Yerleşdirdi: *_*M_O_N_I_K_A*_*(26.02.2013 / 19:46)\nOxunmuş: 28476 | | Like: 0\n4.1 İmam Mehdinin (ə.s) anasının adları və ləqəbləri\n4.2 İmam Mehdinin (ə) anasının adı Həkimə olmuşdurmu ?\n5 Məhdi sünni mənbələrində\n6 Babilikdə Mehdi\n7 Quranda Məhdi (ə) hökumətinin siması\n8 İmam Mehdini inkar edən İbn Xəldun\n9 Haqqında nəql olunan kəlamlar\nعلی ایبن حوسئین السججاد\nMəhəmməd ibn Əli\nمحممد ایبن علی الباقیر\nCəfər ibn Məhəmməd\nجعفر ایبن محممد الصادیق\nMusa ibn Cəfər\nموسا ایبن جعفر الکاظیم\nƏli ibn Musa\nعلی ایبن موسا الریضا\nمحممد ایبن علی الجاواد\nƏli ibn Məhəmməd\nعلی ایبن محممد الهادی\nحسن ایبن علی العسکری\nMəhəmməd ibn Həsən\nمحممد ایبن حسن المئهدی\nMəhəmməd ibn Həsən əl-Məhdi (ərəb. محمد بن الحسن المهدي) h.q. 255/256-cı il (m. 869/870/871) Şaban ayının 15-i Ərəb Xilafətinin (indiki İraq Ərəb Respublikasının) Samirə şəhərində dünyaya gəlmişdir. Atası cəfəri şiələrinin 11-ci imamı Həsən ibn Əli Əskəri (ə), anası isə Nərcis Xatun (s.ə)-dır. Dünyaya gəldiyi ilk illərdə hakim sülalə Abbasilər tərəfindən həyatı üçün təhlükə mövcud olduğuna görə dünyaya gəlməsi gizli saxlanılmışdır. Bu vəziyyət h.q. 260-cı ilə (m. 875) qədər, yəni 11-ci imam Həsən ibn Əli Əskəri (ə) vəfat etməsinə və imamlığın Mehdiyə keçməsinə qədər davam etmişdir. Mehdi, atası (Həsən Əskəri) şəhadətə ərdikdən sonra imamət məqamına sahib olmuş və Allahın əmri ilə qeybəti seçmişdir. İstisnaları çıxmaq şərtilə onu şəxsi (özəl) naiblərindən başqa heç kim görməmişdir.\nŞəxsi (özəl) naiblər\nHz. Mehdi (ə.f.) atasının və babasının güvənilən səhabəsi olan Osman ibn Səidi özünə naib təyin etmiş, şiələrinin (tərəfdarlarının) suallarına onun vasitəsilə cavab verirdi (5 il). Osman ibn Səid vəfat etdikdən sonra onun oğlu Məhəmməd ibn Osman Mehdi (ə.f.) - nin naibliyinə keçdi (40 il). Daha sonra Əbul Qasım Hüseyn ibn Ruhi Növbəxti imamın özəl naibliyini yerinə yetirdi (21 il). Son olaraq İmamın müqəddəs nümayəndəsi Əli ibn Məhəmməd Səmuri olmuşdur (3 il). Əli ibn Məhəmməd Səmuri-nin ölümünə (h.q. 329) bir neçə gün qalmış Mehdidən bir məlumat gəldi. Əli ibn Məhəmməd Səmuriyə 6 gündən sonra (Səmurənin) öləcəyini bildirərək şəxsi (özəl) naiblik dönəminin artıq sona çatdığını və qeybəti kübranın, yəni böyük gizlilik dönəminin başlayıb, Allah zühur üçün icazə verənə qədər davam edəcəyini də elan etmiş oldu. Bu məlumat əsasında qeybət iki yerə bölündü:\nBirincisi, qeybəti suğradır (kiçik qeybət dönəmi). h.q. 260-cı ildən başlayıb, h.q. 329-cu ildə bitmişdir. (69 il)\nİkincisi, qeybəti kübradır (böyük qeybət dönəmi). h.q. 329-cu ildən başlayıb və Allah, zühur icazəsi verənə qədər davam edəcək. Hər iki məzhəbin də qəbul etdiyi bir hədisdə belə buyurulur:\n"Əgər dünyanın (sonuna) bir gün belə qalsa, Allah o günü o qədər uzadar ki, (ta ki,) mənim nəvələrimdən (Əhli-Beytimdən) biri olan Mehdi zühur etsin. və dünyayı zülümlə dolduğu kimi , ədalətlə doldursun."\nŞiə və Əhli sünnət vasitəsilə Sonuncu Peyğəmbər (s)-dən və Əhli-Beyt imamlarından Hz. Mehdi (ə.f.)-nin zühuruyla əlaqədar , onun Peyğəmbərin soyundan olduğuna və öz zühuruyla bəşər cəmiyyətini həqiqi kamilliyə qovuşduracağına və cəmiyyətə mənəvi həyat verəcəyinə  dair sayısız hədislərdən əlavə, onun məhz Əhli-Beyt imamlarının on birincisi İmam Həsən Əskərinin (ə) oğlu olduğuna  və dünyaya gəlməyindən sonra uzun müddət gizli yaşadıqdan sonra zühur edəcəyinə və dünyayı zülümlə dolduğu kimi ədalətlə dolduracağı xüsusunda bir çox hədislər nəql edilmişdir.\nHəzrət Məhdi ilə görüş\nİlk vaxtlarda Abbasi hökuməti o Həzrətin (İmam Əskəri (ə)-ın) oğlunu ələ keçirib öldürmək məqsədilə İmam Əskəri (ə)-ın evini ciddi nəzarət altında saxladığından, İmam Məhdi (ə)-ın anadan olması İmam Həsən Əskəri (ə)-ın qabaqcadan hazırladığı dəqiq və ölçülmüş plan əsasında çox gizli şəkildə və camaatın (hətta şiələrin) gözündən uzaq bir şəraitdə baş vermişdir. Bu barədə ən mötəbər xəbəri o Həzrətin anadan olmasının yaxından şahidi olmuş İmam Həsən Əskəri (ə)-ın bibisi Həkimə xanım vermişdir. Qeyd etmək lazımdır ki, o Həzrətin gizli şəkildə anadan olması bu demək deyil ki, sonralar, yəni, İmam Həsən Əskəri (ə)-ın sağ olduğu müddətdə Həzrət Məhdi əleyhissəlamı beş-altı yaşına qədər heç kəs görməmişdir. Şiələrdən xüsusi adamlar müxtəlif vaxtlarda və müxtəlif münasibətlərlə o Həzrəti görməyə nail olmuş, beləliklə də, onun anadan olmasına yəqinlik taparaq, lazım gəldikdə başqa şiələrə də bu haqda məlumat verirdilər. Alimlər bu görüşlər barədə geniş şəkildə açıqlamalar vermiş, lakin bunların içərisində ən əsası çox güman ki, İmam Həsən Əskəri (ə)-ın qırx səhabəsinin o Həzrətlə görüşü olmuşdur. Bu görüş aşağıdakı şəkildə baş vermişdir.\nHəsən ibn Əyyub ibn Nuh deyir :\n“İmam Həsən Əskəri (ə)-dan sonrakı İmamın kim olacağı barədə soruşmaq üçün o Həzrətin yanına getdik. Biz qırx nəfər idik. (Sonradan İmam Məhdi (ə)-ın xüsusi vəkillərindən biri olmuş) Osman ibn Səid Əmri ayağa qalxıb dedi: “Sizin məndən daha yaxşı bildiyiniz bir məsələ barədə soruşmaq istəyirəm.” İmam Həsən Əskəri (ə) Osmana “Əyləşin” - deyə cavab verdi. Osman narahat halda məclisdən çıxmaq istədi. İmam buyurdu: “Heç kim durub getməsin.” Buna görə də, kimsə qırağa çıxmadı. Bir qədər keçdikdən sonra İmam Əskəri (əleyhissəlam) Osmanı dilləndirdi. O ayağa qalxdı. İmam ona buyurdu: “İstəyirsiniz, bura nə üçün gəldiyinizi deyim?” Hamı “Buyurun!” -deyə cavab verdi. İmam buyurdu: “Bura məndən sonra kimin İmam olacağı barədə soruşmaq üçün gəlmisiniz.” Hamı “Bəli” dedi. Bu vaxt ay kimi işıqlı (nurani), İmam Həsən (ə)-ma oxşayan bir oğlan (uşağı) içəri daxil oldu. İmam Həsən Əskəri (ə) ona işarə edərək buyurdu: “Bu, məndən sonra sizin İmamınız, mənim sizin aranızdakı canişinimdir. Onun əmrinə tabe olun və məndən sonra ixtilaf yaratmayın. Yoxsa özünüz həlak, dininiz isə məhv olub gedər...”\nBir məsələni də qeyd etmək yerinə düşər ki, İmamların hər birinin dövrünün özünəməxsus xüsusiyyətləri olmasına və İmamların diqqətinin əsasən, həmin xüsusiyyətlərə cəlb olunmasına baxmayaraq Həzrət Məhdinin məsələsi daima onların nəzərində olmuş və onlar yeri gəldikcə bu məsələyə toxunmuşlar. İmamların bu məsələ barədə buyurduğu hədislərin qısaca siyahısını qeyd edirik:\n1)Əli – 51 hədis;\n2)Həsən – 5 hədis;\n3)Hüseyn – 14 hədis;\n4Zeynül-abidin – 11 hədis;\n5)Baqir – 63 hədis;\n6)Sadiq – 124 hədis;\n7)Museyi-Kazim – 6 hədis;\n8)Riza – 19 hədis;\n9)Cavad – 6 hədis;\n10)Əliyyən-Nəqi – 6 hədis;\n11)Əskəri – 22 hədis.\nQeyd olunması lazım olan məsələlərdən biri də budur ki, bəzi sünni mənbələrində Həzrət Məhdi əleyhissəlamın atasının adı Abdullah qeyd edilmişdir. Halbuki şiə və sünni mənbələrindəki bir çox hədislər o Həzrətin atasının adının Həsən olduğuna dəlalət edir. Bu ixtilafın mənşəyi o olmuşdur ki, bəzi sünni mənbələrində o Həzrətin nişanələri sırasında Peyğəmbərin (s) aşağıdakı ifadəsi qeyd olunmuşdur: “Onun (Məhdinin) adı mənim adımdan, atasının da adı mənim atamın adından olacaq...” Əldə olan faktlar göstərir ki, “atasının adı da mənim atamın adından olacaqdır” ifadəsi Peyğəmbərin (s) sözündə olmamış və hədis söyləyən özü onu bilərəkdən, ya da bilmədən Peyğəmbərin (s) cümləsinə əlavə etmişdir. Peyğəmbər (s) isə yalnız “onun adı mənim adımdan olacaqdır” - deyə buyurmuşdur. Hafiz Gənci Şafei bu barədə deyir :\n“Tirmizi bu hədisi rəvayət etmiş, lakin həmin hədisdə sonuncu cümlə gəlməmişdir. Həmçinin, bu kimi məsələlərə çox diqqətlə yanaşan Əhməd ibn Hənbəl bu hədisi öz “Müsnəd”ində bir neçə yerdə qeyd etmiş, lakin həmin hədisdə sonuncu cümlə gəlməmişdir.”\nSonra Gənci əlavə edib deyir:\n“Sünnilərin mötəbər hədisçilərinin bu barədə söylədikləri rəvayətlərin heç birində sonuncu cümlə qeyd olunmamışdır. Təkcə Zaidə adlı bir şəxsin Asimdən söylədiyi rəvayətdə bu cümlə qeyd olunmuşdur. Zaidə isə hədislərə özündən bəzi şeylər əlavə etdiyindən onun söylədiyi hədisə etibar edilmir. Bu məsələnin şahidi də odur ki, bu hədisi Asim adlı bir şəxs rəvayət etmiş, Hafiz Əbu Nüeym “Mənaqibül-Məhdi” kitabında bu hədisi söyləmiş otuz bir nəfərin adını çəkmiş və onların hamısı onu Asimdən rəvayət etmiş və heç birinin hədisində sonuncu cümlə gəlməmişdir. Yalnız Zaidənin rəvayətində o cümlə gəlmişdir. Təbii ki, bir nəfərin də rəvayəti bu qədər adamın rəvayətinin müqabilində etibarlı sayıla bilməz.”\nEhsan İlahi Zahir yazır:\nاختلف في اسم الجارية التي قالوا انّها ولدته، فقال قائلهم: انّ اسمها نرجس، وقيل: اسمها صقيل أو صيقل، وقيل: حكيمة، وقيل غير ذلك.\nOnu dünyaya gətirən kənizin adı haqqında ixtilaflar var. Bəziləri deyiblər ki onun adı Nərcis olub, digərləri isə onun adının Suqeyl, Seyqəl, Həkimə və sair olduğunu deyiblər.\nQalib İvaci də bu məsələni təkrar etmişdir.\nİmam Mehdinin (ə.s) anasının adları və ləqəbləri\nحَدَّثَنَا مُحَمَّدُ بْنُ إِبْرَاهِيمَ بْنِ إِسْحَاقَ رَضِيَ اللَّهُ عَنْهُ قَالَ: حَدَّثَنَا الْحَسَنُ بْنُ عَلِيِّ بْنِ زَكَرِيَّا بِمَدِينَةِ السَّلَامِ قَالَ: حَدَّثَنَا أَبُو عَبْدِ اللَّهِ مُحَمَّدُ بْنُ خَلِيلَانَ قَالَ: حَدَّثَنِي أَبِي عَنْ أَبِيهِ عَنْ جَدِّهِ عَنْ غِيَاثِ بْنِ أَسِيدٍ قَالَ: وُلِدَ الْخَلَفُ الْمَهْدِيُّ عليه السلام يَوْمَ الْجُمُعَةِ وَأُمُّهُ رَيْحَانَةُ وَيُقَالُ لَهَا نَرْجِسُ وَيُقَالُ صَقِيلُ وَيُقَالُ سَوْسَنُ إِلَّا أَنَّهُ قِيلَ لِسَبَبِ الْحَمْلِ صَقِيلُ....\nĞiyas b. Əsid deyib: Hz.Məhdi (ə.s) cümə günü dünyaya gəldi. Anasının adı Reyhanə idi, ona Nərcis deyilirdi. Bəziləri deyib ki, anasının adı Seyqəl idi, bəziləri isə deyib ki, (Səvsən) Süsəndir. Yalnız bəzi şəxslər deyib ki, hamilə olduğu övlada görə Suqeyl (nurlu, işıqlı və parıltılı) adlandırılıb. \nƏllamə Məclisi “hamilə olduğu övlada görə Suqeyl (nurlu, işıqlı və parıltılı) adlandırılıb.” cümləsini şərh edərkən deyib:\nبيان قوله إلا أنه قيل لسبب الحمل أي إنما سمي صقيلا لما اعتراه من النور و الجلاء بسبب الحمل المنور يقال صقل السيف و غيره أي جلاه فهو صقيل و لا يبعد أن يكون تصحيف الجمال.\nBu cümlədə məqsəd odur ki, imamət nurunu həml etdiyi (daşıdığı) üçün o xanım nur və parıltı saçırdı. Necə ki, deyilir “filankəs öz qılıncını cilaladı” (Seyqəl sözü cilalamaq mənasındadır). O (bu cümlə), qılıncın parıltısına görədir. Cümlənin məqsədinin o xanımın cəmalını vəsf etmək də olduğu güman edilir.\nBəzi lüğət kitablarında deyilib:\nəs-Siqalə - İtaliyanın Siciliya adasına məxsus olan bu kəlmə dildə (el arasında) çox işlənir.\nBu mənaya əsasən demək olar ki, bu xanım Roma imperiyasından olduğu üçün ölkəyə Siciliya adasından gəlmişdi və buna görə də ona Səqil (Suqeyl) deyilmişdir.\nƏhli-sünnənin məşhur alimlərindən olan əl-Munavi onun adının Nərcis olduğunu təkidlə qeyd etmişdir.\nوأما أمه فاسمها نرجس من أولاد الحواريين.\nAmma onun anası Hz.İsanın həvarilərinin övladlarından olmuşdur və adı Nərcisdir.\nİmam Mehdinin (ə) anasının adı Həkimə olmuşdurmu ?\nHz.Həkimə xatun İmam Həsənin (ə.s) bibisidir və İmam Mehdinin (ə.s) viladəti (anadan olma) zamanı o həzrətin dayəsi olmuşdur. Lakin bəzi şəxslər o həzrətin anasının adını bəyan edərkən Həkimə adını da artırmışlar.\nƏhli-sünnə alimlərindən biri Muhəmməd b. Təlhə Şafei “Mətalibul sual” kitabında iddia edir ki, bəziləri İmam Mehdinin anasının adlarından biri də Həkimə olduğunu demişlər:\nوأمه: أم ولد تسمى صقيل، وقيل: حكيمة، وقيل: غير ذلك.\nOnun anası: Uşağın anasının adı Seyqəl idi. Və Həkimə də deyilib. Və başqa adlar da deyilib.\nBəzi şiə alimləri də bu məsələni ona istinadən öz kitablarında gətirmişlər. O cümlədən mərhum Ərbili özünün “Kəşful-Ğummə” kitabında yazır:\nقال الشيخ كمال الدين بن طلحة رحمه الله الباب الثاني عشر في أبي القاسم محمد الحجة بن الحسن الخالص... أمه أم ولد تسمى صيقل وقيل حكيمة وقيل غير ذلك.\nŞeyx Kəmaluddin b. Təlhə (r.ə.) 12-ci babda yazır:\nOnun anası: Uşağın anasının adı Seyqəl idi və Həkimə də deyilib. Həmçinin başqa adlar da deyilib.\nSeyid Haşim Bəhrani “Ğayətul Məram” kitabında, Seyid Möhsin Əmin “Əyanuş Şiə” kitabında, və başqaları bu məsələni Məhəmməd b. Təlhə Şafeidən nəql etmişlər.\nGöründüyü kimi bu qeydlərin əsas mənbəsi Məhəmməd b. Təlhə Şafeinin “Mətalibul Sual” kitabıdır. O da bu sözün kim tərəfindən deyildiyini qeyd etməmiş və heç bir dəlil gətirməmişdir. Buna görə də istinad üçün dəyəri yoxdur.\nBöyük ehtimala əsasən o, İmam Mehdinnn (ə) təvəllüdü zamanı həzrətin dayəsi olmuş İmam Əskərinin bibisinin adını viladət rəvayətləri arasında görmüş və həzrətin anası və dayəsinin adını qarışdırmışdır.\nMəhdi sünni mənbələrində\nSünni məzhəbinin görkəmli hədisçiləri də, o Məhdiyə aid olan hədisləri səhabə və tabeinlər vasitəsilə Peyğəmbərdən (səlləllahu əleyhi və səlləm) rəvayət etmiş və öz kitablarında qeydə almışlar.İslamın digər məzhəblərində (Hənəfi, Şafei, Maliki və Hənbəli məzhəblərində) yazılmış kitablar da, Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və səlləm) Məhdi və onun zühuru barədə buyurduğu hədislərlə doludur. Bir sıra böyük tədqiqatçıların araşdırmalarına əsasən, sünni məzhəbinin hədisçiləri Məhdi aid olan hədisləri Peyğəmbərdən (səlləllahu əleyhi və səlləm) otuz üç səhabə vasitəsilə öz kitablarında qeyd etmişlər. Sünni məzhəbinin böyük alimlərindən yüz altısı Məhdinin zühuruna aid olan hədisləri öz kitablarında qeyd etmiş, onlardan otuz iki nəfəri isə bu barədə ayrıca kitab yazmışdır. Əhməd ibn Hənbəlin "Əl-Müsnəd" (vəfatı – hicri 241-ci ildə) və Buxarinin (vəfatı – hicri 256-cı ildə) Səhih kitabları sünni məzhəbinin ən mötəbər kitablarından olub Məhdinin doğulmasından qabaq yazılmış və həmin kitablarda o Həzrətə aid olan hədislər qeyd edilmişdir. Əhməd ibn Hənbəlin qeyd etdiyi hədislər sırasında aşağıdakı hədis də vardır: "Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və səlləm) buyurmuşdur: "Əgər dünyanın sonuna bircə gün də qalsa, Allah-taala həmin gün mütləq bizim nəsildən bir nəfəri üzə çıxarar, o da dünyanı zülmlə dolduğu kimi haqq-ədalətlə doldurar."\nPeyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və səlləm) Məhdi , onun xüsusiyyət və nişanələrinə dair buyurduğu hədislər qədim sünni mənbələrində o qədər çoxdur ki, sünni hədisyazar və hədis əzbərləyənləri bu hədislərin təvatür həddində olduğunu bildirmişlər. Qısa bir araşdırmaya əsasən, sünni məzhəbinin on yeddi görkəmli alimi Məhdi aid olan hədislərin təvatür həddinə yetişməsini öz kitablarında qeyd etmişlər.Yaxşı olar ki, indi nümunə üçün sünni məzhəbinin bir neçə görkəmli aliminin bu barədə buyurduqlarını qey edək:\nGörkəmli alim İbn Həcər Əsqəlani Şafei (vəfatı – hicri 852-ci ildə) Səhihi-Buxari kitabına yazdığı "Fəth əl-bari" adlı şərh kitabında deyir: "Məhdinin bu ümmətdən olması və İsa peyğəmbərin göydən enərək onun arxasında namaz qılacağına dair təvatür həddinə çatmış hədislər vardır."\nMömin Şəbəlnəci yazır: "Peyğəmbərdən (səlləllahu əleyhi və səlləm) söylənilmiş və təvatür həddinə çatmış hədislər göstərir ki, Məhdi ) onun nəslindən olub yer üzündə ədaləti bərpa edəcək."\n"Əl-Əzhər" universitetinin professoru və "Ət-Tacül-camii lil-üsul" kitabının müəllifi Şeyx Mənsur Əli Nasir yazır: "Keçmiş və müasir alimlər arasında yayılmışdır ki,dünyanın axırında mütləq, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və səlləm) ailəsindən Məhdi adlı bir şəxs zühur edəcək. O,bütün İslami ölkələrə hakim olacaq. Müsəlmanların hamısı ona tabe olacaq, o da müsəlmanlarla ədalətlə rəftar edib dini (İslam dinini) möhkəmlədəcək. Sonra Dəccal peyda olacaq. Həzrət İsa göydən enərək Dəccalı öldürəcək, ya da Dəccalı öldürməkdə Həzrət Məhdi kömək edəcək.\nPeyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və səlləm) Məhdi barədə buyurduğu hədisləri Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və səlləm) bir sıra fəzilətli səhabəsi rəvayət etmişdir. Əbu Davud, Tirmizi, İbn Macə, Təbrani, Əbu Yəla, Bəzzaz, İmam Əhməd ibn Hənbəl və Hakim Nişaburi kimi böyük hədisçilər həmin hədisləri öz kitablarında qeyd etmişlər."1\nSünni məzhəbinin ən görkəmli alimlərindən olan İbn Əbil-Hədid yazır: "Bütün İslami firqələr bu əqidədədirlər ki, dünyanın və bəşərin İlahi hökmləri icra etmə təklifinin sonu Məhdi zühur etdikdən sonra yetişəcək."2\n"İslam dünyası əlaqələri" təşkilatının bəyanatı Bu bölməni, Məkkədə yerləşən böyük əhli Sünnə təşkilatı – "İslam dünyası əlaqələri" təşkilatının yaydığı və bütün İslam aləminin Həzrət Məhdi (ə) məsələsinə inanmasına bir sübut olan rəsmi bəyanatı ilə başa çatdırırıq. Bu bəyanatın mühüm cəhətlərindən biri də odur ki, "hli Sünnə də, bu məsələni qəbul etməsi göstərilir. Onlar nə təkcə bu məsələni qəbul edir, hələ üstəlik bu məsələni ciddi müdafiə edərək onu qəti İslami əqidələrdən biri sayırlar. Təbii ki, bu da, bu məsələ haqqındakı hədis və sənədlərin çoxluğundan irəli gəlmişdir. Özü də bu qurum beynəlxalq İslami bir təşkilat kimi fəaliyyət göstərir.\nMin doqquz yüz yetmiş altıncı ildə Kenuyadan Əbu Məhəmməd adlı bir şəxs "İslam dünyası əlaqələri" təşkilatına müraciət edərək oradan "Gözlənilən Məhdinin (ə) zühuru" haqqında bir sual soruşmuşdur. Təşkilatın baş katibi ona yazdığı cavabda İbn Teymiyyənin də Məhdi (ə) haqqında deyilmiş hədisləri qəbul etdiyini vurğulamış və hazırda Hicazın görkəmli alimlərindən olan beş nəfərin bu barədə hazırladığı kitabçanı ona göndərmişdir. Bu kitabçada Həzrət Məhdi (ə) və onun zühur edəcəyi yerin, yəni, Məkkə şəhərinin adı çəkildikdən sonra deyilir:\n... Dünyada fəsad, pozğunluq, zülm və haqsızlıq baş alıb getdikdən sonra Allah-taala onun (Məhdi) vasitəsilə dünyanı haqq-ədalətlə dolduracaq. O, Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) "Səhih" kitablarında haqqında xəbər verdiyi on iki raşidi xəlifələrinin sonuncusudur. Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Məhdi (ə) barədə buyurduğu hədisləri səhabələrin bir çoxu, o cümlədən Osman ibn Əffan, Əli ibn Əbutalib, Təlhə ibn Übeydullah,Əbdürrəhman ibn Ovf, Abdullah ibn Abbas, Əmmar ibn Yasir, Abdullah ibn Məsud, Əbu Sədr Xudəri, Sovban, Qürrə ibn Əyas Məzəni, Abdullah ibn Haris, Əbu Hüreyrə, Hüzeyfə ibn Yəman, Cabir ibn Abdullah, Əbu Əmamə, Cabir ibn Macid, Abdullah ibn Ömər, Ənəs ibn Malik, İmran ibn Hüseyn, Ümmü Sələmə və başqaları rəvayət etmişlər.\nDaha sonra əlavə olunur:\nİstər Peyğəmbərdən (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) yuxarıda qeyd etdiyimiz hədislər, istərsə də burada səhabələrin buna dair hədis hökmünü daşıyan şəhadətləri bir çox məşhur İslami kitablarda və Peyğəmbərin (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) hədislərinin orijinalının qeyd olunduğu sünən, möcəm və müsnədlərdə qələmə alınmışdır. O cümlədən, "Sünəni-Əbi Davud","Sünəni-Tirmizi", "Sünəni-ibn Macə", "Sünəni-ibn Ömər əd-Dani", "Müsnədi-Əhməd","Müsnədi-Əbu Yəla", "Müsnədi-Bəzzaz","Səhihi-Hakim", "Möcəmi-Təbrani","Möcəmi-Ruyani", "Möcəmi-Dari-Qutni", Əbu Nüeymin "Əxbarül-Məhdi", Xətib Bağdadinin "Tarixi-Bağdad", İbn Əsakirin "Tarixi-Dəməşq" və bir çox başqa kitablarda bu barədə məlumatlar verilmişdir. Bəzi İslam alimləri bu barədə ayrıca kitablar da yazmışlar. Əbu Nüeymin "Əxbarül-Məhdi", İbn Həcər Heytəminin "Əl-Qəvlül-muxtəsər fi-əlamatil-Məhdil muntəzər", Şövkaninin "Ət-Tozihu fi-təvaturi ma caə fil-müntəzəri vəd-Dəccali vəl-Məsih", İdris İraqi Məğribinin "Əl-Məhdi" və Əbulabbas ibn Əbdülmömin Məğribinin "Əl-Vəhmül-məknun fir-rəddi əla ibn Xəldun" kitablarını buna misal göstərmək olar. Bu barədə geniş məlumat vermiş sonuncu şəxs Mədinə İslam Universitetinin rektoru olmuşdur. O, universitetin buraxdığı jurnalın bir neçə sayında bu barədə ətraflı söhbət etmişdir.\nBir sıra keçmiş və müasir İslam alimləri, o cümlədən Səxavi "Fəthül-məğis", Məhəmməd ibn Səfavini "Şərhül-əqidə", Əbülhəsən Əbri "Mənaqibüş-Şafei", İbn Teymiyyə öz fətvalarında, Süyuti "Əl-Havi", İdris İraqi Məğribi "Əl-Məhdi", Şövkani "Ət-Tozihu fi-təvaturi ma caə fil-muntəzəri vəd-Dəccali vəl-Məsih", Məhəmməd ibn Cəfər Kətani "Nəzmül-mütənasir fil-hədisil mütəvatir" və Əbülabbas ibn Əbdülmömin "Əl-Vəhmül-məknun fir-rəddi əla ibn Xəldun" kitablarında Məhdi (ə) haqqında deyilmiş hədislərin təvatür həddinə çatmasını (və danılmasının heç cür mümkün olmadığını) qeyd etmişlər.\n(İslam hökmlər şurasının sədri Məhəmməd Müntəsəri Kənani).\nHafiz Gənci Şafei bu barədə deyir: "Tirmizi bu hədisi rəvayət etmiş, lakin həmin hədisdə sonuncu cümlə gəlməmişdir. Həmçinin, bu kimi məsələlərə çox diqqətlə yanaşan Əhməd ibn Hənbəl bu hədisi öz "Müsnəd"ində bir neçə yerdə qeyd etmiş, lakin həmin hədisdə sonuncu cümlə gəlməmişdir." Sonra Gənci əlavə edib deyir: "Sünnilərin mötəbər hədisçilərinin bu barədə söylədikləri rəvayətlərin heç birində sonuncu cümlə qeyd olunmamışdır. Təkcə Zaidə adlı bir şəxsin Asimdən söylədiyi rəvayətdə bu cümlə qeyd olunmuşdur. Zaidə isə hədislərə özündən bəzi şeylər əlavə etdiyindən onun söylədiyi hədisə etibar edilmir. Bu məsələnin şahidi də odur ki, bu hədisi Asim adlı bir şəxs rəvayət etmiş, Hafiz Əbu Nüeym "Mənaqibül-Məhdi" kitabında bu hədisi söyləmiş otuz bir nəfərin adını çəkmiş və onların hamısı onu Asimdən rəvayət etmiş və heç birinin hədisində sonuncu cümlə gəlməmişdir. Yalnız Zaidənin rəvayətində o cümlə gəlmişdir. Təbii ki, bir nəfərin də rəvayəti bu qədər adamın rəvayətinin müqabilində etibarlı sayıla bilməz."\nİbn Xəldun və Məhdi (ə) haqqında nəql olunmuş rəvayətlər Sünni alimlərinin demək olar ki, hamısının Məhdi (ə) barədə deyilmiş rəvayətləri qəbul etdiyi mə᾽lum oldu. Lakin onlardan bir neçəsi, o cümlədən də İbn Xəldun bu hədisləri inkar etmiş, ya da onlara şübhə ilə yanaşmışdır. İbn Xəldun deyir: "Əsrlər boyu bütün müsəlmanlar arasında belə bir inam olmuşdur ki, dünyanın son vaxtlarında Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) ailəsindən bir nəfər mütləq, zühur edib dini möhkəmlədəcək, haqq-ədaləti bərpa edəcək və müsəlmanların hamısı ona tabe olacaq. O, bütün müsəlman ölkələrinə hakim olacaqdır. Həmin şəxsin adı Məhdidir. Qiyamətin qəti müqəddimələrindən olan Dəccal sisteminin gəlməsi və sair hadisələr onun zühurundan sonra olacaq.\nMəşhur hədisçilərdən bir dəstəsi, o cümlədən, Tirmizi, Əbu Davud, Bəzzaz, İbn Macə, Hakim, Təbrani, Əbu Yəla Məhdi (ə) haqqında olan hədisləri öz kitablarında bir qrup səhabənin, o cümlədən, Əli (ə), İbn Abbas, Abdullah ibn Ömər, Təlhə, Abdullah ibn Məsud, Əbu Hüreyrə, Ənəs, Əbu Səid Xudəri, Əli Hilali və Abdullah ibn Harisin dilindən rəvayət etmişlər. Bu hədisləri inkar edib onların sənədində mübahisə edənlər də çoxdur. Hədis elminin mütəxəssisləri arasında belə bir qayda var ki, cərh tədildən irəlidir. Belə olduğu halda əgər biz bu hədisləri söyləmiş ravilərin bəzilərində unutqanlıq, əqidə çatışmamazlığı və ya pozğunluğu kimi zəif cəhətlər müşahidə etsək, həmin hədislər etibardan düşür..."\nSonra o, (İbn Xəldun) bu hədislərdən bir neçəsini qeyd etmiş, onları söyləmiş ravilərin avtobioqrafiyasını araşdıraraq bəzilərini etibar oluna bilməyən hesab etdikdən sonra deyir: "Budur, hədisçilərin Məhdi (ə) və onun qiyamı barədə söylədikləri rəvayətlər. Özünüz də gördünüz ki, onların bir neçəsi istisna olmaqla hamısı mübahisəlidir."\nBu, İbn Xəldunun Məhdi (ə) barədə deyilmiş rəvayətlərə münasibətinin qısa məzmunu idi.\nMəhdi əleyhissəlamı gözləmək və Məhdilik iddiası edənlər İslam tarixinə nəzər saldıqda, məlum olur ki, tarix boyu bir sıra məqam və mənfəət ardınca olan şəxslər Məhdilik iddiası edərək özlərini Məhdi adlandırmış, ya da bir dəstə avam insan kimlərisə Məhdi hesab etmişlər. Bu hərəkət göstərir ki, "Məhdi" məsələsi və qeybi bir nicat verənin zühuruna inam müsəlmanlar arasında qəti məsələlərdən biri olmuşdur. Məhdilik iddiası etmiş şəxslərin də adı, ya bəzi xüsusiyyətləri o Həzrətlə uyğun gəldiyindən onlar bu məsələdən istifadə edib özlərini Məhdi adlandırmışlar. Əlbəttə, onlardan bəziləri heç də özləri belə bir iddia etməmiş, lakin bir dəstə avam insan ya nadanlıq üzündən, ya hakim dairələrin son dərəcə zülmü nəticəsində, ya Məhdinin (ə) zühurunda tələsmələrinə görə, ya da başqa səbəblər üzündən Həzrət Məhdinin (ə) nişanələrinin hamısına fikir vermədən səhvə yol verərək onları Məhdi hesab etmişdir. Məsələn, müsəlmanlardan bir dəstəsi Məhəmməd ibn Hənəfiyyəni Peyğəmbərlə (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) eyniadlı və eynikünyəli olduğuna görə Məhdi hesab etmiş və belə fikirləşiblər ki, o ölməyib qeybə çəkilmiş, sonradan zühur edərək dünyanın hakimi olacaqdır. İsmailiyyə firqəsinin bir dəstəsi bu əqidədə olmuşdur ki, İmam Sadiqin (ə) oğlu İsmayıl ölməmiş, onun ölümü məsləhət üzündən e᾽lan olmuş, o, elə vəd olunmuş Məhdidir və ölümündən qabaq qiyam edərək bütün dünyaya hakim olacaq. Abdullah ibn Həsənin oğlu Nəfsi-Zəkiyyə ləqəbi ilə məşhur olmuş Məhəmməd, Abbasi xəlifəsi Mənsur Dəvaniqinin hakimiyyəti dövründə qiyam etmiş, adının Məhəmməd olmasına görə atası onun Məhdi olduğunu iddia etmiş və bu yolla oğlu üçün çoxlu tərəfdar toplamışdı. Nəfsi-Zəkiyyənin qiyamı zamanı Mədinənin fəqih və abidlərindən olan Məhəmməd ibn Əclan onu himayə edirdi. Nəfsi-Zəkiyyə məğlub olaraq öldürüldükdən sonra Mədinə hakimi Cəfər ibn Süleyman Məhəmməd ibn Əclanı çağırtdırıb ona deyir: "Nəyə görə o yalançını himayə edirdin?" Sonra da onun əlini kəsdirmişdir. Məclisdə hazır olan Mədinə əyan-əşrafı Cəfər ibn Süleymandan Məhəmməd ibn Əclanın əfv olunmasını istəyərək deyir: "Ya Əmirəl-möminin! Məhəmməd ibn Əclan Mədinənin fəqih və abidlərindəndir, bu işdə səhvə yol vermiş və Nəfsi-Zəkiyyəni rəvayətlərdə gəlmiş Məhdi ilə oxşadıb qarışıq salmışdır.\nBu hadisədən eynilə Mədinənin böyük hədisçi və alimlərindən olmuş Abdullah ibn Cəfərin də başına gəlmiş və o da Mədinə hakiminin cavabında demişdi: "Mənim Məhəmməd ibn Abdullah (Nəfsi-Zəkiyyə) ilə həmkarlıq etməyimin səbəbi onun rəvayətlərdə vəd olunmuş Məhdi olduğuna inamım olmuşdur. O ölənə qədər bu məsələ barədə heç bir şübhə etmirdim, lakin o öldükdən sonra bildim ki, o, Məhdi deyil. Bundan sonra heç kimin hiyləsinə aldanmaram.\nƏsl adı Abdullah və oğlunun adı Məhəmməd olan xəlifə Mənsur isə öz oğluna Məhdi ləqəbi qoyub iddia edirdi ki, vəd olunmuş Məhdi Nəfsi-Zəkiyyə deyil, məhz mənim oğlumdur.\nTarixə nəzər saldıqda bəzi firqələrin keçmiş İmamlardan bəzilərinin Məhdi olması haqda əqidəsini də müşahidə edirik. Məsələn, Navusiyyə firqəsi İmam Sadiqi (ə) Məhdi, sağ və qeybə çəkilmiş İmam kimi tanıyırdı. Vaqifiyyə məzhəbi isə eynilə bu əqidəni İmam Museyi-Kazimə (ə) aid edirdi. Onlar belə güman edirdilər ki, İmam Kazim (ə) dünyanın Şərq və Qərbini tutmayınca, dünya zülmlə dolduğu kimi ədaləti bərpa etməyincə ölməyəcək. Onların fikrincə vəd edilmş Məhdi elə İmam Kazim (ə) olmuşdur. Nəhayət, bəziləri də İmam Əskərinin (ə) vəfatından sonra onun ölməsini inkar edərək demişlər ki, o, diridir və qeybə çəkilmişdir. Məhdi onun özüdür.\nBunlar Həzrət Məhdi əleyhissəlama inamın həm Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) dövründə, həm də ondan sonra olmasını təsdiqləyən nümunələrdir. Bu hadisələr göstərir ki, İslam ümməti daima qiyam edərək zülmə qarşı mübarizə edəcək və dünyada ədalət bayrağı dalğalandıracaq bir şəxsin intizarında olmuşdur. Təbii məsələdir ki, tarix boyu bəzi şəxslərin məhdilik mövzusundan istifadə edərək özlərini Məhdi adlandırması bu məsələnin əsl mahiyyətini inkar edə bilməz. Çünki əsrlər boyu bir çox həqiqətlərdən kimlərsə mənfi istifadə etmişdir. Dünyada Allahlıq, peyğəmbərlik, yaxud başqa mənəvi məqamlar iddiasında olanlar da az olmamışdır. Yalançı dinlərin də sayı az deyil. Ancaq bunlar heç vaxt Allahı, yaxud peyğəmbərliyi inkar etmək üçün kiməsə sübut ola bilməz. Hal-hazırda bəziləri elm, texnika və sənayedən bəşəriyyətə zidd olan işlər məqsədilə istifadə edirlər, ancaq bu, heç də bizə elm, texnika və sənayenin əsl mahiyyətini inkar etməyə əsas vermir.\nŞiə və sünnü alimlərinin əqidəsinə görə dünyanın axırlarında Məhdi adında şəxs ortaya çıxıb ədalət və İslamı bütün dünyada hakim edəcəkdir.\nMəhdi ortaya çıxması Qur'ani-kərimdə və Əhli-beytin rəvayətlərində də gəlmişdir.\n"Allah təala sizlərdən iman gətirib saleh əməllər verənləri onlardan qabaqkılar kimi yer üzərində hakimiyyətə çatdırmağı və'də vermişdir."\nBir çox təfsirlərdə bu ayənin Məhdi haqqında nazil olması qeyd olunur və bu haqda çoxlu rəvayətlər nəql olunmuşdur.\nƏyyaşi öz təfsirində bu ayənin izahında həzrət Peyğəmbərin bu hədisini nəql' etmişdir:\n"Dünyanın axırına bircə gün qalsa belə Allah təala o günü o qədər uzadacaq ki, adı mənim adım və özü Əhli-beytimdən olan bir nəfər gələrək yer üzünü zülm və haqsızlıqla dolduğu kimi, ədalət və insafla dolduracaqdır."\nƏbu Basirdən rəvayət olunur ki: İmam Məhəmməd Baqir(ə) belə buyurdu: Zühur etdiyində yeni bir Əmr, yeni bir kitab, yeni bir sünnət ve yeni bir hökmlə zühur edəcəkdir. Bu, ərəblərə çox ağır gələcəkdir.\nHz. Mehdinin ləqəblərindən biri də Əmr Sahibidir. Əmr İslam mənbələrində çox vaxt "din" sözünü əvəz edən bir kəlmə kimi istifadə olunur. Lakin şiə müctəhidləri Hz Mehdinin yeni bir dinlə gələcəyini qəbul etmirlər. Digər tərəfdən İranda yaranmış Babilik ardıcılları Hz Mehdinin yeni bir dinlə gələcəyini qəbul edirlər. Onların Babın Mehdi olduğunu qəbul edirlər. Belə ki, Bab 1844-cü ildə (hicri 1260) İmam Mehdinin qeybətə çəkilməsinin 1000-ci ilində özünün Vəd Olunmuş Qaim (Mehdi) olduğunu elan etmişdir. Kütləvi elanı Zilhiccə ayında Məkkədə Kəbə Evinin yanında olmuşdur. Babilər İmam Mehdinin yeni dinlə qayıdışını həm də bu ayə ilə əlaqələndirirdilər:\n"O, göydən yerə qədər olan bütün işləri (ərəbcədə: Əmri) idarə edir. Sonra da (bu Əmr) sizin saydığınız (illərdən) min ilə bərabər olan bir gündə Ona doğru yüksəlir."\nBabilər deyirdilər ki, bu ayədə göyə yüksələn Əmr Hz Məhəmmədin şəriətidir. Onun əvəzində isə Hz Mehdi yeni Əmrlə gəlmişdir.\n"Onlar səndən əzabın tez gəlməsini istəyirlər. Allah Öz vədinə əsla xilaf çıxmaz. Rəbbinin yanında olan bir gün sizin saydığınızın min ili kimidir!" (Həcc, 47)\nOnlar qəbul edirlər ki, bu "əzab vədi" Hz Mehdinin zühurudur. Çünki hədislərə görə O zühur edəndə əksəriyyət Onu inkar edəcək. Belə bir inkar isə bəndə üçün əb böyük əzabdır, həm bu dünyada, həm də axirətdə. Çünki hər dövrdə Allahın təmsilçisi yer üzündə gəlir, onu qəbul etməyənlər əzaba düçar olurlar.\n"Biz elçi göndərməmiş (heç kəsə) əzab vermirdik." (İsra, 15)\nDigər tərəfdən onlar deyirlər ki, bu vəd yalnız Quranda deyil İncildə də vardır:\n"Öz iki şahidimi göndərəcəyəm ki, çula bürünərək həmin 1260 gün ərzində peyğəmbərlik etsinlər." (İncil, Vəhy, 11:3)\nBibliya mətninə görə, hər gün 1 il kimi hesablanır (Yezekiel,4:6, Saylar, 14:34). Burdan çıxış edərək, bu 1260 gün 1260 ilə bərabər sayılır. Bu isə babilərin fikrincə Hz. Məhəmmədlə Hz. Əlinin dövrüdür ki, onlar bu dövrdə öz vəzifəsini yerinə yetirdilər. Hicrətin 1260-cı ilində isə Hz. Mehdi Bab adı ilə zühur etdi (Babilərə görə).\nQurani-Kərim Həzrət Məhdinin (ə) zühur və qiyamı barədə (bir çox başqa sahələrdə olduğu kimi) xırdalıqlara toxunmadan ümumi şəkildə söz açmışdır. Yəni, Quran ümumdünya ədalətli hökumət qurulacağından, əməlisaleh insanların yer üzündəki kamil və son qələbəsindən söhbət etmişdir. Bu ayələri İslam təfsirçiləri hədislərə istinad edərək Həzrət Məhdi əleyhissəlama, onun qiyamı və zühuruna aid etmişlər. Alimlərin bu məsələyə aid etdikləri ayələrdən və bu məsələ haqqında daha aşkar söhbət açmış ayələrdən üçünü qeyd edirik.\n1) "Biz kitabdan [Tövratdan, yaxud lövhi-məhfuzdan] sonra Zəburda da yer üzünə yalnız Mənim saleh bəndələrimin hakim olacağını yazmışdıq."\nBu ayəni izah edərkən qeyd etmək lazımdır ki, ayədə gəlmiş "zikr" (kitab) sözü əslində "nəyisə xatırlamaq" mənasınadır, ancaq bu ayədə Həzrət Musa əleyhissəlama Allah tərəfindən göndərilmiş kitab – Tövrat nəzərdə tutulmuşdur. Buna sübut isə onun Zəburdan qabaq qeyd olunmasıdır. Başqa bir təfsirə əsasən, ayədəki "zikr" (kitab) sözü Qurana işarədir. Çünki Quranın özündə bir neçə yerdə Quran "zikr" adı ilə qeyd olunmuşdur. Məsələn, "Təkvir" surəsinin iyirmi yeddinci ayəsində deyilir: "O, [Quran] aləmlər [bütün insanlar və cinlər] üçün ancaq bir zikrdir [öyüd-nəsihətdir]." Belə olduqda isə ayənin mənası "Biz kitabdan [Tövratdan] sonra Zəburda da..." yox, "Biz kitabdan [Qurandan] əlavə Zəburda da yer üzünə yalnız Mənim saleh bəndələrimin hakim olacağını yazmışdıq" olur.\nMərhum Şeyx Müfid ("Əl-İrşad" kitabında) Həzrət Məhdi əleyhissəlama ixtisas verdiyi fəslin başlanğıcında bu ayəyə və bundan sonra qeyd edəcəyimiz ayəyə istinad etmişdir. Bu ayənin təfsiri barədə İmam Baqirdən (ə) rəvayət olunmuşdur ki, ayədə deyilmiş "saleh bəndələr"dən məqsəd Həzrət Məhdinin (ə) dünyanın axırında olacaq tərəfdarlarıdır.\nQuranın görkəmli təfsirçisi mərhum Təbərsi "Məcməül-bəyan" təfsirində bu ayədən bəhs edərkən qeyd etdiyimiz hədisi yazdıqdan sonra deyir: "Şiə və sünnilərin Peyğəmbərdən (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) rəvayət etdiyi aşağıdakı hədis bu məsələyə aiddir: "Əgər dünyanın sonuna bircə gün belə qalsa, Allah-taala həmin günü mənim nəslimdən saleh bir kişinin zühur edib dünyanı, zülmlə dolduğu kimi haqq-ədalətlə dolduracağına qədər uzadar."\nQuranın Allahın saleh bəndələrinin yer üzünün hakimi olacağı məsələsinin Tövrat və Zəburda da yazılmasına işarə etməsi bu mövzunun əhəmiyyətini göstərir. Belə ki, bu məsələ ilkin peyğəmbərlərin də kitablarında vurğulanmışdır. Diqqəti cəlb edən məsələ budur ki, bu mövzu Davud peyğəmbərin dua, münacat və nəsihətlərini əhatə etmiş və hal-hazırda Tövratın "Əhdi-qədim" hissəsində yer tapmış "Davudun nəğmələri" kitabında da müxtəlif ifadələrlə gözə dəyir. Məsələn, otuz yeddinci nəğmədə deyilir: "...Zalımların kökü kəsiləcək, Allaha arxalananlar isə yer üzünün hakimi (varisi) olacaqlar. İndi isə zalımların olmaması çox çətin məsələdir. (Yəni, indi zalımlar çoxdur). Yer üzünün hakimi (varisi) olacaq təvazökarlar son dərəcə əmin-amanlıqdan ləzzət alacaqlar" Həmin nəğmənin başqa bir hissəsində deyilir: "...Allaha təbərrük edənlər (üz tutanlar) yer üzünün hakimi olacaq, məlunların (Allahdan üz döndərmişlərin) isə kökü kəsiləcək."\n2) "Yer üzündə zəif düşüb əzilənlərə [nemət verib]mərhəmət göstərib onları öndə gedən və yer üzünün varisləri [hakimi] etmək istəyirik."\n"Məhdi (ə) şiə mənbələrində" adlı başlıqda danışarkən qeyd etdik ki, Həzrət Əli (ə) Məhdinin (ə) qayıdacağı (zühur etməsi) və camaatın yenidən vəhy ailəsinə tərəf üz tutacağı barədə söhbət etdikdən sonra indi qeyd etdiyimiz ayəni oxumuşdu.\nƏləvilərdən olub Abbasi xəlifəsi Məmuna qarşı qiyam qaldırmış Məhəmməd ibn Cəfər deyir ki, bir gün rastlaşdığım çətinlikləri Malik ibn Ənəs üçün açıqladım. O, mənə dedi ki, səbr et, qoy "Yer üzündə zəif düşüb əzilənlərə mərhəmət göstərib onları öndə gedən və yer üzünün varisləri etmək istəyirik" ayəsi çin çıxsın.\n3) "Allah aranızdan iman gətirib yaxşı işlər görənlərə – yalnız Mənə ibadət edərlər, heç nəyi Mənə şərik qoşmazlar deyə – onları özlərindən əvvəlkilər kimi yer üzünün varisləri edəcəyini, onlar üçün Allahın Özü bəyəndiyi dinini möhkəmləndirəcəyini və onların qorxusunu sonra əmin-amanlıqla [arxayınçılıqla]əvəz edəcəyini vəd buyurmuşdur."\nMərhum Təbərsi bu ayənin təfsirində deyir: "Peyğəmbər ailəsindən rəvayət olunmuşdur ki, bu ayə Həzrət Məhdi (ə) barədə nazil olmuşdur. Əyyaşi İmam Zeynül-abidin əleyhissəlamdan rəvayət etmişdir ki, o Həzrət bu ayəni oxuyaraq buyurmuşdur: "And olsun Allaha ki,onlar (ayədə deyilmiş şəxslər) biz əhli-beytin şiələridir. Allah bu işi bizim nəslimizdən olan bir şəxs vasitəsilə həyata keçirəcək. Həmin şəxs bu ümmətin Məhdisidir. O, həmin şəxsdir ki, Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) onun barəsində "Əgər dünyanın sonuna bircə gün belə qalsa, Allah-taala həmin günü mənim nəslimdən olan bir şəxsin (zühur edib) dünyaya hakim olacağı vaxta qədər uzadar. Onun adı mənim adımdandır. Dünyada zülm və haqsızlıq baş alıb getdiyi bir halda o, dünyada haqq-ədaləti bərpa edəcək" – deyə buyurmuşdur."\nTəbərsi daha sonra əlavə edib deyir: "Bu məna qeyd etdiyimiz ayənin təfsirində İmam Baqir (ə) və İmam Sadiqdən (ə) da rəvayət olunmuşdur."\nİmamın qeyb dövründə olmasının faydaları İndi ki, Həzrət Məhdi (ə) haqqında söhbətimiz bura yetişdi, onda ona aid olan əsas suallardan birinə cavab verməyimiz lap yerinə düşər. Sual budur ki, İmamın qeyb dövründə olmasının nə kimi faydası var? Başqa sözlə desək, İmamın qeyb dövründə yaşaması bir rəhbər kimi ümumi həyat tərzi deyil, xüsusi yaşayışdır. Belə olduğu halda, onun müqəddəs vücudunun ümumi müsəlmanlar üçün nə kimi xeyri ola bilər və camaat ondan nə kimi istifadələr edə bilər?\nNəzərə almaq lazımdır ki, İmamın qeybdə olması heç də o demək deyildir ki, o Həzrətin vücudu görünməz bir ruha, yaxud görünməz bir dalğaya və bu kimi şeylərə çevrilmişdir. Əksinə, o da təbii həyat sürür, sadəcə olaraq onun ömrü uzundur. O Həzrət camaat arasında, cəmiyyət içərisindədir, müxtəlif yerlərdə yaşayır, lakin naməlum şəkildə. Naməlum olmaqla görünməz olmaq arasında isə (yerdən göyə qədər) fərq vardır. İmam Sadiq (ə) buyurardı ki, camaat öz İmamını itirəcək, o, həcc mövsümü zamanı ziyarətə gələrək camaatı görər, camaat isə onu görməz.\nGizli Günəş Qeyd etdiyimiz sualın cavabında xatırlamaq lazımdır ki, bu sual heç də yeni və təkcə müasir dövrümüzə aid bir sual deyil. İslami rəvayətlərdən belə başa düşülür ki, hətta Həzrət Məhdi (ə) anadan olmazdan qabaq da, bu sual irəli sürülmüş və istər Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm), istərsə də İmamlar Həzrət Məhdi (ə) və onun uzun sürəcək qeybindən söhbət açdıqda bu sualla üzləşib ona cavab vermişlər. Məsələn:\n1)İslam Peyğəmbəri Həzrət Məhəmməd (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) "Şiələr Həzrət Məhdinin (ə) qeybdə olduğu müddət ərzində ondan istifadə edə biləcəklərmi?" sualının cavabında buyurmuşdur: "Bəli, and olsun məni Peyğəmbər seçmiş Allaha ki,günəş bulud arxasında olarkən insanlar onun nurundan istifadə etdikləri kimi onun qeybdə olduğuna baxmayaraq, şiələr ondan istifadə edəcək, İmamətinin nurundan bəhrələnəcəklər."\n2)İmam Sadiq (ə) buyurmuşdur: "Allah-taala Həzrət Adəm əleyhissəlamı yaratdığı gündən Qiyamətə qədər yer üzü heç vaxt İlahi hüccətsiz olmamış və olmayacaqdır. İstər zahiri və aşkar hüccət olsun, istərsə də qeybdə və gizlində olan hüccət. Əgər yer üzündə İlahi bir hüccət olmasa, Allaha sitayiş olunmaz." Rəvayəti söyləyən şəxs İmamdan soruşur ki, camaat qeybdə olan İmamdan necə istifadə edəcək? İmam Sadiq (ə) buyurur: "Günəşdən bulud arxasında olarkən istifadə etdikləri kimi."\n3)Həzrət Məhdinin (ə) özü də bu məsələ üzərində çox təkid etmişdir. O Həzrət İshaq ibn Yəqubun yazdığı suala cavab verərək buyurmuşdur: "Camaatın məndən istifadə etməsi eynilə bulud arxasında gizlənmiş günəşdən istifadə etmələri kimidir." Bu bənzətmənin açıqlamasında qeyd etmək lazımdır ki, günəşin işıq verməsi iki növdür. Biri bilavasitə, digəri isə vasitəli yolla işıq vermədir. Günəş bilavasitə işıq verəndə onun şüaları görünür, vasitəli işıqvermədə isə bulud günəşin qarşısını alır və onun nurunu cəzb edərək ətrafa paylayır.\nGünəşin canlı aləmin inkişafında misilsiz xidməti onun bilavasitə təbiətə işıq verdiyi vaxta aiddir. Lakin onun istilik vermə, bitkilərin açılması və yetişməsi, həyat üçün lazım olan enerji istehsalı, ağacların bəhrə verməsi,güllərin açılması kimi işlərdə təsiri bulud arxasında olarkən də özünü göstərir. İmamın qeyb pərdəsi arxasında olarkən mənəvi şüasının da bir sıra təsirləri vardır ki, təlim-tərbiyənin və bilavasitə rəhbərlik etməsinin dayanması onun vücudunun fəlsəfəsini aşkar edir. İndi həmin təsirlərdən bir neçəsini qısaca olaraq qeyd edirik.\n1. Dünyanın döyünən ürəyi İmamət mövzusuna dair rəvayət olunmuş hədislərə və eləcə də, alimlərin gətirdiyi sübutlara əsasən, İmam dünyanın ürəyidir. Dünya bütün əzəmətilə ona bağlıdır. İmam varlıq aləminin qəlbi, dünyanın mərkəzi və Allahla məxluqat arasında bir vasitədir. Buna görə də, onun açıqda olması ilə qeybdə olmasının heç bir fərqi yoxdur. Lakin o, dünyada olmazsa bütün aləm bir-birinə dəyər. İmam Sadiqin (ə) dili ilə desək "Əgər yer üzü (bir an) İmamsız qalsa, öz sakinlərini kamına çəkər." İmam Zeynül-abidin (ə) buyurmuşdur: "Bizə görə Allah-taala asimanı yerə gəlməkdən, yerin lərzəyə gəlib sakinlərini məhv etməkdən saxlamışdır. Bizə görə Allah-taala yağış yağdıraraq Öz rəhmətini yayır və yerdə olan nemətləri üzə çıxarır. Ancaq yer üzündə bizim nəsildən olan bir şəxs olmasa, yer öz sakinlərini kamına çəkər."\n2. Allah dinini qorumaq Əmirəl-möminin Həzrət Əli (ə) hər vaxt İlahi bir rəhbərin olmasının zərurətini vurğuladığı çıxışlarından birində buyurur: "İlahi, həqiqətən də belədir, yer üzü heç vaxt zühur edəcək və Allahın hüccəti olan bir şəxssiz olmamışdır. İstər həmin şəxs aşkarda olsun, istərsə də qeybdə. Bu, ona görədir ki, açıq-aşkar İlahi sübutlar itib batmasın..."\nZaman keçdikcə şəxsi fikirlərin məzhəbi (dini) məsələlərə qarışması və xəyanətkar əllərin səmavi təlimlərə tərəf uzadılması nəticəsində bir sıra İlahi qanunlar öz həqiqətini itirir və din bəzi təhriflərə məruz qalır. Allahın göndərdiyi səmavi dinin həqiqətinin qorunub saxlanılması və təhriflərin qarşısının alınması məqsədilə bu vəzifə (dini qorumaq vəzifəsi) Allah tərəfindən seçilmiş bir İmam vasitəsilə davam etdirilməlidir. Hər hansı bir mühüm müəssisədə həmin idarənin sənədlərini oğrudan, yanğından və bu kimi hadisələrdən qorumaq məqsədilə seyflər qoyulur. İmamın qəlbi və böyük ruhu da səmavi təlimləri ilk nazil olduğu gün kimi gözləmək məqsədilə İlahi qayda-qanunları qoruyub saxlamaq üçün bir seyfdir. Hafiz ibn Həcər Əsqəlani "Səhihi-Buxari" kitabına yazdığı şərhdə Həzrət Məhdinin (ə) zühuru zamanı Həzrət İsa əleyhissəlamın göydən enərək onun arxasında namaz qılacağı barədə rəvayət olunmuş hədisləri qeyd etdikdən sonra yazır: "Həzrət İsa əleyhissəlamın dünyanın sonunda və Qiyamətə yaxın vaxtda göydən enərək bu ümmətdən olan bir nəfərin arxasında namaz qılması İslam alimləri arasında tamamilə düzgün olan bu nəzəriyyəni təsdiq edir ki, yer üzü heç vaxt aşkar sübutlarla Allaha görə qiyam edəcək bir hüccətsiz olmamışdır."\nDöyüş meydanlarında fədakar döyüşçülərin bütün diqqəti düşmən qarşısında öz bayraqlarının dalğalanmasında olur. Bunun əksinə olaraq düşmən ordusunun da yeganə məqsədi onların bayrağını aşağı endirməkdir. Bunun səbəbi də odur ki, bayrağın dalğalanması döyüşçüləri həvəsləndirərək onlara ümid verir və daha artıq səy göstərmələrinə səbəb olur. Həmçinin, ordu başçısının da öz yerində olması döyüşçülərdə ruh yüksəkliyi yaradır. Ordu başçısı nə qədər sakit dursa da, yenə döyüşçüləri həvəsləndirir və daha artıq qəhrəmanlıq göstərməyə cəlb edir. Ancaq ordu başçısının öldürülməsi xəbəri yayıldıqda, böyük bir ordu bütün ruhiyyəsini itirir, hazırlığını əldən verərək başsız qalır. Nə qədər ki, bir ordu, yaxud bir cəmiyyətin başçısı sağdır, bu onların ruhiyyəsinin artmasına səbəb olur. Hətta başçı səfərdə, yaxud ölüm yatağında olsa belə, yenə də ordu, ya cəmiyyətin fəaliyyətdə olmasına gətirib çıxarır. Lakin onun ölüm xəbəri bütün ordunu, cəmiyyəti ruhiyyədən salır. Şiə məzhəbi sağ qalmış İmama olan əqidəsinə görə onu öz aralarında görməsə də, özünü başçısız hiss etmir. Təbii ki, bu əqidə qəlblərdə ümid işığını saxlamaqda və camaatı özlərinə yetişib böyük bir ümumdünya qiyamına hazırlaşmaqda öz təsirini göstərir. Fransanın Sarbon universitetində fəlsəfə dərsi deyən görkəmli fransız şərqşünası, professor Hanri Kerben deyir: "Mənim fikrimcə şiə məzhəbi Allahla bəndələr arasında əlaqəni həmişə qoruyub saxlamış və İmamətə əbədiyyət qazandırmış yeganə məzhəbdir. Yəhudilər Allahla insanlar arasında əsl vasitə olan nübüvvəti (peyğəmbərliyi) Həzrət Musa (ə) ilə qırılmış hesab edərək ondan sonra gəlmiş Həzrət İsa (ə) və Həzrət Məhəmmədi (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) Peyğəmbər kimi qəbul etməmişlər. Eləcə də, məsihilər. (Onlar da bu vasitəni Həzrət İsa (ə) ilə sona çatmış bilirlər.) Müsəlmanların sünni məzhəbi də, Həzrət Məhəmməddən (s) o tərəfə getməmiş və nübüvvətin Məhəmmədlə (s) sona çatdığından sonra Allahla məxluqat arasında heç bir vasitə olduğuna inanmamışdır. Lakin şiə məzhəbi Həzrət Məhəmmədlə (səlləllahu əleyhi və alihi və səlləm) nübüvvətin başa çatması əqidəsində olsa da, təkamül və hidayət vasitəsi olan "İmamət"i həmişə qoruyub saxlayan yeganə məzhəbdir."\nİmam Mehdini inkar edən İbn Xəldun\n“Əsrlər boyu bütün müsəlmanlar arasında belə bir inam olmuşdur ki, dünyanın son vaxtlarında Peyğəmbər (səlləllahu əleyhi və alih) ailəsindən bir nəfər mütləq, zühur edib dini möhkəmlədəcək, haqq-ədaləti bərpa edəcək və müsəlmanların hamısı ona tabe olacaq. O, bütün müsəlman ölkələrinə hakim olacaqdır. Həmin şəxsin adı Məhdidir. Qiyamətin qəti müqəddimələrindən olan Dəccalın gəlməsi və sair hadisələr onun zühurundan sonra olacaq. İsa Peyğəmbər göydən enib Dəccalı öldürəcək, ya da onu öldürməkdə Məhdiyə kömək edəcək. İsa (əleyhissəlam) Məhdinin arxasında namaz qılacaq... Məşhur hədisçilərdən bir dəstəsi, o cümlədən, Tirmizi, Əbu Davud, Bəzzar, İbn Macə, Hakim, Təbrani, Əbu Yəla Məhdi (əleyhissəlam) haqqında olan hədisləri öz kitablarında bir qrup səhabənin, o cümlədən, Əli (əleyhissəlam), İbn Abbas, Abdullah ibn Ömər, Təlhə, Abdullah ibn Məsud, Əbu Hüreyrə, Ənəs, Əbu Səid Xudəri, Əli Hilali və Abdullah ibn Harisin dilindən rəvayət etmişlər. Bu hədisləri inkar edib onların sənədində mübahisə edənlər də çoxdur. Hədis elminin mütəxəssisləri arasında belə bir qayda var ki, cərh tədildən irəlidir. Belə olduğu halda əgər biz bu hədisləri söyləmiş ravilərin bəzilərində unutqanlıq, əqidə çatışmamazlığı və ya pozğunluğu kimi zəif cəhətlər müşahidə etsək, həmin hədislər etibardan düşür...”\nƏli ibn Əbu Talib (ə)\nHüseyn ibn Əli (ə)\nCəfərilik məzhəbinin alimi Əllamə Kuleyni özünün "əl Kafi" kitabında İmam Mehdi haqqında yazır :\nRəsulullah (s.a.v.v.) buyurdu : İmamınız aranızda olduğu halda Məryəm oğlu (İsa əleyhissəlam ) nazil olan vaxt halınız necə olacaq?\nCəfər b. Əli (ən-Nəqi) b. Məhəmməd (ət-Təqi) b. Əli (ər-Rza) b. Musa (Kazım) b. Cəfər (əs-Sadiq) b. Məhəmməd (Baqir) b. Əli (əs-Səccad) b. Hüseyn (əş-Şəhid) b. Əli (əl-Mürtəza) əl-Haşimi. Həsən əl-Əsgərinin qardaşıdır. Həsən əl-Əsgəri imamiyyə (məzhəbinin) imamlarından biri və “Sərdabə Sahbi” Məhəmmədin atasıdır.\n↑ Əllamə Kuleyni , "əl Kafi", c. 1, səh. 533, hədis 15\n↑ Nömani, "Qeybət", səh. 73-74, hədis 7\n↑ Şeyx Səduq, "Uyunu Əxbar ər-Rza ə.s", c. 1, səh. 52, hədis 17\n↑ Şeyx Səduq, "Kəmalud Din", səh. 240, hədis 64\n↑ Şeyx Səduq, "Kəmalud Din", səh. 261, hədis 7\n↑ Şeyx Müfid, "əl İxtisas", səh. 207\n↑ Şeyx Müfid, "Əl-İrşad", səh. 346.\n↑ "وهو أبو محمد العلوي العسكري وهو أحد الأئمة الاثني عشر على مذهب الامامية ، وهو والد محمد الذي يعتقدونه المنتظر بسرداب سامرا وكان مولده سنة اثنتين وثلاثين ومائتين" "İmamiyyə məzhəbinin on iki imamından biri olan Əbu Məhəmməd əl-Ələvi əl-Əsgəri də bu ildə vəfat etmişdi. O, Samirra sərdabına girən və imamiyyə məzhəbinə görə bir gün zühur edəcəyinə inanılan Məhəmmədin atası idi. İmam əl-Əsgəri 232-ci ildə dünyaya gəlmişdi." İbni Əsir, “əl Kamil fit Tarix”, c. 7, səh. 226-228\n↑ "أولاد الإمام العسكري علیھ السلام أما الحسن العسكري الامام فله إبنان وبنتان أما الابنان فأحدهما صاحب الزمان عجل الله فرجه الشريف" "İmam Həsən əl-Əsgəri əleyhissalamın övladları: Həsən əl-Əsgəri imamdır, onun 2 oğlu və 2 qızı var idi.Oğullarından biri “Sahib əz-Zaman”dır, Allah şərəfli zühurunu təcil etsin." Fəxri ər-Razi, “Şəcərəh Mübarəkəh…”, səh. 78-79\n↑ "وهو الحادي عشر من الأئمة الإمامية ووالد محمد صاحب السرداب" Həsən əl-Əsgəri imamiyyə (məzhəbinin) imamlarından biri və “Sərdabə Sahbi” Məhəmmədin atasıdır. İbni Həcər əl-Əsqəlani, “Lisan əl-Mizan”, 2/119, 493-cü ravi\n↑ "الشيعة الذين تدعي الشيعة عصمتهم. ويقال له الحسن العسكري لكونه سكن سامراء، فإنها يقال لها العسكر. وهو والد منتظر الرافضة. توفي إلى رضوان الله بسامراء في ثامن ربيع الأول سنة ستين، وله تسع وعشرون سنة. ودفن إلى جانب والده. وأمه أمة.) وأما ابنه محمد بن الحسن الذي يدعوه الرافضة القائم الخلف الحجة، فولد سنة ثمان وخمسين، وقيل: سنة ست وخمسين." Həsən b. Əli b. Məhəmməd b. Əli ər-Rza b. Musa b. Cəfər əs-Sadiq, Əbu Məhəmməd əl-Haşimi əl-Hüseyni, Şiənin imamlarından biridir, (Şiələr) ona Əsgəri deyirlər. O Rafizilər “Müntəzər” imamlarının atasıdır. O (r.a) Samirrada vəfat etdi, atasının yanında dəfn edilib. Onun oğlu Məhəmməd b. Həsənə gəldikdə isə, Rafizilər onu “Qaim”, “əl-Xələf əl-Höccət” deyə adlandırırlar. O hicrətin 258-ci ilində dünyaya gəlmişdir, bəziləri 255 demişdir. Əz-Zəhəbi, “Tarix əl İslam”, c. 19, səh. 113\n↑ Əl Munavi, "Feyzul Qədir", c. 6, səh. 277\n↑ Ğiyas b. Əsid deyib: Hz.Məhdi (ə.s) cümə günü dünyaya gəldi. Anasının adı Reyhanə idi, ona Nərcis deyilirdi. Bəziləri deyib ki, anasının adı Seyqəl idi, bəziləri isə deyib ki, (Səvsən) Süsəndir. Yalnız bəzi şəxslər deyib ki, hamilə olduğu övlada görə Suqeyl (nurlu, işıqlı və parıltılı) adlandırılıb.\nŞeyx Səduq, "Kəmalud Din və Təmamun Nemə", səh. 432\n↑ "Əl-füsulül-mühimmə", səh.310.\n↑ Əllamə Kuleyni, "Əl Kafi", c. 1, "Höccət" kitabı, 125-ci fəsil, hədis 1350.\n↑ Şeyx Səduq, “Kəmalüddin”, səh.432.\n↑ Əllamə Məclisi. "Biharul Ənvar", c. 51, s. 342-366\n↑ Şeyx Tusi, "Əl Giybə", 2-ci nəşr, s. 214-243\n↑ "İsbatül Xüdat", c.6 və 7\n↑ Əllamə Məclisi. "Biharul Ənvar", c.51, s. 360-361\n↑ Şeyx Tusi, "Əl Ğiybə", s. 242\n↑ Şeyx Səduq, "Kəmalüddin", səh.480.\n↑ Şeyx Müfid, "Əl İrşad", səh. 346\n↑ Fusul-ul Mühimmə, s.271.\n↑ Məsələn : 5-ci imam İmam Məhəmməd ibn Əli Baqir belə buyurmuşdur : "Qaimimiz qiyam etdiyində, ↑ Nömani, "Qeybət", səh. 73-74, hədis 7\n↑ Məsələn : 5-ci imam İmam Məhəmməd ibn Əli Baqir belə buyurmuşdur : "Qaimimiz qiyam etdiyində, Allah əlini qullarının başına qoyar. onun vasitəsiylə ağıllarını toplayar və beləliklə ağılları kamil olar (ağıllanarlar)." (Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, s.328 və 336)\n↑ 6-cı imam İmam Cəfər ibn Məhəmməd əs-Sadiq (ə) belə buyurmuşdur : "Elm iyirmi yeddi hərifdir. Bütün peyğəmbərlərin gətirdikləri, sadəcə iki hərifdir. Bugünə qədər xalq, iki hərifdən çoxunu tanımayıb (bilməyib). bizdən olan Qaim qiyam etdiyi zaman digər iyirmi beş hərifi aşikar edər və xalqın içərisində yayar və iki hərfi də digərləriylə birləşdirər. Beləliklə iyirmi yeddi hərfi yayar. "(Əllamə Məclisi, "Biharul ənvar", c.52, s. 336)\n↑ Məsələn : 8-ci imam İmam Əli ibn Musa ər-Rza (ə) belə buyurmuşdur : "...Məndən sonraki imam, oğlum Məhəmməddir. Məhəmməddən sonra oğlu Əlidir. Əlidən sonra oğlu Həsəndir. Həsəndən sonra oğlu Höccəti Qaimdir. Qeybətintdə gözləniləcək. Zühur etdiyindəitaət olunar. Dünyanın bir gündən artıq ömrü qalmasa belə, Allah, o günü o qədər uzadar ki, Həzrət zühur etsin və Yer üzünü zülümlə dolduğu kimi ədalətlə doldursun. Amma nə zaman gələcəyini söyləmək, qiyamətin nə zaman olcağını xəbər verməyə bənzəyər. Atam atasından, o da atasından və beləliklə Hz. Əli (ə) - dan nəqlən belə buyurur : Peyğəmbər (s) - dən "Ey Rəsulallah, soyundan olan Qaim nə zaman zühur edəcək ?" deyə soruşulduqda belə buyurdu : "Onun zühuru qiyamətə bənzər. Allah-dan başqası onun vaxtını bəlli edə bilməz (Müəyyənləşdirə bilməz). Bu Yer üzünə və Göy üzünə ağır gələr. Sizə ancaq birdən (ani) gələr."(Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.51, s.154)\n↑ Sıfr ibn Əbu Dələf, 9-cu imam İmam Məhəmməd ibn Əli ət-Təqi (ə) -ın belə buyurduğunu eşitdim. Deyir : "Məndən sonra İmam, oğlum Əli-dir. Onun əmri, mənim əmrim, sözü mənim sözüm, ona itaət mənə itaətdir. Ondan sonrakı imam (onun) oğlu Həsən-dir. Onun əmri, atasının əmri, sözü atasının sözü, ona itaət, atasına itaətdir." Sonra imam susdu. Söylədim : "Ey Rəsulallahın nəvəsi, Həsən-dən sonrakı imam kimdir ?" Hönkür-hönkür ağladıqdan sonra belə buyurdu : "Həsəndən sonrakı, haqq ilə qiyam edən və zühuru gözlənilən oğlu, Qaimdir."(Əllamə Məclisi. "Biharul Ənvar", c. 51, s. 158)\n↑ Musa ibn Cəfər Bağdadi deyir ki, 11-ci imam İmam Həsən ibn Əli Əskəri (ə) -ın belə buyurduğunu eşitdim : "Məndən sonra, yerimdə oturacaq imam haqqında ixtilafa düşdüyünüzü görür kimiyəm. Amma bilin ki, Rəsullallahdan (s) sonra imamları qəbul edib, yalnız oğlumun imamətini inkar edən birisi, Allah-ın bütün peyuğəmbərlərini və elçilərini qəbul edib Muhamməd-in peyğəmbərliyini inkar eliyənə bənzər. Çünki sonuncumuza itaət etmək, ilkimizə itaət etmək kimidir. Sonuncumuzu inkar etmək, ilkimizi inkar etmək kimidir. Bəli oğlum qeybətə çəkilər. Allah-ın qoruduğu kimsədən başqa, bütün xalq qeybət dönəmində şübhəyə düşər." (Əllamə Məclisi. "Biharul Ənvar", c. 51, s. 160)\n↑ Şeyx Səduq, "Kəmalud Din" səh. 434-478.\n↑ Həsən ibn Əyyub ibn Nuh (r.ə.) İmam Əskəri (ə)-ın vəkillərindən olmuşdur\n↑ "Əl Qeybət" səh. 217\n↑ Mehdi Pişvayi, "İmam Məhdi əleyhissəlamın həyatı", tərc.: Mais Ağaverdiyev, "Moce-elm", 2003, səh. 4\n↑ Sünəni-Əbu Davud, c.1, səh.106.\n↑ Əbu Davud, "Sünəni Əbu Davud", (35.) "Mehdi" kitabı, 4282-ci hədis\n↑ "Sünen-i Ebu Davud" Terceme ve Şerhi, "Şamil Yayınevi": 14/399-400\n↑ Sünəni-Tirmizi, c.4, səh.505.\n↑ Əhməd ibn Hənbəl, "Müsnəd", c.1, səh.448.\n↑ "Müntəxəbül-əsər", səh. 231–235.\n↑ Mehdi Pişvayi, "İmam Məhdi əleyhissəlamın həyatı", tərc.: Mais Ağaverdiyev, "Moce-elm", 2003, səh. 19-20\n↑ Ehsan İlahi Zahir, "əş Şiə və Təşəyyü", səh. 272-273\n↑ Qalib İvaci, “Firəqu Muasira”,c. 1, səh. 263\n↑ Şeyx Səduq, "Kəmaluddin və Təmamun Nemə", səh. 432\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c. 51, səh. 15\n↑ Riza Məhyar, “Fərhənge əbcədi”, səh. 556, “siql” sözü\n↑ əl-Munavi, "Feyzul Qədir", c. 6, səh. 277\n↑ Məhəmməd ibn Təlhə Şafei, “Mətalibul Sual”, səh. 481\n↑ Seyid Haşim Bəhrani, "Ğayətul Məram", c. 7, səh. 135\n↑ Seyid Möhsin Əmin, Əyanuş Şiə, c. 2, səh. 64\n↑ İmam Mehdi (ə.s)-ın anasının adı\n↑ Şeyx Məhəmməd ibn İbrahimi Nömani, “Əl-Ğeybət”, bölmə 14, hədis 13\n↑ Həcc surəsi, ayə 47\n↑ İsra surəsi, ayə 15\n↑ Cərh və tə’dil hədis elminin terminlərindəndir.\n↑ İbn Xəldun, “Əl-Müqəddimə,” səh. 311–312.\n↑ “Əl-Müqəddimə,” səh. 322.\n↑ "Ədalət carçısı", səh. 30–49\n↑ “Əl-Müqəddimə,” səh.311.\n↑ “Əl-Müqəddimə,” səh.327.\n↑ 1388 hicri, № 3, "Camiətül-İslamiyyə" jurnalı, Mədinə.\n↑ Mehdi Pişvayi, "İmam Məhdi əleyhissəlamın həyatı", tərc.: Mais Ağaverdiyev, "Moce-elm", 2003, səh. 20-22\n↑ "El Kafi", cilt 1 : "Uslul-u Kafi", kitab 4 : "Huccet", bab 126 : "Sahib-uz Zaman (Mehdi aleyhisselam)ın hayatı", hadis 1-(1350).\n↑ Əllamə Kuleyni,"əl Kafi", c.8, səh.227, hədis 288\n↑ Əllamə Kuleyni, "əl Kafi", c.8, səh.241, hədis 329\n↑ Şeyx Səduq, "Kəmalud-din", c.1, səh.288, hədis 7\n↑ Şeyx Səduq, "Kəmalud-Din", səh.482, hədis 11\n↑ Şeyx Müfid, "əl İrşad fi Mərifəti Hucəcillah ala əl İbad", c. 2, səh. 336; Dar əl-Mufid, Beyrut, 1414/1993; təhqiq: Alul-beyt müəssisəsi\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.51, səh. 30, hədis 8\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.51, səh.160, hədis 7\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, səh.90, hədis 1\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, səh.92, hədis 7\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, səh.110, hədis 17\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, səh.111, hədis 20\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, səh.122, hədis 2\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, səh.137, hədis 42\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, səh.146, hədis 69\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, səh.149, hədis: 73\n↑ Əllamə Məclisi, "Biharul Ənvar", c.52, səh.155, hədis 10\n↑ Buxari, "Səhihi Buxari" , (39.) Kitabul Ənbiya , (51.) İsa ibn Məryəm (ə)-ın enməsi babı , hədis 119 (3265)\n↑ Müslim, "Səhihi Muslim" , c.1, (1.) Kitabul-İman , (71.) İsa ibn Məryəmin peyğəmbərimiz Məhəməmməd (s)-in şəriəti ilə hökm edərək enməsinin bəyanı babı, hədis 156\n↑ Tirmizi, "Sünəni Tirmizi", "Fitən", 52.\n↑ Əhməd ibn Hənbəl, 1-299, III -28,37\n↑ "Sünen-i Ebu Davud Terceme ve Şerhi", "Şamil Yayınevi": 14/401-402.\n↑ Əbu Davud, "Sünəni Əbu Davud", (35.) "Mehdi" kitabı, 4283-cü hədis\n↑ Əbu Davud, "Sünəni Əbu Davud", (35.) "Mehdi" kitabı, 4284-cü hədis\n↑ "Sünen-i Ebu Davud" Terceme ve Şerhi, "Şamil Yayınevi": 14/402.\n↑ Əhməd ibn Hənbəl, "Əl Müsnəd", c. 2, səh. 291, 111-117.\n↑ "Sünen-i Ebu Davud" Terceme ve Şerhi, "Şamil Yayınevi": 14/403-404.\n↑ Əbu Davud, "Sünəni Əbu Davud", (35.) "Mehdi" kitabı, 4285-ci hədis\n↑ Əbu Davud, "Sünəni Əbu Davud", (35.) "Mehdi" kitabı, 4286-cı hədis\n↑ Əhməd ibn Hənbəl 6/316.\n↑ "Sünen-i Ebu Davud" Terceme ve Şerhi, "Şamil Yayınevi": 14/404-405\n↑ "Sünen-i Ebu Davud" Terceme ve Şerhi, "Şamil Yayınevi": 14/406.\n↑ Əbu Davud, "Sünəni Əbu Davud", (35.) "Mehdi" kitabı, 4287-ci hədis\n↑ "Sünen-i Ebu Davud" Terceme ve Şerhi, "Şamil Yayınevi": 14/408.\n↑ Əbu Davud, "Sünəni Əbu Davud", (35.) "Mehdi" kitabı, 4288-ci hədis\n↑ Müslim, "Səhihi Müslim", "Fitən" 4.\n↑ "Sünen-i Ebu Davud" Terceme ve Şerhi, "Şamil Yayınevi": 14/408-409.\n↑ Əbu Davud, "Sünəni Əbu Davud", (35.) "Mehdi" kitabı, 4289-cu hədis\n↑ Avnul Mabud-da bu ad Əl Haris Hərras formasındadır. Bu vəziyyətdə əl Haris adı Hairas-da peşəsi olur ki, əkinçi deməkdir\n↑ "Sünen-i Ebu Davud" Terceme ve Şerhi, "Şamil Yayınevi": 14/410\n↑ Əbu Davud, "Sünəni Əbu Davud", (35.) "Mehdi" kitabı, 4290-cı hədis\n↑ Tirmizi, "Sünəni Tirmizi", (34.) "Fitən" kitabı, (52) 2230-cu hədis\n↑ Tirmizi, "Sünəni Tirmizi", (34.) "Fitən" kitabı, (52) 2231-ci hədis\n↑ Tirmizi, "Sünəni Tirmizi", (34.) "Fitən" kitabı, (53) 2232-ci hədis\n↑ İbni Macə, "Sünəni İbni Macə", (36.)"Fitnə" kitabı, (34.) "Mehdinin çıxması" babı, 4082-ci hədis\n↑ İbni Macə, "Sünəni İbni Macə", (36.)"Fitnə" kitabı, (34.) "Mehdinin çıxması" babı, 4083-cü hədis\n↑ İbni Macə, "Sünəni İbni Macə", (36.)"Fitnə" kitabı, (34.) "Mehdinin çıxması" babı, 4084-cü hədis\n↑ İbni Macə, "Sünəni İbni Macə", (36.)"Fitnə" kitabı, (34.) "Mehdinin çıxması" babı, 4085-ci hədis\n↑ İbni Macə, "Sünəni İbni Macə", (36.)"Fitnə" kitabı, (34.) "Mehdinin çıxması" babı, 4086-cı hədis\n↑ İbni Macə, "Sünəni İbni Macə", (36.)"Fitnə" kitabı, (34.) "Mehdinin çıxması" babı, 4087-ci hədis\n↑ İbni Macə, "Sünəni İbni Macə", (36.)"Fitnə" kitabı, (34.) "Mehdinin çıxması" babı, 4088-ci hədis\n↑ "Sünen-i İbni Mâce" Tercemesi ve Şerhi, "Kahraman" Yayınları: 10/345-350.\n↑ Mövla Əli Möttəki Hindi, "Kənzul Ummal", hədis 38666\n↑ Mövla Əli Möttəki Hindi, "Kənzul Ummal", hədis 38691\n↑ İbni Əsir, “əl Kamil fit Tarix”, c. 7, səh. 226-228\n↑ Fəxri ər-Razi, “Şəcərəh Mübarəkəh…”, səh. 78-79\n↑ Sibt ibn Cövzi, “Təzkirətul Xəvvas”, səh. 383\n↑ Zəhəbi, “Siyər”, c. 13, səh. 119-120\n↑ Zəhəbi, “Tarix əl-İslam”, c. 19, səh. 113\n↑ İbni Həcər əl-Əsqəlani, “Lisan əl-Mizan”, c. 2, səh. 119, 493-cü ravi\nMuhammed bin İbrahim Numani, "Gaybet-i Numani"\nŞeyx Tusi, "Əl Qeybət".\nƏllamə Kuleyni, "Əl-Kafi" ("Yetərli")\nMuhammed bin İsmail el Buhari, "Sahih-i Buhari" ve Tercemesi, çeviren : Mehmed Sofuoğlu, "Ötüken" Neşriyatı, 16 cilt\nMüslim bin Heccac, "Sahih-i Müslim" Tercüme ve Şerhi, çeviren : Ahmed Davudoğlu, "Sönmez" Neşriyatı.\nMuhammed bin İsa et Tirmizi, "Süneni Tirmizi" Tercüme ve Şerhi, çeviren : Abdullah Parlıyan, "Konya" Kitapçılık, Konya.\nİbn Mace, "Sünen-i İbn-i Mace" Tercüme ve Şerhi, çeviren : Haydar Hatipoğlu, "Kahraman" Yayınları, 10 cilt.\nEbu Davud Muhammed ibn Ezdi, "Sünen-i Ebu Davud", çeviren : Necati Yeniel; Hüseyin Kayapınar, "Şamil" Yayınları, İstanbul, 16 cilt.\nNesai, "Sünen-i Nesai", çeviren : Abdullah Parlıyan, "Konya" Kitapçılık, Konya.\nƏhməd ibn Həcəri Məkki, (azərb. "Gözlənilən Məhdinin əlamətləri").\nŞeyx Müfid, "əl İrşad fi Mərifəti Hucəcillah ala əl İbad"\nŞeyx Səduq, "Kəmal əd Din və Təmam ən Nimə"


Türkiyənin yeni baş naziri Binali Yıldırım kimdir?\nTürkiyədəki hakim partiyanın yeni lideri Binali Yıldırım şıxış edəndə səsi batdı\nBinali Yıldırımın prezidentlə dostluğu Erdoğan hələ İstanbul şəhərinin meri olan vaxtlardan başlanıb.\nPrezident Erdoğanın köhnə silahdaşı və hətta onun “sağ əli” sayılan Yıldırım haqqında yazan Abbas Cavadi xatırladır ki, Türkiyədə ənənəvi olaraq baş nazir vəzifəsini hakim partiyanın lideri tutur.\nTarixi şəkil: Yıldırım, Erdoğan, Davutoğlu\nMüxalifət lideri Kemal Kılıcdaroğlu Yıldırımı korrupsiyada ittiham edib\nAbbas Cavadi yazır ki, Yıldırım Türkiyədə 2012-ci ildən de dacto tətbiq edilən prezidelik sistemində ikinci baş nazir olacaq.\nTürkiyənin hakim partiyası yeni liderini və baş nazir seçir


Moderator.az xəbər verir ki, beləliklə, Azərbaycan Ordusu BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi 884 saylı qətnaməsini icra etmiş olub.\nQətnamə mətnində Azərbaycanın Zəngilan rayonu və Horadiz şəhəri yaxınlığında “çoxlu sayda mülki şəxsin yaşayış yerini tərk etməsi və fövqəladə humanitar təhlükənin yaranması ilə bağlı narahatlıq ifadə olunurdu.\nQətnamə Zəngilan rayonunu işğalını pisləyir və Ermənistan Ordusunun bölgəni tərk etməsi tələb olunurdu.\n“İmzalanmış atəşkəs rejiminin pozulması və hərbi əməliyyatların bərpa olunması nəticəsində Zəngilan rayonunun və Horadiz şəhərinin işğal olunmasını, dinc sakinlərə və Azərbaycan ərazilərinə hücum qətiyyətlə pislənilir”-deyə qeyd olunmuşdu.\nQətnamə Təhlükəsizlik Şurasının bütün 15 üzvü tərəfindən dəstəklənərək qəbul edilmişdi. Beləliklə, Azərbaycan Ordusu işğalçı erməni qüvvələrini Zəngilandan çıxarmaqla 27 il sonra BMT Təhlükəsizlik Şurasının 884 nömrəli qəıtnaməsini icra etməyə nail olub.


22 İyn 2018 / 18:15\nÇinin "Xiaomi" şirkəti yeni elektrik velosiped yaradıb.\nTeach.az xəbər verir ki, o, alüminium ramaya və olduqca aşağı çəkiyə - 16,7 kiloqrama malikdir.\n"Xiaomi Himo" ölçülərinə görə olduqca yığcamdır və az yer tutur. Bu velosiped bir qədər də ucuz qiymətədir. Onun bir neçə fəaliyyət rejimi mövcuddur. "Xiaomi Himo"nin qiyməti 300 dollar civarında olacaq.\nQeyd edək ki, Çinin "Xiaomi" şirkəti müxtəlif texnologiyalar üzrə ixtisaslaşıb. Son zamanlar "Xiaomi" təkcə smartfonlar istehsal etmir. Bu il "Xiaomi" router və odsöndürən, həmçinin çanta da istehsal edərək satışa çıxarıb.


www.dunyapress.info - AMEA-nın 35 min manat ayırdığı şirkətlə bağlı MARAQLI MƏLUMAT - İLGİNC\nYaradılıb 27.11.2020 12:03 | Baxış sayı: 33\nAzərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) Akademik Y.H.Məmmədəliyev adına Neft-Kimya Prosesləri İnstitutu tərəfindən keçirilən tender müsabiqəsinin qalibi məlum olub.\nYeniavaz.com açıqlanan rəsmi məlumatlara istinadən bildirir ki, tender müsabiqəsinin qalibi “Veton Constraksen” MMC olub.\nAMEA-nın Neft-Kimya Prosesləri İnstitutu "AC C12 korrozimetr" avadanlıqının satın alması üçün “Veton Constraksen” MMC -yə 35 min manat ödəyəcək.\nMəlumat üçün bildirək ki, 35 min manatlıq tender müsabiqəsinin qalibi olan “Veton Constraksen” MMC cəmi 3 ay əvvəl – avqust ayının 24-də dövlət qeydiyyatına alınıb.\nMaraqlı məqamlardan biri də odur ki, avqust ayında “Veton Constraksen” MMC -nin dövlət qeydiyyatına alındığı ünvanda onlarla şirkət qeydiyyata alınıb. Bu şirkətlərin bir-neçəsinin qanuni təmsilçisi “Veton Constraksen” MMC -nin qanuni təmsilçisi ilə eyni şəxs olub. Belə ki, “Bakı şəhəri Sabunçu rayonu, Zabrat ŞTQ, 2-ci Zabrat dairəsi ev. 133, m. 72” ünvanda dövlət qeydiyyatına alınan “Veton Constraksen” MMC -nin qanuni təmsilçisi Mustafayev Ədalət Mahmud oğlu eyni zamanda 2 şirkətin - “Veton az” MMC və “Veton Grup” MMC-nin rəhbəri olub.\nOnu da qeyd edək ki, bu şirkətləri birləşdirən təkcə onların eyni ünvanda qeydiyyatda olması deyil, eyni zamanda şirkət adlarındakı bənzərlik də (“az Ltd”, “az Constraksen”, “az Grup”) bu şirkətlərin bir-birilə hansısa əlaqələrinin olduğunu göstərir.\nCəmi 3 ay əvvəl yaranan, nəinki rəsmi veb-səhifəyə, hətta sosial şəbəkə hesabına sahib olmayan bir şirkətin hansı peşəkarlığa və təcrübəyə sahib olacağı aydın deyil.


Hörmətli Adnan Oktarın yeni açıqlamaları (5 sentyabr 2016; 20:00)\n« Hörmətli Adnan Oktarın yeni açıqlamaları (4 sentyabr 2016; 19:00)\nHörmətli Adnan Oktarın yeni açıqlamaları (14 noyabr 2016; 14:00) »\nAXIRZAMAN ƏLAMƏTLƏRİNDƏN OLAN DABBƏNİN QURAN VƏ HƏDİSLƏRDƏKİ TƏSVİRLƏRDƏN KOMPÜTER OLDUĞU AYDIN OLUR\nKompüterə baxırıq silisium, dəmir, mis, sink. Torpaqdan əmələ gəlmiş bir dabbədən bəhs edir. Dabbə hərəkətli olan cisimə deyilir. “Üzü insan üzü kimidir” deyir. Baxırıq, internetdə bir insan danışanda insan üzü meydana çıxır. Elə deyilmi?\n“Görünüşü fil qulağı kimidir” -deyir. Kompüteri açanda fil qulağı kimidir. “Donuz gözü kimi gözü vardır” deyir. Baxırıq, həqiqətən ortasında kiçik bir göz var. Elə deyilmi? Yəni. Oradan çəkiliş də edilə bilər, insanlar danışa da bilir. Lakin bu heyvanın əsas xüsusiyyəti insanlarla danışmasıdır. Kompüterdə sən ona bir şey söyləyirsən o da sənə bir şey söyləyir, danışırsan. Canlılıq xüsusiyyəti olaraq Quranda yalnız buna diqqət çəkilmişdir. Ayağı vardır demir, gedər demir. “Tükellimihum” yalnız danışar. İnsanlara xitab edər, yəni qarşılıqlı danışma dialoq təmin edən bir heyvandan bəhs edir. Heyvan deyərkən bir hərəkətli varlıq, debbabe debib vurnuxma mənşəyindən gəlir debbabe. Məsələn, tank üçün dabbe deyilir. Debib. Yəni hərəkətli hər hansı bir cisim. Yaxud gözlə görünməyən çox kiçik tərpənən cisimlər. Həqiqətən, kompüterə yaxından baxanda çox kiçik tərpənən görünüşlərdən meydana gəldiyini görərik. Televizor da elədir. Çox kiçik parçacıqların hərəkət etməsi ilə yaranan quruluşdur. Bu səbəbdən almanın içində çürüyün yayılmasına da dabbe deyilir. Debib. Yəni gözlə görülməyən kiçik hərəkətlənmələr. Tam kompüter və televizora uyğundur.\nMEHDİ VƏ İSA MƏSİH DABBƏDƏN, YƏNİ TELEVİZOR VƏ İNTERNETDƏN İSTİFADƏ EDƏRƏK TƏBLİĞ EDƏCƏKLƏR\n“Üzərində hər rəng görünər” -deyir. Baxanda ekrana, internetə hər rəng var. “Hər şeyi görən bir gözü olacaq” -deyir. Kompüterdə baxanda o gözü bir yerə tutduğunda hər yeri, hər şeyi görür. Hər cür səsi mükəmməl qəbul edəcəyi deyilir. Götürür danışır. Ayədə: “Münafiqləri də xəbərdar edəcək” -deyir.\nBu səbəbdən doğrudur. O söz, yəni Allahın verdiyi söz, bu sözlə qarşılaşdıqlarında, bu söz meydana gələndə, yəni qiyamət əlamətləri Mehdi (ə.s)-ın zühuru, İsa Məsihin nüzulu, Axırzamana aid əlamətlər meydana gələndə, bu dövr gələndə “onlara yerdən yaranan torpaqdan yaranan bir dabbə bir cisim hərəkətli bir cisim çıxararıq. O da insanların necə bizim ayələrimizə qəti məlumatla inanmadıqlarını onlara söyləyər”. Yəni qəti məlumat ötürər. Qəti olan məlumatı, dəqiq, səhih olan məlumat ötürər. Qəti məlumatla inanmayanlara qəti məlumatı ötürər. İndi elə olmurmu? “Üzü insan üzü kimidir” -deyir. Hətta “saqqallıdır” -deyir. Yəni deməli, televizorlara saqqallı bir insan çıxacaq, yaxud saqqallı insanlar çıxacaq. Müsəlmanların əksəriyyəti, yəni 90%-i, hocaların hamısı saqqallıdır. Deməli çıxıb İslamdan, Qurandan bəhs edəcəklər. Təbliğ edəcəklər, ona işarə edir. “Və izə vaka” hadisə, məhz hadisə. Yəni Axırzamana aid bütün əlamətlər. “Kavlu əleyhim ahrecna lehim dabbeten minel ard tükellimihum” söz “tükellimihum” söz mənşəli. İnsanlarla danışar, xitab edər. “Annel nas” xalqa “kanu biayetina la’yukunu” baş verdi. Hadisə baş verdi. O söz “əl kavlu” Allahın sözüdür. Mehdi (ə.s)-ın çıxışı Allahın sözüdür. İsa Məsihin çıxışı Allahın sözüdür. Allah sözündən dönməz. Axırzaman əlamətləri Allahın sözüdür. Hamısı çıxmışdır. “Əleyhim” onlar üzərinə “ahrecna” çıxardıq “lehim” onlar üçün, onlara. “dabbeten” dabbə. Yəni hərəkətli varlıq “minel ard” ərzdən, yerdən, torpaqdan “tükellimihum” onlara söyləyəcək, danışacaq. “ənnə” olduğunu “ən nas” insanlar “kanu” oldular “bi ayəsinə” ayələrimizə “la’yukunune”, inanmazlar. Yəni Axırzamanda insanlar ayəyə, Qurana inanmayacaqlar. İnam meydana gəlməyəcək. Dabbə-tül ərzdə Mehdi (ə.s) danışacaq, İsa Məsih danışacaq və insanlara təbliğ edəcəklər, insanların imanı artacaq. İmanı olmayan insanlarda iman meydana gətirəcəklər. Aynəl yakin, ilməl yakin, hakkəl yakin məlumat meydana gətirəcəklər. Nə vaxt? Allahın vədi gəldiyi zaman. Yəni əsrimizdə.


Polisə “paqonlarını sökdürəcəm” deyən deputat Musa Qasımlıdırmı? | 24saat\nPolisə “paqonlarını sökdürəcəm” deyən deputat Musa Qasımlıdırmı?\nSentyabrın 16-da, günün ikinci yarısında Bakıda yol polisi ilə millət vəkili arasında mübahisə yaranıb. Deputat insanların arasında polisi acılayaraq onu işdən qovduracağı ilə hədələyib. Avtosfer.az hadisə şahidlərinin verdiyi məlumat əsasında yazıb ki, Hüseyn Cavid prospektindəki «Mothercare» mağazasının qarşısında – avtobus dayanacağında «Prado» markalı avtomobil park edilib. Bunu görən yol polisləri həmin avtomobilin fotolarını çəkərək protokol tərtib ediblər.\nProtokol yazılarkən millət vəkili onlara yaxınlaşaraq «nə üçün maşınımın şəklini çəkirsiniz, bilmirsiniz ki, kimin maşınıdır?»-deyə, irad tutub.\nYol polisləri isə bildiriblər ki, avtobus dayanacağında avtomobillərin dayanması qayda pozuntusudur. Bundan hiddətlənən sürücü yaxasındakı bayrağı göstərərək «mən deputatam, gör sənin başına nə oyun açacam, paqonlarını sökdürəcəm» deyib.\tƏtrafdakı insanlar vəziyyəti belə gördükdə deputata yaxınlaşaraq ona etiraz ediblər və «nə üçün qayda pozursunuz, sonra da polisi acılayırsız» deyərək irad bildiriblər. Vəziyyəti belə görən millət vəkili avtomobilə minib və oradan uzaqlaşmaq istəyib. Lakin yol polisləri ona 40 manatlıq cərimə protokolu yazaraq yola salıblar. Bundan daha da hiddətlənən deputat yol polisinə “sənin başına oyun açacam” deyərək, yoluna davam edib.\nAvtosfer.az saytı həmin deputatın kimliyini açıqlamasa da, onun elm sahəsində kifayət qədər tanındığını və həm də parlamentdə müxalifət partiyasını təmsil etdiyini yazıb.\n24saat.org saytının apardığı araşdırma zamanı məlum olub ki, saytın yazdığı kimi həm elmi sahədə kifayət qədər tanınan, həm də müxalifət partiyasını təmsil edən deputat olmasa da, eyni parametrlərə qismən uyğun şəxs Musa Qasımlı ola bilər. Belə ki, cənab Qasımlı tarix elmləri doktoru, professordur. O həm də 27 yanvar 2016-cı il tarixindən etibarən Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Qafqazşünaslıq İnstitutunun direktoru vəzifəsində çalışır. Siyasi mənsubiyyətcə Vətəndaş Həmrəyliyi Partiyasının üzvü olsa da, Milli Məclisdə bitərəf deputat kimi təmsil olunması məlum iddianın səhihliyini şübhə altına salır.\nMilli Şura-Müsavat qovğasında kimlər nələr yazdı? – “Facebook”dan REPORTAJ\n“Yaxşı olar ki, o deputatlar pay kimi aldıqları statusları haqda düşünsünlər”\n10/08/2016\tDeputat sələmə pul verir – FAKT\n08/08/2016\tDeputat İqbal Məmmədov kəndlilərin istifadə etdiyi suya qan axıdır – ŞOK GÖRÜNTÜLƏR\n27/09/2016\tGünün fotosu: deputatların bu fotosunda kim kimdir?\n12/08/2016\tAzərbaycan Demokratik Cumhuriyyətini necə tanıyırsan? TEST


Zərərli cizgi filmləri\nDəyanət Rzayev: "Valideynlər uşağın baxacağı cizgi filminin məzmununa, zamanına diqqət etsin, nəzarətsiz qoymasın"\nElnur Rüstəmov: "Bu gün elə cizgi filmləri çəkilir ki, onlara nəinki uşaqların, hətta böyüklərin belə baxması məqsədəuyğun deyil"\nTahiba Quliyeva: "Zorakılıq məzmunlu cizgi filmləri uşaqları real həyatdan uzaqlaşdıra bilər"\nCizgi filmləri azyaşlılar üçün çox önəmlidir. Valideynlərə, pedaqoqlara, psixoloqlara suallar verilir - cizgi filmlərin uşaqlara nə kimi təsiri var? Hansı cizgi filmlərinə baxmaq daha yaxşıdır - yerli, yoxsa xarici? Ümumiyyətlə uşaqlar bu animasiya filmlərinə baxmalıdırlarmı?\nƏvvəlcə bu animasiya filmlərinin bir tərəfinə, yəni müsbət tərəfinə nəzər yetirək. Cizgi filmləri rəngli, obrazlı, sadədirlər. Özünün tərbiyəvi istiqamətinə görə oyunlara, nağıllara yaxındır. Bəzi cizgi filmləri uşaqlara tərbiyələndirici təsir göstərir, onlara bu və ya digər vəziyyətdə necə davranmağı öyrədir, dəcəllik edən, daim mübahisə edən, yoldaşları ilə yola getməyən uşaqların sonunun necə olmasını onlara izah edir. Sanki bununla uşaqları bir çox çətin vəziyyətlərdən qoruyur. (mehriban olacaqsan səninlə dostluq edəcəklər, ya da əksinə...). Doğrudan da animasiya filmlərinə bu istiqamətdən baxanda onların necə də öyrədici, tərbiyələndirci xüsusiyyətə malik olduğunu görürük, bununla onlar sanki valideynlərə öz övladlarını yetişdirməkdə kömək edirlər. Sehrli qəhrəmanlar onlar üçün sanki nümunə olur.\nLakin bir çoxlarımıza da məlumdur ki, bəzi cizgi filmləri uşaqlarda aqressiya yaradır, fikirlərini tamam başqa istiqamətə dəyişir. Məsələn, bir çoxlarımızın sevərək izlədiyimiz "Tom və Jerry" cizgi filmi. Daim qaça-qaç, biri digərini ya balta ilə vurur, ya suda boğmağa çalışır. Bəzi cizgi filmlərinin isə sujet xətti tamamilə anlaşılmazdır. Bir çox müasir cizgi filmləri pedaqoji, psixoloji və etik cəhətdən savadsız çəkilir. Onları özlərində heç bir məna kəsb etmirlər, yalnız qəddarlıq, aqressiya, qanunsuzluq.\nHətta bəzi xarici cizgi filmlərində müəyyən qədər erotik səhnələr də yer alır.\nEkspertlər hesab edirlər ki, bunun üçün də valideynlər cizgi filminin üslubundan asılı olmayaraq çalışmalıdırlar ki, onu övladı ilə birgə izləsinlər. Suallara cavab verməyə çalışmaq lazımdır. Cizgi filmi bitdikdən sonra onu mütləq müzakirə etmək lazımdır. Uşaq bu filmdən nəyi anladı? Nə üçün baş qəhrəman məhz o cür hərəkət etdi? Mənfi qəhrəman düzgün hərəkət etmişdimi? O davranışları həyatda təkrar etsək necə olar? vəs. Bəlkə də bu üsulla uşaqlara daha çox şey öyrədə bilərik..\nDəfələrlə deyilməsinə baxmayaraq, bu gün yenə də ekranlarda zorakılıq məzmununa malik cizgi filmləri nümayiş etdirilir. Bunun isə uşaq psixologiyasına kifayət qədər mənfi təsir göstərməsi də dəfələrlə bəyan edilib. Uşaqların zoraklıq xarakterli filmlər izləməsi də təhlükəli şal sayılır.\nMütəxəssislər də hesab edirlər ki, bu tip nümayişlər günün müəyyən hissəsini onları izləməklə keçirən uşaqların psixologiyasında ciddi problemlər yarada bilər. İndi olmasa belə, onların şüuraltında yer alan bu səhnələr nə zamansa həyatda da təkrarlana bilər.\nPeşəkar Psixologiya Mərkəzinin Uşaq İnkişaf Klubunun direktoru və psixoloqu Tahiba Quliyeva bildirib ki, televiziyanın ulaqların həyatında həm müsbət, həm mənfi təsirləri mövcuddur: "Uşaqlar televizora baxaraq bir çox şeyi məhz burdan öyrənirlər. Bir çox hallarda uşağın sakitliyini təmin etmək və ya işlərimizi rahat görə bilmək üçün uşağı saatlarla televizorun önündə qoyuruq. Bu isə uşaq psixologiyasına mənfi təsir göstərir. Bəzən uşaqda ciddi problemlərə gətirib çıxardır. Cizgi filmlərin uşaqlarımız üzərində nə qədər ciddi təsirə malik olduğunu düşünmürük. Cizgi filmlər də özlüyündə qruplara ayrılır: öyrədici cizgi filmlər və zorakılıq məzmunlu cizgi filmlər".\nPsixoloqun sözlərinə görə, zorakılıq məzmunlu cizgi filmləri uşaqları real həyatdan uzaqlaşdıra bilər: "Zorakılıq məzmunlu cizgi filmlər uşaqlarda davranış pozuntuları, aqressiya, qorxu, laqeydlik və empatiya hissinin zəif olması, zorakılığa meyilli olması, real həyatdan uzaqlaşma kimi xüsusiyyətlər yaradır. Uşaqlar həyatı yaxşı dərk etmədikləri üçün cizgi filmlərdə, gün ərzində izlədikləri zorakılıq məzmunlu film və ya verilişlərdə baş verən hər hansı bir davranış və ya davranışları örnək alır, özlərini orda izlədikləri obrazların yerinə qoyurlar. Bunun da xoşagəlməz nəticələri dünya statistikasında öz əksini tapıb. Bu işdə əsas məsuliyyət valideynlərin üzərinə düşür. Uşaqların xüsusi cizgi film izləmə saatları olmalı və bu cizgi filmlər diqqətlə seçilməlidir".\nPsixologiya və Konsultasiya Mərkəzinin (PCC) psixoloqu Elnur Rüstəmov isə qeyd edir: "Cizgi filmlərin əsas hədəf qrupu uşaqlardır. Orada proseslərin rəngarəng olması da uşaqların diqqətini çəkməyə yönəlir. Seçilən obrazlar da uşaqların tərbiyəsində əhəmiyyətli rol oynamağa xidmət edir. Çünki, uşaqlar bədii filmlərdən çox cizgi filmlərə maraq göstərirlər. Hər bir cizgi filminin də konkret motivi olur. Yəni, onun nəyi özündə ehtiva etməsi, hansı mesajları cəmiyyətə ötürməsi çox önəmlidir.\nMəsələn, sovet dövründən bəri ən çox tanınan və sevilən cizgi filmlərdən biri "Nu Poqodi"də daim mübarizədən söhbət gedirdi. Burda bir dovşanın bir canavarı aldatmasından bəhs olunur. Eləcə də "Tom and Jerry"də də biz o prosesi görürük. Amma bu cizgi filmlər bir tərəfdən yaxşı olsa da, digər tərəfdən əyri yolları öyrədirdi, ortada aqressiya, daim narahatçılıq var idi. Yaxşı olardı ki, cizgi filmlərinin çəkilmə prosesində uşaqlara daha çox humanizm, insansevərlik, qayğı kimi şeylər nəzərdə tutulsun. Tutaq ki, "Kayu" cizgi filminə baxaq. Burda personajlar çox yaxşı qurulub. Hər bölümdə də uşaqlara hansısa əhəmiyyətli bir şey aşılanır. Məsuliyyət, ailəyə, dostlara, böyüklərə hörmət, tədbirdə özünün necə aparmaq, ad gününü necə keçirmək, necə istirahət etmək və s. kimi. Çox yaxşı olardı ki, çəkilən cizgi filmlər bu kimi keyfiyyətləri təbliğ eləsin".\nPsixoloq təklif edir ki, milli motivli cizgi filmlər çəkilsin: "Bu gün elə cizgi filmləri çəkilir ki, onlara nəinki uşaqların, hətta böyüklərin belə baxması məqsədəuyğun deyil. Müsbət hal olardı ki, bizim milli nağıllarımız əsasında, sırf millli motivli cizgi filmləri çəkilsin. Burda etnipsixologiyadan qaynaqlanan məsələlər var ki, biz onları daha yaxşı dərk edə bilərik".\nPsixoloq Dəyanət Rzayev də problemlə bağlı fikirlərini bildirib. O, zorakı məzmunlu cizgi filmlərinin uşaqların şüur altına həkk olunduğunu və nə zamansa həyatda təkrarlana biləcəyini deyir. Bu səbəbdən psixoloq valideynlərin uşaqların üzərində ciddi nəzarətinə ehtiyac olduğunu bildirir: "Sovet dövürndə çəkilən cizgi filmlərində uşaqlarda mərhəmət hissini gücləndirmək, insanların bir-birinə qayğı göstərməsi, bağışlamaq kimi hisslər daha çox təbliğ edilirdi. Amma bu gün daha çox zorakılıq məzmunlu cizgi filmləri çəkilir. Görürsən ki, cizgi filmində xeyir şərə qalib gəlir, lakin ortada qan var. Sovet vaxtının ən zorakı cizgi filmi "Nu Poqodi" sayılırdı ki, heç orda belə qanlı səhnələr yox idi. Üstəlik indi cizgi filmlər günün hər saatında nümayiş olunur. Görürsən ki, gecə saat 2-3-də televiziyada cizgi filmi nümayiş olunur. Halbuki, uşaqlar bu vaxtı yatmalıdır. Sovet dönəmində insanlara seçim vermirdilər. Dövlət özü qərar verirdi ki, nə vaxt yatmaq lazımdır, nə vaxt işə getmək lazımdır və s. Bu da elmə əsaslanırdı. Amma bugünkü gündə insanlar qarşısında seçimlər qoyulub ki, necə istəsən, yaşaya bilərsən. Ona görə də, bu cizgi filmlərini günün hər saatında verirlər. Uşağın nə vaxt ona baxmasına isə valideyn nəzarət edir. Eyni zamanda uşağın baxdığı nümayişin məzmununa görə də valideyn məsuliyyət daşıyır. Uşağın gördükləri şüuraltına həkk olunur və üstündən 15-20 il keçsə belə, həmin səhnələr ona uyğun mühitdə reallaşa bilər. Ona görə də bunlar təhlükəlidir. Uşaqlarla bağlı bu məqamlara xüsusi diqqət yetirilməlidir. Ən azından valideynlər maarifləndirilməlidir ki, onlar öz uşaqları ilə məşğul olsun və uşağın baxacağı cizgi filminin məzmununa, zamanına diqqət etsin, nəzarətsiz qoymasın".\nXalq Cəbhəsi.- 2014.- 13 iyun.- S.11.


Bilik - Huizhou Olink Technology Co., Ltd.\nAvtomobil naqillərinə dair əsas biliklər\nAvtomobil naqili qoşqu (avtomobil naqili qoşqu), elektrik təchizatı və avtomobildə olan müxtəlif elektrik hissələrinin fiziki əlaqəsini həyata keçirir. Kablolama qoşqu vasitənin hər yerinə paylanır. Mühərrik bir avtomobilin ürəyi ilə müqayisə edilirsə, kabel qoşqu vasitənin müxtəlif elektrik hissələri arasında məlumat ötürülməsindən məsul olan avtomobilin sinir şəbəkə sistemidir.\nAvtomobil naqillərinin qoşulması üçün iki növ sistem mövcuddur\n(1) Çin də daxil olmaqla Avropa və Amerika ölkələri tərəfindən bölünən TS16949 sistemi istehsal prosesinə nəzarət etmək üçün istifadə olunur.\n(2) Əsasən Yaponiyada: Toyota, Honda, istehsal prosesinə nəzarət etmək üçün öz sistemlərinə sahibdirlər.\nAvtomobil naqili qoşqu istehsalçıları öz xüsusiyyətlərinə malikdir və kabel istehsal təcrübəsinə və kabel xərclərinə nəzarətə əhəmiyyət verirlər. Dünyanın iri tel qoşqu zavodları əsasən Yazaki, Sumitomo, Leni, Guhe, Fujikura, kelop, Jingxin və s. Kimi tel və kabellərə əsaslanır.\nAvtomobil naqili qoşqu üçün ümumi materialların qısa təqdimatı\n1. Tel (aşağı gərginlikli tel, 60-600v)\nMilli standart xətt: QVR, QFR, QVVR, qbv, qbv və s\nGündəlik işarə: AV, AVS, AVSS, AEX, AVX, cavus, EB, TW, she-g və s.\nAlman işarəsi: flry-a, flry-b və s\nAmerika xətti: Sxl və s\nÜmumi spesifikasiyalar nominal kəsik sahəsi 0,5, 0,75, 1,0, 1,5, 2,0, 2,5, 4,0, 6,0 kvadrat mm olan tellərdir.\nKılıf (rezin qabıq) ümumiyyətlə plastikdən hazırlanır. Bağlantı etibarlılığını təmin etmək üçün preslənmiş terminalın ötürücüsü ona daxil edilir. Material əsasən PA6, PA66, ABS, PBT, PP və s\nKişi terminalı, qadın terminalı, üzük terminalı və dairəvi terminal və s. Daxil olmaqla siqnalları ötürmək üçün müxtəlif telləri birləşdirmək üçün tel üzərində qıvrılan formalı bir hardware komponenti.\nƏsas materiallar pirinç və bürüncdür (pirinç sərtliyi bürüncdən biraz aşağıdır) və pirinç böyük bir nisbətdədir.\n2. Kılıf aksesuarları: Suya davamlı bolt, kor fiş, möhürləmə halqası, kilidləmə plitəsi, toka və s\nÜmumiyyətlə kılıf terminalı ilə bağlayıcı yaratmaq üçün istifadə olunur\n3. Tel qoşqu kauçuk hissələri delikdən\nAşınmaya davamlı, suya davamlı və sızdırmazlıq funksiyalarına malikdir. Əsasən mühərrik və kabin arasındakı interfeysdə, ön kabin ilə kabin arasındakı interfeysdə (ümumilikdə solda və sağda), dörd qapı (və ya arxa qapı) ilə avtomobil arasındakı interfeysdə və yanacaq çənində paylanır. giriş.\n4. Bağlamaq (klip)\nAvtomobildə məftil qoşmalarını tutmaq üçün ümumiyyətlə plastikdən hazırlanmış orijinaldan istifadə olunur. Qalstuklar, körük kilid bağları var.\n5. Boru materialı\nOluklu boruya, PVC istilik daralan boruya, fiberglas boruya bölünür. Kablolu qoşqu qorumaq üçün örgülü boru, sarma borusu və s.\nÜmumiyyətlə, paket bağlamada təxminən 60% və ya daha çox körük istifadə olunur. Əsas xüsusiyyət yaxşı aşınma müqaviməti, yüksək temperatur müqaviməti, alov gecikdirici və istilik müqaviməti yüksək temperatur zonasında çox yaxşıdır. Körüklərin temperatur müqaviməti - 40-150 ℃. Materialı ümumiyyətlə PP və pa2-yə bölünür. PA alov gecikdirmə və aşınma müqavimətində PP-dən yaxşıdır, lakin əyilmə yorğunluğunda PP PA-dan yaxşıdır.\nHeat PVC istiliklə büzülən borunun funksiyası büzməli boruya bənzəyir. PVC borunun elastikliyi və əyilmə deformasiyası müqaviməti yaxşıdır və PVC borusu ümumiyyətlə bağlıdır, buna görə də PVC borusu əsasən kəməri əyilməsinin budağında istifadə olunur, beləliklə telin hamar keçidini təmin edir. PVC borunun istilik müqavimət temperaturu yüksək deyil, ümumiyyətlə 80 below-nin altındadır.\nİstehsal lent: tel qoşqu səthində yara. (PVC, süngər lent, parça lent, kağız lent və s.). Keyfiyyəti müəyyən edən lent: istehsal məhsullarının qüsurlarını müəyyənləşdirmək üçün istifadə olunur.\nBant, ümumiyyətlə bağlayıcı materialların təxminən 30% -ni təşkil edən tel bağlamada bağlama, aşınma müqaviməti, izolyasiya, alov gecikdirici, səs azaldılması, işarələmə və digər funksiyalar rolunu oynayır. Tel qoşqu üçün üç növ lent var: PVC lent, hava flanel lent və parça əsas lent. PVC lent yaxşı aşınma müqavimətinə və alov gecikməsinə malikdir və istilik müqaviməti təxminən 80 resistance-dir, buna görə səs azaltma performansı yaxşı deyil və qiyməti nisbətən aşağıdır. Flanel lent və parça əsas lentin materialı ev heyvanıdır. Flanel lent ən yaxşı bağlanma və səs-küy azaltma performansına malikdir və istilik müqaviməti təxminən 105 ℃; parça lent ən yaxşı aşınma müqavimətinə malikdir və maksimum temperatur müqaviməti təxminən 150 is-dir. Flanel lent və parça əsas lentin ümumi dezavantajları zəif alov gecikmə və yüksək qiymətdir.\nAvtomobil naqili qoşqu bilikləri\nAvtomobil naqili qoşqu\nAvtomobil naqili qoşqu avtomobil dövriyyəsi şəbəkəsinin əsas hissəsidir. Kabel qoşqu olmadan heç bir avtomobil dövrəsi olmayacaqdır. Hal-hazırda, istər lüks bir avtomobil olsun, istərsə də qənaətli bir avtomobil olsun, məftillər, bağlayıcılar və sarma lentlərindən ibarət olan kabel qoşqu əsasən eynidır.\nAvtomobil telinə adi ev tellərindən fərqli olaraq aşağı gərginlikli tel də deyilir. Adi ev telləri müəyyən bir sərtliyə sahib mis tək nüvəli teldir. Avtomobil telləri mis çox nüvəli elastik tellərdir, bəziləri saç qədər nazikdir. Bir neçə, hətta onlarla yumşaq mis tel yumşaq və qırılması asan olmayan plastik izolyasiya edilmiş borulara (PVC) bükülmüşdür.\nAvtomobil naqillərindəki qoşquların ümumi spesifikasiyalarına nominal kəsişmə sahəsi 0,5, 0,75, 1,0, 1,5, 2,0, 2,5, 4,0, 6,0 və s. Olan tellər daxildir. Hər biri tellər üçün istifadə olunan icazə verilən yük cərəyanına malikdir. müxtəlif enerji istehlakı avadanlığının. Nümunə olaraq nəqliyyat vasitəsinin qoşqularını götürün, 0,5 spesifikasiya xətti alət lampası, göstərici lampası, qapı lampası, tavan lampası və s. Üçün tətbiq olunur; 0.75 spesifikasiya xətti plaka lampası, ön və arxa kiçik lampalar, əyləc lampası və s. Üçün uygundur; 1.0 spesifikasiya xətti dönüş siqnal lampası, duman lampası və s. Üçün uygundur; 1.5 spesifikasiya xətti far, buynuz və s. Üçün uygundur; generator armatur məftili, topraklama məftili və s. kimi əsas güc xətti 2.5-4mm2 məftil tələb edir. Bu yalnız ümumi avtomobilə aiddir, əsas yükün maksimum cərəyan dəyərindən asılıdır. Məsələn, batareyanın topraklama teli və müsbət güc xətti avtomobil telləri üçün ayrıca istifadə olunur. Onların tel diametri nisbətən böyükdür, ən azı on kvadrat millimetrdən çoxdur. Bu "Big Mac" telləri əsas qoşquya daxil edilməyəcəkdir.\nMəftil qoşqusunu düzəltməzdən əvvəl məftil şeması diaqramından fərqli olan əvvəlcədən məftil qoşqu diaqramı çəkilməlidir. Devre şematik diaqramı, müxtəlif elektrik hissələri arasındakı əlaqəni təsvir edən bir görüntüdür. Elektrik komponentlərinin bir-biri ilə necə əlaqəli olduğunu əks etdirmir və hər bir elektrik komponentinin ölçüsü və forması və aralarındakı məsafədən təsirlənmir. Kablolama qoşqu diaqramı hər bir elektrik komponentinin ölçüsünü və formasını və aralarındakı məsafəni nəzərə almalı və elektrik komponentlərinin bir-biri ilə necə əlaqəli olduğunu əks etdirməlidir.\nKablolu qoşqu fabrikinin teknisyeni məftil kəməri cədvəlinə uyğun olaraq məftil qoşqu məftil lövhəsini düzəltdikdən sonra işçi məftil taxtasının qaydalarına uyğun məftili və məftili kəsəcəkdir. Bütün avtomobilin əsas qoşquları ümumiyyətlə mühərrik (alovlanma, EFI, enerji istehsalı, işə salma), alət, işıqlandırma, kondisioner, köməkçi elektrik cihazları və əsas qoşqu və qol qoşqu daxil olmaqla digər hissələrə bölünür. Nəqliyyat vasitəsinin əsas qoşqu qurğusu, ağac dirəyi və budağı kimi çoxsaylı qol məftil qoşqularına malikdir. Gösterge paneli, bütün vasitənin irəli qoşulan əsas qoşqu hissəsinin əsas hissəsidir. Uzunluq əlaqəsi və ya rahat montaj və digər səbəblərdən dolayı, bəzi nəqliyyat vasitələrinin məftil dəsti baş qoşqu (alət, mühərrik, ön işıq yığımı, kondisioner, batareya daxil olmaqla), arxa qoşqu (arxa lampa yığımı, plaka lampası, magistral lampa), dam qoşqu (qapı, tavan lampası, səs buynuzu) və s. Kəməri hər ucu telin əlaqə obyektini göstərmək üçün rəqəm və hərflərlə işarələnəcəkdir. Operator, işarənin müvafiq tellərə və elektrik cihazlarına düzgün şəkildə bağlana biləcəyini görə bilər, bu da qoşqu təmir edildikdə və ya dəyişdirildikdə xüsusilə faydalıdır. Eyni zamanda, telin rəngi tək rəngli və ikiqat rəngli xəttlərə bölünür. Rəngin məqsədi də təyin olunur ki, bu da ümumiyyətlə avtomobil istehsalçısı tərəfindən müəyyən edilmiş standartdır. Çinin sənaye standartları yalnız əsas rəngi nəzərdə tutur, məsələn, topraklama telində tək qara, elektrik xətti üçün qırmızı monoxrom istifadə olunur, qarışdırıla bilməz.\nTel qoşqu toxunmuş tel və ya plastik lentlə sarılır. Təhlükəsizlik, işləmə və istismar rahatlığı üçün toxunmuş tel bükülmə aradan qaldırıldı. İndi yapışqan plastik lentlə bükülmüşdür. Bağlayıcı və ya qulaq, qoşqu ilə qoşqu arasında və qoşqu ilə elektrik hissələri arasında əlaqə üçün istifadə olunur. Bağlayıcı plastikdən hazırlanır və fiş və yuvaya malikdir. Kablolu qoşqu tel qoşqu ilə bağlayıcı ilə, qoşqu ilə elektrik hissələri arasındakı əlaqə bağlayıcı və ya qulaq ilə bağlanır.\nAvtomobil funksiyasının artması və elektron idarəetmə texnologiyasının geniş tətbiqi ilə getdikcə daha çox elektrik komponenti, daha çox tel və tel qoşqu qalınlaşacaq və ağırlaşacaqdır. Bu səbəbdən inkişaf etmiş avtomobil CAN avtobus konfiqurasiyasını təqdim etdi, multipleks ötürmə sistemini istifadə etdi. Ənənəvi məftil qoşqu ilə müqayisədə məftillər və konnektorların sayı xeyli azalır və bu da məftilləri asanlaşdırır.


Bu gün hər kəsə yaxşı məlumdur ki, ölkəmizdə Respublika Prezidenti cənab İlham Əliyevin yürütdüyü məqsədyönlü dövlət siyasətinin əsasını vətəndaş amili təşkil edir. Ölkə başçısının vətəndaşlara olan diqqət və qayğısı son 3 ildir ki, Qazaxda da hər zaman ön planda tutulur. Bunu rayon rəhbərliyi tərəfindən sakinlərlə keçirilən səyyar görüşlər, görüş zamanı səslənən fikirlərə, qaldırılan məsələlərə operativ şəkildə baxılması, vətəndaşların ərizə və müraciətlərinə əsasən fərdi şəkildə keçirilən qəbullar da əyani şəkildə sübut edir.\nŞəhər sakinləri Rəhimova Vəfa Əli qızının, İsayeva Gülnarə Firdovsi qızının, Hüseynbəyli kənd sakini Həsənova Nigar David qızının işlə bağlı müraciətlərinə cavab olaraq "Azərxalça” ASC-nin Qazax filialında və "Saloğlu” mebel fabrikində müvafiq iş yerləri təklif olunub.\nYuxarı Salahlı kənd sakinləri Şəmşiyev Saməddin Qara oğlu və bacısı, şəhid ailəsi Kazımova Bəsdi Qara qızı torpaq sahəsi ilə təmin olunmaqları barədə müraciət ediblər. Vətəndaşların istəklərinə cavab olaraq aidiyyatı üzrə müraciət etmələri bildirilib. Eyni zamanda vətəndaşların məsələsinin həlli istiqamətində köməklik olunması ilə bağlı aidiyyatı üzrə tapşırıq verilib.\nHüseynbəyli kənd sakini Qasımova Sahibə Talıb qızı isə müraciətində müəllim işləyən gəlininin iş yerinin dəyişdirilməsinə köməklik olunmasını qeyd edib. Vətəndaşa gəlininin Təhsil Nazirliyi tərəfindən müəllimlərin yerdəyişməsi ilə bağlı keçirilən imtahanda iştirak etməsi tövsiyə olunub.\nŞəhər sakinləri Mahmudova Rəna Heydər qızının, Əliyev Sənan Ayaz oğlunun, Xanlıqlar kənd sakinləri Süleymanova Raxmaya Mustafa qızının, Məhərrəmov Filip Qara oğlunun, Sadıqov Hüseyn Dursun oğlunun, Kosalar kənd sakini Rzayeva Firəngiz Həsrət qızının, Qızılhacılı kənd sakini Pənahova Güllər Əmiraslan qızının, Daş Salahlı kənd sakini Mərdanov Omar Şəmil oğlunun müxtəlif məzmunlu müraciətləri də müvafiq olaraq cavablandırılıb.


MATC.AZ: Millinin debütantları və ya ixtisara düşən kapitanlar\nMillinin debütantları və ya ixtisara düşən kapitanlar\n13 Mart 2019, 17:44\nAVRO-2020-nin seçmə mərhələsində birinci oyununu Xorvatiyaya qarşı keçirəcək Azərbaycan millisinin heyəti açıqlanıb. Matc.az saytının məlumatına görə, yeni baş məşqçi Nikola Yurçeviçin ilk siyahısında kifayət qədər yenilik diqqət çəkir.\nƏvvəla birdən-birə 6 debütantın olduğunu vurğulamaq lazımdı. "Sumqayıt"ın yarımmüdafiəçiləri Əli Babayev və Aleksey İsayevin çıxışı xorvatiyalı mütəxəssisin diqqətindən yayınmayıb. Doğrudu, ikinci son vaxtlar əvvəlki formasından uzaq görünür. Lakin bu da Yurçeviçi fikrindən daşındırmayıb. Həmçinin "Neftçi"də əsas heyətdə yerini möhkəmlədən Ömər Buludov da ilk dəfə əsas yığma ilə toplanışa cəlb ediləcək. "Tobol"un qapıçısı Emil Balayev, "Qarabağ"ın çərçivə qoruyucusu Şahruddin Məhəmmədəliyev və "Neftçi"nin müdafiəçisi Anton Krivotsyuk əvvəllər milliyə çağırılsalar da, hələ də debüt etmək imkanı qazanmayıblar. Bu baxımdan onların da ilk oyuna çıxmaq şansları yaranıb.\nSon vaxtlar klubunda müntəzəm oynamaq İspaniyada legioner həyatı yaşayan Eddi İsrafilovun uzun müddətdən sonra milliyə çağırılmasına kömək olub.\nYurçeviçin ixtisara saldığı oyunçu sayı da az deyil. Hər şeydən əvvəl Kamran Ağayev və Rahid Əmirquliyev adları diqqət çəkir. Görünür, milli komandanın kapitanlarının klublarındakı performansı çalışdırıcını qane etmir. Müxtəlif vaxtlarda yığmaya çağırılan Məhəmməd Mirzəbəyov, Ruslan Qurbanov və Amil Yunanov kimi bir çox oyunçu da baş məşqçinin gözünə girməyi bacarmayıb.\nDiqqətçəkən digər məqam "Qəbələ"dən heç kimin çağırılmamasıdı. Müdafiəçilər Bəhlul Mustafazadə, Ürfan Abbasov, yarımmüdafiəçi Cavid Hüseynov və hücumçu Rauf Əliyev dəvətlilər sırasına düşə bilməyiblər.\n27 May 2019, 10:10\n27 May 2019, 09:58\n27 May 2019, 01:54\n“Bursaspor”, “Ərzurumspor” və “Akhisar” Super Liqanı\n26 May 2019, 22:21\nSəfirlik: Mxitaryan 3 dəfə Azərbaycanın işğal\nRamil Şeydayevin komandası darmadağın oldu və\n26 May 2019, 12:25\n"2 oyundan 2 xal toplamaq\n26 May 2019, 11:20\nZaur Axundov: "Keşlə" avrokubok haqda\n26 May 2019, 00:00


Bayram günlərində ölkə ərazisində yağış yağacaq\nQurban bayramı günlərində Azərbaycanda müşahidə olunacaq hava proqnozu açıqlanıb.\nEkologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi Milli Hidrometeorologiya Departamentinin Hidrometeoroloji Proqnozlar Bürosunun baş hidroloqu Asif Verdiyev APA-ya açıqlamasında bildirib ki, oktyabrın 4-də Bakıda və Abşeron yarımadasında buludlu hava şəraitinin üstünlük təşkil edəcəyi, axşama doğru yağış yağacağı gözlənilir. Cənub-şərq küləyi əsəcək. Havanın temperaturu gecə 13-15, gündüz 17-22 dərəcə isti olacaq.\nAzərbaycanın rayonlarında oktyabrın 4-də bəzi yerlərdə yağış yağacağı gözlənilir. Əsasən Lənkəran-Astara zonasında intensivləşəcəyi ehtimalı var. Havanın temperaturu gecə 10-15, gündüz 18-23, dağlarda gecə 1-6, gündüz 6-10 dərəcə isti olacaq.\nOktyabrın 5-də isə Bakıda və Abşeron yarımadasında dəyişkən buludlu olacağı, arabir tutulacağı gözlənilir. Əsasən gecə və səhər saatlarında bəzi yerlərdə yağış yağacağı, günün ikinci yarısında kəsiləcəyi gözlənilir. Şimal küləyi əsəcək. Havanın temperaturu gecə 12-15, gündüz 17-22 dərəcə isti olacaq.\nAzərbaycanın rayonlarında oktyabrın 5-də arabir yağış yağacağı gözlənilir. Əsasən şimal və şərq rayonlarında intensivləşəcəyi ehtimalı var. Arabir güclənən qərb küləyi əsəcək. Havanın temperaturu gecə 10-15, gündüz 19-22, dağlarda gecə 1-6, gündüz 6-10 dərəcə isti olacaq.


Lent.az | KULIS - Peyğəmbər olmaq istəyən uşaq – ASİ SUALLAR\n09-02-2018 / 17:40\nPeyğəmbər olmaq istəyən uşaq – ASİ SUALLAR\nKulis.az gənc yazar Azər Xanların “Asi suallar” pritçasını təqdim edir.\n- Baba, mən böyüyəndə peyğəmbər ola bilərəm?\n- Yox, ay bala, peyğəmbəri Allah özü seçir.\n- Mən neyləyim ki, Allah məni də seçsin?\n- Böyüyəndə bu suallara özün cavab taparsan. Hələ ki ata-babanın yolunu saxla, dinimizin buyurduqlarına əməl elə. Bizim davamçımız ol.\n- Baba, mən bilən, elm öyrənmək daha maraqlıdı. İki üstəgəl ikinin cavabını ədəbiyyat müəllimi də, fizika müəllimi də, cəbr müəllimi də eyni cür verir. Amma din haqqında İranda oxuyub gələn Molla Nəcəf bir söz deyir, Türkiyədə oxuyub gələn Molla Qəşəm ayrı söz. Sinif yoldaşım xristian Andreyin pravoslav atası da anasını katolik kilsəsinə getdiyinə görə söyür həmişə. Niyə belə olur? Kimin günahıdır bu?\n- Bala, uzaq ol o beyni şikəst mollanəcəflərdən, mollaqəşəmlərdən! Onlar danışdığı din deyil, hoqqabazlıqdır. Onlar din əhli deyil, din tacirləridir.\n- Ay baba, onlar da sənin doğru bildiyin dinə, namaza hoqqabazlıq, dəllallıq deyirlər... Baba, biz iki min il qabaq yaşasaydıq, oda inanardıqmı, inəklərə səcdə eləyərdikmi? Axı onda islam dini hələ göndərilməmişdi.\n- Ay bala, Allah hər dini öz zamanına görə göndərib.\n- Onda Allah niyə xristian dinində insanlara deyir rahib olun, ailə qurmayın, amma islam dinində buyurur ki, evlənin, nəsil artırın, kişilər istəsə 2, 3, 4 arvad alsın. Xristian adamını islam adamından niyə ayırır? Allah adamların az olduğu 1-ci əsrdə niyə istəməsin ki, kişilər evlənsin, insanların sayı çoxalsın, amma 7-ci əsrdə adamların sayı çox olsa da, yenə onların çoxalmasını istəyir, kişilərin çox arvad almasını doğru sayır?\n- Ay bala, dövlətin də qanunları olur, zaman dəyişdikcə ordan bəzi bəndlər çıxarılır, bəziləri əlavə olunur. Allah nəyin düz, nəyin səhv olduğunu elçilərinin diliylə bizə çatdırıb.\n- Ay baba, axı dövlətin qanunlarını adamlar yazır, yazdıranlara necə sərf eləsə, elə də yazırlar. Amma Allah səhv eləməz, tərəf saxlamaz. Bir də ki, hər möcüzənin şahidi olmalıdır. Allah hansı peyğəmbərlə danışanda bunu bir başqası da görüb? Allah niyə heç bir kitabı 2, 3, 5, 10 peyğəmbərə birdən göndərməyib? Birinə Tövrat göndərib, birinə Zəbur, birinə İncil, birinə də Quran. Hamısı da şahidsiz.\n- Ay bala, O, yerin-göyün ağasıdı, biz Ona şahid dura bilmərik. O, dünyanı yaradanda da şahidsiz yaradıb.\n- Allah niyə qullarını fərqləndirir onda, baba? Onların içindən peyğəmbər seçir? Axı qulun qulluqdan başqa vəzifəsi olmaz. Bəs hanı Onun ədaləti? Möcüzə göstərə bilməzdimi Allah? Məsələn, adamlar bir səhər oyanardılar, həqiqət hamısına əyan olardı. Kitaba, peyğəmbərə də ehtiyac qalmazdı.\n- Ay bala, sən məktəbdə qələm-dəftərsiz, kitabsız-müəllimsiz nəsə öyrənə bilərsən? Allah insanları düz yola çəkmək üçün kitablar, peyğəmbərlər göndərib.\n- Baba, axı o peyğəmbərlərin hansı möcüzəsi sübuta yetirilib? Nuhun gəmisimi tapılıb, quş dili bilən Süleymanın lüğətimi?\n- İsa peyğəmbərin öldürüləcəyini bilə-bilə ölümə getməsi, çarmıxa çəkilməsi qəhrəmanlıq deyilmi, mənim balam?\n- Ay baba, İsa peyğəmbər o çarmıxı qırıb-töksə, ona cəza kəsənləri qılıncdan keçirsə, qəhrəman olardı. Başını aşağı salıb haqsız cəzaya tabe olmaq qorxaqlıqdır, məncə.\n- Ay bala, elə məqam var ki, orada öldürmək yox, ölmək qəhrəmanlıq sayılır.\n- Ay baba, igid ölən cənnətə düşür?\n- O baxır igidliyə, ay bala.\n- Yaxşı, biri o birinin haqqını yedi, düşdü cəhənnəmə. Haqqı yeyilən də cənnətdə. Axı onlar bir-birini görməyəcək. Bəs haqqı yeyilən nə biləcək ki, Allah onun qisasını alıb?\n- Yəqin Allah onları hardasa üzləşdirər... Sən şəkk eləmə, oğul, O Kişinin zərb-dəstini hələ çox görəcəksən həyatda, çox... Darıxma.\n- Ay baba, mən şəkk eləmirəm, mən istəyirəm Allah doğrudan da olsun.\n- Arxayın ol, bala, sən artıq istəyinə çatmısan.\n- Bir də bilirsən ən çox nə istəyirəm?\n- İstəyirəm dünyada bir din olsun.\n- İnşallah dinimiz bütün dünyaya yayılar, sən deyən olar.\n- Yox, mən istəyirəm yeni din gəlsin, hamı üçün bir din.\n- İstəyirəm Allah məni də özünə peyğəmbər seçsin.\n- Lənət şeytana!\n- Niyə qorxdun, baba, bəyəm mən pis şey istədim?..


Kolumbiyada Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi anılıb\n25 Fevral 2017 11:36\nFevralın 24-də Azərbaycanın Kolumbiyadakı səfirliyində Xocalı soyqırımının 25 illiyi ilə bağlı anım mərasimi keçirilib.\nSəfirlikdən bildiriblər ki, əvvəlcə Xocalı soyqırımı qurbanlarının xatirəsi bir dəqiqəlik sükutla yad edilib.\nMüvəqqəti işlər vəkili Ramil Fərzəliyev Xocalı soyqırımının baş vermə səbəbləri haqqında tarixi faktlardan bəhs edib. Xocalı faciəsinin Ermənistanın Azərbaycana qarşı apardığı işğalçı siyasətin nəticəsində baş vermiş ən dəhşətli və qanlı hadisə olduğu bildirilib. BMT Baş Məclisinin 1948-ci il 9 dekabr tarixli 260 (III) saylı qətnaməsi ilə qəbul edilmiş “Genosid cinayətinin qarşısının alınması və cəzalandırılması haqqında” Konvensiyada müəyyən edilmiş soyqırımı cinayətini təşkil edən bütün əməllərin Xocalıda Ermənistan tərəfindən tətbiq olunduğu faktlarla iştirakçılara çatdırılıb.\nHeydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə həyata keçirilən “Xocalıya ədalət!” beynəlxalq təbliğat-təşviqat kampaniyası haqqında məlumat verilib.\nDaha sonra Xocalı faciəsindən, eləcə də Ermənistanın işğalçı siyasətindən, bu hadisə nəticəsində qaçqın və məcburi köçkünə çevrilmiş azərbaycanlılardan bəhs edən videolar nümayiş etdirilib.\nTəqdim edilən faktlardan çox təsirlənən Kolumbiya senatının elmi köməkçisi Anna Karina Silva, Santa Tomas universitetinin beynəlxalq münasibətlər fakültəsinin sonuncu kurs tələbəsi Danna Pasaçoa bütün dünya ictimaiyyətinin bu qəddarlığı şiddətlə qınamalı olduğunu bildiriblər.\nSonra tədbir iştirakçıları Azərbaycanın bütün məhrumiyyətlərə sinə gərərək son illər siyasi, iqtisadi və mədəni inkişafı haqqında məlumatlandırılıb, videoçarx nümayiş etdirilib.\nR.Fərzəliyev bildirib ki, Azərbaycan dövləti heç bir xarici dəstək və yardım olmadan öz daxili imkanları hesabına qaçqın və məcburi köçkünlər üçün hər bir şərait yaradıb. Belə ki, çadır düşərgələri tamamilə ləğv edilib.\nTədbir iştirakçılarına Xocalı soyqırımı haqqında ispan dilində nəşrlər, o cümlədən İRS jurnalının müxtəlif buraxılışları təqdim olunub.\nSonda iştirakçılara ehsan süfrəsi açılıb.