Kəramət Böyükçöl bu vəziyyətə özü-özünü salır – Elmira Axundova yazır » Kaspi.azAzərbaycanda özəl xəbərlər, araşdırmalar, təhlillər və müsahibələrin tək ünvanı\n11 Noyabr 2018, 09:31\n"Literaturnı Azərbaycan” dərgisinin 10-cu nömrəsində Xalq yazıçısı Elmira Axundovanıngənc nasir Kəramət Böyükçölün bir neçə esse və hekayələri haqqında "Özünü axtarıb tapmaq” adlı məqaləsi yayımlanıb. Artkaspi.az həmin məqalənin tərcüməsini oxucularına təqdim edir:\n"Kaspi” və "Mir literaturı” qəzetlərində, "Literaturnıy Azerbaydjan” jurnalında rusdilli gənc ədiblərin hekayələrinə tez-tez rast gəlirəm, onları maraqla oxuyuram. Eyni maraq məndə Azərbaycan dilində yazan gənclərin nəsrini oxuyarkən də yaranır. Belə "kiçik” nəsr nümunələri "525-ci qəzet”də tez-tez dərc olunur, bu, lazımlı və nəcib işdir. Təəssüf ki, Azərbaycanın rusdilli yazıçıları da, elə ana dilində yazan ədiblərimiz kimi bu gün ədəbiyyat məkanının o biri üzündə baş verənlərdən hər zaman olduğundan daha çox xəbərsizdirlər: birincilər doğma dillərini yaxşı bilmirlər, azərbaycandilli gənclər isə rus dili biliklərini, demək olar ki, itiriblər – hər iki kəsim ən yaxşı halda tərcümə ədəbiyyatına üz tutur, çox zaman isə öz qazanlarındaca qaynamağa üstünlük verirlər. Bu, gerçəkdən məyusedici haldır, çünki hansı dildə yazmalarından asılı olmayaraq, bugünkü "gənclərin” nəsrində çoxlu təmas nöqtələri var, çoxlu maraqlı paralellər aparmaq və ölkəmizdəki müasir ədəbi prosesi səciyyələndirən olduqca maraqlı nəticələrə gəlmək mümkündür. Düşünürəm ki, bu, bizim çoxsaylı ədəbiyyatşünas və tənqidçilərimiz üçün faydalı mövzudur. Mən yalnız problemi göstərdim. … Məni qələmə sarılmağa sövq edən isə gənc olsa da, ədəbi dairələrdə yetərincə tanınan Kəramət Böyükçöl adlı nasirin – hədsiz impulsiv və emosional, gənclərin böyük əksəriyyəti kimi əsəbləri üzdə olan insanın, epotaj, təxribat, klassiklərə və ədəbiyyat korifeylərinə sayğısız münasibət hesabına belə olsa, bir sözlə, non-konformizm və qiyamçılıqla populyarlıq qazanmaq istəyən şəxsin yaradıcılığı oldu... …Bir dəfə necəsə Kəramət ona sərbəst mövzuda müsahibə verməyimi xahiş elədi, onunla bir neçə saat keçmişdən və gələcəkdən, ədəbiyyatdan və siyasətdən danışdıq, bu cavan oğlan, bəlkə, öz səmimiyyəti, bəlkə, sözə sevgisi, bəlkə də, başqasının mövqeyini dərk etmək, başqasını anlamaq kimi hissləri ilə məndə rəğbət oyatdı. Əsl ədib, şübhəsiz ki, anlamaq istedadına malik olmalıdır. Sonra isə abunəçisi olduğum "525-ci qəzet”in yay saylarında Kəramət Böyükçölün bir yığın gözəl hekayələri ilə tanışlıq imkanım yarandı. Bu hekayələrin keyfiyyəti eyni səviyyədə olmasa da, hamısı adamı necəsə özünə çəkir. Mövzular, bir qayda olaraq, çox şəxsi, hətta bəzən eksiztensialdır – yaddaşa və dünyadan erkən getmiş dostun ruhuna müraciət, ironik özünüaxtarışlar ("Özümü tapa bilmirəm. Axtarışdayam neçə gündür. Tapsam, öldürəcəm özümü. Görəsən, hardan düşdüm, hardan yıxıldım? Nə qədər fikirləşirəm, yadıma gəlmir”), intihar barədə fikirlərindən kimin və necə xilas etməsi barədə düşüncələr. Yeri gəlmişkən, bu sonuncu esse özünün amansız səmimiyyəti və son nəticədə nikbin ovqatı ilə çox qiymətlidir, mən bu və ya digər mərhələdə Kəramət kimi eyni fikirlərdən yaxa qurtara bilməyən bütün gənclərə onu oxumağı tövsiyə edərdim. Təsadüfi deyil, demək olar ki, hər gün KİV-dən biz gənc bir oğlanın ya qızın intiharı barədə xəbərlər oxuyuruq. Hərçənd, çox zaman intiharın səbəbləri çox əhəmiyyətsiz olur və onları, demək olar, həmişə aradan qaldırmaq mümkündür. Təəssüf ki, belə məqamlarda o adamların yanında Kəramət kimi birisi olmayıb. Böyükçölün "Məni intihardan kim və necə xilas etdi” adlı essesində çox maraqlı bir məqam var: "Heç kim məni xilas edə bilməyəndən sonra isə axırda düşündüm ki, özümə müraciət edim, kömək istəyim. Düzü, qəbuluma düşmək o qədər də asan olmadı. Qapının ağzında nə qədər gözlədim və içəri girən kimi özümdən soruşdum ki, dərdin nədir? Elə şeylər danışdım, elə şeylər danışdım, özümə gülməyim gəldi. Məlum oldu ki, dərdim yoxdur. O mənada ki, ümumiyyətlə, dünyada intihara səbəb olacaq dərd yoxdur. Bunu özümə başa salandan sonra ayağa qalxdım, boynumu qucaqlayıb üzümdən öpdüm. Və bu yaxşılığa görə özümə təşəkkür etdim”. Və bu essenin sonunda həyatsevər bir çağırış səslənir: "Bir də deyirəm, doğrudan da, hansı şərtlərlə yaşadığımıza, bir tikə çörəyimizi hansı şərtlərlə yediyimizə baxmayaraq, xoşbəxt olmağın yolunu tapmaq lazımdır. İşıq mənim üçün dayanmadan xoşbəxt olmağa can atmaqdır”. Kəramətin bütün hekayələri, mahiyyətcə, bu mürəkkəb, anlaşılmaz dünyada özünü axtarmağa həsr olunub. Hətta yaxınları – ürək çatışmazlığından əziyyət çəkən atası, Barış adlı körpə oğlu, ali məktəbə qəbul imtahanlarında tanış olduğu kürənsaçlı qızla maraqlı görüş barədə hekayələrdə də Kəramət hər şeydən əvvəl özünün ruh halını, hiss və həyəcanlarını təsvir edir. Məsələn, hələ körpə vaxtı o öyrənib ki, tibb elmi ürəkköçürmə əməliyyatlarına imkan verir. Bundan sonra o, gecə-gündüz ürəyini atasına vermək barədə düşünüb:\n"Gecə-gündüz fikirləşirdim ki, deməli, mən ürəyimi atama verə bilərəm. Amma bunu evdə deməyə utanır, sadəcə, sinəmdə atam üçün ehtiyat bir ürək gəzdirirdim. Hərdən isə öz ürəyimi atamın sinəsində təsəvvür edir, o saat da təngnəfəs olurdum, tövşüyürdüm. Elə bil mənim balaca ürəyimin atamın qanını dövr eləməyə gücü çatmırdı”. ...Kəramət Böyükçölün hekayələrinin qəhrəmanları ona tanış, yaxın, doğma, əziz adamlardır. O, adi, sıradan həyati situasiyaları qələmə alır. Amma bütün bu situasiyalar müəllifə yalnız öz qəlbinin dərinliklərinə səyahət etmək üçün bir vasitədir. Bəzən gənc yazıçı öz nəsrində Çexov dərinliyinə və dəqiqliyinə nail olur, özü də bunu elə ustalıqla edir ki, hekayəni oxuyarkən az qala nəfəsin kəsilir. Məsələn, "Fləş” hekayəsi məni çox təsirləndirdi. Qısa məzmununu desəm, hekayə onun kənd ziyalısı, rus dili və ədəbiyyatı müəllimi olan dayısı haqqındadır. O, çoxdandır ki, hekayələrini özü üçün yazır, onları çap eləməyə də çalışmır. Və bu məqam onu bizim gözümüzdə ucaldır. Müəllif qeyd edir ki, dayısının hekayələrindən bəzilərini oxuyub, amma onların ədəbi keyfiyyətinə görə uğurlu hesab eləmək olmaz, amma bunu dayıya deyə bilməzsən, axı hekayələr, əslində, onun bütün həyatıdır, bəlkə də, onun hamıya məlum olan həyatından daha vacibdir. Həyatının hansısa mərhələsində dayı müasir texniki nailiyyətlərlə maraqlanmağa başlayıb, kompüterlə dost olub və uzun illər yazdıqlarının hamısını elektron formata keçirib. Sonra isə hekayələri kiçik fləşin yaddaşında qeydə alıb, bu fləşi o, səmimi qəlbdən bəşəriyyət tarixindəki kəşflərin ən möcüzəlisi hesab edir. Günlərin bir günündə dayı bütün köhnə əlyazmalarını yandırır, hesab eləyir ki, onlara heç bir ehtiyac yoxdu, çünki hamısını fləşə köçürüb… Fləş isə qəfildən itir, axı hər dəfə dayı onun yerini dəyişirmiş, axırda onu hara qoyduğunu özü də unudub. Novellanın sonu, bayaq da qeyd etdiyim ki, Çexovvari bitir: "Dayımla da danışdım. Səsi dəyişmişdi. Hiss elədim ki, fləşkartı çox axtarmağa qorxur ki, birdən tapa bilməz”. "Kölgəsində öpüşdüyümüz ağaclar” hekayəsini də çox bəyəndim. Hekayə sevgidən, daha doğrusu, kişinin qadına sevgisindən bəhs edir. Müəllifin fikrincə, qadın çətin, bəzən də əzab və sınaq dolu həyat yollarında kişini sonadək addımlamağa sövq eləyən yeganə qüvvədir. "Bəzən sevgini mənasızlaşdırmaq üçün onu müxtəlif şeylərlə əvəzləyirlər, ora-bura yozurlar. Guya əsl sevgi tanrı sevgisidir. Guya əsl sevgi həyata sevgidir, quşa, ağaca, təbiətə sevgidir. Bunların hamısı boş-boş şeylərdir. Bu sevgilərin heç biri insanı sonacan yaşatmır, yarı yolda qoyur, işlərin ala-yarımçıq qalır. Əsl sevgi qadına sevgidir. Çünki qadından başqa heç bir sevgi adamın canını ağrıtmır. Ağrı necə gözəldir. Ağrılarınızın qədrini bilin! Sevirsən, əlin, qolun, sinən sızıldayır. Sonra unudursan, canında ağrıları qalır və uzun müddət o ağrıların hesabına yaşayırsan. Ağrın bədənin bir hissəsinə çevrilir. Hər gecə ağrılarını əzizləyirsən, üşüyürsən, yorğana bürünürsən, yastığı qucaqlayırsan... Yata bilmirsən, yerindən qalxırsan, siqaret çəkirsən, təzədən öz məzarına girirsən, yorğanı üstünə çəkirsən...” Kəramətin hekayəsi həyatın əsasını təşkil edən real məhəbbətin himnidir. Böyükçölün dilindən bu himn bir qədər paradoksal səslənir (ağrısız can nəyə lazımdır?! – müəllif sual edir), amma sən onun fəlsəfəsini daxilən qəbul edir və bu dərdə şərik olursan. Öz ədəbi "eqo”su ilə bərabər Kəramət Böyükçöl eksiztensial çıxılmazlıqdan, bulunduğu dərin stressli emosional və psixoloji durumdan xilas yolu axtarır. Çox zaman Kəramət Böyükçöl özü-özünü bu vəziyyətə salır, çünki xarici mühit, düşdüyü situasiya və daxili təlatümlər düyünündən bəzən baş aça bilmir. Və o, yenidən xilasedici lövbərə – sevdiyi qıza müraciət eləyir, hər şeyə, yalanlarına, daimi get-gəllərinə, hətta xəyanət ehtimalına rəğmən ona inanmasını istəyir. Sevməsini və inanmasını. Yalnız bu zaman onlar xoşbəxt olacaqlar ("İçib küçədə qalsam” hekayəsi)… Yeri gəlmişkən, Kəramətin son hekayələrində eqosentrizm zəifləyir, özünə əzab vermə cəhdləri azalır, əvəzində daha böyük məkan, ənginlik, yeni mövzular və yeni qəhrəmanlar yaranır. Bu mənada onun sinif yoldaşı, daim futbol yarışlarında qapıda dayanmaqla məktəbin şərəfini qoruyan və qapıdan bir top belə keçirməyən Nazim barədə yazdığı "Qapıçı” hekayəsi səciyyəvidir. Kəramət universitetə daxil olur, Nazim isə orduya xidmət eləməyə yollanır. Və oradan geri qayırmır. Kəramət onun ölümü və ümumiyyətlə müharibə barədə patetikasız, sadə şəkildə yazır. Amma elə yazır ki, məktəb yoldaşının ölümü barədə eşidəndən sonra bütün gecəni ağrıdan canavar kimi ulayan müəllifə qoşularaq sən hönkürmək istəyisən. Hətta müəllif kimi ulamaq da istəyirsən. "Ölümünün səhəri günü qəzetlərdə xəbər oxudum ki, Nazim qəhrəmancasına şəhid olub. Yaxın bir əsgər dostunun nişan alındığını görən Nazim durduğu yerdən sıçrayaraq özünü güllənin qabağına atıb. Güllə düz ürəyindən dəyib. Nazim əsl qapıçı idi, son topu sinəsi ilə saxladı, qoymadı durduğu qapıdan vətənə güllə keçsin...”\nYeri gəlmişkən, Kəramətin lirik qəhrəmanı təkcə kədərlənib ağrımır, özünə əzab vermir, o həm də özünü ələ salmağı, öz qüsurlarını etiraf eləməyi, ən adi situasiyalarda (məsələn, Milli Məclisdə olarkən və ya atası ilə anası arasındakı məişət davasının gedişində) belə məzəli tərəfləri görməyi də bacarır. Bu yumor da çexovvari, işıqlı və mərhəmətlidir… Əlbəttə, Kəramət Böyükçölü qarşıda hələ uzun və ümid etmək istəyirəm ki, ədəbiyyatda uğurlu yol gözləyir. O, öz fobiya və qorxularından qurtulmalı, hər şeyi sonadək vərəqə tökməli, öz hiss və həyəcanlarının darısqal dünyasından çıxmalı və onu əhatə edən dünyaya diqqətlə diqqət yetirməlidir. O hələ özünü tapmalıdır. …Fransız ekzistensializminin banilərindən olan Alber Kamyu bir dəfə demişdi: "Gec-tez seyr etməklə hərəkət arasında seçim eləmək lazım gələcək. İnsan olmaq da elə bu deməkdir”. Düşünürəm ki, Böyükçöl üçün də artıq seyr etməkdən hərəkətə keçmək zamanı yetişib. Əks halda, o, Alber Kamyunun eyniadlı əsərinin ("Yad”) qəhrəmanı kimi daim "yad” olmaq təhlükəsi ilə üz-üzə qalacaq. Böyükçölün lirik qəhrəmanı da eynilə özəl, tənha həyat sürür və müəllifin özəlliyi bundadır ki, o, mühitin, cəmiyyətin insanlara sırıdığı qanun-qaydalarla oynamır, özünə və başqalarına yalan danışmaqdan imtina eləyir. Və bu non-konformizm onu qərib, cəmiyyət üçün "yad” adama çevirir. Cəmiyyətdə yaşayırsansa, demək, ondan azad olmaq mümkün deyil. Marksizm-leninizm klassikinin bu gerçəkliyini hələ heç kəs təkzib etməyib. Hərçənd, çoxları cəhd ediblər. Kim bilir, bəlkə, kəramətkimilər, nəhayət ki, bunu bacaracaqlar?\nRus dilindən tərcümə edən: Rəbiqə Nazimqızı


Məşhur saytın rəhbəri həbs olundu\n14:06 11.04.2019 (Yenilənib 13:56 11.04.2019)\nEkvador prezidenti bəyan edib ki, onun ölkəsi Assanca sığınacaq verməkdən imtina etmək qərarına gəlib\nBAKI, 11 aprel — Sputnik. Böyük Britaniya polisi "WikiLeaks" portalının yaradıcısı Cullian Assancın həbs olunması barədə xəbər yayıb. Bu barədə Sputnik Azərbaycan BBC-yə istinadən xəbər verir.\nEkvador prezidenti bəyan edib ki, onun ölkəsi Assanca sığınacaq verməkdən imtina etmək qərarına gəlib.\nQeyd edək ki, Cullian Assanc Avstriya vətəndaşıdır. O, 2012-ci ildən Ekvadorun Londondakı səfirliyinə sığınmışdı.\n"WikiLeaks" dövlət, korporasiya və ya dinlə bağlı sızdırılmış məxfi məlumat və sənədləri dərc edən beynəlxalq sosial internet layihədir. Sayt kriptoqrafiyanın (encryption) hərbi məqsədlər üçün istifadə edilən alqoritmlər vasitəsi ilə məlumatı sızdıranın kimliyini və yerini maksimal dərəcədə məxfi saxlayır.\nSaytın hostu İsveçdə mənzillənən "yüksək dərəcədə etibarlı, məxfi və heç bir sual soruşmayan" PRQ İnternet provayderidir. Bununla yanaşı, "WikiLeaks" öz serverlərini heç bir spesifik yerdə mənzilləmir.\nSaytın rəhbəri Culian Assanc müsahibələrində dəfələrlə bildirib ki, Amerika hakimiyyəti onu cəzalandırmağa hazırlaşır. Bir neçə ay müddətinə saytda "Sığorta" adlı xüsusi məxfi fayl yerləşdirilmişdi. Bu faylı internetdən endirmək mümkün olsa da, onu açmaq üçün xüsusi kod lazımdır.\nEhtimal olunur ki, bu faylda yerləşdirilən kompromatlar ABŞ hakimiyyətini daha çox narahat edir və Assanca qarşı sui-qəsd olacağı halda oradakı məlumatlar yayımlanacaq.\nBu saytda Azərbaycana aid sənədlər də dərc olunub. Azərbaycan Prezidentinin Mətbuat Xidməti isə bu materialları Azərbaycanın qonşu dövlətlərlə münasibətlərini korlamaq, ölkə başçıları arasında inamsızlıq və etimadsızlıq yaratmaq məqsədi daşıyan açıq təxribat adlandırıb.\nCulian Assancdan ciddi iddia\nFransız xadimlər Assanc və Snoudenə siyasi sığınacaq tələb ediblər


ErməNİstanda azərbaycan məNŞƏLİ toponiMLƏRİN İzahli lüĞƏTİ 1 - bet 5\nBeləliklə, Strabonun yaşadığı dövrdə (er.əv. I əsr və bizim eranın I əsri) Sakasena adlı üç əyalət vardı: biri Gürgandan cənubda (Atropatenada), ikincisi Kürdən cənubda (indiki Gəncəbasar bölgəsi), üçüncüsü Kiçik Asiyanın şərqində - Arminidə. Mənbədə Atropatenadakı Sakasena Ərməniyəyə aid edilir (aşağıda onun er.əv. I əsrdə Ərməniyə tərəfindən işğal olunduğunu deyəcəyik), üçüncüsünün isə Arminidə yerləşdiyi qeyd olunur.\nİndiyədək tədqiqatçılar ərazicə bir-birindən aralıda yerləşən birinci və üçüncü Sakasena barədə Strabonun məlumatlarını ikinci Sakasena (Kürdən cənubdakı Gəncə bölgəsi) barədə məlumatla birləşdirərək (məsələn, İ.M.Dyakonov yazır ki. Strabon əsərinin bir neçə yerində Gəncə bölgəsindəki Sakasenanın adını çəkmişdir; 89, 250). Kürdən cənubda Azərbaycan ərazisinin binadan Ərməniyəyə, yəni haylara məxsus olduğu kimi səhv nəticəyə gəlmişlər. Belə hesab etmişlər ki, Strabonun Sakasena barədə məlumatları yalnız bir Sakasenaya aiddir. Azərbaycanlı tədqiqatçılar bu dolaşıqlığı görə bilməmiş, Strabonu ardıcılsızlıqda təqsirləndirməklə kifayətlənmişlər.\nİndi biz başqa bir məsələni araşdırmalıyıq.\nSakasenalar barədə Strabonun məlumatlarından aydın oldu ki, iki Sakasena Ərməniyəyə aiddir: Gürgandan cənubdakı Sakasena və Arminidə - yəni Kiçik Asiyada "yaxşı torpaqları tutmuş" sakların yerləşdiyi Sakasena. Kürdən cənubdakı Sakasenanın (tədqiqatçıların haqlı olaraq Gəncə bölgəsi ilə lokalizə etdikləri Sakasenanın) Ərməniyəyə aid olması barədə Strabonun əsərində və başqa qədim mənbələrdə məlumat yoxdur. Özlüyündə aydındır ki, bunu Strabonun Arminidə "yaxşı torpaqları tutmuş" sakların yerləşdiyi Sakasena haqqında məlumatla birləşdirmək olmaz, ona görə ki, Kiçik Asiyanın şərqində - Arminidə olan Sakasena er.əv. VII əsrdə sakların Urartu dövlətinin ərazisinə girərək məskunlaşması nəticəsində yaranmışdır. O zaman hələ Kiçik Asiyanın şərq hissəsinin adı kimi "Ərməniyə" adı yox idi, Urartu dövlətinin tərkibində "Armeini" (Armini) əyaləti vardı. Deməli, Strabonun Arminidə "sakların yaxşı torpaqları tutması" məlumatını "Urartuda saklar yaxşı torpaqları tutdular" kimi başa düşmək lazımdır. Deməli, er.əv. VII əsrdə Kürdən cənubdakı ərazimiz Urartuya daxil olmadığına görə buradakı Sakasenanı Arminidə lokalizə etmək olmaz. Araşdırmamız göstərmişdir ki, Ərməniyənin işğal etdiyi Sakasena Kürdən cənubdakı Sakasena yox, məhz Gürgandan cənubda - Atropatenadakı Sakasenadır. Aşağıda bu nəticəni təsdiqləyən faktları verəcəyik. İndi bunu deməklə kifayətlənirik ki, Strabona isnad edərək Kürdən cənubdakı ərazimizin "haylara" məxsus olması baxışı tarixi saxtalaşdırmaqdır.\n3. Erməni tarixçilərinin Kürdən cənubda Azərbaycan ərazisini tarixən "hay"ların torpağı saymaları bir də Strabonun Kaspiananın Ərməniyəyə aid olması məlumatına (Strabon, XI, 14, 5) əsaslanır. Halbuki, Strabon əsərinin başqa yerində yazır ki, Kaspiana əyaləti albanlara məxsusdur (Strabon, XI , 4, 5). İndiyədək tədqiqatçılar bu iki məlumatın yalnız bir Kaspianaya aid olduğunu güman edərək albanların Kaspiana əyalətinin bir vaxt Ərməniyə tərəfindən işğalı nəticəsinə gəlmişlər. Bu nəticənin yanlış olduğunu sübut etmək üçün biz əvvəlcə Kaspi əyaləti barədə məlumatları şərh etməli və deməli, indiki Şimali Azərbaycan ərazisində qədimdə iki Kaspi əyalətinin mövcud olduğunu göstərməli və onların lokalizəsini verməliyik.\nNəzərdə tutulmalıdır ki, antik müəlliflərin haqqında danışdıqları Albaniyada (Kür çayından şimalda yerləşən Albaniyada) Kaspi adlı əyalət olmamışdır. Strabon heç yerdə yazmamışdır ki, Albaniyada Kaspiana əyaləti vardır, o yazır ki. "Kaspiana albanlara məxsusdur". Bunlar müxtəlif şeylərdir. Bu onunla izah olunur ki, albanlar həm Kürdən şimalda (Strabonun vaxtında bu albanların Alban adlı dövləti vardı), həm də Kürdən cənubda (Strabonun vaxtında Kürdən cənubda dövlət adı məlum deyil) yaşayırdılar və Kaspi əyaləti də məhz Kürdən cənubdakı albanlara aid idi. V əsr erməni mənbələrindən aydın olur ki, Paytakaran (bu, Beyləqan adının qədim ermənicə yazılışıdır) Kaspi əyalətində yerləşir (Favst Buzand, II, kitab 53-cü fəsil). Beyləqan (Paytakaran) isə Strabon dövründə Kürdən Dərbəndə qədərki ərazini əhatə edən Alban dövlətinə məxsus ola bilməzdi. Bu Kaspi əyaləti yalnız eranın I əsrinin 60-cı illərində əvvəlcə Kürdən cənubdakı ərazidə yaranmış və sonra da Kürdən şimalda yerləşən Alban dövlətini də əhatə etmiş yeni Alban dövlətinə (şərti olaraq biz bunu yeni Alban dövləti adlandırıq) məxsus olmuşdur.\nLakin mənbələrdə digər bir Kaspi də qeyd olunur. III əsrə (262-ci ilə) aid I Şapurun kitabəsində, kitabənin Parfiya versiyasında Balasakan (yunan versiyasında Kaspiana) İran ərazisi kimi qeyd olunmuşdur. Bu Kaspiananın göstərilən mənbədə Balasakan ("Sak düzənliyi") adlanmasının səbəbi məlumdur. Strabonun Böyük Ermənistana aid etdiyi Kaspiana da bu Kaspi əyalətidir. Aşağıda deyəcəyimiz kimi, Ərməniyə məhz bu Kaspiananı er.əv. I əsrin 80-ci illərində işğal etmiş, həmin əsrin 66-cı ilində Böyük Ermənistanın dağılması ilə yenidən Atropatenaya qaytarılmışdır. Bu əyalət Kürün Arazla birləşdikdən sonra Xəzərə qədərki hissəsindən cənubda - indiki Salyan və Muğan düzlərində yerləşirdi. İndi Şimali Azərbaycana aid bu bölgə qədimdə Midiyaya, sonra isə Atropatenaya məxsus olmuşdur. Bəzi Azərbaycan tədqiqatçılarının bu bölgəni Albaniyaya (istər antik müəlliflərin haqqında yazdıqları Albaniyaya, istərsə də şərti olaraq yeni Albaniya adlandırdığımız Albaniyaya) aid etmələri tamamilə səhvdir. Atropatenaya aid bu Kaspiana əyaləti eranın III əsrindən (Sasanlar dövlətinin Atropatenanın müstəqilliyinə son qoyduqdan sonra) İranın ərazisi idi.\nBu Kaspiananın əvvəlcə Atropatenaya, III əsrdən sonra İran Sasanlar dövlətinə məxsus olması bir də aşağıdakı faktlarla təsdiqlənir. Alban tarixçisi Musa Kalankatlı yazır ki. Mesrop Maştos (Vəsr) Kaspi əyalətində xristianlığı yaymışdır. ("Alban tarixi", I kitab, 27-ci fəsil). Aydındır ki, Maştos Zərdüşt dinini himayə edən İran Sasanlar hakimiyyətinin qüvvətli vaxtında İran ərazisində Kaspianada heç bir təbliğat apara bilməzdi. Onun xristian dinini təbliğ etdiyi Kaspi əyaləti indiki Mil düzü idi. Erməni müəllifi Aqatanqel (V əsr) yazır ki, erməni çarı Xosrova (217-238) kaspilər, albanlar, lbinlər və cqiblər köməyə gəlmişdilər. Aydındır ki, Ərməniyədə Arşak sülaləsindən olan Xosrova qarşı mübarizə aparan Sasanlar (bu sülalənin özü İranda Arşaklar sülaləsinin hakimiyyətinə son qoymuşdu) vaxtında İrana məxsus Kaspianadan Ərməniyədə Arşaklar sülaləsindən olan Xosrova kaspilər köməyə gedə bilməzdi. Bu kömək Mil düzünü əhatə etmiş Kaspi əyalətindən ola bilərdi. Erməni tədqiqatçıları əvvəlcə Atropatenaya, sonra İrana aid Kaspiana barədə antik müəlliflərin məlumatlarını (o sıradan Kaspiananın Ərməniyəyə aid olması barədə Strabonun məlumatını) Mil düzünü əhatə etmiş Kaspi barədə erməni mənbələrində və "Alban tarixi"ndə olan məlumatları ilə (o cümlədən Strabonun Kaspiananın albanlara məxsus olması məlumatı) birləşdirərək albanların Kaspi əyalətinin (Mil düzünün) Böyük Ərməniyəyə aid olması nəticəsinə gəlmişlər. Azərbaycan tarixçiləri də yazmışlar ki, bu əyalət əvvəlcə Albaniyaya aid idi, sonra Atropatenaya keçmişdir (Azərbaycan Sovet Ensiklopediyası. V, s. 291). Deməli, tədqiqatçılar qədimdə Cənubi Qafqazda iki Kaspi əyalətinin mövcud olduğunu sezə bilmədiklərinə görə yanlış nəticəyə gəlmişlər. Məsələ belədir: Kürün Arazla birləşdiyi yerdən Xəzərə qədər olan hissəsindən cənubda yerləşən və Atropatenaya aid olan Kaspiananı er. əv. I əsrin 80-ci illərində Ərməniyə işğal etmişdir. Strabonun Kaspiananın Ərməniyəyə aid olması məlumatı da bu hadisə ilə əlaqədardır. Aşağıda bu fikri təsdiqləyən faktları verəcəyik. İndi yalnız bunu qeyd etməklə kifayətlənirik ki, Strabonun albanlara aid etdiyi Kaspiana (Mil düzü - Beyləqan) heç vaxt Ərməniyəyə (yəni haylara) aid olmamışdır. Bu fikri təsdiqləyən bir faktı oxucuların nəzərinə çatdıraq: Alban tarixçisi Musa Kalankatlı yazır ki, Ərməniyə çarı III Tiridad öləndən sonra (330 ya da 332-ci ildə) Paytakaran şəhərində (yəni Beyləqanda) albanlara Sanatruk adlı bir nəfər hökmdar başçılıq edirdi. "Buradan (yəni Beyləqandan-Q.Q.) o, Ərməniyəyə basqın edir" ("Alban tarixi", I kitab, V fəsil). Əgər Paytakaran erməni əyalətidirsə, əvvələn, orada nəyə görə Sanatruk ermənilərin yox, albanların hökmdarıdır, ikincisi, Paytakaran hayların əyalətidirsə müəllif nəyə görə yazmalı idi ki, Sanatruk oradan Ərməniyəyə basqın etdi?\nDeməli, Strabonun Kaspiananın Ərməniyəyə aid olması məlumatına əsasən Kürdən cənubdakı ərazimizin tarixən indiki Ermənistana aid olması fikri də tarixi saxtakarlıqdır.\nLakin bununla əlaqədar olaraq bir məsələni nəzərdən keçirmək lazımdır. "VII əsr Erməni coğrafiyası" adlı mənbədə deyilir ki, Paytakaran Ərməniyənin bir əyalətidir (59). Yuxarıda isə qeyd etdik ki, erməni mənbələrində "Paytakaran" adı Mil düzündə Beyləqanın adının ermənicə yazılışıdır. Tədqiqatçıları dolaşığa salan da budur. Əslində isə məsələ belədir: Ərməniyə er. əv. 80-ci illərdə Atropatenanın Kaspiana əyalətini işğal etmişdi. Lakin VII əsrə aid erməni müəllifi («VII əsr Erməni coğrafiyası» əsərinin müəllifi) Mil düzünü əhatə etmiş Kaspi əyaləti ilə Ərməniyənin er.əv. I əsrdə işğal etdiyi Atropatena Kaspianası ilə qarışdırmış, Mil düzündəki Kaspi əyalətinin ermənicə adı olan Paytakaran adını Atropatenaya aid Kaspianaya şamil etmişdir. Bu onunla bağlı olmuşdur ki, Ərməniyənin Atropatenadan Kaspiana əyalətini qopartdığı vaxtdan təxminən 800 il keçdiyinə görə erməni müəlliflərinin Paytakaran barədə məlumatları dəqiq deyildi. Məsələn, bir erməni mənbəyində Tiflis şəhərinin Paytakaranda yerləşdiyi qeyd olunur. Deməli, VII əsr erməni müəllifinin Ərməniyəyə aid etdiyi Paytakaran Albaniyaya aid Paytakaran yox, Atropatenaya aid Kaspianadır.\n4. Erməni və rus tarixçilərinin Kürdən cənubdakı Azərbaycan ərazisinin tarixən ermənilərə məxsus olması fikri bir də Strabonun bu məlumatına əsaslanır ki, Araksena Ərməniyənin əyalətidir (Strabon, II, 14, və XI, 7, 8). Azərbaycan tarixşünaslığında bu məsələ indiyədək araşdırılmamışdır.\nƏvvəlcə qeyd etməliyik ki, "Araksena" Strabonun özünün düzəltdiyi ad olmaq etibarilə Araz çayının adından və qədim yunan dilindəki yer, ərazi bildirən "-ena" şəkilçisindən ibarətdir. Araksena "Araz sahili" mənasındadır. Belə olduqda, özlüyündə aydındır ki, iki Araksena ola bilər: Arazın sağ sahili və Arazın sol sahili. Bu fikir Strabonun "Araz Araksenanın içərisindən axır" (Strabon, XI, 14, 3) məlumatı ilə təsdiqlənir. Araşdırmamız göstərir ki, Strabonun Ərməniyəyə aid etdiyi Araksena Arazın sağ sahili, yəni Arazın Atropatenaya məxsus sahilidir. Aşağıda bu fikri təsdiqləyən faktları verəcəyik. İndi bunu deməklə kifayətlənirik ki, Strabonun Araksenanın Ərməniyəyə məxsus olması haqqındakı məlumatı Gürgandan cənubda - yəni Atropatenaya aid Sakasena ilə yanaşı qeyd olunmuşdur (Strabon, II, 14 və XI, 7, 8). Demək, bu Araksena Ərməniyəyə məxsus Sakasena ilə ərazicə yaxındır. Özlüyündə aydındır ki, bu yaxınlıq Gürgandan cənubdakı Sakasena ilə yalnız Arazdan cənubdakı Araksena arasında ola bilərdi.\nBeləliklə, deyilənlərdən aydın oldu ki, birinci, Ərməniyə er. əv. I əsrdə Atropatenanın Sakasena, Kaspiana və Araksena əyalətlərini işğal etmişdi, ikinci, Sakasena, Kaspiana və Araksena əyalətlərinin Ərməniyəyə aid olması haqqında Strabonun məlumatları Kürdən cənubdakı Azərbaycan torpağının tarixən erməni ərazisi olduğunu deməyə əsas vermir; üçüncü, Albaniyaya məxsus Sakasena (Gəncə bölgəsi), Kaspiana (Mil düzü) və Araksena (Arazın sol sahili) əyalətlərinin guya Böyük Ərməniyənin tərkib hissələri olması fikri Strabonun məlumatlarının yanlış şərh edilməsi nəticəsində yaranmışdır.\nİndi er.əv. V əsrdə Ərməniyənin Sakasena, Kaspiana və Araksena əyalətlərini məhz Atropatenadan qopardığını göstərən faktlara nəzər salaq.\n1. Strabon yazır ki, "atropatenlilərin qüdrətli qonşuları vardır: onların ( yəni atropatenlilərin) ölkəsini tez-tez viran qoyan ermənilər və parfiyanlardır. Lakin onlar (yəni atropatenlilər) müqavimət göstərir və işğal olunmuş torpaqlarını geri alırlar" (Strabon,XI,13, 2)\n2. Strabon yazır ki, erməni çarları onları əhatə edən xalqların əyalətlərinin bir hissəsini kəsərək malikanələrini genişləndirirlər. Onlar Midiyadan (Strabonun vaxtında Atropatenadan) Kaspiananı, Bosoropedi" (Naxçıvan bölgəsini-Q.Q.). (Strabon,XI,14, 5)\n3. Strabon yazır ki. Tiqran (er.əv. 95-56-cı illərdə yaşamış II Tiqran nəzərdə tutulur) Atropatena hakimlərini fəth etdi (Strabon, XI, 14, 15).\n4. Strabon yazır: "Ərməniyənin şimal hissələrindən (burada Ərməniyənin işğal etdiyi Atropatenanın şimalı nəzərdə tutulur - Q.Q.) biri Kaspi dənizi üstündə (burada Xəzərin cənub qərbi nəzərdə tutulur - Q.Q.) Paraxoatr (Xəzərin cənub qərbində Baqrov dağları nəzərdə tutulur - Q.Q.) dağlarıdır" (Strabon, XI,14, 1).\n5. Strabon yazır ki, Mantiana gölü (Urmiya gölü nəzərdə tutulur - Q.Q.) Ərməniyədədir.\n6. "VII əsr Erməni coğrafiyası" adlı mənbədə 12 əyalətdən ibarət olduğu Paytakaranın Ərməniyəyə məxsus olması göstərilir (59).\nYuxarıda dedik ki, Albaniyada və Atropatenada iki əyalətin Kaspi adlanması erməni mənbələrində dolaşıqlıq əmələ gətirmiş və Mil düzündə Kaspi əyalətinin ermənicə adı olan Paytakaran (Bəyləqan) adı Ərməniyənin er.əv. I əsrdə Atropatenadan qopardığı Kaspiana əyalətinə də şamil edilmişdir. Özlüyündə aydındır ki, "VII əsr Erməni coğrafiyası" adlı mənbədə Paytakaranın 12 əyalətdən ibarət olması məlumatı da həmin mənbənin Atropatenaya aid edildiyi Paytakarandır. Bu 12 əyalətin adları Kürün Arazla birləşdikdən sonra Xəzərə qədər olan hissəsindən cənubda olan bölgədə lokalizə olunmuşdur Ашурбейли С.Б. О датировке и назначении Гыз галасы в крепости Баку, Известия АН Азерб.ССР, 1974, с. 3). Bu məsələ S.Aşurbəyli tərəfindən tədqiq olunduğuna görə üzərində dayanmayacağıq. Təkcə onu deyək ki, Sara xanımın Paytakarana Abşeron yarımadasını da daxil etməsi (Yenə orada, s. 39.) səhvdir.\nGətirilən faktlar göstərir ki, birinci, qədim mənbələrdə Böyük Ərməniyəyə aid edilən Sakasena, Kaspiana və Araksena əyalətlərinin Kür-Araz arası ərazidə yox, Atropatenada olduqları şübhə yeri qoymur. Bu fikrimiz "VII əsr Erməni coğrafiyası" adlı mənbədə bir məlumatla təsdiq olunur. Orada Böyük Ərməniyənin Atropatenada ərazisi haqqında deyilir: "Atropatakanda: Midiyaya tərəf istiqamətdə onun sərhədləri (şimali) Arazın (burada Kürün Arazla birləşdikdən sonra Xəzərə qədər olan hissəsi nəzərdə tutulur - Q.Q.) Xəzər dənizinə töküldüyü yerə qədər dönür" (59). Bu məlumat Kürün bu hissəsindən cənubda yerləşən Kaspiananın Ərməniyə tərəfindən er.əv. I əsrin 80-ci illərində işğal edildiyi haqqında dediklərimizlə üst-üstə düşür. İkinci, yuxarıda deyilənlərdən aydın oldu ki, Böyük Ərməniyənin özü heç də hayların dövləti deyildi.\nİndi Atropatenanın Kaspiana, Sakasena və Araksena əyalətlərinin nə vaxt işğal olunması və nə vaxtadək Ərməniyənin tərkibində qalması sualına cavab verməliyik.\nEr.əv. 250-ci ildə indiki Türkmənistanın cənubunda yaranmış Parfiya dövləti sürətlə böyüyərək Ön Asiyanın bir sıra ölkələrini əhatə edən dövlətə çevrilmişdi. Er.əv. II əsrin ortalarında Parfiya İran ərazisini işğal etdikdən sonra Atropatenanı da özündən əsılı vəziyyətə salmışdı. Bəzi tədqiqatçılara görə bu hadisə er.əv. 161-155-ci illər arasında olmuşdu. Antik müəllif Pompey Troq yazır ki, Parfiya midiyalılarla (yəni atropatenlilərlə-Q,Q.) müharibə aparmış və onları məğlub etmişdir (Pompey Troq, XI, 1, 6). Lakin er.əv. I əsrin əvvəllərində Parfiya zəifləyir. Bundan istifadə edən Ərməniyə çarı II Tiqran (er.əv. 95-55-ci illər) er.əv. 87-ci ildə Parfiya ilə müharibəyə başlayaraq onun hökmdarı II Qotarzın Atropatenanın Aqbatan (indi Həmədan) şəhərini mühasirəyə aldı. II Qotarz II Tiqrana sülh təklif etmiş və müqaviləyə görə Atropatena üzərindəki hakimiyyəti ona vermişdi. II Tiqran Atropatena üzərindəki hakimiyyətini qanunlaşdırmaq məqsədilə hökmdarın qızına evlənmişdi. (История армянского народа. Ереван, 1980, стр. 41).\nErməni tarixçiləri yuxarıda adları çəkilən əyalətlərin eramızın IV əsrinə qədər (çünki IVəsrdə Ərməniyə dövləti dağılır) Ərməniyənin tərkibində qaldığını yazırlar. Bu ağ yalan onunla bağlıdır ki, rus və erməni tarixçiləri Ərməniyə tərəfindən er.əv. 80-ci illərdə işğal olunmuş Sakasena, Kaspiana və Araksena əyalətlərini Kür-Araz ovalığında lokalizə etmiş və deməli, Kürdən cənubda Azərbaycan ərazisinin guya 600 il (er.əv. II əsrdən eramızın IV əsrinə qədər) Ərməniyə tərkibində qaldığını yazmışlar, halbuki, yuxarıda deyildiyi kimi, həmin əyalətlər Atropatenaya məxsus idi. Ərməniyənin Atropatenadan qopardığı həmin əyalətlər er.əv. 66-cı ildə geri qaytarılmışdı. Həmin il Roma II Tiqranı məğlub etmiş və bağlanmış müqaviləyə görə Ərməniyə bütün işğal etdiyi ölkələrdən əl çəkmişdi. Er.əv. 66-cı il Böyük Ərməniyənin dağılması ili hesab olunur. Erməni tarixçisi A.Manandyan yazmışdır ki, II Tiqran vaxtında er.əv. 69-66-cı illərdə Böyük Ərməniyə dağılmışdı (118). (Очерк истории Грузии. Том I, Тбилиси, 1989, с. 296). Bundan sonra Atropatena öz müstəqilliyini bərpa etmiş və deməli, işğal olunmuş Sakasena, Kaspiana və Araksena əyalətlərini geri almışdı. Bunu Klavdi Ptolemeyin (II əsr) Kaspiananın Atropatena əyaləti kimi qeyd etməsi (Ptolemey, VI, 25) də göstərir.\nİndi biz Strabonun Kürdən cənubdakı Sakasena (Gəncə bölgəsi) haqqında məlumatına qayıdaq.\nYuxarıda deyildiyi kimi, tədqiqatçılar indiyədək Strabonun Ərməniyəyə aid etdiyi Sakasena (Ərməniyənin er.əv. 87-ci ildə Atropatenadan qopardığı Sakasena) haqqında məlumatı er.əv. VII əsrdə sakların Arminidə (Kiçik Asiyanın şərqində) «yaxşı torpaqları» tutaraq ora öz adlarına uyğun Sakasena adının verilməsi haqqındakı məlumatına qoşaraq onu Kürdən cənubda Sakasena (Gəncə bölgəsi) haqqındakı məlumatı ilə birləşdirmiş və Kürdən cənubdakı Azərbaycan ərazisinin Ərməniyə tərəfindən işğal olunduğu kimi saxta nəticəyə gəlmişlər. Məsələn, A.Akopyan Strabonun “saklar Arminidə ən yaxşı torpaqları tutdular” məlumatını (yuxarıda dedik ki, bu məlumat Şərqi Türkiyədə olan Sakasenaya aiddir) onun Kürdən cənubdakı Sakasena (Gəncə bölgəsi) haqqındakı məlumatına qoşaraq Kür-Araz ovalığının er.əv. VII əsrdən eramızın IV əsrinə qədər Ərməniyəyə məxsus olduğunu yazmışdır (Акопян А.А. Албания-Алуанк в греко-латинских и древне-армянских источниках. Ереван. 1987, s. 15.). Lakin bu uydurma öz-özünü təkzib edir: saklar er.əv. VII əsrdə gəlmişlərsə Kür-Araz ovalığında Ərməniyədə “ən yaxşı torpaqları” necə tuta bilərdilər ki, o vaxt Armini Urartunun tərkibində Kiçik Asiyanın şərqində bir əyalət idi?! Bizcə, bu qondarmanın üzərində dayanmağa dəyməz. Strabon Kürdən cənubdakı Sakasena barədə yazır: “Bu düzəndən (yəni Arazın sol sahili olan Araksenadan - Q.Q.) sonra Albaniya və Kür çayı ilə sərhədləşən Sakasena gəlir, sonra isə Qoqarena gəlir” (Strabon, XI, 14, 4). Qoqarena indiki Ermənistanla Gürcüstanın həmsərhəd bölgəsinin adıdır və Ermənistanın Quqark r-nun adında indiyədək qalmışdır. Belə çıxır ki, Kürdən cənubdakı ərazi, o cümlədən Sakasena (Gəncə bölgəsi) Strabonun vaxtında Albaniyaya daxil deyildi və Kür çayı Albaniyanın cənubda sərhəd xətti idi.\nHəqiqətdə də antik müəlliflər Plini (Plini, VI, 39), Appian (Appian, 103) və Dion Kassiy (Dion Kassiy, 36. 54) Kür çayını Albaniya ilə Ərməniyə arasında sərhəd xətti kimi qeyd etmişlər. Fəridə Məmmədova məsləhət görür ki, bu antik müəlliflərin məlumatlarına inanmaq lazım deyil. Lakin V əsr erməni müəllifi Favst Buzandın bir məlumatı da vardır: “371-ci ildə Muşeq (türk mənşəli Cinli tayfalarından Ərməniyə sərkərdəsi Muşel Mamiqun - Q.Q.) onlardan (yəni albanlardan -Q.Q.) çoxlu əyalət geri aldı, hansıları ki, onlar tutmuşdular: Uti, Şakaşen, Qardman, Kolt və onlarla həmhüdud əyalətlər. Kür çayını öz ölkəsi ilə (yəni Ərməniyə ilə -Q.Q.) Albaniya arasında əvvəllər olduğu kimi sərhəd etdi” (Favst Buzand, V kitab 13-cü fəsil). Müəllifin qeyd etdiyi bu əyalətlər Kürdən cənubda yerləşirdi: Şakaşen - Gəncə bölgəsi, Uti - Aqstafa r-nu, Kolt - Zəyəmçay və Şamxorçay arasında bölgə, Qardman - Qazax-Borçalı bölgəsi. Bu mənbələrdə olan məlumatlardan Kürdən cənubdakı ərazinin Albaniyaya aid olmadığı nəticəsi alınır. Lakin bir məsələyə diqqət yetirilməlidir: Antik müəlliflərin Albaniyası ilə Favst Buzandın Albaniyası ərazi etibarilə eyni şey deyildi. Belə ki, antik müəlliflərin əsərlərində Albaniya Kürdən şimalda olan ərazini əhatə etdiyi halda, Favst Buzandın adını çəkdiyi Albaniya Kürün hər iki sahilini əhatə edən Albaniyadır. Bu məsələ Azərbaycan tarixşünaslığında dəfələrlə qoyulsa da, onun həllinə nail olunmamışdır.\nYuxarıda verdiyimiz məlumatdan aydın olur ki, Favst Buzandın “əvvəllərdə olduğu kimi” Muşelin Kürü Albaniya ilə Ərməniyə arasında sərhəd xətti fikrini tamamilə başqa cür izah etmək lazımdır: “əvvəllər” dedikdə Ərməniyə ərazisində Sak çarlığı, Orodlar və Ərtaşlar dövlətinin vaxtları nəzərdə tutulur. Lakin qeyd edilməlidir ki, erməni mənbələrində Ar-Taşın Paytakaran (Beyləqan) əyalətini (Kaspi əyalətini) tutması haqqında heç bir məlumat yoxdur. Ona görə də K.V.Treverin Uti, Paytakaran və Kürün bütün sağ sahilinin Artaşes tərəfindən tutulduğu fikri (154, 58) yalnız II Tiqran tərəfindən tutulmuş Kaspiana, Araksena və Sakasena əyalətlərinin Atropatenada yox, Kürdən cənubda səhv lokalizəsi ilə bağlıdır.\nDeməli, Strabon, Plini və başqa antik müəlliflər er.v. IV əsrdən eramızın I əsrinin 60-cı illərinə qədər mövcud olmuş Alban dövlətini nəzərdə tuturlar. Yuxarıda deyildiyi kimi, həqiqətdə də çar Ərənə qədər şimaldakı Alban dövləti ilə indiki Ermənistan ərazisində mövcud olmuş qədim türk mənşəli Sak çarlığı, Orodlar (ermənicə Ervandlar) və Ar-Taşlar dövləti arasında Kür çayı sərhəd xətti idi. Deməli, Plininin “Ərməniyə”adlandırdığı dövlət “hay” adlananların dövləti yox, indiki Ermənistan ərazisində er.əv. 30-20-ci illərə qədər mövcud olmuş türk mənşəli siyasi qurumlar nəzərdə tutulur. Plini eramızın I əsrinin 20-ci illərində öldüyünə görə eranın 50-ci illərindən sonra indiki Ermənistanda Arşaklar sülaləsinin dövləti barədə yaza bilməzdi.\nİndi Strabonun üçüncü Sakasena barədə məlumatının təfsirinə keçək. Strabon yazır ki, saklar “Arminidə ən yaxşı yerləri tutaraq oraya öz adları ilə Sakasena adını vermişlər (Strabon, 81, 8, 4). İndiyədək bütün tarixçilər, o cümlədən azərbaycanlı tədqiqatçılar Strabonun və Atropatenada Kürdən cənubda (Gəncə bölgəsində) Sakasena haqqında məlumatlarını onun "saklar Arminidə ən yaxşı yerləri tutaraq öz adları ilə Sakasena adları vermişlər” məlumatı ilə birləşdirərək Kürdən cənubda yerləşən Sakasenanın hələ er.əv. VII əsrdə (sakların Cənubi Qafqaza gəldikləri əsrdə ) Ərməniyəyə məxsus olduğunu yazmışlar (Шанидзе А.Г. Язык и письмо Кавказских албанцев. “Вестник отд. общественных наук Грузинской ССР. Тбилиси, 1960, № 1, с. 169-170; Тревер К.В.Очерки по истории и культуре Кавказской Албании., М.Л., 1959, с.58.). Halbuki, Strabonun bu Sakasenası Kiçik Asiyanın şərqində yerləşirdi. Türkiyənin şərqində Qızıl İrmak çayının hövzələri orta əsrlərdə Sakasena adlanmışdır (165, 77). Sakların Ərməniyədə tutduğu “yaxşı torpaqlar" da oradadır.\nDeməli, yuxarıda deyildiyi kimi, qədimdə Sakasena (əsli Sakasin) adlı üç əyalət vardı; birinci, Kürgandan cənubda (Atropatenada), ikinci, Kürdən cənubda - indiki Kəncəbasarda, üçüncü, Şərqi Türkiyədə. Strabonun ermənilərə aid etdiyi Sakasena Atropatenada yerləşirdi. Er.əv. 80-60-cı illərdə bu Sakasena II Tiqranın hakimiyyəti illərində Böyük Ərməniyəyə aid idi.\nDeyilənlərdən nəticə alınır ki, birinci, tədqiqatçıların “Sakasena” adının Saka və İran mənşəli «şauna»dan yaranmış “şen” sözündən ibarət olması fikri səhvdir; ikinci, Strabonun məlumatlarında Ərməniyəyə aid Sakasena, Araksena və Kaspiana Atropatenadan II Tiqranın vaxtında işğal olunmuş əyalətlərdir; üçüncü, deməli, Strabonun Sakasena, Kaspiana və Araksena əyalətlərinin Ərməniyəyə aid olması məlumatları əsasında Kürdən cənubdakı Azərbaycan ərazisinin tarixən hayların torpağı olması nəticəsi yanlışdır. Sakasena köklü “Sakasin” adının yunan dilində yazılış formasıdır. Favst Buzandın 371-ci ildə Muşelin Şakaşeni tutması və əvvəllərdə olduğu kimi, Kür çayını Ərməniyə ilə Albaniya arasında sərhəd xətti hesab etməsi məlumatı isə başqa səciyyəlidir: yuxarıda deyildiyi kimi, həqiqətdə, Kürdən cənubdakı Azərbaycan ərazisi “əvvəllər” - yəni er.əv. VII əsrdən türk mənşəli Sak çarlığına, sonra fars mənşəli Yervandlara, daha sonra Artaşlar dövlətinə aid idi. Ona görə də İqrar Əliyev və Fəridə Məmmədova Strabonu və Favst Buzandı günahkar hesab etməkdə (Алиев И.Г. К интерпретации параграфов 1,3,4,5, IV главы XI книги Географии Страбона. ВДИ, 1975, № 3, с.10; Мамедова Ф. О некоторых вопросах исторической географии Албанин I-VIII вв. Сб. “Историческая география Азербайджана”, Баку, 1987, с. 12.) haqlı deyillər. Nəzərdə tutulmalıdır ki, Strabonun Albaniya haqqındakı məlumatları müxtəlif vaxtlara mənsub mənbələrə əsaslanır\nStrabonun “Araz Armininin içərisindən axır” (Strabon, XI, 1.5.) məlumatı da məhz bu tarixi şəraitlə əlaqəlidir. Onun bu məlumatı şübhəsiz, er.əv. I əsrə ( Pompeyin er.əv. 66-cı ildə Albaniyaya hərbi səfəri) aiddir. O vaxt Albaniya Kürdən şimaldakı ərazimizi əhatə edirdi. Kürdən cənubda türk mənşəli sakların, albanların, qarqarların, Utilərin, gəncəklərin və s. yaşadıqları ərazimiz isə indiki Ermənistan ərazisi ilə birlikdə Artaşlar dövlətinin tərkibində idi. Lakin Kürdən cənubda yaşayan bu tayfalar antik müəlliflər üçün ümumi mənada “albanlar” idilər, çünki onların içərisində Alban tayfası aparıcı rola malik idi. Təsadüfi deyildi ki, eranın I əsrinin 60-cı illərində Kürdən cənubda (Aranda) yaranmış dövlət də Alban adlanırdı. Ona görə də Strabon “Qafqaz xalqlarını” sadaladıqda yalnız albanları və iberləri qeyd edir (Strabon, II, 5. 12. ), “erməni” və ya “hay” adını çəkmir. Odur ki, Kürdən cənubda vaxtilə Artaş (Artaşes) tərəfindən işğal olunmuş Paytakaran (Mil düzü), Uti, Artsak və Şakaşen eranın I əsrində çar Ərənin dövlətinə daxil olmuşdur.\nErməni tarixçisi Moisey Xorenasi yazır ki, Ərməniyə hökmdarı III Tiridad (287-382) şimaldan gəlmiş basillərlə (Basil qədim türk mənşəli tayfa adıdır) döyüşdü. Erməni tarixçiləri bu məlumatdan Qarqar çölünün Ərməniyəyə məxsus olması nəticəsinə gəlmişlər.\nLakin belə nəticə yanlışdır. Moisey Xorenasi yazır ki, Tiridad “albanların torpağının içərisindən şimallıların (yəni basillərin - Q.Q.) üstünə yola düşdü” (Moisey Xorenasi, II kitab, 84-cü fəsil). Demək, Qarqar düzünə düşmək üçün Tiridad “albanların torpaqlarının içərisindən” keçmişdi. Bu “alban torpağı” ya Zəngəzur, ya da Artsak (Dağlıq Qarabağ) ola bilər. Bu tamamilə aydındır. Lakin, əgər bu düzən Ərməniyəyə aid deyildisə, Ərməniyə ölkəsinin hökmdarı Albaniyanın Qarqar düzünə nəyə görə gəlmişdi? Əsas məsələ də budur. Lakin buradan heç də Qarqar düzünün Ərməniyəyə məxsusluğu nəticəsi çıxmır. Çünki həmin müəllifin özü II kitab, 84-cü fəsildə yazır ki, İran şahı Şapur şimallıların (yəni türk basillərin) Ərməniyəyə basqınını təşkil etmişdi. Tiridad bundan xəbər tutduğuna görə basillərin Albaniya ərazisindən Ərməniyəyə keçmələrinin qarşısını almaq məqsədilə onları qabaqlamış, “Alban torpağı içərisindən” (yəni ya Zəngəzurdan, ya Dağlıq Qarabağdan) aşaraq Qarqar düzünə düşmüş və basillərlə döyüşmüşdü. Bu məlumat Alban tarixçisi Musa Kalankatlının “Alban tarixi” əsərində də vardır: “Tiridad ordusunu sıraya düzərək Qarqar çölünə enir (bu o deməkdir ki, Tiridad müəyyən dağlıq ərazini aşaraq düşmüşdü - Q.Q.) və sərt bir döyüşdə şimallılarla üz-üzə gəlir” (“Alban tarixi”, I kitab, 12-ci fəsil).\nGöründüyü kimi, Moisey Xorenasinin bu məlumatdan heç də Qarqar düzünün o vaxt Ərməniyəyə məxsus olması nəticəsi alınmır. Doğru nəticə budur ki, həm Qarqar düzü, həm də müəllifin “Alban torpağı” adlandırdığı ərazi (Zəngəzur, ya Dağlıq Qarabağ) Alban ərazisi idi. Bu fikir həmin müəllifin başqa bir məlumatı ilə təsdiqlənir. O yazır ki, (III kitab, 54-cü fəsil) Mesrop Maştos (361-440) Siuni (sonrakı Zəngəzur) əyalətinə gəlib əslən alban olan Beniamin (bu ad “Bibliya”dan götürülmədir) köməyilə albanlar üçün əlifba düzəltdikdən sonra “Ərməniyəyə qayıtdı”. Bu məlumatdan görünür ki, Siuni, hər halda, Ərməniyəyə daxil deyildi. Çünki Maştos buradan Ərməniyəyə qayıtmışdı. Əgər IV əsrin ikinci yarısı və V əsrin I yarısında Siuni Ermənistana aid idisə, nəyə görə Moisey Xorenasi yazmışdır ki, Maştos oradan Ərməniyəyə qayıtdı?.\nVerdiyimiz xülasə göstərir ki, Azərbaycanın qədim və erkən orta əsrlər tarixinin bir sıra prblemləri araşdırılmamış vəziyyətdə qalmışdır. Tarixi mənbələrdə olan məlumatların düzgün şərhi əsasında tarixi həqiqət ortaya çıxarıla bilər, bu şərtlə ki, mənbələrdə olan məlumatlar tarixilik çərçivəsində izah olunmuş olsun. Bu çərçivədən çıxarılmış və başqa dövrə aid edilmiş təfsir elmi əhəmiyyətini itirir.\nIII. ETNIK TARIX MƏSƏLƏLƏRI\nYuxarıda verdiyimiz xülasədən aydın oldu ki, indiki Ermənistan ərazisində er.əv. I minillliyin əvvəllərindən başlayaraq siyasi hadisələrin əsas iştirakçıları türk mənşəli tayfalar və türk mənşəli şəxsiyyətlər idilər. Bu müddəa Cənubi və Şimali Azərbaycan ərazilərində eradan əvvəlki minilliklərdən başlayaraq əhalinin əsas hissəsinin etnik mənsubiyyətcə türk mənşəli olması haqqında konsepsiyamızın tərkib hissəsini təşkil edir. Buna görə biz əvvəlcə qısa şəkildə bu konsepsiya ilə oxucunu tanış etməliyik.\nSon vaxtlaradək Azərbaycan tarixşünaslığında Azərbaycan (burada həm Cənubi, həm Şimali Azərbaycan nəzərdə tutulur) ərazisində və ona bitişik bölgələrdə eradan əvvəlki minilliklərdə və eramızın I minilliyində əhalinin etnik mənsubiyyəti, yəni onların dilcə kimlər olması məsələsində baxışın məzmunu qısaca belə idi: cənubda er.əv. III minillikdən başlayaraq er.əv. I minilliyin ortalarına qədər əhali ya hurri dilində (bu dilin müasir Dağıstan dilləri ilə qohumluğu güman olunur), ya elam dilində (bu dilin isə Hindistanın Dravid-dil ailəsinə mənsub olması güman olunur) danışırdı. Er.əv. I minilliyin əvvəllərində Cənubi Azərbaycan ərazisində yaranmış Manna dövləti də məhz həmin dillərin birinə mənsub etnosun siyasi qurumu idi. Sonra deyilir ki, er.əv. I minilliyin əvvəllərində ya Orta Asiya tərəfdən, ya da Cənub-Şərqi Avropadan İran yaylasına gəlmiş Ari (qədim fars) tayfaları hakim etnosa çevrilmiş və guya onların bir qolu olan madaylar er.əv. VII əsrdə Manna dövlətini yıxaraq Maday (Midiya) dövlətini yaratmışlar. Er.əv. 550-ci ildə hakimiyyət arilərin fars qoluna keçmiş və Əhəmənlər dövləti yaranmışdır. Sonra da deyilir ki, guya ari mənşəli madaylar hurri, yaxud elam dilli tayfaları assimilyasiyaya uğratmış (yəni özünə qataraq dillərini məhv etmiş) və nəticədə er.əv. IV əsrdə Makedoniyalı İsgəndər Əhəmənlər dövlətinə son qoyduqdan sonra Cənubi Azərbaycan ərazisində əvvəlki mannalar, madaylar və başqa tayfalar əsasında dili "azəri" adlanmış bir İran mənşəli xalq - Atropaten xalqı və onun dövləti təşəkkül tapmışdır. Bu xalq isə XI-XII əsrlərdən sonra Səlcuq oğuzları tərəfindən assimilyasiya edilmişdir. Deməli, Azərbaycan dili kənardan gətirilmə və yerli əhaliyə zorla qəbul etdirilmə deyildir. Bu baxış tamamilə qondarmadır.\nŞimali Azərbaycanda er.əvvəl I minilliyin I yarısından əvvəl əhalinin tarixi haqqında yazılı məlumat yoxdur. Bunun səbəbi odur ki, er.əv. III-I minilliklərdə akkad, assur, elam, Urartu və qədim fars mənbələrində olan məlumatlar əsasən Cənubi Azərbaycan haqqındadır. Bu məlumatlar Arazdan şimaldakı ərazini əhatə etmir. Ona görə də Şimali Azərbaycan ərazisi haqqında yazılı mənbələr yalnız Makedoniyalı İsgəndərin er.əv. IV əsrdə Yaxın Şərqi zəbt etməsi ilə əlaqədar olaraq qədim yunan və latın dillərində, eramızın V əsrindən sonra qədim erməni və gürcü mənbələrində və əsas etibarilə erməni dilində tərcümələri ilə bizə gəlib çatmış yerli Alban tarixçilərinin əsərlərindədir. Ona görə də xalqımızın mənşəyi haqqındakı baxış dövr etibarilə Şimali Azərbaycan ərazisinin yalnız er.əv. IV-III əsrlərini və eramızın I minilliyini əhatə edir. Mövcud baxışa görə buradakı əhali (yəni albanlar) ya Dağıstan dilli (ləzgi, avar, saxur, lak, dargin və s.), ya da Şimal-Şərqi Qafqaz dilli (yəni çeçen-inquş, yaxud Nax mənşəli) idi. Bəzi tədqiqatçılar (Azərbaycanda İqrar Əliyev və Fəridə Məmmədova) isə sadəcə "Nax - Dağıstan mənşəli" ifadəsini işlədirlər. Deməli, Şimali Azərbaycan ərazisində minillik dövlət qurumuna malik olmuş alban xalqı ya Dağıstan, ya da Çeçen-İnquş mənşəli imiş. Sonra da deyilir ki, XI-XII əsrlərdə Orta Asiyadan gələrək, Yaxın Şərqi və Cənubi Qafqazı işğal etmiş oğuzlar cənubda "İran mənşəli Atropaten xalqı" ilə yanaşı Dağıstan mənşəli Alban xalqını da assimilyasiya etmiş və tarix səhnəsindən çıxarmışlar. Nəhayət, deyilir ki, indiki azərbaycanlılar cənubda XI-XII əsrlərdən sonra türkləşmiş İran mənşəli atropatenlilərin, şimalda türkləşmiş Dağıstan mənşəli (yaxud Nax, yəni Çeçen-Inquş mənşəli) albanların və bu xalqları assimilyasiya etmiş səlcuq oğuzlarının nəsilləridir. Azərbaycanlıların mənşəyi haqqında baxışın əsas müddəaları belədir.\nBəzi Qərbi Avropa, rus, erməni, gürcü və fars tarixçiləri tərəfindən söylənilmiş bu saxta konsepsiya Azərbaycan tarixinə dair ümumiləşdirilmiş əsərlərdə öz əksini tapmışdır. (Bu barədə ətraflı məlumat üçün bax: 13, 15-40).\nAzərbaycanın minilliklər boyunca tarixini parçalamış, onun etnik tarixində və mədəni irsində arasıkəsilməzliyi, ənənəviliyi məhv etmiş bu baxışın xalqımıza vurduğu mənəvi və maddi zərərin həcmi ölçüyə sığışmır. Onun mənfur cəhəti ondadır ki, namərd erməni qonşumuzun torpağımıza qarşı təcavüzünü tarixi baxımdan əsaslandırmağa çalışan erməni tarixçilərinin fikirləri ilə səsləşir: madam ki, Şimali Azərbaycan ərazisinin XI-XII əsrlərə qədər yiyələrinin kimlər olması aydın deyil, onda Kürdən cənubdakı ərazi ermənilərin, Kürdən şimaldakı ərazi isə Dağıstan xalqlarının olmalıdır.\nİqrar Əliyev və Fəridə Məmmədova Azərbaycanda türk dilli əhalinin XI-XII əsrdən əvvəl yaşadığını inkar edir, Azərbaycan dilinin guya buraya həmin əsrlərdən sonra gətirilmə olduğunu söyləməklə erməni tarixçilərinin Azərbaycana qarşı ərazi iddiasına şərik çıxırlar.\nBeləliklə, son vaxtlara qədər qədim türk etnoslarının Ön Asiyada və Cənubi Qafqazda, o sıradan indiki Ermənistan ərazisində çoxminlik tarixi üstüörtülü vəziyyətdə qalmışdı. Rus və erməni tarixçilərinin nəsildən-nəslə keçmiş qatı antitürk emosiyası ucbatından tarixi həqiqətin üstünü qara pərdə örtmüşdü. Azərbaycan tarixçiləri onların dediklərini təkrar etməklə kifayətlənməli olmuş və deməli, bu antitürk emosiya onların da əsərlərində özünə yer tapmışdı.\nBu saxta baxış hələ Sovet hakimiyyəti dövründə bəzi tarixçilərdə və dilçilərdə şübhə doğurmuşdu. Çünki, bir tərəfdən, er.əv. III minillikdən başlayaraq Cənubi Azərbaycan ərazisində yerli əhalinin hurri, yaxud elam mənşəli, Şimali Azərbaycan ərazisində Dağıstan, yaxud Nax mənşəli olduğu göstərilir, digər tərəfdən deyilir ki, göstərilən minilliklərdə müxtəlif qədim mənbələrdə çəkilən həm Şimali, həm də Cənubi Azərbaycan yer adları və şəxs adları məlum qədim Şərq dillərində (akkad, assur, elam, hurri, Urartu, qədim fars) və indiki erməni, gürcü, Dağıstan və Nax dillərində deyil. Ona görə bu adların çoxu "qədim yerli dillərdəndir" adı ilə kənara qoyulmuşdu. İkincisi, heç cür başa düşmək olmurdu ki, nəyə görə təkcə Azərbaycan ərazisində minilliklər və əsrlərlə ölçülən dövlət qurumları yaratmış yerli əhali belə çox asanlıqla assimilyasiya prosesinə meyilli idilər və iki-üç dəfə dillərindən imtina edərək cənubda guya hurri, yaxud elam mənşəli dillərini ataraq İran dillərinə, sonra da türk dillərinə, şimalda Dağıstan mənşəli, yaxud Nax dillərini ataraq türk dillərinə keçmişlər? Bu proses necə baş vermişdir, hansı linqvistik mexanizm əsasında? Aydın görünür ki, bu qara baxış ağ sapla tikilmişdir. Həm də araşdırma göstərirdi ki, məlum qədim Şərq dillərində, müasir erməni, gürcü və Dağıstan dillərində izah olunmadıqlarına görə "qədim yerli dillərdəndir" adı ilə kənara qoyulmuş adlar əslində qədim türk mənşəlidir (bax: 13, 73-111). Bunun əsasında aydınlaşırdı ki, həm cənubda, həm şimalda yaşamış qədim əcdadlarımız məhz türk mənşəli idilər, lakin onlar özlərini "türk" adlandırmırdılar. Eradan əvvəl I minillikdə cənubda Manna, Maday və Atropatena, şimalda Albaniya dövlət qurumları da türk mənşəli etnosların qurumları idi. Sonra da məlum olmuşdur ki, er.əv. VIII-VII əsrlərdə şimaldan gələrək əsasən Azərbaycan ərazisində və indiki Ermənistan ərazisində məskunlaşmış kimmerlər (Kimmer adı Kəmər, yaxud Qəmər tayfa adının qədim yunan dilində tələffüz və yazılış formasıdır) və saklar İran mənşəli yox, qədim türk mənşəli idilər. Lakin Sovet quruluşu vaxtında rus və erməni tarixçilərindəki türk antipatiyası şəraitində həqiqəti açıqlamaq mümkün deyildi. Bunun üstündə "pantürkist" damğası gözlənilirdi. XX əsrin 20-30-cu illərində bir sıra ziyalılarımız məhz bu damğanın qurbanı olmuşdular.\n1985-ci ildə ilk dəfə olaraq Azərbaycan Respublikası EA müxbir üzvü Mahmud İsmayılın təşəbbüsü ilə "Azərbaycan xalqının etnogenezinə dair" adlı cəmi 250 nüsxədə məcmuə çap olundu. Bununla da tarixi həqiqətin ortaya çıxması prosesi başlandı. Sonra da tarixçilərdən Mahmud İsmayılın, Y.Yusifovun, S.Əliyarovun, filoloqlardan - N.XUdiyevin, T.Hacıyevin, F.Cəlilovun, E.Əzizovun monoqrafiyaları və məqalaləri, Q.Ə.Qeybullayevin 1986-cı ildə "Azərbaycanın toponimiyası" (rusca), 1990-cı ildə "Qarabağ", 1991-ci ildə "Azərbaycanlıların etnogenezinə dair" (rusca), 1992-ci ildə "Qədim türklər və Ermənistan", 1994-cü ildə "Azərbaycan türklərinin təşəkkülü tarixindən" və "Azərbaycanlıların qədim etnik tarixinə dair" əsərləri çap olundu. Bununla da Azərbaycan ərazisində eradan əvvəlki minilliklərdən başlayaraq türk mənşəli etnosların yaşaması haqqında yeni konsepsiya yarandı və xalqımızın etnik tarixində arası kəsilməzlik və ənənəvilik yerinə qoyuldu, bir sözlə, xalqın tarixi özünə qaytarıldı. Bu baxış təkzibolunmaz tarixi faktlara əsaslanır (Bax: 13). Həmin faktların bəzisini qısaca oxucuların nəzərinə çatdırırıq.\nCənubi Azərbaycanın Urmiya ətrafı ərazilərində er.əvvəl IX əsrin sonlarında yaranmış dövlət er.əv. 843-cü ilə aid assur dilinə aid kitabədə "Manna", er.əv. 810-781-ci illər arasında Urartu dilinə aid kitabədə "Mana" adlanır. Burası şübhəsizdir ki, "Manna" adında "n" səsinin qoşalaşması sami mənşəli assur dilində baş vermişdir. Lakin tarixşünaslıqda er.əv. 615-613-cü illərə qədər yaşamış bu dövlətin adı nədənsə məhz assur dilindəki yazılış formasında "Manna" kimi yazılır. Görünür, bu, "Manna" adının "Mana" adına nisbətən diləyatımlı olması ilə bağlıdır.\nManna (Mana) adının yerli tələffüz forması məlum deyil. Bu adı daşıyanların etnik mənsubiyyəti məsələsində də bitkin fikir yoxdur. Lakin doğru qeyd edilir ki, bu etnonim orada yaşayan bir etnosun etnik adıdır və mannalar er.əvvəl III minilliyə aid akkad mənbələrində Urmiya ətrafı ərazidə adları kUti, lüllubi, subi, turukku və s. kimi çəkilən tayfaların birbaşa varisləridir (89 a, 11). Deməli, mannalar köklü yerlilər idilər.\nBir fikrə görə mannalar elam mənşəli, digər fikrə görə hurri mənşəli idilər (bax: 13). İranın Xuzistan bölgəsində farslardan əvvəl yaşamış elamların Hindistanın Dravid dil ailəsinə, Suriya ərazisində er.əv. II minillikdə Mitani adlı dövlətə malik olmuş hurrilərin isə Urartulularla birlikdə Şərqi Qafqaz dillərinə mənsub dillərdə danışdıqları fikri vardır. Lakin yuxarıda deyildiyi kimi, yazılır ki, Mannada yer və şəxs adları nədənsə nə elam, nə də Urartu və hurri dillərində deyil. Buna görə Manna ərazisində er.əv. I minilliyin I yarısına aid yer və şəxs adlarının çoxu "qədim yerli adlar" adı ilə kənara qoyulmuşdur.\nAydın görünür ki, bu fikirlər ağlabatan deyil. Əslində bu baxış belə səthi düşüncələrdən irəli gəlir ki, əgər mannalar sami mənşəli (yəni, akkad, assur) deyildilərsə, onda mütləq ya elam mənşəli, ya da hurri mənşəli olmalı idilər.\nSon illərdə Urmiya ətrafı ərazilərdə hələ er.əv. III minillikdə yaşayanların (deməli, həm də onların sonrakı nəsilləri olan mannaların) Altay-türk mənşəli olmaları baxışı ortaya qoyulmuşdur. Bu baxış Manna ərazisində er.əv. I minilliyin I yarısında, yəni Manna dövlətinin mövcud olduğu əsrlərdə yer və şəxs adlarının qədim türk dillərində olmasına dair onomastik faktlara əsaslanır (bax: 161; 162; 79; 13). Bununla da Manna (Mana) etnoniminin mənşəyi probleminin aydınlaşdırılması üçün meydan açılmışdır.\nProblemin həllinə bundan başlamaq lazımdır ki, er.əv. I minilliyin I yarısına aid assur və Urartu mənbələrində müvafiq olaraq "Manna" və "Mana" adları çəkildiyi halda (axırıncı dəfə "Manna" adı er.əv. VI əsrin əvvəllərində çəkilir) "Maq" adına rast gəlinmir. Lakin həmin minilliyin ortalarına aid qədim fars dilli mənbədə (er.əv. 519-cu ilə aid Bisütun qaya yazısında) və Midiya barədə geniş məlumat vermiş er.əv. V əsrdə yaşamış yunan müəllifi Herodotun "Tarix" əsərində "Manna" yaxud "Mana" adı çəkilmir, hər yerdə "Maq" etnonimi qeyd olunur. Tədqiqatçılar bunun səbəbini onda görürlər ki, guya er.əv. 673-cü ildə Cənubi Azərbaycan ərazisində və İranın şimal qərbində yaranmış Maday (Midiya) dövləti er.əv. 615-613-cü illər arasında Manna dövlətini özünə qatdıqdan sonra madaylar (yəni midiyalılar) mannaları assimilə etmiş (Фрай Р. Наследие Ирана. М.1972, с.97), iranlaşdırmış (172, 110) (çünki madaylar ari mənşəli əhali sayılır; əslində bu, qətiyyən belə deyil, madayların özləri qədim türk mənşəli idilər; bax aşağıda), İran mənşəli Maday dili mannalar üçün ünsiyyət vasitəsinə çevrilmiş (89, 70) və beləliklə mannalardan bir iz qalmamışdır. (Играр Алиев. Очерк истории Атропатены. Баку, 1989, с.25).Lakin bunu da yazırlar ki, Maday (Midiya) dövlətinin yaşadığı təxminən 125 il müddətində vahid maday xalqı formalaşmamışdı (89, 65). Belə olduqda başa düşmək olmur: mannaları madaylar necə assimilə edə bilərdilər? Aydın görünür ki, bu fikirlərin heç biri həqiqəti əks etdirmir və beləliklə, assur və Urartu mənbələrində Maq etnoniminin, qədim fars (Bisütun qaya yazısında) və qədim yunan (Herodotun əsərində) mənbələrində Manna (Mana) etnonimi adının çəkilməməsinin səbəbi aydınlaşdırılmamış vəziyyətdə qalmaqdadır.\nƏvvəlcə onu qeyd edək ki, madayların ari mənşəli sayılması fikri tamamilə uydurmadır. Maday ərazisində yer və şəxs adlarının hamısı Altay-türk mənşəlidir (13, 129). Madayların ari mənşəli farslara qarşı düşmən münasibəti bunu aydın göstərir. Herodota görə madaylı maq axırıncı Maday hökmdarı Astiaqa demişdi: "Bizim dövrümüz üçün sənin hakimiyyətini möhkəmləndirmək vacibdir; çünki hakimiyyət farsa keçsə madaylar qula çevriləcək, farslar onlara (yəni madaylara) özgələr kimi nifrətlə baxacaqlar. Əksinə, nə qədər ki, sən, bizim həmtayfamız, hökmranlıq edirsən, biz sənin hakimiyyət payından bəhrələnirik və sənin vasitənlə bizə böyük hörmət göstərilir" (Herodot, I, 120). Fikrimizcə, bu söhbətdən hər şey aydındır.\nDeməli, türk mənşəli madaylar türk mənşəli mannaları assimilə edə bilməzdilər. Eyni dildə danışan iki etnosun qarşılıqlı münasibətləri assimilyasiya yox, konsolidasiya prosesini sürətləndirir.\nLanguage -> Alimbekov adhambek


Philips - hər valideynin faydalanacağı bir proqram? - Ana üçün vaxt - 2021\nPhilips - hər valideynin faydalanacağı bir proqram?\nGündəlik həyatda hər mənasızlıqla qarşılaşmağa vaxtımız olmur. Ailə, iş və ev bizi ən çox maraqlandıran məsələlərdir. Həyatda isə ... fərqlidir. Bu, taleyi bizi analıqla macəranın əvvəlində narahat etməməli bir vəziyyətlə üz-üzə qoyur.\nMəsələn, ən uyğun məqamda bir şey pozulur. Və bundan sonra qiymətli məqamlar əskik olur: "Çekimi yuyucudan / quruducudan / qabyuyan maşından harada gizlədim?". Yalnız qırılmış avadanlıqları karton qutuya yığmaq və körpə ilə ağır bir bağlama ilə poçt şöbəsinə çıxmağı düşünmək sizə goosebumps verir. Əsəbləşir və soruşursan - bunu daha asan edə bilmirsən?\nMəlum olur ki, edilə bilər. Müasir həllərdən istifadə etməyə dəyər. Bunlardan biri də mənim Philips proqramımdır. Gənc valideynlərə nə fayda verir?\nDiqqət, uğursuzluqlarımız var\nTozsoranınızın yıxıldığı bir vəziyyəti asanlıqla təsəvvür edə bilərsiniz. Uşaqlar uşaq bağçasına aparılmalıdır. Köpək tək başına tərpənməz. Tətilə gedən bir dostunuzun mənzilindəki çiçəkləri sulayacağınıza söz vermişdiniz ... Yemək hazırlamağı və alış-veriş etməyinizi də unutma. Bir səhər üçün çox. Bu kifayət deyilsə, valideynlər həftə sonu üçün gəlirlər, buna görə bir şey hazırlamaq və əlbəttə ki, təmizləmək yaxşı olar, amma ... qırılan bir tozsoran! Bu zaman özünüzü çarəsiz hiss edirsiniz ...\nHeç kim bəyənmir. Və belə məqamlarda özündən soruşursan: "Bunun qarşısını almaq olarmı?"\nMəsuliyyətlərinizi başqaları ilə bölüşün\nİndiki vaxtda insanlar ağıllarında olan vəzifələrin aşılmasından çox vaxt yorulurlar. Sağlamlığı və rifahı haqqında düşünmürlər, çünki sadəcə buna vaxtları olmur və ya ehtiyaclarını son qayğı kimi qəbul edirlər. Və bu böyük bir səhvdir!\nEhtiyaclarınız digər ailənin üzvlərinin ehtiyacları qədər vacibdir, çünki özünüzə qayğı göstərmirsinizsə, kim olacaq? Həmişə əsəbləşən ana və ya arvad olmaq istəmirsinizmi? Məhz ...\nBu məsləhət çox universaldır, tez-tez təkrarlanır. Problem ondadır ki, çoxumuz qulaq asırıq, başımızı açırıq, amma heç nə etmirik. Gününüzü fərqli planlaşdırmağa qərar verəcək bir sıçrayış nöqtəsi olmalıdır.\nMəsuliyyətlərinizi başqaları ilə bölüşün, hər şeyi özünüz etmək məcburiyyətində deyilsiniz!\nDincliyinizə də diqqət edin. Çətin vəziyyətləri gözləyin\nYuxarıda yazdığım tozsorana qayıdaq. Bu vəziyyətin qarşısını almaq olardı. Məlum olur ki, müştəri ilə görüşməyə çalışan, onları avadanlıqsız təmirlə təmin etməyə çalışan istehsalçılar var.\nMəsələn, ev avadanlıqlarınızı qeydiyyatdan keçirsəniz (təkcə tozsoranları deyil) istehsalçının veb saytında və mənim Philips proqramımda iştirak etsəniz, bir cihaz çatışmazlığı halında bir kuryer sizə gələcək və bu uğursuz tozsoranı təmir üçün götürəcəkdir, işlək vəziyyətdə olduqda onu geri qaytaracaq. Bəxşiş, dəyərli məsləhətlər və təqdimatlar kimi digər üstünlüklərdən də yararlana bilərsiniz. Şirkət işçiləri chat, Facebook vasitəsi ilə mövcuddur, siz də elektron poçt göndərə və tez bir cavab gözləyə bilərsiniz.\nBu cür hesablaşma veb saytlara getməkdən asandır? Bu vaxt özünüzü bir qəhvə halına gətirə və bir an dincələ bilərsiniz.\nQəbzləri saxlamaq lazımdır?\nZəmanət ilə əhatə olunan qəbzləri toplamaq yaxşı bir təcrübədir.\nÇoxumuz evdə daha qiymətli əşyaların alınmasını təsdiqləyən qəbzlər üçün bir qutu, çekmece, çanta var. 5 il əvvəl satın alınan hər iki kaşmir kazakının (çox baha başa gəldiyindən xarab olanda saxlamaq lazımdı) qəbzlərini, həmçinin şirəçəkənlər, qış ayaqqabıları, çamadanlar, lampalar, qab-qacaq, qabyuyan maşın, soba, velosiped və s. Qəbzləri tapacağıq.\nBunlar hamısı qiymətli əşyalardır, buna görə qəbzlərinizi satın alma sübutu olaraq saxlayın. Bir neçə il sonra kifayət qədər solğun bir qəbz çıxartmaq olar (bəlkə də bu qəbz kifayət qədər aydın deyil ...), məhsulu reklam etmək üçün mağazaya gedin.\nİndiki vaxtda şikayət prosesi çox sadə görünə bilər. Qəbzlər üçün çətin axtarış tələb etməyən bir çox şirkət var. Bizi satın alma sübutunu itirmək və ya solğun, çətin görünən bir qəbz almaqdan azad edir.\nMy Philips proqramı sayəsində Philips qəbzləri birdəfəlik toplamaq öhdəliyini unutmağa imkan verir. Tozsoran sındı və bunun üçün qəbz tapa bilmirsən? Heç bir problem yoxdur, avadanlıqları qeydiyyata almış olsanız, dinc yata bilərsiniz. Bundan əlavə, 5 ilə qədər uzadılmış bir zəmanətdən faydalana bilərsiniz. Bunun sayəsində, iki illik zəmanət müddəti bitdikdən sonra avadanlıqların sıradan çıxması hallarında qarşısını alacaqsınız və bununla nə edəcəyinizi bilmirsiniz ...\nPhilips avadanlıqları üçün endirimlər, sınaq və rahat alış-veriş\nUcuz layet? Ayrıca bu mövzuda Philips'imə kömək edəcəkdir. Saytda qeydiyyatdan keçməklə cəlbedici endirimlərdən, məsələn Philips Avent məhsullarının ilk alışında 40% -ə qədər endirimlərdən yararlana bilərsiniz. Döş nasosları, şüşə qızdırıcıları, dişlər və stəkanlar? Hər şeyi əlavə endirimlə sifariş etmək olar.\nBu faydaların sonu deyil. Bəlkə satın almadan əvvəl avadanlıqları sınamaq istəyirsiniz? Sınaqdan sonra onu saxla, əslində pulsuz al, yoxsa çox cəlbedici qiymətə satın alırsan? Həm də bu vəziyyətdə My Philips tətbiqi çox yaxşı işləyir.\nMy Philips proqramının üstünlüklərindən yararlanmaq istəyirsiniz - alınmış avadanlıqları qeydiyyata alaraq, qəbz saxlamağı unutma, mütəxəssislərin dəstəyindən, yüksək keyfiyyətli bələdçi materiallarından istifadə etmək, cəlbedici endirimlər və sınaq cihazlarını pulsuz əldə etmək? Buraya vurun!\nCopyright 2021 \_ Philips - hər valideynin faydalanacağı bir proqram?...


Makiyajda yol verilən 10 səhv | Qadın Klubu\nƏsas səhifə / Əsas menu / Gözəllik / Makiyajda yol verilən 10 səhv\nGul Mustafayeva 01.06.2016\tGözəllik, Manşet 8,334 Baxışlar\nHəddən artıq bağlayıcı istifadə etmək\nBağlayıcı tonunu səhv seçmək və çox istifadə etmə, qırışıqlıqlarınızı ortaya çıxarır və sizi yaşlı göstərir.\nAlt kirpiklərə həddindən artıq tuş çəkmək\nAlt kirpiklərə tuş çəkməkdə məqsəd kirpikləri dənə-dənə göstərərək gözləri daha təsir edici hala gətirməkdir. Ancaq tuşu həddən artıq tətbiq etməklə diqqəti gözlərinizə deyil, gözətrafı qırışlara yönəldəcəksiniz.\nYanlış dodaq boyası tonunu seçmək\nDodaq boyanız, görünüşünüzdə möcüzələr yarada bilər. Ancaq səhv dodaq boyası seçimi hər şeyi məhv edə bilər. Əgər incə dodaqlara sahibsinizsə, çox tünd dodaq boyasından uzaq olmalısınız, çünki bu dodaqlarınızı daha da incə göstərəcək.\nTünd rəng kölgələri səhv bölgəyə tətbiq etmək\nBütün göz qapağına kölgə tətbiq etmək sizi yaşlı göstərir. Gözünüzün yalnız kənar qisimlərinə kölgə tətbiq edin.\nGözlərin altına tünd rəngli qələm çəkmək\nGözün alt qisminə çəkilən tünd rəng göz qələmi gözlərinizi kiçik göstərir. Gözlərinizin daha iri görünməsini istəyirsinizsə açıq rəng göz qələmi istifadə edin.\nƏnliyi almacıq sümüklərinə çəkmək\nƏvvəlcə çox tünd ənlik rəngləri seçməyin. Şaftalı və çəhrayı tonları idealdır. Ənliyi üzünüzün ortasına, almacıq sümüklərinizə tətbiq etmək yerinə saç diblərinizə yaxın bölgələrə tətbiq edin.\nQaşları çox vurğulamaq\nQaşlarınızın daha qalın görünməsi üçün tünd rəng qaş qələmi istifadə edirsinizsə imtina edin. Bu sizi baxımsız göstərməkdən başqa bir işə yaramayacaq.\nBağlayıcı istifadə etməmək\nGöz altı bənövşəlikləri bir çox insanın problemidir. Xüsusilə irəliləyən yaşlarda daha da artır. Gözlərinizin altına tətbiq etdiyiniz incə bir qat bağlayıcı ilə bu probleminizdən xilas ola bilərsiniz.\nDodaq qələmini şişirtmək\nDodaq qələmi ilə dodaq kənarlarını vurğulamaq dodaqlarınızı daha seksual və şəkilli göstərəcək. Ancaq dodaq boyanızdan çox daha tünd rəngdə və qalın bir xətt sizi dəbdən düşmüş göstərməkdən başqa bir şey etməyəcək.\nHəddindən artıq pudra istifadəsi\nDərini hamar göstərmək və makiyajı tamamlamaq üçün pudra istifadəsi lazımlıdır. Lakin, T bölgəsinin yağlanılmasına maneə törətmək üçün pudra seçərkən çox diqqətli olmalısınız. Eyni zamanda gözlərinizin ətrafına pudra çəkməyin. Bu dərinizi quru göstərəcək və qırışlarınızı vurğulayacaq.\nTəqlərdodaq boyası gözqələmi makiyaj makiyajdakı səhvlər pudra seçimi qırışlar tuş istifadəsi ənlik seçimi\nƏvvəlki Ramazan ayına hazırlaşmaq üçün faydalı məsləhətlər…\nNövbəti Selületi yox edən qarışım


Mostbet Casino – Alison Newton, Broker Associate\nPosted by superiorvirtual on June 13, 2022\nİcazə verildikdən sonra istifadəçi istənilən hagosom-da mərc oynaya və ya mərc edə bilər və istənilən əlverişli vaxtda kompüterlə əlaqə yoxdur. Birincisi, bahis qoyulacaq yüngül şabalıd idman növü seçilir, məsələn, futbol, boks, xokkey. Sonra istifadəçi matçın tamamlandığı ölkəni, oyunu, konkret hadisəni və müsbət nəticəni müəyyən edir. Bolvangaru idmanı altında bu mərclərin neçəsinin oyuna qoyulduğu barədə məlumat var. Qeydiyyatın yarısından sonra bir dəfə istifadəçi adı və şifrə ilə daxil olmalısınız.\nOyun zalında lisenziyalı slotlar geniş çeşiddə seçilir.\nİdman mərc oyunları qumar emosiyalarının və gündəlik qələbələrin həzzinin cəmidir.\nÜçün təcrübəsiz oyunçular üçün klassik və tematik slot maşınları üçün risksiz fırlanmalar təklif olunur.\nVə cekpot qazandıqdan sonra növbəti qalibiyyət üçün uzun müddət gözləməli olacaqsınız, ona görə də maşını dəyişmək daha yaxşıdır, çünki Mostbet-də çox şey var.\nSiz limitsiz artan sevimli oyunların ani bölməsinə əlavə edə biləcəksiniz. Yalnız bukmeker kontorunun rəsmi saytında və tematik forumlarda toplanmış Mostbet Casino-da slot maşınları haqqında rəylər əsasən müsbətdir. Slot maşınlarında, kart oyunlarında, həmçinin idman tədbirlərinə mərc edin.\nYeni başlayanlar mövcud müxtəlif effektiv hesab qeydiyyatları arasından seçim edə bilərlər. Şəxsi hesab yaratmaq üçün ən populyar variantlardan hansı e-poçt ünvanının istifadəsini əhatə edir. Hesab yaratdıqdan sonra Mostbet Casino-nun yeni istifadəçiləri şəxsi məlumatlarla foto atıcılarını tamamlamalı olacaqlarhttp://mostbetbahis2.com/az/.\nSadəcə hesabınızı doldurmaq üçün əlverişli variant tapın və növbəti mərc oynamağa başlayın.\nİdman mərcləri bir sıra onlayn saytlar tərəfindən rəsmi internet saytı, Android sistemli mobil telefonlar üçün tətbiqin versiyası vasitəsilə qəbul edilir. və iOS dəstəyi hazırlanmışdır.\nRusiyada Mostbet kazinosunun rəsmi saytı qeyri-qanunidir.\nMostbet kazinosunun yaxınlığında onlayn qumarbazlar güzgüdən, alternativ üsullardan istifadə edirlər. sanksiyalardan yayınmaq.\nBütün məşhur ödəniş sistemləri hesaba köçürmək üçün nəzərdə tutulub. Yeni başlayanlar və Mostbet üçün ən cəlbedici imtiyaz ilk depozit bonusudur. Bu halda, siz qeydiyyat zamanı salamlama mükafatı ilə razılaşmalı və ya ondan imtina etməlisiniz.\nBir və ya iki dəfədən çox qeydiyyatdan keçə bilməzsiniz, çünki hər ikisi klubun qaydalarına ziddir. Hesabınızın üçdə birindən çoxunu tapsanız, onların hamısı dərhal bloklanacaq və bərpa edilə bilməz. MostBet mobil tətbiqi onlayn mərc oyunlarında tanınmış bir meyardır. Qadcetlər üçün uyğunlaşdırılmış ən yaxşı versiya adətən sizi səyahət agentləri olmadan hamıya qısqandırır. Rəsmi statistikaya görə, mobil versiya tam (brauzer) versiyadan dəfələrlə çox istifadə olunur – onlar eyni funksionallığı təmin edirlər.\nAvropadan olan oyunçular Gürcüstan, Belarus və Özbəkistanın bir hesabını aktivləşdirir.\nTəkmilləşdirilmiş bypass bloklaması, istifadəçilər işləyən güzgüdən istifadə edirlər.\nTədbirlərin geniş seçimi ilə, bütün istifadəçilərin sağ qalma şansı artır.\nMostbet brendi bir çox ətraf ölkələrdə tanınır və Rusiyada xüsusilə sevilir və çoxdilli sayt 25 dilə keçib.\nLakin mərc dükanı güzgüdən açılır və siz mərc etməyə başlayırsınız.\nƏlbəttə, siz yeni başlayanda hər kəsin menecerdən mərclərin bütün incəliklərini başa düşməsi lazım olacaq, lakin portalda bunu etmək Mostbet güzgülərindən biri olmayacaq. Əgər sizin müasir Mostbet promo kodunuz varsa, onu qeydiyyat zamanı aktivləşdirə bilərsiniz. Yalnız bukmeker kontorunun saytında mərclərin qəbulu üçün iş qaydalarını təkrar etmək və Kiromarus ilə razılaşmaq da vacibdir. Bundan sonra e-poçtlardan birinin sms kodundan istifadə edərək hesabınızı necə aktivləşdirəcəyinizi bilmirsiniz.\nMostbet Necə Oynamaq və Kazino Oynamaq olar\nOyunların çoxu başqa bir mərc şirkətində mövcuddur, yalnız xüsusi canlı mərc oyunçuları qazanır. Slotlar aparıcı tərtibatçılar və provayderlər tərəfindən verilir. Mostbet-də onlar üç əsas qrupa bölünür, onların arasında “Yeni”, “Populyar” və “Sevimlilər”i seçə bilməzsiniz. Xidmətin hazırkı versiyasından istifadə edənlərə sayta girişi yaxşılaşdırmaq üçün işləyən güzgü lazım olacaq. Bu kilidi keçməyin yeganə və ən asan yoludur. Rusiya provayderləri rəsmi vebsayta girişin qadağan olmasını təmin etmək üçün ciddi şəkildə diqqətlidirlər.\nLakin Mostbet bukmeker kontorunun bukmeker kontorlarının cədvəlləri xüsusi yer tutur, çünki onlayn qumar bazarının o qədər də böyük olmayan nümayəndəsini çox qiymətləndirmək çətindir.\nOnlayn oyunların miqdarı Mostbet kazinosunda slot maşınlarında mərclər 10-1 milyon qəpik arasında dəyişir.\nAssortimentdə mövcud olan hər bir slot üçün demo rejimi mövcuddur, burada qumarbaz slot maşını və virtual kreditləri sınaqdan keçirmək üçün dəvət olunur.\nBirincisi, o, etibarlıdır, ikincisi, , böyük seçim və yüksək əmsallar təklif edir, üçüncüsü, nə pippardın doldurulması, nə də çıxarılması ilə bağlı heç bir problem yoxdur.\nGəlin hansı qumar əyləncələrinin təqdim edildiyini və saytda necə qeydiyyatdan keçəcəyini nəzərdən keçirək.\nÇünki heç kim bir şəkildə cəlb etməyəcək – virtual layiqli olanları sərf etmək və qazanmaq. Bu vəsaitlər xüsusi qəşənglik, həyəcan, narahatlıq gətirir. Ümumilikdə Mostbet veb-saytı sənaye nəhəngləri PlayTech və Netent-ə qədər qalan 68 provayderdən slot maşınları seçib. Bütün slotlar lisenziyalıdır, bu, yalnız üçüncü tərəflərin alqoritmi dəyişməsini qeyri-mümkün edir.\nİdeal olaraq sübut edilmiş proqramlardan istifadə edin, bu, fırıldaqçılıq ehtimalını aradan qaldıracaq. Lisenziyalı slotlar və oyun otağı geniş çeşiddə seçilir. Aparıcı provayderlərin slotları resurs səhifələrində yerləşdirilir. Göz oxşayan interfeys, asan naviqasiya və filtrləmə saytı cəld naviqasiya etməyə və qumara başlamağa kömək edir.\nMosbet daima əhəmiyyətli qazanclar və kifayət qədər cəlbedici olmayan şərtlər üçün proqram əlaqələri təklif edir.\nProsedur adidir – oyunçu klubun qaydaları və qaydaları ilə razılaşdırılmış qısa sorğu anketini doldurur. şəxsi məlumatların emalı.\nProqressiv cekpot eyni şəkildə yığılır, həm də sabitdir.\nLakin, Mostbet bukmeker kontorunun köhnəlmiş bukmeker kontorlarının xüsusi yeri var, çünki onlayn qumar bazarının belə əsas üzvünü qiymətləndirmək çətindir. Mosbet daim cüzi qazanclar və çox cəlbedici şərtlər üçün qarşılıqlı faydalı proqramlar təklif edir. Bundan əlavə, o, davamlı olaraq əsas idman tədbirlərinin aparıcı sponsoru və tərəfdaşı olmuşdur.\nOfisin özü Karib dənizində yerləşən, Hollandiyaya məlum olan Curacao adlanan adalarda qeydiyyatdan keçib. Bununla belə, xidmətdə həmçinin yalnız zəruri əlaqələr, dəstək e-poçt ünvanları, texniki yardım xidmətinin nömrəsi və s. var. İstifadəçi istənilən vaxt öz qeydi və ya yaranmış sualları ilə əlaqə saxlaya bilər. Rus saytında istifadəçilər ixtisaslaşdırılmış Onlayn Tariflərin Qeydiyyatı Mərkəzində (TSUPIS) müəyyən edilməlidir. Çoxsaylı müştəri rəyləri qeydiyyat zamanı müxtəlif bonuslar və hədiyyələr təqdim edən etibarlılığı və fədakar şirkəti təsdiqləyir. Burada siz slot və kazino oynaya bilərsiniz və xidmətin şəffaf siyasəti sizə qazandığınız pulu tez və itkisiz çıxarmağa imkan verəcək.\nTəxminən, qısa müddətdə icarə haqqının sizə hesablanacağını gözləyin. Onları radio çıxışı, smartfon və ya planşet vasitəsilə istifadə etmək daha rahatdır. Göründüyü kimi, saytın orijinal görünüşü əvvəlkindən çox da fərqlənmir. Bunu etmək üçün daxil olun, hesabınıza klikləyin və “Profil” sekmesine keçin. Əlavə təlimatlarım üçün adımı, e-poçtumu və vebsayt ünvanımı bu brauzerdə yadda saxlayın.\nBukmeker kontorunun rəsmi portalında ilk yarım addım hesab yaratmaqdır. Siz sevilestranın rəsmi internet saytında (və ya güzgüdə), eləcə də mobil tətbiqetmədə qeydiyyatdan keçə bilərsiniz. Qumar həvəskarları, ümumiyyətlə, real müəssisələrdən heç bir fərqi olmayan onlayn kazinoya baş çəkməkdə maraqlıdırlar.\nHansı slotlar Mostbet qazana bilər\nRusiyaya stabil giriş üçün heç vaxt yenilənməyin. LatestCasinoBonuses-da kazinoların ümumi reytinqi necə formalaşır. Dəstək xidməti oyunçulara ixtisaslı yardım göstərmir. Onların cəmi 1000-dən çoxu var, lakin hər bir xüsusi slot maşınının öz təlimatları və qaydaları, həmçinin fərdi bonus xallarının hesablanması sxemi var. Oyundan əvvəl bu məlumatı oxumalısınız.\nƏn düzgün problem odur ki, bir oyunçunun ikidən çox hesabı var, yalnız bu, qaydalarla qadağandır. Şirkət pasport təqdim etmək hüququnu təmin edir və döyüşün yarısı onların şəxsiyyətini yoxlamaq üçün müsahibə keçirilir. Bu prosedur adətən daha çox vaxt tələb etmir və resursun köməyi ilə vicdanla mərc edən istifadəçilər bu prosedurdan çətinlik çəkmədən keçirlər.\nBukmeker kontoru oyun platformalarında mobil versiya hazırlayıb və tətbiq edib. Proqramın qısa yolu iş masasının bu rahat yerində yerləşdirilməlidir. Və ilk xətt idman yarı evsiz seçmək vaxtıdır – tennis, futbol, xokkey, hələ başlamamış bir matça bahis edə bilərsiniz. Canlı rejimdə iştirak edərkən döyüş sənəti, basketbol, qolf və ya snookerə baxmayaraq həm real vaxta, həm də yarışın gedişinə qoşulun və baxın. Oyunçu futbol matçının və ya xokkeyin nəticəsi olacağını təxmin edən kimi mərc uğurlu olacaq.\nVə bu gün bazarda heç bir ofis yüksək maaş almayacaq, yalnız onun mobil proqramı yoxdur. Müəyyən bir bonusu seçməzdən əvvəl, onu almaq şərtləri ilə tanış olmaq tövsiyə olunur, lakin gələcəkdə heç bir anlaşılmazlıq olmayacaq. Orada hər şey sadədir – sonradan bir güzgü tapsanız, gələcəyi axtarmamaq üçün onu düzəltməlisiniz. Sadəcə olaraq, linkin nə vaxtsa fəaliyyətini dayandıracağına hazır olmalısınız. Saytın xüsusiyyətlərindən istifadə etməklə, siz bu bildirişə uyğun olaraq və bu növ kukilərə münasibətdə razılığınızı və kukilərdən istifadə etdiyinizi təsdiq edirsiniz. Əgər cyromarus ilə bu tip fayldan istifadə etdiyimizlə razılaşmırsınızsa, sevilestr brauzerimizin parametrlərini buna uyğun qurmalı və ya yalnız saytdan istifadə etməlidir.\nMüxtəlif tədbirlərə mərc etmək və onlayn kazinolarda oynamaq üçün bu saytda oyunçu və ya problem yoxdur. Güzgünün funksionallığı tamamilə eynidir, buna görə də mərc etmək üçün heç dayanmır. Kazino hər mərcdən qazancın 2-dən 10% -ə qədər qənaət etdi. Bu parametrlər istehsalçı tərəfindən maşın proqramına daxil edilir, onlar daimidir və kazino administrasiyası tərəfindən dəyişdirilə bilməz.\n2007-ci ildə rəsmi hüquqi sayt olan Mostbet kazinosu istifadəyə verildi, yalnız bukmeker kontoru bir çox ölkələrdən olan müştərilərə yönəldilib. Güzgünün müəyyən bir zamanda provayder tərəfindən bloklana biləcəyini də başa düşməlisiniz. [newline]Bu halda, bukmeker kontorunun saytından istifadə etməyə davam etmək üçün sadəcə olaraq yeni keçid tapmaq lazımdır. Mostbet-in rəsmi saytına daxil olmaq üçün istifadəçiyə əlavə vəsait lazımdır. Yeni nəsil cihazlar maraqlı bonus oyunları ilə təchiz olunduğundan, demo rejimi təkcə təcrübəsiz oyunçular üçün deyil, həm də daha təcrübəli qumarbazlar üçün faydalı olacaq. Və müştəri inkişaf xüsusiyyətlərinin xüsusiyyətləri, onun iş prinsipi və funksionallığı ilə tanış ola biləcək.\nCroatian Brides — Why You Should Select a Croatian Bride-to-be


28 May- Müstəqillik Günüdür - Aayda.gov.az.\n28 May 2022- 00:05\nMilli istiqlal tariximizin şərəfli səhifəsi olan Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranma tarixi, qısa vaxt ərzində həyata keçirilən islahatlar və insan hüquqları sahəsində atılan addımlar, dövlətçiliyimizin möhkəmləndirilməsinə hesablanmışdı. Bolşeviklər tərəfindən devrilməsinə baxmayaraq, istiqlal ideyası yenilməyən Azərbaycan 1991-ci ildə Sovet İmperiyasının dağılması ilə yenidən öz müstəqilliyini elan etmişdir. Bununla Azərbaycan Respublikası müstəqilliyin ilk illərində böyük təhlükə ilə üzləşsə belə ulu öndər Heydər Əliyevin siyasi hakimiyyətə qayıdışı ilə ölkəmiz xilas olaraq, sabit inkişaf yoluna qədəm qoymuşdur.\nUlu Öndərimizin “Bu gün tam qətiyyətlə demək olar ki, Azərbaycan dövləti, müstəqil Azərbaycan Respublikası 1918-ci ildə yaranmış Xalq Cümhuriyyətinin varisidir” sözləri ümummilli lider Heydər Əliyevin apardığı uğurlu siyasətin nəticəsi olaraq təsdiqini tapmış, Azərbaycan öz müstəqilliyini dünyaya sübut etmiş, istiqlaliyyətimizin daimi, əbədi olmasının əsasını yaratmışdır.\nÜmummilli liderimiz Heydər Əliyevin qurub yaratdığı, müstəqilliyə qovuşdurduğu Azərbaycan Respublikası indi Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi ilə sürətlə inkişaf edir, qarşıya qoyulan hədəflərə doğru inamla irəliləyir, ümumbəşəri dəyərlərə əsaslanaraq mütərəqqi inkişaf kursu seçməklə demokratikləşmə, insan hüquq və azadlıqlarının təminatı sahəsində ciddi nailiyyətlərə imza atır.\nAzərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyev cənablarının rəhbərliyi ilə Şanlı Azərbaycan Ordusu 44 gün davam edən Vətən Müharibəsində işğalçı Ermənistan ordusunu darmadağın edərək Tarixi Zəfərə imza ataraq uzun müddət işğal altında olan torpaqlarımızı işğaldan azad etdi. Bu Azərbaycan xalqının tarixi qələbəsidir.\nMüstəqil daxili və xarici siyasət həyata keçirən Azərbaycanın yalnız regionda deyil, beynəlxalq miqyasda söz sahibi olan bir ölkə kimi tanınması, Azərbaycan Prezidentinin rəhbərliyi ilə müəyyənləşdirilən və həyata keçirilən hərtərəfli düşünülmüş, müdrik siyasət, qazanılmış uğurlar əminliklə söyləməyə əsas verir ki, Azərbaycanın müstəqilliyi əbədidir!\n28 May 2022 - 00:05


SEVGI, VIKTOR SEZON 3, 2021 -CI ILIN SENTYABR AYINA QƏDƏR AÇIQLANACAQ - TV ŞOULARI\nSevgi, Viktor Sezon 3, 2021 -ci ilin Sentyabr ayına qədər açıqlanacaq\nÜçüncü sezonda sevgi qalibinin nə olacağı, buraxılış tarixi nə olacağı, başqa hekayəsi nə olacaq\nSevgi qalibinin üçüncü mövsümündə nələr gəlir, buraxılış tarixi nə vaxtdır, hekayədəki iki sevgi quşunun başqa hekayəsi nə olacaq. Bu rom-komediya serialının növbəti mövsümündə nə olacağını araşdıraq- Aşk Victor.\n3 -cü Mövsüm üçün Yemək Nədir?\nSon iki mövsümdə tamaşaçılar Creekwood Liseyində yeni bir şagird olaraq oxuyan Viktorla tanış oldular. İlk mövsüm Viktorun yeni məktəb, yeni dostlar, məişət problemləri və cinsəlliyi ilə məşğul olan qəribə səyahəti ilə bağlı idi. Tamaşaçılar Viktorun həyat dəyişikliyi ilə məşğul olan gərgin həyatını gördülər.\nİkinci mövsümdən bəhs edən Viktor, Benji ilə əlaqəsini hiss edir və cəmiyyətin bu fərqli cinsi cazibəni qəbul etməsi ilə məşğul olur. Bundan əlavə, azarkeşlər Viktorun ailə problemləri ilə bağlı qərarını gördülər. Ayrıca, son mövsümdə Benji, hekayə xəttinə bir bükülmə gətirən Viktorla münasibətlərinə son qoyur.Son iki mövsüm, homoseksual bir insanın duyğularını, ailə problemlərini hiss edərkən və cəmiyyətlə məşğul olarkən yaşadıqları ilə bağlı idi.\nİndi 3 -cü mövsüm üçün nə bişirirsiniz? Tamaşaçılar Viktorun kimin seçiləcəyi ilə tanış olacaqlar. Ancaq azarkeşlər Viktor və Rahim arasında bir öpüş gördükləri üçün Rahim və Viktor ona istiqamət verə bilər. Beləliklə, 3 -cü mövsüm üçün azarkeşlərin əsas süjeti və marağı budur ki, Viktor kimləri seçir? Ayrıca, Sevgi Viktor pərəstişkarları qapının arxasında kimin olduğunu, Viktorun hisslərini kimin üçün quracağını, Viktorun Benji ilə yeni bir başlanğıc verəcəyini danışacaq və ya onunla sona çatacaqmı? Bir çox sual var və daha yeni mövsümün üçüncü hissəsində daha çox maraqlı şeylərin gəlməsi gözlənilir.\nYayım Məlumatı varmı?\nViktor rolunda Michael Cimino, Isabel rolunda Ana Ortiz, Benji rolunda George Sear, Rahim rolunda Anthony Keyvan, Mateo Fernandez, Rachel Hilson, Bebe Wood, Anthony Turpel, Mason Gooding, hamısı gözlənildiyi kimi bizi əyləndirməyə davam edəcək. Yaradıcılardan aktyor heyətində dəyişiklik və yeni giriş haqqında heç bir təsdiq yoxdur. Ancaq hekayə Victor və ailəsi və dostları ətrafında gedərkən, ilk iki mövsümün ulduz heyəti 3 -cü mövsümdə eyni ola bilər.\ncanavar musume 2 mövsüm?\nBelə ki, tamaşaçılar sevdikləri personajların bir daha ekranda əyləndiyini görməkdən artıq həyəcanlanırlar.\nTreylerin buraxılış tarixi\nHələ də treylerin təsdiqi yoxdur, amma tezliklə 3 -cü sezonun göstərişləri var və təsdiqin 2021 -ci ilin sentyabrına qədər açıqlanacağı gözlənilir. Ulduzun sosial media hesabları vasitəsi ilə aktyor heyəti 3 -cü mövsümün tezliklə baş verəcəyinə dair fikirlər verir. . Hamı Hulu da daxil olmaqla tamaşaçılara qarşıdakı mövsüm haqqında işarə edir.\nSevgi Viktorunun hər iki mövsümü Qürur Ayında, yəni iyunun ortalarında yayımlandı, buna görə də bəlkə də azarkeşlər 3 -cü mövsüm üçün 2022 -ci ilin İyun ayını gözləyə bilərlər, çünki serial LGBTQ və bir lisey şagirdi Viktor Salazerin həyatını izah etməkdən ibarətdir.\n5 sezonun premyerası olan sənsən\nmo dao zu shi harada baxmaq olar


Palitra qəzetiƏmlakın yeni mobil qeydiyyatı ofisi işə düşüb\nTarix: 17.10.2018 | Saat: 12:56:00 | E-mail | Çapa göndər\nKomitədən bildirilib ki, bu məqsədlə ən müasir texnoloji avadanlıqlarla təchiz edilən iri ölçülü nəqliyyat vasitəsi vətəndaşların xidmətində olacaq. Mobil qeydiyyat ofisi əvvəlcədən elan edilən yerlərdə, saat 9:00-dan 17:00-a qədər sakinlərin xidmətindədir. Bu vasitə ilə qeydiyyat sahəsində proaktiv xidmətlər birbaşa vətəndaşın olduğu məkana üz tutur. Səyyar ofisin hansı bölgədə olmasından asılı olmayaraq, vətəndaşlar ərazi idarələrindəki kimi bütün növ qeydiyyat xidmətlərindən yararlana bilirlər. Optik şəbəkə kabelinin qoşulması ilə Milli Qeydiyyat Sisteminin baza məlumatlarına birbaşa bağlantının yaradılması buna imkan verir, həmçinin bununla müxtəlif növ qeydiyyat xidmətləri çevik və operativ qaydada həyata keçirilir.\nQeyd olunub ki, vətəndaş məmnunluğunun artırılması, onların daha rahat və sadə proseduralarla qeydiyyat xidmətlərindən faydalanması üçün fəaliyyətin müasir və modern əsaslarla qurulması diqqət mərkəzində saxlanılıb. Belə ki, mükəmməl fəaliyyət prosesi üçün müvafiq informasiya sistemləri, kommunikasiya avadanlıqları və texnologiyaları tətbiq edilib. Yeni mobil ofisdə nəzarətin təmin edilməsi üçün video müşahidə sistemi quraşdırılıb. Müasir proqram təminatı ilə eyni anda bir neçə vətəndaşa müxtəlif növ qeydiyyat xidmətləri göstərmək mümkündür. Bundan başqa, nəqliyyat vasitəsinin həm daxilində, həm də xaricində qeydiyyatla bağlı maarifləndirici məlumatları əks etdirən monitorlar quraşdırılıb. Hüquqi prosedurları izah edən elektron monitorlarda daşınmaz əmlakın qeydiyyatı ilə bağlı zəruri sənədlərin siyahısı, habelə elektron xidmətlərlə əlaqədar məlumatların əyani surətdə əks olunması təmin edilib. Həmçinin burada vətəndaşlar əmlakın qeydiyyatı üçün tələb olunan xidmət haqları və rüsumlar barədə məlumat əldə edə bilir. Əhaliyə daha yaxın olan səyyar nəqliyyat vasitəsində daşınmaz əmlaka dair mülkiyyət hüququnun qeydiyyatı, texniki pasportun verilməsi, qeydiyyat arayışlarının əldə edilməsi, o cümlədən dublikatın verilməsi mümkündür. Bu mobil ofisdə daşınmaz əmlak obyektinin ünvanının təyin edilməsi, ünvan barədə məlumatların verilməsi, daşınmaz əmlakın fərdi qiymətləndirilməsinin aparılması kimi işlər də görülür.


Bakıda bələdiyyələrin torpaq “DAVASI”... - Azinforum.az İnformasiya Portalı\nAna səhifə / Şou Biznes / Bakıda bələdiyyələrin torpaq “DAVASI”…\nBakıda bələdiyyələrin torpaq “DAVASI”…\nUzun müddət bələdiyyələrin üzləşdikləri problemlərdən biri də onlara məxsus ərazilərin dəqiq müəyyənləşdirilməməsidir. Bu məsələ xüsusilə Bakıda daha qabarıq şəkildə özünü göstərir. Hətta bir neçə dəfə bir bələdiyyə digərinə məxsus ərazini satıb və sonradan bununla bağlı ciddi insident yaşanıb.\nMəsələ ilə bağlı Milli Məclisin Regional məsələlər komitəsinin üzvü Tahir Rzayev Modern.az-a açıqlama verib.\nDeputat bildirib ki, qanunauyğun olaraq bütün bələdiyyələr reyestrdən keçməli, bələdiyyələrin sərhədləri, bu sərhəd daxilində dövlət, xüsusi mülkiyyət və bələdiyyələrə aid olan əmlaklar əksini tapmalıdır.\n“Kənd bələdiyyələrinin demək olar çoxu reyestrdən keçib və sənədləri də alıblar. Amma şəhərdə sənədləşmə işləri davam edir. Çünki sərhədlər dəqiq müəyyən olunmayıb. Hazırda da Bakı, Sumqayıt, ümumiyyətlə, Abşeron ərazisində mübahisəli ərazilər var. Buna səbəb isə bələdiyyələrin sərhədləri ilə bağlı məsələnin həll olunmamasıdır”.\nT.Rzayev qeyd edib ki, 1999-cu ildə keçirilən bələdiyyə seçkiləri zamanı bir çox şəhər və kənd bələdiyyəsinin hamısının sərhədləri müəyyən olunub onlara verildi.\n“1999-cu ildə 2757 bələdiyyə yaradıldı. Daha sonra 1000-dən artıq bələdiyyə birləşdirildi və hazırda ölkədə 607 bələdiyyə fəaliyyət göstərir. Amma böyük şəhərlərdə bu problem hələ də qalmaqdadır.\nBələdiyyələrin sərhədlərinin müəyyənləşməsi istqamətində ölkə başçısı tapşırıqlar verib. Müəyyən plan xəritələri hazırlanıb. Hesab edirəm ki, yaxın zamanlarda böyük şəhərlərdə fəaliyyət göstərən bələdiyyələrin də ərazi məsələsi həll ediləcək. Onlar arasında yaranan müəyyən mübahisələrə son qoyulacaq”.\nÖncəki Bakıda 4 “reket jurnalist” TUTULDU\nNövbəti Lalə Məmmədovanı təhqir etdilər – ”Eybəcərsən, pis gündəsən”


YAP İcra Katibliyində “Heydər Əliyev: Azərbaycana həsr olunmuş ömür” - Yeni Gəncə\nYAP İcra Katibliyində “Heydər Əliyev: Azərbaycana həsr olunmuş ömür”\nYeni Azərbaycan Partiyasının (YAP) İcra Katibliyində ümummilli lider Heydər Əliyevin Azərbaycanda siyasi hakimiyyətə gəlməsinin 50 illiyi münasibətilə “Heydər Əliyev: Azərbaycana həsr olunmuş ömür” adlı tədbir keçirilib.\nTədbirdə YAP İdarə Heyətinin və Siyasi Şurasının üzvləri, dövlət və hökumət nümayəndələri, Milli Məclisin deputatları, elm xadimləri və YAP fəalları iştirak ediblər.\nAzərbaycan Respublikası Baş Nazirinin müavini, YAP sədrinin müavini-icra katibi Əli Əhmədov tədbirdə çıxış edərək müasir Azərbaycan tarixinin son 50 ilinin ümummilli lider Heydər Əliyevin adı ilə bağlı olduğunu bildirib. O qeyd edib ki, 1960-cı illərdə Azərbaycan keçmiş ittifaq respublikaları arasında ən geridə qalan respublikalardan biri idi. Ancaq Heydər Əliyevin 1969-cu il iyulun 14-də Azərbaycanda siyasi hakimiyyətə gəlişi ilə müasir tariximizdə dönüş baş verdi. Heydər Əliyevin 1969-cu ildə Azərbaycan rəhbərliyinə seçilməsi tariximizin dönüş nöqtəsi kimi yaddaşlara həkk olunub. Ümummilli lider Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlməsi ilə milli inkişafın və intibahın əsası qoyuldu. 1960-cı illərə qədər Azərbaycan bütün sahələrdə xoş olmayan günlərini yaşayırdı, insanların həyat səviyyəsi yaxşı deyildi. Nəticə etibarilə, Azərbaycan keçmiş SSRİ-nin ən geridə qalmış respublikalarından biri idi. Heydər Əliyevin Azərbaycan rəhbərliyinə seçilməsindən çox qısa zaman sonra Azərbaycanda o zaman müşahidə olunan xoşagəlməz proseslərin qarşısı alındı, iqtisadiyyat inkişaf etməyə başladı, çoxlu sayda sənaye müəssisələri yaradıldı. Respublikanın sənaye potensialı yüksəldi, kənd təsərrüfatında böyük dönüş başladı. Məhz o zamandan Azərbaycanın şəhərlərinin, kəndlərinin siması dəyişdi. Bakı şəhəri müasirləşdi, yeniləşdi. Təkcə sənaye və kənd təsərrüfatı deyil, elm və təhsil, mədəniyyət, səhiyyə də ciddi şəkildə inkişaf etdi. Çoxlu məktəblər, ali təhsil ocaqları yaradıldı. Eyni zamanda, Azərbaycan gənclərinin keçmiş ittifaqın ən nüfuzlu ali məktəblərində təhsil almalarına imkan yaradıldı. Bu gün ölkəmizdə ayrı-ayrı sahələrdə çalışıb davamlı inkişafa töhfələr verən şəxslərin böyük əksəriyyəti həmin kateqoriyanın insanlarıdır. Həmçinin respublikamızda mədəniyyətin, incəsənətin inkişafına davamlı töhfələr verildi. Azərbaycanın bir çox dəyərli elm, mədəniyyət, incəsənət adamları o dövrün ən yüksək fəxri adlarına layiq görüldülər. Bütün bunların hamısı ulu öndər Heydər Əliyevin Azərbaycan qarşısında etdiyi möhtəşəm xidmətlərdir ki, bunların sayəsində respublikamız böyük bir inkişaf mərhələsi keçdi.\nBu gün Azərbaycanın Heydər Əliyev siyasətinin uğurlarını yaşadığını deyən Baş Nazirin müavini söyləyib ki, dövlətimizin başçısı İlham Əliyevin qeyd etdiyi kimi, bu gün əldə etdiyimiz nailiyyətlər Heydər Əliyev siyasətinin nəticəsidir. Bütövlükdə, Azərbaycanın uğurlu inkişafının təməlində Heydər Əliyev siyasəti dayanır. Bu, elə bir siyasətdir ki, onun əsasında Azərbaycan bundan sonra da uzun illər öz yüksəlişini təmin edəcək. Azərbaycan daha da qüdrətlənəcək, möhkəmlənəcək, xalqımızın milli həmrəyliyi daha da güclənəcək, ölkəmizin dünya birliyində mövqeləri artacaq.\nMilli Məclisin Regional məsələlər komitəsinin sədri Arif Rəhimzadə Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişi ərəfəsində ölkəmizin çox ciddi problemlərlə üz-üzə qaldığını xatırladıb: “O zaman əhalinin yarısı kənd təsərrüfatı sahəsində işləyirdi. Amma bu sahə inkişaf etmədiyi üçün insanların sosial vəziyyəti pisləşirdi. Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlişindən sonra Azərbaycanda bütün sahələr inkişaf etməyə başladı. Bir neçə qərar qəbul edildi. Sovet İttifaqından Azərbaycana böyük bir vəsait ayrıldı. Çayçılıq, üzümçülük və digər sahələr inkişaf etdi. O vaxt Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları formalaşırdı. Heydər Əliyev hakimiyyətə gələndən sonra onlar bu iddialardan bir müddət əl çəkdilər”.\nRespublika Ağsaqqallar Şurasının sədri, deputat Fəttah Heydərov çıxış edərək bildirib ki, Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəldiyi gün Azərbaycanın müstəqilliyə gedən yolunun əsası qoyulub: “SSRİ-də iqtisadi inkişaf baxımından sonuncu yerdə olan Azərbaycan Heydər Əliyevin hakimiyyəti illərində ilk yerlərdə qərarlaşdı. Azərbaycan sürətlə inkişaf etdi və Sovetlər İttifaqının ən qabaqcıl ölkələrindən birinə çevrildi”.\nF.Heydərov vurğulayıb ki, bu gün dünyada hörmətlə qarşılanan Azərbaycan Heydər Əliyevin seçdiyi yolun nə dərəcədə uğurlu yol olduğunu göstərir: “Azərbaycan müxtəlif dinlərin və xalqların nümayəndələrinin tolerant şəraitdə yaşadığı bir dövlət, iqtisadi, mədəni və digər sahələrdə inkişafın nümunəsidir. Mən Azərbaycan xalqını Heydər Əliyevin hakimiyyətə gəlməsinin 50-ci ildönümü münasibəti ilə təbrik edirəm”.\nGəncə şəhər Heydər Əliyev Mərkəzinə virtual ekskursiya VİDEO\nUlu öndər Heydər Əliyevin keçdiyi şərəfli yol Ukrayna...\nPakistanın Strateji Araşdırmalar Mərkəzi Heydər Əliyevlə bağlı məqalə...\nTacikistanın avesta.tj portalı ulu öndər Heydər Əliyevin şərəfli...\nMəhərrəm Əliyev: “Artıq Ermənistan rəhbərliyinin qaçacaq bir yerləri...


Ağalar Vəliyev Goranboyda seçicilərilə görüşdü - FOTO - modern.az\n26 May 2020, 13:49 | AKTUAL\n97 saylı Goranboy-Ağdam-Tərtər seçki dairəsindən Milli Məclisin deputatı Ağalar Vəliyevin Goranboy rayonununda seçicilərlə növbəti görüşü və qəbulu keçirilib.\nModern.az xəbər verir ki, rayonun bilavasitə təmas xəttində yerləşən Tapqaraqoyunlu kəndində xüsusi karantin rejiminin tələbləri nəzərə alınmaqla səyyar qaydada keçirilən görüşdə İcra Hakimiyyətinin məsul işçiləri, yerli ictimaiyyətin nümayəndələri və bir qrup seçici iştirak edib.\nAğalar Vəliyev Prezident İlham Əliyevin rəhbərliyi altında ölkəmizdə həyata keçirilən uğurlu dövlət siyasəti, çoxşaxəli köklü islahatlar və Azərbaycan vətəndaşının rifahının yaxşılaşdırılmasına yönələn genişmiqyaslı sosial paket barədə seçicilərə ətraflı məlumat verib.\nMillət vəkili müvafiq dövlət proqramları və infrastruktur layihələri çərçivəsində bölgələrdə, o cümlədən Goranboy rayonununda aparılan quruculuq və abadlıq işlərini vurğulayıb. Səmimi şəraitdə keçən görüş zamanı deputat bu günun reallığı olan koronavirus pandemiyasının ölkəmizdə yayılmasının qarşısının alınması, onun fəsadlarının aradan qaldırılması, xalqımızın sağlamlığının mühafizə olunması və əhalimizin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi istiqamətlərində dövlətimiz tərəfindən bütün zəruri tədbirlərin görüldüyünü qeyd edib.\nGörüşdən sonra bir qrup seçici fərdi qaydada qəbul edilib və onların sosial-məişət məsələləri ilə bağlı müraciətlərinin təmin olunmasına operativ reaksiya göstərilib.\nEyni zamanda, Tapqaraqoyunlu kəndinin elektrik enerjisi ilə təchizatında yaranan fasilələrin aradan qaldırılması, əhalinin içməli su və təsərrüfatların suvarma su ilə təminatında mövcud olan problemlərin aradan qaldırılması istiqamətlərində rayonun və respublikanın aidiyyatı qurumları ilə birgə müvafiq tədbirlərin görüləcəyi bildirilib.\nHəmin gün millət vəkili və Goranboy rayon İcra hakimiyyətinin başçısı Məhərrəm Quliyev Tapqaraqoyunlu kəndində Milli Qəhraman Niyazi Aslanovun ailə üzvləri ilə görüşüb və şəhidin xatirəsini ehtiramla yad ediblər.\nDeputatın dəstəyi və rayon İcra hakimiyyətinin təşkilatçılığı ilə Ramazan bayramı münasibəti ilə təşkil olunan iftar mərasimində iştirak edən ağsaqqallar, şəhid ailələri, Qarabağ Müharibəsinin veteranları və kənd sakinləri millət vəkili və icra başçısı tərəfindən təbrik olunub.\nMərasimdə qeyd edilib ki, ulu öndər Heydər Əliyevin təməlini qoyduğu dövlət-din münasibətləri bu gün Prezident İlham Əliyev və Birinci vitse-prezident Mehriban xanım Əliyeva tərəfindən uğurla təkminləşdirilir, xalqımızın milli və mənəvi adət-ənənələrinə hörmətlə yanaşılır və mömin vətəndaşlarımıza dini ayinlərin icrası üçün hər cür şərait yaradılır.\nSəyyar görüşün və iftar mərasiminin iştirakçıları Goranboy rayonunun sərhədyanı yaşayış məntəqəsi olan Tapqaraqoyunlu kəndinin əhalisinə dövlətimiz tərəfindən göstərilən həssas münasibətə və qayğıya görə ölkə rəhbərliyinə minnətdarlıqlarını bildiriblər.


AKP-nin reklamı oğurluq çıxdı - VİDEO\n24 Mart 2014 20:19\nTürkiyəyə səs salan rolik 10 il əvvəl çəkilən «Dağ»ın eynisidir.\nTürkiyədə son günlərin hadisəsi olan hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) bələdiyyə seçkiləri üçün çəkdirdiyi reklam roliki oğurluq çıxdı. Həmin reklam 2003-cü ildə "Sony" şirkətinin «playstation»un oyun aparatları üçün çəkilən «Dağ»ın (Mountain) tamamilə eynisidir.\nBaşdan-ayağa İngiltərənin TBWA reklam agentliyinin hazırladığı «Dağ» reklamının oxşarı olan seçki rolikində yeganə fərq videonun fonundakı səs və dalğalanan bayraqdır. İngilislərin reklamında bütün hərəkətlər məşhur bəstəkar Şirli Templin (Shirley Temple) bəstələdiyi «Göyərtəyə alın» (Get on board) musiqisi sədaları altında davam etdirilirdisə, AKP-nin plagiat reklamında məşhur türk şairi Akif Ərsoyun «İstiqlal marşı» şeiri şairin öz səsi ilə səsləndirilib.\nQeyd edək ki, Türkiyə baş naziri Rəcəb Tayyib Ərdoğan plagiat reklam rolikini o qədər çox bəyənibmiş ki, AKP lideri telefon açaraq reklam şirkətinə şəxsən təşəkkürünü bildiribmiş. Türk reklamçılar «Dağ»ı təsadüfən seçməyiblər. İngilislərin ərsəyə gətirdiyi reklam roliki Beynəlxalq Andy Mükafatlandırılmasında (International Andy Awards) 2-ci yerə çıxaraq gümüş medal qazanmış və «Playstation-2» oyun aparatlarının satışında sıçrayışa səbəb olmuşdu.\nXatırladaq ki, seçki roliki ekranlara çıxar-çıxmaz MHP və CHP-nin Ali Seçim Komissiyasına (Yüksək Seçim Kurulu) etdiyi şikayət əsasında qadağan olunmuşdu. Buna səbəb reklam rolikində səsləndirilən şüar olub. AKP qadağadan sonra reklamdakı şüardakı «Türkiyə bayrağı» kəlməsini çıxardaraq, «Millət əyilməz, Türkiyə yenilməz» kimi səsləndirib. Bu dəyişiklikdən sonra Radio Televiziya Üst Qurumu (RTÜK) reklamın KİV-də və internetdə yayımına icazə verib.


Yeni Zaman – Yeni Kasko! – Müstəqil.Az – İnformasiya agentliyi\nYeni Zaman – Yeni Kasko!\nArtıq hamı bilir ki, avtomobil sığortası bazarında icbari sığorta – avtonәqliyyat vasitәsi sahiblәrinin yol hәrәkәtinin digәr iştirakçıları qarşısındakı mәsuliyyәtinin sığortası mövcuddur. Ancaq, bununla yanaşı öz avtomobilinizә dәymiş ziyanı ödәyәn digәr növ avtomobil sığortası – Kasko da var.\nMәhz belә avtomobil sahiblәri üçün S, M, L vә XL ölçülәri ilә adlandırılmış vә müxtәlif büdcәlәr üçün nәzәrdә tutulmuş 4 sәrfәli variant tәklif edәn tam yeni innovativ elektron platforma – KASKO BUTİK yaradıldı.\n← Vasif Məhərrəmlidən qızına sərt qadağa: “”WhatsApp”dan istifadə edə bilməz”\nİqtisad Universiteti ilə bağlı istintaq davam etdirilir →\nSaxta viza ilə Azərbaycana gəlmək istəyən əcnəbilər saxlanıldı\nƏn gözəl saç hörükləri – FOTOSESSİYA\n“Rusiya bu dəmiryolunu Krıma qədər uzatmaq istəyir”


Xezerxeber.az xəbər verir ki, səfir Yubazlan Bin Yusof fəxri qarovul dəstəsinin qarşısından keçib.\nYubazlan Bin Yusof etimadnaməsini Prezident İlham Əliyevə təqdim edib.\nPrezident İlham Əliyev Azərbaycanla Malayziya arasında siyasi sahədə əlaqələrin uğurla inkişaf etdiyini bildirərək ölkəmizin iqtisadi, ticarət, investisiya, turizm və digər sahələrdə əməkdaşlığın genişləndirilməsində maraqlı olduğunu deyib. Dövlətimizin başçısı Azərbaycanla Malayziyanın beynəlxalq təşkilatlarda, o cümlədən BMT-də, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatında bir-birini dəstəkləməsinin önəmini qeyd edib. Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Yubazlan Bin Yusofun səfirlik fəaliyyəti dövründə əlaqələrimizin daha da inkişaf etdirilməsi işinə töhfə verəcəyinə ümidvar olduğunu bildirib.\nSəfir Yubazlan Bin Yusof Malayziyanın ali rəhbərliyinin salamlarını dövlətimizin başçısına çatdırıb. Yubazlan Bin Yusof fəaliyyəti dövründə münasibətlərimizin inkişafı, xalqlarımız arasında əlaqələrin möhkəmləndirilməsi istiqamətində səylərini əsirgəməyəcəyini bildirib.\nDövlətimizin başçısı Malayziyanın ali rəhbərliyinin salamlarına görə minnətdarlığını bildirib, onun da salamlarını Malayziyanın ali rəhbərliyinə çatdırmağı xahiş edib.