Sztajer: Leprozorium. Niewiara w czasach zarazy : Myśl Konserwatywna\nMIKOŁAJ Z WILKIEM\nOświadczam, że wszelkie podobieństwo do osób i zdarzeń rzeczywistych jest całkowicie przypadkowe, dramat zaś – oprócz niemal całkowitej utraty wiary, jaka dotknęła ludzkość – jest fikcją.\nW szczególności zaś podobieństwo świątków, figur i rzeźb występujących w sztuce do świątków, figur i rzeźb stojących w kapliczkach na polskich rozdrożach jest najzupełniej przypadkowe i nie może stanowić podstawy do procesów o zniesławienie, ani też = zwłaszcza! – do żywienia ciężkiej, przechowywanej w zżartym przez korniki sercu urazy, bądź do braku przychylności.\nW obrębie żeliwnego ogrodzenia możliwie przypominającego balustradę, jaką są grodzone przydrożne kapliczki, siedzą NEPOMUK, ANTONI, MIKOŁAJ (obok niego kamienny wilk) oraz FRASOBLIWY. Część z nich jest wybrakowana (może brakować ręki albo nogi), mają szramy na twarzach i ciemne plany na ciele. Posiadają n i e k t ó r e symboliczne atrybuty swoich zwyczajowych przedstawień, ale nie nazbyt dosłownie. I tak na przykład FRASOBLIWY może być ubrany w chłopską koszulę i lniane spodnie, mieć półdługie włosy, brodę i blizny na rękach oraz przez większość czasu zajmować charakterystyczną pozę na kubiku drewna, nie powinien jednak mieć korony cierniowej ani śladów krwi – i tak dalej. Innymi słowy, postaci mają być zaakcentowane, ale nie – przebrane.\nW tle karawaka – morowy krzyż. Tło dźwiękowe przez kilka minut stanowi ‘Trauma’ N’to.\nANTONI w intonacji bardziej stwierdzającej niż pytającej\nIle tak jeszcze..?\nPo dłuższej chwili milczenia\nFRASOBLIWY w podobnej intonacji, ospale,\nAle co – ile ?\nNo, ile to jeszcze potrwa. Ta kwarantanna.\nFRASOBLIWY wzrusza ramionami\nMIKOŁAJ gładząc wilka po grzbiecie\nOby niezbyt długo, bo mały robi się głodny … wzdycha\nZresztą … co zrobią te bezpłodne kobiety beze mnie i mojego wilka? Co zrobią młodzi mężczyźni, koczujący w okolicznych szuwarach nad ranem, kiedy piękne, choć nieszczęśliwe Słowianki rozbierają się do naga, siadają okrakiem na wilku, gładzą go pod brzuchem, potem zaś wracają do domu, i dziewięć miesięcy później przynoszą do mnie śliczne dzieci z niebieskimi jak niebo nad Wołyniem oczętami … reflektuje się, że palnął głupstwo; wszyscy pozostali patrzą na niego jak na wariata\nPrzepraszam, przyzwyczajenie drugą naturą.\nWiem, wiem, że wcale tak nie było, a nawet gdyby było – to wszystko legenda, symulakra, dopowiedzenia podświadomości, przesądy, funkcja roli społecznej. Nie ma cudów. Boga nie ma.\nNawet trzymając się warstwy faktów – od osiemdziesięciu lat z górą nikt nie prosił mnie o narodziny dziecka.\nWszystko zapomniałem. To było tak dawno.\nJeszcze kilka dni temu zrugalibyście mnie za pogłębianie naszej przypadłości, co?\nTo niechybnie znaczy, że choroba postępuje! Jest wam już wszystko jedno.\nA mi – razem z wami…\nTylko wspomnienia, jeśli pojawiają się czasem, zdaje się – przynoszą reminiscencje zjawiska zwanego – wiarą.\nCzym ona była? Zabijcie, nie pamiętam.\nPowiem ci, pospolity Mikołaju cudotwórco (ostatni wyraz lekko szyderczo)\nIch legendy w nas wrosły. Opowieści, jakimi się karmili, żeby przetrwać śmiertelnie monotonny i śmiertelnie ciężki czas pomiędzy narodzinami a śmiercią, te opowieści w nas zostały.\nWidzicie, kamienny czy drewniany świątek, zwykłe niebożątko wystrugane mniej lub bardziej sprawną ręką – jak może bronić się przed gwałtownym naporem wielkiej siły, starej i czcigodnej, stworzonej wielkim, kolektywnym, rozciągniętym na stulecia wysiłkiem – jak więc może bronić się przed Tradycją, przed Mitem?\nNie będę sądzić teraz moich wspomnień. Już dawno zawiesiłem sąd o moich wspomnieniach. Niech nie będą dobre ani złe, prawdziwe ani nieprawdziwe. Giną teraz w strumieniach zwątpień, ciemnieją im oczy w sceptyckich labiryntach … Mogę tylko wypowiadać je na głos; wypowiadać, zanim znikną. A bledną z każdą godziną …\nI prawie pamiętam, pamiętam mgliście, że miałem przekonanie, jakobym odzyskiwał rzeczy zgubione. Że kiedy proszono mnie o to, aby znalazła się rzecz zaginiona, byłem władny wzbudzić ją jakby spod ziemi.\nO co proszono?\nO, to były zupełne błahostki.\nJak na przykład ..?\nChcesz, żebym ci powiedział? Żebyś mógł chwalić się zaraz, że miałeś barwniejsze życie? Ty i twoje gołe baby, i ten włóczęga! śmieje się z pogardą\nKto w ogóle wymyślił tak pokraczną parę – Mikołaja z wilkiem?\nNikt nas wymyślać nie musiał, przyjacielu.\nStworzyła nas siła, o której wspomniałeś sam przed chwilą. „Siła wielka, stara i czcigodna, stworzona wielkim, kolektywnym, rozciągniętym na stulecia wysiłkiem”.\nGwiżdże na wilka i gładzi go po grzbiecie\nWołk – tak na niego mówiono, bo cała moja czereda, to prawie sami Rusini. A zabobonni byli, że Jezu! No więc wołk był tam na długo przede mną. Pozostałość po kultach pogańskich, Wołk pod świętym, rozłożystym dębem, w sąsiedztwie bijącego źródła. Święty wołk na świętym miejscu.\nCzekał na mnie całe stulecia, starszy i mądrzejszy. Do dzisiaj taki jest, i przez cały ten czas moi ochrzczeni poganie zwracali się bardziej do niego niż do mnie. Ja przy nim – kwiat do kożucha …\nStarszy i mądrzejszy. Szanowano go bardziej niż mnie, bardziej się go bano i bardziej wierzono, z jednego prostego powodu: w swoim kamiennym wilczym ciele był całkowicie martwy i nieczuły, a więc dostojny jak kosmos, jak prawda o świecie.\nJa i moje małe cudeńka, moje półuzdrowienia i pobożne życzenia, moja błogosławiąca dłoń! Śmiech mnie bierze, kiedy teraz o tym myślę. Drewniane, naiwne oczy; ten wzrok, który aż się rwał, żeby każdego pogłaskać po duszy. Powiedzcie sami – czy można to szanować?\nRusin, Polak, grek, katolik, prawosławny, chłop czy szlachcic – z takiej samej gliny. Składa trybut swojej rozpaczliwiej potrzebie wiary w cud, swojemu własnemu życiodajnemu zabobonowi. Przychodzi, zaklina, pozostawia świętą wstążkę, obmywa się świętą wodą – bo wie, że musi. Musi, żeby nie zwariować.\nA potem nadstawia plecy na to, co przyniesie mu jego zasmarkany los. I wie dobrze, że czary odprawione u stóp światka nic mu nie pomogą.\nWołk był obojętny. Nie pomagał nigdy. Był jak świat, jak kosmos, jak życie i śmierć. Bezwzględnie milczący. Racjonalny. A człowiek swoje wie. Nawet, jeśli tkwi w zabobonie, przeczuwa, że to jest proteza tylko, placebo na całkowite milczenie świata. Zabobon – to dla niego jak rozmowa z samym sobą skazańca w odosobnionej celi. Gada do siebie – żeby nie zwariować. Wie, że to szalone, ale chroni go przed większym szaleństwem. Tak, to całkiem racjonalne.\nJa byłem zawsze naiwny – i to cała rzecz.\nI dlatego nikt, nikt w głębi duszy nie traktował poważnie mnie – tylko mojego wołka.\nMojego mądrego, obojętnego, zimnego jak noc towarzysza.\nChodź, towarzyszu, ogrzej mi stopy! Tyś jest zimny, ale ja jeszcze zimniejszy. Tyś jest zimny, bo kamienny; ja jestem zimny – bo co miałem ciepłego, uleciało. Skorki podrążyły oczy, farba zeszła płatami, straciłem swoje dziecinne i słodkie spojrzenie, a z nim uszła moja dusza! Ogrzej mi zgruchotane stopy, towarzyszu! podchodzi do wilka i kuca przy nim, gładząc go po grzbiecie\nTyś miał wilka. Dziwna para, przyznaję. A ja miałem – dziecko.\nMój trąd, drodzy, zaczął się od utraty dziecka. Dopiero później skradziono putta – stworzenia złośliwe i nieczyste, małą czeredę demonów; najpierw jednak skradziono dziecko, potem odpadła aureola, potem całkowicie zeszła ze mnie farba, straciłem kolory.\nDo dziś pamiętam, jak było lekkie. A trzymałem je – o tak, na prawym ręku. demonstruje pozycję rąk, jakby podtrzymywał wyimaginowane dziecko.\nZ tym, że kiedy przychodzono, to przychodzono nie do dziecka – do mnie.\nWyprosić zagubione w polu narzędzia, zakopany w niewiadomym miejscu w ogrodzie garnczek z rublami, zaginioną krowę albo świnie, paszport albo dokumenty. „Pomóż, Antoni, pomóż”.\nGłód. Powietrze. Ogień. Woda. Wojna.\nTylko to pamiętam. „Od powietrza, głodu, ognia i wojny.”\nA że głód, woda, ogień i powietrze morowe powtarzały się wciąż i wciąż, na rozdrożach i po wsiach rosły zastępy moich braci. Było nas więcej i więcej.\nKażdy głód mija i każda woda się cofa, nim przyjdzie następna. Naturalnie. Wtedy karmiono mnie pochlebstwami, pęczniałem od wdzięczności. Przychodził nowy głód i nowa woda – stawiano nowego Nepomuka.\nMniej, niż myślisz, bracie Nepomucenie.\nWspomnij na to, co powiedziałem o wołku.\nObojętnym wyrazem pyska, chłodem kamienia – budził respekt. Wszyscy doskonale rozumieli wyniosłą bezsilność mojego wilczego towarzysza.\nŹle myślisz o swojej trzódce, jeśli sądzisz, że byli aż tak głupi. Dobrze wiedzieli, że oto nowy ogień, nowe morowe powietrze, nowa wojna … że to się wszystko musi stać.\nWiedzieli – więc o co prosili?\nProsili o rzecz nieziszczalną i niemożliwą. Inaczej nie da się żyć.\nJak można nazwać podobne samooszukiwanie się?\nMożna i trzeba, bracie Nepomucenie, nazwać je pięknie i heroicznie. Można i trzeba, mój kamienny bracie morowo – ogniowy, nazywać je nadzieją.\nKoniec sceny I, gasną światła, w przejściu do sceny II słychać fragment „Traumy”.\nJak w scenie I, dodatkowo FLORIAN.\nOsoby ze sceny I w tym samym położeniu, w ogrodzeniu brakuje jednego przęsła. Przez ten otwór wchodzi FLORIAN, nie ma jednej nogi, kuśtyka.\nUwagi charakteryzatorskie jak do pozostałych postaci, jednak dobrze, żeby miał hełm z pióropuszem i przynajmniej symboliczny fragment czerwonej szaty.\nFLORIAN wyraźnie zdezorientowany\nCo ja tutaj robię? Co to za rodzaj dziwacznego zgromadzenia?\nChryste Panie, Mikołaju Cudotwórco, święty Antoni … I Nepomucen tu jest!\nCo się dzieje? Straciłem nogę, owszem, ale cierpliwe drewno wiele znosi, dziesięć lat stałem w zakrystii bez tej nogi, czekając na lepsze czasy. Czy ja umarłem? Czy to jest jakiś rodzaj nieba dla sługi sług, drewnianego niebożęcia, gdzie ani kornik nie sięga, ani przemądrzały konserwator ze swoim ohydnie śmierdzącym ksylamitem? Czy ja dostąpiłem wiecznego zbawienia?\nWszyscy patrzą na niego dość obojętnie, osowiale i w sposób raczej wykluczający pozytywne rozwiązania.\nDlaczego wszyscy milczycie? Chryste Panie, przemów do mnie!\nCzy ja czymś uchybiłem, zbutwiały sługa boży? Grzeszne, niedobre drewno! Czy trafiłem na sąd?\nRzuca się na ziemię i usiłuje całować Frasobliwego po stopach, ale ten łagodnym, choć zdecydowanym ruchem się odsuwa. Florian patrzy zdezorientowany.\nTrwa chwilę pełna napięcia cisza, potem zaś wszyscy (prócz Floriana) wybuchają śmiechem. Florian uśmiecha się niepewnie.\nAntoni podchodzi do niego, pomaga mu wstać i obejmuje ramieniem, poklepując rubasznie.\nBracie Florianie … Poczciwy, dzielny bracie Florianie. Witamy cię, Florianie, na naszej kwarantannie. Usiądź sobie, póki możesz, bo zła wiadomość jest ta, że z nogą nikt ci tutaj nie pomoże. Przepadło, to przepadło.\nNie śmiałbym, czcigodny Mikołaju Cudotwórco.\nPowiedz mi, dobry bracie Florianie, jakie to ostatnio pożary gasiłeś.\nFlorian myśli intensywnie, zamyka i otwiera usta.\nNo, ostatnio to, szczerze mówiąc – nie. Zacznijmy od tego, że … waha się\nZacznijmy od tego, że ostatnio to większych pożarów w ogóle nie było. No trudno.\nWszyscy pozostali potakują, udając bardzo zaskoczonych.\nAch tak …\nTo znaczy, może coś tam się paliło, ale – nie wiem jak u was, u mnie mieliśmy całkiem dobre układy z ochotniczą strażą pożarną. Bardzo sympatyczni ludzie. Jak czasem przyszli na plebanię, to … u, do rana nie wychodzili! No, za kołnierz nie wylewali, trzeba przyznać.\nAle i swoją robotę uczciwie robili, a jak był odpust, to nawet obnosili mnie w procesji dookoła kościoła … To znaczy, zanim straciłem nogę.\nA nogę, notabene, straciłem właśnie podczas procesji.\nNiósł mnie jeden, nie powiem, wczorajszy trochę. Wziął i upuścił, no trudno.\nNo i tak czekałem sobie w tej zakrystii, i czekałem.\nNo trudno, trudno. Ale, trzeba przyznać …\nANTONI wchodzi mu w słowo\nAle powiedz mi, tak szczerze – kiedy zgasiłeś ostatni pożar?\nKiedyś to całkiem często.\nCo chwilę coś się paliło! rozmarzony Życie było prawdziwe – morowe powietrze, ogień, wojna. Potem wszystko jakby straciło wyrazistość.\nA jaki pobożny był lud! Święty Florianie, ratuj! Święty Florianie!\nCiągle jeszcze jakbym słyszał ich głosy, pełne lęku i jednocześnie nadziei, głosy pełnej niezachwianej wiary w to …\nANTONI wchodząc mu w słowo\nLud był pobożny, a potem zaczął dzwonić po strażaków, którzy szybko gasili pożar. Dlatego całe wsie z przyległościami przestały ulegać spaleniu. Może właśnie dlatego przestali wołać cię na pomoc.\nAle chciałbym podrążyć, jeśli pozwolisz – kiedy zgasiłeś ostatni pożar?\nPo chwili niezręcznego milczenia: Powiem ci. Ja odpowiem za ciebie.\nNigdy. Nigdy nie zgasiłeś żadnego pożaru.\nAle to nie jest tak, ze ja ci zarzucam kłamstwo. Nie, Florianie. To nie tak.\nTyś naprawdę u w i e r z y ł we własne sprawstwo. Ty naprawdę masz wspomnienia o tym, jak walczysz z ogniem, jak unosisz dłoń nad huczącym żywiołem, żeby go uciszyć, żeby go zgasić, żeby się cofnął; i nagle nad niedopaloną wsią wstaje dzień, i drewniane domy jak kwiaty wypuszczają pędy i odbudowują się same, oplatając nieuchwytną, ciepłą przestrzeń domową drewnianą ścianą i słomianym dachem, i skrywając pod sobą ludzi wpatrzonych w ciebie z wdzięcznością, szepczących słowa modlitwy, które jak ciepły wiatr mile głaskały twoje zziębnięte, drewniane dłonie. Pamiętasz niejasno najmilszy ci zapach – zapach spalenizny, pogorzeliska – bo on przypominał ci o tej chłopskiej wdzięczności, która był jedyną namacalną rzeczą, którą posiadałeś.\nJak każdy z nas – żywe drewno albo kamień, drewniane oczy i drewniane dłonie, boleśnie konkretny kawał barwnego, pozłacanego drzewa – latami musiałeś funkcjonować w nieuchwytnych regionach metafizyki i czystego ducha. Musiałeś rozmawiać ze zmęczonymi lichtarzami w ciemne noce, wdychać ledwo ocierające się o realność kościelne kadzidło, wpatrywać się w martwe, puste oczy złośliwych aniołków, które obsiadły ambonę i pilastry.\nZnamy to, mój drogi, wszyscy to znamy. Wszyscy mieliśmy tego dość. I wszyscy kochaliśmy ciepłą, ciężką i mięsistą chłopską wdzięczność. Czy nie tak było?\nSpróbuj sobie przypomnieć jeden prawdziwy pożar, który naprawdę zgasiłeś sam jeden … Ty, drewniany świątek z bocznego ołtarza. Czy to nie jest niedorzeczne?\nWydaje mi się, jakbym z każdą sekundą zapominał coraz więcej. Jeszcze przed kilkoma chwilami potrafiłem wywołać w pamięci obraz wielkiego ognia, krzyk kobiet i mężczyzn, wycie zwierząt … ale wypowiedziawszy te słowa, już zapomniałem o tych obrazach, jeszcze chwila – a znikną, i nie będę miał pewności, czy to wszystko kiedykolwiek widziałem, a nawet – czy to powiedziałem …\nANTONI podchodząc blisko i nachylając się do ucha, szeptem\nBo tego nigdy nie było.\nna głos Byłeś ty i twoja materia, zdana na własne pragnienia.\nMateria pragnie materii, drewno pragnie ciepła, kamień pragnie czułości – i nic z tego nie wynika, nic się nie dzieje.\nznów szeptem, gładząc roztrzęsionego Floriana po głowie\nnic się nie dzieje, nic się nie dzieje…\nkrzyczy Okropne, ordynarne nic! Nic w niczym i nic przez nic innego!\nFLORIAN pojmując grozę sytuacji\nKoledzy, powiedzcie mi, co tu się dzieje i gdzie my właściwie jesteśmy?\nWitaj w leprozorium, na kwarantannie.\nKoledzy, drodzy moi, nie jest z nami dobrze, ale żeby od razu – trąd?\nOdpadnięte dłonie, mech na brodzie, robactwo w oczach … Brak głów, kończyn … Wszystko można sobie wytłumaczyć i zracjonalizować. To mówisz, żeś stracił nogę przez przypadek?\nOdpowiada mu milczenie\nPrzypadek. Czas. Deszcz. Brak konserwacji.\nA ja wam mówię: trąd! To jest trąd! Powolny, ale nieuchronnie toczący nas trąd – choroba rozkładu za życia.\nJakie życie ma świątek; kawałek drewna, kamień? Tylko takie, jakie tchnie w niego rzeźbiarz, i jakie podtrzyma w nim jego lud, mała trzódka, żywiciele.\nŻywiciele – bo on jest pasożytem. Nie istnieje poza uniwersum szeptów, kwiatów, próśb, łez i pogwizdów idących i wracających na pole. Żywi się znaczeniem, jakie jest mu nadawane z zewnątrz.\nMój brat był odmiennej niż ja konfesji. Takie tereny, mieszane etnicznie. Jedno drzewo, dwa wyznania. Cierpliwe, ciepłe drewno, wyheblowane, pomalowane, całowane kilka razy na dzień ustami starych kobiet, jak barwna Eucharystia. Obstawiane wysokimi, smukłymi świeczkami, muśnięte tu i ówdzie złotem. Chłopska ikona.\nW czterdziestym szóstym spłonął, jak wszystko inne. Razem z domami, ludźmi, zwierzętami. Zazdroszczę mu. Do końca zachował swoje znaczenie. Ogień i woda oznaczają zdrowie i czystość.\nNam pozostało powolne gnicie, procesy rozkładu. To nie czas – to brak żywiciela. Nie chodzi o brak dłoni, ale o to, że nie ma już kto jej dosztukować. Nie chodzi o mech na twarzy, ale o to, że nikt nie odgarnie liści i gałęzi. Nikt nie tchnie znaczenia w kamień i drewno.\nMoże dlatego, że nic nigdy żadnego znaczenia nie posiadało.\nDlaczego w takim razie przez tyle lat wydawało się, że stoi za nami coś, co nas wielokrotnie przewyższa? Dlaczego byliśmy symbolami znaczeń?\nCo mówisz, przyjacielu? Ile z tego jeszcze pamiętasz?\nCoraz mniej, coraz mniej … chwyta się za głowę\nJak w scenie II. ANTONI podczas swojego monologu przechadza się tam i z powrotem wewnątrz ogrodzenia, a wszystko wypowiada tonem wzburzonym, krzycząc.\nHipoteza pierwsza – znaczenia, sensy i odniesienia symboli istniały, i to istnieniem niezależnym od czyjegokolwiek życzenia czy woli, ale z niewiadomego powodu, na skutek przedziwnych przekształceń świata, istnieć przestały. Tak jak cywilizacje, które trwały, a potem minęły; ich koniec wynikał zazwyczaj z setek skumulowanych, całkiem błahych powodów, których do dziś nie mogą się dogrzebać historycy. Dopiero potem owe przyczyny otrzymują zbiorcze etykiety, ale to wciąż tylko hipotezy robocze. Żadna z wielkich cywilizacji nie była w stanie odrobić tej lekcji, bo wszystkie ostatecznie upadły lub upadną. Dlaczego to samo nie miałoby się wydarzyć na innym poziomie – na poziomie znaczeń, sensów i rzeczy, do których sensy się odnoszą? Ponieważ jesteśmy emanacjami sensów odnoszących się do spraw wiecznych i ponadnaturalnych, takie właśnie rzeczy nas interesują. I być może – być może, powtarzam, to hipoteza – trafiliśmy tutaj na skutek upadku naszej cywilizacji, cywilizacji sensów i znaczeń spoza słownika przyziemnych dosłowności. Po prostu nie ma nas, nie ma dla nas miejsca, jak dla Sumerów w średniowiecznej Europie albo jak dla neandertalczyków w świecie miasta, masy i maszyny.\nHipoteza druga: sensy, znaczenia i odniesienia symboli istnieją tak długo, jak długo wierzy w nie społeczność, która je wytworzyła, jak długo w jej krwioobiegu płynie kultura, która w jakikolwiek sposób je rozumie. Innymi słowami, są one w pełni zależne od ich twórców i doskonale względne, ale są, istnieją, i są utrzymywane przy życiu tak długo, jak długo ktoś jest w stanie je rozczytywać. Odbywałoby się tu więc swego rodzaju sprzężenie zwrotne, które polegało na tym, że – w kroku pierwszym, miejscowa ludność na podstawie wytworzonych tradycji stwarza, a następnie otacza kultem mnie, pana, pana i pana też; w kroku drugim zaś, niejako ożywieni przez znaczenia wytworzone przez Tradycję, oddziałujemy na kolejne pokolenia społeczności, stanowiąc bodziec do czynności kultyczno – religijnych. No, i jest jeszcze krok trzeci, w którym wszystko to eroduje z wolna i rozpada się, a my lądujemy tutaj. Społeczność dała – społeczność wzięła, powołała do życia pewne istności pozamaterialne oraz ich skromne, wyrażone w materii emanacje, miała też więc prawo je wygasić. A my, powtarzam, lądujemy tutaj, i to nie jest niesprawiedliwe, to nie jest niezrozumiałe, to jest po prostu konsekwencja zależności twórcy od stworzenia.\nHipoteza trzecia: sensy, znaczenia i odniesienia symboli uosabiane przez nas nigdy nie istniały, wszystko to od początku do końca konfabulacja, a my jesteśmy żałosnymi totemami ignorancji i tragicznej pomyłki poznawczej. Chciałoby się więc rzec – w końcu przebywamy w miejscu, gdzie powinniśmy przebywać od zawsze!\nHipoteza czwarta, ostatnia, przypadkowa i niedorzeczna, o której przypominam sobie teraz, w rozbłysku pamięci, we fleszu jakimś, w przepaści jakiejś, w niedoszacowaniu rzeczywistości: miałem tu, na ręku, dziecko; zgubiłem dziecko, wypadło mi z rąk, odeszło tam, skąd przyszło, nie pytając mnie o zdanie, i wszystko się skończyło.\nCo powiedziałem, zapomniałem. A więc – hipotezy są trzy.\nCo myślicie, moi towarzysze?\nNic nie myślicie – o żadnej z tych tez?\nBiedny Antoni, usiądź, uspokój się, ochłoń. Chyba, że chcesz przyspieszyć swój rozkład, proszę bardzo – emocjonuj się, myśl o rzeczach niebyłych, nieważnych, nieznaczących. Może odpadnie ci noga, może ręka, a może twarz z twoją zabawną półokrągłą łysiną rozpadnie się na pół? Nie pamiętasz, co sam mówiłeś o nadziei – czym ona jest?\nW tym rzecz – lepiej jest pozbawić się jej raz a dobrze, niż wciąż i wciąż rozmyślać nad tożsamością swoich drewnianych, niezdarnych ciał.\nPopatrz na siebie: naiwne, pociągnięte błyszczącą farbą oczy. Nie wiadomo, czy bez wyrazu, czy przeciwnie – wyrażające bezgraniczną ciekawość – to się czasem może pomylić. Czerwone policzki, powieki obwiedzione czarną kreską. Twarz zazwyczaj smutna, jakby zbierała wszystkie okoliczne troski.\nPytanie: czy to tylko barwny kawałek drewna?\nOdpowiedź: bynajmniej – to kawałek drewna obarczony czyjąś nadzieją.\nPytanie: czego dotyczy nadzieja? Do czego sięga? Status wydarzeń możliwych jest niewiadomy, póki nie wejdą w realność. Każdy chciałby ziścić dla siebie życie możliwie najmniej obarczone cierpieniem.\nOdpowiedź: nadzieja, którą byliśmy obarczeni, odnosiła się jedynie do chmury możliwości skroplonych pod niebem rzeczy przyszłych; hipotetycznych planów zdarzeń, minimalizujących ból doznany w czasie od narodzin do śmierci, w czasie jedynym dostępnym dla człowieka, bo czas – to ostateczne uniwersum. Poza czasem nic nie istnieje.\nRozpadasz się, przyjacielu.\nNEPOMUK patrząc na siebie\nSiada z wysiłkiem i obejmuje kolana.\nPytanie: jaki jest związek pomiędzy nadzieją a ulgą w cierpieniu?\nOdpowiedź: tylko cierpliwe drewno wie, że cierpienie można jedynie przeczekać, i w tym zasadza się rdzeń nadziei.\nPanie, ile my będziemy na to czekać?\nJa czekałem więcej niż sto lat. Różnica między mną a wami jest taka, że mnie nikt nie oklaskiwał, nie śmiał się do mnie i dla mnie nie tańczył. Każdy na tą pylną, rozwidlającą się drogę za wsią przynosił tylko swój ból. Cały jestem zbudowany z bólu. Nie wzniosła mnie tradycja triumfu i wiary, ale ran i zwątpienia. Pytałeś mnie, bracie Antoni, co ja myślę o twoich hipotezach.\nA otóż i nic nie myślę, bo co może myśleć skaleczony nożem snycerskim, niepiękny i nieforemny kawałek drewna, z twarzą prymitywną i nabrzmiałą, ze stopami napuchniętymi jak u starej baby..? Co może myśleć drewno? Drewo nie myśli, zwłaszcza martwe. Jedyną moją żyjącą częścią, jedynym tchnieniem była rana tocząca żywicę – wspomnienie rosnącego, prawdziwego drzewa. Żywiczna rana, jedyna prawdziwa rzecz. Cały jestem nieprawdziwy, nie myślę, tylko absorbuję, przyjmuję w siebie. Do tego byłem stworzony, i to jedno potrafiłem: cierpliwe drewno, smutne drewno, całe bierne. Oni brali to za miłość. Odpłacałem im za tę miłość milczeniem, trwaniem, bezgranicznym przyjmowaniem. To było najwięcej, co mogłem zrobić. A oni tylko kochali i cierpieli, kochali i cierpieli, kręcąc się w kółku własnych nieszczęść. Nie znam się na tym zupełnie, nie wiem, jak to zakończyć, nie wiem, jak położyć temu kres. Nie miałem żadnej mocy, byłem zupełnie bezradny. Ale stałem się mistrzem bezradnego cierpienia – przyjmując, przyjmując bez końca.\nI wiem dobrze, że chociaż cierpienie nie jest treścią życia, to gdy przychodzi, rozrasta się i pęcznieje, aż przesłoni wszystko inne.\nNadzieja to jedyny listek figowy, który chroni przed śmiercią – bo nie da się żyć z tym cierpieniem wypełniającym każdy zakamarek ciała, to jest żadną miarą niewykonalne. Widziałem i wiem, za każdym razem jest tak samo. Nadzieja, błogosławione placebo utrzymujące w istnieniu napuchnięty od cierpienia świat.\nCzekałem tam, poczekam i tutaj. A potem odejdziemy, znikniemy – być może. I to będzie zbawienie, bo jeśli nie ma istnienia, nie ma i cierpienia.\nPodobnie jak w Scenie III. W centrum siedzą naprzeciwko siebie MIKOŁAJ z wilkiem i ANTONI, reszta postaci na uboczu.\nNad głową miałem baldachim z ogromnych drzew – starych, bardzo starych dębów, po swojej lewej ręce – mojego wołka, starszego niż dęby, starszego niż chrześcijaństwo, a pod stopami miałem źródełko z niestrudzenie tryskającą z czarnej ziemi wodą. A dookoła pole, a w tych polach osady ludzkie. A ludzie nie byli jednej mowy, ani nie byli oni jednego wyznania. Wszyscy mnie kochali, a jeszcze bardziej mojego wołka, bo się po nim więcej spodziewali.\nA w dwóch okolicznych kotlinkach były dwie wsie. A w jednej wsi stał kościół z wysoką wieżą, na której swoje gniazda miały jaskółki. A w drugiej wsi stała cerkiewka podobna do ciastka z kremem, z baniami na dachu i marszczeniem gzymsów.\nA proboszcz z kościoła i batiuszka z cerkwi dobrze ze sobą żyli, i pod sklepieniami kasztanowców i modrzewi grali w karty, i popijali wino – na przemian cerkiewne i kościelne.\nJedynym, co ich poróżniało, była dębowa skrzynka – skarbona na wilczym uroczysku, do której pielgrzymi i miejscowi wrzucali ruble i kopiejeczki, płacąc wilkowi za obietnice jego obojętnych oczu.\nA z pieniędzmi szło się do Żyda, który zamieniał je na srebro i złoto. A było tego niemało. Sprawa tych dochodów musiała zostać jakoś rozstrzygnięta.\nMoże – grą w karty?\nMoże – pół na pół?\nMoże – kto pierwszy, ten lepszy?\nNie było łatwo. Rubelki i kopiejeczki z brzękiem opadały na dno, rozsadzały skrzynkę, a ludzie nie byli jednej mowy języka, ani nie byli oni jednego wyznania.\nA na wieży kościelnej mieszkały jaskółki, a cerkiewka była podobna do ciastka z kremem.\nA Żyd wymieniał rubelki i kopiejeczki na złoto i srebro.\nA po kopiejkę i car się schyli, a po rubla nawet uklęknie.\nByło to 8 maja 1911 roku. Był prawosławny odpust i z cerkiewki podobnej do ciastka z kremem wyszła procesja, zmierzając prosto do Mikołaja cudotwórcy, a jeszcze bardziej do wilka, po którym więcej się spodziewano.\nJednocześnie z kościoła o wysokiej wieży, na której swoje gniazda miały jaskółki, wyszli, śpiewając, katolicy. Szli, rzecz jasna, do Mikołaja cudotwórcy, a jeszcze bardziej do wilka, po którym więcej się spodziewali.\nKurz wzbijał się na polnych drogach, po których siła ludzi zmierzała z dwóch stron do Mikołaja cudotwórcy i starożytnego wilka.\nA rubelki, a kopiejeczki, a Żyd zamieniał je na srebro i złoto.\nA katolicy, dotarłszy na miejsce, poczęli odmawiać różaniec.\nA prawosławni, napierając z boku, od strony źródła, i trochę się niecierpliwiąc, poczęli śpiewać akafist.\nA katolicy na to, skończywszy różańce, zaczęli śpiewać godzinki!\nObydwaj wstają, mierzą się wzrokiem i wykonują zaczepne gesty w swoją stronę.\nNe spywajty wże! Dajte i nam pomołytsia!\nKochani, bracia katolicy, brońcie swojego świętego wilka i swojej świętej wody. Od was zależy, do kogo będzie należała. Jeśli zwyciężycie złe siły – sprawę wygramy. Inaczej …\nWo imia swiatoj Bohorodycy. Byjte ich!\nRozpoczęła się wówczas nieprawdopodobna wręcz masakra. Za pomocą feretronów, batów i sztachet tłukli się jedni z drugimi, kobiety brały się za włosy, dzieci drapały po twarzach. Płacz i lament niósł się po polach. Jak kopie krzyżowały się drzewca chorągwi. Rannych ładowano na wozy.\nA ludzie nie byli jednej mowy, ani nie byli jednego wyznania. A na wieży kościoła były jaskółcze gniazda, a cerkiewka była podobna do ciastka z kremem.\nWalka trwała ponad godzinę, i wołano: Zaraz okaże się, czyj Bóg jest mocniejszy!\nA rubelki, a kopiejeczki!\nBatiuszka złotym jak wschodzące słońce krzyżem raz po raz błogosławił swoich, organista wyśpiewywał hymny bojowe schrypniętym głosem, by dodać ducha katolikom.\nW pewnej chwili zauważono, że od strony wielkiej rzeki nadciąga odsiecz. Byli to unici, greccy katolicy ruskiej mowy, którzy w chwili próby zdecydowali się opowiedzieć po rzymskiej stronie.\nWidząc, co się święci, batiuszka zawołał: „Ditunki, wtykajcie!” – i Rzymianie tym razem wygrali.\nZdyszani siadają w poprzednich pozach.\nTo była pierwsza bitwa, ale nie ostatnia.\nPierwsza, niewinna i nieszkodliwa, jak grzechy dzieciństwa.\nA potem zburzono cerkiewkę podobną do ciastka z kremem.\nA potem wywleczono przed plebanię księdza, i pod kościołem i jego wysoką wieżą z jaskółczymi gniazdami, wyłupano mu oczy i obcięto dłonie. Umierał długo i boleśnie.\nA potem nie było już wiosek w kotlinach. Wszystkie się spaliły.\nI nie było u kogo wymienić rubli kopiejeczek na srebro i złoto. Wszyscy się spalili.\nA kto to zrobił, kto?\nLudzie nie byli jednej mowy, ani nie byli oni jednego wyznania.\nJak w akcie I, ANKA. N’to, Trauma.\nWchodzi ANKA ubrana w dżinsy – biodrówki, top odsłaniający pępek i letnie obuwie. Niesie sztuczne kwiaty – mogą być z wieńca pogrzebowego. Obchodzi ogrodzenie, w którym przebywają chorzy kilka razy, najpierw z rezerwą, potem przygląda im się coraz śmielej. Odrywa po jednym zeschłym, brzydkim i możliwie jak najbardziej kiczowatym kwiatku i rzuca wewnątrz ogrodzenia.\nChorzy rzucają się na każdy kwiat, wyrywają go sobie z rąk; wąchają go, czerpiąc z tego w sposób widoczny przyjemność, jak narkomani.\nAleż ja byłem głodny! Od kiedy tu tkwimy, ani razu nie jadłem.\nA wcześniej? Nie mów, że nie przymierałeś głodem.\nPrawda. Rzadko się trafiało.\nAnka rzuca kolejne kwiaty.\nDawno się tak nie najadłem. Najgorsze były zimy.\nMaj – to były złote żniwa.\nFLORIAN, NEPOMUK, ANTONI\nByło tak, było!\nNEPOMUK oddychając głęboko, przytrzymując się za nozdrza znakiem przejedzenia\nCo to za dobra dusza?\nDusza? Kolego, ja ciebie bardzo proszę, żebyś zaprzestał używania tej nomenklatury.\nWszystko jedno – ktoś ją zna?\nZdaje się, że ja.\nWszyscy patrzą na ANKĘ. Tymczasem ona siada na kubiku blisko ogrodzenia, tyłem do niego, a przodem do widowni. W czasie monologu może od czasu do czasu wyjmować pilnik i piłować paznokcie. Czasem zakłada nogę na nogę.\nTo było nasze ulubione miejsce. Obok tego wilka, znaczy. Ważne, że dość daleko od wsi – nikt nas nie widział, nikt się nie czepiał. Ja przyjeżdżałam rowerem, on też. I tam się spotykaliśmy.\nTak, nie mam wątpliwości. To ona, znam ją.\nOd dawna cię karmi?\nNie po to przyjeżdżała.\nANKA zapala papierosa\nJak mówię „nasze miejsce”, czuję się najgorzej. Bo trochę nie wiem, czy jeszcze mogę tak mówić. Dla niego to już pewnie nie jest „nasze miejsce”. On pewnie o nim w ogóle nie myśli, a jeśli już myśli, to … Nie, nie chcę nawet sobie wyobrażać…\nTo jest cholernie dziwne. W lecie jesteście razem i macie miejsce, które nazywacie „naszym”. „Nasze miejsce”, jak punkt na mapie. Tak jak jakaś Warszawa albo, nie wiem, Tokio. A potem przychodzi ta okropna końcówka lata, początek jesieni, i chociaż w Warszawie dalej jest Warszawa, a w Tokio dalej jest Tokio, to „nasze miejsce” to już nie jest „nasze miejsce”. Dlatego, że on przestał tak uważać. Jakie to jest … nie mogę, jakie to dziwne! I niesprawiedliwe! Gdyby wszyscy tak robili, to żadna mapa świata nie byłaby aktualna!\nśmieje się długo i głośno, ociera łzy\nJa nawet nie pamiętam dokładnie, o czym tyle rozmawialiśmy. Ale siedzieliśmy tam godzinami. I wcale tak dużo nie piliśmy, ani nie paliliśmy. On czasami przynosił trawkę. Ale to nie było takie palenie jak na dyskotece albo na domówce. Jak odpalał blanta, robiło się jakoś tak … uroczyście, jak w kościele. Wtedy rozmawialiśmy o innych krajach – gdzie można byłoby pojechać. To znaczy, gdzie moglibyśmy pojechać razem, on i ja. I zacząć nowe życie. Natchnionym tonem Nowe życie – nawet kojarzy się z kościołem, prawda? No więc dużo było o nowym życiu w jakimś innym kraju, daleko stąd. Ale nigdy nie pojechaliśmy wspólnie dalej niż na nasze miejsce. Tylko że … tylko że przez to, że mówiliśmy tyle o najróżniejszych zakątkach świata, czułam się jak gdyby … jak gdybyśmy przekraczali razem granice. Jak w prawdziwej podróży. Nawet jak kiedyś pojechałam do Włoch z mamą i siostrą to .. .to nie było takie niezwykłe i egzotyczne jak te nasze rozmowy. Kiedy gadaliśmy, czułam się bardziej za granicą niż wtedy, kiedy naprawdę tam byłam! Śmieszne.\nWe Włoszech wszystko było zwyczajne – niebo tak samo niebieskie, może piasek na plaży trochę jaśniejszy. Bary, kawiarnie, sklepy. Kłótnie ze starą i z siostrą. Nic niezwykłego. Pamiątki jakieś, stragany, korki. Faceci byli zajęci innymi dziewczynami, bardziej dojrzałymi, lepiej ubranymi.\nNa naszym miejscu … może chodzi o to, że on patrzył tylko na mnie, i kiedy tak patrzył, naprawdę wierzyłam, że wyjedziemy do Kanady albo do Japonii, albo na Teneryfę. Zresztą wszystko jedno, żeby tylko patrzył tak jak wtedy… Byłam jedyną kobietą, jedyną kobietą na świecie, i mogłam być wszędzie, ale było mi wszystko jedno.\nA ty – pamiętasz, o czym rozmawiali?\nTo są zawsze te same rozmowy. Nic się nie zmienia.\nCzyli rozważali emigrację zarobkową.\nMożna tak powiedzieć, ale w sposób oczywisty nie o to chodziło. Skłaniałbym cię jednak do używania dawnej nomenklatury i myślenia w dawnych kategoriach. Ten redukcjonizm cię zubaża.\nChcesz powiedzieć, że rozważali emigrację miłosną? Ostatnie dwa słowa z wyraźną ironią\nOna raczej tak. Chyba chciała uciec od samej siebie, do niego – a potem razem w jakiś inny świat, o którym myślała, że jest gdzieś poza granicami.\nOn chciał uciec od siebie do świata i myślał, że ona mu to ułatwi. Zresztą, jak się zdaje, przez małą chwilę naprawdę szczerze sądził, że jest w niej coś wyjątkowego, jakiś kawałek tego wytęsknionego świata do zdobycia.\nTo jest zawsze ta sama historia. Ona szuka bezpieczeństwa wewnątrz, on – ścieżki na zewnątrz. Mijają się, oczywiście, ale przez tę chwilę we wczesnej młodości wpadają na siebie na tym skrzyżowaniu, i lądują spleceni ze sobą na trawie, liściach, pod dachem nieba, bardzo blisko siebie, bliziutko. A przynajmniej tak to wygląda z zewnątrz: blisko, bliziutko, intensywnie.\nZmieniło się tylko jedno – kiedyś od razu pojawiało się dziecko, i skazywało ich na wspólną egzystencję aż do śmierci. Teraz łatwiej można tego uniknąć. Czy to wielka zmiana? Może, ale dla niej to nie ma znaczenia.\nTo naprawdę nie było tak, że my tylko … no wiecie co. Że my tylko uprawialiśmy seks. My naprawdę rozmawialiśmy. Tylko teraz już nawet nie pamiętam o czym. Ale to nie było takie … byle co.\nPamiętam jedną rzecz bardzo dobrze, jedną rozmowę. To chyba było na samym początku lata, w czerwcu. Wtedy noce są takie krótkie, że prawie ich nie ma. Słońce zachodzi, przez chwilę jest ciemno, czuję na sobie jego ciało, rozkładamy kurtki, kładziemy się, a potem słońce nagle schodzi z drugiej strony. Ptaki nie milkną ani na chwilę. Wcześniej nie zwracałam na to uwagi, przecież jestem ze wsi, to dla mnie normalne, jak szum maszyny w fabryce albo radio grające w kuchni, ale wtedy do mnie dotarło – śpiewają cały czas. To ich okres godowy, szukają pary, budują domy. Krótka noc, a one maja gniazdo do zbudowania.\nI podczas jednej z takich nocy powiedziałam, że nigdy nie słyszałam tylu ptaków, tak głośnych. I że to jest lepsze niż jakikolwiek koncert, bo można się naprawdę skupić na słuchaniu. Nikt nie sprzedaje piwa w plastikowych kubeczkach, których potem wszędzie pełno, nie ma problemów z nagłośnieniem, nie nagabują cię pijani starcy. Że możemy być tylko we dwoje, tylko ja i on, i ten śpiew jest tylko dla nas.\nJa normalnie nie mówię takich rzeczy – no wiecie, o ptakach, kwiatach… Raczej wyjebka na to, jestem ze wsi, to jest wszędzie wokół mnie.\nA on wtedy powiedział, że kiedyś zagra koncert tylko dla mnie. Grał na perkusji, trzymał ją w garażu. Słyszałam go kilka razy, jak gra, z innymi chłopakami. Był jeszcze gitarzysta i jeden taki debil od basów który nic, tylko gapił mi się na cycki.\nNo i właśnie dlatego on chciał dać koncert tylko dla mnie – powiedział, że grałby jak szatan, godzinami, że włożyłby w to całą swoją energię. Że jestem tego warta. Nie wiem, tak sobie to zapamiętałam.\nchwila na otarcie łez\nŻeby się trochę podrażnić, powiedziałam, że wolę ptaki. A wtedy on zaczął je naśladować – wszystkie, które znał. Nie wiem, ile to trwało, ale to była najdziwniejsza noc w życiu. Pohukiwaliśmy jak sowy, darliśmy się jak indyki, skrzeczeliśmy jak sroki. Aż do zdarcia gardeł. Czy ktoś robiłby coś takiego, gdyby nie z miłości?\nMoi kochani, moi drodzy towarzysze. Oto właśnie porażka dawnej nomenklatury. Cokolwiek było powodem tej nocnej zabawy, czy było to tak potężne, żeby wywoływać największe słowa, żeby to nazwać?\nTo zupełnie jak z duszą. Wielkie słowa, jeszcze większe pojęcia. Pojemne, rozpychające świat bytami bez pokrycia. Płodne, namnażające te byty, coraz więcej i więcej, większe i bardziej napuszone.\nOto, co zostało po miłości – płacząca dziewczyna. Niezbyt rozgarnięta.\nNie mów tak, nakarmiła nas. To też jest produktem tej nocnej zabawy.\nFakt. Ona tu przyszła z miłości. Przyszła ją wspomnieć, i nam coś przy okazji skapnęło.\nPrzeceniacie ten fakt, braciszkowie. Trochę obcowania cielesnego z towarzyszącymi mu naturalnie szeptami, trochę dziewczęcych łez i przypływający na fali sentymentu pokarm dla kilku trędowatych, rozpadających się reliktów dawnych czasów. Tak wyglądają fakty, reszta jest nadinterpretacją.\nCisza! Ona chce coś jeszcze powiedzieć!\nDlatego, że dużo rozmawialiśmy, ja myślałam, że to już będzie … naprawdę. Bo to nie tylko był seks. We wszystkich gazetach, w Internecie i w ogóle mówią, że jak z tobą rozmawia, to znaczy, że naprawdę cię kocha. I to jest prawda, to jest naprawdę. Więc zupełnie nie wiem, dlaczego … co poszło nie tak …\nOciera łzy i zapala kolejnego papierosa\nAle oczywiście to … też robiliśmy. No, wiecie.\nOn nie był moim pierwszym. Ani ja jego. Dlatego mieliśmy porównanie. I to była magia, to nie było tak zwyczajnie. Ja wiem, bo wcześniej … z tym kolegą mojego brata ciotecznego, który przyjechał do nas do wsi na Święto Szczupaka. Kilka razy. I to zupełnie co innego. Więc wiem, o czym mówię. Nie jestem puszczalska. Tamten mnie namówił. Tu sama chciałam. A teraz już nie chcę. I długo, długo nie będę chcieć.\nJakiś kretyn na przystanku napisał „Bielecka daje pod wilkiem”, ale ja mam to gdzieś. Ja o tym nie myślę w ten sposób.\nBracia, to jest dobra, czysta dziewczyna. Zawsze zabierali po sobie butelki, niedopałki, prezerwatywy. Jest tak, jak ona mówi. Jestem świadkiem, a świadectwo moje jest prawdziwe.\nNie mogłabym o tym myśleć inaczej. To była magia, nie można potem o tym opowiadać ot tak. Dobrze pamiętam pierwszy raz. To znaczy, mój nie pierwszy, ale pierwszy z nim. Nie planowaliśmy tego właściwie.\nW lipcu powietrze pachnie trochę inaczej, tak słodko. Na to też wcześniej nie zwracałam uwagi. Ale lipiec pachnie nocą inaczej niż czerwiec. Jak lipa albo jaśmin, i to jest bardzo piękny zapach.\nTamtego wieczoru byłam strasznie zła. Było już przesądzone, że siostra wyjeżdża studiować do Warszawy. Nie tak się umawialiśmy. Miała jechać do mniejszego miasta, wtedy rok później i ja mogłabym dołączyć. Życie w Warszawie jest drogie, matki nie będzie stać, żeby ona tam studiowała, i żebym jeszcze ja mogła.\nZapytałam, czy o to chodzi, i czy ona nie przeżyje bez tej swojej cholernej Warszawy. Matka zaczęła mówić, że kiedy jej gach się wprowadzi, niby będziemy mieć więcej kasy. Zapytałam, czy jest w stanie obiecać mi tak, tak jak tutaj stoję, prosto w twarz, że będę mogła za rok wyjechać z tej wiochy i pójść na studia tam, gdzie będę chciała. Kazałam jej obiecać, a ona na to, że nic nie będzie mi obiecywać, i szkoda, że ojciec nie żyje, bo by ze mną zrobił porządek.\nPrzegięła, więc wydarłam się na nią, że dopóki ja tu mieszkam, nie będzie żadnego gacha, że ja go nienawidzę, nie zgadzam się i nie chcę. To nie była do końca prawda, bo ja nic do niego nie mam, nawet lubię go, tak po złości tylko powiedziałam. Żeby trafić w czuły punkt. To ona mnie jeb! – w twarz.\nChyba jasne, że trzasnęłam drzwiami i od razu wzięłam rower. I tak mieliśmy się spotkać, ale trochę później. No, ale jak zadzwoniłam cała zapłakana, od razu się umówiliśmy.\nPrzez całą drogę pachniało powietrze. Jak dojechałam, właściwie nie chciało mi się już płakać, taka byłam zgrzana i zmęczona, ale on tak słodko na mnie patrzył, a powietrze tak ślicznie pachniało. Jak perfumy, ale nie taki szajs za parę złotych z kiosku, tylko takie naprawdę dobre. Matka raz dostała takie od gacha. Ja się od razu poznałam, bo ja mam gust do takich rzeczy. To, że jestem ze wsi, to nic – nie mogę mieć dobrego gustu?\nNo więc on patrzył i pytał się, co się stało, i nawet nie było mowy o graniu na perkusji, o tym, co w robocie, co w szkole, co u kolegów, co na gospodarstwie, co w tych jego grach komputerowych… Tamtego dnia naprawdę chodziło mu tylko o mnie. Tak długo patrzył mi w oczy, że zauważył, że na brzegu tęczówek mam takie jaśniejsze plamki.\nBo mnie zawsze trochę wkurzało, że gada i gada bez końca o tych różnych rzeczach, czasem wydawało mi się, że woli gadać o tym niż o nas. Ale wtedy – tylko ja i ja, tylko o mnie mu chodziło. I drzewa pachniały, jak szedł wieczór, to coraz mocniej.\nI chciałam, żeby to tak trwało. No to zaczęłam mówić, jak nienawidzę tego gacha matki. Że go strasznie nienawidzę. Byliśmy wtedy tak blisko, nasze ciała, jak nigdy wcześniej, w takim jakimś innym, dziwnym znaczeniu. Nie odrywał ode mnie oczu, na czole, we włosach i w spojrzeniu miał czułość i współczucie dla mnie.\nWiedziałam, że muszę coś zrobić, i wtedy to się stanie.\nI nie wiem, dlaczego, ale powiedziałam, że ja się gacha matki boję. Że cos mi zrobi. Chociaż to nie jest prawda. I teraz mi trochę głupio. Ale to nic. To musiało zostać powiedziane.\nWtedy bez słowa zanurzył się we mnie, nie odrywając oczu. Powoli. Chciałabym podkreślić, że na mnie ciągle patrzył. Ciągle.\nTo też jest zawsze ta sama historia?\nOczywiście, w różnych wariantach. Trochę romantycznej manipulacji i prostolinijność w skorzystaniu z okazji. Zawsze mniej więcej to samo, zmieniają się tylko szczegóły historii.\nWidzisz, sam przyznajesz, że nie ma w tym miłości.\nTego nie powiedziałem. Ty z kolei, bracie, w swojej niewierze przeceniasz znaczenie tego słowa. To dość typowe dla agnostyków – zbudował sobie wielkiego chochoła i dzielnie z nim walczy. Tymczasem coś znacznie mniejszego, ale prawdziwego, umyka wam cichaczem. Lepiej słuchaj dalej!\nPotem długo trzymaliśmy się za ręce. I już zawsze tak było – że jak seks, to potem leżeliśmy ze splecionymi dłońmi i oddychaliśmy głęboko. Z tamtym … kolegą brata … to zupełnie inaczej. Po seksie zapalał papierosa.\nNo, to chyba dowód, że tym razem to było naprawdę! Nie potrafię tego inaczej wytłumaczyć.\nNastępnego dnia wszystko było takie inne. Czułam … sama nie wiem, taką wdzięczność dla świata. Kupiłam kwiaty, zaniosłam matce. Przeprosiłam ją, a ona mnie. A potem pomyślałam, że temu świętemu tam, na uroczysku, też należą się kwiaty.\nBo to jest święte miejsce. Możecie się śmiać, ale ja w to wierzę. Możecie mówić, że skoro takie święte, to dlaczego ja tam chodziłam na … no wiecie, na randki. Ale to się jedno z drugim nie wyklucza, tylko trzeba podziękować.\nTen święty ma takie dobre oczy, tak samo jak on miał dobre, kochające oczy, przed tym pierwszym razem. Chociaż tak naprawdę to oczy tego świętego są najbardziej podobne do oczu gacha matki. Już mówiłam, że to jest całkiem porządny człowiek.\nNo więc pojechałam sama, z kwiatami, i położyłam pod figurą tego świętego. Żeby jakoś podziękować. Kwiaty dla niego i dla wilka, na szczęście.\nNikomu o tym nie mówiłam.\nMoże to trochę głupie, ale – ciągle uważam, że to było potrzebne. Wypływało z jakiejś wewnętrznej konieczności.\nWstaje i znów rozrzuca kwiaty, chorzy łapczywie je wąchają. Potem odchodzi na bok, siada na kubiku, wyjmuje grzebień i lusterko, zaczyna rozczesywać włosy i poprawiać makijaż.\nMówisz, bracie Mikołaju, że coś prawdziwego mi umyka.\nNo, to chyba to coś umknęło bardzo skutecznie, również samym uczestnikom wydarzeń… Umknęło na dobre i nie wróci.\nA czy ja powiedziałem, że ta miłość to coś więcej niż wiązka pragnień, jak strzała wymierzona w niewiadomy cel? Łucznik strzela na oślep, bo nie zna celu. A jednak wszystko to jest prawdziwe.\nStrzela i chybia.\nRozumiem, że następnym razem wszystko będzie dobrze… Ale czyś ty sam nie powiedział, że to zawsze jest ta sama historia?\nŚmierć nie chybia.\nTo chyba niezbyt dobra wiadomość.\nTo najlepsza wiadomość.\nSkąd ten przypływ wiary?\nSkąd ta pewność co do śmierci?\nTylko nie buduj znów chochoła. Bo choćbyś zbudował największego, nie będzie on wystarczająco wielki, żeby oddać majestat śmierci i wielkość zbawienia, które ona za sobą pociąga.\nPowiedz nam, bracie, co tam się właściwie potem wydarzyło. Zaczniesz wówczas przynajmniej mówić o faktach.\nNic, czego nie można by się było spodziewać.\nKoniec lata. Drzewa przestały pachnieć, zły znak. Pola zamieniły się w rżyska, a wieczory zaczęły być naprawdę zimne.\nNa początku września strasznie zmarzłam, czekając na niego. To nie był pierwszy raz, ale zamiast mnie rozgrzać, zamiast dotknąć moich piersi, powiedział, że musi więcej czasu spędzać z chłopakami, przy perkusji. Że to nie może być tak, że jest na każde moje zawołanie. I że nie rozumie, dlaczego nie mogę przychodzić na próby zespołu. Że niby tam też będziemy spędzać czas razem.\nTo chyba jasne, że musiałam się wkurzyć. Wyjeżdżał od października do Belgii do pracy na pięć miesięcy. Krzyczałam, że przed tym wyjazdem powinniśmy się więcej spotykać, że będę tęsknić, że jestem chyba ważniejsza, niż jakaś cholerna perkusja.\nA on na to – przecież nie wezmę do Belgii ani ciebie, ani perkusji. „Jej też nie wezmę.”\nJakby mnie z nią zrównywał. Wyobrażacie sobie? Nic, co się potem stało, nie było gorsze od tego. To było najgorsze.\nChociaż zaraz potem dodał, że wszystko sobie przemyślał, że nie wytrzymamy tych pięciu miesięcy, że nie będzie mnie zatrzymywał, że musimy dać sobie czas. Takie głupoty. Już podjął decyzję za mnie.\nZnienawidziłam go, ale tylko na chwilę. Za chwilę jego już nie było, był daleko, w Belgii, bez perkusji i beze mnie, a ja zostałam i miłość została, a nienawiść odeszła. Dziwne. Przez chwilę nienawidziłam wilka, i tego miejsca, i świętego. Ale to tylko chwilowo. Pomyślałam sobie, że to grzech.\nI nawet poszłabym się wyspowiadać, gdyby tylko jakiś grzech jeszcze przyszedł mi do głowy. To tak chyba głupio iść z jednym.\nWyciemnienie, N’to Trauma\nFRASOBLIWY, ANTONI, MIKOŁAJ, FLORIAN i NEPOMUK w ogrodzeniu jak poprzednio. Wchodzi MIETEK z plastikową torbą. Ma wygląd typowego menela. Siada na kubiku, wyciąga z siatki piersiówkę (daje się słyszeć głośny dźwięk butelek) i pociąga kilka łyków. Wyrzuca ją za siebie, trafia za ogrodzenie, wszyscy uchylają się. Butelka spada na ziemię i rozpryskuje się.\nPo chwili NEPOMUK i MIKOŁAJ podchodzą zaciekawieni, podnoszą odpryski z ziemi i oglądają.\nFRASOBLIWY nie ruszając się z miejsca\nDobrze. Skąd wiedziałeś, Panie?\nMógłbym powiedzieć, że to sprawa mojej wszechwiedzy. Spędzilibyście z braciszkiem Antonim długi czas na roztrząsaniu tej kwestii, co wszystkich nas zapewne by ubawiło i odprężyło. Ale że jestem cokolwiek znużony waszym zapałem do obciążania nas taką rozrywką, powiem po prostu, że znam tego człowieka i jego wybory konsumenckie.\nSzkoda, że nie przyniósł kwiatów.\nPoczekaj, a zobaczysz, że to może być lepsze niż kwiaty.\nMIETEK wyciąga z torby kolejną butelkę i zaczyna powoli, niespiesznie pić. Podczas swojego monologu pociąga regularnie.\nButelki, butelki i niedopałki. To znacznie lepsze niż nic. To strawa ostatnich kilkudziesięciu lat. Tylko on i jemu podobni przychodzili mnie nawiedzać i oto, co zostawiali.\nPodchodzi do szczątków butelki, podnosi duży odłamek szkła i przygląda mu się.\nDrogi, trakty i szosy zmieniają swoje trajektorie. Miedze i granice ciągle się przesuwają. Ma się rozumieć, że to, co było rozstajem, w końcu przestało nim być. Ja i moja kapliczka znaleźliśmy się pośrodku niczego, ledwo było nas widać z szosy, i to z podłej, podziurawionej jak sito i do nikąd właściwie nie prowadzącej szosy. To, co kiedyś było rozchodzącym się na cztery strony skrzyżowaniem dróg, zarosło zagajnikiem.\nMIETEK zwrócony twarzą do publiczności\nWe wtorek pojechali my do miasta, do ZUSu, z papierami. Co się tam naczekali, ooo! W końcu pokazują nasz numerek z tej pikającej maszyny, że niby nasza kolej, podchodzę do tej kobity, mówię co i jak, kładę papiery.\nOna zakłada okulary, patrzy, patrzy, ja się już denerwować zaczął, a ona – jak wół na malowane wrota gapi się na te papiery. Mało żem ze skóry nie wylazł.\nW końcu mówi mi, raszpla jedna, że wniosek źle wypełniony.\nJak źle, mówię, jak źle, sam żem przecież nie wypełniał, urzędniki od nas z gminy wypełniały ze mną, no to jak źle? A ona, że źle i źle. Każe wrócić z nowym wnioskiem. Pani, a co ja będę do was po dziesięć razy latał, to kosztuje. Zdecydujta się. Jedne mówią tak, drugie siak.\nWracam do siebie, pół dnia psu w dupę, do gminy już żem nie poszedł, bo po piętnastej było, zamknięte.\nMinęło parę dni, idę tam do nich, mówię co i jak, a oni mi na to, że mnie już widocznie renta nie przysługuje. I rób teraz co chcesz.\nA jeszcze matka jest. Matka emeryturę ma, ale się nie podzieli. O, co to, to nie! Jeszcze mówi mi: „do roboty byś poszedł”. A jaka tu robota? I przecież ja dźwigać nie mogę. Grupę bym miał, tylko – tylko brakowało. Ale gdzie tam, nie dali. A teraz jeszcze renty nie dali. I rób co chcesz. Szkoda słów na takie państwo.\nSynu, synu. Gdzie byłeś i co robiłeś przez te kilka dni pomiędzy wizytą w ZUSie a ponownym rozpatrzeniem wniosku?\nHe? A gdzie ja mogłem być. To tu, to tam.\nGdzie byłeś i co robiłeś?\nMoże u lekarza byłem. Źle z moimi płucami, z sercem, z krzyżem źle i z kręgosłupem. To ta służba zdrowia mnie tak załatwiła.\nDoktory – nasz doktor trzecią chałupę buduje. Dla córuni. Tłustej świni. Wychodzi ta córunia, dentystka, oczywiście też za doktorka, młodego doktorka. Wszystko to urządzone, postawione – za nasze pieniądze. Trzydzieści lat pracowałem – w ciężkich warunkach! Trzydzieści lat, za psie pieniądze! Renta się należy jak psu buda – ale nie, bo to wszystko na nich idzie. Ja wiem, co one tam mają w tych domach. Telewizory wielkie jak skrzynie, wanny na pół mojego dużego pokoju. W garażu – kwadratowy wóz. Za moje pieniądze wszystko!\nNie wiem, pewnie matce pomagałem. A to drzewo porąb, a to dywany wytrzep, a to to, a to tamto. Całe życie tak. Nic dla mnie nie zrobiła, wszystko dla Rysiunia. Rysio to, Rysio tamto, dla Rysia dom i las zapisała w testamencie, ona myśli, że ja nie wiem. A Rysiunio ją w konia zrobił, urwał się do Niemiec jak tylko miał okazję, aż się kurzyło. Siedzi w enerdówku … a, prawda, to nie enerdówek już jest … ale siedzi w tym pierdolniku, zarabia pięknie i grubo, i wszystko pod siebie, dla siebie wszystko, i dla tej szwabskiej lampucery, co na niego poszła. Matka, o sobie to już nie mówię, ani jednej marki z tych jego zafajdanych pieniędzy nie zobaczyliśmy … a prawda, to nie marki już tam mają … ani jednej, a jego samego to już w ogóle nie. Kartkę na święta tyle co przyśle, a matka szczęśliwa wtedy, że oj!\nMówię jej: ty głupia jesteś. Rysio cię w konia zrobił, a ty się jeszcze cieszysz? Zapisała mu dom, stara suka, ona myśli, że ja nie wiem.\nI całe życie: zrób to, zrób tamto, a wdzięczności – nic.\nSynu mój, gdzie byłeś i co robiłeś?\nTy wiesz, Panie.\nGdzie byłeś? Co robiłeś? Trzy razy mówiłeś, trzy razy nieprawdę.\nTy wiesz. Jestem notorycznym kłamcą. O cokolwiek spytasz, powiem nie tak, jak było.\nGdzie byłeś? Co robiłeś?\nWstaje na chwiejnych nogach, odwraca się do ogrodzenia, wskazuje palcem Frasobliwego, brzmi jak dobrze już pijany.\nTy wiesz, boś Ty Bóg.\nMasz na głowie koronę i masz … koronę … i … chrzczony byłem, to wiem. U komunii byłem, u ślubu nie byłem, bo żadna nie chciała, do spowiedzi nie chodzę, bo tych oszustów nie lubię katabasów, jak doktorów, na tacę nie daję.\nAle co wiem, to wiem. Tyś jest Bóg. Ty wiesz, gdzie ja byłem, co ja robiłem, bo Ty wszystko wiesz.\nŚwiat Ci tylko nie wyszedł. Boże. (ostatnie słowo brzmi jak obelga)\nNie, synu. Nic z tych rzeczy.\nWiem, gdzie byłeś i co robiłeś, bo cię widziałem. Byłeś tutaj. Zawsze jesteś tutaj i zawsze robisz to samo. To samo co teraz. Ty zawsze jesteś ze mną, i wszystko co moje, do ciebie należy.\nU komunii byłem, chrzczony byłem, na tacę nie daję, bo ich katabasów nie lubię. Jak doktorów.\nFRASOBLIWY siada na kubiku. MIETEK podchodzi, z nabożeństwem odkłada reklamówkę pod stopy FRASOBLIWEGO, po czym siada u jego stóp i składa mu głowę na kolanach. FRASOBLIWY kładzie dłonie na jego głowie.\nMIETEK ze spokojem i błogością\nNie umiem powiedzieć nic, jak było naprawdę. Wszystko przeinaczam.\nOtwieram usta, żeby powiedzieć prawdę – i mówię na odwrót.\nAle u komunii byłem, chrzczony byłem, ślubu nie brałem, bo mnie żadna nie chciała, na tacę nie daję, a jak nie będą mnie chciały katabasy pochować, to pod Bożą Męką mnie zakopią na pagórku, koledzy będą przychodzić, chlapną co nieco za spokój mojej duszy. I wszystko.\nPanie! Czy on teraz kłamie, czy mówi prawdę?\nRobi to samo, co wszyscy, od kiedy pamiętam. Cierpliwe drewno i kłamstwa na temat cierpienia.\nCzy to znaczy, że ci wszyscy ludzie nigdy nie cierpieli?\nWiem dobrze, że cierpieli, i cierpieli bardzo.\nJak więc kłamali na temat swoich cierpień?\nZawsze tak samo – cierpienie jest prawdziwe, opinie na jego temat – czysta iluzja.\nPocierp, tylko nic już nie mów.\nIm mniej słów, tym mniej kłamstw. Jedno, czego nigdy nie zrozumiecie, to własnego cierpienia. Mówię tak, bo sam go nie rozumiem.\nChorzy w zamknięciu jak w poprzednich scenach. Wchodzi WÓJT KRATIUK, człowiek o wyglądzie, jak to się mówi, „wczorajszym” – podkrążone oczy, włosy w nieładzie. Rozpięta pod szyją biała koszula, krawat, spodnie od garnituru. Rękawy koszuli podwinięte do łokci. Złoty zegarek na ręku. Siada na kubiku i chowa głowę w dłoniach. Chwila milczenia.\nCo to za człowiek? Znacie go?\nNie liczyłbym na nic. On nas nie nakarmi.\nPo co więc przyszedł tutaj?\nPrzyszedł się wyspowiadać.\nCzyli jednak żywiciel. Brud, nieprzetrawione zło, szalona nieprzyzwoitość wypłakiwana po nocach – to jest najwyższa forma pokuty.\nCzy nie tym się właśnie żywimy? To była racja naszego istnienia, zanim psychoterapeuci otworzyli swoje gabinety.\nCzy tego człowieka nie stać na terapeutę? Dlaczego tu właściwie przychodzi?\nBo o tym, co ma do powiedzenia, nikt nie może się dowiedzieć. To, mówiąc oględnie, sprawy dla prokuratury. A ona i tak jest tutaj najmniejszym problemem. Więc nikt, powtarzam, nie może się dowiedzieć.\nI nie dowie się.\nMogę być głupi, prosty, za prosty na skomplikowane czasy. Ale mam kilka zalet – po pierwsze, jako kawał drewna jestem głuchy i ślepy. Świadek idealny.\nPo drugie jestem znany z dyskrecji. Nie rozpowiadam cudzych wstydliwych sekretów.\nChoćby cię topiono.\nChoćby mnie topiono.\nRóżnie bywa. Czasem musi najpierw długo pomilczeć. A czasem odchodzi bez słowa.\ndo WÓJTA Panie Kratiuk, dzisiaj moi koledzy słuchają.\nN’to, Trauma, wyciemnienie. Po zapaleniu światła scena taka sama: chorzy w ogrodzeniu i WÓJT na kubiku.\nDwudziesty szósty kwietnia. Dwudziesty szósty kwietnia tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątego piątego roku. Wtedy wszystko się zaczęło. Codziennie żałuję, że ten dzień się przydarzył. Zapętliłbym czas na jakiejś innej dacie, na dwudziestym piątym kwietnia, żeby powtarzał się w nieskończoność, żeby jego jutro nigdy nie nastąpiło.\nAlbo może mógłbym zapętlić czas na dniu mojego poczęcia, i udaremnić je, wyrwać z wnętrza mojej matki ten zarodek, tego raka o człowieczym kształcie? Bo to właśnie od tego dnia rozpoczęła się lawina zdarzeń, nieuchronnie prowadzących do dnia dwudziestego szóstego kwietnia.\nDeterminista, jak przystało na miłośnika filozofii stoickiej.\nWÓJT macha ręką.\nPrawdę mówiąc, nie dbam o filozofię stoicką. Zresztą, to ona właśnie mnie zgubiła.\nZgubiła cię. Absolwent wydziału filozofii stołecznego uniwersytetu, wróciłeś tutaj z zupełnie bezużytecznym dyplomem, i wstydziłeś się. Wstydziłeś się, że tam, w stolicy, zajmowałeś się rzeczami wstydliwymi i zbędnymi jak piąte koło u traktora.\nAlbo napój bezalkoholowy w barku lokalnego samorządowca.\nOwszem. Przyjechałem jako pan magister – inaczej wtedy nie wypadało – ale gardziłem miejscowymi i jednocześnie wstydziłem się za siebie. Gardziłem nimi, bo widziałem, że podczas, gdy ja pisałem rozprawki o Marku Aureliusza, oni pozakładali biznesy, zainstalowali się w lokalnych strukturach partii pełną gębą i uczyli się polityki, czyli prawdziwego życia. Wstydziłem się za siebie z tego samego powodu – głównie dlatego, że mi się ten Marek Aureliusz podobał. Byłem wystraszony i zupełnie nie od tego. Marzyłem o tym, żeby zostać na swojej brudnej, ciasnej stancji na warszawskiej Pradze i dłubać w nikomu niepotrzebnych tekstach o szczęściu, jakie niesie ze sobą ataraksja i szlachetne zobojętnienie. Do tego się bardziej nadawałem. Byłem typową, ikoniczną wręcz pierdołą.\nA twoim nieszczęściem było to, że zamiast wrócić do stolicy i przynieść wstyd rodzinie, siedzieć za grosze na nikomu niepotrzebnym wydziale i pisać dalej rozprawki i rozmyślania, postanowiłeś nie zawieść nadziei klanu, pokładanych w tobie.\nZrezygnowałem z koszul flanelowych na rzecz garniturów. Zamieniłem tanią kawę na gorzkie wódki – inaczej nie zostaje się samorządowcem. Zresztą wiedza na temat tego, kto z ważnych osób preferuje wódki kolorowe, a kto gorzkie, jak się okazuje – leży u podstaw sukcesu politycznego. Miałem go wkrótce odnieść.\nPo roku znałem już wszystkich i wszystko, oczywiście głównie dzięki ojcu, ale trzeba powiedzieć, że ten rok uczynił ze mnie rasowego polityka.\nNEPOMUK podchodzi do ogrodzenia\nSłodkie lata dziewięćdziesiąte.\nSłodkie, słodkie jak krew z rozgryzionej wargi.\nSłodkie jak kiczowaty film, gdzie naiwności jest dokładnie tyle samo, co brutalności.\nZnałeś człowieka, który miał sklep w mieście.\nSupersam, miejsce sprzedaży marzeń. Skończyły się puste półki i haki na mięso na smutnych, zimnych kafelkach; skończyły się puste półki tęskniące za towarami.\nByłeś bystry; dostrzegałeś, skąd wieje wiatr.\nZauważyłem, że skończył się czas opakowań zastępczych. To zabawne, ale kiedyś można było kupić – i to na kartki – konserwę opakowaną w papier podpisany jako „opakowanie zastępcze”. Kiepska sprawa, bardzo nieprzyjemne.\nCoś się jednak zmieniło. Opakowania stały się wszystkim. Ktoś otworzył drzwi na zachód i zostaliśmy zalani wielką falą błyszczących, szeleszczących, kolorowych opakowań. W środku mogło być nawet gówno – nieistotne.\nZapragnąłeś dwóch nowych rzeczy naraz.\nTo prawda. Zakładając biznes – stając się właścicielem supersamu, świątyni handlu, miałbym w zasadzie w kieszeni stanowisko wójta.\nNikt tak jak dobry biznesmen nie potrafi zadbać o ludzi, uszczęśliwionych swoją małą świątynką, przepustką do nowoczesności.\nPostawić sklep, dać każdemu po balonie i długopisie, a potem patrzeć, jak wyposzczeni latami szarzyzny rodacy przychodzą po gówno w kolorowym opakowaniu…\nZnałeś ludzi, którzy znali ludzi.\nWÓJT znów przysiada i chowa twarz w dłoniach.\nNic się nie martw, mój drogi, kochany. Przez tę część historii przejdziemy najłagodniej, jak tylko się da. Otrzyj oczy, zamknij oczy, odpręż się, najlepiej śpij.\nNie mogę. Nie zasnę.\nNie spałeś też tamtej nocy.\nZ dala od miasta i poza wsią, niebo było czarne i niedoświetlone, i widać było dokładnie gwiazdy na nim i księżyc. Jak szpile, jak sztylety. Był późny kwiecień i już pachniały kwitnące drzewa, ale tyś nie przyszedł podziwiać gwiazd ani sycić się aromatem kwiatów.\nWÓJT wciąż z głową w dłoniach, niewyraźnie\nNienawidzę ich zapachu.\nDaleki odgłos silnika – coraz bliżej – coraz bliżej. Czekałeś cierpliwie.\nPodjechali bliżej. Wysiedli z auta. Chciałeś mieć takie auto. Było piękne i niedrogie – jak na swoją klasę.\nPodeszli i przywitaliście się, podając sobie ręce. Na rękach mieli zegarki, ty też chciałeś mieć taki zegarek. Zrozumiałeś, że apatia, którą chciał osiągnąć Marek Aureliusz, jest niemożliwa do osiągnięcia, może w jakimś innym życiu, ale nie tu. Nie w świcie kapitalizmu, kiedy trzeba chwytać szansę.\nPoznaliście się, używali pseudonimów. Gratulowałeś sobie, żeś znał człowieka, który ich zna.\nTak się wtedy załatwiało interesy.\nI tą ciemną nocą, przy ostro świecących gwiazdach, obiecali, że nie ściągną haraczu od twojego sklepu w zamian za pewną drobną przysługę, kiedy już zostaniesz wybrany wójtem.\nNaprawdę była drobna.\nI to właśnie zmyliło twoją czujność.\nCo ty, płaczesz? Mój drogi, kochany, uspokój się, nic się jeszcze wtedy nie zdarzyło. Kiedy odeszli, odjechali, gwiazdy tak samo migotały na czarnym niebie, a tyś odszedł uspokojony i pewny.\nCo zdarzyło się złego, nie pamiętaj, zapomnij! Mój drogi, dość zmartwień na jedno życie! Śpij.\nUkłada się na ziemi, przy ogrodzeniu, i próbuje zasnąć, ale bezskutecznie. Przewraca się z boku na bok i miota się, jakby miał duże trudności z zaśnięciem.\nNie wstając i nie otwierając oczu kontynuuje, jakby ze środka złego snu:\nPrzy dobrych wiatrach, raz zostawszy wójtem, zostaje się nim na dobre. A ja byłem niesiony bardzo dobrą, przyjazną falą.\nPłynął rok za rokiem i to już nie ja uczyłem się, kto pija jaką wódkę – nie, to znajomość moich preferencji stanowiła być albo nie być dla młodszych, aspirujących. Tak to szło, całkiem dobrze. Całkiem – dobrze …\nAż dopokąd nie zechcieli spotkać się z tobą znów. I ze mną.\nI znowu była wiosna, strupy gwiazd na podziurawionym, dziobatym niebie. Powiedzieli – po starej znajomości taki a taki procent z inwestycji gminnych. Ja na to – panowie, chciałbym, ale to nie mój folwark. Ja tym tylko zarządzam.\nA oni tylko patrzyli na ciebie, i chociaż nie widziałeś dobrze ich wzroku w tej ciemności, spadł na ciebie ogromny strach, zacząłeś się śmiać, a twoje dłonie były spocone. I oni się śmiali…\nWÓJT wciąż na leżąco, przez sen, śmiejąc się nerwowo i nieszczerze\nPanowie, tamto było jednorazowe … Bardzo dobrze wspominam współpracę, ale jesteśmy kwita. Bo jesteśmy kwita, prawda? Panowie koledzy…\nNEPOMUK również śmiejąc się nieszczerze\nJesteśmy, oczywiście, oczywiście … Ale szkoda by było przerywać taką piękną współpracę. I to nie w logice długu należy ją rozumieć, ale w logice honoru.\nI tego nie nazywam propozycją.\nJeśli się namyślisz, prowincjonalny psie, co zarobił pierwsze kilkaset tysięcy i sądzi, że jest panem świata, bądź tu za tydzień.\nA za mną stało prawo, za mną stała racjonalność. Namyśliłem się, nie przyszedłem. Przez ten tydzień próbowałem wrócić do Marka Aureliusza, ale litery były martwe, przestały składać obietnicę… Nie było mnie tam, kolejnej nocy, na rozstaju dróg za wsią przy figurze…\nIch też nie było. Oni już dobrze wiedzieli, co trzeba było robić.\nNie bawili się w ograne tricki z filmów gangsterskich – nie zastrzelili ci psa i nie podrzucili jego truchła pod drzwi, nie puścili ci z dymem altanki w ogródku. Przeszli do konkretów.\nWÓJT wstając, ale wciąż z zamkniętymi oczyma\nCzekali na Anitkę na parkingu, pod jej uczelnią, w Warszawie. Tam widziano ją na pewno po raz ostatni.\nBiała furgonetka, wszystko zdarzyło się bardzo szybko. Wiadomość o tym, ile trzeba zapłacić, dotarła do ciebie następnego dnia.\nWiedziałem wtedy, uświadomiłem to sobie z przerażającą jasnością, że każda minuta studiowania stoików była stratą czasu. Że ci ludzie nic nie wiedzieli o życiu, że nigdy nie żyli; że są zwodzicielami, kłamcami, oszustami. Niczego w życiu tak wówczas nie żałowałem jak tego, że kiedykolwiek poświęciłem na to wszystko czas.\nI znów się spotkaliśmy, mój drogi, kochany. Pod dziobatym niebem.\nLata dziewięćdziesiąte, słodkie jak krew z przegryzionej wargi.\nIkona czasów, prawie przerysowana – pliki banknotów, powiązane gumkami recepturkami w torbie, torba w twoich drżących, spoconych dłoniach.\nPo dwóch dniach – znów to samo. Jeszcze raz. Trzy razy więcej.\nNie jestem złodziejem, ale naturalnie nikt nie dysponuje od ręki takimi pieniędzmi. Pożyczyłem je od podatników. Nigdy nie spłaciłem. Ludzie na moich stanowiskach robią jednak takie rzeczy regularnie, i to bez porwanych córek w tle.\nWybaczyłem to sobie.\nAle nigdy nie wybaczyłeś sobie tej pierwszej nocy, pierwszego kroku w mlecznych chmurach, pierwszej umowy. Nie wybaczyłeś sobie dźwięku silnika, kroków po żwirze. Ani studiowania stoików.\nNie wybaczyłem ci twojego idiotycznego wygięcia i chciałbym, żebyś to wiedział. Dlaczego zawsze rzeźbią cię tak, jakobyś miał zwyrodnienie kręgosłupa? Nie wybaczyłem ci oczu twoich, wyłupiastych, i tego, że tak głupio sterczysz na tej drodze, zajmujesz miejsce, rozpychasz krajobraz swoją świętością, swoim sakrum wioskowym i niepojętym, a jak przyjdzie co do czego – jesteś bezużyteczny, nikomu niepotrzebny, jesteś martwy i milczący jak stoicy.\nWybacz mi, mój drogi, mój kochany. Wybacz i pamiętaj, że ja przynajmniej nie udzielam dobrych rad.\nTo przemawia na twoją korzyść, chochole.\nA wygięcie moje – może to artretyzm, a może ten, kto mnie wyrzeźbił, sam nie wiedział, czy mam ciążyć ku ziemi, czy ku temu niebu dziobatemu, na którym kwitną strupy gwiazd. I wiedział może w swojej przerażającej wiedzy, że mówienie o wielkiej tajemnicy i o pocieszeniu jest bez sensu, bez treści. I tak mnie pozostawił w spazmie, w paroksyzmie.\nMniejsza o to, chochole, nie o ciebie tu chodzi.\nAnitki nie zobaczyłeś już – ślad po niej przepadł.\nA mówiono różnie – że jest wideo, na którym ją torturują. Że widział ją ktoś, gdzieś, potem – w Berlinie, w Koszalinie, w Hiszpanii nawet.\nPolicja, detektywi, gazety, plotki.\nKładzie się na ziemi, zatyka uszy.\nW dniu, w którym zaczęto mówić o możliwych torturach, żona zabrała resztę rzeczy i ostatecznie wyjechała.\nNie mów, ja nie słucham!\nKochany, nie zadręczaj się. Spróbuj zasnąć.\nNie mogę. Odbierasz mi zdrowy sen. Nienawidzę cię, przysięgam, nienawidzę. Denerwujesz mnie swoim półistnieniem.\nNie mogę zaprzeczyć, że jestem winny wszystkiego, o co mnie oskarżasz. Mój drogi, mój kochany – nie mogę nad tobą roztoczyć żadnej opieki, odpowiedzieć na żadne z twoich pytań, nie mogę ci pomóc.\nNie oskarżam cię o nic. Po prostu cię nienawidzę. Czystą nienawiścią, bez żadnych uzasadnień. Za to, że istniejesz. I tym biorę odwet na Marku Aureliuszu, Senece, Lucjuszu Anneuszu i wszystkich tych dziadach, którzy nie pojmują, jak i po co można darzyć kogoś tak szalonym, wybujałym i nieuzasadnianym uczuciem.\nA właśnie, że będę! Będę sobie nienawidził, będę się przejmował, będę nie spał po nocach, i co mi zrobicie! Ha! Mam do tego pełne prawo! Mędrcy z dystansem do świata … Banda symulantów na garnuszku bogatszych od siebie. Was kazałbym zamknąć w bunkrze z takimi typami jak Masa albo Słowik. Tam może byście pokazali, na co was stać.\nDo dziś nie znaleziono ciała Anity.\nI to właśnie, nic innego, sprawia, że codziennie mam ochotę się zabić.\nJestem ci bezużyteczny, oprócz tego, że możesz mnie nienawidzić.\nNajbardziej prawdopodobny koniec Anity to dno Wisły, wiesz o tym.\nWiem o tym, chochole. Codziennie modlę się, nie do Boga co prawda, sam nie wiem do kogo, bo wszyscy mnie już zawiedli, ale modlę się o tę Wisłę. Woda i spokój – to jest dla niej najlepsze. To myśl najbardziej do zniesienia.\nWoda i spokój. Dobrze powiedziałeś.\nJest taka hipoteza mojego wygięcia, inna niż rozdarcie metafizyczne. Jeśli pozwolisz, mój drogi, kochany – to może być od tej historii z Wełtawą i mostem. Zapewniam cię, ze tylko jedna chwilka jest nieprzyjemna, a potem – woda i spokój. Jak na wakacjach.\nJest coś przewrotnego w tym, że jednak potrafisz mnie pocieszyć. Ale ja cię dalej będę nienawidził, dobrze? To jest wszystko, co ja z kolei mogę zrobić dla ciebie.\nDobrze, mój drogi, kochany. Jeśli tego ci trzeba – dobrze…\nOsoby jak poprzednio. WÓJT z boku, opiera się o ogrodzenie. Wczorajszy, wymięty i zmęczony.\nJesteś tu znowu, mój złoty. Nigdy mnie nie zawodzisz. Inni odchodzą i nie wracają, ale ty zawsze jesteś. Cichy, skupiony i pełen nienawiści. Na ciebie zawsze mogę liczyć.\nWÓJT w czasie monologu przechodzi do przodu, siada, a wreszcie kładzie się\nPrzychodzę i będę przychodził, w nadziei, że jakimś cudem, wbrew nadziei, powtórzą się tamte noce.\nWbrew nadziei, bo wiem, że moi wybawcy albo odsiadują wyroki, albo siedzą za granicą, albo przebranżowili się, ulegalnili i ani myślą narobić sobie kłopotów.\nIrracjonalnie czekam tutaj na zwielokrotniony dziwną jakąś akustyką szum silnika, kroki na żwirowej ścieżce. Czekam na nich.\nNa co ci oni, mój drogi?\nNo tak. Naturalnie tego nie rozumiesz.\nOpowiedz mi o tym. Chcę zrozumieć. Skoro jesteśmy tutaj, ty i ja, znowu my razem w tym miejscu, mój drogi, co masz lepszego do roboty niż – opowiedzieć?\nChochole kamienny, chyba nawet ty musisz rozumieć mechanizm ulgi po bólu. Chyba nawet ty musisz wiedzieć, że przejście ze stanu głodu do stanu sytości, ze stanu pragnienia do stanu nasycenia, z zimna do ciepła, ze skwaru do cienia, z bólu do jego braku – to jest warte więcej niż każda przyjemność. To jest fala czystego dobrostanu; dużo bardziej magnetyczna i uzależniająca niż dalece przereklamowana rozpusta, pijaństwo, obżarstwo i inne płoche rozrywki, przed którymi wy, święci, tak bardzo drżycie, że ze strachu przed nimi wolelibyście zamienić życie ludzkie w piekło.\nOtóż błąd: rozpusta jest nużąca, a wszystkie inne grzechy główne same zamieniają egzystencję w piekło, znacznie szybciej i bardziej dotkliwie, niż wam się wydaje, ale – co możecie o tym wiedzieć. Wy, święci i stoicy, jesteście jak dziewice – wyobrażają sobie one o rozkoszach alkowy Bóg wie co i myślą, że zachowując się w stanie nienaruszonym, czynią jakieś bohaterstwo. Bohaterstwem jest żyć życiem człowieka związanego w świecie, z całym jego brudem, śluzem, śliną i krwią, i nie sczeznąć z nudów i z bólu.\nTylko jednego szukamy – tego wielkiego jak ocean, choć zawsze cofającego się o krok od nas uczucia ulgi, kiedy kończy się ból i świta brak bólu, kiedy kończy się głód i zaczyna się sytość. I nigdy go nie dostajemy, bo rozpuszcza się na języku zbyt szybko, natychmiast niemal ustępując miejsca znużeniu i przejedzeniu.\nTo jest, chochole – choć tego nie rozumiesz, bo rozumieć nie możesz – jak dotykanie opuszkami palców popękanego bochenka chleba, który pachnie i syci nozdrza, i ten posiłek składający się z samego aromatu i światła porannego nie ma sobie równych, ale niestety nie wystarczy, nie; trzeba zaraz karmić ciało, które wzdyma się, gnije i unosi, ciężkie od bólu i potrzeb.\nNo więc, recepta stoicka jest – i to człowiek rozumie dopiero wtedy, kiedy się wstępnie rozpatrzy w świecie – recepta stoicka nie jest żadnym rozwiązaniem. Niczego nie obiecuje, daje tylko odrobinę więcej tępej obojętności w nużącym świecie. Nużącym i, dodajmy, bolesnym. Nuda boli i życie boli.\nJa dostałem życie, ale są tacy, którzy dostali nudę, i przypuszczam, że mają marzenia podobne do moich – albo mieliby je, gdyby nauczyli się je rozumieć.\nZawsze lubiłem ból głowy, ból brzucha, gorączkę. Te stany zapowiadały ich pomyślne rozwiązanie; po pierwsze, człowiek zawsze ma pewność, że cały problem skoncentrowany w nich jak w pigułce, czyli ból – bo o to w zasadzie tu chodzi – jest przejściowy, i jest to jedyna pewna rzecz, jaką o nich wiemy.\nO, błogosławiona świadomości! Czy może być coś bardziej błogiego niż doświadczać p r z e j ś c i o w y c h problemów? Gdyby ich poszukiwanie było zboczeniem, zostałbym z radością naczelnym masochistą! Żeby tylko wiedzieć, że wszystko to niebawem minie – toż to lepsze niż każda przyjemność!\nPo drugie, w takich i tylko takich wypadkach istnieją pewne proste, cudowne rozwiązania, a ich niewinność jest obrazą dla złożoności świata: malutka, gładka pastylka, dostępna w każdym sklepie spożywczym o każdej porze dnia. Mój Boże! Wziąć lek na ból głowy to jak rozmawiać o świecie z pięcioletnim dzieckiem: kochanie, twój króliczek odszedł bawić się z innymi króliczkami, podobnie jak twój chomik w zeszłym roku, i rybka dwa lata temu… Proszę, oto pastylka – cudaczka; nazywam ją cudaczką, bo jest trochę cudaczna, to znaczy spoza tego świata. Prostota jej działania rozczula mnie i czyni ją zarazem niepoważną. Mój Boże! Mój ty Boże!\nBoląca głowa, boląca pięta, bolące plecy, boląca ręka … Zawsze odnosiłem wrażenie, że wy, ludzie, chcecie się tego – czymkolwiek byłoby to zjawisko zwane przez was bólem – jak najszybciej pozbyć.\nBo chcemy, chochole! Czyś ty nie pojął, że dla wszystkich tych ludzi sprzed pięćdziesięciu i stu lat, sprzed czasów , w których wszystko jest na wyciągnięcie ręki, to ty właśnie odgrywałeś rolę pastylki? Prostej, niewinnej, przeciwbólowej.\nNieco mniej skutecznej, oczywiście; skutecznej tylko losowo, od przypadku do.\nAle nie było nic innego. Mieli tylko ciebie. Jesteśmy szprycowani bólem i radzi się go pozbyć, i wtedy doświadczamy cudownej prostoty i lekkości – było źle, jest już dobrze. Zupełnie niepodobne do życia! Rozumiesz teraz?\nŚciąga z ręki złoty zegarek i gwałtownie rzuca nim w Nepomuka. Ten uchyla się.\nCzemu się uchylasz? Boisz się bólu? Przecież byś go nie poczuł!\nNie uchylam się, takim mnie stworzono – wygiętym, jakbym ustawicznie wił się w konwulsjach. Od kontrapostu to epilepsji, mniej lub bardziej – tak jesteśmy zbudowani.\nSwoją drogą, niesamowite to … Kto wpadł na pomysł projektowania tak bezbolesnych wygięć? Lordozy, kifozy, wygięcia rąk, stanie na palcach nóg przez całe dekady – a wszystko to czyste i wolne od bólu … To przewrotne.\nNie jest to cała prawda. Kamień kruszy się, drewno dziurawi i rozszerza … Jak widzisz, jesteśmy teraz trędowaci.\nDo kogo ja zresztą mówię …\nOdwracając się przodem do widowni, cicho, do siebie:\nWięc gdyby tak, gdyby jednak, gdyby któregoś wieczora tutaj, na skraju wsi, pod tą figurą dał się słyszeć niewyraźny szum silnika, i coraz wyraźniejsze kroki na ścieżce; i nawet nie zauważyłbym ich sylwetek, nie byłoby czasu, od razu poczułbym chłód kastetu na ustach, twardy but pod żebrami, może łańcuch na twarz … Przez kilka pięknych minut zapadłbym w nieświadomość, a to lepsze niż sen – w mojej sytuacji – bo nawet we śnie widzę Anitkę. Nieprzytomny, nie myślałbym o niej, bo nie myślałbym o niczym.\nA potem ocknąłbym się, ocknąłbym się o wschodzie słońca, i zaschłaby mi już krew na wardze, a obolałe żebra wyciągałyby się powoli ku kresowi bólu, tak jak orchidee wyciągają swoje miękkie pyszczki ku słońcu, żeby się rozewrzeć, żeby wężowym ruchem wystrzelić kwiatem … I powoli bym wstał, najpierw na kolana, potem na obydwie moje nogi, i poszedłbym powoli do domu, i tam położył się w chłodnej pościeli. A ból ćmiłby się jeszcze tu i ówdzie, w czterech stronach mojego ciała, i stawałby się coraz to słabszy i słabszy, i dostąpiłbym znowu prostoty i niewinności tego procesu … A gdybym miał taki kaprys, przypudrowałbym sińce pod oczyma i poszedłbym do apteki, i za kilkanaście złotych nabyłbym opakowanie pastylek – cudaczek, i położyłbym je potem na stoliku nocnym obok łóżka, i patrzył na nie miłośnie kątem oka. A na sam koniec, wpakowałbym sobie jedną z nich pod język, i bawił się, i śmiał, i zapomniałbym o bożym świecie, chochole, chochole!\nDo tego jednego jesteś mi jeszcze potrzebny – dajesz mi karmić moją fantazję.\nniewyraźny szum silnika, coraz wyraźniejsze kroki na ścieżce; niewyraźny szum silnika, kroki na żwirze, silnik, kroki, silnik, kroki, silnik … silnik … silnik …\nZaciemnienie, N’to Trauma\nOsoby jak poprzednio, bez WÓJTA. Powolnym krokiem, arytmicznie, dostojnie i arytretycznie wchodzi ROZALIA, wspierając się na lasce. W ręku niesie plastikową torbę wielorazową, używaną na bazarach pod koniec zeszłego stulecia w krajach słowiańskich. W torbie dźwięczą znicze.\nNa początku swojego monologu pieczołowicie rozstawia zapalone znicze na krawędzi ogrodzenia i kładzie sztuczne kwiaty, wszystko to powoli w wielkim porządku. Na kwiaty od razu rzucają się zgłodniali chorzy; znicze zostawiają sobie na później, wdychając głęboko do płuc ich zapach jak narkomani.\nROZALIA nieco skrzekliwym, starczym głosem\nObudziłam się piąta trzydzieści, wstaję, myślę sobie: śniadanie zjem. Bułkę z twarożkiem. Naczynia pomyłam, kurze pościerałam, ale nie z półek u góry, bo się na krzesło boję wchodzić sama. Spadnę jeszcze i kto mnie będzie z podłogi zbierał.\nJak jeszcze siostra żyła, to inaczej było. Jedna drugiej mogła pomóc albo do sąsiadów pójść, zadzwonić. A tak – sama jestem, boję się na krzesło wchodzić.\nNaczynia pomyłam, kurze pościerałam, patrzę – słoneczko wysoko. Myślę – do sklepu pójdę. A w sklepie Dorota Kogutowa, mówię do niej: Przegaliński nie żyje, Janoszowa mi powiedziała. Pogrzeb w Hrubieszowie pod koniec tygodnia.\nMasło kupiłam, mleko kupiłam, bułkę kupiłam, pomidory drogie w tym roku, że Jezu! Na szczęście kupować nie muszę, Kogutowa daje ze swojego pola.\nPatrzę: słoneczko wysoko. Naczynia pomyłam, kurze pościerałam, gąski nakarmiłam. Myślę: na kapliczkę się wybiorę. Kogutowa miała ją posprzątać, ale coś jej się zapomina, myślę. To ja pójdę.\nA po drodze Dorota Kogutowa. Mówię do niej: Przegaliński nie żyje, pogrzeb w Hrubieszowie pod koniec tygodnia. Janoszowa mi powiedziała.\nA jaja drogie w tym roku, że Jezu! Na szczęście kupować nie musze, Kogutowa oddaje swoje.\nJak jeszcze siostra żyła, to inaczej było. Jedna drugiej mogła pomóc albo do sąsiadów pójść, zadzwonić. A tak – sama jestem, boję się.\nPatrzę: słoneczko wysoko. Myślę: do obiadu trzeba się naszykować. Zupy podgrzałam, a ogórki drogie w tym roku, że Jezu! Na szczęście kupować nie musze, Kogutowa oddaje swoje. Naczynia pomyłam, kurze pościerałam, gąski nakarmiłam, myślę: czas wybierać się.\nDo sklepu zachodzę po znicze, a w sklepie Dorota Kogutowa, mówię do niej: Przegaliński nie żyje, Janoszowa mi powiedziała. Pogrzeb w Hrubieszowie pod koniec tygodnia. Wiem, wiem, ona mi mówi, wybierałabym się, ale do lekarza mam. To ja pytam – a co ci lekarz, znowu rwa w plecach się odnowiła? A ona: tak, Rozalko, rwą, że Jezus, trzy miesiące czekam na wizytę. A leki drogie, że Jezus!\nMyślę: do kapliczki trzeba się wybrać, znicze naszykować, kwiaty popostawiać. Naczynia pomyłam, kurze pościerałam … a drogie wszystko w tym roku, że Jezus!\nZ wysiłkiem siada na kubiku.\nOna długo tak jeszcze będzie?\nA co, nie pasuje ci coś? Jeść nie chcesz?\nNEPOMUK nieco obruszony\nNie, wszystko pasuje.\nNo, słuchanie bezsensownego monologu to chyba niewysoka cena za możliwość najedzenia się za wszystkie czasy. Prosiłbym o trochę szacunku dla dobrej parafianki. Dzięki takim jeszcze trochę żyjemy.\nŻyjemy. Trochę żyjemy. Można jednak zasadnie pytać – po co i na co?\nNie myśl za dużo. Zobacz, ona nie myśli, a ma się dobrze i jeszcze paru darmozjadów takich jak my trzyma na łaskawym chlebie.\nObudziłam się piąta trzydzieści, wstaję, myślę sobie: śniadanie zjem. Bułkę z twarożkiem. Naczynia pomyłam, kurze pościerałam, ale nie z półek u góry, bo się na krzesło boję wchodzić sama. Stolik powycieram, kredens powycieram, ławę i wystarczy. Telewizor przecieram, żeby się nie kurzył całkiem, ale go nie włączam. Kiedyś jeszcze rozumiałam, co tam mówią i robią, a teraz – dużo hałasu, ja się na tym wszystkim nie znam.\nA drożyna wszystko, że Jezus! Drogie mleko w tym roku. Na szczęście kupować nie muszę, Kogutowa oddaje swoje. Myślę: na kapliczkę się wybiorę. Kwiaty trzeba popostawiać, śmieci powygarniać. Idę gąski nakarmić, a na podwórku przez płot – Kogutowa. Mówię do niej: Przegaliński nie żyje, Janoszowa mi powiedziała. Pogrzeb w Hrubieszowie pod koniec tygodnia. Wiem, wiem, ona mi mówi, wybierałabym się, ale mam dzieci córki pilnować, bo ona się do Warszawy wybiera. Z pracy coś. Ja mówię: a ta Alicja twoja to ciągle tylko do tej Warszawy i Warszawy. Może tam chłopa jakiego zapoznała? Dobrze by to było, bo po tym pijaczynie, ojcu dzieci, to … szkoda mówić nawet. A ona na to, że dobrze by było, ale nie chłopa zapoznała, tylko z pracy ich tak ciągle do tej Warszawy wożą. I dobrze, mówię, z pracy to z pracy, niech pracują, niech się uczą dzieci, tylko kto to widział, żeby tyle ludzi ziemię zostawiało, nie ma komu uprawiać. A Przegaliński nie żyje, ty wiesz?, ja ją pytam. W Hrubieszowie pogrzeb, pod koniec tygodnia.\nCichnie i zaplata ręce na podołku\nZresztą, tacy jesteście mądrzy. Tyle gadania o długowieczności i tradycji, a wszyscy jakbyście zapomnieli.\nO czym zapomnieli?\nZupełnie o wszystkim, co was spotkało i ciągle spotyka; jakbyście zapomnieli, jacy są ludzie i jaki jest Bóg. Macie pamięć złotej rybki, jeśli chodzi o coś innego niż o was.\nO co ci chodzi, bracie Antoni? Miło, że bronisz naszej karmicielki, ale – w czym rzecz?\nJak możecie rościć sobie pretensje do zrozumienia ludzi, skoro nie macie pojęcia o największym przekleństwie, a jednocześnie największym błogosławieństwie człowieczym?\nŻycie człowieka przebiega linearnie, ale nie zaczyna się – tak jak nasze, od punktu zero, kiedy przeszło z wyobrażenia w istnienie, by pobiec potem płaskim, niezmiennym torem, niosąc na barkach stulecia mitów.\nŻycie człowieka jest krótkie i zaczyna się raczej tragicznym okresem całkowitej zależności graniczącej z niewolą. Jego nogi nie mogą nigdzie pójść, usta nie mogą wypowiedzieć swojej prośby, a ręce wyciągają się po pomoc do innych istot dwunożnych. Te nie zawsze mogą i nie zawsze chcą jej udzielić. Zanim w mozole i trudzie nauczy się sam chodzić, sam mówić i sam pracować, mija wiele lat. Przez krótki czas może poszukiwać wtedy rzeczy innej jeszcze, ważniejszej – sensów i uzasadnień. Rozpycha się wtedy w świecie albo wręcz przeciwnie – ucieka, starając się zająć jak najmniej miejsca. Świat wydaje mu się to zbyt mały, to absurdalnie duży. Przez chwilę to on jest tym, którego inni proszą, o którego względy zabiegają, który może pochylić się ku istotom niższym i bardziej bezradnym, jak dzieci i starcy – albo je zaniedbać. Ten straszliwy przywilej jest jednakże również odpowiedzialnością tak wyniszczającą, że starcza się w powtórne niemowlęctwo, i pochylony ku ziemi zaczyna widzieć coraz mniej i mniej, aż w końcu widzi już tylko ciemność i światło.\nNie możecie patrzeć na tę kobietę, jakby było to jej wyłączną winą.\nRealnie patrząc, to jest – wcale nie jej wina. Zresztą posłuchajcie!\nROZALIA przysypia, głowa opada jej na bok, chrapie; nie budząc się, głosem Anki\nBudzi się. Swoim naturalnym głosem:\nOj, przysnęło mi się. Prawda, źle w nocy spałam. A to deszcz padał, a to coś hurkotało o szybę, może wiatr był, może drzewo, jabłoń koło okna. Spać nie mogę, coś się tłucze, hurkocze, różaniec odmówiłam, radio zgasiłam, ale sen nie przychodził.\nWstałam wody się napić. Idę do kuchni, światła nie włączyłam, bo szkoda marnować, trzymam się ręką ściany, i idę, idę powoli, a o ściany i okno coś – hur! hur! hur! hurkocze. Zachodzę do kuchni, nalewam wody do szklanki, patrzę przez okno – jak nie błyśnie, jak nie trzaśnie, cały podwórek oświetlony w błyskawicy. A na podwórku, za płotem, Dorota Kogutowa – odmieniona taka, ręce długie i giętkie jak węże, twarz i ciało – zielone, oczy straszne, i tańcuje wiedźma jedna, o dookoła niej mnóstwo dobra: chmarami unoszą się kurczaki, jaja, krowy i bańki mleka, pomidory i marchewki, pieniądze, samochody i telewizory … Śmieje się i błyska tymi oczami swoimi, złotymi, strasznymi, a ja do niej: Przegaliński nie żyje, Janoszowa mi powiedziała! Pogrzeb w Hrubieszowie pod koniec tygodnia! Wołam, przekrzykuję wiatr, deszcz i jej śmiech, a ona mi na to: Wiem, wiem!! Patrzę – a tam Przegaliński, blady cały, oczy zamknięte, ręce na piersiach skrzyżowane, leży na trawie biedaczek, a ona patrzy na niego, patrzy i śmieje się … I woła: Rozalkaaaaa, kury dwie zacięłam, chcesz tuszkę, dam ci! Ja na nią patrzę i mówię: jak ci nie wstyd, jędzo jedna, ty nie kury chcesz mi dać, coś ty Przegalińskiemu zrobiła, ty jędzo, ty… ty …\nNo więc wstałam napić się wody, zachodzę do kuchni, nalewam sobie wody, troszkę lepiej mi się zrobiło… Wracam, pomyślałam sobie jeszcze tylko: jutro na kapliczkę trzeba będzie pójść, zdrowaś odmówić za Przegalińskiego, znicze popostawiać, pozmiatać liście … I już, i śpię …\nznów zasypia, głowa opada jej na pierś\ngłosem Wójta Daleki odgłos silnika – coraz bliżej – coraz bliżej. Czekałem cierpliwie.\nPodjechali bliżej. Wysiedli z auta. Chciałem mieć takie auto. Było piękne i niedrogie – jak na swoją klasę.\nPodeszli i przywitaliśmy się, podając sobie ręce. Na rękach mieli zegarki, ja też chciałem mieć taki zegarek. Zrozumiałem, że apatia, którą chciał osiągnąć Marek Aureliusz, jest niemożliwa do osiągnięcia, może w jakimś innym życiu, ale nie tu. Nie w świcie kapitalizmu, kiedy trzeba chwytać szansę.\nPoznaliśmy się, używali pseudonimów. Gratulowałem sobie, że znam człowieka, który ich zna. Tak się wtedy załatwiało interesy.\nBudzi się. Własnym głosem:\nWstałam piąta trzydzieści, zjadłam bułkę z twarożkiem, pozmywałam, pościerałam kurze. Myślę: czas się zbierać.\nWstaje, podczas monologu zaczyna powoli zbierać porozrzucane wcześniej przedmioty: szczotkę i szufelkę, butelkę z wodą, ścierki, grackę. Chodzi bardzo powoli i z trudem, schyla się z widocznym wysiłkiem.\nMyślę: czas się zbierać. Idę po świecę do kredensu – jest, za oszkloną szybką. Mała już, został się sam ostatek, prawie ogarek. Ale jeszcze jest, jeszcze nie cała spalona, jeszcze do użytku. Myślę sobie: tego przynajmniej od Kogutowej nie wezmę, nie. Niedoczekanie, mam swoją. W szufladzie w sypialnym, zawinięta w pachnącą chusteczkę jest książeczka. Jedna książka, co ją w życiu przeczytałam od deski do deski kilka razy. Drugiej takiej chyba nie było. Nie tyle razy, rok po roku, co tydzień albo codziennie prawie. W drugiej szufladzie – różaniec. Teraz biorę szykować ubranie: spódnica niedzielna, koszula, sweter. Nie czarne, nie. Kto powiedział, że musi być czarne. Odświętne ma być. Czarną chustkę tylko położyłam na włosy, też swoją własną, chowaną na tę okazję właśnie, na ten dzień. Ubieram się i śpiewam sobie, kto powiedział, że ma być smutno, nikt tak nie powiedział. Różne mówią: żeby w niedzielę nie pracować, żeby za chłopami nie chodzić, żeby pieniędzy dla siebie nie chować, tylko drugim pomóc – ale że ma być smutno, kiedy się szykujesz i wybierasz do wyjścia, nikt nie powiedział, ani razu, nigdy.\nUbieram się i śpiewam, i śpiewam, szaro – buro się powoli robi, słoneczko zachodzi, a ja jeszcze do kogutkowej przez podwórek krzyczę: Przyjdź no jutro rano, porządki mi pomożesz zrobić!\nDobrze! – mówi ona. Dobrze! I nic się nie domyśla, nic a nic…\nglos młodnieje A ja śpiewam, bo nikt nie powiedział, że musi być smutno. Śpiewam sobie, śpiewam, jeszcze kurze poprzecierałam, jeszcze krzesła poprzestawiałam, piec pogłaskałam, fajerki przesunęłam, żeby pobrzęczały, żeby wesoło było – i hyc! Hyc do łóżka…\nCzy ktoś mi może powiedzieć – czy to był nasz ostatni posiłek?\nPrawdopodobnie, bracie topielcze. Got ist tot.\nŚwiatło gaśnie. N’to, Trauma\nChorzy na kwarantannie, wchodzi KSIĄDZ POCZWARKO, w sutannie i koloratce. Florian rozpoznaje w nim znajomego, cieszy się. Wychyla się zza ogrodzenia, ogląda POCZWARKĘ, obwąchuje go jak pies. Jest wyraźnie podniecony. POCZWARKO smutny i zrezygnowany, biernie poddaje się awansom FLORIANA, po czym siada na kubiku.\nKsiądz wikary … Dawno księdza nie widziałem … Jak miło, że ksiądz tu, do nas … to znaczy … że ksiądz tutaj z nami … że nam tu ksiądz złożył wizytę…\nTo co, Florianie, może dostaniemy jeszcze jeść?\nOd niego? Co wy, kleru nie znacie? Niemożliwe, od niego nic nie będzie.\nAle co wy tak – tylko o jedzeniu? Ja się cieszę, bo starego znajomego zobaczyłem!\nMacha ręką, próbując zwrócić na siebie uwagę wikarego, który tymczasem siedzi już odwrócony plecami do ogrodzenia.\nKsięże wikary! Księże wikary!\nMało rozmowny ten twój znajomy.\nKSIĄDZ POCZWARKO po chwili ciszy\nCałe pół roku biegania po urzędach, ciułania papierów, zbierania wkładu własnego – byłbym nawet gotów posmarować komu trzeba, ale z tymi funduszami unijnymi to już nie do końca tak działa, to znaczy – trochę subtelniej, w każdym razie – całe pół roku psu w dupę.\nA już – już szło w dobrą stronę, już prawie przyklepane było, już kupowałem wódkę; nawet bym do proboszcza zapukał i powiedział: No, księże proboszczu, szefie, wreszcie masz ze mnie użytek, wreszcie coś zrobiłem, oto i ja – z nowiutkim projekcikiem i funduszami, remontujemy stare rupiecie i stawiamy pod kościołem kapliczkę wielką jak stodoła. Nie to, żeby specjalnie zależało mi na opinii tego starego pierdziela, ale ostatecznie lepiej jest mieszkać pod jednym dachem z kimś, kto chociaż raz cię docenił albo przynajmniej powiedział coś do ciebie – nie przez ciebie, jak przez przezroczystego ducha, tylko do ciebie. Do człowieka, jak to się mówi na kazaniach, do serca, moi drodzy, do serca. Bo człowiek najważniejszy.\nNie cierpię go, co prawda, z wzajemnością, ale z tego projektu to razem byśmy się ucieszyli, oboje. Pierwszy raz zrobilibyśmy coś razem. Oprócz koncelebry, oczywiście. Ale to jest najmniej prywatna rzecz, jaką można razem robić. Przecież mnie tam nie ma tak naprawdę, przy tym ołtarzu. Ani jego.\nMam wrażenie, że jak jestem tam sam, jak sam celebruję, to trochę bardziej jednak tam jestem. Może wtedy rzeczywiście odrobinę tam jestem. Bo jak jesteśmy we dwóch – ja w skrzypcach, on w tym tam swoim okropnym poliestrze z Janem Pawłem Drugim, co za horror, kto to szyje, pewnie dostał od jakichś bab albo dzieci komunijnych, i daję głowę, że jemu się to nieironicznie podoba – więc kiedy tam jesteśmy we dwóch, to tak jakby żadnego tam nie było. Najgorzej jest w czasie modlitwy eucharystycznej, kiedyś czułem jakiś uścisk w dołku, że nic nie czuję, że nic nie ma, jeszcze jakiś taki żal po wszystkim – a teraz nic, nawet żalu, i to dojmujące uczucie braku uczuć jest … zresztą, co ja bredzę … w każdym razie, kiedy ma wymieniać imię biskupa, no, wtedy, kiedy mówi: „Prosimy Cię, Boże … utwierdź w wierze i miłości .., z naszym papieżem … z naszym biskupem …” – zawsze myślę sobie: walnie się stary pierdziel i znowu wymieni imię biskupa nieboszczyka, czy jednak nie. I tak sobie jakiś czas gram w myślach: pomyli się – nie pomyli, i strasznie to jest męczące, bo on na pewno – na pewno też coś na mnie ma.\nNieważne, w każdym razie – nie będzie już między nami nigdy dobrze, bo – dałem ciała, nie dałem rady. Nie będzie funduszy. Bo w urzędzie ocenili, że projekt jednak źle napisany. Słyszałem przez drzwi, jak któryś mówi: „poczęstuj wielebnego pisemkiem”.\nKawalarz. No i poczęstowali. Myślę sobie: dobra, a potem będziesz chciał pogrzeb albo chrzest, uważaj. Tak pomyślałem, ale właściwie … co mi do tego?\nMnie jest raczej wszystko jedno.\nOdwraca się gwałtownie do Floriana. Krzyczy dramatycznie:\nSłyszysz? Wszystko jedno!\nCzyni zapraszający gest ręką Chodź tutaj!\nAle księże wikary, ja … Ja nie wiem, czy ja mogę … My tutaj jesteśmy na kwarantannie …\nChodź tutaj mówię!\nPrzecież on jest zarażony. Nie zaszkodzisz mu. Pomóc też nie pomożesz, ale na pewno nie zaszkodzisz. Zobacz, w jakim on jest stadium rozkładu. Wszyscy razem wzięci nie jesteśmy tak chorzy jak on. Idź do niego.\nKiedy ja nie wiem, czy … No dobrze, księże wikary… Dobrze… Dobrze, już idę …\nWychodzi z trudem (nie ma przecież jednej nogi, staje obok POCZWARKI\nJestem, tak jak ksiądz … jak ksiądz sobie życzył. Jeszcze raz chciałem powiedzieć, że bardzo się cieszę …\nKSIĄDZ POCZWARKO wybucha\nPoczwarko odwraca się, wstaje, dotyka kikuta Floriana. Patrzy mu z bliska w twarz i wydaje się, że za chwilę wybuchnie płaczem. Odwraca się i bez sił siada powtórnie na kubiku.\nNie przepraszaj. To ja przepraszam ciebie. Taki miałeś być ładny, nowiutki. Taki cały unijny, tabliczkę byśmy postawili, że parafia, projekt, i tak dalej. Nogę mieli ci doprawić, pomalować całego, dostawić ci ze dwóch kolegów, wsadzić do kapliczki na placu przed kościołem, jakiegoś papieża Polaka najlepiej jeszcze dać, bo to jest, prawda, pozycja obowiązkowa, bez tego się nie liczy. Może Medjugroje jakieś, dyskretnie, bo to nie wszędzie przechodzi jeszcze, ale też musi być w zasadzie. Grota, Maryja, nie wiem. Kwiatki, ptaszki, kurwa … zaczyna płakać, chowa twarz w dłoniach\nFlorian wykonuje gest, jakby chciał pogładzić POCZWARKĘ po włosach, ale wyczuwając niezręczność, zatrzymuje się. Wzdycha bezradnie.\nJa naprawdę nie wiem, co teraz powiedzieć…\nNic nie mów, bo tu przecież w ogóle nie chodzi o ciebie. W ogóle!\nNo jasne, że nie! Chodzi o mnie, od początku do końca tylko o mnie! Zawsze chodziło i zawsze będzie chodzić tylko o mnie, i to jest najgorsze! Rozumiesz?\nWydaje mi się, że tak. To musi być … to musi być bardzo obciążające psychicznie, księże wikary.\nW czasie tego monologu co jakiś czas odwraca się i obdarza Floriana pełnymi zrozumienia i aprobaty spojrzeniami.\nA wiesz, właściwie to może i mnie trochę rozumiesz. W końcu tyle czasu spędziłeś zamknięty na tej zakrystii, beznogi, beznadziejny, nie na miejscu, nikomu niepotrzebny… Oczywiście nie jesteś jedynym pozbawionym członków świątkiem w powiecie. Na Rusińskich cmentarzach mamy nadreprezentację: aniołki bez głów, Chrystusowie bez rąk i ramion, poutrącane Deesis … Ale oni przynajmniej są na wolnym powietrzu, trochę słońca, trochę deszczu, jakaś odmiana. A ty – faktycznie, może ty też czekałeś na ten projekt.\nProjekt. Pięknie brzmi, po europejsku – czyli najlepiej.\nNie patrz tak na mnie, sam najlepiej pamiętam swoje kazania. Że Europy zachodniej już nie ma, że cywilizacja śmierci, że zapomnieli o Bogu, i tak dalej, i tak dalej … sztucznie, z namaszczeniem Tak, moi drodzy, cywilizacja śmierci … Niemcy – bogactwo materialne, lecz jakież wielkie ubóstwo duchowe! Gdzie nie ma Boga, moi kochani, bardzo szybko pojawiają się próby Jego zastępowania … Poprzez alkohol, narkotyki, chaotyczne życie osobiste …\nNie, serio, kto by nie chciał do Europy. Mają podatek kościelny. Dziękuję, do widzenia, to dla mnie kończy temat. I w ogóle, tam jest jakoś … za każdym razem, kiedy tam wyjeżdżam, wydaje mi się, że nie jestem sam, tłum ludzi wokół mnie gęstnieje jakoś tak pogodnie, są kolorowi, uśmiechają się, nie mają celu w życiu, a przecież żyją. Nie wierzą w żadne Bożę Narodzenie, a przecież urządzają jarmarki bożonarodzeniowe, i świat się jeszcze nie zawalił. Chodzą i kupują hot – dogi i kawę z piernika, faceci się całują, emeryci jedzą wursty i piją piwo korzenne … Kiedy pierwszy raz zobaczyłem tylu ludzi żyjących kompletnie bez sensu, celu i Boga, a mimo to szczęśliwszych, wcale nie w stanie zaawansowanej depresji, zadbanych, dobrze wyleczonych i odżywionych, prawie zawalił mi się świat. Powtarzano mi bez końca, że jeśli przestaniesz się modlić, umrzesz duchowo; że zaczniesz brać narkotyki, oddawać się przypadkowym pederastom z braku miłości, że będziesz mieć w sobie dziurę, i ona cię zabije, i … Setki świadectw, młodzi chrześcijańscy raperzy i piękne dziewczyny na stadionach, wszystkie opowiadające historię o pustym życiu, w którym nie było Jezusa, tylko seks, narkotyki i rozpacz, a potem Jezus się pojawia, rozpacz znika.\nA tymczasem – co tu dużo mówić, u mnie … ze mną było i jest dokładnie na odwrót. Nigdzie nie czułem się tak dobrze i lekko jak pośród tamtych ludzi bez celu na berlińskich ulicach. Przyczaiłem się wśród nich i czekałem, aż zaatakuje mnie jakaś pustka w ich oczach, jakaś dziura i bezsens, no przecież to musiało przyjść – ale nie przychodziło, było mi tylko coraz weselej, coraz spokojniej, a emeryci nad Boden See uśmiechali się życzliwie i wsmarowywali w swoje starcze plecy kremy przeciwsłoneczne, i wcale nie byli przerażeni perspektywą śmierci. A kiedy widzieli koloratkę, nie budziło w nich to najwidoczniej żadnego niepokoju moralnego, żadnego poruszenia. Po prostu dalej się uśmiechali, kiwali głową na „guten morgen” i dalej żyli sobie spokojnie, od świtu do zmierzchu, i nic a nic nie przejmowali się tym, że powinni odczuwać głębokie pęknięcie i zasadniczą pustkę egzystencjalną.\nKtórą odczuwałem, nawiasem mówiąc, ja, i to tym intensywniej, im dłużej siedziałem tutaj, w Polsce. To ja jestem pusty, bez siły, i boję się śmierci.\nPrzepraszam, przepraszam … Nie wiem, co powiedzieć.\nA jednak chciałbym. Chciałbym jakoś domknąć … Nie wiem, zrobić cokolwiek …\nAle co ty możesz zrobić?\nTo ja mogłem coś zrobić. Mogłem zrobić projekt, to może niedużo, ale zawsze coś. Szybciej poszedłbym na proboszcza, uzbierałoby się parę lat doświadczenia, to może … do tych Niemiec … Żyłbym tam sobie spokojnie, serce by mnie nie bolało, nawet może nauczyłbym się uśmiechać tak jak oni, ci starzy Niemcy, jakby ciągle łagodnie zdziwieni, że ktoś może być tak zawodowo zbolały jak ja… Że ktoś może w ogóle zadawać sobie tyle trudu, i tak się starać, żeby koniecznie cierpieć. Oni odrzucają ten balast, i mają – cóż: w sposób oczywisty, przejrzysty i przeraźliwy mają rację.\nAle ja jestem stąd, jestem księdzem katolickim, nie potrafię robić nic innego, i mogę już być tylko taki: praktykować za wszelką cenę cierpienie, wymyślać je, piętrzyć, wyczarowywać kolejne poziomy chodzenia po gwoździach. Chwytać zapleśniałe ręce moich parafian, tak samo wytrenowanych do odczuwania bólu życia, a jeśli nie odczuwania, to wymyślania go. I tak łapię ich za rękę, i prowadzę po tych gwoździach, i mówię: proszę zacisnąć żeby, to musi boleć … Ale bez tego, moi kochani, oooooo … bez tego odczuwamy brak sensu życia. Straszne jest życie bez Boga. Wtedy, moi kochani, przychodzi grzech, przychodzi szatan, przychodzą konflikty między nami. Wtedy człowiek staje się zagubiony…\nJa pierdolę … Jak ja bym chciał wyjechać na zachód, jak ja bym chciał…\nOdwraca się do Floriana gwałtownie\nWybacz mi, że tak stoisz bez tej nogi, ale to chyba właśnie jest bardzo chrześcijańskie. Po co mieć dwie nogi, jak można jedną? Po co żyć sobie spokojnie, jak można cierpieć?\nPrzepraszam. Naprawdę cię przepraszam.\nWyciąga butelkę drogiego whisky, Florian podaje mu kieliszek z lodem. POCZWARKO nalewa sobie odrobinę whisky, wypija jednym haustem.\nPrzepraszam cię, bo wiem, że cię zawiodłem, w jakimś sensie. Wszystkich zawodzę, a najbardziej siebie samego. Zawodzę siebie, bo zamiast po prostu żyć, najzwyczajniej w świecie oddychać i żyć, utrudniam to sobie i wszystkim dookoła. Taki mam zawód.\nCiąży mi strasznie i dlatego też bardzo źle go wykonuję. Wszystko mi ciąży: te ponure sklepienia w kościele, i ten ażurowy dzwonek przy wyjściu z zakrystii, i krzywizna ścian w mojej sypialni mi ciąży, i śpiew „Witaj Królowo”, kiedy znów odprawiam pogrzeb. I pierwsze komunie mi ciążą, duszący zapach konwalijek, i adwenty mi ciążą, i wielkie posty, i święta, i wizyty po kolędzie, i zapach skoszonej trawy pod murem na plebanii, a najbardziej ciąży mi monstrancja, kiedy ją podnoszę po nabożeństwie czerwcowym.\nO tak, czerwce są najgorsze. Dni takie długie, długo trzeba myśleć o tym, jakby było, gdybym tak po prostu nie miał celu, bez którego nie można żyć. Jakby to było, gdybym sobie żył tak po prostu, gdybym wychodził z rękami w kieszeniach na jakąś ulicę niemieckiego albo austriackiego miasta, i tak sobie szedł donikąd, może żeby skonsumować coś … Konsumpcja to całkiem dobra treść życia. Pewna, przyzwoita, przejrzysta. Neurastenicy z natręctwami, dla których wydaje się zbyt mało wyrafinowana, wszyscy ci szaleni, psychodeliczni filozofowie – ich powinno się izolować od społeczeństwa, żeby sami się spalali w tych swoich bólach metafizycznych. Konsumpcja, to takie proste i wcale nie upokarzające! Szedłbym sobie kupić mięso albo warzywa, i nie dbałbym, jaki jest dzień tygodnia, i nie dbałbym o to, którzy z ludzi mijanych na ulicach mają sens i cel, a którzy nie … Nawet nie to, że cieszyłbym się ich szczęściem – jeśli zaczyna być to obowiązkiem, to do niczego, poczucie obowiązku potrafi wszystko zepsuć. Ja bym po prostu żył, kupował i sprzedawał, i uczył się tej oczywistej beztroski, tej lekkości …\nAle nie, tu musi być ciężko. Ciężka monstrancja – ale nic, pomacham trochę, taka praca.\nOsuwa się na kolana, przypada do jedynej stopy Floriana, płacze. Florian wyraźnie przerażony.\nPomacham tą monstrancją, po południu przyjeżdża ksiądz kanonik, jakieś wędlinki kupione, czas do wieczora szybciej zleci. Wieczorem poogląda się jakieś dupy, ale też bez przesady, żeby się jeszcze wyspać, żeby zostawić czas na wyrzuty sumienia, bo to, bo tamto, bo nie dość jestem zbolały z tego powodu, że nie odczuwam potrzeby sensu …\nŁka przez jakiś czas. Podnosi głowę, mówi do Floriana patrząc mu w oczy:\nPrzydałaby ci się ta druga noga, wiesz?\nNie, naprawdę nie trzeba! Ja świetnie się czuję bez nogi!\nMówisz tak, bo musisz. Jasne. Ale wiedz, że naprawdę żałuję, że ci jej nie załatwiłem. Nie jestem jednak takim skończonym egoistą. Jak teraz patrzę na ciebie, to jest mi naprawdę żal.\nAle ja mówię zupełnie szczerze. Mi tej nogi nie trzeba. Mi niczego nie trzeba!\nPo prostu. Jestem teraz taki lekki. Miałem nogę – już jej nie mam, lżej mi. Staję się coraz lżejszy i lżejszy, i wiesz … Czuję, jakbym miał ulecieć, odlecieć. Naprawdę! To nie ma nic wspólnego z tobą. Tylko … tylko może tyle, że chciałbym, żebyś ty też mógł … żebyś też mógł czuć się lżejszy i lżejszy.\nNie wydajesz się filozofować, wstępnie ci ufam, ale … Ale sam nie wiem, co o tym sądzić.\nSpróbować – co?\nKiedy następnym razem będzie ci najciężej i poczujesz, że coś tracisz, pomyśl: straciłem kolejny dzień w Berlinie albo w Wiedniu, straciłem beztroski uśmiech staruszków, którzy nie rozumieją cierpienia, bo nie muszą go rozumieć … Straciłem dzień, w którym nie bałbym się śmierci … Tyle straciłem, więc jestem o tyle lżejszy. Lżejszy, czyli bardziej swobodny. Lekki. Wolny.\nA jednak filozofia. Dziwna jakaś, pokrętna. Filozofia wolności.\nA ja ci mówię: spróbuj! W jakiś czerwcowy, długi i ciężki dzień.\nNie mam nic do stracenia. Nie mogę już na ciebie patrzeć, kiedy tak tkwisz przede mną bez tej nogi. Wybacz jeszcze raz. Idę, zabieram się stąd. Ktoś umarł, muszę odprawić pogrzeb. Znów będę mieć nadzieję, że nikt nie zauważy pod tą pogrzebową, obszerną kapą, jak się cały trzęsę. Z obrzydzenia i ze strachu. Wybacz. Idę, beze mnie nie zaczną.\nJa cię proszę – spróbuj!\nDobrze już, dobrze!\nOdchodzi. N’to, Trauma.\nKSIĄDZ POCZWARKO, FRASOBLIWY. Siedzą na krzesłach w ciemnym pomieszczeniu, jakby w celi albo zamkniętym pokoju. POCZWARKO w najodleglejszym narożniku, tyłem do widowni, FRASOBLIWY w przeciwległym, obrócony przodem.\nA to ciekawe, że czasem się tu zjawiasz. Wiesz przecież, że ciebie tu wcale nie ma.\nNo więc, skoro cię tu nie ma, to – korzystając z okazji – mogę mieć do ciebie pytanie?\nMija kilka długich chwil ciszy.\nO co miałeś pytać?\nNie przepraszaj. W tym miejscu należy zapominać. To właśnie takie miejsce.\nNajgłupsze rzeczy właśnie zawsze pamiętam.\nZapamiętuję najbardziej żenujące sprawy. To chyba normalne.\nSkoro mnie nie ma, ty jesteś … to i ja o coś zapytam, dobrze?\nPoczekam ile trzeba.\nNa mnie raczej nie czekaj. Patrz, nawet brewiarza tu nie wziąłem. Na telefonie siedzę. Oglądam pensjonaty w Niemczech. Pojechałbym na urlop.\nI co byś tam robił?\nO to właśnie chodzi – nic szczególnego. Nie to, co tu: „dziś moi drodzy, mamy szczególny dzień”; „w sposób szczególny przeżywamy”; „pochylamy się dziś szczególnie nad”… Dość mam już tej szczególności. Nie robiłbym tam nic.\nSłońce świeciłoby łagodnie, a ja bym topniał, topniał w tym słońcu powoli i niedostrzegalnie; szedłbym sobie niezauważony ulicą, nieobciążony sensem, tą ciężką, lepką materią, która nie pozwala mi tutaj na jeden niepotrzebny, swobodny ruch. Celowość, sensowność, harmonia – muszę mówić o nich tym biednym ludziom ciągle i ciągle, tak jakby nie dosyć mieli swoich zmartwień.\nPrzecież tu nic się nie układa. A ja muszę twierdzić, że jest gdzieś w niebiosach nad nami taka świetlista siatka, pajęczyna sensów, co prawda niewidoczna z ziemi, ale obecna tutaj dzięki tysiącu i jednej zasad, których to ja jestem emisariuszem. Popatrzcie, kochani, jaki piękny świat Pan Bóg stworzył – (zniżając głos) wcale nie jest piękny i oni akurat to wiedzą; jak zwykle na durnia wychodzę ja – i w podzięce za ten piękny świat, i żeby był jeszcze piękniejszy, spróbujcie żyć nie tak, jak wam wygodnie, tylko tak, jak wam niewygodnie, bo inaczej będziecie nieszczęśliwi. To znaczy, będziecie szczęśliwi, ale tak naprawdę to nie, tylko wam się tak zdaje; chodźcie, dzieciątka, ja już wam wytłumaczę, dlaczego ma wam być źle. I wytłumaczę wam, dlaczego jak wam jest źle, to dobrze, a jak wam jest dobrze – to źle!\nNo i co tam – w Niemczech?\nFajny nocleg w Berlinie znalazłem. Na coach surfingu, musiałbym incognito pojechać. Po cywilu. Właściwie tego bym najbardziej chciał.\nO, już pamiętam, o co chciałem cię zapytać!\nZza sceny rozlegają się kroki i sapanie.\nCholera, poczekaj. Przyszedł ktoś.\nGŁOS ZZA SCENY niewyraźnie\nPochwalony. Pięć lat temu byłem.\nCzy mógłby pan wyraźniej? Kiedy, kiedy?\nCzemu tak dawno?\nA, bo to … okazji jakoś … nie było okazji jakoś …\nKSIĄDZ POCZWARKO namaszczonym, angelicznym głosem\nSzatan zastawia na nas takie pułapki. Podpowiada nam, że nie ma okazji. Że każda okazja jest dobra, żeby unikać sakramentów, żeby unikać Pana Boga. A przecież On chce naszego szczęścia. On chce nas uszczęśliwić, bo my sami nie potrafimy być szczęśliwi. Szukamy dróg ucieczki gdzieś daleko, a Pan Bóg tu na nas czeka. Ze swoja miłością, przebaczeniem. Ale trzeba dokonać tego wysiłku i przyjść. Nie od święta, nie tylko przed ślubem czy chrztem. Stale należy korzystać z sakramentu.\nProszę mówić dalej. Teraz grzechy.\nNie chodziło się do kościoła przez ten czas. Gwoździe sąsiadowi ukradłem. Na kobitę … czasami rękę się podniesie. Z drugą, nie żoną moją, poszedłem raz … wie ksiądz …\nProszę mówić niewyraźnie!\nWypiło się, to z sąsiadem gazetki pornograficzne oglądaliśmy …\nNa Boga, nie tak wyraźnie! Proszę mówić niewyraźnie!\nGłos zza sceny mamrocze niezrozumiale. KSIĄDZ POCZWARKO potwierdza co chwilę „mhm”.\nNamaszczonym tonem Tak to właśnie jest, kiedy próbujemy żyć bez Pana Boga. Pojawiają się od razu zwątpienia, zniewolenia, smutek, nieszczęście, konflikty w rodzinie… To jest prosta droga do nieszczęścia. Śmierć w grzechu oznacza wieczne nieszczęście, nazywamy je piekłem. Jest straszne, ponieważ nie ma tam Boga.\nŻałuj za grzechy.\nZmieniając ton na zwykły I nie zapomnij popełnić ich znowu, żebyś miał z czym do mnie przyjść następnym razem. Może za kolejne pięć lat, chociaż mam szczerą nadzieję, że już mnie tu wtedy nie będzie.\nO! Tanie pokoje nad Boden See. Właśnie, właśnie …. Ale bym pojechał …\nNo, i tak to się kręci …. Tylko oducz się, na rany, mówić tak wyraźnie, bo ja wcale nie chcę tego słuchać …\nPodniosłym tonem Nie nie, proszę jeszcze nie odchodzić, nie skończyłem!\nCzyli ja rozgrzeszenia nie dostał jeszcze? Bo wie ksiądz, córki ślub, taka okazja …\npodniośle Żałuj za grzechy.\ndo siebie, szepcząc Nie mogę, nie mogę … nie mogę nic powiedzieć … Nie mam już siły. Jestem zmęczony, sobą zmęczony … Nie mam siły, człowieku.\ngłośnym szeptem Ego te absolvo.\nSłychać szuranie oddalających się kroków.\nNie mogę już tego słuchać. Nie mogę.\nNie musisz. Ten człowiek nie do ciebie przyszedł.\nO, a to coś nowego…\nOn do mnie przyszedł.\nWątpię bardzo. śmiejąc się Przyszedł, co córka ślub bierze. Cała tajemnica. Przyszedł do szamana.\nI z okazji ślubu córki przyznał się do kradzieży, zdrady i przemocy.\nWłaśnie tego nie chciałem słyszeć. Mógł być dyskretniejszy.\nKiepski z ciebie szaman.\nO, pamiętam już, o co chciałem zapytać.\nBo widzisz, ja mam tego wszystkiego dosyć. Wiesz o tym dobrze.\nWiesz, jak bardzo ja tego wszystkiego nienawidzę.\nO Boże, powiedziałem to na głos. Boże. Więc jeszcze raz, żeby nie było wątpliwości: nienawidzę, jasne?\ndrżącym głosem I co o tym myślisz?\nzaniepokojony Co? Odpowiadaj!\nPosłuchaj: wyjedziesz do Niemiec. Będziesz tam mieszkać. Będziesz robić to wszystko, na co masz ochotę. Będziesz bardzo nieszczęśliwy. Nie potrafisz być szczęśliwy, ani tutaj, ani tam.\nCzyli jednak jesteś tak mściwy, jak mówi Księga. Ta starsza. Wiedziałem. Żydzi. Żydowski, mściwy Bóg.\nTo nie zemsta. To nie ma nic wspólnego z tobą, z tym wszystkim. Tak po prostu będzie. Słońce będzie świeciło, czasem spadnie deszcz, w zimie śnieg, a ty będziesz nieszczęśliwy. To nie jest kara. To nic osobistego.\nPowiedz mi w takim razie coś osobistego.\nZ jakiej racji? Przecież o to nie prosiłem. Ja po prostu chciałem być szczęśliwy, o nic innego nie proszę.\nZ jakiej racji? Ponieważ cię kocham.\nDobrze, że cię tam nie ma, bo musiałbym ci powiedzieć, że jest mi bardzo przykro, ale … ale jakoś mnie to nie raduje, nie cieszy i właściwie nie jest do niczego potrzebne. Krzyczy Ja po prostu chciałbym być szczęśliwy!\nDobrze, że mnie tu nie ma, bo musiałbym znowu umrzeć. Bo tak cię kocham. I wszystko ci wybaczam.\nNaprawdę cię przepraszam, bo nie chciałbym niczyjej krzywdy. Ale, jak to mówią młodzi za oceanem: couldn’t care less. Nie mogłoby zwisać mi bardziej. Tylko nie bierz tego, proszę, do siebie. Jeśli już musisz coś zapamiętać z tej żenującej rozmowy, pamiętaj proszę …\nFRASOBLIWY wchodzi mu w słowo\nTak, tak, mam zapamiętać, że bardzo chcesz być szczęśliwy.\nŚwietnie, przynajmniej to mamy załatwione.\nZbliżające się kroki zza ściany\nA teraz, jeśli pozwolisz, muszę się zająć kolejnym … penitentem … w Twoim, notabene, imieniu.\nChorzy zamknięci w ogrodzeniu, uczestnicy procesji: KSIĄDZ POCZWARKO, czterej ministranci z baldachimem rozpiętym nad nim i dwóch podtrzymujących jego ręce, ministranci są ubrani w komeżki. Za nimi ANKA, MIETEK, WÓJT, na końcu ROZALIA w pochodzie procesyjnym, jak na Boże Ciało. Wszyscy świeccy oprócz ROZALII mają na szyi koszyczki, jak dziewczynki sypiące kwiaty.\nW tej scenie, recytując i śpiewając, kilkukrotnie obejdą ogrodzenie. POCZWARKO trzyma dłonie ułożone tak, jakby niósł w nich monstrancję, ale są w sposób wyraźny puste. Podczas procesji świeccy od czasu do czasu rozrzucają przedmioty ze swoich koszyków niczym płatki kwiatów. ANKA ma sztuczne i nieco przybrudzone kwiaty z wieńców oraz prezerwatywy noszące śladu zużycia, MIETEK – puste butelki, a WÓJT złote zegarki i banknoty. ROZALIA zamyka pochód, trzymając w wysoko wyciągniętych dłoniach zapalony znicz.\nŚwiatło w tej scenie jest skąpe i punktowe.\nKSIĄDZ POCZWARKO śpiewnie recytuje na tonie brewiarzowym\nManibus meis inanis. Magnum pondus sentio set manibus meis inanis.\nHabeo nihil, credo nihil, manibus meis inanis.\nSupponam igitur non optimum Deum, fontem veritatis, sed genium aliquem malignum, eundemque summe potentem & callidum, omnem suam industriam in eo posuisse, ut me falleret: putabo coelum, aërem, terram, colores, figuras, sonos, cunctaque externa nihil aliud esse quàm ludificationes somniorum, quibus insidias credulitati meae tetendit: considerabo meipsum tanquam manus non habentem, non oculos, non carnem, non sanguinem, non aliquem sensum, sed haec omnia me habere falsò opinantem\nDieu est ou il n’est pas. Mais de quel côté pencherons-nous ? La raison n’y peut rien déterminer; il y a un chaos infini qui nous sépare. Il se joue un jeu, à l’extrémité de cette distance infinie, où il arrivera croix ou pile. Que gagnez-vous ? Par raison, vous ne pouvez faire ni l’un ni l’autre; par raison vous ne pouvez défendre nul des deux. ne blâmez donc pas de fausseté ceux qui ont pris un choix; car vous n’en savez rien. Je suis Blaise Pascal! Je suis Blaise Pascal, mais je ne peux pas t'aider du tout, c'est sans espoir.\nThere is no God. No one created the universe and no one directs our fate. I’M Stephen Hawking, and I’m just helping you to understand this simplest truth, the simplest and thus most reasonable experience.\nPodczas ostatniego okrążenia wszyscy recytują cicho kwestię POCZWARKI („Manibus meis” … etc…)z wyjątkiem Rozalii, która śpiewa głośno jedną ze zwrotek „U drzwi Twoich”, tę mianowicie: „Święty mocny nieśmiertelny, święty mocny nieśmiertelny, w majestacie swym niezmierny, w majestacie swym niezmierny”.\nProcesja znika za sceną. Cisza.\nScena jest ciemna, światła wygaszone, widać tylko osoby występujące w scenie. ANKA, ROZALIA, MIETEK i KSIĄDZ POCZWARKO stoją obok siebie w pewnych odstępach. Część z nich może siedzieć na kubikach. W czasie recytowania kwestii tej sceny można dowolnie zmieniać osoby, tzn. nie jest istotne, kto wypowiada daną kwestię; istotne jest tylko, żeby każdy zabrał głos. Recytują beznamiętnie, nie posługując się swoją zwykłą ekspresją.\nTen jest Bóg, o którym nie wiedzieliście, albowiem Ludzie go zapomnieli. Nazywamy go jego imieniem Abraxas. On jest jeszcze bardziej nieokreślony niż Bóg i Diabeł. Żeby od niego odróżnić Boga, nazywamy Boga helios, czyli Słońce.\nWprawdzie jest on samym urzeczywistnianiem, ale nie jakimś określonym urzeczywistnieniem, lecz urzeczywistnianiem w ogóle. Jest on nierzeczywiście urzeczywistniający, ponieważ jego urzeczywistnianie jest nieokreślone. Jest on też Stworzeniem, ponieważ jest odróżniony od Pleromy.\nSłońce ma określoną czynność, tak samo i Diabeł, stąd ukazują się nam w sposób bardziej czynny niż niewyrażalny Abraxas. On jest Mocą, Trwaniem, Zmianą.\nTu zmarli podnieśli okropną wrzawę, ile że byli to chrześcijanie.\nWszyscy okropnie krzyczą.\nNa scenę wychodzi URZĘDNIK ZAŚWIATÓW. Przez chwilę krąży pomiędzy zmarłymi, podchodzi bliżej, przygląda się im, niektórym zagląda w zęby, jakby szacował ich pośmiertną wartość. Zachowuje się jak rzeczoznawca podczas wyceny.\nCzego szukacie, chrześcijanie?\nWSZYSCY (na melodię używaną do tej kwestii podczas śpiewania Męki Pańskiej podczas Triduum Paschalnego)\nURZĘDNIK ZAŚWIATÓW uśmiecha się do siebie, wyraźnie rozbawiony\nZwracając się do księdza Poczwarki: Wiedziałeś bardzo dobrze, że nie ma Go tu. Prawda.\nJa nic nie wiedziałem…\nWiedzcie to i rozumiejcie, drodzy chrześcijanie, że podczas gdy ten tutaj człowiek, funkcjonariusz waszego kultu, wiedział bardzo dobrze, że nie ma tu niczego, że urzeczywistnianie jest nieokreślone, że nie ma Boga ani diabła – o, wiedzcie to i rozumiejcie, że okłamywał was. Przyznaj się!\nKSIĄDZ POCZWARKO pada na twarz, łka. Przez cały monolog Urzędnika słychać jego przerywane łkanie:\nNic, nigdy nie wiedziałem – przysięgam!\nWiedzcie to i rozumiejcie, drodzy chrześcijanie, że czynił tak nie dla waszego dobra i pocieszenia, i nie dla utrzymania porządku społecznego. Wasz kult to nie piękna iluzja, która okazała się – miał nieszczęście okazać się – nieprawdą.\nCałe to kłamstwo, cały wasz kult zbudował wam wasze prywatne metafizyki. Wierząc lub nie, podążając za jego wskazaniami lub wcale, jesteście utkani z jego przędzy. Poza ramami, które wyznacza wasza kosmologia, nie ma nic innego aniżeli nieistnienie, i to nieistnienie w bólu nieskończonym, w żalu za pięknym fałszem.\nPytacie, jak można nie istnieć a boleć?\nO, nie takie rzeczy przygotowała wam wasza fałszywa religia! Wszystko, całe wasze życie, dzięki temu człowiekowi i tysiącom takich jak on, prowadziło was do tego momentu.\nA jest to moment odarcia. A jest to moment nicości. A ponieważ nicość jest wieczna, to dopiero początek. Ból zaczyna się, ale się nie kończy.\nWiedziałeś o tym, że nie ma niczego?\nWiedziałem! Tak, dawno wiedziałem!\nI nic o tym nie powiedziałeś.\nURZĘDNIK ZAŚWIATÓW kuca nad Poczwarką i mówi intymnym szeptem, bezpośrednio do niego. W tym czasie reszta osób tworzy wokół nich krąg, najpierw luźny, ale po każdych kilku słowach zacieśnia się on wokół Poczwarki. Widoczne napięcie i gniew\nOd lat żyjesz świadomością, że istnieje tylko bolesna nicość.\nNicość jest zarazem wielością, jest nieskończonością, jest takością i nieokreślonością.\nA zatem – gdybyś nie uposażał swoich wiernych w ich metafizykę, sącząc w nich codziennie potencjał pośmiertnego bólu, ich nowa nicość byłaby łagodną, bezbolesną wodą oceaniczną.\nAle ty – tyś wolał zbudować ich na kłamstwie, tyś wolał obiecać im raj, w który sam nie wierzyłeś. Tyś im obiecał słodycz kary sprawiedliwej, i ulgę nagrody, i Boga podobnego do nich.\nI ty, ty, co nie wierzysz w nic, popłyniesz dalej bezboleśnie przez swą nicość, a oni zostaną tutaj z wieczną solą w ranach.\nWstaje i wychodzi z kręgu, staje z boku.\nNie wierzyłem w śmierć. Nie wierzyłem, że jest prawdziwa.\nPrzecież widziałeś śmierć. Chowałeś moją babkę i prababkę.\nPo dwa pogrzeby dziennie. Wszyscy umierali u nas na wsi. Codziennie widziałeś trupy.\nJak tyś to wszystko mógł robić codziennie bez wiary? Jakie to było życie?\nZwykłe, zwyczajne! Przecież wy też … i wy, przyznajcie, wszystkiego słuchaliście bez przekonania, nie wierzyliście w ani jedno moje słowo! Na tym polega życie właśnie, na tym polega dojrzewanie: kiedy jesteś dzieckiem, mówisz i myślisz jak dziecko, potem dorastasz, i robisz to, co do ciebie należy, a twoje słowa są jak śliskie węże – niosą cię przez życie, ciągle naprzód, sprawnie i przy ziemi, a twoje uczynki – jak listy polecone bez adresata, ale one muszą krążyć, poczta musi działać, poczmistrze muszą z czegoś żyć! Żywić się kłamstwem sensu.\nPoczmistrze. Nie znałem poczmistrzów. Znałem twoją mowę. Prostą, ale kłamliwą. Wierzyłem ci.\nURZĘDNIK ZAŚWIATÓW profesjonalnym tonem\nDlatego zawsze będziesz cierpiał niewypowiedzianie.\nDlaczego nas oszukiwałeś?\nOdpowiedź na to pytanie jest zupełnie bez znaczenia. Jak powiedziałem, czeka was teraz wieczność wypełniona bólem, bo ziarnko piasku, które trafiło w nieodpowiednie miejsce w ciele perłopława nie przemienia się w perłę, tylko uwiera go i powoduje niewysłowione cierpienie.\nŚpiewa Słuchaj, szlachetny synu, nie mam dla ciebie żadnych prawd\nżadnych przykazań, żadnych pouczeń,\nskończyły się prawdy istnienia i wyczerpały prawa logiki\njedno jest prawo, wiecznego trwania\ntego, co w nas zasiano\npo chwili Mógłbym wyśpiewać wam wszystko, co mówię, żeby nadać temu ton obrzędu, ale to była tylko taka zabawa. Nie ma żadnego powodu, żeby uważać teraz cokolwiek za wiążące, posiadające sens czy religijne w jakimkolwiek tego słowa znaczeniu.\nMogę oczywiście udawać, że jestem Cerberem, Ozyrysem albo świętym Piotrem, ale w rzeczywistości jestem tylko urzędnikiem, urzędnikiem zaświatów. Nie mam dla was żadnych szlachetnych prawd, nie jesteście też żadnymi szlachetnymi synami, jesteście skurwysynami.\nA ja, ja jestem największym skurwysynem, Urzędnikiem Zaświatów.\nWracając jednak do naszego głównego tematu, z powodu którego wszyscy się tutaj, umarłszy uprzednio, zebraliście (parska tłumionym śmiechem, ale się opanowuje) – zanim niewierzący kapłan waszego obrządku poszybuje w swoją bezbolesną, nieczuła nicość, wy zaś – w nicość bolesną i pełną nieugaszonego pragnienia, macie szansę zrobić jeszcze jedną rzecz.\nMożecie go teraz oskórować, wydłubać oczy, oberwać uszy, złamać kark …\nPrzez chwilę poczuje ból. ciszej Potem nie będzie go już nic bolało, nie … Ale przez tę jedną, jedyną na początku wieczności chwilę dozwala się, to jest, pozwalam wam na czyn będący namiastką sprawiedliwości. Proszę, szlachetni synowie, okażcie swój gniew.\nMIETEK, ROZALIA i ANKA zbliżają się do Poczwarki i klękają nad nim. Każdy wyciąga przytroczony do pasa bardzo błyszczący nóż. Gra Trauma N’To, dramatyczny moment, gasną światła.\nWÓJT, MIETEK, ROZALIA i ANKA w dalszym ciągu klęczą nad Poczwarką, trzymając wzniesione do góry noże. Dyszą, początkowo „dyszą nienawistnie”, ale dość szybko dyszenie nienawistne przechodzi w dyszenie ze zmęczenia. Napięcie spada. Jako pierwszy swój nóż opuszcza WÓJT, potem w ślad za nim idą ANKA, MIETEK i ROZALIA (żadne z nich wszelako nie czyni Poczwarce krzywdy). URZĘDNIK ZAŚWIATÓW stoi na stronie.\nMIETEK wstając, z twarzą zwróconą do publiczności, stojąc dość sztywno, recytuje\nO, szlachetni synowie, w tym miejscu ciemnym i ostatecznym, dane mi było dostąpić poznania. Jestem co prawda pozbawiony ciała, zanurzony całym swoim atmanem w nieokreśloności, dano mi jednak ujrzeć tajemnice mojej krwi.\nJa, Mieczysław Kos, lat pięćdziesiąt, a wcześniej jeszcze czterdzieści, trzydzieści i dwadzieścia, zawsze tak samo nieużyteczny, głupi, stanowiący ciężar społeczny – ja, znam dzisiaj swoją przeszłość, dotąd dla mnie zakrytą, z powodu ślepoty i ignorancji. A przeszłość ta to nie jest do końca przeszłość moja – jest w niej mój atman, moja ścieżka przez krąg samsary – ale też i nie moja, bo poznana poprzez pamięć krwi – krwi mojej, która była krwią moich praszczurów.\nśpiewa O szlachetni synowie,\nkredyt umarł, powiadam, kryzys żyje\nkto nie płaci zaiste nie pije\nwięc ja, Mieczysław Kos, lat pięćdziesiąt\nchwytałem się pokątnych sposobów\nby jednak wypić\nTak, a było to głównie żebractwo, szantaż, pochlebstwo, niekiedy groźby karalne. Takich jak ja zawsze na wsi sporo, ale i tak – wstyd.\nI kto by pomyślał, że ja, Mieczysław Kos, byłem stryjecznym wnukiem dziadzi Ludwika? Ja, zakała wsi, miałem w sobie krew Ludwika von Strottera, żołnierza w służbie cesarskiej.\nBył sierpień 1914 roku, i piechota rosyjska parła na zachód, i stary świat bronił się jeszcze ze swoim walcem wiedeńskim, koleją żelazną i podróżami zagranicznymi, ale już widać było, że na zakręcie czai się świat bez tańca, bez spokojnego stukotu szyn i z najeżonymi granicami. Ludwik von Strotter, który w domu zostawił bardzo cenną kolekcję porcelany, a na front zabrał nienaganną dykcję i skłonność do opowiadania staroświatowych anegdotek. I wciąż jeszcze wierzył, że może to wszystko uratować – anegdotki, długie i świetliste popołudnia w salonie, kiedy się je opowiada, dykcję i jej ćwiczenia, porcelanę i hebanowe meble.\nI postawiono go w nocy na warcie, na niewielkim wzgórku, skąd można było się spodziewać widoku mrówczej armii Moskali – wielkiego tarana, który uderzał w porcelanowe wrota Europy, ale jeszcze do tamtego sierpniowego wieczoru nie zdołał ich skruszyć.\nDziadza von Strotter myślał więc o swojej porcelanie, o cesarzu i górskich sanatoriach, do których miał nadzieję wrócić niebawem. I kiedy tak stał i wypatrywał oczy, aby ujrzeć hordy, przed którymi bronić trzeba serwisu do herbaty, tronu cesarskiego i walca, spłynął na niego sen, i śnił mu się dobrotliwie uśmiechnięty stary cesarz.\nI stało się, że nadciągnęli Moskale, a śpiący dziadzia Ludwik nie wykonał umówionego znaku i nie ostrzegł swoich towarzyszy przed bliskością wroga.\nNa wzgórku, na którym go postawiono, była kamienna kolumna, na kolumnie świątek – Frasobliwy, a nad nim – krzyż. Miał dziadzia von Strotter przekręcić ten krzyż na szczycie, co dla jego towarzyszy odpoczywających w pobliskiej leśniczówce będzie znakiem, że czas szykować oddziały.\nAle von Strotter spał i uśmiechał się przez sen, krzyża nie przekręcił, i takiego uśmiechniętego przebili go Moskale, a potem – cztery tysiące Austro – Węgrów, zaskoczonych we śnie, posiekanych jak mięso.\nI czy dla takich, jak dziadzia von Strotter, istnieje przebaczenie?\nUwierzcie mi, niejedną noc przeleżałem pijany w okolicy krzyżyka. Dobre to było miejsce do picia – cieniście, zaciszno … ziemia pełna trupów pode mną, jak i ja sam byłem trupem za życia. I nieraz widziałem, jak ciężki żeliwny krzyż sam się obraca, bez niczyjej pomocy, w letnie upalne noce. Myślałem, że to zwid pijany, ale to był udręczony von Strotter, jego dusza, której nie wybaczono, a on i ja to jedno.\nCzemu nam to teraz opowiadasz?\nMIETEK wstaje, wskazuje na Poczwarkę\nSpójrz na niego. Oto człowiek obciążony winą.\nPrzed chwilą chcieliśmy go za to ukarać.\nA tego jednego właśnie nam zrobić nie wolno.\nMyślę … Myślę, albo mój atman myśli, albo sobie coś z dawna, niejasno przypominam … Ten czarny jegomość rozprawiał dużo i niezrozumiale, określoność – nieokreśloność, Abraksas – Śmaksas, i tylko ciągle powtarzał, że nic nie ma a nie ma.\nA mi się wydaje, że jednak jest, i możemy to teraz zrobić. Urzeczywistnianie – jego własne słowa! Tylko co – nie mogę sobie przypomnieć? odkłada nóż. To samo robi Anka.\nJa wiem. Możemy go zostawić w spokoju.\nMożemy sprawić, aby zostało przebaczone dziadzi von Strotterowi, i żeby zostało wybaczone mnie, i jemu, i nam wszystkim.\nI gdybyśmy nawet odradzali się po siedem, a potem siedemdziesiąt i siedem razy, i tyleż razy umierali, trafiając do innych zaświatów i penetrując inne przestworza, zawsze należałoby uniknąć zemsty.\nBoże mój, Boże …\nKim jest Bóg..?\nŹle was uczyłem, ale prawdy uczyłem! Prawdy uczyłem, sam w nią nie wierząc.\nI niech ci za to będą dzięki.\nURZĘDNIK ZAŚWIATÓW w dalszym ciągu stoi z boku; widać go dzięki padającemu światłu\nJestem wami rozczarowany. Nie moja to co prawda sprawa, jakie osady błędnych założeń pozostaną w waszych żałosnych głowach nawet po śmierci, nawet po tym, jak w pocie czoła i w słowach lepszych niż zasługujecie, wyłożyłem wam, co i jak. Nie moja to sprawa, ale i tak jestem wami lekko rozczarowany, chociaż „zażenowany” to może lepsze słowo. Tak, żenujecie mnie, i chcę, żebyście o tym wiedzieli, choć nie ma to absolutnie żadnego znaczenia dla was, istot, które czeka wieczność wypełniona niewyobrażalnym bezsensem.\nJak sobie jednak życzycie.\nAle tkwić w błędach nawet po śmierci – czegoś podobnego dawno nie widziałem. Powtórzę, chociaż szkoda słów – żadni z was szlachetni synowie, jesteście zwykłe skurwysyny i sucze córki, wy, ludzie … Szkoda słów, szkoda.\nTymczasem pojawia się Frasobliwy, bardzo powoli podchodzi do Urzędnika. Kiedy ten go widzi, rzuca się na ziemię i panicznie pełza na brzuchu na drugą stronę sceny, gdzie znika za kulisami. Wszystkie inne światła oprócz tego, które nakierowane jest na Frasobliwego, gasną. A k t o r g r a j ą c y F r a s o b l i w e g o wygłosi tymczasem ostatnią kwestię, bardzo powoli, robiąc długie przerwy, jakby ustawicznie się namyślając.\nMiejcie zrozumienie dla ludzi słabej wiary.\nJa też jednego dnia wierzę, drugiego nie wierzę.\nAle jest mi dobrze w modlącym się tłumie.\nPonieważ oni wierzą, pomagają mi wierzyć\nw ich własne istnienie, istot niepojętych.\nPamiętam, że zostali stworzeni niewiele niższymi od\nPod swoją brzydotą, piętnem ich praktyczności, są\nczyści, w ich gardłach, kiedy śpiewają, pulsuje tętno\nNaturalnie, jestem sceptyczny, ale razem\nśpiewam, pokonując w ten sposób przeciwieństwo\npomiędzy prywatną religią i religią obrzędu.\n« Wawrzonek: Idea monarchii w twórczości Dante Alighieri\nProszowski: O sytuacji w Nepalu »