EWANGELICY W GMINIE KÓRNIK PAMIĘĆ SPOŁECZNA I DZIEDZICTWO KULTUROWE - PDF\nEWANGELICY W GMINIE KÓRNIK PAMIĘĆ SPOŁECZNA I DZIEDZICTWO KULTUROWE\nDownload "EWANGELICY W GMINIE KÓRNIK PAMIĘĆ SPOŁECZNA I DZIEDZICTWO KULTUROWE"\n1 EWANGELICY W GMINIE KÓRNIK PAMIĘĆ SPOŁECZNA I DZIEDZICTWO KULTUROWE\n3 EWANGELICY W GMINIE KÓRNIK Pamięć społeczna i dziedzictwo kulturowe\n5 EWANGELICY W GMINIE KÓRNIK PAMIĘĆ SPOŁECZNA I DZIEDZICTWO KULTUROWE Redakcja naukowa: Marta Machowska Joanna Wałkowska Fundacja Hereditas Culturalis Poznań 2015\n6 Recenzenci: dr Izabella Main, prof. dr hab. Danuta Minta-Tworzowska Korekta: Irena Wałkowska Projekt graficzny i skład: Agnieszka Kurasińska Druk i oprawa: Jacek Polewski, Drukarnia Printing House Na okładce wykorzystano zdjęcie Cmentarz ewangelicki w Czmońcu (J. Wałkowska, 2013) Projekt badawczy Wielkopolscy ewangelicy. Pamięć społeczna i dziedzictwo kulturowe na przykładzie gminy Kórnik, realizowany był od 2013 do 2014 r. we współpracy Studenckiego Koła Naukowego Historyków działającego przy Instytucie Historii UAM, Studenckiego Koła Naukowego Etnologów działającego przy Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM oraz Koła Naukowego Studentów Archeologii działającego przy Instytucie Prahistorii UAM ISBN: Fundacja Hereditas Culturalis: ul. Główna 68/10, Poznań; Publikacja udostępniana jest na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach 3.0 Polska. Zezwala się na wykorzystanie publikacji zgodnie z licencją pod warunkiem zachowania niniejszej informacji licencyjnej oraz wskazania autorów jako właścicieli praw do tekstu. Tekst licencji dostępny jest na stronie by-sa/3.0/pl/\n7 Spis treści Marta Machowska, Joanna Wałkowska Wprowadzenie... 7 Dominik Robakowski Stosunki polsko-niemieckie na przestrzeni dziejów Szymon Krzyżanowski Cmentarze ewangelickie gminy Kórnik w perspektywie kartograficznej Weronika Czapara Cmentarz jako sacrum? Agnieszka Kurasińska Problematyka ochrony cmentarzy Marta Machowska Czyje dziedzictwo? Stosunek mieszkańców gminy Kórnik do cmentarzy ewangelickich i możliwości ich ochrony Mikołaj Kostyrko Archeologiczny rekonesans lotniczy cmentarzy ewangelickich gminy Kórnik przy wykorzystaniu wiatrakowca Joanna Wałkowska Cmentarze ewangelickie gminy Kórnik: stan zachowania, treści kulturowe Weronika Czapara, Joanna Wałkowska Katalog inskrypcji Anna Kruszyna, Marta Żołyńska Wywiad z Bogdanem Wesołkiem, radnym gm. Kórnik Marta Machowska, Joanna Wałkowska Zakończenie\n8 Summary Zusammenfassung Spis rycin Spis tabel Bibliografia Źródła archiwalne Źródła internetowe\n9 Joanna Wałkowska Instytut Prahistorii UAM Marta Machowska Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM Wprowadzenie Niniejsza publikacja stanowi efekt wielopłaszczyznowych, interdyscyplinarnych badań, realizowanych we współpracy trzech kół naukowych Wydziału Historycznego UAM w Poznaniu: Studenckiego Koła Naukowego Etnologów przy Instytucie Etnologii i Antropologii Kulturowej, Koła Naukowego Studentów Archeologii przy Instytucie Prahistorii oraz Studenckiego Koła Naukowego Historyków przy Instytucie Historii. Opiekunami naukowymi byli: dr Anna Weronika Brzezińska (IEiAK UAM), prof. UAM dr hab. Włodzimierz Rączkowski (IP UAM) oraz dr hab. Paweł Stróżyk (IH UAM). Projekt pt. Wielkopolscy ewangelicy. Pamięć społeczna i dziedzictwo kulturowe na przykładzie gminy Kórnik rozpoczął się na początku 2013 roku. Wzięła w nim udział grupa 20 studentów UAM, reprezentujących wszystkie wymienione wyżej kierunki. Projekt od samego początku zakładał wielopłaszczyznowość badań i współdziałanie przedstawicieli wszystkich trzech dziedzin. Na gruncie dociekań historycznych badaliśmy dzieje społeczności niemieckich w gminie Kórnik i opracowywaliśmy możliwie pełną dokumentację cmentarzy ewangelickich, perspektywa etnologiczna z kolei bazowała na wywiadach z mieszkańcami gminy dotyczącymi pamięci o ewangelikach. Wkład archeologów polegał natomiast na przeprowadzeniu prospekcji lotniczej oraz analizie map historycznych pod kątem identyfikacji stanowisk 7\n10 archeologicznych, jakimi de facto są nieużytkowane już od dawna cmentarzyska. Interdyscyplinarność pozwoliła na wzajemne skonfrontowanie wyników badań i w ten sposób mogliśmy spojrzeć całościowo na interesującą nas tematykę. Gmina Kórnik: trochę historii Gmina miejsko-wiejska Kórnik usytuowana jest w powiecie poznańskim, na południowy wschód od Poznania. Teren ten jest położony w większości w południowo- -zachodniej części Wysoczyzny Gnieźnieńskiej, w subregionie zwanym Równiną Średzką, w dorzeczu Warty. Pierwsze ślady osadnictwa na tym terenie sięgają okresu środkowej epoki kamienia (mezolitu), czyli VII-VI tys. p.n.e. U schyłku epoki brązu i na początku wczesnej epoki żelaza na Półwyspie Szyja, położonym nad Jeziorem Bnińskim, istniała naturalnie obronna osada kultury łużyckiej (od VIII do przełomu VI/V w. p.n.e.) oraz związane z nią cmentarzysko w Biernatkach. Osadnictwo rozwijało się też na omawianym obszarze w okresie przedrzymskim i okresie wpływów rzymskich. W czasie kolonizacji wczesnopiastowskiej, mającej miejsce w latach 30. X w. i pierwszej połowie XI w. nastąpił rozwój osadniczy mikroregionu kórnicko-bnińskiego: powstały wówczas skupiska w okolicach dzisiejszych Skrzynek, Kórnika i Bnina. Na Półwyspie Szyja powstał wówczas gród obronny, funkcjonujący do pierwszej połowy XIII w. Istniało również cmentarzysko w Biernatkach. W XIII w. wzniesiono też gródek stożkowaty u nasady półwyspu, wraz z wieżą obronną, zniszczoną później w wyniku pożaru. Półwysep Szyja ostatecznie opuszczony został na przełomie XIII/XIV w. ze względu na podniesienie się poziomu wody w tym rejonie. Pierwsza wzmianka o Bninie w źródłach pisanych pochodzi z 1232 r. (dokument Władysława Odonica dla templariuszy, w którym pojawia się imię kasztelana z Bnina, Bogumiła Biezdrowowica). Po opuszczeniu grodu bnińskiego, rozwijała się osada targowa na lądzie stałym oraz jej zaplecze gospodarcze w postaci otaczających ją wsi. Właścicielem osady, z której potem powstał współczesny Bnin, był początkowo ród Łodziów, wywodzący się od Mirosława Przedpełkowica. W 1395 r. nastąpiła lokacja miasta Bnina na prawie niemieckim. W XVII w. miasto przeszło, wraz z Kórnikiem, na własność Grudzińskich. Kórnik, w przeciwieństwie do starszego Bnina, powstał w okresie średniowiecza na surowym korzeniu. Brakuje wzmianek o tej miejscowości aż do XIV w., kiedy właścicielami ówczesnej wsi Kórnik byli również Łodziowie. Jeszcze w początkach tego stulecia przeszła na własność Mikołaja, brata biskupa poznańskiego Jana. W początkach XV w. ponownie przejęła ją linia rodu Łodziów z siedzibą w Górce. 8\n11 W rękach tej rodziny Kórnik pozostał do końca XVI w. Nie jest znana dokładna data lokacji Kórnika, ale w 1458 r. pojawia się już w źródłach pisanych jako miasto. Kiedy w 1592 r. wygasła linia Górków, Kórnik odziedziczył po nich Jan Czarnkowski, siostrzeniec Stanisława Górki, który przekazał go wraz z całymi okolicznymi dobrami swemu bratu Andrzejowi. Ten z kolei majątek ten sprzedał Zygmuntowi Grudzińskiemu, w którego rodzinie pozostał on do 1676 r. Dobra kórnickie znalazły się w posiadaniu Zygmunta Działyńskiego. W latach 20. XVIII w. majątek ten przejęła córka Dziańyńskiego, Teofila, która wyszła za mąż w 1732 r. za starostę łęczyckiego, Stefana Szołdrskiego, a po jego śmierci za Aleksandra Hilarego Potulickiego, starostę borzechowskiego, z którym jednak rozwiodła się. Teofila dbała o rozwój gospodarczy dóbr kórnickich, sprowadzając na te ziemie nowych osadników, którym zapewniała dogodne warunku na zasadzie siedmioletniej wolnizny. Rozwój Kórnika zakłóciła wojna siedmioletnia między Prusami a Rosją, w czasie której okoliczne wsie musiały utrzymywać i żywić stacjonujące wojska rosyjskie. Aby wspomóc rozwój gospodarczy swoich ziem, Teofila postanowiła sprowadzić na te ziemie nowych osadników z Niemiec. Pierwsi osadnicy z Niemiec, którzy zakładali na surowym korzeniu wsie istniejące do dzisiaj, przybyli już w latach 30. XVIII w. Od 1737 r. istniał zbór ewangelicki, który w latach zastąpiono murowanym kościołem. Budynek ten, przebudowywany jeszcze w latach , stoi do dzisiaj przy ul. Jeziornej w Bninie, nosząc obecnie wezwanie św. Wojciecha. Osadnictwo olęderskie rozwijało się na terenie majątku kórnickiego szerzej od połowy XVIII w. Powstały wówczas miejscowości, przeważnie nowe, ale tworzone w pobliżu dawnych osiedli, dlatego też często przejmowały od nich nazwy. Były to np. Olędry Czmońskie (obecnie Czmoniec), położone dwa kilometry na zachód od istniejącego już Czmonia; Olędry Błażejewskie (ob. Błażejewko) w pobliżu Błażejewa; Olędry Radzewskie (Radzewice w gminie Mosina) niedaleko Radzewa oraz inne miejscowości. Przy każdej osadzie olęderskiej powstawał cmentarz ewangelicki. Po upadku Rzeczypospolitej, omawiane terytorium dostało się pod panowanie pruskie. Przerwę w tych rządach przyniósł jedynie krótki okres napoleoński w latach Na mocy postanowień kongresu wiedeńskiego, większa część Wielkopolski ponownie przypadła Prusom jako Wielkie Księstwo Poznańskie, nazywane w późniejszym okresie częściej Prowincją Poznańską (Provinz Posen), podzielone na ok. 40 okręgów. Obszary dzisiejszej gminy Kórnik wchodziły w skład okręgu śremskiego (Kreis Schrimm). W okresie zaborów w Kórniku, Bninie i okolicznych miejscowościach nadal mieszkała ludność niemiecka, wywodząca się z osadników sprowadzonych na te te- 9\n12 reny jeszcze przez Teofilę z Działyńskich Szołdrską-Potulicką. Struktura narodowościowa i wyznaniowa w ciągu XIX i na początku XX w. ulegała nieznacznym przemianom. W Kórniku i Bninie przez cały ten okres dominowali Polacy: pod koniec XVIII w. w Kórniku stanowili ok. 42% ludności (podobny był w tym czasie odsetek ludności żydowskiej), a w Bninie 72%. Niemcy w tym czasie stanowili odpowiednio 17% ludności Kórnika i 28% ludności Bnina. Wraz z upływem czasu odsetek ludności polskiej zwiększał się: w drugiej połowie XIX w. w Kórniku wynosił już ok. 71%, przy ok. 15% ludności niemieckiej i 14% żydowskiej; w Bninie zaś było aż 80% Polaków przy 20% Niemców. Ludność niemiecka stanowiła zatem w obu tych miastach przez cały okres zaborów mniejszość, zarówno narodową, jak i wyznaniową (w większości byli oni protestantami wyznania ewangelicko-ausgburskiego, choć zdarzały się wyjątki). W 1931 r. w Kórniku było już tylko ok. 3% Niemców (65 osób), a przeważającą większość ludności stanowili Polacy (2295 os., ok. 96%). W pozostałych miejscowościach stosunki ludnościowe kształtowały się różnie. Ludność wyznania ewangelickiego w XIX w. mieszkała w aż 18 wsiach obecnej gminy Kórnik (nie zawsze podana jest informacja o narodowści, można jednak przypuszczać, iż byli to w większości Niemcy, wywodzący się od osadników olęderskich). W kilku miejscowościach ewangelicy dominowali (Błażejewko, Borówiec, Czmoniec, Kamionki). Warto zauważyć, że właśnie w tych wsiach istniały cmentarze ewangelickie. Nie jest to jednak regułą, gdyż nekropolie takie funkcjonowały również w Radzewie, Czołowie i Biernatkach, gdzie ewangelicy stanowili mniejszość. Tuż po zakończeniu II wojny światowej na terenie Kórnika, Bnina i okolic zamieszkiwało łącznie osób, z których Polaków było (ok. 98,5%), a z Niemców pozostało zaledwie 147 osób (ok. 1,4%). Nie było już w ogóle ludności żydowskiej. Ludność niemiecka krótko po wojnie opuściła Polskę i,jak wynika z relacji mieszkańców gminy Kórnik, tylko nieliczni Niemcy mieszkali tu jeszcze w latach 50. i 60. ubiegłego stulecia. Obecnie w gminie Kórnik mieszka ponad 23 tys. osób (dane z października 2014 r.). W jej obręb wchodzą łącznie 32 miejscowości (26 sołectw, miasto Kórnik i 5 wsi gminnych bez rangi sołectwa). Trudne dziedzictwo kulturowe Dziedzictwo kulturowe według definicji Konwencji UNESCO o ochronie światowego dziedzictwa z 1972 r. określane jest jako materialne zabytki, zespoły zabytków,,,mające wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia historii, sztuki lub nauki, czy też miejsca zabytkowe,,,mające wyjątkową powszechną wartość z punktu widzenia historycznego, estetycznego, etnologicznego lub antropologicznego. 10\n13 W ostatnich latach zwraca się jednak uwagę również na dziedzictwo niematerialne, które - w świetle przyjętej w 2003 r. Konwencji UNESCO w sprawie ochrony niematerialnego dziedzicwa kulturowego,,,oznacza praktyki, wyobrażenia, przekazy, wiedzę i umiejętności, jak również związane z nimi instrumenty, przedmioty, artefakty i przestrzeń kulturową. Nie da się przeprowadzić ściśłej granicy pomiędzy dziedzictwem kulturowym materialnym oraz niematerialnym; dziedzictwo materialne bowiem często jest nośnikiem istotnych treści kulturowych, które wpisują się w zakres pojęcia dziedzictwa niematerialnego. W szczególności dotyczy to artefaktów związanych z religią. Warto zwrócić uwagę również na problemy związane z pojęciem,,dziedzictwa kulturowego. Składa się ono z dwóch części: pierwsza odnosi się do dziedziczenia, druga - do kultury. Termin,,dziedziczenie wiąże się z przejęciem praw własności danych dóbr, najczęściej poprzez koligacje rodzinne. Kojarzony jest zatem dość silnie ze spuścizną po przodkach. Pojęcie kultury natomiast postrzegane może być z bardzo różnorodnych perspektyw, w najogólniejszym rozumieniu można przyjąć jednak, iż są to wszelkie duchowe i materialne wytwory określonej wspólnoty ludzkiej, która może być pojmowana na różnych płaszczyznach (np. jako cała ludzkość, wspólnota etniczna, narodowa, związana z regionem, czy też połączona innymi więzami, istotnymi dla jej tożsamości grupowej). Dziedzictwem kulturowym może być wszystko, co zostało przejęte po określonej wspólnocie ludzkiej. Tak naprawdę jednak świadomość dziedzictwa zależy od poczucia związku z tą wspólnotą, po której pozostaje owa spuścizna. Dobrze ilustruje to schemat, stworzony przez Izabelę Lewandowską (tab. 1). Ukazuje on, iż związki łączące jednostkę (dotyczyć może to również społeczności) z dziedzictwem kulturowym ujawiają się w różnych postawach, wartościach, a także mitach i stereotypach. Można stwierdzić, że związane są one także z wartościowaniem tego dziedzictwa, a więc oddzielaniem tego, co uznaje się za dziedzictwo,,swoje, od tego, które postrzegane jest w danej wspólnocie jako,,obce. Owo dziedzictwo,,obce można określić, posługując się terminem wprowadzonym przez brytyjskich badaczy kultury (J. E. Tunbridge a i G. E. Ashwortha) jako tzw. dissonant heritage, a przetłumaczyć można jako dziedzictwo trudne, niespójne, gdyż mające różne, często przeciwstawne znaczenia dla różnych grup społecznych. Z uwagi na to, że na kształtowanie tożsamości bardzo duży wpływ ma identyfikacja wspólnoty z daną przestrzenią, to elementy krajobrazu decydują o,,swojskości lub,,wrogości przestrzeni. Jeżeli więc ludność napływowa na danym obszarze napotyka na elementy kulturowe, które postrzegane są przez nią jako wrogie, dąży do wyeliminowania ich lub ewentualnie próbuje je adaptować i asymilować do nowo tworzonego przez nią krajobrazu kulturowego. Stąd wynikają zjawiska, takie jak celowe 11\n14 niszczenie grobów, ale również działania zmierzające do,,oswojenia dziedzictwa, postrzeganego jako obce (np. adaptacja dawnego cmentarza jako miejsca pochówku obecnych mieszkańców danego terytorium, czy przystosowanie obiektów z terenu cmentarza do innych funkcji). W ten sposób rozumienia wpisuje się m.in. dziedzictwo poniemieckie, które w naszym społeczeństwie postrzegane jest obecnie w sposób ambiwalentny: z jednej strony dostrzega się coraz częściej potrzebę zachowania go, co wynika ze świadomości historycznej wartości zabytków oraz ich znaczenia dla kultury; z drugiej strony jednak w dalszym ciągu funkcjonuje przeświadczenie o,,obcości, czy wręcz,,wrogości wszystkiego, co niemieckie. Jest to wynik wielu uwarunkowań historycznych, które przedstawione zostaną w dalszej części pracy. Za dziedzictwo niematerialne można uznać również pamięć. Potraktowaliśmy jednakże to zagadnienie oddzielnie, bowiem pamięć niesie ze sobą treści, które odnoszą się do dziedzictwa kulturowego - interpretują je i nadają mu znaczenie. To w pamięci zachowany jest stosunek lokalnej społeczności do spuścizny po dawnych pokoleniach. Wokół pamięci zbiorowej Głównym przedmiotem naszych badań było dziedzictwo kulturowe, jak i pamięć po Niemcach, którzy zamieszkiwali teren obecnej gminy Kórnik jeszcze przed II wojną światową. Jak już zostało wyżej wspomniane, w większości byli oni wyznania ewangelicko-augsburskiego (wiernych tego obrządku określamy tu w skrócie mianem,,ewangelików ). Parafia ewangelicko-augsburska istniała w Bninie, należeli do niej ewangelicy z terenu całej obecnej gminy Kórnik, jak również z sąsiednich okolic (m.in. przejściowo Środy Wielkopolskiej). Konieczne wydaje się zatem krótkie wyjaśnienie pojęcia pamięci zbiorowej i społecznej oraz wskazanie miejsca, jakie zamują one w badaniach nad pamięcią. Jako pierwsi problemem pamięci zbiorowej zajęli się badacze francuscy, w tym uczeń Emila Durkheima, Maurice Halbwachs. Dzięki niemu pojęcie to zostało przeniesione na grunt nauk humanistycznych i społecznych. Odszedł od wywodzenia pamięci ze sfery biologicznej, a przypisał jej cechy konstrukcji kulturowej, zależnej od społecznych uwarunkowań ( ram ). Istnienie pamięci grupy o własnej przeszłości, kształtowanej w procesie socjalizacji i wewnątrzgrupowego przekazu, uznał za warunek istnienia tożsamości danej społeczności (Halbwachs 2008). W polskiej nauce termin pamięć zbiorowa jest stosunkowo nowe. Jednak sama myśl, rozwijana już od dwudziestolecia międzywojennego, operowała wieloma in- 12\n15 nymi terminami, między innymi: tradycja (Jerzy Szacki), podłoże historyczne (Kazimierz Dobrowolski), żywa historia (Nina Assorodobraj) czy kultura historyczna (Andrzej Szpociński). Barbara Szacka wprowadziła na grunt polski pojęcie pamięci zbiorowej. Jednocześnie rozdziela ona pamięć zbiorową od historii, jako dziedziny nauki. Dla Szackiej: zbiorowa pamięć przeszłości to wyobrażenia o przeszłości własnej grupy, konstruowane przez jednostki z zapamiętanych przez nie [ ] informacji pochodzących z różnych źródeł i docierających do nich rozmaitymi kanałami. Są one rozumiane, selekcjonowane i przekształcane odpowiednio do własnych standardów kulturowych i przekonań światopoglądowych. Standardy te zaś są wytwarzane społecznie, a zatem wspólne członkom danej zbiorowości, co prowadzi do ujednolicenia ich wyobrażenia o przeszłości i tym samym pozwala mówić o pamięci zbiorowej dziejów własnej grupy (Szacka 2006: 44). Podobnie o pamięci przeszłości myśli Andrzej Szpociński, który jednak operuje pojęciem pamięci społecznej. Pamięć od historii zdaniem socjologa odróżniają trzy zasadnicze kryteria: funkcjonalne, strukturalne i poznawcze. Dla Szpocińśkiego owa pamięć społeczna (zbiorowa, przeszłości) to wszelkie formy odnoszenia się do przeszłości, które są regulowane przez kulturę (Szpociński 2004: 60). Pamięć zbiorowa (potoczna) sytuuje się między pamięcią biograficzną (indywidualną, rodzinną) a pamięcią oficjalną (państwową). Szczególnywzrost zjawiska pamięci i upamiętniania zauważalny jest od lat 70. XX w. w Europie Zachodniej (Francja), natomiast w Polsce od lat 90. XX. Pierre Norra nazywa to zjawisko Erą upamiętnienia (czasem pamięci), co jest skutkiem przyśpieszenia oraz demoktaryzacji historii (Norra 2001: 39-41). Prowadzone w ramach projektu badania skoncentrowały się na ośmiu miejscowościach gminy Kórnik, na terenie których zlokalizowane były ewangelickie cmentarze. Były to: Bnin, Biernatki, Błażejewko, Borówiec, Czmoniec, Czołowo, Kamionki i Radzewo. Obecność nekropolii na terenie danej wsi była dowodem, iż dawniejsi jej mieszkańcy byli, chociaż częściowo, wyznania ewangelickiego, a także stanowiła punkt wyjścia pod przeprowadzane wywiady. Rezultatem tych dociekań jest zbiór dziewięciu artykułów, autorstwa studentów biorących udział w badaniach. Są to zarówno materiały typowo źródłowe, jak i rozważania o tematyce bardziej ogólnej, związanej z pamięcią społeczną i dziedzictwem kulturowym. Problematyka ta jest bardzo różnorodna, związana przede wszystkim z historią gminy Kórnik, ale także odwołująca się do zagadnień ogólnych, jak np. stosunki polsko-niemieckie na przestrzeni dziejów, czy problem ochrony cmentarzy. 13\n16 W pewnym stopniu staraliśmy się również oddać głos mieszkańcom gminy, którym zawdzięczamy wiele interesujących informacji. Niniejszy tom otwierają rozważania Dominika Robakowskiego, mające charakter wprowadzający, poświęcone stosunkom polsko-niemieckim na przestrzeni dziejów. Kolejne teksty skupiają się w większym już stopniu na samych cmentarzach. I tak, Szymon Krzyżanowski analizuje ewangelickie metropolie w perspektywie kartograficznej, Weronika Czapara próbuje odpowiedzieć na pytanie, czy badane miejsca można zaliczyć do sfery sacrum, a Agnieszka Kurasińska traktuje o problemie ich ochrony w świetle prawa. Kolejny tekst autorstwa Marty Machowskiej skupia się na kwestii stosunku mieszkańców gminy Kórnik do ewangelickiego dziedzictwa ich regionu, Mikołaj Kostyrko zaś opisuje przeprowadzony archeologiczny rekonesans lotniczy. Wreszcie, Joanna Wałkowska opisuje przebadane cmentarze ewangelickie, następnie we współpracy z Weroniką Czaparą przedstawia sporządzony katalog inskrypcji zachowanych na cmentarnych nagrobkach. Na końcu zbioru postanowiliśmy umieścić fragment jednego z wywiadów, przeprowadzony z radnym Bogdanem Wesołkiem, który można potraktować jako pewnego rodzaju podsumowanie zbioru. Na koniec niniejszych rozważań, poruszyć należy kwestię nazewnictwa stosowanego w niniejszym tomie. Projekt, którego pokłosiem była wystawa oraz oddawana w Państwa ręce publikacja skupiały się na mieszkańcach gminy Kórnik wyznania ewangelickiego. Uwarunkowania historyczne, przedstawione powyżej, szczególnie okres zaborów, spowodowały, iż na terenie Wielkopolski silnie utożsamiano ewangelików z Niemcami, w opozycji do Polaków-katolików. Jak już wspomniano wcześniej, identyfikacja ta miała oparcie w rzeczywistości kulturowej. Należy natomiast podkreślić, iż istniały od niej odstępstwa, co udowodniły także przeprowadzone przez nas badania. Jednak, badając dawnych mieszkańców-ewangelików nie dało pominąć się tego utożsamiania. Na koniec, chciałybyśmy podziękować osobom, które wsparły nasz projekt zarówno finansowo, jak i organizacyjnie. Podziękowania zatem należą się prof. Michałowi Buchowskiemu, dyrektorowi Instytutu Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM. Wyrazy wdzięczności należą się naszym opiekunom merytorycznym, a także dr Kazimierzowi Krawiarzowi, kusztoszowi Izby Pamiątek Regionalnych w Bninie; Agnieszce Krawczewskiej, reprezentującej Starostwo Powiatowe w Poznaniu; dr Jerzemu Domasłowskiemu oraz ks. Marcinowi Kotasowi z Parafii Ewangelicko-Augsburskiej w Poznaniu, którzy żywo włączyli się w organizację wystawy, będącej częścią projektu. 14\n17 ŚWIADOMOŚĆ DZIEDZICTWA KULTUROWEGO związki łączące jednostkę z dziedzictwem własnej wspólnej (rodzinnej, etnicznej, religijnej, regionalnej, narodowej) pochodzą z: ujawniają się w: więzów intelektualnych więzów emocjonalnych postawach moralnych postawach behawioralnych wiedza o faktach, procesach, symbolach, budowlach pamięć o przeszłości i wspólnych dokonaniach wizja przyszłości uczucia myśli i wyobrażenia poczucie odrębności wartości oceny mity i stereotypy opinie i poglądy zachowania działania Tab. 1. Schemat ukazujący świadomość dziedzictwa kulturowego i płaszczyzny, na których się ona przejawia. Za: Lewandowska 2007, s. 83, wykres 2. 15\n18 Dominik Robakowski Instytut Historii UAM Instytut Etnologii i Antropologii Kulturowej UAM Stosunki polsko-niemieckie na przestrzeni dziejów Spośród badań nad stosunkami Polski z innymi państwami najbardziej rozwinięte są te, które dotyczącą Niemiec. Nie powinno nas to zbytnio dziwić, biorąc pod uwagę bliskość sąsiedztwa oraz fakt, że relacje bilateralne między naszymi narodami sięgają początków ich istnienia. Zarówno po wschodniej, jak i zachodniej stronie Odry spotykamy się z licznymi instytucjami wyspecjalizowanymi w badaniu wzajemnych stosunków; po jednej i po drugiej stronie napisano setki, jeśli nie tysiące, tomów poświęconych temu zagadnieniu. W obu społeczeństwach istnieje długa tradycja postrzegania sąsiada, wytworzyły się silne po dziś dzień stereotypy. Warto jednak przypomnieć, że relacje polsko-niemieckie miały skomplikowane losy. W niniejszym artykule pragnę w przeglądowy sposób zarysować najważniejsze aspekty wzajemnego sąsiedztwa. Oczywiście, niniejsze opracowanie nie wyczerpuje tematu. Mam jednak nadzieję, że pozwoli ono na lepsze rozpoznanie sytuacji, w jakiej przyszło żyć wielkopolskim ewangelikom. Liczę też, że dzięki niemu łatwiej będzie zrozumieć ulokowane w historii i historiografii, postawy Polaków wobec ich dziedzictwa. Biorąc pod uwagę temat badań, zdecydowałem się pominąć kwestię stosunków polsko-austriackich (Habsburgów w niniejszym tekście rozumiem jako władców Rzeszy, a nie Austrii). W swoich rozważaniach chciałbym zwrócić przede wszystkim uwagę na dwie płaszczyzny, które niejednokrotnie wzajemnie ze sobą współpracowały, ale równie często stawały ze sobą w sprzeczności. Mam tu na my- 16\n19 śli oficjalne relacje między państwami oraz stosunki między przedstawicielami obu narodów. Średniowiecze sinusoida nastrojów Naturalnym jest, że dzieje stosunków niemiecko-polskich rozpoczynają się wraz z narodzinami państwa Mieszka I, a więc z wykształceniem się młodszego aktora tych relacji. Niewiele wiemy na temat tego, co mogło dziać się przed objęciem władzy przez tego władcę, niemniej już na tym etapie dziejów docierają do nas echa wzajemnych stereotypów. Odnajdujemy je w nazwach, którymi się określano. Słowiański Niemiec, z którym spotykamy się po raz pierwszy w Żywocie św. Metodego (IX w.) to według najpopularniejszej hipotezy osoba niema, nie mówiąca tym samym językiem, a więc po prostu obca (Respond 1970: 16). Z kolei w rodzącym się państwie niemieckim, Słowian określano najwcześniej mianem Wenden. Ta dość enigmatyczna nazwa, wyparta szybko przez łacińskiego Sklawina, a w wypadku monarchii piastowskiej przez jej późniejszą nazwę własną, również nawiązuje do obcości (Jagodziński 2007). Reasumując, już u początku wzajemnych relacji zdawano sobie sprawę z odmienności obu grup etnicznych, co od razu wykluczało politykę asymilacyjną, a stosunkom nadawało charakter konfrontacyjny. Rzeczywiście, pierwotne dzieje kontaktów cesarsko-piastowskich mają znamiona rywalizacji. Imię Mieszka odnajdujemy po raz pierwszy w źródłach niemieckich, gdzie występuje on w stanie wojny z Wachmanem, później margrabią Hodonem. Stosunki z marchią nie oddają jednak prawdy o relacji z Cesarstwem. Mieszko zdecydowanie wolał współpracę od walki. Świadczy o tym przyjęcie chrztu w obrządku katolickim. Częstym błędem jest zapominanie o tym, że Czechy, z których przyjęto sakrament, były ściśle zależne od Cesarstwa, zarówno w warstwie politycznej, jak i kościelnej. To, że to właśnie ten kraj przyczynił się do chrystianizacji Polski, wynika raczej z chęci powiązania ze sobą losów dwóch krajów Słowiańskich niż z próby wybicia się na niezależność od Cesarstwa (Krasuski 2003: 30-33). Za panowania Bolesława Chrobrego dochodzi do owianego legendami zjazdu gnieźnieńskiego, który był ukoronowaniem uniwersalistycznej polityki Ottona III. Niestety, jego następcy znacznie bardziej angażowali się w sprawy niemieckie, co prowadziło do konfliktu ze wspierającym opozycję władcą polskim. Wieloletnia wojna z Cesarstwem, zakończona w 1018 roku pokojem w Budziszynie, pozwoli na przejęcie przez monarchię piastowską Łużyc i Milska. Koronację z 1025 roku również należy postrzegać jako akt niezależności (Olejnik 1988: 7-9). O złożoności kontaktów polsko-niemieckich świadczą wydarzenia, do których doszło po śmierci Chrobrego. Mieszko II utrzymywał bardzo dobre stosunki z pala- 17\n20 tynem Lotaryngii, którego córka Rycheza została jego żoną. Znacznie gorzej wyglądały relacje z cesarzem Konradem II, który w 1031 roku doprowadził do rozpadu państwa piastowskiego. Wydaje się jednak, że Cesarstwu nigdy nie zależało na całkowitej likwidacji Polski, ale jedynie na podporządkowaniu jej sobie. Świadczy o tym dobitnie wsparcie cesarskie dla walczącego o swoją ojcowiznę Kazimierza Odnowiciela (Krasuski 2003: 44-45). XI-wieczna Polska wydaje się być państwem, w którym bardzo silnie ścierają się ze sobą dwie sprzeczne tendencje w odniesieniu do zachodniego sąsiada. Widać to najlepiej na przykładzie Bolesława Śmiałego, który wykorzystał spór między Cesarstwem a papiestwem do uzyskania korony. Jego następca, Władysław Herman, to z kolei osoba niemal w całości podporządkowana polityce niemieckiej. Ostatnim ogniwem tej sinusoidy jest intrygujące panowanie Bolesława Krzywoustego. W początkowej fazie swoich rządów jest on łudząco podobny do Bolesława Chrobrego. Założenie biskupstwa w Lubuszu nastawionego ewidentnie na misyjny podbój Połabia, udana obrona przed interwencją Henryka V, zakończony sukcesem podbój Pomorza, świadczą o tym dobitnie. W drugiej fazie rządów tego monarchy sprawy ulegają jednak skomplikowaniu. Nie tylko całkowity krach spotyka politykę połabską, ale zagrożona jest niezależność kościelnej metropolii gnieźnieńskiej (Olejnik 1988: 10-11). Okres wczesnej monarchii piastowskiej pozwala nam na wysnucie wstępnych wniosków odnośnie stosunków polsko-niemieckich. Wydaje się, że determinowało je kilka różnych czynników. Za jeden z najważniejszych uważam konflikt interesów, który przejawiał się przede wszystkim w konfliktach o tereny Słowiańszczyzny Połabskiej. Oba państwa uznawały ten obszar za swoją strefę wpływów. Polityka polska nie była tyle antyniemiecka, co prosłowiańska, o czym świadczą różnego rodzaju działania nastawione na podporządkowanie sobie Rusi Kijowskiej, Czech czy Pomorza. Kontakty ludności w omawianym okresie nie należały do częstych i intensywnych. Odra, a zwłaszcza nieschrystianizowany pas Połabia, skutecznie nadawały wzajemnym relacjom charakter marginalny. Pojawiały się jednak pewnego rodzaju enklawy, takie jak polska hierarchia kościelna, ze względów logistycznych, oparta na klerze niemieckim. Rozbicie dzielnicowe w Polsce, które nastąpiło po śmierci Bolesława Krzywoustego, to okres o dużym znaczeniu dla rozwoju stosunków polsko-niemieckich, jak i dużym zróżnicowaniu tych relacji. Przede wszystkim poza wspieraniem przez cesarstwo Władysława Wygnańca i jego potomków, poszczególni zwierzchni władcy Niemiec mało interesowali się sprawami polskimi. Większość ich uwagi przykuwały 18\n21 Włochy, walka z wrogami wewnętrznymi oraz krucjaty. Poza tym, po interwencji Fryderyka Barbarossy w 1157 roku i hołdzie krzyszkowskim Bolesława Kędzierzawego, uważano w Niemczech, że Polska definitywnie przeszła w strefę wpływów niemieckich. Dodatkowym elementem, który wykluczał rozwój konfliktów, było zaniechanie przez książąt dzielnicowych kwestii pomorskiej (Olejnik 1988: 75). Poważny konflikt interesów dotyczył relacji Polski z Brandenburgią. Co prawda, początkowo książęta utrzymywali dość dobrą relację z Albrechtem Niedźwiedziem, z czasem jednak cele obu państw rozbiegły się. Żywioł niemiecki w XIII wieku wbił się klinem między Wielkopolskę a Pomorze Zachodnie, sięgnął także po północno- -zachodni fragment Śląska Ziemię Lubuską. Kwintesencją antypolskiej polityki Brandenburgii było wkroczenie jej wojsk w 1308 roku na Pomorze Wschodnie (Jureczko 1988: 56-58). W zachodniej Europie, a więc i w Niemczech, spotykamy się w tym okresie ze zjawiskiem relatywnego przeludnienia, które pchało ludność do przenoszenia się w rejony o bardziej wystarczających zasobach naturalnych. Jednym z takich obszarów były tereny polskie, znacznie rzadziej zasiedlone, praktycznie pozbawione ośrodków miejskich. Książęta polscy chętnie przyjmowali przybyszów, gdyż nie tylko cierpieli na braki ludnościowe, ale także zyskiwali tym samym szereg przydatnych rozwiązań stosowanych wcześniej na zachodzie. Kolonizacja na prawie niemieckim dawała gwarancję optymalnego zagospodarowania gruntów rolnych oraz przystosowania miast do rozwoju handlu. Proces ten objął początkowo Śląsk, z czasem dotarł też do innych dzielnic polskich. Szczególnie zaś rozwinął się za panowania Kazimierza Wielkiego, który za wszelką cenę dążył do stworzenia osadnikom jak najlepszych warunków. Wzajemne współwystępowanie Niemców i Polaków pozwalało nie tylko na lepsze poznanie sąsiadów, ale wymuszało także definiowanie samych siebie. Możemy powiedzieć, że w XIII wieku rodzą się zręby polskiej świadomości narodowej. Spowodowane było to wytworzeniem się polskich elit, głównie w spolonizowanym klerze (np. Jakub Świnka). Niemiec okazywał się być figurą, do której się odnoszono, kreując wizerunek mieszkańca Polski (zob. Wincenty Kadłubek). Zdominowane przez Niemców ośrodki miejskie często były uważane za środowiska niepewne. Wystarczy tylko przytoczyć słynną rzeź ludności niemieckiej, jakiej dokonały wojska Władysława Łokietka, tłumiące krakowski bunt wójta Alberta. Z drugiej strony wiele osób pochodzenia niemieckiego na trwałe wiązało się ze swoją nową ojczyzną, chociażby tak jak słynny Wierzynek (Samsonowicz 1989: 56-60). Najbardziej na średniowiecznych stosunkach polsko-niemieckich zaważył Zakon Krzyżacki sprowadzony na Ziemię Chełmińską w 1228 roku. Do końca XIII wieku wzajemne relacje układały się przykładnie. Problemy pojawiły się dopiero we 19\n22 wspomnianym 1308 roku, gdy Brandenburczycy zajęli zbrojnie Pomorze. Nie dysponujący w tym momencie siłą odwetową Władysław Łokietek poprosił o pomoc Krzyżaków. Ci, owszem wyparli przeciwnika, jednak uznali Pomorze za swoją własność. W kolejnych latach Zakon posunął się jeszcze dalej, czyniąc z Polski główny cel swojej ekspansji. Zrodziło to szereg dalszych konfliktów. Jeszcze za panowania Łokietka doszło do poważnej wojny, w wyniku której Krzyżakom udało się zająć Ziemię Dobrzyńską i Kujawy (odzyskano je dzięki zabiegom dyplomatycznym Kazimierza Wielkiego). Odzyskanie Pomorza było obiektem licznych zabiegów dyplomatycznych, zakończonych jednak niepowodzeniem (Samsonowicz 1989: 61-68). Sprawą, która poróżniła ponownie Zakon i Królestwo Polskie w XV wieku była ekspansja niemiecka na teren będącej w unii personalnej z Polską, Litwy. Tzw. wielka wojna z lat doprowadziła do złamania potęgi państwa krzyżackiego. W późniejszych latach dochodziło co prawda do kolejnych konfliktów, ale nigdy strona niemiecka nie uzyskała strategicznej przewagi (Nadolski 2003: ). Za panowania Kazimierza Jagiellończyka Zakon Krzyżacki był niczym innym jak reliktem dawnej epoki zacofany gospodarczo, zdemoralizowany, trawiony buntami wewnętrznymi, jedynie nieudolności polskiej armii zawdzięczał, że wojna rozpoczęta w 1453 roku trwała aż 13 lat. Drugi pokój toruński podpisany w 1466 roku zapewniał Polsce kontrolę nad Pomorzem, Malborkiem, Elblągiem oraz Warmią. W 1525 roku Państwo Zakonne uległo sekularyzacji, a jego władca, Albrecht Hohenzollern złożył w Krakowie hołd lenny jako monarcha Prus Książęcych (Janiszewska-Mincer 1997: 53). Wielowiekowy konflikt polsko-krzyżacki odgrywa niebagatelną rolę we wzajemnych stosunkach. To właśnie okres rywalizacji o Pomorze Gdańskie sprawił, że w społeczeństwie polskim utrwalił się obraz złego Niemca, który za wszelką cenę dąży do zniszczenia Polski. Obraz ten będzie niejednokrotnie reprodukowany w późniejszych czasach, zwłaszcza w XIX i XX wieku. Dodatkowo ostateczny rezultat konfliktu powstanie enklawy osadnictwa niemieckiego w postaci Prus Książęcych będzie kładł się cieniem na wzajemnych relacjach aż do 1945 roku. Nowożytność czas niewykorzystanych szans W czasie, gdy Polska rywalizowała z Zakonem Krzyżackim doszło do całkowitego rozkładu władzy cesarskiej w Rzeszy, która z europejskiego hegemona przeistoczyła się w luźną konfederację setek większych i mniejszych państewek. Jedynym zwycięzcą wewnętrznych niesnasek zdaje się być ród Habsburgów. W XIII wieku obszar 20\n23 jego panowania ograniczał się jedynie do niewielkiej Austrii. Z czasem Habsburgom udało się rozszerzyć swoje ziemie, przejmując w wyniku korzystnych mariaży i układów tak wydawałoby się egzotyczne ziemie jak Niderlandy czy Hiszpania. Do ciekawszych relacji z Polską doszło przy okazji rywalizacji o tron Czech i Węgier. Początkowo Zygmunt Stary krzyżował Habsburgom plany, wiążąc się z węgierskim rodem Zapolyów oraz współpracując ze swoim bratem Władysławem Jagiellończykiem królem Czech i Węgier. Stojący na czele niemieckiego rodu, Maksymilian nie wahał się przed wspieraniem naturalnych wrogów Polski Moskwy i Zakonu Krzyżackiego. Odnowienie wzajemnych stosunków nastąpił w 1515 roku, gdy doszło do podwójnego mariażu między wnukami Maksymiliana a dziećmi Władysława czesko-węgierskiego. Czas pokazał, że szczęśliwsze było to dla Habsburgów, którzy po śmierci Ludwika Jagiellończyka w bitwie z Turkami pod Mohaczem w 1526 roku, uzyskali prawo do korony Czech i Węgier (Bazylow 2001: 131). Bardzo dobre stosunki z cesarstwem utrzymywał Zygmunt August. Nie było to jedynym powodem, dla którego cesarski ród zainteresował się objęciem władzy w Rzeczypospolitej po zgonie Jagiellona. Szyki Habsburgom pokrzyżowała jednak szlachta, obierając na tron Henryka Walezego, a po jego ucieczce Stefana Batorego z Siedmiogrodu. Bezpotomna śmierć tego drugiego sprawiła, że tym razem Habsburgowie byli gotowi do zbrojnej walki o tron krakowski. W 1588 roku ponieśli jednak klęskę w bitwie pod Byczyną, a pretendent do tronu, arcyksiążę Maksymilian dostał się do prywatnej niewoli Jana Zamoyskiego (Janiszewska-Mincer 1997: 85). Na tronie polskim na następne kilkadziesiąt lat usadowiła się dynastia Wazów. Dość szybko Zygmunt III Waza porozumiał się jednak z cesarzem. Sprzyjał temu wybuch konfliktu polsko-szwedzkiego oraz wojny trzydziestoletniej. Polska i Austria zachowały dobre relacje również podczas panowania dwóch kolejnych Wazów. Było to nie tylko wynikiem bliskości ideologicznej (stanie po stronie katolicyzmu w konfrontacji z protestantami), ale też zaangażowania w wojny toczone na innych granicach państwa. Linię współpracy z Habsburgami podtrzymywał jeszcze kolejny władca elekcyjny, Michał Korybut Wiśnowiecki. Jego następca Jan III Sobieski gotów był prowadzić bardziej zawiłą politykę. Początkowo próbował wykorzystać konflikt francusko-austriacki do spacyfikowania Prus Książęcych i ewentualnych zdobyczy na Śląsku. Niestety, jego ambitne plany zniweczyła Turcja, której pokonanie stanowiło dla Rzeczpospolitej priorytet. Oblężenie Wiednia z 1683 roku nie pozostawiało złudzeń, że kolejnym celem Turków będzie Kraków. Wiktoria wiedeńska oddaliła to zagrożenie, niemniej Habsburgowie coraz bardziej zaczęli zauważać, że interesy polsko-austriackie nie zawsze idą ze sobą w parze (Janiszewska-Mincer 1997: ). 21\n24 Relacje z Habsburgami stanowią jeden z dłuższych okresów, w których Polacy i Niemcy współpracowali ze sobą na polu politycznym. Przyczyną tego było, m.in. posiadanie tych samych wrogów Francja, Szwecja czy Turcja tworzyły bowiem niewidzialną koalicję, która zagrażała interesom jednego lub drugiego państwa. O ile jednak współpraca na poziomie monarchów przebiegała wzorcowo, o tyle wśród szlachty polskiej narastała silna niechęć do żywiołu niemieckiego. Wspomniana wcześniej przewaga Niemców w miastach doprowadzała do marginalizacji mieszczaństwa w hierarchii stanowej. Kolejną rzeczą, która poza stanem budowała różnicę, była kwestia wyznaniowa. Początkowo reformacja została przyjęta przychylnie na gruncie polskim. Do Rzeczpospolitej napływali licznie uciekinierzy z płonącego zachodu, także z Niemiec (np. Olędrzy). Liczne wojny z innowiercami sprawiły jednak, że niechęć do protestantów zaczęła wzrastać. Szlachta dość szybko opowiedziała się po stronie katolicyzmu. Protestantyzm przetrwał głównie wśród społeczności niemieckojęzycznych. Niezbyt dobrą opinią cieszyli się także niemieccy żołnierze, których najmowano na potrzeby wojny do formacji piechoty. Wszystko to sprawiło, że w społeczeństwie polskim utrwalił się negatywny wizerunek Niemca. Dowodem na to jest słynny wiersz napisany w 1688 roku przez Wacława Potockiego: Nigdy w szczerej nie żyli Polak z Niemcem zgodzie. Polaka pycha, Niemca wolność bodzie. Stąd przypowieści miejsce, że póki świat światem, Nie będzie nigdy Niemiec Polakowi bratem. (za: Krasuski 2003: 100) Pod koniec XVIII wieku Rzeczpospolita postanowiła nawiązać ściślejsze kontakty z państwem niemieckim, z którym takowych nie posiadała od czasów Bolesława Chrobrego. Mianowicie znów skierowano wzrok na Saksonię, a tamtejsza dynastia Wettinów zasiadła na tronie polskim przez najbliższe dwa pokolenia. Ze związkiem tym wiązano po obu stronach duże nadzieje. Strona polska liczyła na ożywienie gospodarcze związane z mariażem z bogatą w manufaktury Saksonią, strona saska widziała w Rzeczypospolitej potężne zaplecze, umożliwiające zdobycie dominacji w Rzeszy. Przyszłość pokazała, że oba te założenia były błędne. August II już od samego początku rozmijał się ze swoimi poddanymi, próbując w kraju miłującym wolność nader wszystko, budować absolutyzm. Tragicznym w skutki okazało się rozpoczęcie przez niego wojny ze Szwecją. Co prawda, czynił to jako 22\n25 monarcha saski, niemniej wojska Karola XII czy Piotra I niewiele sobie z tego robiły, niszcząc przez 20 lat ziemie Rzeczypospolitej (Janiszewska-Mincer 1997: ). Również panowanie Augusta III nie było zbyt szczęśliwe dla obu państw, choć w pamięci szlachty pax saxonica pozostawił dobre wspomnienia. Przede wszystkim Sas pozostawił losy Rzeczpospolitej własnemu biegowi, nie wykorzystując wielu nadarzających się okazji do naprawy państwa oraz jego rozwoju terytorialnego. Okres saski należy uznawać za czas zmarnowany we wzajemnych relacjach. Ani Polacy, ani Sasi nie byli ostatecznie zainteresowani ginięciem za swojego partnera. W wypadku Rzeczpospolitej spotykamy się z kolejną falą osadników niemieckojęzycznych, którzy starali się załatać demograficzną dziurę po krwawej wojnie północnej i towarzyszących jej epidemiach (Bambrzy, Olędrzy). Kryzys przeżywała także Austria, która nie tylko utraciła Śląsk, ale też borykała się z problemami dynastycznymi. Z kolei rzeczy niesamowitej dokonało Państwo Pruskie. Jeszcze w czasie potopu szwedzkiego na mocy traktatów welawsko-bydgoskich Hohenzollernowie uzyskali suwerenność od Rzeczypospolitej. W 1618 udało im się wejść w unię personalną z Brandenburgią, a w 1701 roku Prusy stały się Królestwem (Janiszewska-Mincer 1997: ). Niespodziewanie Polsce pojawił się potężny sąsiad. Rzeczpospolita w 1768 roku była już od jakiegoś czasu rosyjskim protektoratem. Patriotycznie nastawione środowiska postanowiły temu przeciwdziałać, zawiązując konfederację barską. Powstanie uświadomiło Rosjanom, że nie są w stanie samemu kontrolować państwa polsko-litewskiego. Ich przemyślenia zbiegły się w czasie z pruskimi projektami, które nie mogły dużej tolerować istnienia pomorskiego korytarza rozdzielającego włości Hohenzollernów. W 1772 roku pierwszy rozbiór Rzeczpospolitej stał się faktem. Co zrozumiałe, w fatalny sposób przełożył się on na relacje z sąsiadami. Rozbiór Polski umożliwił wprowadzenie wielu reform. W 1788 roku doszło do podpisania polsko-pruskiego sojuszu, który gwarantował nienaruszalność granic obu państw oraz pomoc zbrojną w wypadku zagrożenia. Polscy patrioci wzięli tę deklarację jednak za bardzo do serca, przeprowadzając reformy, które wymusiły atak rosyjski. Wtedy to Fryderyk Wilhelm II nie wahał się wypowiedzieć sojuszu. Patrząc z punktu widzenia niemieckiej racji stanu było to dość oczywiste nie tylko Prusy nie chciały ryzykować wojny z Rosją, ale też nie miały ochoty walczyć za kraj, który w Konstytucji 3 Maja ofiarował się władcy znienawidzonej Saksonii (Krasuski 2003: ). Trzeci rozbiór kadłubkowego państwa polskiego był tylko kwestią czasu. Ten nastał wyjątkowo szybko, bo już w 1795 roku. Tym razem oba państwa niemieckie skorzystały z okazji, zajmując tereny byłej Rzeczypospolitej. 23\n26 Powstanie zaborów stanowi nowe otwarcie w stosunkach polsko-niemieckich. Co ciekawe, granica z 1795 roku nie była zbyt dobra dla Prus, gdyż aż 40% mieszkańców tego kraju stanowili Polacy (Krasuski 2003: 131). Nic dziwnego, że na razie postępowano z nimi ostrożnie. Mniej obaw miano w Austrii, która rozpoczęła szybką akcję germanizacyjną. Wiek XIX od przyjaźni do wrogości Polacy nie długo martwili się utratą niepodległości. Już w kilka lat po ostatnim rozbiorze pojawiła się dla nich szansa realnego powrotu na mapę Europy. Zdecydowana większość Polaków, zwłaszcza będących pod niemieckim zaborami, opowiedziała się po stronie Napoleona. Poparcie to szybko przełożyło się na namacalne korzyści. W 1807 z ziem II i III rozbioru pruskiego utworzono zaczątek państwowości polskiej Księstwo Warszawskie. W wyniku kolejnej kampanii jego terytorium powiększyło się także o ziemie zaboru austriackiego. Co ciekawe w tym czasie (za sprawą Hugona Kołłątaja) pojawiły się ponownie zapomniane projekty rewindykacji Śląska (Krasuski 2003: 138). Klęska Napoleona w wojnie z Rosją zmusiła jednak Polaków do porzucenia tych ambitnych planów. Granice zaborowe uległy korekcie w postaci przesunięcia na zachód i południe. Teren pod zaborami niemieckimi czekał różny los. Jedynym skrawkiem dawnej Rzeczypospolitej cieszącym się większą niezależnością była niewielka Republika Krakowska. Reszta zaboru austriackiego została włączona w miejscowy system administracyjny. Ziemie przyłączone do zaboru pruskiego miały różny status. Niektóre, jak Warmia czy Pomorze Gdańskie, włączono bezpośrednio do państwa pruskiego. Jedynie z Wielkopolski i zachodniej części Kujaw utworzono enigmatyczną jednostkę Wielkie Księstwo Poznańskie. Polacy zamieszkiwali także tereny Prus Wschodnich oraz Śląska. Wielkopolska cieszyła się w tym układzie względną autonomią co prawda językiem urzędowym był niemiecki, niemniej w niektórych przypadkach dozwolone było używanie polskiego. Na czele Wielkiego Księstwa stał namiestnik, w początkowym okresie Polak Antoni Radziwiłł, co pozwoliło na stopniowy rozwój tych ziem; miało też ono swoją reprezentację w postaci sejmu prowincjonalnego (Krasuski 2003: ). W pierwszej połowie XIX wieku możemy mówić o pokojowym współistnieniu Polaków i Niemców. Wydawało się, że po klęsce Napoleona pogodzono się z losem. Przejawem tego jest chociażby fakt zaniechania walki zbrojnej na rzecz pracy organicznej, która w zaborze pruskim rozwijała się bardzo prężnie. Społeczność polską i niemiecką dręczyły te same problemy, obie narodowości były równe wobec niede- 24\n27 mokratycznych władz. To właśnie one starały się pilnować wiedeńskiego porządku wspierając rząd rosyjski w tłumieniu powstania listopadowego. Zupełnie inna była postawa narodu, który silnie solidaryzował się z pokonanymi i dawał schronienie powstańcom, którym udało się przedrzeć przez granicę. Wagner skomponował nawet na ich cześć uwerturę Polonia. Niemcy nie mieli jednak dobrej prasy wśród polskich romantyków - przede wszystkim dlatego, że uważano ich za ludzi małodusznych i niepraktycznych. Krasiński pisał o znamiennym śnie fabrykanta Niemca przy żonie Niemce jako symbolu odrętwienia. Ciekawie ma się sprawa z Mickiewiczem, który utrzymywał żywe kontakty z romantykami niemieckimi, ale został przede wszystkim zapamiętany jako autor Grażyny i Konrada Wallenroda. Jedynie nieliczni wiedzą dziś, że były to zakamuflowane krytyki caratu, a nie państwa niemieckiego. Okres zaborów to czas silnej wymiany kulturalnej. Takie postacie jak Karol Libelt czy August Cieszkowski silnie czerpali z dorobku niemieckiej myśli filozoficznej. Poza germanizacyjnym kursem nadprezydenta prowincji Edwarda Flottwella w latach nie mamy do czynienia z większymi konfliktami prusko-polskimi. Dopiero w obliczu Wiosny Ludów obie strony zdały sobie sprawę, jak bardzo ich cele się różnią. Polacy nie wyobrażali sobie Polski bez Wielkopolski, podobnie jak bez niej Państwo Pruskie stawało się kadłubowe.druga połowa XIX wieku była jednym z tych okresów w dziejach Rzeczypospolitej, które do dziś ciążą na stosunkach polsko-niemieckich. Stało się tak z wielu powodów. Jak już wspomniano, obie strony zdały sobie sprawę z rozejścia się wspólnych interesów. W Prusach coraz popularniejsza stała się koncepcja Drang nach Osten, czyli parcia na wschód. Zgodnie z jej założeniem przeznaczeniem Niemców jest kolonizacja Europy Środkowej, a tym samym wypieranie żywiołów słowiańskich. Tendencje te nasiliły się szczególnie po zjednoczeniu Niemiec przez Otto von Bismarcka. Kanclerz odrodzonej Rzeszy zdawał sobie sprawę z problemu polskiego. Osobiście nawet współczuł Polakom, ale wiedział też, że najgorsze co może spotkać Niemcy, to niezdyscyplinowany żywioł słowiański w ich granicach (Krasuski 2003: ). Polityka germanizacyjna rozłożona była w czasie. Już w powstaniu styczniowym dostrzegł Bismarck szansę do poprawy stosunków z Rosją, w której widział gwaranta potęgi Niemiec, nic więc dziwnego, że pomagał drugiemu zaborcy w tropieniu rewolucjonistów. W 1871 roku rozpoczął się tzw. Kulturkampf, czyli walka o kulturę. Z założenia była to niemiecka walka o kształt własnej tożsamości. Polacy odczuli ją przede wszystkim jako represje wobec bliskiego społeczeństwu katolicyzmu. W 1874 roku usunięto język polski ze szkół średnich, w 1886 ze szkół podstawowych. W ostateczności doprowadziło to do słynnej sprawy wrześnieńskiej (1901 r.). 25\n28 Brutalnie stłumiony protest silnie zaistniał w Europie za sprawą dziennikarzy i literatów. Niemniej sławna była sprawa Michała Drzymały, który nie mogąc uzyskać pozwolenia na budowę domu, zakpił sobie z urzędników niemieckich zamieszkując w wozie cyrkowym. Najpoważniejszym zagrożeniem dla Polaków była jednak działalność komisji kolonizacyjnej, która powołana w 1886 roku i wspierana finansowo przez państwo niemieckie, zajmowała się wykupem własności polskiej. Szacuje się, że jej działania zwiększyły udział żywiołu niemieckiego na ziemiach polskich o ludzi. Zapleczem ideologicznym komisji był założony w 1894 roku Niemiecki Związek Marchii Wschodniej (w Polsce nazywany popularnie Hakatą) siejący antypolską propagandę. Walka między Polakami i Niemcami przełożyła się nawet na tak, zdawałoby się, neutralne dziedziny jak architektura: Niemcy promowali styl neogotycki, Polacy neoromański. (Holzer, Molenda 1973: 21-22) Germanizacja nie osiągnęła swojego skutku, a wręcz doprowadziła do wzmocnienia polskiej świadomości narodowej. Co więcej, w świadomości wielu Polaków to właśnie Niemcy urosły do miana głównego wroga polskości. Wizja ta przyświecała przede wszystkim zwolennikom Romana Dmowskiego. Wiele dzieł epoki pozytywizmu, takich jak Krzyżacy Sienkiewicza, miało ostrze wymierzone w germanizacyjną politykę II Rzeszy. Nic więc dziwnego, że w obliczu wybuchu pierwszej wojny światowej ciężko było znaleźć wśród Polaków poważne siły skłonne do współpracy. Na pocieszenie dla Bismarcka pozostaje przyznać, że również przyjazna polityka Austrii zakończyła się dla niej porażką. Druga połowa XIX wieku wiąże się także z wielką emigracją zarobkową Polaków. Jednym z głównych punktów ich pracy była Westfalia. Z kolei na terenie Śląska i Mazur mamy do czynienia z odrodzeniem się polskiej tożsamości narodowej. Wiek XX wiek decydujący Zakończenie I wojny światowej diametralnie zmieniło stosunek sił między Polakami a Niemcami. 27 grudnia 1918 roku wybuchło powstanie wielkopolskie, które jasno pokazało, że uczucia narodowe są silniejsze od istniejących do tej pory powiązań gospodarczych. Już od momentu podpisania traktatu wersalskiego wiadomym było, że władze niemieckie będą dążyć do jego weryfikacji. Sytuacja ludności niemieckiej na terenach polskich uległa drastycznej przemianie. Część Niemców zdecydowała się po prostu na wyemigrowanie na Zachód. W 1931 roku liczba Niemców w Polsce wynosiła zaledwie 784 tys. (Tomaszewski 1991: 23). Wynikało to głównie z problemów z odnalezieniem się w nowym państwie błyskawicznie spolonizowano bowiem sferę publiczną. Władze berlińskie zaniepokojone exodusem 26


Nornice są jak nieproszeni goście, jednak czują się między naszymi grządkami jak u siebie w domu. Czy można metodami przyjaznymi środowisku przekonać je, by przeprowadziły się w inne miejsce?\n– Sytuacja jest trochę inna, niż z kretami, bo nornice odżywiają się roślinami: podkopują je od dołu i podgryzają korzenie, a krety żywią się szkodnikami glebowymi. Nornice lubią gleby żyzne i lekkie, nie lubią kopać korytarzy w ciężkiej ziemi. Niektórzy mylą nornice z myszami, inni mówią, że przypominają chomiki. Jest ich kilka gatunków, ale najbardziej rozpowszechniona jest nornica ruda\n– mówi nam Maria Stanisławska, ogrodniczka z Wielkopolski, uprawiająca swój ogród ekologicznie.\nZdaniem pani Marii chemia w ogrodzie to ostateczność. Dlatego powinniśmy starać się wyprosić nornice ekologicznymi metodami. Jak to zrobić?\nJeśli dopiero zakładamy ogród, a wiemy, że w okolicy lubią żerować nornice, dobrze jest wyłożyć planowane grządki drobną siatką. Potem, na wierzch, trzeba nałożyć kilkanaście centymetrów gleby. Taki sposób dobrze się sprawdza przy trawnikach, ale tam, gdzie od czasu do czasu trzeba grządkę przekopać jest nieprzydatny.\n– Nornice drążą korytarze płytko pod ziemią, ale przez tak ułożoną siatkę nie przejdą. Sposób jest skuteczny, ale tylko tam, gdzie planujemy ogród ozdobny. W ogrodzie warzywnym ziemia musi być regularnie przekopywana więc siatka jest, niestety, nieprzydatna\n– wyjaśnia ogrodniczka.\nPolubmy koty i psy\nNornice są wrażliwe na hałas i choć w pierwszej chwili mogą zadziałać odstraszacze akustyczne, to jednak te zwierzęta szybko się do nich przyzwyczajają.\n– Zawsze warto spróbować zatknąć na patykach różne butelki i puszki, wstążki i folie, które będą hałasowały przy każdym podmuchu wiatru, ale jeśli nornice nie zniechęcą się od razu, to stosunkowo szybko się do tych hałasów przyzwyczają. Nawet odstraszacze akustyczne na baterie nie będą dla nich przeszkodą. Co innego skradający się kot lub biegający po działce pies: obydwa zwierzęta hałasują, a jednocześnie potrafią zapolować na nornice. W ogrodzie regularnie odwiedzanym przez koty czy psy nornice przebywają niechętnie\nSprawdzoną przez ogrodników ekologicznych metodą jest także ustawianie w ogrodzie tyczek i drągów mogących stanowić dobry punkt widokowy dla... ptaków drapieżnych, które też chętnie polują na nornice.\nSą rośliny, których nie lubią zarówno nornice jak i krety: to czosnek i czarny bez. Można obsadzić nimi ogród, można też rozgniecione ząbki czosnku lub owoce czarnego bzu wkładać do norek wykopanych przez gryzonie.\n– Ta metoda będzie skuteczna, jeśli cały warzywnik dookoła obsadzimy czosnkiem, tak by nornice nie znalazły dla siebie wolnej ścieżki do naszych grządek. W tym wypadku musimy się pogodzić z tym, ze czosnek będzie praktycznie wszędzie. Z drugiej strony to bardzo cenna roślina dla ludzi, więc jest to dobry i bardzo ekologiczny sposób na pozbycie się wielu szkodników z ogrodu, nie tylko nornic i kretów. Jeśli chodzi o czarny bez, to nornice szczególnie nie lubią zapachu wysuszonych kwiatów – warto więc te kwiaty ścinać, suszyć i wykładać nimi ogród lub wtykać do norek szkodników ogrodowych\nPodobnie jak czosnek działają: cesarska korona, wilczomlecz, nostrzyk, rącznik, gorczyca, mięta i czarna porzeczka.\nŚwiece dymne i karbid - w ostateczności!\nJeśli nornice przyzwyczaiły się do wszystkich naszych odstraszających forteli, a nam już opadają ręce, możemy w ostateczności pokusić się o użycie świec dymnych i karbidu. Nie zabiją one gryzoni, ale skutecznie je przepłoszą.\n– W sklepach ogrodniczych można kupić specjalne świece, które powodują wydzielanie oleju rycynowego do korytarzy wydrążonych przez nornice i krety. Gdy włożymy do norek kilka grudek karbidu i lekko skropimy wodą, zacznie wydzielać się acetylen. Żaden z tych związków nie zabije szkodników, ale skutecznie je zniechęci do przebywania w wykopanych przez siebie tunelach. Pamiętajmy jednak, że każda ingerencja chemiczna, wprowadzająca do gleby związki, których naturalnie w niej nie ma jest ostatecznością. Pamiętajmy też, by przy takich interwencjach nie towarzyszyły nam dzieci i zwierzęta domowe, a i my sami starajmy się unikać kontaktu z nienaturalnie wydzielanymi substancjami. Każda ingerencja chemiczna, nawet substancjami naturalnymi, to ostateczność, gdy zawiodą już wszystkie inne sposoby\n– radzi Maria Stanisławska.\nBeata Kozłowska/ fot. creative commons/ fot.Marcus Cyron


Krytycy islamu nie chcą skrajnej prawicy – Euroislam – imigracja, terroryzm, radykalny islam, prawa człowieka\nKrytycy islamu nie chcą skrajnej prawicy\nNederland, Den Haag, 11 september 2007 Geert Wilders fractievoorzitter PVV / Partij voor de vrijheid / tweede Kamer vragenuurtje dinsdag : foto Peter Hilz\n4 sierpnia 2011 | 5 komentarzy| Uncategorized, Opinie, Europa, Euroislam\nWygląda na to, że między europejskimi partiami krytykującymi islam zawiązuje się nie tylko głęboka przyjaźń, ale również i sojusz, któremu daleko do skrajnej prawicy.\nSzwajcarska gazeta „Tagesanzeiger” cytuje krytyka islamu, Geerta Wildersa: „Stoimy u progu czegoś naprawdę wielkiego“. Takie stwierdzenie wygłosił przewodniczący holenderskiej Partii Wolności (PVV), podczas nieformalnej konferencji prasowej wraz z politykiem Szwajcarskiej Partii Ludowej (SVP), Oskarem Freysingerem, 16 czerwcaw Hadze.\n„Tagesanzeiger” pisze, że Wilders inspiruje się przykładem Szwajcarii: „Chcemy zwiększyć liczbę naszych inicjatyw. Stoimy u progu czegoś naprawdę wielkiego – powiedział holenderski polityk. Szczególnie ważna jest dla niego inicjatywa przeciw minaretom. Oprócz islamu, politycy poruszyli również temat długów zaciągniętych przez Grecję i Portugalię. Była też mowa o przyszłej współpracy – Freysinger planuje wrześniową wizytę Wildersa w Szwajcarii, rozważana jest też m.in. wspólna podróż polityków po Europie.”\nWspólnie wystąpią trzeciego września w Berlinie podczas imprezy organizowanej przez Partię Wolności w ramach kampanii wyborczej. Wygląda na to, że pomiędzy osobami dzielącymi podobne poglądy zawiera się coraz bliższa przyjaźń. W całej Europie zwolennicy Wildesa, Freysingera i Stadtkiewicza tworzą masowe ruchy.\nSzwajcaria bacznie przygląda się politykowi SVP, Oskarowi Freysingerowi, który zacieśnia związki z krytycznymi wobec islamu patriami. W artykule „Samozwańczy minister spraw zagranicznych SVP” gazeta „Neue Zürcher Zeitung” donosi, iż pojawił się on podczas spotkania założycielskiego bawarskiego oddziału Partii Wolności (Die Freiheit).\n„Podczas tego spotkania przewodniczący SVP Oskar Freysinger zrobił furorę. Z przyjemnością opowiedział zgromadzonym siedemdziesięciu uczestnikom o „przełomowym wydarzeniu jego życia“, jakim było rozpoczęcie inicjatywy przeciwko minaretom 23 listopada 2009 r. Mimo że wszyscy spodziewali się zobaczyć na wizji przegranego ksenofoba i rasistę, zamiast tego Freysinger przedstawił się jako „postępowiec walczący o wolność wyznania, tolerancję i równouprawnienie oraz prawa człowieka“.\nWiele łączy Szwajcara Freysingera, Holendra Wildersa i Niemca Stadtkiewitzza. Wszyscy oni uważają islam za największe zagrożenie dla demokracji i wolności. Podobnie widzą również przyszłość Europy. „Neue Zürcher” komentuje:\n„Oskar Freysinger podkreśla, iż tak wiele partii zaczęło przesuwać się na lewo, że pojawiło się wiele przestrzeni dla obywatelskich partii prawicowych. Kilka lat temu odrzucił możliwość współpracy z prawicową nacjonalistyczną grupą z zagranicy, ponieważ wówczas było w niej zbyt wiele dążeń do totalitaryzmu, a wpływy neonazizmu okazały się zbyt silne.Freysinger potwierdził, że program Partii Wolności jest niemalże zgodny z programem SVP. Co więcej, jeśli zechce propagować szwajcarski model bezpośredniej demokracji jako przeciwieństwo systemu unijnego, spotka się z dużym zainteresowaniem za granicą. Freysinger ufa Wildersowi i Stadtkewitzowi i podkreśla, że jeśli chodzi o prawicowy ekstremizm, są oni wolni od podejrzeń. Szef SVP planuje również wystąpić wraz z Wildersem w Hadze, ponieważ zaplanowana wizyta Holendra w szwajcarskim kantonie Wallis nie doszła do skutku.\nFreysinger nie ma zamiaru współpracować z francuskim Frontem Narodowym czy Austriackimi Nacjonalistami, gdyż ma do nich zastrzeżenia.”\nGazeta „Berner Zeitung” również interesuje się działalnością Freysingera na polu polityki zagranicznej oraz powiązaniami między krytykującymi islam politykami.\n„Po konferencji w Hadze Freysinger i Wilders powrócą do dyskusji o ich przyszłej współpracy. Obaj prawicowi politycy dążą do utworzenia europejskiej sieci, łączącej osoby o podobnych im poglądach. Wśród liderów można wymienić również przewodniczącego niemieckiej Partii Wolności, René StadtkewitzaFreysinger i sieć bliskich mu osób zamierzają nie tylko wyprzeć islam z Europy, ale też propagować nowy system w Unii Europejskiej: bardziej bezpośrednią demokrację i konfederację opartą na modelu szwajcarskim”.\nTymczasem Heinz-Christian Strache z Wolnościowej Partii Austrii (FPÖ) uwikłał się w niepotrzebne dyskusje, dotyczące domniemanego honorowego obywatelstwa Hitlera w kilku austriackich miastach. Wziął on udział w spotkaniu Frontu Narodowego i Wolnościowej Partii Austrii, zorganizowanym przez Andreasa Mölzera, podczas którego lekceważąco wypowiadał się o Wildersie („odniósł chwilowy sukces“, “jedyne o co mu chodzi, to autopromocja“, “przeciętny“, “jego wypowiedzi na temat islamu przynoszą więcej szkody niż pożytku“) a pozytywnie na temat islamu, co wprowadziło wiele zamieszania. W styczniu 2010 r. Mölzer stwierdził: „Islam jest jedną z wielkich religii światowych i należy mu się największy szacunek i uznanie.“\nDopóki Wolnościowa Partia Austrii i Front Narodowy nie obiorą kierunku wyraźnie krytycznego wobec islamu, czy też takiego, który wyraźnie odcina się od skrajnej prawicy, bliska współpraca z tymi partiami nie jest możliwa. Inaczej sprawy się mają w przypadku Szwedzkich Demokratów, Duńskiej Partii Ludowej czy Prawdziwych Finów, którzy raczej są skłonni opowiedzieć się za Wildersem, Freysingerem i Stadtkewitzem. Również belgijska partia Vlaams Belang (Interes Flamandzki) jest sceptycznie nastawiona do islamu, co dokumentuje wywiad z jej liderem, Filipem Dewinterem, nakręcony w Jerozolimie 8 grudnia 2010. Aczkolwiek 7 maja 2011 r. w Kolonii członkowie Interesu Flamandzkiego uczestniczyli w Marszu Wolności zorganizowanym przez niemiecką Partię Praworządnej Ofensywy (PRO) i Wolnościową Partię Austrii.\nW świetle coraz silniejszej islamizacji Europy, kiedy coraz częściej wyraźnie widać konsekwencje islamskiego światopoglądu, pojawienie się w ruchów reprezentujących jasny stosunek do islamu w całej Europie jest tylko kwestią czasu. Ruchy te staną się sojusznikami Wildersa, Freysingera i Stadtkewitza.(pj)\nTłum.GB na podstawie http://www.pi-news.org/2011/06/we-are-at-the-beginning-of-something-great/


DOM.PL™ - Projekt domu HR WIERA wersja B z podwójnym garażem CE - DOM TZ1-82 - gotowy koszt budowy\nHR WIERA wersja B z podwójnym garażem CE\nUroczy dom z poddaszem, niepodpiwniczony z garażem dwustanowiskowym. W projekcie zastosowano dach wielospadowy z lukarnami. Elewacja wykończona tradycyjnie. Na parterze zaprojektowana została głównie strefa dzienna. Na wprost wejścia ulokowana została kuchnia z wyjściem na taras. Po lewej stronie od wejścia przewidziany jest przestronny salon z kominkiem i widokiem na ogród. W pokoju dziennym zastosowano półokrągłe okna, co nadaje indywidualnego charakteru. Salon został obniżony względem poziomu holu i reszty domu. Idąc holem w prawo znajdziemy pomieszczenie gospodarcze, łazienkę oraz dodatkowy pokój. Może służyć jako biuro lub pokój gościnny. Na poddaszu wygospodarowano trzy sypialnie oraz łazienkę. Dom odpowiedni dla 4-5 osobowej rodziny.\nrabat -464 zł 2 627 zł\nProjekt domu HR WIERA wersja B z podwójnym garażem CE\n- stan surowy zamknięty 243 100 zł\nID projektuDOM TZ1-82\n3 090 złrabat -464 zł\nBudowa DOM TZ1-82\n- stan surowy zamknięty(?) 243 100 zł\nZamów rysunki szczegółowe HR WIERA wersja B z podwójnym garażem CE


IPhone, podobnie jak wszystkie smartfony i urządzenia mobilne, wymaga od czasu do czasu ładowania. Jego żywotność baterii zależy od tego, do czego go używasz i jak często go używasz, ale powinieneś móc polegać na jego zdolności do ładowania po podłączeniu. Gdy iPhone jest ładowany tylko wtedy, gdy bateria jest wyczerpana lub gdy telefon jest wyłączone, masz problem ze sprzętem lub oprogramowaniem, który często można rozwiązać, wykonując pewne czynności.\nPodczas gdy inne smartfony umożliwiają wyjmowanie i czyszczenie baterii, iPhone nie jest przeznaczony do manipulacji. Mimo to Apple utrzymuje, że telefon powinien ładować się za każdym razem, gdy podłączasz ten biały przewód USB (lub podłączasz telefon do stacji dokującej). Od czasu do czasu całkowite rozładowanie telefonu przed ładowaniem pomaga wydłużyć żywotność baterii (proces zwany kalibracją). Jeśli telefon się rozładowuje, ale po jednokrotnym wyłączeniu ładuje się dobrze, nie martw się: to normalne zachowanie, a wyłączenie telefonu zresetuje baterię, aby ułatwić jej ładowanie. Jeśli problem nie ustąpi, prawdopodobnie masz wadliwą baterię.\nOd czasu do czasu mobilny system operacyjny iPhone'a - iOS, który zarządza całym sprzętem telefonu - może zawieść. Możesz zresetować iPhone'a, tak jak resetowanie komputera, aby zapobiec wpływowi problemów z oprogramowaniem na zachowanie sprzętu. Naciśnij i przytrzymaj przycisk usypiania / budzenia z boku iPhone'a oraz przycisk „Home” przez 10 do 15 sekund; zobaczysz czerwony suwak „Wyłącz” - przytrzymaj, aż zobaczysz logo Apple, a telefon się wyłączy. Włącz go ponownie i spróbuj ponownie naładować. Jeśli oprogramowanie zakłócało ładowanie, twardy reset usunie wszelkie konflikty i umożliwi normalne ładowanie baterii.\nStyki w podstawie Twojego iPhone'a mogą się zabrudzić podczas normalnego użytkowania: wsuwając telefon do kieszeni, kładąc go na kupkę kurzu na biurku. Po podłączeniu ładowarki do iPhone'a kurz lub brud może uniemożliwić prawidłowe połączenie styków z zasilaniem sieciowym i może wystąpić zwarcie, które uniemożliwi ładowanie telefonu. To zachowanie może być inne, gdy telefon jest wyłączony lub rozładowana bateria, ponieważ w telefonie nie ma prądu, który mógłby spowodować zwarcie. Spróbuj użyć suchej, czystej szczoteczki do zębów, aby delikatnie wytrzeć wnętrze portu ładowania na podstawie telefonu, a następnie podłącz ładowarkę, gdy telefon jest włączony.\nNiektórzy użytkownicy iPhone'a zgłaszali, że twardy reset i czyszczenie portu nie działały. W takiej sytuacji rozważ wykonanie kopii zapasowej zawartości telefonu w iTunes i przywrócenie urządzenia do ustawień fabrycznych. Podłącz iPhone'a do komputera za pomocą kabla USB, a następnie otwórz iTunes. Kliknij prawym przyciskiem myszy iPhone'a i wybierz „Utwórz kopię zapasową”, a następnie przewiń do dołu strony podsumowania iPhone'a i kliknij „Przywróć”. Jeśli problem nie ustąpi, oddaj telefon do serwisu, ponieważ prawie na pewno problem dotyczy sprzętu.


Zanim zaczniesz przerabiac cartridge przeczytaj to!\nListopad 13, 2018, 17:24:46\nEMU-NES #PL FORUM © 2004-2015 > Jeszcze więcej NES-a... > Sprzęt/Hardware > Zanim zaczniesz przerabiac cartridge przeczytaj to!\nAutor Wątek: Zanim zaczniesz przerabiac cartridge przeczytaj to! (Przeczytany 8831 razy)\nOdp: Zanim zaczniesz przerabiac cartridge przeczytaj to!\n« Odpowiedz #20 : Wrzesień 02, 2009, 06:19:24 »\naboabo - zawiało hipokryzją, a pamiętasz jak to na mnie najeżdżałeś na początku że carty modyfikuje ? a teraz bronisz Maariosa, wstydź się\n[Na nikogo nie najeżdżałem i nikogo nie bronię. Nie bardzo sobie wyobrażam jak na podstawie moich wypowiedzi mogłeś dojść do takiego wniosku, chyba dużo złej woli musiałeś w to włożyć - abo]\n« Ostatnia zmiana: Wrzesień 02, 2009, 07:16:37 wysłane przez aboabo » Zapisane\nOdp: Kilka pytań lektronicznego laika.\n« Odpowiedz #21 : Wrzesień 02, 2009, 18:15:12 »\nCytat: koNESer Wrzesień 02, 2009, 11:39:34\nProponuje więcej luzu w temacie\nLuzu i dystansu do wszystkiego. Carty, konsole, hackowanie to przecież nie wokół tego kręci się całe życie. Jest tyle wspaniałch rzeczy które można robić ze zbytnie zagłębianie się i angażowanie w jeden temat na dłuższą metę nie wniesie nic dobrego.\nJeśli chodzi o produkcję samoróbek na bazie starych cartów to nie jest to proceder rozpowszechniony na taką skalę żeby się tym martwić. To prawda że więcej starych i bardzo cennch cartów kurzy się gdzies na strychach lub jest wyrzucanych do smietnika bo "dziecko się znudziło i już nie gra w te gierki" niż jest przerabianych. Mimo że obecnie rynek zalany jest bezwartościową masówką (czy masówkę tez należy chronić?? Przecież tez wyszła spod ręki człowieka) to nie ma się co martwić o stare wydania gier-pozostało ich nadal sporo.\nPoza tym jakby się tak zacząć przejmowac wszystkimi starszymi technologiami (nie tylko w branzy gier) to należałoby wsztrzymac się lub zakazać przerabiania, tuningowania lub modyfikowania starych i zabytkowych samochodów.\n« Odpowiedz #22 : Wrzesień 02, 2009, 19:01:24 »\nCytat: SebaSan1981 Wrzesień 02, 2009, 18:15:12\nCarty, konsole, hackowanie to przecież nie wokół tego kręci się całe życie. Jest tyle wspaniałch rzeczy które można robić ze zbytnie zagłębianie się i angażowanie w jeden temat na dłuższą metę nie wniesie nic dobrego.\nJak to nie to całe moje życie, przez Ciebie nie będę mógł spokojnie spać .\nA tak na poważnie to przerabiam jedynie carty których mam na zapasie 20-40 sztuk (każdego typu), jeśli spotykam trudno dostepne i rzadkie konstrukcje nie tykam ich, zostają nietknięte włączone do zbiorów.\n« Odpowiedz #23 : Wrzesień 02, 2009, 19:38:59 »\nspazz mi chodziło raczej o to że nie trzeba się ograniczać i koncentrować na jedej tylko rzeczy. Wiem że w tym co robisz dążysz by być jak najlepszym i chwała Ci za to. Ale carthacking to przecież tylko jedna z rzeczy które można robić i są napewno inne dziedziny w których też chcesz być debeściakiem. Nie wiem czy się zgodzisz ze mną ale mam takie podejście że lubię popróbować tego lub tamtego. Stąd moje zainteresowanie od dziecka astronomią, historią, nauką ale ostatnio odkryłem w sobie inną pasję-nurkowanie (i w tym kierunku teraz kładę nacisk i trening bo czeka mnie kurs na płetwonurka). Nie lubię się ograniczać tylko do jednego hobby.\nCytat: spazz4 Wrzesień 02, 2009, 19:01:24\n...a dowcip Ci sie udał\nJesli chodzi o te carty samoróbki to szczerze-nie mam takich rozterek czy dany cart jest samoróbką czy też starym antykiem/zabytkiem/rarytasem. Dla mnie oba rodzaje cartów to małe dzieła sztuki. Samoróbki nawet chyba większymi bo ktoś ręcznie wszystko składał, lutował, załatwiał labele itd. Carty oryginalne składała fabryka i były robione maszynowo, w samoróbki zaś twórca włożył swoją inwencję i chęci....\n« Ostatnia zmiana: Wrzesień 02, 2009, 19:40:48 wysłane przez SebaSan1981 » Zapisane\n« Odpowiedz #24 : Wrzesień 02, 2009, 20:52:43 »\nMimo że obecnie rynek zalany jest bezwartościową masówką (czy masówkę tez należy chronić??\nPamięci o masówce nie ma potrzeby chronić, bo istnienie tych produktów jest całkowicie jawne i udokumentowane. Mój apel dotyczył przede wszystkim pirackich cartów o których w sieci można znaleźć szczątkowe lub żadne informacje. Zauważ że większość rzadkich gier do fami mozna kupić bez problemu, za odpowiednią cenę - owszem, czasem trzeba lepiej poszukac, ale jak się uprzesz i chcesz to z dostaniem gier problemu większego nie ma (nie wliczając prototypów i innych skrajnych przypadków).\nPiraty do Pegasusa to temat zupełnie odrębny, wielu z nich świat na oczy nie widział, albo słyszy się o pojedynczych przypadkach że ktoś taki cartridge kiedyś zobaczył. Nawet kolekcjonerzy gier często traktują je jak śmieci (kupiłem se nesa to pegasus wedruje na smietnik). Być może w dzisiejszych czasach taki scenariusz jest troche mniej prawdopodobny (temat jest coraz bardziej popularny, a ceny gier na allegro rosną), lecz jestem pewien że dużo fajnych cartów trafiło na wysypiska właśnie w podobny sposób.\nSą ludzie którzy się tym przejmują i szacun dla nich za to, wierzę że ich trud nie pójdzie na marne.\nSugestia pozostaje dalej sugestią a nie przymusem,zresztą to oczywiste.\nProponuję, zrób sobie kąpiel w siedmiu chlebach (zaparz i wlej do wanny).\n« Odpowiedz #25 : Wrzesień 02, 2009, 21:49:14 »\nRozumiem że to są te "mongolskie wywody"\n....jak żart to w ogóle nie śmieszny i ma się nijak do tematu.\nPrzepraszam, jak nie śmieszny żart to sorry. Nie to żeby twój post miał się jakkolwiek do tematu.\nPs. Zrobiło się dość politycznie w temacie.\nOj faszystowsko się zrobiło w temacie\n-wasz führer /:=|\n« Ostatnia zmiana: Wrzesień 03, 2009, 00:40:31 wysłane przez aboabo » Zapisane\n« Odpowiedz #26 : Wrzesień 03, 2009, 00:37:28 »\nWracając do tematu, czyli (rzekomy) "zalew" rynku samoróbkami (a o to chodzi w apelu aboabo), to o sprawie można mówić dopiero, jak się jednocześnie opanuje następujące sprawy:\n- Opracowanie układu będącego w działaniu ekwiwalentem MMC1 oraz MMC3 z obecnie produkowanych elementów (UNROM i NROM wykorzystuje proste układy cyfrowe, które się produkuje), pewnie są różnie sposoby, warunkiem jest dokładna znajomość tych układów\n- Tani i niezawodny sposób wyrabiania płytki drukowanej ze ścieżkami po obu stronach (można uwzględnić pamięci w formie DIP lub PLCC32, jak kto woli), jednak zaprojektowanie PCB będzie niezwykle trudne.\n- Rozeznanie w hurtowniach elementów elektronicznych wykorzystywanych w cartach (chodzi o to, żeby było jak najtaniej)\nDopiero po opanowaniu tych rzeczy można natrzaskać kilkadziesiąt, czy kilkaset egzemplarzy (ilość zależy tylko od ilości środków, jakie chce się w to zainwestować) PCB z dowolna grą (ograniczeniem są tylko posiadane mappery). Obudowy to nie tak duży problem. Ktoś sprzedaje 50 czy 100 cartów, to bierzemy wszystkie i z obudów wyrzucamy oryginalną zawartość, obudowę trzeba dokładnie wyczyścić i do każdej wsadzić "wyprodukowane" wcześniej PCB. I tak mamy np. 100 egzemplarzy gry The Legend Of Zelda.\nTo tyle teorii. W praktyce jest to wszystko teoretycznie możliwe.\nAboabo: Co o tym myślisz? Moim zdaniem, dopiero, jak ktoś się podejmie takiej "produkcji" liczonej w setkach egzemplarzy, to mozna o tym dyskutować. A jak ktoś raz hobbystycznie wykona kilkadziesiąt cartów (bo tylko tyle naraz da się zdobyć jako nadających się do przeróbki i to też trzeba mieć szczęście) to pójdzie bez echa bo to jest mało.\n« Ostatnia zmiana: Wrzesień 03, 2009, 00:41:28 wysłane przez andrzejlisek » Zapisane\n« Odpowiedz #27 : Wrzesień 03, 2009, 10:20:36 »\nandrzejlisek: Nie zrozumiałeś. Nie chodzi o to że ktoś sobie produkuje kartridże, tylko o to że tych starych już praktycznie nie ma i o to że powinny być pod ochroną bo to gatunek wymierający.\n« Ostatnia zmiana: Wrzesień 03, 2009, 10:22:31 wysłane przez aboabo » Zapisane


Sylwester u Jędrka Murzasichle, sylwester 2019/2020 – Tanio - Cena - SylwesterwGorach.pl\nOŚRODEK U JĘDRKAadmin2019-03-11T18:25:16+00:00\nPensjonat u Jędrka Murzasichle – Sylwester 2019/2020\nZ okien ośrodka rozpościera się imponujący widok na pasmo Tatr, a sympatyczni gospodarze nadają temu miejscu wyjątkowo domowy charakter.\nPensjonat dysponuje pokojami 2-/3-/4-/5- oraz 6-osobowymi z pełnym wyposażeniem ( łazienka, TV, bezprzewodowy Internet). Doskonały dla rodzin z dziećmi lub grupki przyjaciół. Na zewnątrz do dyspozycji gości przygotowany jest bezpłatny parking oraz regionalny, drewniany szałas, w którym można przy cieple kominka zrelaksować się po całodniowym szaleństwie na stokach.\nimprezę góralską z kwaśnicą, kiełbaskami, oscypkami oraz herbatą z prądem.\nTV, łazienka, Internet 4-osobowy 779 zł/os.\nTV, łazienka, Internet 7-osobowy brak miejsc\nTV, łazienka, Internet 8-osobowy brak miejsc


+48 22 852 61 17\nŻywność i przetwory\nProdukty wszystkie POMPY ZAWORY WYMIENNIKI CIEPŁA MIESZADŁA SYSTEMY PIGGOWANIA HOMOGENIZATORY URZĄDZENIA MYJĄCE SEPARATORY AKCESORIA\nRodzaj wszystkie krzywkowe dwuśrubowe membranowe powrotu CIP perystaltyczne monośrubowe rozładunkowe beczkowe i IBC statyczne do zbiorników do proszków hydrodynamiczne wysokociśnieniowe tłokowe kulowe by-pass wysokociśnieniowe mix-proof tłokowe grzybowe Wziernik rorowy Wymienniki sanitarne MIXFLO Wymienniki ciepła Herkules Systemy piggowania Kule myjące magnetyczne Separator/Wirówka motylowe (klapowe) regulacyjne główki sterujące wyspy zaworowe Turbiny myjące odśrodkowe wyporowe laboratoryjne\nProducent wszyscy Andritz Bardiani Bertoli CSF Euromixers Graco JEC MBS Metenova Omac Primix Scanjet Servinox Vak Kimsa Wagen\nAplikacja wszystkie Mleczarstwo Browarnictwo Soki i napoje Żywność i przetwory Farmacja i biotechnologia Kosmetyki i chemia\nPompy krzywkowe serii TP\nSeria pomp TP została uznana za najlepsze pompy cysternowe na świecie. Zapewnia wyższe ciśnienie i większą wydajność przy różnych lepkościach.\nGrupa pomp dedykowane do cystern.\nPompy krzywkowe serii ZL\nSprawdzona tradycyjna technologia pompowania cieczy wysoce lepkich oraz zawierających cząstki stałe połączona z innowacyjną konstrukcją potwierdzoną certyfikatami higienicznymi EHEDG oraz 3A.\nGrupa tradycyjnych pomp krzywkowych.\nPompy krzywkowe serii ZP\nKompaktowa konstrukcja uszczelnienia zapewnia tej serii pomp płynną pracę, nawet przy dużym ciśnieniu rozładowania. Jest niezwykle odporna na korozję, dzięki czemu zapewnia dłuższą żywotność pracy.\nGrupa pomp z wirującymi tłokami.\nPompy dwuśrubowe to uniwersalna i trwała konstrukcja. Idealne rozwiązanie wszędzie tam gdzie występuje duży zakres lepkości pompowanych cieczy.\nPompa powrotu CIP JEP/JEPS\nNajlepszy wybór dla pompowania cieczy zawierających gaz.\nDzięki bardzo dobrym właściwościom ssawnym ich zastosowanie w liniach produkcyjnych umożliwia całkowite usunięcie cieczy myjącej z rurociągów czy zbiorników procesowych.\nSystemy rozładunku z serii SaniForce to gwarancja szybkiego, całkowitego i czystego opróżnienia zbiornika.\nW naszej ofercie dostępne są systemy firmy Graco.\nPompa powrotu CIP - Seria A\nPompy samozasysające serii A są pompami kompaktowymi. W zależności od pojemności, wirnik może być bezpośrednio podparty przez wał silnika lub oddzielony silnikiem i sprzęgłem elastycznym.\nPompy serii A nadają się do wielu zastosowań.\nPompa powrotu CIP - Seria ASH\nPompy serii ASH są zaprojektowane według najnowszych norm sanitarnych USA 3A. Idealnie nadają się do systemów wymagających przestrzegania najbardziej rygorystycznych przepisów dotyczących higieny.\nSeria ASH wykorzystywana jest w sektorze produkcji żywności, napojów i farmaceutyki.\nPompy krzywkowe serii P\nSeria pomp o wyjątkowej konstrukcji, umożliwiającej jej doskonałe dopasowanie do pompowanego produktu. Dodatkowym atutem jest możliwość wyboru materiału z którego jest wykonana.\nGrupa pomp P ......\nPompy perystaltyczne serii RBT\nSerię RBT stanowią pompy perystaltyczne - wyporowe zaprojektowano pod kątem bezpiecznej i prostej eksploatacji, jak również nieskomplikowanej konserwacji.\nTypowymi obszarami zastosowania są procesy, w których wymagane jest niskie ciśnienie tłoczenia.\nPompy monośrubowe Seria MAE\nPompy z serii spożywczej z szeroką komorą spalin. Zaprojektowane do użytku sanitarnego.\nPompa typu enbloc jest bezpośrednio sprzężona z silnikiem, co pozwala do minimum ograniczyć wielkość i koszty.\nPompa monośrubowa Seria MCRN\nPompa z zasobnikiem wyposażona w łopatki wstępnie rozdrabniające.\nSpecjalny zespół teleskopowy umożliwia szybkie sprawdzenie pompy oraz ułatwia czyszczenie i konserwację.\nPompa monośrubowa Seria MAV\nPompy progresywne serii MAV są przeznaczone do pracy pionowej z wlotem zanurzonym w produkcie.\nDodatkową zaletą jest możliwość obsługiwania płynów zawierających włókna lub stałe materiały w zawiesinie.\nPompa monośrubowa Model KL-SL Hygienic\nModułowa budowa pompy zapewnia dużą elastyczność. Doskonała konstrukcja gwarantuje niskie zużycie części zamiennych i krótkie czasy przestoju w okresie konserwacji i napraw.\nDoskonałe właściwości ssące (samozasysające) i wysoka wydajność.\nPompa monośrubowa Model KL-RL Hygienic\nZwarta konstrukcja tego modelu pompy pozwala uniknąć martwej przestrzeni i stref stagnacji. Jest niezwykle łatwe w utrzymaniu dzięki dużym otworom czyszczącym.\nStojan z otworem w kształcie stożka S zapewnia optymalne napełnianie komory pompowania.\nPompa monośrubowa Model KL-RF Hygienic\nModel ten charakteryzuje się zwartą konstrukcją, co znacznie oszczędza miejsce i ułatwia obsługę. Pozwala na szybkie i łatwe czyszczenie ręczne.\nPompa jest niezwykle ekonomiczna w użytkowaniu i zapewnia doskonały stosunek jakości do ceny.\nPompy tłokowe SaniForce Typ 5:1\nPompa tłokowa o wysokim standardzie sanitarnym i funkcją szybkiego rozbierania.\nMaksymalna lepkość do 100 000 i prędkość odprowadzania do 53 l/min (14 gal/min).\nPompy tłokowe SaniForce Typ 6:1\nMaksymalna lepkość do 100 000 cPs i natężenie przepływu do 15 l/min (4 gal/min). Tłoki pomp dostępne w długościach odpowiadających bębnom i pompom typu Stubby.\nPompa krzywkowa AccuLab\nModel AccuLab to pompa znajdująca swoje zastosowanie wszędzie tam, gdzie mała wydajność oraz kontrola wydatku ma kluczowe znaczenie dla procesu.\nGrupa pomp laboratoryjnych, dozujących.\nPompy krzywkowe serii B\nSeria pomp B doskonale sprawdza się w aplikacjach higienicznych, chemicznych i biotechnologicznych. Ich szczególna cechą jest wygoda użytkowania, doskonałe parametry, wytrzymałość i łatwa oraz tania konserwacja.\nGrupa pomp modułowych.\nPompy krzywkowe serii BE\nPompy serii BE są wyposażone w obrotowy wirnik tłokowy. Zapewniają dzięki temu doskonałą wydajność objętościową i regularne przekazywanie produktu płynnego lub lepkiego.\nGrupa pomp higienicznych.\nPompy krzywkowe serii C/CF\nSeria pomp zaprojektowana z myślą o osiągnięciu najwyższych standardów higienicznych. Spełnia wysokie standardy wymagane w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym.\nGrupa pomp BF uzyskała certyfikat EHEDG i 3A.\nPompa monośrubowa Model KB-SL Hygienic\nWysoko wydajne pompy transferowe zarówno dla cieczy o wysokich jak i niskich lepkościach umożliwiające pracę pod wysokim ciśnieniem.\nŁatwe czyszczenie dzięki konstrukcji z niewielką ilością martwej przestrzeni.\nPompy krzywkowe serii BF\nDoskonała konstrukcja higieniczna pomp serii BF sprawia, że znajdują one zastosowanie głównie w aplikacjach spożywczych i farmaceutycznych.\nGrupa pomp BF uzyskała certyfikat EHEDG 3A.\nPompa monośrubowa Seria MCN\nPompa z koszem współosiowym wyposażona w podajnik wstępny. Idealna do obsługi lepkich produktów.\nPompa monośrubowa Seria MCRE\nPompa monośrubowa Seria MC2C - MC2CR\nWersja z lejem samowyładowczym i podwójnie zsynchronizowaną śrubą wstępną, z kruszarką łopatkową sterowaną przez zespół redukcyjny.\nSeria ta jest idealna do bardzo lepkich produktów, które nie płyną łatwo.\nPompy tłokowe SaniForce Typ 12:1\nMaksymalna lepkość do 100 000 cPs i natężenie przepływu do 32 l/min (8,5 gal/min).\nPompy krzywkowe serii BB-BA\nPompy serii BB-BA posiada zupełnie nową konstrukcję i wygląd, który ułatwia czyszczenie części mokrych. Cechuje tą serię trwałość oraz niezawodność działania.\nGrupa pomp BA uzyskała certyfikat 3A.\nPompa membranowa SaniForce 1590 HS\nPompa o wysokim standardzie sanitarnym. 1,5-calowa pneumatyczna pompa z podwójną membraną, wykończeniem 32 Ra oraz natężeniem przepływu do 341 l/min (90 gal/min).\nTransport płynów w zastosowaniach sanitarnych.\nPompa z podwójną membraną SaniForce 515\n0,5-calowa pneumatyczna pompa z podwójną membraną oraz natężeniem przepływu do 56,7 l/min (15 gal/min) — idealne rozwiązanie do zastosowania w branży przetwórstwa spożywczego.\nDo transferu dodatków smakowych, przecierów, sosów oraz innych materiałów o lepkości od niskiej do umiarkowanej.\nPompy Wangen Vario Twin\nModel VarioTwin to higieniczny i opatentowany moduł dodatkowy do pompy dwuśrubowej WANGEN Twin z dodatkowym przenośnikiem zasypowym i ślimakowym.\nPompa z podwójną membraną SaniForce 2150\n2-calowa pneumatyczna pompa z podwójną membraną oraz natężeniem przepływu do 568 l/min (150 gal/min). Idealne rozwiązanie do zastosowań wymagających wysokiego natężenia przepływu i mobilności.\nPompy odśrodkowe serii ASH\nSeria doskonale sprawdza się w aplikacjach takich jak: produkcja żywności, napojów i farmaceutyczna.\nPompy serii ASH są wykonane zgodnie z najnowszymi normami sanitarnymi USA 3A.\nPompy odśrodkowe serii CN\nSeria pomp CN doskonale sprawdza się w takich aplikacjach jak: przetwórstwo spożywcze, nabiał, napoje, chemikalia, kosmetyki i farmacja.\nZoptymalizowany projekt konstrukcyjny pompy serii CN zapewnia wysoki poziom higieny.\nPompy odśrodkowe serii CS-CSX\nPompy serii CS idealnie sprawdzają się w takich sektorach jak: farmaceutyczny, chemiczny i uzdatnianie wody.\nSpełniają najwyższe wymagania higieniczne.\nPompy odśrodkowe serii CSM\nSeria CSM należy do niezwykle wytrzymałych pomp wykonanych ze stali nierdzewnej i przeznaczonych do pracy w wysokich ciśnieniach ssania o małym i średnim natężeniu przepływu.\nPompy odśrodkowe serii CL-CLC\nSeria CL-CLC doskonale sprawdza się w przemyśle spożywczym, mleczarskim, napojowym, chemicznym, kosmetycznym i farmaceutycznym.\nDoskonale zaprojektowana seria pomp higienicznych.\nPompa membranowa SaniForce 1590 3A\nModel o wysokim standardzie sanitarny. 1,5-calowa pneumatyczna pompa z podwójną membraną oraz natężeniem przepływu do 341 l/min (90 gal/min\nCertyfikat sanitarny 3A do zastosowań w branży mleczarskiej i nabiałowej\nPompy odśrodkowe serii JEP/JEPS\nSeria pomp przeznaczona do zastosowania wszędzie tam, gdzie mamy do czynienia z produktami zawierającymi powietrze i gaz, których nie można pompować ogólnymi pompami odśrodkowymi.\nWykonana zgodnie z EHEDG i 3A.\nPompy odśrodkowe serii JCP\nSeria pomp idealnie sprawdzająca się w sektorze spożywczym, mleczarskim, napojowym browarniczym oraz farmaceutycznym.\nDoskonała budowa pompy oraz kompaktowy system uszczelnień, wydłużają trwałość urządzenia, co również minimalizuje czas przestoju systemu.\nPompy odśrodkowe serii AS\nPompy serii AS sprawdzają się idealnie w aplikacjach spożywczych, napojowych, farmacji, przemyśle chemicznym.\nSzczególnie dobre rozwiązanie wszędzie tam, gdzie dostarczana ciecz zawiera gaz lub powietrze.\nPompy odśrodkowe serii JP\nSeria pomp JP znajduje zastosowanie wszędzie tam, że mamy do czynienia z zastosowaniem higienicznym.\nCharakteryzuje się niskim zużyciem energii i wysoka sprawnością.\nPompa z zaworem klapowym SaniForce\nTa pompa firmy Graco z podwójną membraną i o wysokim standardzie sanitarnym jest przeznaczona specjalnie do branży przetwórstwa spożywczego. Możliwość przekazywania cząstek stałych o średnicy do 6,3 cm (2,5 cala).\nPneumatyczna pompa z podwójną membraną do mięs i drobiu.\nPompy wyporowe serii SN\nSeria pomp charakteryzująca się dużą wysokością podnoszenia, sprawnością i niezmiennością parametrów pracy.\nDoskonale sprawdzają się w sektorze spożywczym, mleczarskim oraz kosmetycznym.\nPompa z podwójną membraną SaniForce 1040\n1-calowa pneumatyczna pompa z podwójną membraną oraz natężeniem przepływu do 151 l/min (40 gal/min) — idealne rozwiązanie do zastosowania w branży przetwórstwa spożywczego.\nPneumatyczna pompa z podwójną membraną.\nPompy perystaltyczne serii FMP\nPompa perystaltyczna jest pojemnościową pompą wyporową o wyjątkowych parametrach przy zachowaniu niezwykle prostej budowy.\nNajczęściej stosuje się ją w przemyśle chemicznym oraz ceramicznym i oczyszczaniu wody.\nPompa z podwójną membraną SaniForce 3150 HS\nTa pompa z nawet 4-calowym złączem Tri-clamp jest przeznaczona do zastosowań, w których przydaje się możliwość szybkiego rozebrania. Maksymalne natężenie przepływu do 568 l/min (150 gal/min).\nPompa z podwójną membraną o wysokim standardzie sanitarnym.\nPompa monośrubowa Seria MAN\nPompy monośrubowe z serii spożywczej z szeroką komorą spalin.\nWyjątkowo delikatne i ciągłe przenoszenie produktu.\nPompy odśrdkowe serii CSA\nSeria ta stosowana jest głównie w przemyśle spożywczym i farmaceutycznym.\nposiada certyfikat zgodności EHEDG oraz 3A.\nPompa monośrubowa model HYLINE\nModel idealny do higienicznego przenoszenia i dozowania w przemyśle spożywczym, kosmetycznym i farmaceutycznym.\nPompa wdrożona zgodnie z surowymi dyrektywami GMP (Good Manufacturing Practice).\nPompa z podwójną membraną SaniForce 3150 3A\nTa prosta w czyszczeniu i szybko rozbieralna pneumatyczna pompa z podwójną membraną oraz certyfikatem sanitarnym 3A może być wyposażona w nawet 4-calowe złącze Tri-clamp, oferując natężenie przepływu do 568 l/min (150 gal/min).\nBęben z podwójną membraną o wysokim standardzie sanitarnym\nPompa powrotu CIP - Seria AS\nPompy serii AS wyposażone są w cechy konstrukcyjne i materiały technologiczne, które umożliwiają im pełną funkcjonalność w produkcji żywności, napojów, nabiałów, farmaceutyków i przemysłu chemicznego.\nPompy te są szczególnie odpowiednie do zastosowania jako pompa powrotu CIP.\nFirma świadcząca wyspecjalizowane usługi w zakresie doradztwa, doboru, dystrybucji oraz serwisu komponentów do aplikacji higienicznych i przemysłowych.\n22 852 61 17 info@optiflow.pl\nCopyright © 2017 OptFlow | Polityka prywatności


Ekskluzywna tapeta hiszpańskiego producenta COORDONNE z kolekcji SERENDIPIA. Nowoczesny bogato zdobiony ornament pełen detali i dekoracyjnych szczegółów. Zastosowanie efektu malarskiego sprawia wrażenie odręcznych ściennych malowideł. Tło w kremowym kolorze przedstawia subtelne pionowe prążki. Główny motyw w odcieniach grafitu i szarości dopełniono akcentami dyskretnie lśniącego antycznego złota. Wytworna elegancja we współczesnym wydaniu.\nTapetę SERENDIPIA 5700015 znajdziesz w kategoriach: ornamenty, do salonu sypialni jadalni, do przedpokoju, nowoczesne, klasyczne, flizelinowe, EKSKLUZYWNE,