Stan państwa litewsko-białoruskiego po Unii Lubelskiej (cz. 3) – KULTURA ENTER\nStrona główna/Stan państwa litewsko-białoruskiego po Unii Lubelskiej (cz. 3)\nStan państwa litewsko-białoruskiego po Unii Lubelskiej (cz. 3)\nZa mińskim “Arche” publikujemy ostatni, trzeci fragment opracowania poświęconego Unii Lubelskiej, pióra białoruskiego historyka Wasyla Drużyca. Ten tekst z 1923 roku warto dziś czytać jako swego rodzaju ćwiczenie z perspektywy ogladu zdarzeń. Ale również warto, trzymając w jednej ręce numer „Arche” poświęcony wspólnym, polsko-białoruskim punktom historii, w drugiej trzymać „Księgę Wielkiego Księstwa Litewskiego” wydaną w roku 2009 przez Ośrodek Pogranicze, podczytując na przykład to, co pisał o Unii Lubelskiej Wladimir Arlou i inni polscy, litewscy, białoruscy historycy. (gk)\nWielki książę Hospodar\nPrzywilej unii lubelskiej uznaje za władcę wspólnej Rzeczypospolitej jednego króla, noszącego tytuł króla polskiego, wielkiego księcia litewskiego, ruskiego, żmudzkiego i in. Król jest wybierany przez Polaków i Litwinów wspólnie na sejmie w Polsce. W wyborze powinni uczestniczyć stany obojga narodów, jednak nieobecność jednego z nich nie powinna przeszkodzić elekcji. Oddzielny wybór przez Wielkie Księstwo i wyniesienie wybranego hospodara na tron litewsko-białoruskiego księstwa zostaje odwołany obecnie oraz w przyszłości. Wybrany władca powinien złożyć ogólną przysięgę obojgu narodom oraz w jednym miejscu i tymi samymi słowami potwierdzić ich prawa i wolności.\nJednak wcielenie w życie tych postanowień nie było proste. Już podczas wyboru Stefana Batorego byli nieobecni panowie rady i posłowie Wielkiego Księstwa, protestując w ten sposób przeciwko elekcji bez ich udziału; opierali się oni na tekście aktu unii lubelskiej, według którego żaden z narodów nie powinien omawiać spraw bez obecności innego. Panowie rady i posłowie wytykali Stefanowi Batoremu, iż wybrany tylko przez Polaków, używa tytułu wielkiego księcia litewskiego, chociaż oni nie wybierali go na swego księcia, nie zapraszali na tron oraz nie stawiali mu warunków. Aczkolwiek Batory potwierdził przysięgą warunki rządzenia, jednak przysięga ta jest pozbawiona mocy, ponieważ jest sprzeczna z żądaniami i wolą Litwinów. Litewsko-białoruscy posłowie prosili króla o powstrzymanie się od koronacji i zaczekanie na sejm zwołany w Warszawie, na którym odbędzie się nowa elekcja za zgodą obojga narodów. Jeżeli król nie przychyli się do ich żądań, to posłowie Wielkiego Księstwa wyjadą, składając protest przeciwko naruszeniu ich praw i postanowień unii.\nLitewsko-białoruscy przedstawiciele protestowali również przed senatem i posłami polskiego sejmu o pogwałceniu ich praw poprzez koronację bez ich udziału, oznajmiając, iż są zwolnieni z przestrzegania unii, zerwanej przez Polaków. W celu uregulowania wzajemnych stosunków Polacy oddelegowali swych posłów na Litwę do Mścibohowa, gdzie zebrały się na zjazd litewsko-białoruskie stany. Zjazd zgodził się uznać Stefana Batorego za wielkiego księcia i wyprawił specjalne poselstwo do króla, aby przedstawić mu warunki, na jakich to uczyni. Po upływie ponad miesiąca od koronacji król po raz drugi, 29 czerwca, złożył przysięgę przed litewsko-białoruskimi posłami w obecności senatorów i szlachty Korony, podkreślając w specjalnym liście, iż uczynił to dla dobra i zgody poddanych mu narodów. Oprócz oddzielnej przysięgi król Stefan Batory zadowolił żądania litewsko-białoruskiego księstwa również w specjalnym dokumencie, w ten sposób formalnie przekreślając postanowienia unii lubelskiej.\nUznanie i przysięga Zygmunta Wazy, jak widać, również odbyły się osobno. W Statucie podkreśla się tę oddzielną przysięgę władcy na wierność Wielkiemu Księstwu: „My Hospodar obiecujem też i ślubujem pod tą przysięgą Naszą, którąśmy uczynili wszystkim Obywatelom wszystkich ziem Wielkiego Księstwa Litewskiego” (III, 1). Fakty te świadczą o tym, iż litewsko-białoruskie warstwy rządzące nie liczyły się z aktem unii, natomiast wprowadzały w życie swój punkt widzenia na księcia jako hospodara nie wspólnej Rzeczypospolitej a swego własnego hospodara odrębnego państwa litewsko-białoruskiego. Taki pogląd na najwyższą władzę hospodara Wielkiego Księstwa Litewskiego jako na swego księcia znalazł odbicie w Statucie z roku 1588 – nowej konstytucji Wielkiego Księstwa.\nKonstytucja ta jako najwyższe prawo obowiązuje również hospodara. Władca, „stróż pospolitej wolności”, ograniczył swe prawa, a więc obecnie nie „zadania” i nie „upodobania” leżą u podstaw władzy hospodara, ale „pewną granicę panowania ich nad nami prawa zamierzyły”, w tym, że „raczyłeś uczynić Statut nowy”.\nTa ogólna sytuacja władcy, podlegającego Statutowi, w szczególnych wypadkach została skonkretyzowana. Hospodar wielki książę stosownie do swego tytułu posiada obszary ziemi i majątki; w razie sporów „w tej rzeczy ziemnej mamy My i potomkowie Naszy Wielkie Książęta Litewskie, także jednym prawem, jako i poddani Naszy Wielkiego Księstwa sądzić się”.\nMając władcę, który jest nie tylko wielkim księciem litewsko-białoruskim, lecz również królem polskim, Statut zabezpiecza poprzez szereg artykułów prawa Wielkiego Księstwa przed możliwym naruszeniem ich ze strony władcy, jako króla polskiego. O takich odgraniczeniach była mowa przy rozpatrywaniu zamieszkania. Statut wyraźnie zabronił władcy rozdawnictwa ziemi, dzierżaw, dóbr i urzędów „cudzoziemcom” i „zagranicznikom”, o czym stanowi nie tylko ogólny artykuł, lecz również szczegółowe.\nW całym Statucie władca jest uznawany za wielkiego księcia litewsko-białoruskiego państwa. Jeśli nawet spotyka się nazwa króla polskiego i wielkiego księcia litewskiego, to Statut rozpatruje posadę władcy tylko jako wielkiego księcia „tutejszego państwa”, a nie jako władcy Rzeczypospolitej.\nNadzwyczaj charakterystyczne jest milczenie Statutu w kwestii wspólnej władzy króla Rzeczypospolitej nawet w tych wypadkach, kiedy jest mowa o wspólnych urzędach takich, jak sejm. W Statucie ani słowa nie powiedziano o miejscu zwoływania sejmu, ani o tym, że odbywa się on wspólnie z sejmem polskim, nie spotyka się również słów „Polska”, „Polak”. Świadczy to o tym, iż nawet w tym urzędzie, naprawdę wspólnym dla Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego, faktycznie nie było niczego wspólnego. Jedna osoba, ale odrębna władza tej osoby jako króla polskiego i wielkiego księcia litewsko-białoruskiego. Rządzi ona według osobnych dla każdego państwa praw a jednocześnie sama im podlega. Tak więc, jeżeli chodzi o ten kierunek, unia poniosła klęskę i niczego nie uzyskała oprócz utrwalenia sytuacji, występującej przed rokiem 1569, iż na czele dwóch sfederowanych państw będzie stać jedna osoba.\nRada. W państwie litewsko-białoruskim przed zawarciem unii lubelskiej razem z hospodarem sprawowała rządy Rada. Wykształciła się ona z rady wielkoksiążęcej, w czasach feudalizmu złożonej z książąt i panów, pod rządami których znajdowały się rozległe obszary ziem, oraz z tych osób, które zapraszał na radę wielki książę. Wraz ze zniesieniem władzy politycznej książąt feudałów i utworzeniem jedynowładztwa wielkiego księcia litewsko-białoruskiego w czasach Witolda do rady zaczęli wchodzić współpracownicy wielkiego księcia, którzy pomagali mu utworzyć jedynowładztwo. Ci panowie i książęta również byli wielkimi właścicielami ziemskimi. Zostali namiestnikami wielkiego księcia na odrębnych terytoriach, wchodzących w skład państwa litewsko-białoruskiego, zagarnęli urzędy centralne, zarządzające państwem, oraz urzędy dworskie, które pomagały wielkiemu księciu w gospodarowaniu jego rozległymi dobrami ziemskimi. Pod koniec XV w. skład Rady Wielkiego Księstwa Litewskiego ostatecznie się uformował. Weszli do niej biskupi katoliccy – wileński, łucki, żmudzki i kijowski, wojewodowie, kasztelani, starostowie żmudzki i łucki, marszałek ziemi wołyńskiej, kanclerz i podkanclerz, hetman, marszałek ziemski, marszałek dworski i podskarbi ziemski.\nOprócz urzędników państwowych w skład Rady wchodzili urzędnicy dworscy, marszałkowie, podczaszowie, podkomorzowie, stolnicy, koniuszowie, podstolowie, łowczowie, kuchmistrze, miecznicy, chorążowie, podskarbiowie dworscy, pisarze i sekretarze.\nNiektórzy książęta i panowie, jako przeżytek dawnych czasów, zasiadali w radzie według prawa osobistego, a nie z urzędu, np. kniaziowie – Mścisławski, Zasławski, Sanguszkowicz, Czartoryski, Słucki oraz panowie – Hlebowicze, Chreptowiczowie, Pacowie i in.\nZe składu wszystkich członków Rady już w drugiej połowie XV w. wyodrębniają się „starsi panowie”, „rada najwyższa”, „hospoda starsza”, „prałaci i panowie starsi”.\nDo końca pierwszego dwudziestopięciolecia XVI w. wszyscy członkowie Rady byli pełnoprawni i nazywali się panowie rada. Stopniowo tworzy się tajna rada, odróżniająca się od pełnego składu Rady; ta ostatnia występuje tylko podczas wyjątkowych okazji i jest nazywana sejmem panów rady. Do tajnej rady nie weszli urzędnicy dworscy, kniaziowie i panowie, natomiast weszli wszyscy biskupi, wojewodowie, kasztelani, starostowie – żmudzki i łucki, marszałek ziemi wołyńskiej, kanclerz i podkanclerz, hetmani, marszałek ziemski i dworski oraz podskarbi ziemski.\nOdmienna narodowość i wiara nie przeszkadzały „osobom stanu świeckiego” w zajmowaniu wyższych urzędów i miejsca w Radzie, w której zasiadali katolicy obok prawosławnych. Religia wpłynęła tylko na skład Rady stanu duchownego; kler Rady składał się tylko z biskupów katolickich, którzy otrzymali to miejsce po tym, jak Litwa przyjęła katolicyzm. Prawosławni biskupi nie mieli wstępu do Rady. Po unii lubelskiej skład Rady zmienił się tylko w tym, że wszyscy urzędnicy dworscy, jak również kniaziowie i panowie, osobiście zasiadający w Radzie, odpadli i członkami Rady zostali tylko członkowie tajnej rady i to w okrojonym składzie, gdyż odpadli urzędnicy ziem anektowanych – Ukrainy i Podlasia, którzy zostali członkami polskiego senatu. Żądania stanów litewsko-białoruskich i poszczególnych osób (jak książę Słucki) wprowadzenia do składu Rady wszystkich wcześniejszych jej członków nie zakończyły się sukcesem.\nKompetencje Rady. Według przywileju 1492 r., formalnie ograniczającego hospodara państwa litewsko-białoruskiego, wielki książę powinien był rozstrzygać następujące sprawy po naradzie i zgodzie z panami rady: posyłać poselstwa do cudzych krajów i prowadzić sprawy dyplomatyczne, uchylać prawa wcześniej ustanawiane z panami rady, odbierać i rozdawać urzędy, czynić różne wydatki ze skarbu państwowego i wydawać orzeczenia sądowe w ważnych kwestiach. Przywilej ten utrwalał zwyczaj istniejący do tego roku. Obecnie wielki książę był zmuszony przez prawo do rozstrzygania w przyszłości spraw państwowych po uzgodnieniu z panami rady. Rozstrzygając sprawy bieżące hospodar uzgadniał je z tymi panami rady, którzy byli w tym czasie przy nim; aby powziąć ważniejsze decyzje zwoływano wszystkich panów na ogólny zjazd. Takie zgromadzenie nazywało się sejmem panów rady. Rozstrzygano na nim zagadnienia, z powodu których sejm był zwołany, jak również nagromadzone sprawy związane z zarządzaniem państwem.\nGdy do sejmów panów rady dołączała szlachta albo jej przedstawiciele, to takie zgromadzenie nazywało się wielkim walnym sejmem. Walny sejm jest zwoływany wtedy, gdy sprawy nie mogą być rozstrzygnięte bez „pozwolenia” szlachty. Szlachta zaczyna stopniowo interesować się wszystkimi sprawami państwowymi, a nie tylko tymi, które są stawiane przez władze i panów rady. Zaczyna wnosić w swoim imieniu «prośby» do hospodara. Hospodar odpowiada na nie po porozumieniu z panami rady. Władza ustawodawcza faktycznie należała do panów rady, co było utrwalone statutem z roku 1529. Szlachta zaczyna domagać się poszerzenia swych praw w czasie pomiędzy pierwszym a drugim statutem. Statut z roku 1566 postanawia, iż władza ustawodawcza należy do wszystkich stanów wielkiego walnego sejmu. Tak więc tylko przed unią lubelską została ograniczona władza ustawodawcza rady a jej organem został wielki walny sejm.\nJednocześnie z ograniczeniami władzy ustawodawczej rady zostało uchylone wyjątkowe prawo panów rady, kniaziów i panów – sądzić się tylko u hospodara. Zostały utworzone nowe wybieralne sądy szlacheckie, którym podlegają i panowie, i szlachta.\nWedług przywileju unii lubelskiej sejmy i rady obu narodów zawsze będą wspólne koronne pod przywództwem swego władcy króla polskiego. Panowie radni zasiadać będą w nich między senatorami, a następnie posłami, oraz omawiać sprawy i Polski, i Litwy na sejmach i poza nimi.\nMiejsce litewskich panów rady, duchownych i świeckich, zostało wyznaczone pośród panów koronnych już jako miejsce w jednym senacie, a następnie wyznacza się miejsce każdemu panu rady we wspólnym senacie.\nTakie postanowienie rozstrzygało położenie rady na sejmie wielkim walnym, organie, przede wszystkim, ustawodawczym, lecz zupełnie nie określało znaczenia rady jako wyższego organu administracji i sądu, dzięki czemu Wielkie Księstwo Litewskie znalazło się w dosyć wygodnym położeniu. Dawało to Księstwu możliwość samemu tworzyć i budować własny urząd naczelny – Radę jako kierowniczy organ państwowy.\nJuż „Pacta conventa” Henryka nakazywały, by każdy sejm wyznaczył po 16 senatorów z Polski i Wielkiego Księstwa Litewskiego do przybocznej rady królewskiej, tak zwanych rezydentów, z którymi król powinien był uzgadniać istotne sprawy państwowe. Ogólne ujęcie sprawy nie zadowalało litewsko-białoruskich panów rady. Podczas elekcji Stefana Batorego znów zostają wysunięte żądania uregulowania położenia Rady. W dokumencie z 29 czerwca 1576 r. Stefan Batory postanawia, że litewsko-białoruscy panowie rady powinni być w radzie stale przy boku władcy. Dzięki temu, iż senatorów litewsko-białoruskich jest mniej, niż polskich i ich kadencja kończy się wcześniej, litewsko-białoruscy panowie rady są naznaczeni do rady przybocznej w pierwszej kolejności, a po nich koronni senatorowie.\nSenatorowie Polski i panowie rada państwa litewsko-białoruskiego nie uważani są za przedstawicieli jednego wspólnego państwa, a za obrońców interesów dwóch państw – polskiego i litewsko-białoruskiego, chociaż i zjednoczonych w jedną Rzeczpospolitą, ale posiadających swoje odrębne prawa i różne interesy.\nIII Statut Litewski utrwalił znaczenie rady jako instytucji, przy pomocy której wielki książę rządzi państwem litewsko-białoruskim. Rada występuje jako urząd samodzielny, bez wspólnoty i związku z senatorami koronnymi. Wprawdzie Statut nie wylicza kompetencji Rady oraz spraw, którymi się zajmowała, lecz istnienie Rady, jako instytucji odrębnej od senatu polskiego, występuje tu wyraźnie.\nStatut odróżnia radę przyboczną od sejmu panów rady. Wyodrębnia sprawy, które są rozstrzygane przez władcę razem z panami rady przybocznej, rezydentami.\nW przypadku niezadowolenia z orzeczenia sądu w różnych sprawach ziemskich, wynikłych między szlachtą a władcą i braku zgodności wśród komisarzy, wysłanych w celu rozstrzygnięcia takich sporów, jak również o bezprawnych daninach lub przywłaszczeniu spadków, występuje prawo do składania apelacji.\nProcesy o nieprawidłowe dzierżawy gruntów i majątków szlacheckich, jak również o pogwałcenie swobód i wolności szlacheckich są rozstrzygane „z prawa i z sądu sprawiedliwego przez Nas i potomki Nasze, za radą Rad Naszych Wielkiego Księstwa Litewskiego”. Najem i wprowadzenie wojska w granice państwa litewsko-białoruskiego nie może się zdarzyć bez wiedzy panów radnych.\nStanowiska państwowe przyznaje hospodar wraz z panami radą. Chorążowie są wybierani z kandydatów, wyłonionych przez stany „kogo się nam z pany radami Naszemi najprzystojniej zdać będzie”.\nW celu rozstrzygnięcia wielu spraw, jak sądowniczych, tak i administracyjnych, zwoływane są zebrania – „sejmy panów rady” – jako pełnia władzy. Zebrania Rady zwykle odbywają się na sejmie wielkim walnym.\nStatut zaznacza, że sprawy sądowe, dotyczące honoru, są rozpatrywane tylko na sejmie walnym. Sejmy wielkie walne są zwoływane po uzgodnieniu z panami radą. Panowie rada, jako urząd, występują na zjeździe głównym w Słonimie przed sejmem wielkim walnym. Zjazd główny odbywa się dwa tygodnie przed otwarciem sejmu; na zjeździe tym są rozpatrywane instrukcje wszystkich ziem i powiatów, oraz zostaje powzięta wspólna uchwała w imieniu całego Księstwa. Statut nie wymienia wszystkich aspektów działalności Rady, tylko przypadkowo je porusza. Należy nadmienić, iż działalność Rady jest szeroka, widać to po tych sprawach, które Statut pozostawia w gestii sejmu. Są to: ustawy, dotyczące służby ziemskiej, wojen, ustanowienie podatku „szerebczyzny” oraz innych podatków. Tak więc, wszystkimi sprawami, oprócz tych rozstrzyganych przez sejm wielki walny, zajmuje się rada wspólnie z hospodarem.\nStatut, podkreślając przede wszystkim działalność sądowniczą Rady, jednocześnie nie określa składu sądu. Konstytucja sejmu z 1588 r. do sądu sejmowego Rady wprowadza już osiem osób z izby poselskiej, sąd więc staje się sejmowym, a nie sądem panów rady. Z biegiem czasu liczba sędziów z izby poselskiej powiększa się do 12, 24 i 54 osób. Można mniemać, iż prawo to w jednakowym stopniu odnosiło się jak do polskich, tak i litewsko-białoruskich posłów, chociaż w konstytucji nie ma o tym mowy.\nOstatecznie sąd sejmowy został uformowany pod koniec istnienia Wielkiego Księstwa Litewskiego przez ordynację sejmu z 1775 r. Sąd ten składał się ze wszystkich panów rady i przedstawicieli izby poselskiej w liczbie 30 osób: 20 posłów polskich i 10 z Wielkiego Księstwa. Sędziowie litewsko-białoruscy byli wybierani na osobnym posiedzeniu posłów Wielkiego Księstwa, a polscy – na posiedzeniu posłów koronnych.\nNa posiedzenia sądów zostały wyznaczone trzy sześciodniowe okresy: dwa dla Korony i jeden, 1-ego czerwca, dla Księstwa. W przypadku spraw nie cierpiących zwłoki i pilnych król mógł zwołać sąd sejmowy Księstwa w każdym innym terminie.\nTak więc, działalność sądownicza rady Wielkiego Księstwa, która z biegiem czasu przybrała postać sejmowej instrukcji sądowej, istnieje i po unii lubelskiej, zmieniając tylko formę swej działalności.\nW III Statucie Litewskim o działalności rady jako wyższego organu kierującego prawie się nie mówi. Nie mniej w niektórych przypadkach rada zajmuje się rozstrzyganiem takich spraw, które znajdują się w kompetencjach sejmu wielkiego walnego. Na podstawie konstytucji 1690 r. widzimy, że w latach 1687 i 1689 Rada Księstwa powzięła uchwały o nadzwyczajnych podatkach. Uchwały te zostały podjęte ze względu na pilne potrzeby państwowe ‒ konieczność wypłaty wojsku należnego mu żołdu, gdy dwa pod rząd sejmy zostały zerwane. Sejm z roku 1690 zatwierdził działalność Rady Księstwa, jednak zaznaczył, iż odtąd senat nie będzie uchwalał podatków, a król zobowiązał się w imieniu swoim i swoich następców nie wydawać odpowiednich uniwersałów. Interesujące jest to, co podkreśla konstytucja, iż Senatus consultum ‒ uchwała Rady ‒ została powzięta tylko przez radę litewsko-białoruską, bez udziału senatorów polskich, oraz to, że na posiedzeniu było dużo panów rady Wielkiego Księstwa Litewskiego.\nTo podkreślanie wielkości rady, borabigna, jest przytaczane w konstytucji w celu uzasadnienia jej działalności, w tym wypadku, sprzecznej z prawem. Jest oczywistym, iż w państwie litewsko-białoruskim w sprawach nie tylko sądowniczych, ale finansowych i podatkowych Rada Księstwa przeprowadzała osobne posiedzenia i podejmowała na nich uchwały niezbędne dla całego państwa. Kiedy Rada była zmuszona nakładać nawet podatki, to bieżące sprawy administracyjne, rozumie się, także były rozpatrywane przez nią. Odrębna (od senatu polskiego) działalność sądownicza i administracyjna rady litewsko-białoruskiej po unii lubelskiej nie ulega wątpliwości.\nSejm Wielki Walny\nJuż w XV w. w Wielkim Księstwie Litewskim zostaje zwołany przez hospodara i panów rady sejm wielki walny. Początkowo w sejmie wielkim walnym biorą udział wielcy właściciele ziemscy. Poczynając od pierwszego ćwierćwiecza XVI w. na sejmy są zapraszani również bojarzy szlachta, to znaczy średni i drobni właściciele ziemscy. W pierwszym okresie nie było oddzielnych przedstawicieli, a zapraszano ogół szlachty. Za Zygmunta Starego w 1511 r. po raz pierwszy zarządzono, by dzierżawcy zwoływali szlachtę według powiatów oraz proponowali jej wybierać po dwóch przedstawicieli z każdego powiatu. Stopniowo ta praktyka zaczęła dominować, jednak nadal cała szlachta mogła brać udział w pracy sejmu. Na sejmie wileńskim w latach 1565―1566 została przeprowadzona reforma administracyjna. Wielkie Księstwo zostało ponownie podzielone na województwa i powiaty. W każdym powiecie były utworzone sejmiki powiatowe, które hospodar zobowiązał się zwoływać przed sejmem walnym nie później niż cztery tygodnie przed jego obradami.\nNa sejmiki powiatowe powinni byli przybywać wojewodowie, kasztelanowie, panowie i ogół szlachty powiatu i omawiać wszystkie sprawy, ogłoszone przez hospodara, oraz własne. Powinni byli z każdego powiatu sądowego wybrać dwóch posłów i wysłać ich na sejm wielki walny z instrukcjami i pełnomocnictwem do podejmowania decyzji co do spraw ogłaszanych przez hospodara, jak również „innych rzeczy wedle czasu i potrzeby”. Stany wcześniej zwoływane na sejmy wielkie walne ‒ książęta, panowie chorągiewni, marszałkowie i wszyscy inni urzędnicy ziemscy i dworni, mieli prawo osobiście jeździć na sejmy i oddawać głosy według dawnego zwyczaju.\nSejm przed unią lubelską składał się z następujących „stanów, przynależnych sejmowi”.\nZ książąt, oprócz tych, którzy zajmowali urzędy, zwoływano na sejm wszystkich książąt Wiśniowieckich, Giedroyciów, Dereczyńskich, Druckich, Zbaraskich, Kurcewiczów, Łukomskich, Świrskich, Masalskich, Różyńskich, Sanguszków, Słuckich, Sokolińskich, Czetwertyńskich, Czartoryskich. Z panów ̶ wszyscy panowie Wołowicze, Hlebowicze, Hornostajowie, Dowojnowie, Zawiszowie, Iliniczowie, Kiszkowie, Narbutowie, Ościkowicze, Pacowie, Sołogubowie, Sapiehowie, Tyszkiewicze, Chreptowicze, Szemiet. Oprócz tego w skład sejmu wchodzili posłowie ziemscy, wybierani przez wszystkich właścicieli ziemskich stanu szlacheckiego na sejmikach powiatowych. Wszyscy uczestnicy sejmu, wszystkie „stany sejmowi należne” byli faktycznie pododdziałami jednej klasy społecznej korzystającej z praw szlachectwa. Ani mieszczaństwo, ani bojarstwo, to znaczy stan wojskowy, który nie otrzymał szlachectwa, ani chłopi nie mieli swych przedstawicieli w sejmie.\nPrzed samą unią lubelską w 1568 r. miejsce w sejmie otrzymali mieszczanie miasta stołecznego Wilna, na wzór ważniejszych polskich miast. Dano im prawo wysyłania na sejm walny dwóch lub trzech burmistrzów, którzy mogli zabrać głos tylko wtedy, gdy na sejmie będzie mowa o Wilnie.\nPodczas posiedzeń sejm wielki walny dzielił się na dwa „koła”: „koło” panów rady oraz „koło” rycerskie, szlacheckie. Każde koło omawiało sprawy osobno, a następnie, tak jak i w sejmie polskim, uchwały wymagały zgody obu izb. Sejm miał arystokratyczny charakter. Magnaci, to znaczy wielcy właściciele ziemscy, zasiadali nie tylko w Radzie, ale jako książęta, panowie, urzędnicy ziemscy i dworscy wchodzili również w skład koła rycerskiego. W składzie sejmu odzwierciedlał się feudalny charakter ówczesnego społeczeństwa Wielkiego Księstwa Litewskiego. W sejmie wielkim walnym uczestniczyły tylko te osoby, które korzystały z suwerennych praw na swych ziemiach będąc pod wyższym suzerenem ‒ wielkim księciem. W istocie sejm wielki walny był kongresem litewsko-białoruskich feudałów oraz ich pełnomocnych przedstawicieli na czele z hospodarem wielkim księciem. Przedstawiciele miast litewsko-białoruskich nie byli pełnoprawnymi członkami sejmu, bo miasta litewsko-białoruskie nie zostały państwami feudalnymi, pełnoprawnymi z odpowiednim mieniem książąt i panów; nie było i przedstawicieli chłopów, poddanych wielkoksiążęcych lub pańskich; ani przedstawicieli duchowieństwa jako odrębnego stanu, bo duchowieństwo otrzymywało swoje stanowiska od feudałów Księstwa i uważano ich za urzędników kościelnych; nie było również przedstawicieli szlachty, mieszkającej na dobrach pańskich i w hospodarskich majątkach spadkowych, gdyż była ona w sytuacji wasali drugiego stopnia. Tylko ta szlachta, która posiadała ziemie bezpośrednio z nadania hospodara wielkiego księcia i liczyła się wasalami, jak książęta i panowie, pierwszego stopnia, posiadała prawo uczestniczenia w obradach sejmu.\nSzlachta litewsko-białoruska od 60-ych lat XVI w. zaczęła prowadzić walkę z panami i książętami i domagać się władzy. Żeby zwyciężyć swych przeciwników, umocnić swe szeregi i osłabić magnatów, wysuwa żądania zawarcia unii z Polską, spodziewając się, że przy pomocy szlachty polskiej odniesie zwycięstwo nad swymi magnatami. Nadzieje z tym związane częściowo spełniły się wraz z unią lubelską, kiedy to sejmy Wielkiego Księstwa i Polski „spólnie sejmowali”.\nJeszcze przed unią lubelską sejm litewsko-białoruski otrzymał pewną organizację. Wraz z przyjęciem unii sejm stał obradować wspólnie z sejmem polskim, jednak nie przyczyniło się to do zlania obu sejmów w jeden organizm. Przeszkodą w tym była sama struktura sejmu: prawa jego przedstawicieli ‒ posłów ziemskich, wybieranych na sejmikach powiatowych. Sejmiki powiatowe zostały utworzone 30 grudnia 1565 r. Funkcjonowanie ich normował II Statut Litewski, określając je jako przedsejmowe zjazdy szlachty powiatu, przygotowującej się do następnego sejmu.\nWraz z połączeniem sejmów polskich i sejmów Wielkiego Księstwa Litewskiego w jeden wspólny sejm takie sejmiki powiatowe powinny były nabyć szczególnie ważne znaczenie dla obrony swych praw. Znaczenie to poszerzało się dzięki nadaniu im zarysowanych form, dających możliwość całemu Księstwu występowania jako zorganizowanej jednostce. Ostatecznie taka organizacja została utrwalona przez Statut z 1588 r.\nStatut z 1588 r. wyróżnia już trzy rodzaje sejmików: 1) przedsejmowy, 2) posejmowy oraz sejmik lub zjazd główny przed sejmem wielkim walnym.\nSejmiki powiatowe przedsejmowe są zwoływane „dla lepszego porządku we wszystkich rzeczach i sposobów ku sprawiedliwości i obronie, iżby z wolą wszystkich na Sejmie i potrzeby się ziemskie stanowiły, odprawowane były”. Sejmiki zwoływane są przez hospodara „za poradą Rad Naszych tegoż Państwa” listami hospodarskimi.\nNa sejmiki zjeżdżają się następujące osoby: „biskupi, wojewodowie, kasztelani i urzędnicy ziemscy, książęta, panowie i szlachta, każdy w swym województwie abo powiecie”.\nSprawy, rozważane na sejmiku, są przedstawiane przez hospodara w listach oraz poprzez posłów hospodara, wysyłanych na sejmiki specjalnie w tym celu. Jednak zebrani panowie i szlachta mają prawo wnosić i omawiać swoje projekty, „nie mniej też i o wszystkich potrzebach i dolegliwościach onego powiatu i województwa”. Omówiwszy przedstawione na sejmiku propozycje, sejmik wybiera dwóch posłów z każdego powiatu, których to upoważnia i daje im pełnomocnictwa do prowadzenia obrad na sejmie walnym. Aby posłowie rozstrzygali sprawy na sejmie zgodnie z postanowieniami sejmiku, otrzymują instrukcje na piśmie: „za pieczęćmi obywatelów tego powiatu”. Każdy poseł otrzymuje od swego powiatu lub województwa potrzebną sumę pieniędzy na „strawę”. Posłowie z Mińska, na przykład, otrzymywali pieniędzy strawnych sto sześćdziesiąt kop groszy.\nPo obradach sejmików powiatowych, dwa tygodnie przed otwarciem sejmu wielkiego walnego, odbywał się sejmik główny, czyli zjazd wszystkich wybranych posłów, jak również panów rady. Na miejsce obrad sejmiku głównego Statut z 1588 r. wyznacza Słonim.\nZjazdy główne mają za zadanie dopasowanie i uporządkowanie wszystkich instrukcji sejmików powiatowych, jak również wszystkich spraw ziemskich oraz potrzeb Wielkiego Księstwa.\nPo zakończeniu obrad sejmu wielkiego walnego po czterech tygodniach powinny odbyć się w każdym powiecie sejmiki posejmowe, lub relacyjne. Posłowie o swoim powrocie z sejmu zawiadamiali wojewodę lub starostę albo ich zastępców, którzy przez woźnych informują o tym szlachtę i zwołują ją na sejmik w celu wysłuchania sprawozdania przybyłych posłów.\nSzlachta, która nie przybyła na sejmik, nie odpowiadała za nieobecność, ale powinna wykonywać wszystkie uchwały sejmowe. Uchwały sejmowe są udostępniane każdemu posłowi przez kancelarię państwową bezpłatnie. Uchwały te „za pieczęcią naszą” poseł powinien podać „ku zachowaniu przy księgach ziemskich urzędowi ziemskiemu” „i do ksiąg grodzkich dać to wpisać”.\nPrzy takiej strukturze sejmu środek ciężkości jest przeniesiony z sejmu na powiat. Zjazd powiatowy aktywnie rozpatruje wszystkie sprawy państwowe; podejmuje uchwały i układa odpowiednie instrukcje, to znaczy z góry rozstrzyga wszystkie uchwały sejmu. Wybrani na sejm posłowie nie mogli nie zastosować się do swych instrukcji, tym bardziej, że powinni byli składać sprawozdanie przed swymi wyborcami. Gdy posłom nie udawało się na sejmie walnym wprowadzić w życie postulatów swego powiatu, to wnosili protesty, wpisując je do ksiąg kancelarii państwowej a wypisy z nich przywożąc swoim wyborcom w celu usprawiedliwienia się.\nSzczególnie ważne znaczenie posiadały zjazdy główne jako zebrania całego Księstwa. Po utracie swych sejmów walnych główny zjazd Wielkiego Księstwa Litewskiego był tym organem, który odzwierciedlał pragnienia, potrzeby oraz wolę całego państwa. Jak ustala III Statut jest on zwoływany w Słonimiu w celu wypracowania jednomyślności „umysłów” oraz zgody instrukcji oddzielnych powiatów. Tak więc, zjazd główny był zebraniem przedsejmowym całego Księstwa i był związany z działalnością sejmu wielkiego walnego.\nTakie zjazdy, jednak, w niektórych przypadkach nabierały charakteru sejmów samodzielnych, które podejmowały ostateczne decyzje. W 1577 r. Stefan Batory zwołał zjazd główny całego Księstwa w Wołkowysku w celu uchwalenia podatku na potrzeby wojska. Zjazd spełnił żądania króla i nałożył podatek na litewsko-białoruskie ziemie, zastrzegając jednocześnie, że wpływy z podatków przeznaczone zostaną tylko na potrzeby Wielkiego Księstwa Litewskiego, a nie na co innego. Zjazdy takie były zwoływane w Wilnie w latach 1578, 1580, 1582 i 1584.\nJeszcze większe znaczenie odgrywały zjazdy główne w czasach bezkrólewia. Były to zjazdy w roku 1587. 29 stycznia 1587 r. w Wilnie zebrały się rady duchowne i świeckie. Zjazd ten podjął szereg uchwał w sprawach religii, sądownictwa, obronności i skarbu. Odnośnie religii został zatwierdzony akt Konfederacji Warszawskiej z 1573 r., zapewniający swobodę wyznania. Co do sądownictwa, to zostały powołane sądy nadzwyczajne, kapturowe. Wyłoniły się one z sądów zwyczajnych ‒ ziemskich, grodzkich i podkomorzych. Sądy powinny były zbierać się co miesiąc w znanym dla wszystkich terminie.\nOdnośnie obrony postanowiono poczynić starania o gotowość bojową zamków, zwiększyć garnizony wojska zaciężnego oraz, w wypadku wojny, powołać pospolite ruszenie z rozkazu wielkiego hetmana litewskiego. W sprawach skarbowych postanowiono przyjąć sprawozdanie pieniężne podskarbiego od wszystkich urzędników majątków hospodarskich i poborców powiatowych: w wyznaczonym terminie wszyscy urzędnicy i poborcy powinni wpłacić należne skarbowi pieniądze pod groźbą kary śmierci oraz konfiskaty mienia.\nDrugiego października 1587 r. w Wilnie zbiera się nowy zjazd panów rady i całego rycerstwa Wielkiego Księstwa Litewskiego ze wszystkich województw i powiatów. Został on zwołany przez senatorów i szlachtę, która była na warszawskim sejmie elekcyjnym. Zjazd debatował nad tym, co ma czynić Wielkie Księstwo w związku z przeprowadzonym przez Polaków wyborem dwóch króli na tron Rzeczypospolitej z pogwałceniem postanowień unii. Aby rozstrzygnąć to zagadnienie został wyznaczony na 8 listopada nowy zjazd w Wilnie. Zjazd ten (odbył się w zaplanowanym terminie) naznaczył poselstwo z pięciu senatorów i dwudziestu szlachciców do wybranych nominantów ‒ arcyksięcia austriackiego Maksymiliana oraz szwedzkiego królewicza Zygmunta Wazy w celu pertraktacji zgodnych z instrukcją sejmu. Naznaczył zebranie sejmików ze wszystkich powiatów Wielkiego Księstwa celem wyłonienia posłów na nowy zjazd. Na wszelki wypadek zjazd powołał pospolite ruszenie z rozkazu hetmana wielkiego.\nW drugiej połowie XVII w. zjazdy przestano zwoływać, zamieniają je w tym czasie sejmiki powiatowe, a groźba naruszenia praw Wielkiego Księstwa została zmniejszona dzięki liberum veto.\nZjazdy w czasach bezkrólewia przyjmowały charakter wcześniejszych sejmów, które rozstrzygały wszystkie sprawy państwowe bez wszelakich sankcji wspólnego sejmu na sejmikach powiatowych, a następnie przez panów radę i posłów ziemskich całego Księstwa na zjeździe głównym.\nZjazdy główne dawały możliwość obrony i faktycznie broniły interesów całego Księstwa, swoją działalnością podtrzymywały świadomość odrębności Księstwa.\nRozstrzyganie spraw Księstwa przed wspólnym sejmem wielkim walnym powinno było odbić się i na samej działalności sejmu, i na jego decyzjach. Jeśli zadaniem głównego zjazdu Księstwa było doprowadzenie do zgodności wszystkich uchwał sejmików powiatowych, to sejm wielki walny musiał zrobić to samo z uchwałami wszystkich zjazdów głównych, które były zwołane do końca XVII w. (oprócz Księstwa) w Wielkiej i Małej Polsce. Sejm wielki walny, jak odnotowuje literatura historyczna, w swej polskiej części posiadał charakter kongresu, to znaczy zjazdu suwerenów, którymi była szlachta, lub ich przedstawicieli, uczestniczących w sejmikach powiatowych szlachty. Jeśli można było pogodzić interesy szlachty na sejmikach powiatowych, a następnie na zjazdach głównych, to trudniej było to osiągnąć na sejmie wielkim walnym, na którym zbierała się szlachta z różnych państw, nie zawsze mających jednakowy interes i z zawczasu uchwalonymi ustawami, odnoszącymi się do każdego z nich. Szczególnie trudno było dojść do zgody między Polską a Wielkim Księstwem Litewskim, dążących do przeciwstawnych celów oraz posiadających różne punkty widzenia.\nW tym czasie, gdy Polska zaczęła uważać Wielkie Księstwo Litewskie za wcielone do Korony, Wielkie Księstwo dążyło do zachowania swojej państwowości i niezależności. Takie dążenia polskiej szlachty i Wielkiego Księstwa Litewskiego wyraźnie odzwierciedliły się nie tylko w walce, prowadzonej w różnych sprawach na wspólnym sejmie, szczególnie w drugiej połowie XVI w., lecz także w konstytucjach sejmowych oraz w kształcie ich budowy.\nUchwały sejmowe, czyli konstytucje, pierwszych sejmów po unii lubelskiej uważa się za podjęte przez jedną Rzeczpospolitą i jeden naród. Uniwersał poborowy, uchwalony na sejmie lubelskim w 1569 r., celowo podkreśla jedność państwa; Wielkie Księstwo Litewskie jest rozpatrywane, tak jak inne państwa ‒ Kijowskie, Wołyńskie, Pruskie, Mazowieckie, Żmudzkie ‒ to znaczy, jako ziemia, kraina Rzeczpospolitej, która znajduje się w takiej samej sytuacji, jak wymienione ziemie, należące do Polski.\nW akcie Konfederacji generalnej warszawskiej z roku 1573 także podkreśla się tę jedność państwową Rzeczypospolitej. Tendencje rozpatrywania Wielkiego Księstwa jako prowincji Polski utrzymywały się, jednak, niedługo. Już w 1573 r. obwieszczenie o wybranym królu zostaje wydane w innej formie: „My, rady duchowne i świeckie, rycerstwo i inne stany Korony Polskiej i Wielkiego Księstwa Litewskiego, razem z innymi państwami, należącymi do nich”. Korona i Księstwo znajdują się na jednym poziomie i w imieniu stanów obu państw powiadamiają o tym. W takiej też formie zostały wydane również pacta conventa artykułów henrykowskich. Konstytucja sejmu walnego koronacyjnego Stefana Batorego, która zatwierdziła prawa i wolności narodów Rzeczypospolitej, uchwalona została w takim samym kształcie.\nUznanie istnienia Wielkiego Księstwa jako odrębnego państwa, formalnie zatwierdzone w oficjalnych uchwałach, szybko doprowadza do wyodrębnienia uchwał odnośnie Księstwa lub konstytucji. Już sejm warszawski z roku 1590 wyodrębnia uchwały, odnoszące się do Księstwa, jednak nazywa je sprawami Wielkiego Księstwa Litewskiego.\nUchwały sejmu z 1607 r. są już podzielone na konstytucję Korony i konstytucję Wielkiego Księstwa Litewskiego. Większa część konstytucji XVII―XVIII w. została podobnie podzielona. Istotnie, i w konstytucjach koronnych trafiają się uchwały odnośnie Wielkiego Księstwa Litewskiego. Jednak takie uchwały są przyjmowane z zastrzeżeniem. „ Tę samą konstytucję przyjmuje również Wielkie Księstwo Litewskie”. Są także konstytucje mieszane, występujące pod jednym tytułem. Jednak to połączenie jest czysto formalne, zewnętrzne. W gruncie rzeczy, w takich konstytucjach jedne uchwały dotyczyły Polski, a inne Wielkiego Księstwa. Za przykład może posłużyć konstytucja z roku 1598. Podobny charakter mają również inne konstytucje, posiadające nagłówek konstytucji koronnych.\nTak wiec, wspólny sejm wielki walny, wyrażając interesy dwóch państw ‒ Polski oraz Wielkiego Księstwa, praktycznie poszedł drogą uznania odrębności Księstwa i Korony. Innego wyjścia nie było, uznanie to ujawniło się nie od razu, a po długiej walce parlamentarnej i odzwierciedliło się w różnych konstytucjach sejmowych, uchwalanych w imieniu Rady i posłów koronnych oraz Rady i posłów Wielkiego Księstwa. Następnie zgodnie z treścią jedne artykuły konstytucji zaczęły odnosić się do Korony, a inne ‒ do Litwy, w końcu, uchwały zostały podzielone na konstytucje koronne oraz konstytucje Wielkiego Księstwa.\nDążenia szlachty polskiej do inkorporacji Wielkiego Księstwa Litewskiego odbiły się na wyborze miejsca zwoływania sejmów. Bojąc się tendencji niepodległościowych panów litewsko-białoruskich i chcąc izolować szlachtę litewsko-białoruską od tych wpływów, na sejmie lubelskim szlachta polska na miejsce wspólnych obrad wybrała Warszawę, ignorując protesty przedstawicieli litewsko-białoruskich, którzy żądali zwoływania sejmów alternatim ‒ po kolei w Polsce i w państwie litewsko-białoruskim.\nDo 1653 r. wszystkie sejmy zwyczajne, za wyjątkiem sejmu toruńskiego z 1573 r., były zwoływane w Warszawie. W 1653 r. z powodu trudnej sytuacji zewnętrznej ‒ walki Polski z Ukrainą, która powstała przeciwko uciskowi pańskiemu, nadzwyczajny sejm dwutygodniowy został zwołany w Brześciu.\nKonstytucja sejmu wielkiego walnego w Warszawie z 1673 r. postanowiła zwoływać co trzeci sejm w granicach Wielkiego Księstwa, w Grodnie, za wyjątkiem sejmów konwokacyjnych, elekcyjnych i koronacyjnych, które powinny odbywać się w Polsce.\nRazem z wyznaczeniem miejsca, gdzie odbywają się sejmy, rozstrzygnięto niektóre sprawy zwyczajowe na posiedzeniach sejmu. Propozycje wnoszone na sejmach, niezależnie od miejsca ich obrad ‒ w granicach Korony czy Księstwa, dotyczące spraw koronnych, przedstawiane są przez pieczętarza, czyli kanclerza koronnego, a dotyczące spraw Księstwa ‒ przez kanclerza litewsko-białoruskiego Wielkiego Księstwa Litewskiego.\nUpływ czasu od zawarcia unii lubelskiej nie dopomógł zrastaniu się polskiej i litewsko-białoruskiej części sejmu w jedno ciało organiczne. Księstwo litewsko-białoruskie nie tylko nie umniejsza swych praw, lecz domaga się realizacji niektórych swych żądań, ogłoszonych na sejmie lubelskim, jak na przykład miejsce posiedzeń sejmu również na terytorium Księstwa, już ponad 100 lat później po unii lubelskiej. Fakt ten świadczy, że tradycyjne tendencje Księstwa nie umarły i księstwo nie utraciło swej świadomości państwowej. Księstwo nie zadowala się sytuacją, w której się znajduje, lecz dąży do poszerzenia swych praw, by równoprawność organizmów państwowych przejawiała się nawet w nieznacznych faktach, jak miejsce obrad sejmów wielkich walnych.\nAkt unii lubelskiej, do ostatniego czasu uważany za akt, który zjednoczył dwa państwa i definitywnie określił sytuację Wielkiego Księstwa Litewskiego w składzie Rzeczypospolitej, nie jest ostateczny. Nie wypada opierać się tylko na uchwałach sejmu lubelskiego odnośnie sytuacji Wielkiego Księstwa Litewskiego po 1569 r. Walka między Księstwem a Polską jest prowadzona i po unii lubelskiej. Jej wynikiem są nowe akty, korygujące lub likwidujące decyzje sejmu lubelskiego. Jednym z ważniejszych aktów jest III Statut Litewski z 1588 r., który dał początek niezależności państwowej Wielkiego Księstwa Litewskiego oraz stał się punktem oparcia dla Księstwa w jego walce z Polską o swą samodzielność. Innymi aktami, uzupełniającymi Statut, są konstytucje sejmowe, jednak ich prawidłowe zrozumienie jest możliwe tylko wraz ze zgłębieniem działalności sejmów wielkich walnych, dzienników sejmowych, zjazdów głównych Wielkiego Księstwa oraz litewsko-białoruskich sejmików powiatowych. Kolejnym zadaniem historii białoruskiej powinno być zbadanie tych organizacji oraz ich działalności. Tylko po gruntownym zbadaniu i wyjaśnieniu życia politycznego Białorusi w zakresie działalności tych ustaw, można będzie z przekonaniem mówić o wzajemnych stosunkach między Wielkim Księstwem Litewskim a Polską po zawarciu unii lubelskiej. Wraz z tym będzie ustalony prawidłowy pogląd na wpływ kultury polskiej na Białorusi oraz na zagadnienia o charakterze religijnym, którym dotąd nadaje się znaczenie polityczne.\nMimo niedostatecznego opracowania historii Wielkiego Księstwa Litewskiego po unii lubelskiej, można powiedzieć, iż wnioski historyków, wysnute na podstawie aktu przywileju lubelskiego o utracie przez Księstwo niezależności państwowej i zjednoczeniu się z Polską w 1569 r., są pośpieszne oraz nieuzasadnione. Na podstawie przywileju lubelskiego, III Statutu Litewskiego i konstytucji sejmowych można uważać za ustalone, iż Wielkie Księstwo Litewskie po 1569 r. posiada swe terytorium z ściśle określonymi granicami. Granice Księstwa ochraniane są specjalną strażą, przeprowadza się rozgraniczenie ziem litewsko-białoruskich od polskich. Zarówno wojska polskie, jak i litewsko-białoruskie nie mają prawa naruszać sąsiednie granice pod strachem wielkiej kary.\nMieszkańcy Wielkiego Księstwa Litewskiego korzystają z własnych i odrębnych praw, zawartych w Statucie. Polacy, jak i wszyscy cudzoziemcy, powinni byli nabyć indygenat, to znaczy zostać poddanym Wielkiego Księstwa, aby móc korzystać z takich samych praw, jak tubylcy. Mieszkańcy Księstwa posiadają swój zbiór ustaw ‒ Statut Litewski, swój własny sąd, swój białoruski język państwowy, który jest w użyciu do 1697 r.\nPo zawarciu unii Wielkie Księstwo Litewskie zachowało swój własny rząd centralny. Marszałek ziemski i dworski, kanclerz, podskarbi, hetman ‒ stanowiska, które istniały i przed unią. Z tymi stanowiskami były związane odpowiednie urzędy. Marszałek ziemski, jak i minister dworu wielkoksiążęcego, ze wszystkimi atrybutami swojej władzy, świadczy o tym, iż najwyższa władza księcia nie łączy się z władzą króla. Chociaż jedna osoba znajduje się na tym miejscu, jednak zajmuje ona dwa trony o różnej władzy na podstawie prawa każdego z państw. Kanclerz z kancelarią państwową Wielkiego Księstwa, w której były prowadzone wszystkie sprawy Księstwa, posiadając w swych rękach pieczęć państwową, bez której ani jeden rozkaz nie był prawomocny, był stałym obrońcą samodzielności państwowej księstwa litewsko-białoruskiego.\nPodskarbi ziemski to minister finansów Księstwa. Według umów unii lubelskiej zostały tylko wprowadzone monety o jednakowej formie i wadze. Odrębność finansów i skarbu Polski oraz Wielkiego Księstwa w pełni się zachowała. Każde z państw posiada własny budżet, długi jednej ze stron są ściśle egzekwowane od drugiej strony.\nHetman najwyższy wraz ze swoim namiestnikiem hetmanem polnym był ministrem wojskowym i głównodowodzącym wojsk litewsko-białoruskich. Z czasów unii lubelskiej i przed unią wojsko w Wielkim Księstwie Litewskim zostało własne. Składało się ono z wojska zaciężnego i pospolitego ruszenia. Pospolite ruszenie było zwoływane w czasie wojny, polegało na tym, że szlachta zobowiązana była wystawić ze swoich ziem przewidzianą prawem liczbę żołnierzy. Konstytucja z roku 1676 określiła tę wielkość na 80000 dla Korony oraz 20000 ludzi dla Księstwa.\nWielkie Księstwo Litewskie, posiadające własne terytorium, rząd i wojsko, posiada również swój tytuł, herb i pieczęć państwową, jako symbole swojej niezależności państwowej, zachowuje je do samego podziału Rzeczypospolitej.\nWspólny z Polską jest sejm wielki walny. Jednak charakter jego struktury przeszkadza mu połączyć się w jednorodne ciało. Wspólne posiedzenia Polaków oraz Litwinów i Białorusinów na sejmie nie pomogły organicznemu połączeniu dwóch narodów i państw. Dwupaństwowość Rzeczpospolitej zachowuje się na przestrzeni całego wspólnego bytu i znajduje wyraźne odbicie w uchwałach sejmu wielkiego walnego, który jest zmuszony uchwalać odrębne konstytucje dla Korony i Księstwa. W niektórych wypadkach odbywają się i odrębne posiedzenia zarówno rady Księstwa, jak i „koła” poselskiego.\nJak więc nazwać taką strukturę Rzeczpospolitej? Jak widać, jedności politycznej, nawet formalnej, w Rzeczypospolitej nie było. Wszystkie elementy dualizmu federacyjnego są wyraźnie wykazane w budowie Rzeczpospolitej.\nOd tłumacza: Wszystkie oryginalne cytaty z III Statutu Litewskiego przetłumaczono na język polski na podstawie następującego wydania: Statut Wielkiego Xięstwa Litewskiego naprzód, za Najaśnieyszego Hospodara Króla Jegomości Zygmunta III. W Krakowie w Roku 1588…, teraz zaś piąty raz, za szczęśliwie panującego Najaśnieyszego Króla jegomości Augusta Trzeciego przedrukowany, Wilno 1744, (III Statut W. Ks. Litewskiego)\nArtykuł nieznacznie skrócony. Skróty pochodzą od redakcji.


Kup telefon Lumia z Windows 10 Mobile i odbierz bezpłatny audiobook Sapkowskiego – MSMobile.pl\nKup telefon Lumia z Windows 10 Mobile i odbierz bezpłatny audiobook Sapkowskiego\nMicrosoft wraz z producentem aplikacji audioteka przygotowali kolejną promocję dla osób, które kupiły nowy telefon Lumia z systemem Windows 10 Mobile. Jeżeli w ostatnim czasie zostałeś szczęśliwym posiadaczem telefonu Lumia 550, Lumia 650, Lumia 950 lub Lumia 950 XL to już teraz możesz odebrać bezpłatny audiobook z Trylogii Husyckiej Sapkowskiego.\nJedyne co musicie zrobić to uruchomić aplikację Audioteka i odebrać bezpłatny audiobook. Promocja dotyczy wyłącznie nowych telefonów z fabrycznym systemem Windows 10 Mobile. Z nowej promocji możecie skorzystać do dnia 30.06.2016.\nWięcej informacji znajdziecie na stronie promocji. Pozostałe promocje dla telefonów Lumia możecie znaleźć odwiedzając ten odnośnik.\nWindows Phone 8.1, Windows 8.1, Windows 10 oraz Windows 10 Mobile | bezpłatne\nAudiotekaPromocjaSklep WindowsWindows 10 Mobile


Terminal [Marek Bieńczyk] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n05520 013708 20910476 na godz. na dobę w sumie\nTerminal - ebook/epub\nAutor: Marek Bieńczyk Liczba stron:\nISBN: 9788363387624 Data wydania: 2012-10-29\nHistoria miłości dwojga stypendystów przybyłych z różnych stron świata do Francji. Główny bohater – Marek – jest w związku z kobietą, która ma wiele potrzeb, ale niczego szczególnie mocno nie pragnie. Ich miłość zdarzyła się w czasie i miejscu, które łatwo można uznać za przypadkowe, poza nawiasem realnego życia. Wszystko przecież rozgrywa się na niby, w cudzysłowie, w antrakcie, jakim jest pobyt na stypendium. Bohater jako kochanek skazany jest na nienasycenie: na powtarzanie banalnych gestów i utartych rytuałów podsuwanych przez kulturę, język i pamięć. Ta pełna finezyjnego humoru i eleganckich gier literackich, kryptocytatów i dygresji 'historia o miłości', opowiada o doświadczeniu znanym każdemu z nas, o niespełnionym pragnieniu, o dotkliwym i jakże często doświadczanym uczuciu porzucenia zamykającym w czterech ścianach samotności. Ale nieuchronne i ostateczne rozstanie z kochanką bynajmniej nie prowadzi do „kamiennej rozpaczy”, lecz staje się impulsem do twórczego pisania.\nCoś wam opowiem, po to żyję, zresztą suchej kości pióro się nie trzyma, a wy po to być może kupiliście tę książkę, po to, by dowiedzieć się, co słychać u innych, i to jest wspaniałe, tyle że ja niczego nowego sobie nie sprawiłem i nigdzie się nie wybieram. Moja historia jest o miłości, od razu mówię.Na imię mam tak jak na okładce, ładne imię, międzynarodowe, i cesarz był taki, dobry pisarz, smutny, i ewangelista, jeden z czterech, to już nieźle, a teraz nawet zaczynają, w krajach, gdzie słońce zachodzi ostatnie, jak jest z księżycem, nie wiem, poprawnie je pisać, bez „c” przed „k”, i wymawiają wreszcie normalnie, nie przedłużając „a” i nie połykając „e”, tyle że „k” wyrzucają z siebie na koniec nieco za mocno, spada z hukiem jak pokrywka i od razu czuję się lepiej, bo trudno się nie utożsamić z tak mocno powiedzianym słowem. Ona też tak je mówiła, coś w końcu ją ze światem łączyło, z podobnym zatem naciskiem na ostatnią sylabę, ale z tą różnicą, że zamiast nasilonego stwierdzenia o oczywistości mojego bytu pojawiał się w tym akcencie rodzaj figlarności, która znaczyła mniej więcej: owszem, jesteś, jak najbardziej, ale to jeszcze nie wszystko. Jednak i to mi wystarczało, czasem jestem jak żebrak, biorę wszystko, co dają, zwłaszcza że najczęściej poprzedzała to nazywanie rzeczy, tak, tak, po imieniu, zaimkiem dzierżawczym, jakże niesłusznie określanym w tamtych krajach posesywnym, gdyż w tym jej krótkim „mój”, w połączeniu z imieniem, którego sam nie chcę wymawiać, bo znowu pomyślę, że słyszę głosy, nie było niczego biorącego na własność czy we władanie, jedynie cicha, czuła kpina. Słyszę ją, gdy to mówi po jakiejś mojej gafie czy po kolejnym wystrzałowym żarcie; słyszę nadal: tak, tak, mój M., brawo, mój M., ho, ho, mój M., tym razem poszło ci lepiej. Świetnie, tego chciałem, chciałem tej małej porcji pobłażliwości, żeby tylko poczuć, jak mnie nazywa, jak wylatuje z jej ust ten identyfikator i ta pieszczota liter, właśnie. Czekałem więc, aż to się zdarzy, spokojnie, bez napięcia, wiedząc, że wreszcie musi przyjść, że wreszcie rzuci to słodkie zewnętrzne potwierdzenie, że świat przemówi przez jej usta, wciągnie mnie na swą listę. Ale tak na co dzień, ten dzień w dzień taki sam, chyba że bagietki świeżej zapomni się dokupić, imię moje leżało odłogiem, czekało sobie spokojnie na wezwanie jak niemowlę na przewinięcie, niewinne i bez głosu. Bo muszę wam powiedzieć, ona nie była jak wasza matka, siostra czy żona czy mąż, przede wszystkim mąż, ona nie wołała na człowieka z drugiego krańca pokoju albo kuchni, żeby śmieci wyrzucił albo za pralkę zajrzał, w końcu gdzieś to mydło musi być; nie, ona nie potrzebowała twojego imienia do użytku codziennego. I teraz zaczynam coraz lepiej to rozumieć, w końcu do czegoś w życiu doszedłem, teraz uprzytamniam sobie coraz bardziej, że ona w ogóle, dobrze słyszycie, w ogóle nie stosowała trybu rozkazującego, tego z wykrzyknikiem albo proszącą intonacją. Gdyby naprawdę potrzebowała soli stojącej na półce za moimi plecami, sama by wstała i po nią sięgnęła; gdyby było jej zimno, obeszłaby sama fotel ze mną w środku i zamknęła okno, zresztą i tak się nie domykało. Żadnych próśb, poleceń i imion w wołaczu, cisza i jej własny wysiłek, jak by już co. I trochę mi przykro, że ja nie jestem jak ona, że muszę was prosić, no, nie przesadzajmy, że muszę was błagać, abyście nie rzucali jeszcze tej opowieści w kąt, pod telewizor, albo nie podpierali nią krzywego stołu w waszym prostym życiu, bo póki do was mówię, mam się świetnie, a potem może być gorzej, po gazetkę nie będzie mi się chciało rano do kiosku skoczyć, ptaszkom okruszków na parapet nie podrzucę, siedzieć będę z głową opartą na pięści i w przedmioty nieruchomo się wpatrywać, te, co zachowały się cało. Więc zostańcie jeszcze ze mną, a ja obiecuję wam dużo łez, w końcu mnie także coś od świata różni.Tyle tych próśb i namawiań i już mi wstyd, bo rzecz w tym, że ona miała, by tak się wyrazić, nieujawnione pole potrzeb, a zachcianek to już właściwie zero. Wyjaśnię na przykładzie: idziemy sobie ramię w ramię do sklepu, tam w górze ulicy, bo tani, ale towary nie leżą w pudłach, tylko stoją elegancko na półkach, i wchodzimy z koszyczkiem, zostawiając wózki rozmarzonym i liczącym na nieśmiertelność. Z lewa i z prawa uśmiechnięte pyski krów i świń, ryby radośnie zamiatające ogonem i kury obwieszczające wesołym gdakaniem, że dobry z nich pasztet, a w dodatku 20% darmo, ale żadnej reakcji, ślizga się wzrokiem po nalepkach, jakby to były twarze obcego wywiadu, niczego nie daje po sobie poznać, moglibyśmy tak przeciskać się w tym tłumie aż do przyjazdu policji, no bo kto słyszał o spacerowaniu po sklepie w biały dzień, gdy świeci słońce i prosi o docisk źdźbło na trawniku. Pytam głośno: na co miałabyś naprawdę ochotę, wyłączywszy, dodaję w duchu, rzeczy od piętnastu franciszków w górę, na co: na ten serek śmieszny z dziurką w środku i dwiema po bokach, na te eskalopki z kurczaka czy z bardziej doświadczonej kury, a może na złocisty kuskus? Nie odpowiada, choć nie składała ślubu milczenia, grzecznie wzrusza ramionami, a gdy zaczynam rozglądać się bezradnie za mamusią, rzuca cicho: sam wybierz. Chociaż nie, nieściśle przekładam: to ty masz wybrać. Przekład lepszy, sytuacja gorsza: bo właśnie tak jest, tak musi być; z nas dwojga to ja dostałem do ręki długopis, to ja podpisuję wszystkie decyzje. Co zjemy? wszystko mi jedno, co ty lubisz; gdzie pójdziemy? gdzie chcesz; jaki film obejrzymy? wybierz, to ty masz wybrać. Nie wiedziałem wówczas, co o tym w sklepie myśleć, mówiłem sobie na razie: ona istnieje inaczej, i koniec, ona czuje pod ręką kształty, a nie wartości, hierarchię nadawaj sobie sam. Więc dobrze, na początek po plasterku szynki, tej okazyjnej, kwadratowej, żyłki ma takie ładne jak liść jesienny, na szczęście kolor inny; potem po zupce w proszku, zagrzewasz wodę, i po wszystkim, do tego gotowe grzanki o smaku cebulowym, soczewica z parówkami, po dwie na przełyk, i na deser, właśnie, co na deser? Wybierz ciasteczka, mówię, ociąga się, patrzy w sufit, wreszcie wybiera najtańsze albo te, o których wie, że je lubię, no i wychodzimy, zakupy ładuje sama, starannie, najpierw puszki, a miękkie oddzielnie. Czasami, gdy z rozpaczliwym błyskiem w oku miotałem się po sklepie, gotów z niemocy wyboru zaprosić przekornie na posiłek łososia wędzonego, pasztet z gęsiej wątróbki z truflami, złotą kulę Sucharda z nadzieniem nugatowym, a może nawet Johnnie Walkera, tyle że bez małżonki, litowała się nade mną i na moje kolejne błagalne spojrzenie wyrzucała z siebie z determinacją i rezygnacją: jogurty, czy zostały nam jeszcze jakieś jogurty? Oczywiście, że nie, zazwyczaj mało co zostaje, kiedy ma się lodówkę za oknem, a portfel w zamrażarce. Mówiła: jogurty, i czułem wzruszenie, bo w tym słowie tak dziwnie wypowiedzianym kryła się jeszcze i wstydliwość, że coś niechcący ujawniła, i dalekie echo stłumionego dziecięcego pragnienia, żeby coś mieć, choć czasy nie są ku temu. Potem, gdy wyprawy do sklepu stały się codziennością, zaszła jedna zmiana. Zawieszenie, milczenie, moje szybkie rzuty oka i wyrywane z siebie decyzje, to wszystko trwało w dziwnej równowadze, zaczynając mnie nawet sekretnie urzekać; nowe było to, że od czasu do czasu coś mówiła, nie tak od razu, nie z wielką ochotą, swoje musiała odczekać, moje musiała przemilczeć, ale w końcu się zdarzało: może jeszcze to, a raz nawet to i tamto. Nie żeby puszczała nagle wodze fantazji i cugle żołądkowi; ona zaczynała strzec porządku, naszego porządku, naszego Nowego Ładu. Była jak ptak chroniący gniazdo, pies doglądający budy. Wskazywała tylko na rzeczy, których spożywanie, na ciepło lub zimno, w postaci prostej bądź przeze mnie wymyślonej, stało się naszym zwyczajem. Zbudowaliśmy z tych kilku cegieł nasz dom i teraz ona czuwała nad ich utrzymaniem. Nie lubiła ich, to jasne, bardziej od innych, kto by zresztą wolał zupkę w proszku od kremu z homara, a talerz zgrzebnej soczewicy w kolorze ziemi po potopie od smukłych wici szparagów w polewie różanej; ona w naturalny sposób pilnowała tego, co już powstało, wysnuło się między nami w przypadkach dnia. Toteż dopominała się o te zupy, o czekoladę, bo co bardziej łączy ludzi niż ostatnia kostka na sreberku, o jogurty, kiedy już się u nas zadomowiły.Jogurty lubiła jednak wyraźnie, choć próbowała tego po sobie nie pokazać. Wyczułem to szybko, jestem jak greckie bóstwo, wiem przecież, co człowiekowi smakuje, i dbałem, by ich zgrabne pudełeczka, zawsze w liczbie sześciu, bo poniżej się nie opłaca, regularnie zdobiły dno koszyka i cieszyły oko kasjerki. Jadła je śmiesznie, na początku jak zupę, łyżeczka i w usta, łyżeczka i w usta, potem, w miarę gdy masy ubywało, usta obejmowały kontrolę i z biernego przyjmowania przechodziły do aktywnego zlizywania. Wreszcie nadchodził koniec, pudełeczko odsłaniało jak wszystko swą pustkę, ostatnia łyżeczka zmierzała nieuchronnie ku przeznaczeniu i wówczas następował cud, bo tak nazywam jej ukradkowe spojrzenie przed pożegnalnym oblizaniem, sprawdzające, czy niczego się nie domyślam, czy nie zanadto pokazała swą słabość, czy nie zauważyłem jej języka zjeżdżającego po metalowej poręczy i dryfującego po białej niecce, a w końcowym akordzie powracającego niespiesznie do ust, prowokacyjnie wystawiających się na jego jeszcze jedno, naprawdę już ostatnie smagnięcie. Niczego nie widziałem oczywiście, wpatrywałem się w ścianę za jej plecami, odczytywałem z opakowań zawartość ciał tłustych i protein, tych nigdy nie brakowało, lecz w duszy rozgrywało się słodkie igrzysko, przyłapywanie życia na gorącym uczynku w konkurencji damskiej; bawiło mnie odkrywanie, że ona również jest człowiekiem, bawiło i wzruszało, że tak po kryjomu i wstydliwie podbiera istnieniu jego nieliczne dary, jego najsmaczniejsze kąski, gdyż nie inaczej myślę o jogurcie Leader Price, sto dwadzieścia pięć gramów, w opakowaniach po sześć, z sielankowym rysunkiem na wierzchu, łąka, kwiaty, uśmiechnięte do człowieka krówki.Szóstka była zresztą jej szczęśliwym numerem, tak twierdziła. Typowałem raczej dwójkę, jedno serce plus drugie równa się przecież dwa, chyba że któreś pęknie, tłumaczyłem naiwnie, ale nie miałem podstaw, aby wątpić, cyferka odsunięta w końcu na bezpieczną odległość od zera, dzieląca się równo na pół, no i nota idealna dla figur wolnych jak my. Patrz, ty urodziłeś się szóstego i ja szóstego, miesiąc jest nieistotny; mieszkasz pod numerem sześć, a pokój nad morzem też był szósty, mówiła mi, no i poznaliśmy się szóstego. Nie wiem, skąd tak naprawdę wzięła się ta szóstka, może nie lubiła siódmego krasnoludka, może jej pierwszym talizmanem była górna szóstka mleczna; czułem jednak, że w dziwny sposób potrzebuje magicznych formuł, by wymościć nimi szczelnie naszą gołą przestrzeń, i nieraz, gdy się rozstawaliśmy na cały dzień, podrzucałem jej do torby pół tuzina cukierków, dwa razy po trzy mandarynki, a w dniach postu sześć razy jedną pestkę.Wiecie już najważniejsze, co jedliśmy i za ile; przypomnę, że jogurty były z owocami, szedłem na całość, naturalne pozostawiałem snobom. Z podziałem nie mieliśmy żadnych kłopotów, ja nie lubię truskawek i moreli, wystarczają mi owoce egzotyczne, i pewnie dlatego w lodówce za ścianą stoi dzisiaj dżem morelowy i morelowy przecier i długo rozmrażają się truskawki. Zanim jednak na moim stole pojawiła się druga łyżka i drugi widelec, szklanki oraz noża zapomniała, zanim okazało się, że czekolady będzie teraz dwa razy mniej niż wcześniej, ale za to znajdę pod ręką dwa rodzaje pasty do butów, musiało się to wszystko jakoś zawiązać i o tym szczegółowo opowiem jutro. Szczegółowo, gdyż nigdzie mi się nie śpieszy, gdyż tylko szczegóły mają wagę w ciszy moich wieczorów i nie ma co tu liczyć na sagę albo panoramę dziesięciu lat na stu stronach: ja działam odwrotnie, ja z igły robię widły, z jednej strony wieczność, każde słowo bierze udział w akcji. A jutro, bo teraz chciałbym, abyście spokojnie poszli sobie spać, noc już późna, dzień na pewno mieliście ciężki, w dodatku padało i wiało, jakby zasypać miało wszystkie ślady, i pocieszając was, że to niemożliwe, że choćby wyło, dudniło i drżało, zawsze znajdzie się gdzieś fotografia z nieaktualną pieczątką i z uśmiechem nie na temat, jakieś gardło ściśnięte niezależnie od anginy, mówię wam ciche dobranoc i nie zapomnij wyłączyć odbiornika, a sam jeszcze posiedzę, siedzieć będę długo i będę patrzył wciąż przed siebie, w głuchą noc, aż zobaczę tamte odległe światła, światła miasta, i rozproszę nimi zmrok.*Autobus był z tych starszych modeli, dłuższy niż wyższy, i niemal wszystkie miejsca zajęte, tak to bywa, gdy wycieczka jest za pół darmo, a za życie też się płaci niską cenę. Siedziałem sam, na szczęście, bo nogi mam dosyć długie i ruchliwe, i ziewałem do szyby, pytając siebie, jak ongiś gniewny poeta, co tu robię, w czarnym kapeluszu na głowie, w ten dżdżysty poranek, przed gwizdkiem Głównego Sędziego, gdyż świat wydawał się o tak wczesnej godzinie jeszcze niewykluty z pierwotnego chaosu. Za jedyną odpowiedź miałem cichy szum motoru i wirowanie liści w powietrzu. Ruszyliśmy, na przodzie zrobił się wesoły gwar, to ci bardziej obudzeni i więcej wiedzący przypomnieli sobie szkolne czasy. Tu z tyłu siedzieliśmy wszyscy ponurzy, normalnie, przecież nie jechaliśmy do krainy wiecznych łowów, w życiu czekała nas wciąż prowizorka. Tak jak się obawiałem, przewodnicy doszli do wniosku, że nie ma co dłużej czekać, głowy się rozgrzały, a nadzieje utrwaliły, i można przystąpić do pracy. Prezentacja zaczęła się od prymusów, od przodu, i dobrze, my w głębi mieliśmy jeszcze czas na smakowanie własnej klęski, na gorzkie obliczanie chwili, w której wyznasz, skąd jesteś, jak cię zwać, czym się zajmujesz, a jeśli przewodnik się uprze, to czy wszedłeś w związek małżeński i co z tego wyszło. Mikrofon wzywał nowych podsądnych, po Chińczykach przyszła kolej na Węgrów, Latynosów i świętych Maurycych z takiej właśnie wyspy, fajna, piekielnie daleko stąd. Wrzało coraz bardziej, znaleźli się przecież kawalerowie oraz panny, i wśród chemików, i wśród medyków, bo w życiu nie ma reguł, wreszcie doszło do mnie; na zdrowie, pomyślałem, i spojrzenia wszystkich na nowo ochrzczonych wyniosły mnie na scenę przy kierowcy. Warknąłem coś, musiałem powtórzyć dwa razy; wycedziłem wreszcie: z War-sza-wy, dodając jakąś bzdurę w typie: to w Europie, usłyszałem rechot paru rodaków, byli pewnie tego samego zdania, biedacy, i wróciłem z frontu, wojna okazała się krótka. Ocuciło mnie to wszystko, niebezpieczeństwo zawsze mnie mobilizuje, a rozejm nie uspokaja, i z uwagą dotrwałem do końca przesłuchania. Przyszła kolej na ostatni rząd, cztery damy, przyjąłem dane do wiadomości, jedną już skądś znałem, z jakiejś poprzedniej wyprawy, przed kolejnymi dwiema też nie padłem na kolana i niech mi to zechcą wybaczyć, mam ograniczone pole widzenia i rozbudowany system kontrolny. Już przeszły i na miejsce wracała ta czwarta. I właśnie wówczas nasze spojrzenia się nie spotkały. Patrzyła w bok albo jeszcze niżej z dziwnym zacięciem i skupieniem, napinając żyły tam, gdzie zaczyna się boczna granica czoła; zwróciła tym na chwilę moją uwagę, zwłaszcza że swój casus, wyjątkowo niejasny, wyłuszczyła przez mikrofon równie sucho i beznamiętnie; żadnego uśmiechu, wdzięczności, że można za darmo powiedzieć o sobie i ktoś chce tego słuchać, żadnego zmiękczenia z okazji spotkania człowieka z człowiekiem. Niezła, coś w niej jest, pomyślałem i odwróciłem twarz do okna, za którym przemykały olchy i dęby, i buki też. Gdy przypominam sobie tamtą chwilę, wiele się we mnie dzieje, lecz czuję się jak muezin, któremu nagle zabrakło głosu. Powiedzieć jedynie mogę, że w mojej głowie jest trwała szczelina, rzeka podziemna dzieląca czas na dwie części, przed i po, i rozumiem teraz, że od tamtego błysku, tamtego wyrazu jej twarzy moje życie przenosić się zaczęło z wolna na drugi brzeg. Nie, nie było to dla mnie żadne gwałtowne uderzenie, pioruny trafiają tylko w najwyższe drzewa, ani nawet nie było to poczucie, że coś się wydarzyło, chwilowe tylko wrażenie, że w rannej otchłani dnia, tam gdzie nicość sprzęga się z konwulsją, a bułeczki dopiero się dopiekają, dojrzałem coś ładnego, szczególnego, obraz; obraz, który wiele dni później okazać miał się początkiem, bezgłośnie dotkniętym przyciskiem, pierwszą literą miłosnego alfabetu. Antyczna Ananke awizuje Amora. Albo jeszcze inaczej. Pojąłem później, a dziś mam tę wiedzę w małym palcu, że jej twarz, przesuwając się koło mnie, lojalnie wyraziła w jednym mgnieniu jej całe jestestwo; ocean wyrastał z tej jednej kropli, bo gdybym bardziej zastanawiał się nad jej zachowaniami, większość z nich sprowadzić mógłbym do tej ekspresji, wywieść z tych oczu szukających ucieczki na poziomie moich butów, z tych ust, które odmawiały uśmiechu, lecz również grymasu, z pochylenia czoła, zmniejszającego ryzyko ciosu, i z siły przetrwania, bijącej z tego wyciszenia. No dobrze, z nosem przyklejonym do szyby trwałem w nieświadomości, w absolutnej niewiedzy tego, co nadejdzie; wpatrywałem się w szary pejzaż, na który wydałem ileś tam grosza, tak jakbym wierzył, że gdzie indziej jest inaczej niż tutaj czy tam, i w niewyspaniu oraz ogólnym odurzeniu powtarzałem sobie w duchu, ja, facet z War-sza-wy, miasta poetów i żołnierzy, wierszyk twórcy z przedziałkiem pośrodku, ten najbardziej znany, co się tak przekonywająco zaczyna, coraz to z ciebie jako z drzazgi smolnej dokoła lecą szmaty zapalone; dalej pamiętacie, jest wybór między popiołem a diamentem; stawiałem raczej na popiół.Tak więc moje życie toczyło się dalej w rytm deklamacji, ale autokar już się zatrzymał. Wysypaliśmy się na bruk, ludzie zaczęli się łączyć w grupki i głośno dzielić uwagami, szybko idzie, pomyślałem, niektórzy już wymieniali adresy. Cieszyło mnie, że miejscowi zachowywali się zwyczajnie, wchodzili do sklepów, idąc lewą stroną ulicy obracali głowy w lewo, a po prawej w prawo, wystawali w kolejkach przy bankowych automatach i nie mieli żadnej nadziei na udany weekend. Szedłem na końcu grupy w kierunku pierwszego zabytku, przyglądałem się witrynom, żeby obudzić w sobie jakiekolwiek pragnienie, lecz na próżno, czułem się jak stół, na którym już nigdy niczego nie postawią. Zabytek okazał się miłym zameczkiem z kwadratowym dziedzińcem w środku, pomysł jak na tę okolicę dosyć rzadki, i z każdego miejsca na piętrze widać było, kto wchodzi, a kto wychodzi. Zaryzykowałem, powierzyłem swój los małej czarnej. Przewodnik wyglądał groźnie, ale lepiej umrzeć dobudzonym niż wegetować w pustce, pomyślałem. Dziwne, i dzisiaj dobrze to pojmuję. W pobliskim bistro wypiłem kawę po turecku, cichego, choć czarnego bohatera tej opowieści. Z fusów odczytałem, że będzie nieźle i że do obiadu podadzą wino. Wróciłem po resztę grupy, z informacji wypisanych na ścianie dowiedziałem się, że zamek należał do nieustraszonego rycerza nazwiskiem Serce i że z miłości rycerz postradał najpierw zmysły, a potem majątek, jego szczęście, że w tej kolejności. Gdybym wówczas wiedział, że świat jak umie i może wysyła znaki ostrzegawcze, zwróciłbym na to większą uwagę; trudno było mi jednak przypuszczać, że przemawia tak prosto i bez ogródek.Tymczasem poszliśmy spożywać jego dary w pobliskiej restauracji. Stoły czekały złączone i zastawione, wszystkie tak samo, przekąsek nie można było wybierać, można było wybierać towarzystwo. I tutaj stoję przed wielkim pytaniem. Nie jest to może pytanie zasługujące na drukowane litery. Albowiem ja nie zamierzam pytać o koniec Historii, nie chcę przenikać tajemnic eleuzyjskich ani zastanawiać się, kim była Czarna Maska. To nie spór nowożytników ze starożytnikami ani Słowackiego z Towiańskim mnie w tej chwili interesuje; ja chciałbym wiedzieć, jak to się stało, że znaleźliśmy się naprzeciw siebie, że usiadła twarzą ku mnie, tak że nasze talerze niemal się stykały, a nasze kieliszki przesyłały sobie porozumiewawcze mrugnięcia. Czy mam zwalić wszystko na Fatum, jedno spokojne, niewzruszone, rozum nieubłagany świata? Gniotące nogami ziemię i trzymające w dłoniach urnę, w której śpią losy śmiertelnych? Czy na tę jej znajomą, która zdążyła szepnąć słówko o mnie, gdyż widziała mnie już wcześniej? Lecz co, u licha, mogła jej powiedzieć? Że byłem zawsze ponury i ciągnąłem się ślimaczo na końcu grupy? A może to, że ożywiałem się nagle przy obiedzie? Śmieją się z nas prawdy i milkną pytania. Na przystawkę był tuńczyk uwięziony w połówkach avocado. Nie wiedzieć czemu, u spodu miały dziurę, przecież jemu nic już nie mogło pomóc. Łyżeczki przechodziły na wylot i dźwięcznie stukały w talerz; zrobiło się luźno i swojsko, uśmiechaliśmy się do siebie wszyscy dookoła, wymieniając inne przykłady dziur w moście i w całym. Anglosaska sąsiadka po prawej wyznała, że zajmuje się szaleństwem w XVII wieku. Dzieliły nas trzy stulecia, lecz nie diagnoza bytu, toteż rozmowa toczyła się wartko. Portrety szaleńców, dzieła szaleńców, szpitale szaleńców; zapiski szaleńców też. Sąsiad z lewej, bałkański matematyk, puentował nasze dociekania tezami o rzeczywistości; po przystawce jest kolej na główne danie, twierdził, jeśli są kieliszki, to będzie wino, zakładał. Miał rację, dobrze to wyliczył, po chwili pojawiły się karafki i dymiące półmiski, zaczęły strzelać pierwsze żarty. A ona? Ona, siedząca naprzeciw mnie w niebieskim, lekko postrzępionym swetrze, z pełnym kieliszkiem w dłoni, z rumieńcami wstępującymi powoli na twarz? Pijąca i jedząca jak każdy? Nie, nie jak każdy, to było bardziej dokładne i zarazem mniej oczywiste. Jadła i piła tyle samo, może nawet więcej niż osoby obok, ale na swój sposób mniej widocznie; robiła to, jakby chciała sprawić wrażenie, że odgrywa pantomimę, w której nie ma jej naprawdę, są jedynie konwencjonalne, powszechnie przyjęte i bezrefleksyjnie wykonywane gesty, przy czym wyglądało to zarazem naturalnie i było w swej szczególności ładne, tak jak ładny jest właśnie teatralny ruch mima, albo, wznosząc porównanie, miganie skrzydeł ptaka, też przecież codzienne, lecz usubtelnione.I\tpowiem jeszcze, choć pewnie szczegół ten mógłbym opuścić, lecz z drugiej strony nie chciałbym, abyście dokończyli lektury, niczego z niej nie rozumiejąc, że gdybym miał własnym piórem, choć za wasze pieniądze rozwinąć wymowę jej spojrzenia rzuconego na talerz, na zgromadzone tam w miłym sąsiedztwie czy, w przypadku sałatek, wręcz w braterstwie produkty, to wersja słowna brzmiałaby mniej więcej tak: jesteście tu, fakt niepodważalny, i skoro tak sprawy stoją, zaraz dokładnie was pochłonę, uprzednio w ustach rozdrobniwszy, ale w rzeczy samej wasza obecność nie jest konieczna w sposób absolutny i poniekąd człowiekowi chluby nie przynosi. Tak, tak właśnie tłumaczyłem sobie tę mieszaninę wstydliwości i zręczności, której z naprzeciwka świadczyłem, w ogólnym rozgardiaszu i szczęściu wczesnej wolnej soboty. I miało już tak być zawsze; zawsze gdy obserwowałem jej zetknięcie z rzeczywistością podstawową, konieczną jak jedzenie, promieniowała z niej dziwna wiązka obecności i nieobecności; była, gdyż jadła, w dodatku do końca, aż talerz ukaże swe blade oblicze, i zarazem nie była, gdyż mogła nie jeść, to nie należało do jej życia. Dlatego z dławiącym zdziwieniem wsłuchiwałem się pewnego dnia w jej opowieść o tym, że oto była z przyjaciółmi w restauracji węgierskiej i jadła faszerowaną paprykę na przystawkę, a potem gulasz i makowiec, potrzebowałem czasu, by zrozumieć, że wzmianka ta nie świadczyła o jakiejś zmianie, lecz że należała do innej jej cechy, do jej pasji kronikarskiej. Ale tę opiszę później, pomny recepcji grzybów w barszczu.Kieliszki wystukiwały morsem hymn przyjaźni, w miarę jak ubywało im czerwieni, nam przybywało krwi; teraz żywiej prowadziłem rozmowę, ona też się włączyła, od razu śmiało, lecz spokojnie, pewna, że do deseru zdąży się wypowiedzieć. Odbijaliśmy sobie żarty i uzupełnialiśmy się jak ptaki dnia z ptakami nocy, doszlusowali do nas matematyk z Anglosaksonką i w pełnym pędzie zmierzaliśmy w stronę końcowego ciasta i jeszcze jednego na pożegnanie. Za moimi plecami rodak stażysta z dumą próbował przełożyć „chrząszcz brzmi w trzcinie w Szczebrzeszynie”, przy jego stole pewnie już doszli do tortu z cukrowanym tatarakiem i wyszło na to, że w Szczebrzeszynie tną komary, święta prawda, lecz trochę mi się zrobiło żal tej pięknej miejscowości, tak źle zareklamowanej; nie przejmowałem się jednak, przed sobą miałem dwie słodkie warstwy kremu z biszkoptem w roli rozjemcy i jeszcze co najmniej kwadrans przed wyjściem w zapomniane miasto.To nasze drugie spotkanie, a pierwsze oficjalne, nie wyglądało, podobnie jak następnych kilkanaście, na decydujące, bo choć i my byliśmy słodcy, dzielił nas wciąż naturalny konsumentom dystans; zatem jeszcze jakieś pożegnalne zdanko, jeszcze jakiś komentarz do przystawki i zmięcie serwetki charakterystycznym gestem nasyconych, choć niekoniecznie z dachem nad głową, i już wita nas ulica z drogowskazem „Katedra”, dobrze wiedzieli, jak nas do tego przygotować, wiedzę o człowieku posiedli dogłębnie, idziemy, już obok inne wycieczkowiczki, szczebiot, gratulujemy sobie obiadu, dziękujemy słońcu za przybycie i szybko zapominam o niej, i tak to będzie trwało jeszcze miesiąc. I mam poczucie, że nic nie pomaga, gdy puszczam sobie w oczy zimny prysznic, gdy do mych policzków mówię z otwartością dłoni, że te gesty nie są skuteczne ani dobrane do powagi sytuacji, lecz jak inaczej wyrazić żal za straconym czasem, za przeputaną chwilą? Miesiąc, cały miesiąc, czy wam też kiedyś oferowano pół, a może i trzy czwarte wieczności bez warunków wstępnych, na piękną twarz? A wy tłumaczyliście odmowę chwilową niedyspozycją, brakiem czasu, hi, hi, ogólnym osłabieniem pod koniec tygodnia albo wrodzoną bezmyślnością? Przecież zawsze wiedziałem, że mało co jest tu dane, że trzeba porywać się na każdy okruch niedbale ci rzucony, więc dlaczego nie spojrzałem w siebie i nie rozpoznałem własnych wrażeń, dlaczego szedłem beztrosko w stronę katedry, po co, robiąc znudzoną minę, pytałem głośno przewodnika, Wietnamczyka z pochodzenia, czy nie ma przypadkiem obok jakiegoś gotyckiego bistro? Roześmiał się grubo i szczerze, moim zdaniem, dobrze zrobił, że wsiadł do tego boat dla people, miał wreszcie prawdziwe powody do zadowolenia. Ja w końcu niby też, dzień rozwijał się jak kwiat, kalorie, nawet te zbędne, umacniały w istnieniu i przekonywały, że warto na nie łożyć, przed oczyma wyrastała budowla piękna i czysta, a w perspektywie czekała obiecana w zapowiedziach noc w hotelu „Panoramicznym”. Uwielbiam noce w hotelach, stawiam dziesięć miar burbona do jednej wody, że jeśli wysłuchacie mnie do końca, domyślicie się dlaczego.Pieczę nad nami przejęły miejscowe Beatrycze i podzieliły nas na dwie grupy, jakby raj był dwuizbowy. W mojej połówce znaleźli się poznani biesiadnicy, nic mi nie groziło, chyba że zrobią mi zdjęcie. Wszyscy wyciągnęli swoje kanony i pentaksy i moja samotność zachichotała w błysku fleszy. Bo ja zdjęć nie robię, i może łatwiej wam przyjdzie to pojąć, jeśli raz jeszcze, najlepiej od razu, otworzycie wasz album rodzinny albo obejrzycie slajdy z wakacji czy wycieczki na grzyby. W przeciwieństwie do was i do tamtych ja się jeszcze ze wszystkim nie pogodziłem i nie mogę patrzeć na trwalsze od nas zimne pejzaże i budowle i na te ciała, które ktoś pragnął ocalić od zapomnienia, lecz unieruchomił na lśniącej błonie. Być może dlatego zawahałem się nagle, czy przekroczyć próg katedry, na nowo stanąć oko w oko z nadzieją i rozpaczą, od rana zresztą było widać, że mimo chwil słabości nie jestem zdolny do naprawdę bliskich spotkań, dłoń podaję zwiewnie, a słowa wydobywam z górnych części mózgu i tylko w pozycji siedzącej. W końcu wszedłem. Wszyscy, wolno stąpając, wyciągali głowy ku górze i otwierali szeroko usta, choć nie krążyła nad nimi matka żywicielka. Farby mistyczne przecudownych witraży lały się w dusze nasze jak jakieś smętne, świecące nad grobem męczenników promienie. Spojrzenia moich bliźnich, jak ja dwunożnych i jak ja niepewnych, pytały, czy uda się jeszcze, choćby, w dzień, w którym już robaczki zaczną główeczki podnosić do toczenia naszych ciał, ostatnim źrenic niezgasłych spojrzeniem ujrzeć zstępującego Sędzię i Pocieszyciela. Miałem ochotę podzielić się moim przypuszczeniem, lecz nie, odszedłem w pustelnię bocznej nawy i kontemplowałem tę wielką powietrzną przestrzeń, która niepostrzeżenie wsączała się we mnie i rozrastała aż po granice skóry. Nie wiedziałem wówczas, w jakim celu, na przyjęcie czego czyniła się we mnie skrycie i na zapas ta próżnia, czekająca na wypełnienie; gdybym wiedział, może i ja rzuciłbym o jej losy we mnie pytanie i poczekał, aż mój głos, odbiwszy się o gotyckie sklepienie, skona. Wreszcie wyszedłem, nie zdając sobie sprawy, jak to ego na wycieczce, że ta jasna postać fotografująca właśnie fasadę, z jej aniołkami i diabłami i scenami z sądu ostatecznego, i niezwracająca na mnie uwagi, pewnie byłem za mało rzeźbiony i wciąż nierozliczony, rozpoczęła przed chwilą inne istnienie w innym miejscu.W tym natomiast pojawił się orszak weselny, nie wiedzieć czemu, choć w wiadomym celu. Co oni znaczą, gdy tak tuż obok mnie idą, czy to jakieś niepojęte przesłanie, zastanowiło mnie żywotnie, czy zawczasu kpina w moje żywe oczy? Drzwi świątyni, za którymi już czekał dostojny chór, rozwarły się na oścież, kwiaty zadrżały w dłoniach i stopy przystanęły, lecz spojrzenia odważnie zapuściły się w czeluść. Poczułem, że i ja mam ochotę zadać młodym zagadkę, zanim pójdą swą drogą, na przykład, co to jest: rano pije kawę, po południu pije kawę i kawę pije wieczorem, lecz zwolniłem przejście, przyglądając im się jedynie uważniej; podziwiam ludzi, którzy potrafili odepchnąć innych. Od starej żebraczki, opartej o mur, dowiedziałem się, że swoją miłość pieczętuje wieczyście zacny obywatel miejski, ale kiedyś to dopiero były śluby. Sypnąłem jej grosza, żeby choć trochę wynagrodzić rozczarowanie i opłacić swe losy na przyszłość. Trafiłem na dobre serce, dodała bezpłatnie, że pani jest młodsza od pana o trzydzieści pięć lat, i pomyślałem czule i wdzięcznie, dokonawszy szybkich obliczeń, o tych wszystkich, które wolą wstrzymać jeszcze swoje przyjście na świat. I dzisiaj mówię: poczekajcie jeszcze, proszę. Przez chwilę spojrzenie moje i kawalera skrzyżowały się; świetnie rozumiem cię, stary, mówiło jego; wiesz, stary, rozumiem cię bardzo dobrze, odpowiadało moje.Ruszyliśmy za przewodniczką w stronę średniowiecznego miasta, unosząc w aparatach widmo młodej pary. W wąskich uliczkach domy również niczym kochankowie zwracały ku sobie oblicza. Przez podwórza przebiegały mury rzymskich warowni. Głęboka przeszłość łączyła się z teraźniejszością. Z czasów minionych wysnuwały się dzisiejsze. Uśmiechnąłem się lekko do niebieskiego sweterka. Miałem nadzieję, że pamięta jeszcze wspólnie spożyty obiad.Ciąg dalszy w wersji pełnej\nZapowiedziDostępne w wersji pełnej\nTERMINALSpis treściOkładkaKarta tytułowaTerminalZapowiedziKarta redakcyjna\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Terminal-ebookRO/p90932i139401" target="_blank" title="Terminal [Marek Bieńczyk] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Terminal [Marek Bieńczyk] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


fizyka historia chemia www.ePomoce.pl W�drowanie w �wiecie 2D cz�� 2 9\nPobierz kod W�drowanie w �wiecie 2D- cz�� 2\nW�DROWANIE W �WIECIE 2D (cz�� 2)\nWitam w cz�ci drugiej wszystkich zainteresowanych tym tematem. Dla przypomnienia:\nz cz�ci pierwszej wiemy jak zmieni� barw� "duszka" - bohatera , je�eli znajduje si� on na obcym obiekcie. D��ymy, aby t� umiej�tno�� wykorzysta� w przypadku, gdy bohater lub inny obiekt �ywy naszej gry 2D zmieni� "ubarwienie" lub rysunek- obraz (mo�na i tak), je�eli b�dzie to obiekty inny ni� grunt. Ponadto chc� tu om�wi� problem chodzenia po lesie bez mamy i taty (jak by w pobli�u by�a mama lub tato, to by napewno nie pozwolili nam wej�� do lasu bez opieki))\nA tylko dla tego, �e w lesie mo�na zab��dzi� lub spotka� borostwora (to te� mo�e by� temat do kolejnego artu)...Chyba, �e w lesie istnieje sie� dr�g....\nInaczej m�wi�c: w tej cz�ci zajmiemy si� b��dzeniem po lesie a w trzeciej - przyzwoitym chodzeniem po le�nych drogach.\nW jednym i drugim przypadku zawsze nasz bohater mo�e znale�� si� w "cieniu obrazu drzewa" a my chcemy pokaza� jego obraz, ale lekko zmieniony - powiedzmy, �e w taki sam spos�b jak w cz�ci pierwszej...\nOpr�cz zmiany koloru mamy kolejny problem- g��bia... Tego problemu nie b�dzie, je�li rozmiary obiekt�w umieszczanych w �wiecie 2D b�d� dzielone na siatk� klock�w o wymiarach siatki warstwy. Stosuj�c taki podzia�, to przy budowie �wiata w edytorze naszej gry szlag nas trafi (mnie ju� trafi� jak sobie taki zrobi�em), je�li b�dziemy chcie� doda� do mapy budynek czy te� drzewo. Po prostu budynek b�dziemy musieli osadza� po kawa�ku na siatce mapy i je�li b�dziemy pr�bowa� za budynek wej��, to si� nie�le natrudzimy. Prawdopodobnie kod takiego rozwi�zania b�dzie spowalnia� gr�. Musimy wymy�li� co� innego. Szukamy rozwi�zania, kt�re:\na)\tpozwoli osadza� budynki, drzewa itp. w ca�o�ci\nb)\tpozwoli zmieni� kolor bohatera za takim budynkiem lub drzewem\nc)\tje�li b�dzie to na przyk�ad las, to chcemy chodzi� za drzewami- zderzamy si� tylko z pniem (ten pomys� mo�e r�wnie� by� do chodzenie za budynkiem a nie za jego dachem)\nProblem punkt c jest wynikiem tego, �e w �wiecie p�aszczyk�w, nie ma 3 wymiaru, ale my mo�emy �atwo go zasymulowa� poprze wprowadzenie g��bi. Klasa TSprite i jej pochodne maj� opr�cz wsp�rz�dnej X, Y wsp�rz�dn� Z W kraju 2D decyduje ona o kolejno�ci wy�wietlania obraz�w graficznych. My j� okre�limy i wykorzystamy inaczej ni� w przyk�adach do��czonych do komponentu OMEGI. Standardowo wsp�rz�dna Z dla warstwy podstawowej mo�e mie� warto�� 0, dla warstwy kolejnej 1 i tak dalej. Takie podej�cie nic nam nie da. Cho� mo�na odpowiednio sobie przeliczy� g��bi� na podstawie wsp�rz�dnej X i Y. Ale jeszcze raz podkre�lam b�d�, to kolejne dodatkowe obliczenia...\nJak sobie z tym poradzi�? Bardzo prosto. Prosz� spojrze� na poni�szy rysunek, kt�ry przedstawia map� 2D widzian� na ekranie monitora i drug� poni�ej, ustawion� tak jak by�my patrzyli na szachownic� podczas gry w szachy.\nZ takiego spojrzenia na �wiat p�aszczak�w �atwo zauwa�y�, �e kolejne wiersze klock�w mapy uk�adaj� si� w pewien spos�b. Wiersze o mniejszej wsp�rz�dnej ekranowej Y, s� jakby dalej od nas....Odkryli�my g��bi� w krainie 2D\nJak to wykorzysta� do naszych pomys��w?\nPodczas tworzenia kolejnych warstw �wita opr�cz zapami�tania wsp�rz�dnej X i Y zapami�tamy Z, kt�ra b�dzie mie� dla kolejnych wierszy przypisany na przyk�ad numer wiersza tablicy przechowuj�cej plansz� naszej gry. Dodatkowo przyjmujemy losowy dob�r drzew, kt�re b�d� pojawia� si� w polach tablicy mapy o numerze zero. Oczywi�cie mo�na sobie przyj�� du�o wi�cej takich indeks�w na r�ne obiekty lub r�ne fragmenty klatek. Ale og�lna zasad jest tu przedstawiona. Poni�ej odpowiedni wyci�g z kodu cz�ci 2\nRoslina.z:=w+2;//zwi�ksz warto�� o 2 wzgl�dem Z gruntu\nI teraz, je�li tylko chodzimy po �wiecie naszym bohaterem wystarczy okre�li� wierzcho�ek klatki kostki mapy, w jakiej si� znajduje i na tej podstawie nadawa� mu now� warto�� Z. Szybkie i proste. Szybkie bo w momencie tworzenia �wiat okre�lamy Z-ety dal kostek mapy. Proste, bo i tak nie unikniemy w grze okre�lania, w jakiej kostce mapy si� znajdujemy, a jej numer wiersza jest naszym poszukiwanym ZET:]. Znajomo�� Z w �wiecie p�aszczak�w jest warunkiem, aby chodzi� w�r�d drzew lub budynk�w miasta 2D.\nPoni�ej fragment procedury okre�laj�cej numer kolumny, wiersza i Z po�o�enia gracza\n//zabezpiecz przed wyj�ciem poza rozmiar tablicy\nJak chodzi� po lesie? Ano tak, aby nie uderza� w pnie drzew;).\nAby efektywnie oprogramowa� t� informacj� nale�y popatrze� na poni�szy rysunek\nCzarne prostok�ty, to pola kostek gruntu, czerwony to rozmiar obrazu osadzanego drzewa (podkre�lam, �e w tym projekcie nie d��ymy do dzielenia obrazk�w na klatki, chcemy obrazy w ca�o�ci). Je�eli klasycznie podejdziemy do problemu, to wsp�rz�dne lewego rogu czerwonego prostok�ta wyznacz� klatk� zaczepienia obiektu w �wiecie... Ta klatka mapy zostanie zaj�ta przez czubek drzewa a nie przez jego pie�. Musimy wymusi� zaj�cie klatki odpowiadaj�cej wsp�rz�dnym pnia. Nale�y to zrobi� w momencie tworzenia �wiata Zobacz kod procedury: TworzSwiat; .\nTym prostym sposobem mamy mo�liwo�� chodzenia przed jak i za drzewem- czyli by� za koron� drzewa. Ale czy to koniec problemu? Ot� nie. A co b�dzie, je�li w kostce gruntu wyro�nie ma�e drzewo lub jeszcze mniejszy grzyb? Ca�e pole zostanie zaj�te. Nie zerwiemy grzybka. Nasz duszek nie podejdzie do niego. Bo na przyk�ad nasza kostka gruntu ma rozmiar 64x32, grzyb 16x8 i ro�nie w �rodku...\nNo ju� pewnie w tym miejscu m�g�bym us�ysze�: Co ty facio gadasz? A od czego jest test kolizji zmiany pikseli? (odpowied� podana jest w pytaniu)\nA tak na powa�nie... Prosz� zauwa�y�, �e je�li taki test zmiany pikseli zastosujecie, to nigdy nie napiszecie algorytmu szukania drogi lub doj�cia do zadanego punktu. Test pikseli nie b�dzie wykonywany, je�li, duszek jest poza widoczn� cz�ci� ekranu. A takich duszk�w r�nych postaci mo�e by� kilka. Posta� taka �yje w�asnym �yciem- jest naszym wrogiem lub sprzymierze�cem. Taki algorytm zawsze wykonywany jest po klatkach mapy.\nCo zrobi� aby podej�� do ma�ego drzewka lub grzybka?\nOdpowied� prosta: Zwi�kszy� precyzj� siatki mapy. Mo�na zada� siatk� mapy 32x32- ale spadnie FPS. Zostajemy przy naszej 64x32 i nie rezygnujemy z pomys�u zwi�kszenia precyzji siatki.\nJak to naj�atwiej zrobi� (i tak, aby by�o efektywnie)? Tworzymy now� dynamiczna tablic� takiej siatki (w kodzie programu to tablica: Drogi :array of array of integer;)\nT� tablic� oprzemy na wymiarze 32x32, mo�na te� zastosowa� 16x16. Ale czy jest sens? Je�eli nasze duszki s� szeroko�ci por�wnywalnej z 16 pikselami to tak. Ale jak nie, to nale�y tego unika�- pami�� kompa jest ograniczona.\nW klatkach tablicy Drogi odwzorujemy wsp�rz�dne zaczepienia pni, wed�ug poni�szego schematu\nDla uproszczenia rysunek przedstawia �wiat zbudowany z 4 p�l i podstawowej klatce mapy 64x64\nTeraz nale�y odpowiednio przelicza� po�o�enia �ywych obiekt�w na kolumny i wiersze takie tablicy Dr�g. I je�li b�dzie tam sta� indeks obiektu powoduj�cego kolizj�, to b�dzie r�wnoznaczne z barakiem przej�cia lub podj�cia jakie� innej akcji.\nTechnicznie taki odczyt za�atwia ta procedura klasy TGracz\nI jest ona wywo�ana w procedurze TGracz.MoznaIsc\nKoniec cz�ci 2\nW cz�ci 3 wprowadzimy drogi do lasu.


Czy wiesz wszystko o panelach fotowoltaicznych? : tadeuszkoniarz.pl\nYou Are Here: Home → Czy wiesz wszystko o panelach fotowoltaicznych?\nPod pozornie trudną nazwą fotowoltaika, kryje się niezwykle prosty proces polegający na pozyskiwaniu energii elektrycznej ze słońca (energia odnawialna). Panele fotowoltaiczne, inaczej panele słoneczne są krzemowymi płytami, które można coraz częściej dostrzec na dachach domów lub budynkach nowoczesnych firm.\nFotowoltaika zawdzięcza systematycznie rosnącą popularność przez połączenie ekonomii z ekologią. Rozwiązanie to zapewnia zwrot części, a czasami nawet całości kosztów związanych z wykorzystaniem energii elektrycznej, ponadto w żaden sposób nie szkodzi środowisku.\nWłaściwa liczba paneli słonecznych może zapewnić wystarczającą ilość energii elektrycznej, by opłaty za prąd przestały być zmartwieniem. Posiadanie paneli słonecznych daje tym samym niezależność od dostawcy energii. Nie wszyscy zdają sobie sprawę, że decydując się na montaż paneli fotowoltaicznych można liczyć na dotację w wysokości dochodzącej do 40% kosztów kwalifikowanych instalacji PV.\nInstalacja będzie generowała jedyne koszty, gdyż panele słoneczne nie tylko nie wymagają wymiany podzespołów, ale również napraw z którymi trzeba byłoby się liczyć w przypadku generatorów wiatrowych. Ponadto panele fotowoltaiczne pracują bez przerwy nawet przez 25 lat. Z kolei cała inwestycja zwraca się po 6-7 latach. W tym czasie nie trzeba dokładać żadnych pieniędzy, można jedynie cieszyć się z darmowej energii.\n4oze.pl – fotowoltaika Bydgoszcz – instalacje fotowoltaiczne w wielu miastach. Sprawdź ofertę\nEkologia a fotowoltaika\nWarto mieć świadomość, że pozyskiwanie energii elektrycznej ze słońca jest olbrzymim krokiem do przodu, gdyż w porównaniu do wyczerpywalnych zasobów ziemi, światło słoneczne zawsze będzie dostępne w takich samych ilościach. Nie wszyscy zdają sobie sprawę, że rosnące koszty energii elektrycznej pozyskiwanej spalania węgla są wynikiem zmniejszenia się zasobów tego surowca. Warto również mieć na uwadze fakt, że zasoby te z roku na rok będą coraz mniejsze, przez co rachunki będą coraz wyższe. Panele fotowoltaiczne nie tylko nie produkują dymu, ale również nie zanieczyszczają środowiska. Ponadto, w porównaniu do generatorów energii z wiatru albo wody, nie wydają dźwięków, a także zajmują bardzo mało miejsca.\nFotowoltaika – jak to wszystko działa?\nNależy wiedzieć, że panele fotowoltaiczne zostały zrobione z krzemu, który przez przechwycenie fotonów, czy najmniejszych jednostek światła, wprawia w ruch elektrony, co powoduje produkcję energii elektrycznej. Prąd stały, który płynie z paneli słonecznych do inwentera solarnego, jest w nim przekształcany w prąd zmienny, przez co mogą działać urządzenia w domu. Prąd następnie pokonuje drogę przez układ zabezpieczający, by w konsekwencji dotrzeć do sieci, z której korzysta się podłączając urządzenia domowe do prądu.\nPanele fotowoltaiczne montowane są w taki sposób, by były skierowane na południe oraz przechwytywały największą możliwą dawkę promieni słonecznych. W zdecydowanej większości są to dachy budynków, warto jednak mieć świadomość, że bez takie możliwości nie zostaje zamknięta droga do posiadania taniej energii elektrycznej, ponieważ istnieją również inne bardzo elastyczne rozwiązana dostosowane do potrzeb. Jedynym warunkiem jest ustawienie paneli w taki sposób, by nie znajdowały się w miejscu, które jest zaciemnione.


Prus był jeszcze małym chłopcem, gdy zmarli mu rodzice (matka, gdy miał 3 lata, ojciec 6 lat później). Bolesław przeszedł pod opiekę swojej ciotki, Domiceli Olszewskiej i przeprowadził się do Puław. Ciotka w 1857 roku wysłała go do Powiatowej Szkoły Realnej. W wieku 14 lat (1861) przeszedł pod opiekę swego dwudziestosiedmioletniego brata, Leona Głowackiego, nauczyciela historii, i wtedy przeniósł się do Siedlec. Rok później obaj młodzieńcy wyjechali do Kielc, gdzie Prus rozpoczął naukę w gimnazjum. Nie zabawił tam jednak długo, ponieważ w roku wybuchu powstania styczniowego (1863), Prus pod wpływem swego brata, działacza-demokraty (związanego z obozem „czerwonych”) wziął udział w tymże powstaniu. Został ranny w głowę, po powstaniu aresztowany i osadzony w lubelskim więzieniu (prawdopodobnie po tych wydarzeniach cierpiał całe życie na lęk przestrzeni). Po zwolnieniu z więzienia Prus wrócił do przerwanej nauki i w 1866 roku ukończył lubelskie gimnazjum jako wzorowy uczeń. Marzył o studiach zagranicznych, jednak finanse nie pozwalały mu na to. Zdecydował się rozpocząć studia w Warszawie, w Szkole Głównej, na Wydziale Matematyczno-Fizycznym a następnie w Puławach, w Instytucie Gospodarstwa Wiejskiego i Leśnictwa. Pracował jako domowy nauczyciel i korepetytor w majątkach ziemskich, a kiedy brakowało mu pieniędzy zatrudniał się jako robotnik fizyczny w fabrykach (m.in. w fabryce Lilpopa w Warszawie). Były okresy w jego życiu, gdy zajmował się też fotografią, ślusarstwem czy ulicznym oratorstwem.\nOd 1872 roku rozpoczął pisanie artykułów do pozytywistycznych pism: „Opiekuna domowego” oraz do „Niwy”. Artykuł o charakterze społecznym, zatytułowany „Nasze grzechy” i zamieszczony w „Opiekunie domowym” z 1872 roku uważa się za debiut prasowy pisarza.\nW 1875 roku wziął ślub ze swą daleka kuzynką, Oktawią z Trembińskich. Nie mieli własnych dzieci, ale przysposobili do swej rodziny syna Emila, który w wieku 18 lat popełnił samobójstwo z powodu nieszczęśliwej miłości. Od 1876 roku Prus rozpoczął swój najlepszy okres pisarski. W latach 1876-1885 powstały takie utwory jak: „Szkice i obrazki”, „Przygoda Stasia”, „Powracająca fala”, „Kamizelka”, „Antek” czy „Placówka”. W latach 1887-1889 stworzył swe najbardziej dziś znane dzieło, „Lalkę”. W 1893 roku wychodzą drukiem „Emancypantki”, zaś później „Faraon” . Prus do końca swego życia mieszkał z żoną w Warszawie, odbywając nieliczne podróże m.in. do swego ukochanego Nałęczowa, do Krakowa i w Tatry. Raz zdobył się na wyjazd zagraniczny do Niemiec, Francji i Szwajcarii (1895 r.).\nPrus zmarł w Warszawie, na atak serca, 22 maja 1912 roku. Miał 64 lata.\nPoczątkowa twórczość Bolesława Prusa obraca się wokół tematów pozytywistycznych: pracy u podstaw, pracy organicznej, tematów zajmujących się krzywdą społeczną, ale także istotnymi tematami z życia politycznego. Najczęstszą formą tego okresy pisarskiego Prusa były felietony, krótkie formy narracyjne, nowele i opowiadania. Bolesław Prus rozpropagował tzw. aktywne społecznie dziennikarstwo.\nPóźniejsze utwory przyniosły stylistykę i tematykę realizmu i naturalizmu. Konwencja realistyczna mieszała się z satyryczną. Główną formą wypowiedzi stały się w tym czasie powieści. Najważniejsze z nich to: „Lalka”, „Emancypantki”, „Faraon” i „Dzieci”.


BIP Urzędu Miasta i Gminy w Serocku\nNa podstawie art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym (Dz. U. z 2018r. poz. 994 ze zm.) zwołuję VI Sesję Rady Miejskiej w Serocku w dniu 27 lutego 2019r. w sali konferencyjnej Urzędu Miasta i Gminy w Serocku, Rynek 21.\nPoczątek obrad o godz. 13.30\n3.Przyjęcie protokołu z V sesji Rady Miejskiej w Serocku.\n4.Informacja Przewodniczącego Rady Miejskiej w Serocku o działalności między sesjami.\n5.Informacja Burmistrza Miasta i Gminy Serock o działalności między sesjami.\n7.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie uczczenia Narodowego Dnia Pamięci "Żołnierzy Wyklętych".\n8.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie rodzajów świadczeń oraz warunków i sposobu ich przyznawania w ramach pomocy zdrowotnej dla nauczycieli korzystających z opieki zdrowotnej.\n9. Rozpatrzenie projektu uchwały zmieniającego uchwałę w sprawie ustalenia trybu udzielania i rozliczania dotacji z budżetu gminy Miasto i Gmina Serock na prowadzenie niepublicznych przedszkoli oraz trybu kontroli prawidłowości ich pobrania i wykorzystania.\n10. Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie przejęcie zadań Powiatu Legionowskiego w zakresie bieżącego utrzymania dróg kategorii powiatowej w 2019 roku.\n11.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie zmiany Wieloletniej Prognozy Finansowej Miasta i Gminy Serock na lata 2019-2028.\n12.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie wprowadzenia zmian w budżecie Miasta i Gminy Serock w 2019 roku.\n13.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie wydzierżawienia części działki nr 409 w obrębie Skubianka gm. Serock.\n14.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie określenia szczegółowych wymogów raportu o stanie gminy.\n15. Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie sprzedaży w drodze bezprzetargowej działek nr 57, 58, 72, 73 obręb 04 w Serocku na rzecz użytkownika wieczystego.\n16.Rozpatrzenie projektu uchwały zmieniającego uchwałę w sprawie partnerskiej współpracy przy realizacji projektu "Regionalne partnerstwo samorządów Mazowsza dla aktywizacji społeczeństwa informacyjnego w zakresie e-administracji i geoinformacji."\n17.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie określenia programu opieki nad zwierzętami bezdomnymi oraz zapobiegania bezdomności zwierząt na terenie Miasta i Gminy Serock w 2019r.\n18.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie rozpatrzenia petycji.\n19.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie rozpatrzenia petycji.\n20.Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie rozpatrzenia petycji.\n21. Rozpatrzenie projektu uchwały w sprawie rozpatrzenia wniosku.\nPrzewodniczący Rady Miejskiej w Serocku\n/-/ Mariusz Rosiński\ndata publikacji: 2019-02-28 11:23\nIlość odwiedzin obecnej strony: 1266\nOstatnia aktualizacja obecnej strony: 2019-02-28 11:23\nw godz. od 8.00 do 18.00.\nLicznik odwiedzin strony BIP: 3638192\nOstatnia aktualizacja strony BIP: 2020-06-05 12:05


www.wydawnictwo.pwn.pl - Rozczytani - Książki - Psychologia - Psychologia. Kluczowe koncepcje. Tom 1\nPsychologia. Kluczowe koncepcje to nowoczesny przewodnik, który pozwala wszystkim zainteresowanym funkcjonowaniem ludzkiej psychiki, zorientować się w głównych teoriach, pojęciach oraz metodach stosowanych w różnych gałęziach psychologii. Autorzy, pod wodzą słynnego Philipa Zimbardo, wyjaśniają zagadnienia psychologiczne w swobodnym, przyjaznym stylu. W pięciu tomach opisują eksperymenty, odwołują się do przykładów, prowadzą z czytelnikiem prawdziwy dialog, a nawet rodzaj zabawy, odnosząc się do jego bezpośredniego doświadczenia. Struktura tekstu wraz z układem graficznym ułatwiają zapamiętywanie i wyszukiwanie informacji. Tom 1 Podstawy psychologii wprowadza Czytelnika w świat psychologii jako nauki. Autorzy opisują pułapki zdroworozsądkowego pojmowania problemów psychologicznych oraz sposoby unikania błędów, wynikających z odruchów i nawyków w rozumowaniu. Demaskują pozorne oczywistości i uczą krytycznego myślenia. Czytelnik poznaje główne metody i perspektywy w psychologii, obudowane wiadomościami historycznymi o rozwoju całej dyscypliny. Znajdzie też tutaj podstawowe fakty dotyczące budowy mózgu i układu nerwowego. Dowie się ponadto, jak przebiega jego wszechstronny rozwój od momentu zapłodnienia przez dzieciństwo i okres dorastania, po dorosłość i starość.\nKonferencja „Strefa Zmian – życie osobiste”.


Filia biblioteczna nr 1 | MGBP Wieruszów | Page 2\n„Bajki z Kraju Mikołajów” w Mirkowie\nW dniu 19.12.2019 pani bibliotekarka odwiedziła również dzieci z przedszkola w Mirkowie, które przywitały ją pięknymi kolędami. Było tradycyjne czytanie bajek świątecznych i kolorowanie świątecznych ilustracji, wspólne wykonanie „cukierkowej”. Wszyscy świetnie się razem bawili a dzieci w podziękowaniu podarowały…\nFilia nr 1 – spotkanie szydełkowe\n4.11.19 w Filii Nr 1 odbyło się kolejne spotkanie szydełkowe. Panie biorące udział w comiesięcznych spotkaniach pokazały swoje rozpoczęte już wcześniej prace. Podzieliły się nowymi nowymi pomysłami i szukały inspiracji na długie jesiennie wieczory.…\nPani Jesień w Mirkowie\nW Oddziale Przedszkolnym w Mirkowie odbyło się spotkanie z panią Jesień i jej skarbami. Dzieci rozpoznawały przyniesione do przedszkola warzywa, owoce, przyprawy i kwiaty. Wysłuchały wierszy i opowiadań o tej pięknej porze roku. Przygotowały również wraz z opiekunami przedstawienie pt. ” Na straganie”.…\nSpotkanie szydełkowe – Filia Nr 1\nFilia nr 1 działająca przy Szkole Podstawowej nr 2 im. Marszałka Józefa Piłsudskiego ma nową siedzibę, gdzie po wakacyjnej przerwie 13 września odbyło się pierwsze spotkanie szydełkowe. Panie zaprezentowały swoje nowe prace a także te, które…\n1.04.2019 r. z okazji Międzynarodowego Dnia Książki dla Dzieci w Filii nr 1 odbyło się spotkanie z uczniami z Zespołu Edukacyjno-Terapeutycznego wraz z opiekunkami. Na spotkaniu zostały omówione najczęściej wypożyczane książki dla dzieci oraz czytano fragmenty wybranych wierszy. …\nFilia nr 1 – Wiersze Agnieszki Frączek\n27.03.2019 r. w Filii Nr 1 odbyło się spotkanie z uczniami Szkoły Podstawowej Nr 2. Czytane były wiersze Agnieszki Frączek z książki „Zbaranieć można”. …