədim! Imam Huseyin den danışdınız lap yaxsi elediniz ! Bes yaxsi buqqeder Imam lar haqda minlarle islam alimleri gözel xutbeler edib danisiblar niye buqeder alim arasindan Masson dosdu Adnan okdar itinin niye danışdığını ora qoyursuz ?Bu video islam videosu adindan seytana mi qulluq edir? o masson itini camaatami sevdirmek isdeyirsiz? ne etmekdi fikriniz? hele utanmaz utanmadan deyirki yas keçirmirik ! Allah sənədə lənət etsin sene desdek verənlərədə bilməyib seni sevənlərinə Allah islah etsin.amin\nAga Quliyev (6 months ago)\nMiri (6 months ago)\nŞəhid üçün yas tutulmaz o deməsə.Bu elə belə şəhidlik deyil , burada müsibət olub.Bunları bilərəkdən bir damla göz yaşınız axmırsa yazığlar olsun !\nCefer Eliyev (7 months ago)\nAllah onlara qiyanlara lenet elesin.\nRuslan Recebov (8 months ago)\nBu verilişi İslam Düşmeni sionist masonçu münafiq Adnan-Oktarin Azerbaycandaki müşavirleri tələbələri teşkil edib Ehli-Sünne .ə. davamçilari tebirile düzeldilib .İslama bidət və ləkə gətirən bu haramzadə həm özünü Məhdiçi adlandirir Din adıyla əxlaqsizligi zinakarligi yayir dünyaya həmdə imam Hüseyni.ə. sevdiyini deyir.bu şeytandır Allah onun bəlasin versin tezlikle ilahi amin\nSeyyiduş-Şühəda - Şəhidlər-Agası İmam Hüseyn (əleyhissəlam) Əs Səlamu Əleykə Ya ƏBa Əbdillahil Hüseyn (əleyhissəlatu vəssəlam) ruhuna əl fdak agam mövlam və rahmətullah və bərakatuh ilahi amin.\nOrxan Abdullayev (8 months ago)\nElvin meşedi1981 Huseyin aşuqi\nAyan Mustafayeva (9 months ago)\nyezit ile su icmekdense huseyn,le olmek gozeldir\ncan agam huseyn canim sene fede olsun sen komek ol bizlere\nГусейн Алиев (9 months ago)\nЧаньм руhум омрум кунум сизлере феда олсун Ахам имам hусейин Елей салам\nAzerbaycanVetenim Menim 58 Qarabağli Qaqaş (9 months ago)\nAhlibeyte canim qurban ya hüseyin\nAysem Esgerova (10 months ago)\nbu şeytanin qulu olani videoya niyə qoymusuz\nbu nə deyir nə demək yas tutulmaz??\nAgabala Çaykovski (10 months ago)\nYa hüseyin Ağam inşaAllah Mehdinin zuhuru bizlerede qismet olsun Ağamın quluqunda duraq ve döyüşcülerinden olaq AMİN\nseva sevdall (10 months ago)\nlebeyik ya Huseyin😢❤\nRazi Huseyinli (10 months ago)\nLEBBEYK YA HÜSEYN.\nOlum Hakdir (10 months ago)\nadnan oktar kim bunu atiblar bura bulara abunе olmayin\ngizli oyuncu (11 months ago)\nalah haminin her yerde komeyi olsun hemise amin\nCennet qismetim olsa (11 months ago)\nCaanım senin susuz şehid olan canına qurban olum ya HÜSEYİN\nAHIRETE GEDEN YOL (11 months ago)\nAllah razi olsun.Ya Huseyn.\nBaku New (11 months ago)\nAxirinci mahni. Gerek ele tipde mahni olmayardi. Sozler yaxsi musiqiyseeeee\nحوزة الإمام الرضا ع للعلوم ismayilzadə Əl Hairi (11 months ago)\nSallallahu aleyhi va alihi va sallam\nColin oyuncu 2224 (11 months ago)\nEHLIBEYTA IMAM HUSEYNA IMAM HASANA HAZRATI ALIYA FATIMEYI HANIMA RESULALLAHIMA CANIM QURBAN FEDA OLSUN AMIN\nРасул Расул (11 months ago)\nAllah Ehli beyte xatir Azerbayçan xalğina kömey olsun inşallah\nAllah Yezite nehlet etsin Onan gelen murdar soy Azeri Xalğin a zülm verir\nİslam onlarla getdi\nТайбова Нургюль (11 months ago)\nALLAH SƏNƏ LƏNƏT ELƏSİN MURDAR ADNAN OKDAR.SƏN HEÇ VAXD ƏLİDƏN OLA BİLMƏSZƏN\nНазим Алиев (11 months ago)\nGozel abim biz onlara olan zulme istinaden aqliyoruz.Bu zulmu bilen Peyqamber (s.a) efendimizde Hz.Huseyinin boqazindan operek aqlamiwdi.Evet bende Huseyindenim ve bununla qurur duyuyorum.\nAmrah Aziz (11 months ago)\nİmam Huseyn(ə) nin haqqı nəinki müsəlmanların,hətta bütün bəşətiyyətin boynundadır.Onagörədə ona ənazından yas saxlamağı bacarmalıyıq.Salam olsun sənə ya Huseyn (ə)\nSamir Quliyev (11 months ago)\nbu seytan adnan oktara kimi yaxsi gelmisdiz\nImam Huseyn eleyhiselam\nKifayet Qasimova (11 months ago)\nMüqäddäs adın kömäyimiz olsun,Ya Hüseyn.\nRuhiyye Hetemova (11 months ago)\nBasa dusmedim maraqdan qulaq asdigim yerde oktay adnan niye verdiler\nrakif yaqıbov (11 months ago)\ncan siz qurban\nيا حسين (11 months ago)\nAnar guliev. vijdanin olsun. o 3 zibilə rahmət dýşmýr. və 12 Imama(a) rahmat etsin deyəndə fikirləş biraz.\nSALAM ALEYKUM. BU VIDEDA DANIŞAN AZERIDƏ-VE ĢÖRÝNƏN TÝRK-BUNLAR EZIDIN BALALARIDI. ALDANMAYIN. ALLAhIN LANATI OLSUN abubakra omara osma abusufyana muavia ezida. zibilin balalari djamaati belansi videolardan özlərinə djəlb edib öz batil fikirlərini irəli sýrýrlər ayag olmak lazimdir\nnadir nesirli (11 months ago)\nDaha duygulu anlatsaydin. Keske..\nZeynal Allahverdiyev (11 months ago)\nVideonu hazırlayan.adam tapmadın danışsın Şahımız HÜSEYNdən.adnan dəyyusu buraya niyə soxmusan.hər halda o yəhudi köpəyini tanımırsan...\nTogrul Behbudov (11 months ago)\ncanim sene qurban.H.Z HÜSEYİN\nSoltan Əli (11 months ago)\nYa Hüseyin səninləyik\nƏli Seferov (11 months ago)\nGunel Babayeva (11 months ago)\nYA HUSEYİN canım sene qurban\nSevda Mehdizade (1 year ago)\nYA HÜSEYN BIZ ZƏLALƏT IÇINDƏ YAŞAYIRIĞ ZÜLÜMKARA BIƏT EDIRIY SƏSIMIZI QALDIRMAĞA QORXURUĞ PADŞAHIMIZ ZÜLÜMKAR ƏYYAŞ QUMARBAZ OĞRU ZALIM ALLAHIM SƏN IMAM HÜSEYIN VƏKƏRBƏLA ŞƏHIDLƏRI XƏTRINƏ BIZI BU ZALIM HAKIMIYYƏTIN ŞƏRINNƏN QORU\nazer memmedov (1 year ago)\nhuseyını her zaman yasamalıyıq ,adnan oktar.artık sene ınanmam.aşuranı sebırsızlıkle gözleyırık,azerbaycana hörmet et.huseyın e.s azerılerın guneşı,ebulfezıl,ağa ıse gencelılerın ayıdır.sözlerıne dıkkat ettt.ımza.BURLA XATUN.\nadnan oktarin kitablarini atdim azerin eysi burla xatun adnan oktar/esit huseyin islam dunyasinin gunesidir kerbelada batdi huseyn canim qurban tenha zeynebe\nMaraqla baxirdim bu adnar oqtari gordum cevirdim videonu\nElnur Suleymanov (1 year ago)\nZamin Eliyev (1 year ago)\naqlamayAn qelbsizdi sevqisi cox azdi aqlayin Husseine ki qiyametde aqlamayin


2011-09-03, 4:11 PM\nDinlə siyasətin rabitəsi haqqında çox danışılmışdır. Öz ölkəmizdə, digər İslami məmləkətlərdə, eləcə də, qərbdə bu istiqamətdə müxtəlif nəzəriyyələr mövcuddur. Bu müxtəlif nəzəriyyələri qütblər baxımından araşdırsaq, onun bir qütbündə dinin siyasətdən ayrılıq nəzəriyyəsi, digər qütbündə dinin siyasi olması nəzəriyyəsi dayanar. Əlbəttə ki, orta mövqe tutan nəzəriyyələr də var. Hazırda bütün nəzəriyyələri araşdırmaq fikrində deyilik. Sadəcə, dinin siyasətdən ayrılıq nəzəriyyəsini xülasə şəkildə araşdırmaq, tənqid etmək və dinlə siyasət rabitələri barədə öz fikrimizi bəyan etməkdir.\nDinin siyasətdən ayrılıq nəzəriyyəsi elmi və ədəbi leksikonda "sekulyarizm” kimi qeyd edilir. "Sekulyarizm” sözü müxtəlif mənalarda anlaşılır. Amma hazırkı söhbətimizdə bu sözü dinin siyasətdən ayrılığı mənasında qəbul edəcəyik.\nDin siyasətdən ayrıdır dedikdə dinin öz, siyasətin öz fəaliyyət dairəsinin olduğu nəzərdə tutulur. Sekulyarizmə əsasən, din siyasətin, siyasət dinin işinə qatılmamalıdır. İddia edilir ki, din siyasətin, siyasət dinin sahəsinə müdaxilə etməməlidir. Elmi və fənni terminologiya ilə tanış insanlara aydındır ki, birinci təbir dəyərlər (vaciblər və haramlar), ikinci təbir təsəvvürlərlə (varlar və yoxlar) bağlıdır.\nSekulyarizmə əsasən, din və siyasət prinsipcə paralel xətlər üzrə hərəkət edir və heç vaxt kəsişmir. Hər sahənin öz başlanğıcı və öz son nöqtəsi var. Söhbətimizin davamında sekulyarizm nəzəriyyəsinin müddəaları bir qədər də aydınlaşacaq.\nSekulyarizmin meydana gəlməsi\nSekulyarizm baxışları əslində orta əsrlər Avropasında meydana gəlmişdir. Onun köklərini kilsənin Avropada bütün fəzalara hakim olduğu dövrdə axtarılmalıdır. Həmin vaxt kilsə qərbi Roma və şərqi Roma kimi iki kilsəyə bölünmüşdü. Şərqi Roma kilsəsi hazırda Turkiyə ərazisindəki İstanbulda (Qəstəntəniyyə-Konstantinopol) mərkəzləşmişdi. Qərbi Roma katolik kilsəsi isə hazırkı İtaliya ərazisində idi. Papalar orada əyləşir və İspaniyayadək hakimlərə göstəriş verirdilər. Onların sözü böyük bir ərazidə mütiliklə eşidilirdi.\nBöyük iqtisadi və hərbi qüdrətə malik papalar və kilsələr geniş ticarət və sənaye sahələrinə, torpaqlara nəzarət edirdilər. Onlar öz hakimiyyətlərini Avropa qitəsində qəbul etdirmişdilər. Papalar əksər hakimlərə qarşı zor tətbiq edir, savaşa qalxırdılar. Onların qüdrəti bir o qədər də sabit deyildi, adətən, hakimlərdən biri qiyam qaldıranda bu qüdrət zəifləyirdi. Hər halda Roma papası əksər xristian məmləkətlərinə hakimlik edirdi və krallar ona itaət göstərirdilər. Bəli, kilsələr daim öz hakimiyyətini büruzə verməyə çalışırdılar. Bu hakimiyyət bütün fərdi və ictimai, dini-məzhəbi, hətta elmi sahələri əhatə edirdi. Əksər elmlərin, o cümlədən riyaziyyat, ədəbiyyat və astranomiyanın tədrisi keşişlərin ixtiyarında idi. Həmin dövrün inkilisasiya adlanan dini məhkəmələri tarixdə məşhurdur. Yerin günəş ətrafında dövr etdiyini bildirən Qalileyin mühakiməsi dildən-dilə gəzir.\nBu hakimiyyət elə bir dövrdə mövcud idi ki, kilsə və məshilərin elmi və dini iqtidarı yox idi. Onlar əksər mövzuları təcrübi elmlər və fəlsəfədən öyrənirdilər. Xristianlığın prinsipial baxımdan əsasları zəif idi. Təbii ki, elmi ideoloji əsasları zəif olan bu hakimiyyət tədricən süstləşir, papa və kilsəyə qarşı hərəkatlar güclənirdi. Protestantlığın bünövrəsini qoyan Martin Lüter kimi şəxslər kilsə daxilindən islahatlar aparmaq əzmində idilər. Bütün bu hərəkatlar bir araya gəldikdə papa əleyhinə cərəyan özünü daha güclü şəkildə nümayiş etdirirdi. Nəhayət, bu proses renesans (intibah) adlanan hadisə ilə sonuclandı. Renesansın mühüm nəticələrindən biri katolik kilsənin fəaliyət dairəsinin məhdudlaşdırılması, onun ictimai-siyasi proseslərdən kənarlaşdırılması oldu. Bu fəaliyyətlərlə bəzi dini şəxsiyyətlər və məsihi keşişləri də razılaşırdı. Onların nəzərincə, həmin vaxtlar kilsənin göstərdiyi fəaliyyətlər əsil xristian təlimlərindən uzaq idi. Bu insanlar əsil xristianlığın siyasətdən uzaq, yalnız mənəviyyatla məşğul olan bir məzhəb olduğunu vurğulayırdılar. Belə bir qənaətə gəlinmişdi ki, Avropanın bir neçə əsr yaşadığı müsibətlər və geriləmələrin əsas səbəbkarı kilsə və dini təlimlərdir. Bəli, nəhayət dinin səhnədən çıxarılmasına qərar verildi. Kilsə təlimlərinin əsas mehvəri Tanrı və ərş aləmi mövzularından ibarət idi. Avropanı bürüyən proseslər cəmiyyəti tormozlayan dini təlimlərin islahatı qərarını verdi. Belə ki, diqqət Allahdan insana, ərşdən yerə yönəldildi, axirət əvəzinə dünya həyatı diqqət mərkəzinə çəkildi.\nBeləcə "Allah, səma, ərş aləmi” şüarları "insan, yer və həyat” şüarları ilə əvəz edildi. Din ictimai proseslərdən təcrid edildi. Qərar çıxarıldı ki, bəşəriyyətin taleyi ərş aləmində yox, yerdə həll olunmalıdır. Bu hərəkat sekulyarizm, yəni dünyəvi hərəkat adı ilə tanındı. Dini etiqad, Allaha inanc şəxsi bir məsələ kimi məhdudlaşdırıldı və din istəyənlərə kilsə və məbədlər göstərildi. Bildirildi ki, Allah sorağında olanlar kilsə və məbədlərə üz tutub istədikləri qədər ağlaya, tövbə edə bilərlər. Amma kilsədən çıxdıqdan sonra cəmiyyətdə din soraqlanmamalıdır. Dinin öz, siyasətin öz təsir dairəsi var. Siyasət ictimai problemləri həll edir, din insanla Allah arasında şəxsi rabitələrdən ibarətdir. Beləcə, Avropada və xristianlıqda din və siyasətin rabitələri qırıldı, onlar arasında sərhəd çəkildi. Şəxsi məsələlər ictimai məsələlərdən təcrid olundu. Əlbəttə ki, bu cərəyan getdikcə gücləndi. Bildirildi ki, dini prinsiplər ədəbiyyat və şer kimi şəxsi zövqə bağlı bir məsələdir. Məsələn, bir şair "ey səba küləyi, mənim istəyimi məhbubə çatdır” söyləyəndə özü də bilir ki, əslində külək onun sözünü kimsəyə çatdırmır. Bütün bu müraciətlər romantikdir, hiss və həyəcan üzərində qurulmuşdur. Əgər bir insan bir guşəyə çəkilib ağlayır və Allaha dua edirsə, onun bu yalvarışları da hiss və həyəcandan qaynaqlanır. Şair söyləyir ki, ey on dörd gecəlik ay, sən necə də gözəlsən! Amma astranomiyada müəyyənləşdirilmişdir ki, ay soyuq, ruhsuz, ot-ələfsiz qaba bir kütlədir. Əgər dindar şəxs Allahı xeyirxah sayırsa, bu yalnız onun təxəyyül məhsuludur. Dindar bu sözlərlə özünü sakitləşdirir. Həqiqi mahiyyət kəsb edən iş yalnız zəhmət çəkmək, var-dövlət qazanmaq, həyatı əyləncə ilə yaşamaqdır. Hökumət qurmaq, qanunlar vermək, günahkarları cəzalandırmaq, müharibə aparmaq və sülh müqaviləsi bağlamaq sırf dünyəvi işlərdir və bu işlərin dinlə heç bir rabitəsi yoxdur. Bu müddəalar əslində pozitivist fəlsəfi baxışları ifadə edir. Pozitivzm renesansdan sonra yaranmış cərəyandır. Onlar inanırlar ki, yalnız hiss edilənlər və gözlə görünənlər gerçəkdir. Allahı və ərş aləmini kimsə görməyib, təcrübədə sınamayıb. Bu səbəbdən də həmin mövzulara ciddi yanaşılmamalıdır.\nZaman ötdü, mədəniyyətlər çulğaşdı, texnoloji tərəqqi start götürdü. Sekulyarist baxışlar müsəlman məmləkətlərində də yayılmağa başladı. Belə ki, müsəlman mütəfəkkirlər arasında bu nəzəriyyəni müdafiə edənlər tapıldı. Bəzi müsəlman ziyalınümalar məsihiyyəti örnək götürərək İslamı itdiham etməyə başladılar. Onlar iddia edirdilər ki, İslam da bir dindir və bu din yalnız İslam və Allah arasındakı rabitələrlə məşğul olmalıdır. Onların nəzərincə, İslam ictimai problemlərlə məşğul olmalı deyil.\nDin və İslam adı ilə həyata keçən inqilabımız qələbə çaldıqdan sonra da oxşar sözlər eşidildi. Bəziləri guya dinə can yandıraraq onu siyasətə qatmamağı tövsiyə edirdilər. Guya siyasətə qarışan İslam katolik kilsəsi kimi süquta məhkumdur. Onlar bildirirdilər ki, sınanmışı sınamaq xətadır, dini xilas etmək üçün onu siyasətdən ayırmaq, ruhaniləri hakimiyyətdən uzaqlaşdırmaq lazımdır. Bütün bu işləri görmək üçün din siyasətdən ayrılmalıdır. Əgər dininizi qorumaq, Qurana hörmət göstərmək istəyirsinizsə, dini siyasi səhnədən kənarlaşdırın. Qoy siyasətlə siyasətçilər məşğul olsun. Ruhanilərin və din alimlərinin hörmətini qorumaq üçün bu iş görülməlidir. Guya din xadimləri qeyri-professional müdaxilələri ilə mövcud durumu ağırlaşdırırdılar. Guya böyük din alimlərinin dinlə bağlı şərhləri, onu siyasətə qatmaları yanlışdır və dinə yeni təfsir verilməlidir. Onlar İslamı protestantlıqdan, müsəlman Martin lüterlərdən danışırdılar. Guyə əks təqdirdə İslam dini süquta uğrayası idi.\nSekulyarizm cərəyanı Türkiyə kimi bəzi müsəlman ölkələrində o qədər gücləndi ki, hətta qanunlar dəyişdirildi. Türkiyədə etiqadlı bir şəxsə dövlət müəssisələrində çalışmaq haqqı verilmədi, dini şüarlara və simvollara qadağa qoyuldu. Bu ölkədə hətta ruhani libası geymək qadağan olundu. Bu qaydalara polis nəzarət edir və kimsə ruhani libasında küçəyə çıxmaq ixtiyarına malik deyil. Hansı ki, Türkiyə yaxın keçmişdə böyük İslam imperiyası idi, Asiyanın böyük bir hissəsinə və təqribən Avropanın yarısına nəzarət edirdi.\nÖz aramızdakı bəzi yazıçılar və ziyalılar dinin siyasətdən ayrı olduğunu sübuta yetirmək üçün iddia edirlər ki, dini mövzuları araşdırmazdan öncə ümumiyyətlə bəşəriyyətin dinə ehtiyaclı olub-olmadığını müəyyənləşdirmək lazımdır. Müəyyənləşdirilməlidir ki, din insana hansı sahələrdə bələdçilik edir? Bu sual iki şəkildə cavablandırıla bilər. Birinci cavab budur ki, insan öz həyatının bütün sahələrində dinə ehtiyaclıdır və dini göstərişlərə tabe olmalıdır. O necə qidalanmağı, necə geyinməyi, necə ev tikməyi, necə ailə qurmağı, cəmiyyəti necə təşkil etməyi dindən öyrənməlidir. Bu yanaşmaya əsasən, din insanın bütün problemlərini həll etməlidir. Təbii ki, belə bir vəziyyətdə necə hökumət qurmağı da dindən öyrənməliyik. Amma hamı bilir ki, heç bir dinin bu sayaq iddiası yoxdur və heç bir din cəmiyyətin bütün ehtiyaclarına cavab verə bilməz. Heç bir dində necə ev tikmək, həkimə necə müraciət etmək açıqlanmır. Əgər din bütün ehtiyaclara cavab versəydi, elmi araşdırmalar faydasız olardı. Amma bilirik ki, dini təlimlər insanların elmi araşdırmalara olan ehtiyacını ödəmir. Heç bir dində kompüter, peyk sistemi, nüvə texnologiyası barədə məlumatlar yoxdur. Demək, dinin bütün bəşər problemlərini həll etməsi ilə bağlı müddəa düzgün deyil. Başqa sözlə, hər işdə gözümüzü dinə dikməməliyik. Bütün suallara dində cavab tapmaq istəyi yersizdir.\nBirinci cavabın qənaətbəxş olduğu aydınlaşdıqdan sonra belə görünə bilər ki, din yalnız axirət məsələləri haqqında danışır və insanın axirət xoşbəxtliyi üçündür. Bu baxışa əsasən, din dünyəvi, ictimai məsələlərə müdaxilə etmir, insan öz ağıl və düşüncəsi əsasında bu mövzuları işıqlandırmalıdır. Uyğun baxışa əsasən, biz öz problemlərimizin həllində yalnız minimumlar intizarında ola bilərik. Belə ki, din yalnız axirət mövzularını əhatə edir. İnsan necə namaz qılmağı, necə oruc tutmağı, Həcci necə yerinə yetirməyi, bir sözlə, cəhənnəmə düşməmək üçün necə hərəkət etməyi dindən öyrənməlidir. Dünya problemlərinin həlli üçün yalnız elm və düşüncəyə müraciət etmək, axirət mövzusunda suallara dindən cavab almalıyıq. Siyasət dünyəvi işlərə aiddir və dinin təsir dairəsindən kənardadır. Siyasət elm və düşüncənin əhatə dairəsindədir. Din siyasi problemlərin həllində acizdir. Yalnız ictimai-siyasi elmlərlə məşğul olanlar, siyasətçilər cəmiyyətin siyasi problemləri barədə danışa bilərlər. Fəqihlər və din alimləri isə yalnız axirət məsələləri ilə məşğul olmalıdır. Din xadimlərinin siyasi məqam tutmaq haqqı yoxdur. Onların bu istəyinin heç bir dini və məntiqi əsası mövcud deyil. Bir sözlə, dinin siyasətə müdaxiləsinin heç bir elmi və məntiqi əsası yoxdur.\nÜrfdə, el arasında siyasət qəbahətli bir iş kimi qəbul olunur. Siyasət dedikdə hiyləgərlik, hoqqabazlıq, fırıldaqçılıq nəzərdə tutulur. Əslində isə biz siyasət dedikdə dövlətçilik ənənələrini nəzərdə tuturuq. Daha dəqiq desək, siyasət cəmiyyətin maddi və mənəvi baxımdan düzgün idarə olunması üsuludur. Demək, siyasət ictimai proseslərin tənzimlənməsi və idarə olunmasıdır.\nDin (İslam) dedikdə isə etiqadi, əməli və əxlaqi hökmlər məcmusu nəzərdə tutulur. Bu hökmlər bəşəriyyətin doğru yola yönəldilməsi (hidayəti) üçün Allah tərəfindən müəyyənləşdirilmişdir. Bəşəriyyət dünya və axirət səadətinə yalnız bu hökmlər sayəsində çata bilər. Həmin hökmləri İslam peyğəmbəri (s) və məsum imamlar insanlara çatdırmışlar. Əlbəttə qəti əqli hökmlər vasitəsi ilə müəyyənləşmiş göstərişlər də var.\nDin və siyasət mövzularını aydınlaşdırdıqdan sonra İslamın siyasi baxışlara malik olduğunu müəyyənləşdirmək üçün bu dinin özünə müraciət etməliyik. Uyğun istiqamətdə xristianlığın baxışlarını öyrənmək üçün xristian olmasaq belə həmin dinə müraciət etməliyik. İslamda siyasətin yeri ilə tanışlıq üçün Quran mətnləri və dini maarif nəzərdən keçirilməlidir. İslam siyasət, ictimai proseslərin tənzimi ilə bağlı nə demişdir? Yoxsa bu dində təkcə fərdi məsələlər işıqlandırılır? Əgər bir şəxs iddia etsə ki, İslam Quranın, Peyğəmbər (s) və onun Əhli-beytinin (ə) təqdim etdiyi kimi deyil və öz mülahizələrini əsas götürsə, onun söylədikləri məntiqi sayılmaz və qəbul edilməz. İslamı araşdırmaq istəyən şəxs Quran və sünnəyə müraciət etməli, hansısa qərb və ya Amerika şərqşünasının söylədikləri ilə kifayətlənməməlidir. Quran və sünnənin şəxsi baxışlar əsasında dəyərləndirilməsi məntiqsizdir. Bir şəxs iddia etsə ki, İslamı qəbul edir, amma Quran və sünnəni qəbul etmir, əslində İslamı inkar etmiş olur. İslamın siyasətlə rabitələrini aydınlaşdırmaq üçün Quran və sünnəyə müraciət etmək zəruridir.\nQurani-kərimin siyasətlə bağlı baxışları üçün ərəb dilini səthi bilmək bəs edir. Bu sahədə mütəxəssis olmağa ehtiyac yoxdur. Hətta Quranın təfsiri ilə də tanışlıq zəruri deyil. Sadəcə ərəb sözləri ilə xülasə tanışlığa ehtiyac duyulur. Qurana müraciət etdikdə görürük ki, İslam ibadət və əxlaq kimi fərdi mövzuları aydınlaşdırdığı kimi, izdivac və ticarət kimi ictimai mövzuları da nəzərdən keçirir. Övlad tərbiyəsi, əmr sahiblərinə itaət, borc, müharibə və sülh, mühakimə, beynəlmiləl hüquqlar kimi mövzularla bağlı göstərişlər verilir. Quranda uyğun mövzularla bağlı ayələr çoxdur. Həmin mövzular rəvayət və hədislərdə daha çox açıqlanmışdır. Bütün bu məlumatlardan sonra İslamı siyasətdən uzaq saymaq, onun yalnız ibadi və əxlaqi mövzularla məşğul olduğunu iddia etmək hansı məntiqə sığır? Söhbətimizin bu məqamında müəyyən nümunələri nəzərdən keçirmək zəruri görünür:\nQurani-kərimin ən böyük ayəsi borc məsələsi ilə bağlıdır və bu ayədə bildirilir ki, bir şəxsə borc verdikdə ondan qəbz alın, həmin razılaşmada iki şahid iştirak etsin, qəbz və şahid şərtləri ödənmədikdə girov götürün. Göstəriş verilir ki, pulunuzu geri alan zaman həmin girovu qaytarın.(Bax: "Bəqərə”, 282, 283) Görən belə bir din ictimai rabitələrin tənzimlənməsi və idarə olunmasına biganə qala bilərmi?!\nNikah və talaq da ictimai mövzulardandır. Qurani-kərimin bir çox ayələrində nikah və talaqdan danışılır, onların hökmü bəyan olunur.(Bax: "Bəqərə”, 240; "Bəqərə”, 230; "Əhzab”, 49) Nikahda mehriyyə ödənməsi, kimlərlə evlənməyin mümkünlüyü, ailə rabitələri, ailədə ixtilafların həlli ilə bağlı hökmlər verilir.(Bax: "Nisa”, 20; "Nisa”, 23; "Bəqərə”, 222) Məsələn, ailə ixtilaflarının həlli ilə bağlı buyurulur: "Onlar (ərlə arvad) arasında ciddi ixtilaf yaranacağından qorxduğunuz vaxt kişinin və qadının qohumlarından hakimlər seçin. Əgər sülh məqsədləri olsa, Allah onların arasında razılıq yaradar. Həqiqətən, Allah bilən və agahdır."("Nisa”, 35)\nİctimai məsələlərdən biri də irs məsələsidir. Qurani-kərim bu barədə buyurur: "Allah sizə övladlarınızı tapşırır. Oğlanın (irsdən) payı qızın payından iki qat artıqdır. Əgər varis qızlar ikidən artıq olsa irsdən üçdə iki pay alar. Əgər bir qız olsa irsin yarısı ona çatır.”("Nisa”, 11)\nİctimai mövzulardan biri də daxili müharibələrdir. Quran bu barədə buyurur: "Əgər möminlərdən iki qrupu bir-birləri ilə savaşa qalxsalar onlar arasında barışıq yaradın. Əgər onlardan biri o birinə zülm etsə, zülm edən dəstə ilə vuruşun ki, Allahın hökmünə dönsünlər. Əgər dönsələr onlar arasında haqq-ədalətlə barışıq yaradın. Həqiqətən, Allah ədalətli insanları sevir.”("Hucurat”, 9)\nMüamilə və ticarət məsələləri də ictimai məsələlərdəndir. Quranda bu mövzuda da açıqlamalar verilir, uyğun məsələlərin həlli cəmiyyətin ixtiyarına buraxılmır. Müamilə və ticarətlə bağlı ətraflı göstərişlər mövcuddur: "Allah alış-verişi halal, sələmi haram buyurmuşdur("Bəqərə”, 275); "Ey iman gətirənlər, cümə namazı üçün nida çəkilən vaxt Allahı zikr etməyə tələsin və alış-verişi boşlayın”(Cumuə”, 10); "Ey iman gətirənlər, əhd-peymanlara və müqavilələrə vəfalı olun.”("Maidə”, 1)\nİctimai asayişin pozulması ilə bağlı Quran hökmləri də kifayət qədərdir. Cəmiyyətdə asayişi pozan əsas günahlardan biri də oğurluqdur. Quran buyurur: "Oğru kişi və qadının əlini kəsin.”("Maidə”, 38)\nFahişəlik, iffətsizliklə bağlı şəri hakim və qazi hökm verdiyi vaxt bu əməllər günah sayılır və ictimai asayişi qorumaq üçün günahkara ağır cəza təyin edilir. Qurani-kərim tam aydın və qəti şəkildə bu barədə buyurur: "Zinakar qadın və zinakar kişinin hər birinə yüz qamçı vurun, Allahın dininin icrasında ürəyiyumşaqlıq göstərməyin. Əgər Allaha və qiyamət gününə inanırsınızsa! Möminlərdən bir qrupu onların cəzalandırılmasına şahid olmalıdır.”("Nur”, 2)\nBu ayələr Qurani-kərimin ictimai rabitələr və cəmiyyətə müdiriyyətlə bağlı ayələrininin kiçik bir hissəsidir. Bu mövzu qat-qat artıq şəkildə İslam peyğəmbəri (s) və məsum imamlardan nəql olunmuş rəvayətlərdə bəyan edilir. Belə bir sual yaranır ki, bu ayə və rəvayətlər fərdə, insanla Allah arasındakı münasibətlərə, yoxsa insanlar arasındakı rabitələrə aiddir? Əgər İslam mahiyyətcə ayə və rəvayətlərdə toxunulan mövzulardan ibarətsə, onu siyasətdən uzaq saymaq və ictimai münasibətlərə müdaxilə etməməsini münasib bilmək nə dərəcədə düzgündür?! Doğrudanmı, İslam dünya işlərini insanların öz öhdəsinə buraxmış və yalnız axirətlə bağlı suallara cavab verir? İnsaflı və məntiq əhli olan şəxslərdə zərrəcə şübhə yoxdur ki, İslam təkcə axirət dini deyil. Bəli, bəziləri inadkarlıq göstərərək bir çox aşkar mövzuları inkar edirlər. Amma Quran və rəvayətlərdə açıq-aşkar şəkildə bəyan olunmuş hazırkı mövzunun inkarı günün günorta çağı günəşi inkar etmək kimidir.\nQuranda siyasətlə bağlı ayələri başqa yolla da araşdırmaq olar. Ayələr və rəvayətlərdə hakimiyyət və üsuli-idarənin 3 qüvvədən ibarət olması prizmasından da araşdırma aparmaq mümkündür. Montes Kyudan başlayaraq hakimiyyət aparatı 3 qüvvədən ibarət olmuşdur: qanunverici orqan (parlament), məhkəmə orqanları, icra aparatı. Maraqlıdır, görən Quranda bu mövzulara işarə olunmuşdurmu? Əgər Quranda bu 3 istiqamətlə bağlı göstərişlər olarsa, İslamın siyasi olmasına şübhə yeri qalmır.\nQanunverici orqanın işi qanunlar tənzimləmək, cəmiyyətin idarə olunması üçün normalar təyin etməkdir. Bu qanunlar ictimai münasibətləri nizamlamalı, fərdi və ictimai haqların keşiyində durmalıdır. Tənzimlənmiş qanunlarda cəmiyyətin islahatlara doğru tərəqqisi əsas götürülməlidir.\nQanunverici orqanla yanaşı icraedici orqan fəaliyyət göstərir. İcraedici orqan qanunverici orqanın tənzimlədiyi qanunları həyata keçirir. Əgər qanunverici orqan parlamentdirsə, icraedici orqan dövlət, baş nazir, prezident ola bilər. Bu iki qüvvə ilə yanaşı üçüncü bir qüvvə, məhkəmə sistemi fəaliyyət göstərir. Məhkəmə nə qanun verir, nə də qanunu icraya qoyur. Amma xalq, eləcə də xalqla dövlət arasında baş verən çəkişmələrin həlli məhkəmə sisteminin üzərinə düşür. Quranda bu məsələlərə toxunulurmu, müsəlmanlar üçün bu yönümdə vəzifələr təyin edilirmi? Yoxsa bütün bu vəzifələr xalqın öz üzərinə qoyulmuşdur?\nQanunvericilik vəzifəsi ilə əlaqədar Qurani-kərimdə və dini mənbələrdə bir sıra göstərişlər mövcuddur. Quranda mədəniyyət, hüquq, cəzalandırma, ticarət və müamilə mövzularında göstərişlər çoxdur. Söhbətimizin bu hissəsində cəmiyyətin idarə olunması nəzərdə tutulmuş dövlətçilik prinsiplərini nəzərdən keçirəcəyik. Qurani-kərim bu istiqamətdə İslam peyğəmbərinə (s) xüsusi bir haq da verir. Peyğəmbər bu hüquqa yiyələnərək, müəyyən istiqamətlərdə zaman və məkandan asılı olaraq qanunlar verir. Bu halda insanların Peyğəmbərə (s) tabe olması zəruridir. Bu barədə Quran buyurur: "Allah və onun rəsulu qərara gələn zaman heç bir mömin kişi və mömin qadının etiraz etmək haqqı yoxdur.”("Əhzab”, 36)\nBu ayəyə əsasən, əgər Allah və Onun Peyğəmbəri (s) insanlar üçün müəyyən qanun tənzimləyərsə, kimsənin bu qanunlar qarşısında müxalifət göstərmək hüququ yoxdur. Yəni İslam cəmiyyətində, İslam hökumətinin himayəsində yaşayanlar üçün Allahın buyuruqlarından sonra Peyğəmbərin (s) göstərişlərinə əməl etmək vacibdir. Peyğəmbərin (s) göstərişinə qarşı çıxmağa, onun insanlar üçün təyin etdiyi hüquqlara riayət etməməyə kimsənin haqqı yoxdur. "Əhzab” surəsinin 6-cı ayəsində Peyğəmbərin (s) möminlərə onların özündən daha yaxın olduğu bildirilir. Belə bir haqq insana veriləsi ən böyük haqdır və İslam peyğəmbəri (s) belə bir hüquqa malik olmuşdur. Əlbəttə ki, Peyğəmbərdən (s) sonra kiminsə bu hüquqa malik olub-olmaması araşdırılmalıdır və biz bu kitabda həmin mövzunu nəzərdən keçirəcəyik. Qeyd etdik ki, Qurani-kərim və İslam təlimləri sabit ictimai qanunlar bəyan etmişdir və dəyişkən şəraitlərdə Peyğəmbərin (s) qanun vermək haqqı vardır. Bu qanunlara başqalarının əməl etməsi zəruridir. "Əhzab” surəsinin 6 və 36-cı ayələrində də qanunvericilik və icraat vəzifələri haqqında danışılır.\nQurani-kərimdə cəmiyyətdə mövcud olan ixtilafları həll edəcək məhkəmə sistemi də nəzərdən qaçırılmamışdır. Həmin mövzuda buyurulur: "And olsun Rəbbinə, aralarındakı ixtilaflarda səni hakim təyin etməyincə, sənin hökmünə görə sıxıntı keçirmədən sənə baş əyməyincə, iman gətirməmişlər.”("Nisa”, 65)\nİslamda nəinki məhkəmə mövzusu və mühakimə vəzifəsi təsbit edilmişdir, hətta bu mövzu iman şərti sayılır. Ayədə xüsusi ciddiliklə vurğulanır ki, insanlar mühakimə üçün Peyğəmbərin (s) yanına gəlməyincə, onun mühakiməsindən qəlbən razı qalmayınca, iman gətirmiş sayılmazlar. Maraqlıdır ki, İslam peyğəmbəri (s) qeybi məlumatlar əsasında yox, başqa hakimlər kimi dəlillər və şahidlərə əsaslanaraq hökm vermişdir. Bu səbəbdən də sübutlar yetərli olmadıqda kiminsə haqqının ödənməməsi mümkün idi. Yəni mötəbər dəlillər olmadıqda haqlı tərəfin zərərinə hökm verilə bilərdi. İslam peyğəmbəri (s) buyurur: "Həqiqətən, mən sizin aranızda şahidlər və andlar əsasında hökm verirəm.” Peyğəmbər (s) ətrafındakıların nəzərinə çatdırırdı ki, o da öz hökmlərində şahidlərin dediyinə və andlara əsaslanır. Ola bilərdi ki, ədalətli bir şahid bilmədən səhvə yol verəydi. Şahid yalan dedikdə zahiri dəlillərdən onun yalanı məlum olmadıqda bu şəhadət qəbul olunurdu və həmin şəhadət əsasında hökm çıxarılırdı. Ayədə nəzərə çatdırılır ki, hətta belə bir hal yarandıqda hökmü Peyğəmbər (s) verdiyindən möminlər bu hökmə təslim olmalıdırlar. Peyğəmbərin hökmünə qarşı çıxanlar mömin sayılmır. Belə bir sual yaranır ki, qanunvericilik, icraçılıq və mühakimə ilə bağlı hazırkı ayələri nəzərdən keçirdikdən sonra, İslamın ictimai mövzulara biganə qaldığını iddia etmək olarmı? Bu ayələrlə tanış olduqdan sonra iddia etmək olarmı ki, İslam siyasətə qarışmır, ictimai məsələlərə müdaxilə etmir?!\nDin və siyasətin rabitələri haqqında söhbət gedərkən bəziləri iddia edirlər ki, siyasi məsələlər dindən kənarda həll olunmalıdır. Onların nəzərincə, din insanın minimum ehtiyaclarına cavab verir. Belə ki, behiştə çatmaq, cəhənnəmdən uzaq olmaq yollarını dindən öyrənməliyik. İddia olunur ki, dünya problemlərinin həlli dinin vəzifəsi deyil. Guya bu sahələrdə bəşəriyyət öz düşüncə və elminə müraciət etməlidir.\nBu nəzəriyyə ilə bağlı deyə bilərik ki, həyatımız dünya və axirət həyatından ibarət olsa da, dünya həyatını ikiyə bölüb, onun bir hissəsini dünyaya, o biri hissəsini axirətə aid etmək olmaz. Əslində, insan axirət həyatını elə bu dünyada qazanır. Rəvayətdə buyurulur: "Bu gün əməl günüdür, hesab yoxdur, sabah hesab günüdür, əməl yoxdur.”("Biharul-ənvar”, c. 77, s. 419)\nBəli, din insanın səadətə çatması bu dünya həyatı ilə bağlı göstərişlər verir. İnsan dünyasını dəyişdikdən sonra göstəriş və ya göstərişə əməl faydasızdır. Sual olunur ki, bizim dünya həyatımız iki hissədən ibarətdirmi? Yəni onun bir hissəsi dünya həyatına, digər hissəsi isə axirət həyatına aiddir? Məsələn, 60 illik ömrün 30 ilini dünyaya, 30 ilini axirətəmi sərf etməliyik? Yoxsa gündüzlər dünya, gecələr axirət üçün çalışmalıyıq? Bəlkə, bir saat dünya, bir saat axirət üçün çalışmaq lazımdır? Əslində isə dünya həyatında axirətə təsiri olmayan heç nə yoxdur. Bizim bütün əməl və rəftarlarımızın axirətə təsiri var. İstər yaxşı, istərsə də pis əməllərin axirətlə rabitəsi var.\nİslam təlimlərinə əsasən, axirət səadətini elə bu dünyadakı əməl və rəftarlarla əldə etmək lazımdır. Rəvayətdə buyurulur: "Dünya axirət üçün əkinəcəkdir.”\nDemək, insanın dünya həyatı iki ayrıca hissədən ibarət deyil. İnsanın dünya səadəti üçün fəaliyyətləri onun axirət səadəti üçün fəaliyyətlərindən təcrid olunmamışdır. Məsələn, qidalanma dünyaya aid bir işdir. Amma insan haram yeməklə cəhənnəm odunu qazana bilər. "Nisa” surəsinin 10-cu ayəsində oxuyuruq: "Həqiqətən, yetimin malını haqsızlıqla yeyənlər qarınlarına od doldururlar. Onlar tezliklə cəhənnəm oduna daxil olarlar.”\nBəli, qidalanan insan zahirən qarnını doyurur. Əslində isə, onun yediyi şey qiyamətdə od şəklində zahir ola bilər. Amma qidalanan insan ibadət üçün sağlam və güclü olmaq məqsədi güdərsə, onun qidalanması özü ibadət yazılar. İnsanın axirət həyatına təsirsiz heç bir əməli yoxdur. Allahın razılığına münasib əməllər müsbət, Allahın razılığından uzaq əməllər mənfi təsirə malikdir. Əlbəttə ki, yerinə yetirilib-yetirilməməsi önəmli sayılmayan fərqsiz işlər də var. Hər halda həyatımız iki müstəqil hissəyə ayrılmayıb. Yəni ömür axirətə aid olan ibadətlərdən və axirətə aid olmayan dünya işlərindən ibarət deyil. Bir neçə əsr qərbə hakim olmuş bu yanlış təfəkkür tədricən müsəlman ölkələrinə də sirayət edir. Belə bir təsəvvür yaradılır ki, dinin yeri ibadətgahdır və bu yönümlü işlər yalnız axirətə təsirlidir. Qalan fəaliyyətlər isə din çərçivəsindən kənardır. Əslində isə İslamda belə bir yanaşma məqbul sayılmır. Əlbəttə ki, digər dinlər də təhrif olunanadək belə bir baxışı qəbul etməmişlər. İslam təlimlərinə əsasən, insan yaradılmışdır ki, elə bu dünyada xoşbəxtliyi əldə etsin. İnsan bu dünyadakı əməlləri sayəsində ya xoşbəxt, ya da bədbəxt olur. İlahi göstərişlər əsasında rəftar edənlər əbədi xoşbəxtliyə çatır, bu göstərişlərə qarşı çıxanlar həmişəlik bədbəxt olur.\n"Dindən nə gözləməliyik sualını cavablandıranlar məsələni dolaşdıraraq yalnız iki variant təqdim edirlər. Birinci variant budur ki, biz hər şeyi, hətta yemək bişirməyi, qidalanmağı, ev tikməyi, gəmi düzəltməyi dindən öyrənməliyik. Şübhəsiz ki, belə bir baxış səhvdir. İkinci varianta əsasən, dindən yalnız fərdlə Allah arasında olan münasibətləri, namaz və oruc kimi ibadətləri öyrənmək olar. Əslində dindən bu sayağı maksimum və ya minimum intizar düzgün deyil. Əgər söhbət maksimum intizardan gedirsə, üçüncü bir yanlış baxış da var. Bu baxış bütün məsələlərin, o cümlədən dövlətçilik və siyasət mövzularının dinə tam şəkildə ögey sayılmasıdır. Ehtiyacların təmini ilə bağlı bu araşdırmada dolaşıqlıq o nöqtədən başlayır ki, yalnız iki variant qəbul olunur. Bəs həqiqət necədir? Birinci halda hər şeyi dindən gözləmək yanlışdır. İkinci halda dindən yalnız axirət məsələlərinin öyrənilməsi də məqbul sayılmır. Qeyd etdik ki, bütün problemlərin dindən kənarda həllini də qəbul edə bilmərik. Başqa bir düzgün variant var. Axirətə təsirli məsələləri, insanın kamilliyində rol oynayan nöqtələri, Allaha yaxınlıq yollarını dindən öyrənmək lazımdır. Bütün bu problemlərin həllində din sadə bir dillə halal və haram əməlləri bəyan edir. Amma əməllərin necəliyi dinin müzakirə mövzusu deyil. Məsələn, din hansı qabda qidalanmaq məsələsinə müdaxilə etmir. Bəli, donuz əti və ya it əti yemək, spirtli içkilər içmək dində haram sayılır. Yemək və içmək dünya işi olsa da, insanın son kamilliyinə təsirli olduğundan din bu mövzularda göstərişlər verir. Qapı və ya pəncərənin hansı materialdan hazırlanması dinin işi deyil. Divara mərmər və ya kərpicdən üzlük çəkilməsi dində müzakirə olunmur. Amma göstəriş verilir ki, ev qəsb olunmuş torpaqda tikilməsin. Ev tikiləndə qonşunun həyətinin görünməməsi nəzərə alınmalıdır. Haram və sələmdən qazanılmış pulla ev tikmək olmaz. Amma din insanın hansı dəbdə geyinməsinə, hansı rəngdə parçalardan istifadə etməsinə qarışmır. Amma kişilərə göstəriş verilir ki, ipək parçadan libas geyməsinlər. İstər kişilər, istərsə də qadınlar geyimdə ayıb yerlərinin örtülməsini nəzərə almalıdırlar. Dində kişilərə qızıl zinət əşyalarından istifadə etmək haram sayılır. Amma istirahət üçün parka və ya dəniz kənarına getmək dində müzakirə olunmur. İstirahətlə bağlı şərt qoyulur ki, qumar haramdır, bu işdən çəkinmək lazımdır. Vaxtın boş, səmərəsiz keçirilməməsi dinin hökmüdür. Demək, İslam dini bütün məfhumlara dəyət baxımından yanaşır. Müzakirəyə çıxarılan mövzunun insanın kamilliyinə təsiri nəzərə alınır. Bəzən bir işin müsbət təsiri o qədər aydın olur ki, insan öz ağlı ilə onu dərk edir. Bu hallarda dini göstərişə ehtiyac qalmır. Nəzərdə tutulan hallarda Allahın hökmlərini ağıl vasitəsi ilə də dərk olar. Bu mövzu fəqihlər (din alimləri arasında "əqli müstəqil məfhumlar” adı ilə tanınır. Fiqhdə bildirilir ki, ağıl müəyyən məsələləri müstəqil şəkildə mühakimə edə bilər. Bir işin müsbət və mənfi təsirlərini nəzərə almaqla Allahın həmin işə münasibətini müəyyənləşdirmək mümkündür. Məsələn, hamı başa düşür ki, yetim bir körpənin əlindəki çörəyi zorla ondan almaq çirkin işdir. Bu barədə hansısa ayə və rəvayətə istinad etməyə ehtiyac yoxdur. Bu kimi mövzularda ağıl hökm çıxara bilir. Amma əksər hallarda ağıl bir işin xoşbəxtliyə təsirini dərk etməyə aciz olur. Hər hansı əməlin halal, müstəhəb, haram, yoxsa məkruh olduğunu din müəyyənləşdirir. Din hökm verir ki, hansı iş kamilliyə nə dərəcədə təsirlidir. Demək, dindən minimum intizar nəzəriyyəsinin tərəfdarlarının dediyi kimi, din təkcə axirət məsələləri ilə məşğul olmur. Dində ticarət, girov, icarə, izdivac, talaq, qidalanma, məskən, libas, əyləncə kimi mövzularla bağlı göstərişlər də verilir. Din hətta il və ayın hüdudlarını da aydınlaşdırır. Məsələn, il və aylar haqqında Quranda buyurulur: "Həqiqətən, Allah üçün ayların sayı göyləri və yeri yaratdığı gündən başlayaraq onun kitabında on ikidir. Bu aylardan dördü haram aylardır. Doğru din budur.("Tövbə”, 36)\nQurani-kərimdə və İslam təlimlərində ayın səmada mənzilləri və bunun insanlara faydası haqqında buyurulur: "Səndən hilallar (ayın mənzilləri) haqqında soruşulduqda de ki, bunlar insanların istifadəsi və Həcc üçün vaxt ölçüsüdür.”("Bəqərə”, 189)\nAyın ayrı-ayrı mənzillərdəki vəziyyəti ibadi və hüquqi məsələlərin aydınlaşdırılmasında rol oynayır. Namaz, oruc və Həcdə də ay vaxt ölçüsüdür. Hüquqi işlərdə də, məsələn, borcun ödənməsi üçün vaxt təyin olunduqda ay vaxt ölçüsü kimi götürülür.\nİndi ağıllı və insaflı insanlar özləri hökm versinlər: namaz və orucdan başlamış ticarət və beynəlxalq münasibətlərədək bütün mövzulara münasibət bildirən din minimum ehtiyaclara cavab verir, yoxsa maksimum? Din alış-veriş, girov, icarə, izdivac, talaq, ər-arvad rabitələri, ata-övlad rabitələri, müharibə və savaş, qidalanma, geyim, zinətlənmə, tikinti, əyləncə, vaxt ölçüsü mövzularında göstərişlər verir. Belə bir din siyasidir, yoxsa yox? İslam təkcə fərdi və ibadi məsələlərə müdaxilə edir, yoxsa bütün ictimai məsələlərlə bağlı hökm verir? Ağıllı adam necə iddia edər ki, donuz əti və spirtli içkilərdən istifadə insanın xoşbəxtliyinə təsir edir, amma cəmiyyətə müdiriyyət bu xoşbəxtliyə tam təsirsizdir? Doğrudanmı, Yezidin hakimiyyəti ilə Əli ibn Əbu-Talibin (ə) hakimiyyəti arasında heç bir fərq olmamışdır? Necə ola bilər ki, bu hakimiyyətlərin xalqın xoşbəxtliyinə təsiri olmasın? Cəmiyyətə müdiriyyəti, dövlətin fəaliyyətlərini təkcə dünyaya aid etmək nə dərəcədə düzgündür? Bu gün də din aktual ictimai-siyasi problemlərə münasibət bildirir. Dövrümüzdə günahsız körpələri kütləvi şəkildə məhv edən, onların başına bomba yağdıran zalım rejimlər mövcuddur. Bununla yanaşı, bütün potensialını xalqın xoşbəxtliyi, məhrumların dirçəlişi üçün sərf edən hökumətlər də var. Doğrudanmı, əks qütbdə dayanan bu iki hakimiyyətin əməlləri onların axirətinə təsirli deyil? Bütün bu sualları cavablandırmaq asandır. Sadəcə, bir qədər düşünmək lazımdır: "Həqiqətən, Allahın hüzurunda ən pis canlı karlar və lallardır. O kəslər ki, ağıllarını işə salmazlar.”("Ənfal”, 22)\nViews: 766 | Downloads: 0 | Rating: 0.0/0


3 İyul, 12:53\n“Siyasi partiyaların qeydə alınması sağlam siyasi mübarizənin stimullaşdırırlması baxımından olduqca əhəmiyyətlidir”\nBu fikirləri Axeber.az-a açıqlamasında politoloq Yusif Bağırzadə son günlərdə Ədliyyə Nazirli tərəfindən daha 3 siyasi partiyanın qeydiyyatına müsbət cavab verməsi ilə bağlı məsələni şərh edərkən bildirib. Onun fikrincə, hakimiyyət siyasi münasibətlər sisteminin yenilənməsi baxımından ardıcıl addımlar atır.\n“Prezident İlham Əliyevin iradəsi ilə çoxpartiyalı sistemin inkişafı, ümumi maraqlar naminə partiyalararası dialoqun genişləndirilməsi və bu sahədə münasibətlərin sağlam zəmində qurulmasına yönələn ardıcıl tədbirlər görülür. Elə son aylarda 4 siyasi partiyanın, Yeni Zaman, Azad Demokratlar, Cümhuriyyət Xalq və Müstəqil Xalq Partiyasının Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən dövlət qeydiyyatına alınması, eləcə də iki gün öncə daha 3 siyasi partiyanın Milli Vəhdət, Azərbaycan Milli Demokrat və Ağ Partiyanın sənədlərinə müvafiq dəyişikliklər edilməklə təkrar qeydə alınması bunun ən bariz sübutudur.\nHələ bir neçə ay əvvələ qədər Azərbaycanda qeydiyyatdan keçən sonuncu siyasi partiya Milli Dirçəliş Hərəkatı Partiyası idi, hansı ki, 31 may 2011-ci ildə dövlət qeydiyyatına alınmışdı. 9 illik fasilədən sonra siyasi partiyaların yenidən qeydə alınması onu göstərir ki, hakimiyyət siyasi münasibətlər sisteminin yenilənməsi baxımından ardıcıl addımlar atır və bu istiqamətdə fəaliyyət göstərməkdə qərarlıdır.\nPartiyaların qeydə alınması ilə paralel şəkildə Prezident Adminstrasiyasının siyasi partiyalarla iş şöbəsinin müdiri Ədalət Vəliyevin siyasi partiya rəhbərləri ilə görüşlərini davam etdirməsi, partiyalarla dövlət hakimiyyət orqanlarının əlaqəsinin tənzimlənməsi baxımından da əhəmiyyətlidir və pandemiya dövründə olmağımıza baxmayaraq bu təmasların davam etdirilməsi təqdirəlayiq haldır”, - deyə politoloq qeyd edib.


11:18 28 Sentyabr 2021\nKənddə doğulub boya-başa çatsam da, gənclik illərimdə mən də şəhərdə yaşamaq fikrinə düşdüm. Hərbi xidməti başa vurandan sonra Bakıdakı zavodların birində işə düzəldim. İnstitutun axşam şöbəsində oxuyub ali təhsil aldım, ailə qurdum, özümə ev-eşik yaratdım. Amma ayağımı kənddən kəsmədim, tez-tez baş çəkdim, xeyir-şərində iştirak etdim.\nTəqaüdə çıxandan sonra qərara gəldim ki, birdəfəlik kəndə qayıdım. Artıq üç ildir ki, kənddəyəm. Yaşım da 70-i haqlayıb. İki oğlum və bir qızım var. Nəvələrim bura gələndə getmək istəmirlər. Əlbəttə, buz bulaqları, yaşıl meşəsi, sərin və təmiz havası olan yerdən kim ayrılmaq istəyər?\nBunları yazmaqda məqsədim başqadır. Bizim Gültəpə kəndində elə ev var ki, qapısı illərlə açılmır, eləsi də var ki, uçmaq ərəfəsindədir. Deyirlər ki, ata ocağına biganə qalanları Allah da sevməz. Mən üzümü o kəslərə tutub deyirəm: bu kənddə yaşamaq üçün hər cür şərait var. Ata yurdun çırağını sönməyə qoymayın. Belədə o yurdları qurub dünyadan köçənlərin də ruhu şad olar.\nQuba rayonunun Gültəpə kəndi


Düşmənin könüllü dəstələri və döyüş texnikaları məhv edildi-RƏSMİ - son xeberler\n"Qoşunlarımız cəbhənin bütün istiqamətlərində düşmənə ağır zərbələr endirməklə onun müdafiə xəttini darmadağın edib".\n"Bu gün cəbhənin Xocavənd və Füzuli istiqamətlərində Ermənistan silahlı qüvvələrinin pərən-pərən salınan könüllülərdən ibarət dəstələri və döyüş texnikaları da məhv edilib. Bir müddət sonra bununla bağlı video sübutlar təqdim olunacaq" deyə, məlumatda qeyd olunub.\nSosial Baxılıb: 6574 Tarix: 23 oktyabr 2020\nABŞ-ın paytaxtı Vaşinqton şəhərində yaşayan Azərbaycan icmasının üzvləri Dövlət Departamenti binasının qarşısında erməni icmasının üzvləri ilə qarşı-qarşıya gəliblər.. . Sonxeber.az "Report"a istinadən xəbər verir ki, aksiya Azərbaycanın Xarici İşlər naziri Ceyhun Bayramov ilə ABŞ Dövlət katib\n0.403 | a: 0


"Keyfiyyət "Azərsun" üçün vacib amildir" - Jurnalistlər Yağ Fabrikində olub - Fotolar :: :: Azerfax.az\nAZƏRFAKS xəbər verir ki, jurnalistləri qarşılayan istehsal müsəssisəsinin müdiri Şahəddin İbrahimov jurnalistlərə Qida və Yağ fabrikinin 1997-ci ildən fəaliyyət göstərdiyini 2014-cü ildən isə ən müasir tələblərə cavab verən və tam avtomatlaşdırılmış avadanlıqlarla təmin edilmiş Azərsun Sənaye Parkına köçürüldüyünü və illik istehsal həcminin 270 min ton olduğunu bildirib. Müəssisə rəhbəri media nümayəndələrinin Whatsappda yayılmış səs yazısı barədə sualı cavablandıraraq, bu məlumatın tamamilə yalan olduğunu və ümumiyyətlə qeyri-mümkün olduğunu söyləyib. O, fabrikin Avropanın ən müasir müəssisələrindən biri olduğunu, yaradılmış xüsusi sistem hesabına bütün istehsal xətlərinin və avadanlıqlarının mütəmadi olaraq dezinfeksiya edildiyini bildirib. Müəssisə rəhbəri jurnalistlərə burada istehsal edilən məhsulun dünyanın istənilən laboratoriyasında yoxlamadan uğurla çıxa biləcəyini bildirib.


İmam Cavadın (ə) möcüzəli mövludu | sizinyol.com\nVaqifiyyə firqəsinin böyüklərindən biri İmam Rzaya (ə) deyir: “Sən İmamsan?”. İmam (ə) buyurur: “Bəli”. Deyir: “Sən İmam deyilsən”. İmam (ə) bir qədər başını aşağı salır və sonra buyurur: “Niyə belə düşünürsən ki, mən İmam deyiləm?”. O, dedi: “İmam Sadiqdən (ə) nəql edilir ki, İmam nəsilsiz deyildir. Sən bu yaşa gəlib çatmısan, ancaq oğlan övladın yoxdur”.\nİmam Kazımın (ə) qızı Həkimə xanım nəql edir: “O zaman ki, İmam Cavadın (ə) anası Xizranın doğum zamanı gəlib çatır, İmam Rza (ə) mən çağırdı və buyurdu: “Ey Həkimə! Xızranın doğum mərasimi üçün hazır ol. Sonra əmr etdi ki, mən Xızran və doğum maması bir otağa gedək. Bizim üçün çırağı yandırdı və qapını üzümüzə bağladı. Bu zaman Xızranın doğum sancısı başladı və çıraq söndü. Mən nigaran oldum, ancaq İmam Cavad (ə) bir nur parçası kimi otağı aydınlandırdı və Həzrətdən (ə) yayılan nur bütün otağı bürümüşdü. Körpəni götürdüm və ətəyimə qoydum. Üzərində olan nazik örtüyü ondan ayırdım. Bu zaman İmam Rza (ə) qapını açıb içəri girdi. Körpəni məndən aldı və beşiyə qoydu. Sonra mənə buyurdu: “Ey Həkimə! Beşiyə nəzarət et!”.\nÜç gün keçəndən sonra İmam Cavad (ə) gözlərini açdı, sağa və sola baxdı. Buyurdu: “Şəhadət verirəm ki, Allahdan başqa məbud yoxdur. Muhəmməd (s) Allahın göndərdiyidir”. Qorxaraq ayağa qalxdım və İmam Rzanın (ə) yanına getdim. Həzrətə (ə) olanları dedim. İmam (ə) buyurdu: “Ey Həkimə! Ondan görəcəyin qeyri-adiliklər eşitdiklərindən daha çox olacaqdır””.\nİslam İmam Cavadın (ə) möcüzəli mövludu Şərh yazın


Donald Tramp İraqı hədələdi » Xeberpress.az\nDonald Tramp İraqı hədələdi\nDonald Tramp Bağdada qarşı sanksiyalar tətbiq ediləcəyi ilə hədələyib.\nXeberpress.az AZƏRTAC-ın Vaşinqton bürosunun məlumatına istinadən xəbər verir ki, Bağdada aeroportu yaxınlığında maşınların konvoyuna Pentaqon tərəfindən aviazərbələr endirilməsi nəticəsində iranlı general Qasım Süleymani öldürüləndən sonra İraq parlamenti Vaşinqtondan öz qoşunlarını bu ölkədən çıxarılmasını tələb edib.\nTramp Florida ştatında özünə məxsus Mar-a-Laqo kurortunda istirahətdən sonra Prezident təyyarəsində Vaşinqtona qayıdarkən jurnalistlərə deyib: “Biz İraqda çox pul xərcləmişik. Orada bizim çox bahalı aviabazamız var. Onun tikintisi bir neçə milyard dollara başa gəlib... Əgər onlar bunun əvəzini ödəməsələr biz oradan getməyəcəyik. Biz onlara qarşı indiyə qədər görmədikləri sanksiyalar tətbiq edəcəyik”.\nPrezidentin Masallıya səfəri...\n“Instagram”a “Nametag” adlı yeni funksiya əlavə olunub...\nAktyorun haqqını yeyən, heç vaxt xeyir görməyib -...