Bibliotekarz Podlaski Nr 2/ PDF\nBibliotekarz Podlaski Nr 2/2001\nDownload "Bibliotekarz Podlaski Nr 2/2001"\n1 Nr 2/ Bibliotekarz Podlaski Nr 2/2001 Wigierskie spotkania bibliotekarzy Anna Sitarska, Biblioteki publiczne u progu XXI wieku (wprowadzenie w problematykę konferencji) 3 Wanda Pindlowa, Informacja naukowa i techniczna. Rok 2000 i dalej Vladas Bulavas, Stan bibliotek Litwy i projekt ich modernizacji 22 Michał Jagiełło, Wspólnota w kulturze 27 Andrzej Chuchnowski, Podsumowanie organizatora konferencji 39 Nad Biblią... GraŜyna Lewandowicz, Adaptacje Biblii dla dzieci w Polsce w XX wieku 41 ElŜbieta Młyńska, Jak czytać Biblię? 58 Biblioteki w regionie Beata Jasielczuk, Rola i charakter biblioteki Muzeum Wojska w Białymstoku 68 Halina Brzezińska-Stec, Biblioteka Uniwersytecka im. Jerzego Giedroycia w Białymstoku. Projekt funkcjonalny nowego gmachu 74 Prasowe archiwalia\n2 2 Ali Miśkiewicz, W Białymstoku o Gdyni i WybrzeŜu, w Gdyni o Białymstoku. Relacje z lat międzywojennych 80 Barbara Noworolska, Białostocki flirt z Kameną 86 Varia Ewa Ziniewicz-Siergiejko, Czytelnictwo dziecięce w bibliotekach publicznych województwa podlaskiego w 2000 roku na tle ostatniego dziesięciolecia 93 Barbara Kuprel, Encyklopedia dla dzieci: postać drukowana a multimedialna 96 Ewa Ziniewicz-Siergiejko, Pedagogika zabawy w bibliotekach publicznych 107 Krzysztof Leśniak, Czytelnia Prasy XXI wieku 111 Jan Leończuk, Wiesław Cieśla nie tylko bibliotekarz 114 Recenzje Małgorzata Dobkowska, Dochodząc do pełni 117 Teresa Jabłońska, O Modlitwach codziennych ks. Ryszarda Kotkowicza 120 Kamila Budrowska, Historia literatury polskiej według kobiet 121 Dariusz Kulesza, Notatki o ksiąŝkach 125 Przemysław Roszkowski, Białostockie dzieje 134 Danuta Markowska, Z kroniki wydarzeń kulturalnych (sezon literacki 2000/2001) 135 Redakcja: Małgorzata Dobkowska Jadwiga Juchniewicz BoŜena Kłosowska Danuta Markowska Barbara Piechowska-Szczebiot Redaktor naczelny Jan Leończuk Krystyna Sobocińska (Miejska Biblioteka Publiczna w ŁomŜy) Adres redakcji: KsiąŜnica Podlaska im. Łukasza Górnickiego w Białymstoku Białystok, ul. Kilińskiego 16 tel. (085) , fax (085) Współpraca: Andrzej Chuchnowski (Biblioteka Publiczna w Suwałkach) Fotografia na pierwszej stronie okładki Piotr Sawicki\n3 Nr 2/ Wigierskie spotkania bibliotekarzy Anna Sitarska Biblioteki publiczne u progu XXI wieku (wprowadzenie w problematykę konferencji) Serce i umysł społeczeństwa informacyjnego: biblioteki publiczne w XXI wieku Chris Batt 1 Serce i umysł przywołane za sprawą motta tej wypowiedzi mają zatrzymać naszą uwagę na szczególnej roli bibliotek publicznych w kształtowaniu oblicza społeczności XXI wieku. Spróbujmy wspólnie potraktować zacytowaną sentencję jako pomost, łączący zadania róŝnej natury stojące przed bibliotekami publicznymi. Wydaje się bowiem, Ŝe to co stanowi o wyjątkowej misji bibliotek publicznych w XXI wieku to nie nowe zadania, ale wpisana w istotę ich istnienia POWSZECHNA dostępność. Związana z tą powszechnością jest szansa rzeczywistego wpływania na kształtowanie przemian cywilizacyjnych i wartości kulturowych, upowszechnianie ich i utrwalanie poprzez przenoszenie autentycznych osiągnięć z elitarnych kręgów wielkomiejskich środowisk naukowych lub artystycznych do małych społeczności lokalnych. Oraz co bardzo waŝne umiejętne pielęgnowanie i rozwijanie wartości,,kultury własnej w środowiskach lokalnych, dokumentowanie twórczości rozwijanej w środowisku oddziaływania biblioteki publicznej, odkrywanie jej i wspomaganie w kontaktach z szerszymi kręgami twórców. Dwa przywołane słowa uniwersalne symbole człowieczeństwa chcę uczynić punktem odniesienia tej wprowadzającej refleksji, poniewaŝ wiodą one do dwu silnie sprzęŝonych sfer ludzkiego istnienia i oddziaływania duchowości i intelektu, z którymi łączy się,,od zawsze słuŝba wszystkich bibliotek, a publicznych w XXI wieku w sposób szczególny. Szczególna rola bibliotek publicznych w czasie budowania społeczeństwa informacyjnego 2 bierze się z faktu, Ŝe są one najbliŝej i najserdeczniej zwrócone ku tzw. wyŝszym potrzebom mieszkańców,,swego terenu. 1 Chris Batt: The heart and brain of the information society : public libraries in the 21 st century // IN: Libraries for the new millennium : implication for managers / Ed. David Raitt. London: Library Association Publishing p Podstawowe wyjaśnienia pojęcia społeczeństwo informacyjne podaje m.in. Tomasz Goban-Klas: Społeczeństwo informacyjne nadzieje i obawy // W: Biblioteki w społeczeństwie demokratycznym : Forum czytelnicze VII, Kielce maja Warszawa, 2000 s ; warto teŝ zapoznać się z dokumentami, dotyczącymi rozumienia przez polskie elity rządowe programu rozwoju tzw. społeczeństwa informacyjnego: (a) Stanowisko Rady Ministrów w sprawie uchwały Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej w sprawie budowania podstaw społeczeństwa informacyjnego w Polsce z 14\n4 4 Wśród tych potrzeb, z punktu widzenia bibliotek publicznych bardzo waŝna, jeśli nie najwaŝniejsza, bo inspirująca rozwój intelektualny - jest potrzeba czytania dla przyjemności samego czytania (tzw. czytanie autoteliczne, tj. nieinstrumentalne) 3. W zaspokajaniu tej potrzeby, w jej rozwijaniu i podtrzymywaniu biblioteka publiczna jest niezastąpionym sprzymierzeńcem szkoły. Dla wielkiej rzeszy ludzi pozostających poza oddziaływaniem szkoły dlatego, Ŝe z niej juŝ wyrośli biblioteka publiczna jest jedyną publiczną instytucją nastawioną na utrwalanie powszechnej zdolności czytania, a co za tym idzie umiejętności odnajdywania się w wielu codziennych sytuacjach coraz bardziej skomplikowanego świata. SłuŜy tym, których nie stać na kupowanie ksiąŝek dla przyjemności, a takŝe dla nie mniej licznej grupy tych, którzy nie mają wewnętrznej potrzeby czytania dla przyjemności biblioteka publiczna jest jedyną instytucją kultury, w której programowym działaniu leŝy obowiązek kształtowania i zaspokajania potrzeby kontaktu ze słowem pisanym. W realizacji tych zadań biblioteki publicznej w XXI wieku nie zastąpi Ŝadna inna instytucja ani teŝ środki masowego przekazu, nawet w najnowocześniejszym multimedialnym wydaniu 4. Wymaga to bowiem specjalnego klimatu,,serca i rozumu jednocześnie. Powszechność stosowania technologii informatycznych, przez wielu traktowana za najwyraźniejszy symptom społeczeństwa informacyjnego jest bardzo ściśle związana ze zdolnością czytania. Niestety, zapomina się o tym często w wielu decyzjach, takŝe finansowych, pomijając oczywisty i silny syndrom, który jest zaleŝnością między poziomem potrzeb i zdolności czytania oraz poziomem potrzeb i umiejętności korzystania z dobrodziejstw elektronicznych technik przetwarzania informacji i komunikowania się ludzi. Obecnie a moŝna przewidywać, Ŝe ten,,próg XXI w. będzie miał wymiar jeśli nie ćwierćwiecza, to 10-lecia co najmniej wielkim wyzwaniem bibliotek publicznych jest nie komputeryzacja, jak wyobraŝają sobie,,technokratyczni znawcy bibliotekarstwa w Polsce, ale pokonywanie trudności i ograniczeń, z jakimi borykają się biblioteki innych typów, a odczuwają WSPÓLNI czytelnicy podczas kształcenia się na róŝnych poziomach lub w trakcie pracy zawodowej i przy rozwiązywaniu problemów codziennego Ŝycia. Najczęściej są to bariery fizycznego dostępu do ksiąŝek i innych materiałów, których nie moŝna zdobyć w szkole lub na uczelni, ani w zakładzie pracy lub na szkoleniach, ani teŝ kupić, bo dobre ksiąŝki są przede wszystkim za drogie. Łączenie na równych prawach zadań róŝnej natury które przez inne wyspecjalizowane słuŝby biblioteczne i informacyjne, kulturalne i medialne realizowane są rozdzielnie stanowi o profesjonalnej odmienności biblioteki publicznej wśród innego typu instytucji bibliotecznych. ZwaŜywszy cywilizacyjne cechy rozwoju społeczeństw w XXI w. wydaje się, Ŝe najbardziej swoistym zadaniem, zwłaszcza dla bibliotek publicznych w małych społecznościach lokalnych małomiasteczkowych i wiejskich, będzie połączenie roli ośrodka aktualnej informalipca 2000 roku (projekt) // Sprawy Nauki 2000 nr 12 s.26; (b) Projekt zapisu do protokołu z posiedzenia Rady Ministrów // TamŜe s.27; (c) Cele i kierunki rozwoju społeczeństwa informacyjnego w Polsce <skrócone omówienie programu> // TamŜe s (pełna wersja: ; Chris Batt - autor naszego motta, m.in. za,,information Society Forum,,,First annual report Ŝartobliwie odpowiada na pytanie,,co to jest»społeczeństwo informacyjne«?:,,jeśli uŝywamy faxu i a to jesteśmy zaledwie jednym palcem od nogi w społeczeństwie informacyjnym. Jeśli stale serfujemy po światowej pajęczynie WWW - to juŝ jedną stopą wkroczyliśmy w erę społeczeństwa informacyjnego, w której znajdziemy się dopiero wtedy, kiedy codziennie będziemy pracować, uczyć się i komunikować się ze znajomymi poprzez sieć (s. 204 oraz <http://www.ispo.cec.be/infoforum/pub/inrep1.html > 3 O znaczeniu czytania autotelicznego dla rozwoju osobowości i kultury człowieka nie będę tu mówić, poniewaŝ przyjmuję, Ŝe dla wszystkich uczestników konferencji jest to sprawa oczywista 4 Wszystkich zainteresowanych skalą oraz szczegółowymi właściwościami zjawiska,,nieczytania w Polsce, w tym równieŝ skalą braku potrzeby czytania autotelicznego, odsyłam do ostatnich wyników badań IKiCz: GraŜyna Straus, Katarzyna Wolff: Czytać, nie czytać... Kupować nie kupować...: sytuacja ksiąŝki w społeczeństwie polskim w 1998 r. - Warszawa : BN, 2000 (Z Badań nad Czytelnictwem ; 24)\n5 Nr 2/ cji powszechnej (inaczej: lokalnej) oraz funkcji ośrodka doradczego, a przede wszystkim,,azylu ciszy koniecznego dla pracy intelektualnej, tworzącego przeciwwagę dla agresji i wrzaskliwości kultury masowej 5. Dla nas, tutaj zebranych są to zapewne oczywistości. Co więcej z konieczności uproszczone. Mówię o nich dlatego, Ŝeby wspólnie, w toku konferencji móc zastanowić się - jak przenieść tradycyjne wartości pracy bibliotek publicznych do nieuchronnie ścigających nas i naszych czytelników, zmieniających się warunków Ŝycia w XXI wieku pośpiechu, pogoni za pracą i pieniądzem, ataku bylejakości w kulturze, a jednocześnie wysokich wymagań w pracy zawodowej, dąŝeń do efektów ekonomicznych, a zarazem obojętności wobec wartości etycznych? Do wieku nasyconego,,po brzegi technologiami informacyjnymi, które podobnie jak kiedyś alfabety pism stają się niezbędne w szybkim porozumiewaniu się na odległość, konieczne w zdobywaniu godziwej pracy, sprawnym załatwieniu spraw urzędowych, wreszcie w rozumieniu wielu zjawisk szybko zmieniającego się i często niezrozumiałego otoczenia. Jak, przy wszystkich biedach i ograniczeniach, które nas osaczają, połączyć w pracy i staraniach bibliotek publicznych z jednej strony utrwalanie umiejętności i potrzeby czytania, wyrabianie gustów literackich i wraŝliwości na wartości etyczne, a z drugiej - upowszechnianie osiągnięć cywilizacyjnych i ułatwień w codziennym Ŝyciu przeciętnego obywatela, dawanie mu dostępu do zasobów informacji elektronicznych poprzez sieci komputerowe? Jak wspomagać szkoły w procesach kształcenia wzbogaconych o umiejętności korzystania z najnowszych technologii komunikacyjnych i informacyjnych? Jak na co dzień pomagać czytelnikom, jak wpływać na ich świadomość i ułatwiać rozumienie zawiłości,,nowego świata? W piśmiennictwie bibliotekarskim 6 ostatniego dziesięciolecia moŝemy zidentyfikować kilka szczególnie waŝnych,,wyzwań dla bibliotek publicznych na przełomie XX i XXI wieku. Zatrzymamy się na kilku wybranych, które jak się wydaje warte są uwagi, w czasie zmagań ekonomicznych i trudnego dojrzewania do korzystania z darów, niosących tyleŝ dobra co i trudności, a czasem klęsk. Zaliczam do tych darów: samorządność i demokrację, postępy wiedzy i technologii, jawność starań o zachowanie toŝsamości i współistnienie w rodzinie krajów europejskich, o harmonijne i nośne w wartości zakorzenione w naszej tradycji, a utrwalone przez doświadczenia narodowych dziejów. Wyzwanie 1: wprowadzenie zmian do stylu zarządzania, w którym samorządowy charakter bibliotek będzie mógł się w istocie opierać na decyzjach światłych przedstawicieli społeczno- 5 O potrzebach budowania w bibliotekach publicznych,,azylu ciszy pisze Jadwiga Kołodziejska w swojej ostatniej, jak zwykle interesującej ksiąŝce (Lokalność i uniwersalność bibliotek.- Warszawa : BN, 2000 s ), przywołując holenderską pracę zespołową Silent Library, prezentowaną na 64. Konferencji Generalnej IFLA w 1998 r. w Amsterdamie 6 Tu warto zwrócić uwagę na zmiany, jakie w ostatnim 10-leciu dokonały się w Polsce w piśmiennictwie bibliotekarskim! O ileŝ Ŝywszy niŝ w poprzednich 10-leciach jest obecnie rynek ksiąŝki zawodowej! Jaką ofertę dla kształcących się ma Wydawnictwo Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich? Ile w niej nowych serii i podręczników! Prawda, Ŝe czasopiśmiennictwo bibliotekarskie jakby zastygło w stanie z ubiegłego ćwierćwiecza (elektroniczny EBIB jest niewątpliwym osiągnięciem, ale... nie ma konkurencji!). Zbyt rzadko pojawiają się teŝ ksiąŝki fundamentalne. Brak nam prawie zupełnie przekładów wybitnych ksiąŝek zagranicznych. Jednak nawet bez szczegółowego studium bibliometrycznego moŝna stwierdzić bez większego ryzyka, Ŝe zawodowe piśmiennictwo bibliotekarskie,,odnalazło się zwycięsko na przełomie wieków i warto podjąć jego szczegółową analizę, której wyniki pozwoliłyby na świadome doskonalenie i wypełnianie luk, tego często nazbyt spontanicznego nurtu, w którym problematyka bibliotek publicznych wyraźnie ustępuje sprawom bibliotek naukowych, zwłaszcza akademickich.\n6 6 ści lokalnych, ale równieŝ na wyraźnej polityce państwa, mającej wyraz w prawie podatkowym oraz priorytetach dla sfery edukacji i kultury. Sprostanie temu wyzwaniu wymaga,,twardych menedŝerów w bibliotekach wszystkich szczebli. Takich, którzy będą rzeczywistymi partnerami w negocjacjach z jednostkami samorządowymi, potrafią zarządzać siecią placówek telematycznych 7, a jednocześnie poprzez odpowiedni dobór profesjonalnej kadry bibliotekarskiej nie będą spychać na margines działalności jej zadań związanych z czytelnictwem i upowszechnianiem kultury artystycznej i intelektualnej. Wyzwanie 2: rozwój doradztwa powiązanego z usługami informacyjnymi dla środowisk czytelniczych związanych z bibliotekami publicznymi. Doradztwa dostosowanego do lokalnych potrzeb obywatelskich danej społeczności, zwłaszcza w małych miejscowościach, w których brak rozwiniętej infrastruktury instytucjonalnej. W polskich realiach oznacza to konieczność rzeczywistego rozwoju bibliotek na poziomie powiatowym. W ich kompetencjach moŝna pomieścić prowadzenie obserwacji rozpoznawczych (monitoring), poszukiwanie odpowiednich doradców oraz materiałów, zdobywanie środków finansowych od sponsorów, koordynowanie punktów doradczych, wreszcie instruktaŝ dla bibliotek gminnych i wspomaganie ich w akcjach promocyjnych. Specjalnym rodzajem doradztwa, potrzebnego zwłaszcza na terenie województw gospodarczo słabo rowiniętych, tak jak województwo podlaskie, będzie doradztwo na rzecz rozwoju przedsiębiorczości. Pierwszym etapem tego rodzaju słuŝby informacyjnej w naszych warunkach mogłoby być wspieranie samorządów. Mamy bowiem często do czynienia z fałszywym przekonaniem, chciałoby się powiedzieć wręcz z mitem, Ŝe przejście przez program Internet w kaŝdej gminie oznacza gotowość jego potencjalnych uŝytkowników do rozumnego korzystania z zasobów informacyjnych w sieci oraz zdolność przekazywania odpowiednio dobranych informacji na gruncie swego terenu działania. W gronie specjalistów działalności informacyjnej mamy przecieŝ świadomość, Ŝe wyposaŝenie w sprzęt i dostęp do Internetu mogą jedynie stanowić czynnik stymulujący właściwą działalność informacyjną, która jest w swojej istocie specyficznym procesem decyzyjnym 8. Jak trudne są te procesy zdajemy się często zapominać, zwłaszcza w środowiskach, gdzie nawet czytanie gazety nie zawsze jest w zwyczaju, a nierzadko sprawia trudności techniczna strona czytania. Dla przeciętnego mieszkańca wsi lub małego miasteczka, który nie czuje się dobrze w Ŝadnym urzędzie, nie ma praktycznie instytucji, która wspierałaby dąŝenia do tworzenia małych, rodzinnych przedsiębiorstw. Mogą natomiast stać się instytucjami pośredniczącymi oraz inspirującymi doradztwo ekonomiczne i prawne właśnie szkoła, biblioteka publiczna lub ośrodek kultury. W tych instytucjach mogą być tworzone punkty doradztwa na rzecz przedsiębiorczości. ZwaŜywszy, Ŝe szkoły pozostają obecnie pod silnym naciskiem zmian programowych i kadrowych, wynikających z reformy systemu edukacyjnego, biblioteki publiczne zdają się być instytucją bardziej ustabilizowaną, a zatem odpowiedniejszą dla podejmowania nowych zadań. Choć, co trzeba tu podkreślić, włączenie nowych zadań organizowania doradztwa,,wokół rozwoju przedsiębiorczości w małych, zwłaszcza gminnych bibliotekach, nie byłoby łatwym przedsię- 7 Celowo wprowadzam termin telematyka, chcąc go upowszechnić, choć przyjmuje się on z trudem w polskim języku bibliotekarskim, a od początku lat 90. jest uŝywany w środowiskach informatycznych dla określania pola połączonych zastosowań technologii przetwarzania danych i sieciowej łączności komputerowej; w europejskich programach rozwoju i dotowania bibliotek uŝywa się często określenia telematyka biblioteczna (zob. np. Program zastosowania telematyki dla bibliotek : program przygotowany i sponsorowany przez Unię Europejską.- Warszawa : KBN, s.) 8 Józef Oleński: Uwarunkowania informacyjne instytucjonalnych reform systemowych w Polsce w latach : aspekt regionalny // W: Podlasie : dekada transformacji.- Białystok : Wydaw. Uniw. w Białymstoku, 2000 s\n7 Nr 2/ wzięciem, wobec wielu trudności i słabości, jakie występują w układzie: biblioteki publiczne samorządy. Nowy podział terytorialny kraju i jego konsekwencje dla struktury systemu bibliotek publicznych, brak dojrzałości układu partnerskiego między jednostkami samorządowymi a finansowanymi przez te jednostki instytucjami oświatowymi i bibliotecznymi, przy wszystkich istniejących problemach finansowych, tworzą skomplikowaną rzeczywistość społeczną i ekonomiczną 9. MoŜna jednak wykorzystać właśnie ten okres kształtowania się nowych warunków dla wprowadzenia zmian równieŝ w zakresie zadań bibliotek publicznych. Doświadczenia krajów rozwiniętych gospodarczo mogą być tutaj dobrym przykładem 10. Propozycja włączenie bibliotek publicznych w nurt wspierania procesów rozwoju przedsiębiorczości ma juŝ w Polsce pewne tradycje (np. w Szczecinie i Krakowie). Najczęściej wiąŝą się one jednak ze środowiskami wielkomiejskimi, w których zaczęły powstawać specjalne ośrodki informacji biznesowej. Nie mamy natomiast w Polsce Ŝadnych doświadczeń z wprowadzaniem doradztwa ekonomicznego i prawnego oraz tzw. informacji biznesowej do gminnych bibliotek publicznych. Szansą zatem wprowadzenia tego nowego nurtu w ich działalności mógłby być kształtujący się dopiero nowy układ bibliotek powiatowych, które mogłyby pełnić funkcję centrów organizujących i koordynujących taką działalność w gminach. Wymaga to jednak zbudowania programu ścisłego współdziałania samorządów z bibliotekami publicznymi. Czy są w istniejących realiach jakieś przesłanki, które przemawiałyby za powodzeniem takiego przedsięwzięcia w woj. podlaskim? Dla zweryfikowania i zobiektywizowania posiadanego poglądu o raczej nikłym przygotowaniu bibliotek publicznych województwa podlaskiego do podjęcia takich nowych zadań informacyjnych, Zakład Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu w Białymstoku przeprowadził pilotaŝ ankietowy w sierpniu 2000 r. Jego celem było zbadanie opinii bibliotekarzy oraz pracowników firm doradczych o stanie istniejących juŝ powiązań działalności bibliotek publicznych z tzw. otoczeniem przedsiębiorczości 11, w tym równieŝ z działalnością jednostek samorządowych. 9 W środowisku bibliotekarskim relacje bibliotek publicznych oraz jednostek samorządowych są przedmiotem licznych konferencji i publikowanych materiałów, do których naleŝą specjalne tomiki serii Stowarzyszenia Bibliotekarzy Polskich,,Propozycje i Materiały m.in.: (1) Jak pomagać bibliotekom: dylematy czasu przemian: materiały konferencji- Cedzyna wrzesień 1994 r. - Warszawa: Wydaw. SBP, ,  s., a w tym tomie zwłaszcza wypowiedź K. Kunderak: Jak nas widzą i czego od nas oczekują bibliotekarze gmin? s.83-92; (2) Samorządy i biblioteki: materiały z konferencji: Samorządowe biblioteki publiczne w Polsce, Miałkówek k. Płocka, kwietnia Warszawa: Wydaw. SBP, , s.; (3) Funkcje ponadlokalne bibliotek publicznych: materiały z Ogólnopolskiej Konferencji nt.,,wojewódzka biblioteka publiczna w zreformowanym systemie administracyjnym zarządzanie, funkcje standardy, Rzeszów, maja Warszawa: Wydaw. SBP, ,  s.; (4) Funkcje ponadlokalne bibliotek publicznych poziom powiatowy: materiały z Ogólnopolskiej Konferencji nt.,,biblioteka powiatowa 99 pierwsze doświadczenia i wnioski, Radom/Jedlnia Letnisko, Warszawa: Wydaw. SBP, ,  s., gdzie na s opublikowano,,wybrane elementy ze standardów IFLA [Międzynarodowa Federacja Stowarzyszeń Bibliotecznych i Agencji Informacyjnych] dla bibliotek publicznych 10 Na uwagę zasługują np. niektóre rozdziały tomu wydanego przez Brytyjskie Stowarzyszenie Bibliotekarzy British Librarianship and Information work Vol. 1: General libraries and the profession / ed. D. W. Bromley, A. M. Allott.- London : LA, 1992, a zwłaszcza s.84-98: E.M. Broome: Public libraries; s : A.E.D. Fleming: Reference and information services; s : I. Jamieson: Local studies; s : A. Bunch: Community information. 11 Zaliczyliśmy do nich: agencje rozwoju regionalnego, izby i stowarzyszenia gospodarcze, parki technologiczne, fundacje i stowarzyszenia rozwoju regionu, ośrodki transferu techniki, ośrodki doradztwa, stowarzyszenia twórcze i rozwojowe, instytucje pełniące funkcje banków informacji technologicznej i naukowej, ośrodki wspierania przedsiębiorczości (wg Agnieszka Olechnicka, Jan P. Lisicki: Uwarunkowania konkurencyjności regionu: (na przykładzie wojew. podlaskiego) // W: Podlasie : dekada transformacji.- Białystok 2000 s. 223)\n8 8 Ankiety wysłano do 50-ciu bibliotek, tj. do ponad 18% reprezentujących 272 istniejące w woj. podlaskim biblioteki publiczne wszystkich szczebli 12. Uzyskano zwrot 55% (27) ankiet, które są wyrazem opinii ok. 10% wszystkich bibliotek województwa. Odpowiedzi te wydają się być reprezentatywne dla ocenianej sytuacji. Niestety, nie uzyskano ani jednego zwrotu ankiety z instytucji doradczych. Wydaje się to być nie tylko dowodem braku zainteresowania przedmiotem sondaŝu ze strony adresatów, ale takŝe być moŝe rezultatem niezbyt fortunnego czasu rozesłania ankiet (wakacje) lub czego tak- Ŝe nie moŝna wykluczyć niechętnego stosunku do potencjalnej konkurencji w zakresie usług informacyjnych. Proporcje odpowiedzi na pytania sondaŝu podaje tabela, w której umieszczono jedynie uproszczone wersje pytań oraz odpowiedzi sprowadzonych do formuł TAK i NIE. W oryginalnych ankietach respondenci poszerzyli swoje odpowiedzi komentarzami, a w kilku przypadkach - takŝe dołączonymi, przykładowymi materiałami promocyjnymi, wydawanymi przez siebie gazetami lokalnymi, programami imprez, akcji informacyjnych itp. Nie miejsce tu na szczegółową analizę wszystkich odpowiedzi. Warto jednak zwrócić uwagę na to, Ŝe w uzyskanych materiałach widoczne są na pewno trzy zjawiska: po pierwsze w bibliotekach publicznych naszego województwa lokalne sprawy gospodarcze nie znajdują się w polu zainteresowań bibliotekarzy; po drugie jedna z badanych bibliotek potwierdza hipotezę, Ŝe moŝliwe jest nawet bez specjalnych akcji i zabiegów utrzymywanie przez bibliotekę publiczną ręki na pulsie lokalnych spraw gospodarczych oraz pozostawanie w partnerskim układzie z samorządem lokalnym; po trzecie wyraźnym wkładem bibliotek publicznych w Ŝycie społeczności lokalnych, poza statutowymi zadaniami, jest współudział w wydawaniu gazet lokalnych. Ten skromny wynik sondaŝowego spojrzenia na jeden tylko, ale jak się wydaje waŝny aspekt istnienia bibliotek publicznych w naszym regionie skłania mnie do stworzenia pewnej przeciwwagi na zakończenie tej wypowiedzi. Niech tę przeciwwagę stworzą słowa naszego wybitnego kolegi z Uniwersytetu Śląskiego prof. Zbigniewa śmigrodzkiego, cytowane przez Teresą E. Szymorowską z KsiąŜnicy Toruńskiej w jej świetnym artykule równieŝ dotyczącym bibliotek publicznych na przełomie wieków: Jak się wydaje, mało kto w Polsce zdaje sobie sprawę, Ŝe wspomaganie przemian demokratycznych to nie tylko prywatyzacja przedsiębiorstw, ale przede wszystkim budowanie nowej świadomości społeczeństwa, któremu trzeba zapewnić dostęp do wartościowej literatury zróŝnicowanej światopoglądowo..." 13 CzyŜ nie jest to najwaŝniejsze wyzwanie dla nas? Mieć wpływ na kształtowanie świadomości, która pozwoli lepiej Ŝyć naszym czytelnikom i pomoŝe podejmować próby zrozumienia świata? 12 Tu wypada podziękować mgr Jadwidze Juchniewicz z Działu Metodycznego KsiąŜnicy Podlaskiej w Białymstoku za dostęp do aktualnej bazy danych o bibliotekach publicznych woj. podlaskiego; elektroniczna postać danych ułatwiła dystrybucje ankiet sondaŝowych 13 Teresa E. Szymorowska: Polskie biblioteki publiczne na przełomie wieków // EBIB, 2000:09, biuletyn/ebib09/szymor.html\n9 Nr 2/ TABELA nr 1 Wyniki sondaŝu w bibliotekach publicznych województwa podlaskiego (100 % odpowiedzi =27 bibliotek ~ 9,92 % wszystkich bibliotek publicznych w województwie oraz ~55% badanej próby) Odpowiedzi Pytania Tak Nie 1. Czy jest obecnie współpraca Biblioteki z samorządem i/ lub tzw. otoczeniem przedsiębiorczości? jeśli,,tak : czy są to stałe kontakty? 2. Czy Biblioteka ma stałych czytelników z tzw.,,otoczenia przedsiębiorczości? jeśli,,tak : czy ci czytelnicy mają wpływ na gromadzenie zbiorów? jeśli,,tak : podaj przykłady dezyderatów 29% 18,5% 1 (Hajnówka!) % Czy samorząd inspiruje Bibliotekę do promocji oraz informacyjnego wspierania przedsiębiorczości? 4. Czy Biblioteka posiada w zbiorach czasopismo Samorząd Terytorialny? 5. Czy Biblioteka wydaje prasę lokalną lub teŝ uczestniczy w jej wydawaniu? 6. Czy Biblioteka w swej działalności odbiera presję specyfiki gospodarczej terenu, na którym się znajduje? (wymień, jaka to jest specyfika) 15% 85% % 59% 59% 41% 6.1 Czy w zapytaniach informacyjnych występują tematy gospodarcze? Jeśli TAK: jakich dziedzin dotyczą? wymień! jakich form przekształceń własnościowych? wymień! 6.2 Czy w księgozbiorze Biblioteki są wydzielone działy: gospodarka finanse przepisy prawne samorząd terytorialny 59% 22% 37% 67% 44% 74% 28% 41 % % 56% 26% 72%\n10 10 Wanda Pindlowa Informacja naukowa i techniczna. Rok 2000 i dalej... Coraz gwałtowniej przemija postać świata i tym intensywniejsze staje się nasze pragnienie by w chaosie zjawisk uchwycić punkty oparcia, które mimo zmieniających się dekoracji od zawsze sprowadzają się do podstawowych, co nie znaczy oczywistych, prawd. Schyłek wieku jest dla tych poszukiwań znakomitym pretekstem. (K. Jankowska i P. Mucharski: Rozmowy na koniec wieku  Kraków 1998 [okładka]) WyraŜenie zgody na wstępie, w którym główną rolę mają odegrać przewidywania przyszłości informacji naukowej i technicznej, przypomina nieco skok z trampoliny do niezbyt przejrzystej wody, gdy w dodatku nie znamy jej głębokości ani ewentualnych skał czy przedmiotów, na jakie moŝemy się natknąć. Nie zastanawiamy się nad takim skokiem, gdy moŝe on być np. jedynym ratunkiem dla naszego Ŝycia, ale podejmowanie go dobrowolne jest zawsze związane z ryzykiem. Tak więc i w przypadku zaproponowanego tematu, który ma nas wprowadzić w XXI wiek, czuje się ten posmak ryzyka, poniewaŝ Ŝycie niesie ze sobą tak wiele niespodzianek, Ŝe istnieje moŝliwość rozminięcia się z prawdą. Jest wprawdzie dyscyplina naukowa zwana futurologią, a uczeni próbują na podstawie teraźniejszości stawiać prognozy, ale jak wiele razy mogliśmy się o tym przekonać nie zawsze się one sprawdzają. ToteŜ w czerwcu br. w wywiadzie dla polskiej TV Leszek Kołakowski zapytany o prognozy dla filozofii powiedział, Ŝe trudno czynić jakiekolwiek przewidywania, gdyŝ zaleŝy to od wielu czynników, ale w przypadku filozofii głównie od tego, czy urodzi się ten wielki filozof? Choć dla informacji naukowej i technicznej narodzenie się nieprzeciętnej osobowości ma niewątpliwie takŝe duŝe znaczenie, ale jej dalsze kształtowanie zaleŝy rzeczywiście od bardzo wielu innych czynników. Zapowiedzi rewolucyjnych zmian w funkcjonowaniu bibliotek i słuŝb informacyjnych w ksiąŝkach : Licklidera [Licklider, 1970] czy Lancastera o bezpapierowym społeczeństwie [Lancaster, 1978] sprawdziły się, choć niezupełnie, gdyŝ do tej pory w dobie komputerów zuŝywamy wielkie ilości papieru, a nawet to zuŝycie pomnoŝyliśmy. Taka jest jednak kolej rzeczy, gdy próbujemy prognozować. Przede wszystkim jeśli prześledzimy historię rozwoju informacji na świecie, to zarówno jej straty, wzloty i upadki oraz wpływające na ten stan czynni-\n11 Nr 2/ ki zaleŝały w duŝej mierze od sytuacji społeczno-politycznej i ekonomicznej oraz naturalnie od poziomu nauki i techniki na danym kontynencie czy kraju. Wobec tego snując te prognozy, będę głównie koncentrować się na warunkach polskich, do czego czuję się bardziej uprawniona. W referacie zostaną omówione zagadnienia wpływu, jakie miały na polską słuŝbę informacyjną zmiany polityczne, społeczne, demograficzne oraz technologiczne, a takŝe prognozy na przyszłość: Przeformowanie się zawodu bibliotekarza i pracownika informacji oraz przewidywania w tym zakresie na przyszłość; Unia Europejska a polskie słuŝby informacyjne; Rola uŝytkownika informacji w kształtowaniu usług informacyjnych; Rynek informacyjny w Polsce czy jest i czy będzie? A wreszcie problem kształcenia przyszłych pracowników informacji i problem kształcenia uŝytkowników. Jak powiedział Cyprian Norwid, nie ma przyszłości bez przeszłości; wobec tego aby lepiej zrozumieć zmiany trzeba odnosić się do przeszłości, gdy zaś chcemy prognozować nale- Ŝy patrzeć na teraźniejszość. Ze względu na czas, jak zwykle ograniczony, nie moŝna prowadzić głębokiej analizy całokształtu problemów związanych z informacją naukową i techniczną w aspekcie: było jest będzie. Nie będę odnosić się do zagadnień teorii informacji naukowej, a zajmę się jedynie praktyką, czyli rozwojem słuŝb informacyjnych i tym co wiąŝe się z pracownikami informacji naukowej. Przy czym traktuję bibliotekarzy jako pracowników informacji, a biblioteki jako placówki informacyjne. Gdy to ma uzasadnienie, ze względu na pewną odmienność sytuacji posługiwać się będę określeniem ośrodek inte (głównie przemysł i administracja państwowa oraz instytuty resortowe) lub biblioteka. A. Problemy organizacyjne Było (lata ) Obecnie (czyli lata 90.) a) sporadyczne powstanie ośrodków informacji w przemyśle ze względu na potrzeby kraju okres odbudowy, górnictwo, stal, zbrojenia b) lata 50. powstanie GIDNT c) od r sieć hierarchiczna d) podstawy prawne Uchwała nr 169 i następna nr 35 e) gospodarka społeczna centralne zarządzanie demokracja ludowa dąŝenie do socjalizmu f) inte forma decentralizacji koordynowanej, Polska resortowa g) rozwój ośrodków w trybie nakazowym h) I instytucja reprezentująca polską informację za granicą a) rozpad hierarchicznej struktury organizacyjnej b) wielokrotne zmniejszenie się liczby ośrodków inte c) biblioteki znacznie wzmocniły swą rolę informacyjną jako placówki posiadające zasoby d) brak podstaw prawnych działalności inte e) mocne ośrodki działają głównie przy placówkach prowadzących badania f) brak jednego przedstawiciela słuŝb inte zarówno w kraju, jak i za granicą g) kapitalizm i demokracja, wciąŝ resztki poprzedniego ustroju w mentalności ludzi h) prywatyzacja przemysłu, kryzys w niektórych gałęziach przemysłu np. w górnictwie, lotnictwie itp. i) powstają prywatne firmy sprzedające informację Będzie?! a) mimo tzw. wieku informacji kurczy się sektor informacyjny w sensie usług wykonywanych\n12 12 przez ośrodki informacyjne i biblioteki; b) zatrudniani będą indywidualni pracownicy informacji prowadzący wyszukiwanie informacji; d) tworzyć się będą większe zespoły pracowników informacji tylko do wykonania pewnych konkretnych zadań; h) biblioteki akademickie zmienią swoją funkcje i struktury ze względu na rozwój bibliotek wirtualnych oraz nauczanie na odległość, które niesie z sobą elektroniczne materiały dydaktyczne, a zatem moŝna korzystać z nich poprzez sieć; j) rozwój tzw. telepracy [Robert Szymczyk, 1999] bibliotekarze vel pracownicy informacji będą mogli pracować w domu przy wprowadzaniu danych, aktualizacji stron WWW, a ci uŝytkownicy, którzy będą mieli problem z wyszukiwaniem informacji i nie będą sobie radzili, zwrócą się takŝe do telepracownika informacji, aby im dał odpowiednie wskazówki; m) pozostaną biblioteki narodowe jako skarbiec narodowej kultury, ale będą takŝe zbierać lub rejestrować coraz więcej materiałów zapisanych cyfrowo; o) przetrwają biblioteki publiczne, ale ich funkcje poszerzą się będą łączyły się z klubami, salami filmowymi, czytelniami, salami wystawowymi aby ludzie zmęczeni samotnością z komputerem mogli spotkać się twarzą w twarz z Ŝywym człowiekiem, a nie tylko z obrazem człowieka. B. Problemy zawodu Było a) nazwa zawodu funkcjonująca w Polsce dokumentalista sugeruje zawęŝenie zakresu działania b) brak pragmatyki zawodowej c) kształcenie początkowo kursy i szkoła na poziomie średnim, potem rozwój studiów wyŝszych w połączeniu z bibliotekoznawstwem d) brak uznania samodzielnej dyscypliny występuje ona jedynie w połączeniu z bibliotekoznawstwem brak moŝliwości zdobycia stopni naukowych e) samej informacji naukowej są w Polsce poświęcone tylko studia podyplomowe Jest a) dokumentalista nazwa mało uŝywana, jedynie dokumentalista dyplomowany ma określone ustawą wymagania b) brak pragmatyki zawodowej c) kształcenie średnie i wyŝsze połączone z bibliotekoznawstwem d) coraz częściej występuje określenie pracownik informacji, ale nie jest jasno sprecyzowane e) samej informacji naukowej są w Polsce poświęcone tylko studia podyplomowe Będzie?! a) pracownik informacji jako wolny zawód, zapraszany do współpracy z zespołami badawczymi dla przeprowadzenia poszukiwań informacji lub kształcenia uŝytkowników; b) nowe instytucje, placówki i organizacje potrzebujące informacji (banki, konsorcja, zespoły badawcze powołane dla rozwiązania jakiegoś problemu; c) zacieranie się granic pomiędzy zawodami bibliotekarza i pracownika informacji (juŝ właściwie nastąpiło), archiwisty i księgarza, informatyka, dziennikarza, projektanta stron WWW etc. co będzie wymagało innego przygotowania do zawodu;\n13 Nr 2/ d) końcowy uŝytkownik jednocześnie poszukiwaczem i odbiorcą informacji; f) samokształcenie, dostosowywanie wiedzy do potrzeb rozwoju informacji, wykorzystywanie edukacji na odległość; g) pracownik informacji w roli guidekeepera, czyli przewodnika po sieciach, jako cyberguard, czyli straŝnik przestrzeni informacyjnej, nawigator sieciowy itp. C. Nośniki i transfer informacji Było Jest a) papier, poczta, telefon a) papier, poczta, telefon telefon komórkowy, b) karty perforowane, przezierne, unitermowe telefon z pamięcią, poczta elektroniczna c) karty maszynowe 80-kolumnowe, systemy b) telefax tzw. mechanizacji c) CD-ROM-y d) teleks, taśma perforowana d) wyspecjalizowane kserografy e) przewaga informacji na nośniku papierowym, przewaga papierowej informacji i f) PC IBM i in. AT o coraz większej pojem- e) wideodyski zuŝycia papieru ności pamięci f) kopiarki, kserografy, rzutniki np. do przezroczy h) urządzenia elektroniczne kamery i ekrany g) wideodyski, urządzenia multimedialne g) komputery np. róŝne mutacje emc ODRA, dla zdalnych konferencji i nauczania na PC np. Amstrady, IBM XT etc. odległość j) sieci rozległe (Internet i in.), sieci lokalne, połączenia światłowodowe i in. satelitarne, rozwój telematyki Będzie?! a) dalszy rozwój techniki komputerowej w kierunku pamięci, przyspieszenia pracy procesorów i ten ewolucyjny charakter rozwoju będzie pewno charakterystyczny dla pierwszych lat XXI wieku; b) rozwój systemów multimedialnych oraz zwiększenie zastosowania systemów ekspertowych w bibliotekach, inteligentny dostęp do tekstów, obrazów; d) zwiększą się zasoby szarej literatury (czyli takiej o zmniejszonym zasięgu biuletyny wewnętrzne, sprawozdania, dysertacje itp., których się nie da kupić w księgarniach) zarówno w formie elektronicznej, jak tradycyjnej; e) przez pierwsze lata XXI wieku harmonizacja zasad działania słuŝb informacyjnych z Unią Europejską; g) będą rozwijać się biblioteki wirtualne oraz strony WWW; l) będzie się rozwijać metainformacja, czyli wszystkie moŝliwe przewodniki po literaturze elektronicznej dla uŝytkowników, którzy pragną sami poszukiwać i mieć moŝliwość korzystania tylko z jednego źródła informacji. A co dalej...? Myślę, Ŝe warto przytoczyć tutaj opinie prof. Konrada Fiałkowskiego, dotyczącą rozwoju maszyn cyfrowych z końca lat 60. a zamieszczoną równieŝ dawno, bo w Księdze wróŝb prawdziwych z r Brzmi ona następująco: Jesteśmy w sytuacji rodziców, którym kilkumiesięczne niemowlę zaczyna prowadzić rachunki domowe i robi to z niepokojącą wprawą... [Bratkowski, 1971] Osoba Konrada Fiałkowskiego elektronika, specjalisty od maszyn cyfrowych, wielokrotnie nagradzanego konstruktora, a jednocześnie autora nowel fanta-\n14 14 styczno-naukowych została tu przywołana nie bez przyczyny, gdyŝ jak pamiętają pracownicy Instytutu Informacji Naukowej i Technicznej był ich współpracownikiem. Wiemy juŝ, Ŝe komputery stały się codziennością i Ŝe oczekujemy po nich coraz więcej. Rozwijająca się technika, szczególnie komputerowa przyczyni się wkrótce do tego, Ŝe ludzie XXI wieku będą mogli być bardziej kreatywni i zajmować się pracami bardziej intelektualnymi, np. samokształceniem oferowanym na odległość i pracą na odległość. Isaac Asimov wierzy, Ŝe we wczesnym okresie następnego wieku: Maszyny będą wykonywać monotonną pracę za człowieka. Komputery będą nadal się rozwijać, a ludzie będą wolni w końcu aby czynić rzeczy, które tylko ludzie mogą czynić, czyli tworzyć. [Asimov,1980]. Mimo więc niewątpliwie intelektualnej pracy, jaką wykonuje osoba katalogująca, w niedalekiej przyszłości rolę człowieka przy katalogowaniu ograniczy się prawie wyłącznie do kontroli wprowadzonych danych. Pamiętać wypada, Ŝe kraje europejskie, nawet te najbardziej rozwinięte, wciąŝ są w tyle za Amerykanami. Np. w Niemczech tylko 9% populacji pod koniec lat 90. posiada w domu komputery z podłączeniem do Internetu, podczas gdy w USA jest ich ok. 30% [Schmidt-Braul, 1999]. Cyber-przestrzeń pełna jest informacji, a my musimy dysponować narzędziami odbioru i odpowiednimi umiejętnościami jej wyszukiwania i musimy tego nauczyć innych. Przypuszczalnie XXI wiek upowszechni połączenia sieciowe tak, Ŝe będą one co najmniej tak popularne jak telefony. Dojdzie takŝe do zintegrowania urządzeń odbioru informacji telefon, telewizja etc. Grzecznie i ewolucyjnie rozwijająca się automatyzacja i komputeryzacja to chyba jednak nie będzie wszystko, co spotka nasze wnuki i prawnuki w XXI wieku. Wydaje się nam wprawdzie, Ŝe w ciągu naszego Ŝycia zmieniło się tak wiele, Ŝe to co będzie o jedno pokolenie dalej, nie moŝe juŝ być zupełnie inne, a jedynie ulepszone to, co jest teraz. A jednak jestem prawie pewna, Ŝe będzie to właśnie INNE i Ŝe nawet nie potrafimy sobie tego z naszym obecnym zasobem wiedzy wyobrazić! Przytoczone na wstępie opinie odnoszące się do tego co: było jest będzie nie pretendują do wyczerpania problemu. Traktujemy je raczej jak pewne wybrane punkty zaczepienia dla toku rozwaŝań. Aby znaleźć pewne uzasadnienie dla podanych przewidywań, zostaną tu przytoczone przykłady. Na temat zmian społeczno-politycznych i gospodarczych w naszym kraju oraz wpływu, jaki one mają na stan informacji naukowej i technicznej, pisze się wiele przy róŝnych okazjach i wobec tego, aby się nie powtarzać, spróbujemy raczej odpowiedzieć sobie na pytanie: czy moŝemy przewidzieć następny etap rozwoju słuŝb informacyjnych dla przemysłu i nauki? Warto więc najpierw zastanowić się, co się zmieniło obecnie: tzw. wielki lub cięŝki przemysł górnictwo, hutnictwo, przemysł maszynowy np. specjalny, jak produkcja broni wszelkiego rodzaju, a takŝe rolnictwo, czyli to, co miało do tej pory tzw. znaczenie strategiczne, obecnie przechodzi zmiany i częściowo załamanie. Tysiące ludzi traci grunt pod nogami z powodu zamykania niektórych zakładów przemysłowych i z pewnością nie odczuwają oni potrzeb informacyjnych w takim sensie, jak by to moŝna określić merytorycznym, tzn. nie interesują się rozwojem przemysłu na świecie i badaniami nauki w tym zakresie, ale raczej swoją sytuacją społeczną i ekonomiczną informacją o moŝliwości podjęcia jakiejś pracy, przeŝycia, zajęcia się czymś sensownym, aby uzyskać środki materialne. Potrzeby informacyjne znajdują się bowiem na dalekim miejscu w hierarchii potrzeb. Powstają tymczasem nowe sektory i nowe instytucje zainteresowane informacją, jak prywatne przedsiębiorstwa, banki, stowarzyszenia. Informacji wymagają m.in. osoby, które naleŝą do grupy decydentów. Ale i one nie czynią raczej manewrów w kierunku otwierania na nowo ośrodków informacji naukowej i technicznej. Czy to krótkowzroczność, czy proces nieuchronny? Cena, jaką się płaci za taką restrukturyzację? Nieste-\n15 Nr 2/ ty, raczej to drugie. Określenie niestety ma moŝe zbyt nostalgiczny charakter i gdyby mu się poddać, to świadczyłoby o tym, Ŝe nie jesteśmy realistami; tymczasem przemysł z kapitałem zagranicznym jest mało zainteresowany rozwojem nowej produkcji, gdyŝ widzi swój interes w sprzedawaniu produktów wytworzonych według technologii opracowanej poza Polską, a więc nie jest to sytuacja stymulująca rozkwit słuŝb informacji w kraju. Małe i średnie rodzime przedsiębiorstwa nastawione na konkurencyjność i poszukujące wszelkiego rodzaju nisz wydają się być najbardziej zainteresowanymi klientami informacji dotyczącej biznesu. Powstają więc księgozbiory z tego zakresu, organizowane najczęściej w bibliotekach publicznych. Okazuje się jednak, Ŝe jest to zapewne etap przejściowy, gdyŝ niektóre kraje europejskie, jak np. Belgia, likwidują te księgozbiory i działy, bo uznały, Ŝe nikt juŝ z nich nie korzysta. Zatem kraje te znalazły się na innym etapie rozwoju gospodarczego i wobec tego dostosowują swoje zadania do nowej sytuacji. Pozornie więc wydaje się, Ŝe wszyscy zdają sobie sprawę z wartości informacji i jej znaczenia dla postępu, a równocześnie zamyka się ośrodki informacji. Jak podaje Maria Nowacka z IINTE, z 1723 ośrodków działających w r pozostało ok. 312 [Nowacka, 1999]. Powstają nowe sektory i nowe instytucje zainteresowane informacją, jak prywatne przedsiębiorstwa, stowarzyszenia, banki, a takŝe ośrodki czy raczej biura informacji, tzw. wywiadownie, zajmujące się jej sprzedaŝą. Zmienił się i zmienia się wciąŝ świat wokół nas i my musimy zmienić siebie. Oczekuje się dzisiaj innego bibliotekarza i innego pracownika informacji, chociaŝ cel, jaki wypełniają jest wciąŝ ten sam dostarczenie odpowiedniej informacji albo nauczenie uŝytkownika, jak jej poszukiwać. Najsilniejsze ośrodki informacji działają jeszcze przy instytucjach prowadzących badania, gdyŝ nauka stwarza najmocniejsze motywy do wyszukiwania informacji. Przyszłego rozwoju informacji nie naleŝy upatrywać w centralizacji, ale z pewnością w porozumieniu i współpracy. Wypada zauwaŝyć, Ŝe występuje obecnie zjawisko konwergencji, polegające na zacieraniu się granic pomiędzy środkami audiowizualnymi, przemysłem komputerowym i sektorem wydawniczym [Green Paper..., 1997]. Pozwala to snuć przypuszczenia, Ŝe trzy dziedziny zbliŝają się do siebie na tyle blisko, Ŝe trudno będzie odróŝnić, kto wytworzył daną informację. Dla uŝytkownika nie będzie to miało naturalnie większego znaczenia. Plany uruchomienia ogólnopolskiego systemu informacji są więc w obecnej sytuacji nie do zrealizowania. Ośrodek informacji lub zespoły pracowników informacji albo pojedyncze osoby zajmujące się wyszukiwaniem czy teŝ przygotowaniem informacji będą funkcjonowały tam, gdzie występują potrzeby informacyjne. Naturalnie działanie, które równieŝ trzeba podjąć, to propagowanie działalności informacyjnej serwisów i usług informacyjnych, reklamowanie ich i przekonywanie o niezbędności korzystania ze źródeł informacyjnych. Informacja naukowa i techniczna powinna słuŝyć pomocą w działaniach konkurencyjnych, ale nie zawsze jest to na razie rozumiane przez przedsiębiorców. Mówiąc zaś o współpracy, mam na myśli podejmowanie wspólnych działań przez placówki zajmujące się informacją naukową (biblioteki i róŝnego rodzaju ośrodki, czy osoby) np. dla wdroŝenia jednego programu komputerowego, zakupu drogiego serwisu na CD- ROM-ach, wspólne tworzenie serwisu informacyjnego z polskich źródeł z danego zakresu. Przykładem takiego sektora o mniej więcej wspólnych zainteresowaniach, a zróŝnicowanych placówkach, moŝe być rolnictwo. Dariusz Prokopowicz stwierdza, Ŝe w wielopłaszczyznowej strukturze rynku usług informacyjnych w sektorze rolno-spoŝywczym występują następujące grupy placówek: Centralna Biblioteka Rolnicza oraz biblioteki uczelniane; regionalne ośrodki doradztwa rolniczego; ośrodki branŝowe działające w placówkach naukowo-badawczych [instytutach i centralnych laboratoriach]; izby, związki, stowarzyszenia i spółdzielnie rolnicze organizujące róŝne formy konsultacji i pośredniczące w przekazywaniu informacji;\n16 16 fundacje rolnicze; biura maklerskie giełd towarowych i banki; urzędy i instytucje centralne (np. Agencja Własności Rolnej Skarbu Państwa etc.); prywatne placówki informacyjne [Prokopowicz, 1999]. Ze względu na to, Ŝe poszukiwanie np. stron WWW tych róŝnorodnych instytucji jest dość pracochłonne, postanowiono stworzyć bazę o źródłach informacji gromadzonych w tych placówkach, rodzajach oferowanych przez nie usług oraz wydawnictwach branŝowych wydawanych w ośrodkach. Jak stąd wynika, istnieje potrzeba wytwarzania metainformacji, gdyŝ uŝytkownicy tzw. końcowi są zainteresowani, o czym juŝ wcześniej była mowa, znajdowaniem szerokiego zakresu informacji w jednym miejscu i w jednym źródle. Z całą pewnością niezbędna jest równieŝ informacja dla rządu, dla którego wszelkie prognozy rozwoju nauki i techniki mają znaczenie praktyczne przy podejmowaniu decyzji w zakresie polityki gospodarczej i nie tylko. Natomiast wyraźnie brak w Polsce placówki czy teŝ organizacji, która byłaby odpowiedzialna za prowadzenie polityki informacyjnej lub miała na tyle powaŝną pozycję, aby mogła wpływać na rządowe decyzje. Nie moŝna dyskutować o przyszłości informacji naukowej nie zauwaŝając jeszcze innych czynników, do których naleŝy takŝe kształtowanie naszej gospodarki, przygotowujące nas do wejścia do Unii Europejskiej, i dostosowywanie naszych norm do wymogów tej organizacji. RównieŜ nie jest moŝliwa ocena przyszłości bez wspomnienia o rozwoju technologii. Jeśli bowiem obserwujemy jak zmienia się technika, co widać szczególnie na przykładzie urządzeń i programów komputerowych, to nasze przewidywania co do rozwoju technologii nie mogą się nie sprawdzić. W przyszłości z pewnością będziemy przechodzić podobne etapy rozwoju jak inne kraje bardziej rozwinięte, np. rezygnacja z przemysłu cięŝkiego i zastępowanie go lekkim opartym o tzw. wysoką technologię (High Technology) oraz rozwoju usług wszelkiego rodzaju. W związku z tym zjawiskiem moŝna zaobserwować tendencję, Ŝe biblioteki są zamykane szczególnie w przemyśle, a nadchodzi raczej era informacji. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w zmianach związanych ze szkolnictwem bibliotekarskim w USA, Australii czy Japonii, ale i w innych rozwiniętych krajach Europy, np. Wielkiej Brytanii. Część szkół została zamknięta, inne łączą się z innymi kierunkami studiów (dziennikarstwo, zarządzanie, informatyka), a jeszcze inne odrzucają nazwy związane z bibliotekoznawstwem i pozostają jako szkoły informacji naukowej [W. Pindlowa, 1999]. W r w opracowanym przez Grupę Gartnera w USA sprawozdaniu z badań zapowiedziano, Ŝe ok. r nastąpią wielkie zmiany w odniesieniu do bibliotek i ośrodków informacji posiadających zasoby informacyjne. Stwierdzono m.in., Ŝe albo będą one aktywnie zaanga- Ŝowane w pracach nad zarządzaniem wiedzą lub spotka je powolna bolesna śmierć. Wypowiedź Grupy Gartnera została poparta studium zmian, przygotowanym pomiędzy 1990 i 1995 r. w odniesieniu do bibliotek największych amerykańskich korporacji. Przeprowadzono wywiady z menedŝerami ze 165 największych amerykańskich firm, z których wynika, Ŝe więcej niŝ 10% największych firm zamknęło swoje biblioteki, a wiele zmniejszyło i odesłało na emeryturę personel biblioteczny. Poszukiwania w bazach danych online w ponad 70% organizacji czynili przedstawiciele biznesu, a nie bibliotekarze. Większość ok. 53% menedŝerów odpowiedziała w badaniach, Ŝe nie oczekuje juŝ poszukiwania w bazach przez bibliotekarzy, ale chce aby poszukiwania były dostępne bezpośrednio dla końcowych uŝytkowników [Klobas, 1997]. Na działalność informacyjną ma takŝe wpływ liczba mieszkańców, ich wiek, wykształcenie i zatrudnienie. W Polsce w ostatnim czasie zachowuje się równowaga pomiędzy liczbą urodzin i zgonów, ale w kaŝdym razie mamy obecnie więcej ludzi po 65. roku Ŝycia oraz ludzi zbyt mało wykształconych. Jeśli zmieni się wykształcenie i zainteresowania obywateli, to zmieni się\n17 Nr 2/ takŝe ich zapotrzebowanie na informację. Osoby w wieku nieprodukcyjnym mogą być bardziej zainteresowani bibliotekami publicznymi oraz informacją społeczną, jeśli zechcą brać udział w pracach społecznych, edukacji na odległość, a takŝe powinno się im stwarzać warunki do studiowania na uniwersytetach III wieku. Taka placówka działa z powodzeniem od wielu lat na Uniwersytecie Jagiellońskim. Bardzo szybki rozwój techniki niepokoi czasem dlatego, Ŝe nie wiemy, jak długo będziemy uŝywać CD-ROM-ów, na których zapisaliśmy nasze informacje teraz. Czy za kilka lat będą jeszcze urządzenia, na których da się informacje z nich odczytać? Czy teŝ będziemy je wyrzucać, jak dyskietki do Amstrada czy dyskietki 133 mm z podwójną gęstością, sformatowane do komputerów personalnych XT? Konieczność stałego przeformatowywania i pamiętania o archiwizowaniu danych i trudności z odtwarzaniem informacji zawsze przeraŝają nawet średnio zaawansowanych fachowców pracujących na co dzień z komputerami, a jednak wciąŝ zaskakiwanych tego typu niespodziankami w trakcie pracy. Technika jednak będzie się niewątpliwie nadal rozwijać i w związku z tym powinniśmy umieć zachowywać się elastycznie i wyrabiać w sobie cechę adaptacyjności, aby szybko dostosowywać się do zmian, a takŝe uczyć tego studentów. Mimo kurczenia się zakresu działania bibliotek, zwłaszcza naukowych, pracownicy informacji mogą znaleźć swoje miejsce w społeczeństwie pod warunkiem, Ŝe muszą się przeprofilować. Ich szansą jest wizja społeczeństwa informacyjnego pracownicy informacji są bowiem predestynowani do tego, aby ułatwić przejście obywateli w XXI wiek i współtworzyć społeczeństwo informacyjne. Co moŝna powiedzieć w odniesieniu do bibliotek naukowych, a szczególnie uczelnianych? Zawsze były one związane i słuŝyły uczonym i uczącym się. Napór źródeł informacji elektronicznej, konieczność szybkiego wyszukiwania informacji moŝe spowodować, Ŝe zmiana danych na cyfrowe sprawi, iŝ biblioteką będzie zarządzać jakaś firma, np. telefoniczna. Ona teŝ będzie wprowadzać dane i dyktować ceny za ich wykorzystanie. Nikt nie lubi płacić kompanii telefonicznej. Wszyscy za to uwaŝają bibliotekę za dobro społeczne z demokratycznym dostępem, tymczasem dostęp do elektronicznego katalogu będzie odpłatny. Chris Borgman i Robert Gross uwaŝają, Ŝe biblioteka akademicka jest integralną częścią intelektualnej społeczności. Umiejętność korzystania z biblioteki jest równie waŝna we współczesnym świecie, jak umiejętność posługiwania się komputerem, zwłaszcza jeśli aktywny naukowiec i powaŝny poszukiwacz informacji chcą być uprawnieni do oceny wiedzy w jakiejś dziedzinie, niezaleŝnie od formy lub źródła [Gross, Borgman]. Prawdopodobnie będą bardziej wykorzystywane systemy ekspertowe, poniewaŝ zgromadzona w nich wiedza moŝe być uŝyteczna dla słuŝb informacyjnych i w rozwiązywaniu trudnych przypadków. Systemy ekspertowe nie zastąpią jednak Ŝywych bibliotekarzy, a jedynie wprowadzą lepsze usługi informacyjne, jak np. OCLC nie zastąpiło katalogerów w ich pracy, a tylko zredukowało ich liczbę [Riggs, 1988]. Ostatnich 10 lat XX wieku było poświęconych problemom zarządzania bibliotekami i zarządzania informacją. Działo się tak zarówno w krajach wysoko rozwiniętych, jak i w krajach postkomunistycznych oraz niektórych afrykańskich; wszędzie tam, gdzie nastąpiły zmiany ekonomiczne i polityczne. Biblioteka publiczna, jaka ukształtowała się właśnie w wieku XIX, powinna przetrwać w wieku XXI. Chris Batt zatytułował swój rozdział w ksiąŝce Libraries for the new millennium... The heart and brain of the information society, czyli Serce i mózg społeczeństwa informacyjnego [Batt, 1997]. Tytuł ten mówi sam za siebie. Autor uwaŝa, Ŝe obywatele będą chcieli widzieć wartość usług biblioteki publicznej jako placówki zachęcającej do korzystania z niej. Usługi te staną się częścią ich Ŝycia jak telefony, telewizja niewidzialne technologie. KsiąŜki\n18 18 będą wciąŝ dostępne do wypoŝyczenia i będzie tam wciąŝ personel dostarczający porad i dostępu do informacji. Jak twierdzi Peter Davis, biblioteki przetrwają, ale bibliotekarze muszą zacząć myśleć strategicznie: W łagodnym świecie tradycyjnego bibliotekarstwa strategiczne myślenie nie było konieczne i rzeczywiście obca była idea odnosząca się do tolerowania wartości końcowej. Pojęcie biblioteki łączyło się zawsze z satysfakcją wziętych pod uwagę potrzeb uŝytkownika. /.../ Obecnie w bibliotekarstwie myślenie strategiczne jest nieodzowne. Jakkolwiek większość bibliotekarzy nie jest praktycznie przygotowana do takiego myślenia, które wymaga dryfowania w natłoku myśli. Umysł, który wykorzystuje myślenie prospektywne, czyli od działania po konsekwencje, musi zaczynać od skoncentrowania się na analizie braków oczekiwanych w przyszłości wyników do bezpośrednich wymagań. Zdolność do myślenia strategicznego posiadają zwykle menedŝerowie: a tych niestety w bibliotekarstwie brak [Davis, 1980]. W związku z procesem integracji Polski ze strukturami europejskimi tworzy się w naszym kraju ośrodki informacji i dokumentacji Unii Europejskiej, udostępnia się bazy i serwisy informacyjne online, zasoby Internetu oraz bazy danych na CD-ROM-ach, jak równieŝ programy telewizji sanitarnej. Unia wymaga jednak dostosowania takŝe naszych słuŝb informacyjnych, wprowadzenia do programów kształcenia problematyki Unii. Rozwiązania zagadnień przestrzegania praw własności intelektualnej, łatwego dostępu do wytwarzanej w Polsce informacji np. tłumaczeń opisów bibliograficznych i słów kluczowych na inne języki, szczególnie angielski, oceny jakości wprowadzonej do bazy informacji, przestrzegania przyjętych norm europejskich. Końcowy uŝytkownik powinien umieć korzystać ze wszystkich dostępnych źródeł informacji i technologii wykorzystywanej w XXI wieku. Pracownicy informacji będą więc musieli poświęcać czas na przystosowanie uŝytkowników do posługiwania się nowymi narzędziami. I dlatego m.in. pracownicy informacji mogą być w przyszłości potrzebni, pod warunkiem, Ŝe nie dadzą się wyprzeć przedstawicielom innych zawodów, np. informatykom, przedstawicielom kompanii telekomunikacyjnych itp., a sami opanują perfekcyjnie technologię wyszukiwania informacji, aby byli niezastąpieni. Za drugie czyhające niebezpieczeństwo moŝna uznać to, Ŝe gdy pracownicy informacji nauczą uŝytkowników jak szukać, sami staną się niepotrzebni. Mam wra- Ŝenie jednak, Ŝe przyszłość przyniesie tyle zmian, iŝ uczyć się i uczyć innych będziemy musieli stale, przynajmniej na początku XXI wieku. NaleŜy więc na zakończenie przejść do problemu kształcenia pracowników informacji. Oczekuje się, Ŝe musi nastąpić zmiana w kształceniu tego typu pracowników, poniewaŝ powstać powinny nowe specjalizacje w tym zawodzie. Przewiduje się, Ŝe będzie zapotrzebowanie na: menedŝera projektów multimedialnych, który będzie odpowiedzialny za administrowanie i koordynowanie zasobów wprowadzonych w produkowanie multimedialnych systemów; pracownika wytwarzającego multimedia, który tworzy produkty multimedialne dzięki swemu indywidualnemu talentowi i umiejętnościom, określa formy danego produktu, zawartości itp.; projektanta ekranu projektant multimediów, odpowiedzialny za projektowanie wszelkich rodzajów produktów cyfrowych, zarówno off-line jak i on-line, powinien posiadać wiedzę z zakresu projektowania graficznego i typograficznego, grafiki komputerowej, korzystania ze środków audiowizualnych itp.; brokera informacji, który mógłby pracować w bibliotekach i w księgarniach, naleŝałaby do niego selekcja informacji w zaleŝności od profilu uŝytkownika, walidacja i kompilacja informacji, która jest dostępna w skali światowej w bazach danych i poprzez Internet; mistrza WWW przeglądacz WWW, pracownik odpowiedzialny za wygląd i zawartość strony WWW własnego przedsiębiorstwa/instytucji, a więc dotyczy to projektowania, two-\n19 Nr 2/ rzenia i aktualizacji stron WWW. Ta róŝnorodność specjalizacji moŝe doprowadzić do pewnego rodzaju kryzysu identyfikacji zawodowej. W literaturze, szczególnie anglojęzycznej, spotyka się bowiem jeszcze wiele innych nazw dla pracownika informacji, jak np.: referencje/subject librarians, czyli bibliotekarze udzielający informacji rzeczowej, information resource managers zarządzający zasobami informacji, information co-ordinators koordynatorzy informacji, information/knowledge managers organizatorzy informacji/wiedzy itd. [Corall, 1995]. Propozycje zakresów czynności poszczególnych wymienionych tu pracowników informacji nie wyczerpują całego zapotrzebowania na róŝne specjalizacje. Są one raczej dowodem, Ŝe w wielu rozwiniętych krajach upatruje się przede wszystkim zawodu pracownika informacji w połączeniu np. z zawodem dziennikarza czy archiwisty, wydawcy/księgarza lub informatyka. Edukacja pracowników informacji naukowej i technicznej na początku XXI wieku musi być więc profilowana według potrzeb informacyjnych instytucji, placówek, stowarzyszeń, zespołów badawczych i indywidualnych uŝytkowników. O edukacji pracowników informacji mówi się wiele od kilku juŝ lat na konferencjach, organizowanych na świecie, a w kraju przede wszystkim przez Uniwersytet Jagielloński, a takŝe Uniwersytet Warszawski [Kocójowa, 1995, 1998,1999, International Conference..., 1999]. Mogą więc być potrzebni tacy pracownicy, którzy znają projektowanie stron WWW, ich aktualizację, wyszukiwanie literatury przedmiotu, wyszukiwanie informacji faktograficznej, ocenianie wartości informacji, ocenianie i przygotowanie danych do systemów online i czasopism elektronicznych. Wobec tego mniej będzie przydatna dla nich historia, choć zapewne jeśli mówimy o studiach wyŝszych to pewna baza wiedzy z zakresu nauk humanistycznych powinna uzupełnić nastawienie techniczne i komputerowe. Z pewnością naleŝy docenić takŝe rolę myślenia logicznego ze względu na wyszukiwanie informacji. WaŜna jest równieŝ umiejętność przygotowania sprawozdania z konferencji i badań, przeglądanych czasopism (zarówno elektronicznych, jak i tradycyjnych) dla przygotowania metainformacji o ludziach, instytucjach, danych liczbowych, zawartości itp. Nie moŝna takŝe pominąć znajomości psychologii, socjologii i pedagogiki oraz komunikowania społecznego z uwagi na konieczność kształcenia uŝytkowników informacji, a takŝe w związku z udzielaniem pomocy uŝytkownikom w poszukiwaniach, negocjowaniem i doradzaniem. Nie mogą więc w przyszłości pracownicy informacji być wyłącznie poddani technice; muszą dobrze rozumieć potrzeby ludzi, nawet wówczas, gdy będą wykonywać swoją pracę via komputer. Wymagania, jakie stawia się zawodowi pracownika informacji, to: umiejętności językowe (przede wszystkim znajomość języka angielskiego); zawodowe wykształcenie w zakresie dokumentacji elektronicznej i archiwów; znajomość technologii informacyjnej i komunikacji; znajomość baz danych; umiejętności analityczne; zdolność do podsumowywania kompleksowej informacji (syntetyzowanie); fleksybilność i adaptacyjność; umiejętności komunikowania; kreatywność; zdolności do pracy w grupie; gotowość do uczenia się permanentnego, czyli uczenia się przez całe Ŝycie. NaleŜy równieŝ pamiętać o problemach zarządzania, a nauczyciele i programujący treści programowe powinni wcześniej przewidywać, jakie zadania będzie pełnił pracownik informacji i organizować odpowiednie przedmioty nauczania. Powinno się równieŝ pamiętać o tym, aby tylko najnowsze programy i najnowszy sprzęt był uŝywany do ćwiczeń, gdyŝ tak szybko zachodzą\n20 20 zmiany, Ŝe uczącym wciąŝ trudno nadąŝyć za nowoczesnością. JuŜ w roku 1966 nieŝyjący dziś prof. Leopold Infeld, znany uczony i wychowawca całego pokolenia polskich fizyków, napisał: (...) tak wiele się zmieniło od czasów mojej habilitacji 35 lat temu, Ŝe słysząc wykłady moich młodych pracowników naukowych, nie z mego działu, odnoszę czasami wraŝenie, Ŝe mówią językiem chińskim." [Bratkowski, 1971]. Trzeba pamiętać tymczasem, Ŝe postęp nauki nabrał tempa od lat 60. I teraz sądzę, Ŝe juŝ po 10 latach profesor zauwaŝyłby wspomniane zjawisko. W odniesieniu do fizyki moŝna było powiedzieć juŝ wiele lat temu jeśli nie znasz odpowiedzi na jakieś pytanie, poczekaj, kosmos ci na nie odpowie... Ale kto odpowie na pytanie o przyszłość informacji naukowej, tej praktycznej nauki na tyle kompleksowej, Ŝe wiąŝe się z wszystkimi dziedzinami Ŝycia? W kaŝdym razie chyba nie Wanda Pindlowa, chociaŝ próbowała. Literatura: 1. Asimov Isaac, (1980). The permanent dark: can we avoid it? /w:/ Working in the Twenty Frist Century, ed. C. Stewart Sheppard and Donald C. Caroll, 1980 p. 10 [cyt. za] Donald E. Riggs: Tomorrow s Library World: Challenges and Opportubities. /w?/ Libraries in the 90 s 1988 by Oryx Press 2. Batt Chris (1997) The heart and brain of the information society: public libraries in the 32st century. /w:/ Libraries for the new millennium. Implications. Ed. by David Raitt. London p Bratkowski Stefan (1971) Księga wróŝb prawdziwych. Wyd. 2 popr. i uzup. Warszawa 4. Corall Sheila (1995) Information specialists of the future: professional development and renewal /w:/ Information Superhighway: the role of librarians, information scientists, and intermediaries. Ed. by A.H. Helal, J.W. Weiss, Essen 5. Davis Peter (1980) Libraries at the turning point: Issues in proactive planning. Journal of Library Administration 12 (Summer) p Green paper on the convergence of the telecommunications. Media and information technological sectors, and the implications for regulations, (1997) COM (97) 623, European Commision, Brussels 7. Gross Robert A., Borgman Christine L. (1995), The incredible vanishing library. American Libraries Vol. 26 no 9 p The international conference on information science and education. Gdańsk, 10 th 12 th of June 1999 [organized by] CCTL Warsaw, DIBS Univ. Of Warsaw, TEMPUS PHARE 9. Kocójowa Maria [red.] (1999) Edukacja permanentna bibliotekarzy i pracowników informacji naukowej w międzynarodowej perspektywie. Kraków 10. Kocójowa Maria [red.] (1995) Edukacja z zakresu bibliotekoznawstwa i informacji naukowej


Domowe mleko roślinne: cz. 3 - mleko sojowe - Appforandroid siebie- appforandroid.info\nDomowe mleko roślinne: cz. 3 - mleko sojowe\nMleko sojowe to najpopularniejszy i najlepiej kojarzony z dietą bezmięsną napój roślinny. Zawiera wiele cennych składników, które matka natura dała nam w postaci wypełnionych ziarenkami strączków. Od dziś możesz tanim kosztem przygotować pożywny napój w zaciszu własnej kuchni. Szykuj butelki, bo będziesz miała co przelewać.\nMleko sojowe, podobnie jak inne tego typu napoje, cieszy się rosnącą popularnością. Nie dotyczy to wyłącznie osób przechodzących na diety bezmięsne. To smaczna i kusząca opcja dla alergików, którzy nie tolerują laktozy, a także całkiem atrakcyjny wariant dla wszystkich miłośników eksperymentów kulinarnych, stale poszukujących ciekawych smaków.\nOczywiście, bez problemu znajdziesz gotowe mleko sojowe w niemalże każdym sklepie stacjonarnym, nie wspominając o szerokim wachlarzu smaków i kompozycji dostępnych w sklepach internetowych. Tylko przygotowując napój samodzielnie, masz pełną kontrolę nad jego recepturą.\nSoydream Napój Mleko Sojowe Bio Naturalne 1L\nPozostałe przepisy z serii znajdziesz TUTAJ.\nDomowe mleko sojowe: przepis podstawowy\n400 g ziaren soi\nok. 3 l wody + woda do moczenia\nsłodzik lub miód (opcjonalnie)\nNasiona zalewamy bardzo zimną wodą i odstawiamy je do namoczenia na min. 12 godzin. Po ich upływie odlewamy wodę i bardzo dokładnie płuczemy ziarna. Następnie dzielimy je na dwie partie i każdą z nich mielimy z 2 szklankami wody - najlepszy do tego będzie blender kielichowy.\nW osobnym garnku gotujemy 2 l wody: gdy zacznie wrzeć, dolewamy masę sojową z obu przemiałów. Zmniejszamy płomień pod garnkiem. Gotujemy ostrożnie przez ok. 5-10 minut, uważając, żeby piana nie wykipiała. Odstawiamy do "uspokojenia" (piana musi opaść) i ponownie zagotowujemy.\nPowstałą masę sojową należy po zagotowaniu odcedzić. Pozostałość na sicie to okra. Fot. zdrowa-kuchnia-sowy.blogspot.com\nMleko odcedzamy na sicie wyłożonym gęstą gazą. Ze zgromadzonej na niej papki dokładnie odciskamy pozostały płyn. Mleko można dosłodzić do smaku.\nGotowy napój przelewamy do szklanego naczynia i przechowujemy w lodówce od 3-7 dni.\nWSKAZÓWKA: nie wyrzucaj zawartości sita. Tzw. okra świetnie nadaje się jako baza do ciast, wegańskich kremów i serów.\nza 353,00 zł


Usługi i firmy, strona 1276 - Ogłoszenia Warszawa\nUsługi i firmy Warszawa, strona 1276\nOgrodzenia Siatkowe od producenta INEX 23.03.2016\nWszystkie ogrodzenia siatkowe tudzież siatka ogrodzeniowa Inex połyskują celnym wykończeniem, postawą, trwałością a także uproszczonym montażem. Dzięki zastosowaniu techniki ocynkowania tudzież malowan...\nKupię Zadłużoną Spółkę Z o o lub Akcyjną 784-494-784 23.03.2016\nDEBERG LIMITED - Skup Zadłużonych Spółek - Skup Spółek w trakcie opresyjnych kontroli US UKS PIP ZUS PIH , Zaufaj najlepszym! Nie bój się pytać – jesteśmy do Twojej dyspozycji! zawsze 24/h nie ważne c...\nFolie przeciwsłoneczne Warszawa-Przyciemnianie szyb 23.03.2016\nTanie taxi Bagażowe Warszawa 23.03.2016\nprzeprowadzkiwarszawa.net Taksówka bagażowa P.H.U. Rudnik z Warszawy to kompleksowa obsługa skierowana dla wymagających klientów. Bagażówka Rudnik posiada przeszło dziesięcioletnie doświadczenie w swo...\nWitryna Archiweb.pl to zakres firm z dziedziny remontowej oraz architektonicznej 22.03.2016\nSerwis Archiweb.pl to zbiór spółek z dziedziny remontowej oraz architektonicznej. Sprawdź propozycje specjalistów z aranżacji wnętrz, salonów i projektów nowoczesnych kuchni. Nasz serwis zbudowany jes...\nKantor Warszawa 22.03.2016\nKantor Frank - Warszawa ul. Puławska 83 prowadzimy skup i sprzedaż walut (Euro, dolar, funt, korona, frank i inne). Do każdej transakcji podchodzimy z pełnym profesjonalizmem. W ofercie posiadam...\ntelefon: 22 845 05 24\nKrycia dachów papą 22.03.2016\nUsługi remontowe 22.03.2016\nUsługi ślusarskie 22.03.2016\nWycena urzadzen komputerowych, sprzetu biurowego 22.03.2016


Plener rzeźbiarski ” Dziedzictwo” – Marmur-Płytki\nWe współpracy ze Związkiem Pracodawców Branży Kamieniarskiej oraz Pińczowskim Samorządowym Centrum Kultury organizujemy po raz kolejny plener rzeźbiarski. W tym roku tematem przewodnim będzie 590 rocznica lokacji Pińczowa.Materiał to oczywiście wapień pińczowski.\nO sile tego pleneru świadczą artyści którzy podjęli wyzwanie i będą rzeźbić w wapieniu :\n(ur.1956r.) W 1980 r. ukończył Wydział Wzornictwa Przemysłowego na ASP w Krakowie. Mieszka i tworzy w Kielcach. Jest członkiem Związku Artystów Rzeźbiarzy. Tworzy rzeźby kameralne, jak również kompozycje w dużej skali – plenerowe i do wnętrz architektonicznych. Aktywnie uczestniczy w życiu kieleckiego środowiska plastycznego. Ma na swoim koncie wiele realizacji na rzecz miasta w postaci rzeźb plenerowych, tablic i płaskorzeźb pamiątkowych. Specjalizuje się w rzeźbie realizowanej w brązie i marmurze, bierze udział w licznych konkursach i wystawach.\n‹ Zakończenie targów Sacroexpo 2018\nNowe materiały w ofercie ›


Video Conferencing - Testowanie i ocenianie w szkoleniu Cisco Webex\nTestowanie i ocenianie w szkoleniu Cisco Webex\nMożesz testować i oceniać uczestników na tematy lub koncepcje, które zostały wprowadzone podczas sesji szkoleniowej. Możesz ustawić limit czasu, liczbę prób i zdecydować, w jaki sposób ocenisz podany test.\nDodawanie testów do zaplanowanej sesji szkoleniowej\nDostęp do biblioteki testowej\nTworzenie nowego testu\nKonwertuj kwestionariusze testowe lub ankietowe na testy\nOkreślanie opcji dostarczania testów dla zaplanowanej sesji szkoleniowej\nUruchamianie zaplanowanych testów sesji treningowych i zarządzanie nimi\nZarządzanie testami w sesji i rozpoczynanie ich\nWynik i ocena odpowiedzi do testu\nZanim będzie można dodać testy, zaplanuj, ale nie uruchamiaj, sesję, aby włączyć funkcję Testowanie.\nPodczas procesu planowania sesji treningowej można również dodać test, który został już utworzony i zapisany w bibliotece testów.\nPrzejdź do strony Informacje o sesji, wybierając temat sesji.\nWybierz Dodaj nowy test.\nNa stronie Dodaj test wybierz jedną z następujących opcji i wybierz pozycję Dalej:\nUtwórz nowy test\nKopiuj istniejący test z biblioteki testów\nWybierz test, który chcesz skopiować, z biblioteki testów i wybierz Dalej .\nImportuj pytania testowe z zapisanego testu lub kwestionariusza ankietowego (plik *.atp lub *.wxt)\nWybierz plik i wybierz Dalej.\nUtwórz lub edytuj test, a następnie wybierz pozycję Zapisz.\nOkreśl opcje dostarczania, takie jak data i godzina testu, a następnie wybierz pozycję Zapisz.\nAby powrócić do strony Informacje o sesji, wybierz pozycję Gotowe.\nPostępuj zgodnie z tymi samymi instrukcjami, aby dodać wiele testów do sesji.\nBiblioteka testów służy jako repozytorium testów w witrynie Cisco Webex Training Twojej organizacji. W bibliotece testów można wykonać następujące czynności:\nTworzenie, edytowanie, duplikowanie lub usuwanie testu\nImportowanie ankiety lub kwestionariusza testowego z rozszerzeniem pliku atp lub wxt i konwertowanie go na test\nSkopiuj testy do sekcji Testy udostępnione, aby inni gospodarze szkolenia mogli uzyskać dostęp do testów\nSkopiuj testy udostępnione do sekcji Testy prywatne. Testy, które tworzysz lub importujesz, są wyświetlane tutaj.\nNa lewym pasku nawigacyjnym witryny wybierz pozycję Hostuj sesję > Biblioteka testowa.\nMożesz utworzyć test w bibliotece testów lub utworzyć test, a następnie dodać go do zaplanowanej sesji szkoleniowej.\nAby zaoszczędzić czas na punktacji, Webex Training automatycznie sprawdza odpowiedzi uczestników pod względem poprawnych odpowiedzi, które określisz. Musisz określić odpowiedzi dla wszystkich typów pytań z wyjątkiem Eseju. Po rozpoczęciu testu nie można zmienić pytań ani odpowiedzi. Upewnij się, że odpowiedzi są poprawne przed rozpoczęciem testu lub punktacja jest niepoprawna. Aby uzyskać szczegółowe informacje, zobacz Wynik i ocena odpowiedzi na test.\nNa stronie Biblioteka testów wybierz pozycję Utwórz nowytest.\nNa stronie Informacje o sesji wybierz pozycję Dodaj nowy test > Utwórz nowy test > Dalej.\nOkreśl pola testowe.\nWybierz link Wstaw pytanie, aby dodać pytanie lub instrukcje do testu.\nWybierz Typ pytania z listy rozwijanej.\nDodaj pytanie lub instrukcje.\nPostępuj zgodnie z tymi samymi instrukcjami, aby dodać więcej pytań do testu.\nW obszarze Panel punktacji dla każdego pytania określ wynik za poprawną odpowiedź i opcjonalnie wpisz wytyczne dotyczące punktacji lub komentarze dla osoby, która oceni test.\nAby zmienić kolejność pytań, wybierz łącza Przenieś w górę lub Przenieś w dół. Aby edytować pytanie, wybierz edytuj .\nMożesz importować kwestionariusze testowe lub ankietowe, które zostały utworzone i zapisane w poprzednich wersjach Webex Training i konwertować je na testy internetowe. Pliki kwestionariuszy testowych lub ankietowych mają rozszerzenie .atp.\nMożesz także importować pliki, które zostały przekonwertowane za pomocą narzędzia Webex Conversion Tool do użytku w Webex Training. Pliki te mają rozszerzenie .wxt.\nNa stronie Biblioteka testowa wybierz pozycję Importuj.\nNa stronie Informacje o sesji wybierz pozycję Dodaj nowy test > Importuj pytania testowe z zapisanego kwestionariusza testowego lub ankietowego (plik *.atp lub *.wxt) >Dalej.\nWybierz plik, który chcesz zaimportować, a następnie wybierz pozycję Dalej.\nKwestionariusz zostanie skopiowany na stronę Edytuj test.\nW razie potrzeby edytuj pytania i wybierz pozycję Zapisz.\nStrona Opcje dostarczania testów jest wyświetlana podczas procesu dodawania testu do zaplanowanej sesji szkoleniowej. Na tej stronie można określić następujące kwestie:\nKiedy i jak dostarczyć test\nOpcje komunikacji e-mail - na przykład raport punktacji i oceny wysyła raporty ocen do uczestników po zakończeniu testów przez gospodarza lub po tym, jak gospodarz zaktualizuje wyniki lub komentarze\nPo rozpoczęciu testu nie można zmienić opcji dostarczania.\nJeśli test ma być dostarczony poza sesją, uczestnicy mogą wziąć udział w teście w dowolnym momencie między datą rozpoczęcia i zakończenia, ale muszą zakończyć test w określonym czasie.\nWybierz temat testu na stronie Informacje o sesji.\nWybierz przycisk Zarządzaj, aby otworzyć stronę Zarządzaj testem.\nOpcje na stronie Zarządzaj testem różnią się w zależności od opcji dostarczania i stanu testu. Testy mogą należeć do następujących kategorii:\nTesty przedsesyjne i testy postsesyjne\nTesty w sesji\nOkreśl opcję Rozpocznij ten test w sesji na żywo na stronie Opcje dostarczania testów podczas dodawania testu do sesji.\nPo rozpoczęciu sesji wybierz Testowanie z listy rozwijanej w panelu Uczestnicy i komunikacja.\nWybierz tytuł testu, a następnie wybierz pozycję Uruchom dla opcji Wszystkie > Rozpocznij test.\nWebex Training automatycznie sprawdza odpowiedzi uczestników z poprawnymi odpowiedziami podanymi podczas tworzenia testu, a następnie ocenia wyniki.\nCały test jest oceniany automatycznie, jeśli nie zawiera eseju ani pytań wypełniających puste miejsca. W takim przypadku uczestnicy mogą zobaczyć wyniki testu po przesłaniu odpowiedzi.\nJeśli test zawiera pytania esejowe lub pytania wypełniające puste miejsca, przejrzyj i zlicz test. Pełny wynik jest niedostępny, dopóki nie skończysz oceniać eseju lub wypełniać pustych miejsc.\nNa stronie Informacje o sesji wybierz pozycję Wynik i raport.\nNa stronie Zarządzanie testem w sekcji Odpowiedzi uczniów wybierz pozycję Wyświetl i ocenij odpowiedzi.\nStrona Przesłane testy zawiera listę uczestników, którzy przesłali swoje testy, oraz uczestników, którzy otrzymali swoje wyniki i oceny, jeśli zostały przypisane. Można również wyświetlić pytania i skalę ocen, jeśli zostały określone.\nAby ocenić test uczestnika, wybierz link Score Answers dla uczestnika lub wybierz jego imię i nazwisko.\nZostanie wyświetlona strona Score Submitted Answers (Ocena przesłanych odpowiedzi). Wszystkie odpowiedzi, z wyjątkiem pytań esejowych, są automatycznie punktowana. Częściowy wynik pojawi się w obszarze Wyniki. Chociaż odpowiedzi wypełniające puste pola są oceniane automatycznie, możesz je przejrzeć i zmienić wyniki, jeśli to konieczne.\nPrzejrzyj eseje lub wypełnij puste miejsca odpowiedzi, które wymagają ręcznego punktowania, i określ wyniki dla esejów.\nAby szybko przejść do pytania, które wymaga ręcznego oceniania, przejdź do sekcji Pytania niescored, wybierz pytanie z listy rozwijanej i wybierz pozycję Przejdź .\nAby zmienić wynik dla odpowiedzi wypełniającej puste pola, wybierz poprawne lub niepoprawne pytanie. Wybranie opcji Zapisz aktualizuje wynik.\n(Opcjonalnie) Wpisz komentarze dla uczestnika.\nWybierz Zapisz, aby zaktualizować wynik lub komentarze.\nWyniki testów są aktualizowane na stronie Wyświetl wyniki testu. Jeśli określono opcję wysyłania raportów ocen do uczestników, uczestnik otrzyma aktualizację pocztą e-mail.


Na reaktywacje tych zespołów czekamy wyjątkowo niecierpliwie!\nNa reaktywacje tych zespołów czekamy wyjątkowo nie...\nZ zespołami muzycznymi już tak jest, że lubią się rozpadać u szczytu popularności. Powody bywają bardzo różne, jednak efekt zawsze jest ten sam: rozpoczyna się niecierpliwe oczekiwanie na reaktywację. Niektóre kapele w końcu dochodzą do porozumienia i wracają na scenę w oryginalnym składzie. Inne uparcie się przed tym wzbraniają. Reaktywacje tych zespołów są szczególnie oczekiwane przez fanów. Przez Ciebie też?\nPrawdopodobnie największy zespół w historii rocka pozostaje nieaktywny od momentu tragicznej śmierci perkusisty Johna Bohnama. Co prawda Robert Plant i spółka wrócili na scenę w 2008 roku, jednak był to występ okazjonalny. Później legendarni muzycy nie dali się już namówić na żadną formę reaktywacji. Robert Plant świetnie radzi sobie solo i pozostaje głuchy na wywiady, w których Jimmi Page sugeruje gotowość do powrotu na scenę.\nBez wątpienia powrót Led Zeppelin byłby ogromnym wydarzeniem. Już ich jednorazowy koncert w 2008 roku cieszył się tak dużym zainteresowaniem, że ceny biletów u koników wynosiły kilka tysięcy funtów – i chętnych nie brakowało!\nTo bez wątpienia jeden z najważniejszych zespołów lat 90. Hity Oasis szturmem wdarły się na listy przebojów całego świata. Niestety, fani byli zmuszeni obserwować narastający konflikt pomiędzy braćmi Noelem i Liamem Gallagherami. W końcu doprowadził on do rozpadu zespołu.\nTemat reaktywacji wraca regularnie, fani bardzo na to liczą, jednak bracia są tak pokłóceni, że nawet nie chcą o tym słyszeć. Nie przekonały ich nawet gigantyczne pieniądze, jakie były im oferowane za czasowe wskrzeszenie zespołu na jedną trasę koncertową.\nLegendarna brazylijska kapela co prawda gra nieprzerwanie od ponad 30 lat, ale obecnie jest w niej już tylko jeden oryginalny członek (basista). Zespół po spektakularnym sukcesie płyty „Roots” popadł w wewnętrzny konflikt, w wyniku którego odszedł lider Max Cavalera. Jego koledzy przyjęli nowego wokalistę i grali dalej, jednak spora część fanów poszła za Maxem.\nSepultura już nigdy nie odzyskała dawnego statusu, a kolejnym ciosem dla zespołu było odejście perkusisty Igora Cavalery, który pogodził się z bratem i założył z nim wspólny projekt muzyczny.\nNo cóż, na razie na reaktywacje tych zespołów się nie zanosi. Jednak w muzyce, tak jak w życiu, warto unikać słowa „nigdy”. Dobrze wiemy, że największa moc przekonywania mają… pieniądze.


Ślubna rewolucja w Nowym Sączu! Takiego miejsca jeszcze nie było | ślub, planowanie ślubu, Nowy Sącz | Sądeczanin.info\nŚlubna rewolucja w Nowym Sączu! Takiego miejsca jeszcze nie było\n„Wy marzycie, My spełniamy” - to slogan i idea, która przyświeca grupie sądeckich przedsiębiorców, którzy postanowili stworzyć wyjątkowe miejsce, w którym przyszli nowożeńcy mogą kompleksowo zaplanować swoje wymarzone wesele.\nW Kwiaciarni Loftowej by Łukasz Wieczorek przy ulicy Lwowskiej 76 otwarto pierwszy w Nowym Sączu kącik ślubny, gdzie państwo młodzi mogą zadbać o wszystkie kluczowe aspekty idealnego wesela:\n- niepowtarzalna oprawa florystyczna\n- profesjonalna obsługa barmańska wraz z Prosecco Van\n- bajeczny słodki stół\n- wyjątkowe zaproszenia i cała papeteria ślubna\n- bezkonkurencyjny tort i ciasta\n- kreatywny duet fotografów\n- bogato wyposażona wypożyczalnia ślubnych dekoracji\n- magiczne lustro - ciekawa forma foto-butki\n- nowoczesne jak i klasyczne samochody do ślubu\n- widowiskowe elementy pirotechniczne\nIdeą kąciku ślubnego jest bezstresowe i proste zorganizowania wymarzonego wesela. Ale to nie wszytko, gdyż zamawiając dane usługi przyszli nowożeńcy mogą również zaoszczędzić, dzięki atrakcyjnym rabatom udzielanym tylko w tym miejscu przez poszczególnych przedsiębiorców. W dalszej części artykułu znajduje się, krótki opis wybranych przedsiębiorców, którzy pragną, aby każde wesele było wyjątkowe i niezapomniane.\nBukiet ślubny, wystrój sali i kościoła, krótko mówiąc cała oprawa kwiatowa wesela jest wykonywana przez kreatywnego i pełnego pasji florystę Łukasza Wieczorka.\n„Łączę miłość do piękna, estetyki, oraz jakość z dobrym stylem. Wrodzony perfekcjonizm wykorzystuje w swojej pracy traktując każde zlecenie indywidualnie czyniąc z niego prawdziwą perełkę. W mojej pracy zawodowej miałem również przyjemność realizować zlecenia dla stacji telewizyjnej jak i polskich gwiazd.”\nWedding Bar proponuje Państwu spędzenie tych wyjątkowych chwil przyjęcia weselnego w doborowym towarzystwie rewelacyjnych kolorowych Cocktaili, kreowanych i serwowanych przez profesjonalnych barmanów. Doświadczenie w dziedzinie mixowania pozwolą wprowadzić na każde przyjęcie niesamowitą atmosferę oraz mnóstwo radości, a hobby, pasja i miłość do zawodu to właśnie to, co wyróżnia zespół Wedding Bar w świecie drinków i cocktaili.\nSłodki Stół oferowany przez: CupCake Candy Bar, zaskoczy gości weselnych niepowtarzalnymi i bajecznie wyglądającymi słodkościami, które osłodzą ten wyjątkowy dzień gościom w każdym wieku.\nŚlubna Jednostka: „Pasja i pozytywna energia to słowa , które określają nasz zespół, dlatego dbamy o każdy szczegół wykonywanych zaproszeń ślubnych, pudełek na koperty i obrączki. Dzięki indywidualnym projektom zrealizujemy wizję Pary Młodej co do wyglądu topperów, ksiąg gości, podziękowań dla rodziców, tablic powitalnych i wielu innych.”\nLight Catchers Fotografia: „Fotografując jesteśmy bardzo dociekliwi, nie dlatego, bo taka nasza natura, ale dlatego, aby nic nie umknęło naszej uwadze. Doszukujemy się w Was subtelności, emocji, pasji i tych najmniejszych gestów, które świadczą o więzi jaka Was łączy. Cenimy sobie naturalność i zaufanie, dlatego podczas sesji dbamy o luźną atmosferę i dużą dawkę humoru. Nasze zdjęcia to kolory, gra świateł, kompozycja a przede wszystkim Wy.”\nŚlubnie Zakręcona konsultantka ślubna, która razem z mężem prowadzą wypożyczalnie dekoracji ślubnych i eventowych. Znajdziecie u nich poszczególne elementy dekoracyjne a także całe pakiety dekoracji. Codzienne śledzenie trendów stało się ich pasją, przez co możecie być pewni, że na pewno znajdziecie u nich to czego szukacie.\nMagiczne fotolustro/fotobudka MakeFoto to najnowszy trend na weselach i poprawinach. Fotolustro łączy w sobie pełnowymiarowy aparat zapewniający wysokiej jakości zdjęcia wraz z ekranem dotykowym umożliwiającym dowolne personalizowanie końcowej fotografii co daje jeszcze większe możliwości dobrej zabawy. Możemy dokonać własnoręcznego podpisu, rysować, napisać coś od siebie, dodawać zabawne emotikony... a wszystko to dopełnia masa ciekawych gadżetów oraz niepowtarzalny szablon zaprojektowany według Waszych oczekiwań. Fotolustro zdecydowanie dodaje\nprestiżu i elegancji, a wydrukowane zdjęcia będą stanowić doskonałą pamiątkę z przyjęcia weselnego.\nZobacz to na zdjęciach!


Homepage - swolowo.pl\nWydarzenia plenerowe 2020\nMuzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie otwarte!\nZ zachowaniem wszelkich środków bezpieczeństwa udostępniamy zwiedzającym obiekty od soboty 16 maja 2020 r.\nW maju i czerwcu 2020 r. obowiązują następujące godziny otwarcia:\nwtorek - tylko w godz. 12.00-15.00 wstęp bezpłatny do Zagrody nr 8\nśroda-niedziela - w godz. 10.00-16.00\nKażdy odwiedzający muzeum , ma obowiązek przestrzegania regulaminu, który stworzony został specjalnie w okresie obowiązywania stanu pandemii Covid-19 na terytorium Polski.\nRegulamin dostępny jest na naszej stronie internetowej oraz wywieszony będzie w widocznych miejscach przed wejściem na teren muzeum.\nGdy kupujesz bilet, to znaczy że zapoznałeś się z regulaminem i zobowiązujesz się go przestrzegać.\nNa terenie muzeum obowiązuje nakaz noszenia maseczki zasłaniającej usta i nos.\nDbajmy o siebie! Do zobaczenia w Swołowie!\nMuzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie nieczynne do odwołania.\nMuzeum Kultury Ludowej Pomorza w Swołowie zaprasza na zajęcia muzealne w czasie ferii zimowych. Do wyboru lekcje z naszej oferty edukacyjnej:\nZWIERZĄTKA W ZAGRODZIE\nPoznajemy zwierzęta mieszkające w muzeum, czyścimy konie, głaszczemy owce, karmimy gęsi, wybieramy jajka z kurnika, ścielimy słomą, uzupełniamy paszę i wodę w korytkach ( podczas zajęć dzieci powinny być zaopatrzone w odpowiednią odzież, która może ulec zabrudzeniu\n100 LAT ZATRZYMANY CZAS – CZYLI ŻYCIE W WIEJSKIEJ ZAGRODZIE NA POCZĄTKU XX w.\nOdtwarzamy życie bogatej pomorskiej wsi sprzed 100 lat. Poznajemy działanie i zastosowanie dawnych sprzętów oraz maszyn wykorzystywanych w codziennych pracach gospodarskich, a także uczestniczymy w obrządku zwierząt. W stodole uruchamiamy młockarnię, śrutownik i sieczkarnię.\nPoznajemy dawne wyposażenie kuchni i tradycyjny wiejski jadłospis. Gotujemy polewkę na maślance lub kartoflankę, smażymy racuchy na kuchni kaflowej. Młodszym dzieciom proponujemy opowieść o gólcach, gołach, taciorkach... Czyli wspólne wyrabianie klusek ziemniaczanych.\nJak wyglądało dzieciństwo 100 lat temu? Jakie było miejsce dzieci w domu i w życiu całej społeczności wiejskiej? Jakie obowiązki należały do dzieci? Jakimi zabawkami dawniej się bawiły? Spotkanie wzbogacają warsztaty ruchowe bądź manualne. Nieodłącznym elementem zajęć dla młodszych dzieci są spontaniczne i zaaranżowane zabawy, nawiązujące do dawnych zabaw wiejskich, w trakcie których dzieci uczą się wyliczanek, poznają zasady dawnych gier i zapomniane zabawki. Starsze dzieci uczą się wykonywania lalki z sitowia lub szmacianej zabawki na wzór takiej, jaką mogła bawić się ich prababcią lub pradziadek.\nwiek: 4+ gry i zabawy\n7+ warsz. zabawkarskie\nOPRÓCZ WARSZTATÓW, ZACHĘCAMY DO SKORZYSTANIA Z DODATKOWYCH ATRAKCJI: PRZEJAŻDŻKEK WOZEM DOOKOŁA WSI, KULIGÓW, JEŚLI BĘDZIE ŚNIEŻNA ZIMA, OGNISKA I PIECZENIA KIEŁBASEK. OFERTA SKIEROWANA JEST DO GRUP ZORGANIZOWANYCH, LICZBA UCZESTNIKÓW DO 20 OSÓB.\nZAJĘCIA ODBYWAJĄ SIĘ W ZAGRODZIE NR 8\nkontakt i rezerwacja warsztatów:\ntel. 59 811 94 10 lub 785 993 597\nNa Świętego Marcina Najlepsza Pomorska Gęsina 9-11 listopada\nAtrakcją dla odwiedzających są zawsze warsztaty i pokazy kulinarne, połączone z degustacją. W programie imprezy będą również pokazy i warsztaty muzealne prezentowane w naszych zabytkowych obiektach m.in. prace domowe tj. tkanie na krosnach, drukowanie tkanin, pokaz pracy kowala, warsztaty kaligrafii - pisanie gęsim piórem oraz pokazy zielarskie o samodzielnym przygotowywaniu domowych lekarstw. Obejrzeć będzie można również hodowlę gęsi pomorskiej w tradycyjnych warunkach w Zagrodzie Albrechta oraz odwiedzić inne zwierzęta gospodarskie – owce, konie, kozy, kaczki, kury i in. Bilet wstępu na imprezę upoważnia do zwiedzania muzeum i uczestniczenia w pokazach.\nProgram imprezy „Na Św. Marcina Najlepsza Pomorska Gęsina” w dn. 9-11 listopada w Swołowie:\nBabie Lato - Święto Miodu i Konkurs na Pomorską nalewkę\n7 września (sobota) Wspólnie z Rejonowym Kołem Pszczelarzy w Słupsku organizujemy miodową biesiadę w Muzeum w Swołowie. Najsłynniejszym punktem wydarzenia jest otwarty Konkurs na najlepszą pomorską nalewkę.\nPodczas Święta odbywać się będzie sprzedaż produktów pszczelich z pasiek z regionu słupskiego, piknik kulinarny z produktami lokalnych producentów, zabawy dla dzieci i wiele atrakcji edukacyjnych związanych z pszczelarstwem.\nW tym roku zapowiada się wyjątkowo, gdyż impreza połączona jest z Dożynkami Gminy Słupsk. Z tego względu też, nie odbędzie się w „Zagrodzie Albrechta” jak co roku lecz w nowszej części muzeum, czyli w Zagrodzie nr 15, dzięki temu po południu włączymy się w program dożynek. Biesiadę przy wyśmienitych nalewkach i miodach można będzie zacząć już od godziny 11:00, podczas trwania imprezy piknik kulinarny na miodzie i nie tylko.\nKonkurs na najlepszą pomorską nalewkę zapowiada się bardzo ciekawie, bo swój udział zapowiedziało kilkanaście gospodyń i gospodarzy z całego Pomorza, którzy przygotowali kilkadziesiąt owocowych i ziołowych napitków. Jury oceni ich kolor, klarowność i bukiet smakowy.\nKażdy, kto przyjedzie tego dnia do Swołowa będzie mógł skosztować pomorskich trunków, a także spróbować tradycyjnych potraw i smakołyków przygotowanych przez koła gospodyń wiejskich. Wstęp wolny.\n- Możliwość degustacji i zakupu produktów wiejskich, nalewek, syropów, miodu w słoiku i miodu z plastra, zakupu świec woskowych\nkarta zgłoszenia i regulamin udziału w Konkursie na Najlepszą Pomorską Nalewkę do pobrania poniżej:\n© 2020 swolowo.pl\nErstellt von: sm32 STUDIO


HISTORIA NAJNOWSZA - Strona 2 z 2 - Historicon\nNieznany zamachowiec z Fatimy\nCzłowiek, który próbował zamordować Jana Pawła II zaraz po wyjściu na wolność wrócił do swych fanatycznych przekonań. Publicznie wzywał do antysemityzmu, był oskarżony o podpalenie, a nawet groził śmiercią królowi Hiszpanii. Kim jest Juan Fernandez Krohn? Kiedy mowa o zamachu na życie Jana Pawła II, pierwszą myślą jak staje nam przed oczami jest widok strzelającego…\nPrzemoc w Polsce powszednieje. Łobuzy wszczynają zamieszki na ulicach, politycy i publicyści nawołują do bicia i mordowania oponentów. Pojawił się nawet zamachowiec, planujący wysadzenie Sejmu. Czy byłoby spokojniej, gdyby za takie czyny groziło publiczne lanie? Uzbrojony w 120-centymetrową trzcinę strażnik zbliża się do związanego mężczyzny. Już przy pierwszym uderzeniu powietrze przeszywa przeraźliwy krzyk bólu skazanego….\nPomimo 400 lat handlu niewolnikami, w trakcie których z Afryki wywieziono ponad 50 mln osób, ludzkie życie wcale nie zyskało na wartości. Wręcz przeciwnie. Cena jednego spośród 5 mln niewolników, którzy żyją dziś na Czarnym Lądzie wynosi 1,5 dolara. Jakkolwiek państwa afrykańskie w różnym czasie uzyskały niepodległość, niemal wszystkie mają za sobą doświadczenia kolonialne i…\nZakamuflowani agenci, płatni zabójcy, mafiosi, a nawet byłe kochanki nie były w stanie pozbyć się Fidela Castro. Jeśli wierzyć szefowi jego ochrony, kubańskiego przywódcę próbowano zabić 638 razy. To absolutny rekord na skalę światową. Mało było dyktatorów na świecie, których CIA nienawidziła tak bardzo jak Fidela Castro. Nienawidziła tym bardziej, że próby usunięcia go ze…


Trendy z Instagrama na zimę/święta 2019/2020 - Allegro.pl\nTrendy z Instagrama na zimę/święta 2019/2020\nWigilijna stylizacja, świąteczne skarpety wiszące na kominku, kubek pełen pysznych pianek marsmallow – takich kadrów nie brakuje na Instagramie. Internet kocha święta! Oto siedem zimowo-świątecznych trendów prosto z feedów topowych influencerów.\nAnna Rudnicka / 24-11-2019\nInstagram, jedni go kochają, inni uważają, że to zbędny pożeracz czasu. Bez względu na różne opinie jest bezkonkurencyjny w swojej niszy – czyli w segmencie serwisów fotograficznych. Co miesiąc z aplikacji korzysta miliard osób. Treści publikowane na Instagramie zaczynają realnie wpływać na naszą rzeczywistość. Projektowane są budynki i atrakcje turystyczne „pod Instagram”, oferuje się podróże szlakami, które są wyjątkowo „fotogeniczne”, albo przyrządza piękne dania w estetycznie urządzonych restauracjach tylko po to, aby dać ludziom gotowe kadry do szybkiego uwieńczenia i… wrzucenia na Instagram. Zatem gdzie najlepiej szukać najpiękniejszych zimowych trendów na sezon 2019/2020? Oczywiście na Instagramie! Liczba obłędnych zdjęć z zimowych spacerów czy przygotowań do świąt przyprawia o zawrót głowy. Podążając tym tropem, wybraliśmy najchętniej fotografowane przedmioty. Nie musisz robić im zdjęć i dodawać na swój feed, wystarczy, że będziesz mieć w swoim domu.\nNieprzyjemna zimowa aura sprawia, że zapewne zwracasz szczególną uwagę na to, aby twoje mieszkanie było przytulne. Nie inaczej robią instagramowe influencerki. W okresie świątecznym niemal na każdym zdjęciu pojawiają się choinka, plecione wianki lub łańcuchy świetlne. Rok temu święta przeniosły się także do garderoby – niezwykle popularne stały się swetry i bluzy ze świątecznymi motywami. Okazuje się jednak, że to nadal za mało! W tym roku hitem prosto z Instagrama jest pościel w śnieżynki i mikołaje. Trzeba przyznać, że na zdjęciach pięknie komponuje się z choinką i kubkiem gorącego kakao.\nRozświetlony dom to kwintesencja świąt Bożego Narodzenia. Do tej pory lampki wieszaliśmy na choince lub na zielonych girlandach owiniętych wzdłuż karnisza lub balustrady schodów. W tym sezonie najmodniejszym miejscem na lampki jest rama łóżka. Idealny układ to minimalistyczne drewniane łóżko, biała pościel i białe drobne światełka. Nie może także zabraknąć zielonej choinki w tle, najlepiej żywej, ale bez dekoracji. Taki świąteczny minimalizm w tym roku staje naprzeciw klasycznemu bogatemu wystrojowi. Jak myślisz, który styl wygra? Na razie idą łeb w łeb.\nLampeczki owinięte wokół ramy łóżka to niejedyny oświetleniowy hit prosto z Instagrama. Bardzo modne są lampki w kształcie gwiazd. Mogą to być lampki LED lub klasyczne, a nawet świecznik. Wielkość też nie ma znaczenia. Naszym zdaniem to trend, który idealnie sprawdzi się podczas świąt! Jest wyjątkowo fotogeniczny.\nGdy spadnie śnieg, cieszą się dzieci i… influencerki. Mają wtedy doskonałą okazję do zaprezentowania najmodniejszych wełnianych rękawiczek z typowo zimowym wzorem. Nie da się ukryć, że ten trend jest wyjątkowo piękny i praktyczny, przynajmniej nikomu tej zimy nie zmarzną ręce.\nOglądając instagramowe zdjęcia z kategorii „food”, można odnieść wrażenie, że zimą kawa i kakao są zawsze podawane z piankami marsmallow. Naszym zdaniem super! Taka kawa nie tylko pięknie wygląda, ale i zapewne pysznie smakuje. Jest jeszcze jeden szczegół, który przykuwa uwagę każdego wprawnego obserwatora instagramowych zdjęć – to czerwony kubek. Zatem oficjalnie ogłaszamy, że w tej zimy pijemy tylko z czerwonych kubków.\nBrokat na powiekach\nNie dajmy się zwieść pozorom, że na Instagramie dominują zdjęcia ubrań, jedzenia i domowych dekoracji. Makijaż to bardzo ważna część Instagrama. Na sezon zima 2019/2020 influencerki proponują zamienić klasyczne cienie do powiek na brokat. Jesteś odważna? Postaw na złoto i burgund. Jeśli natomiast wolisz mniej ekstrawaganckie rozwiązania, wybierz odcienie brązu z brokatowymi drobinkami. Taki makijaż to idealna opcja zarówno na święta, jak i na imprezy karnawałowe.\nA na pewno na najmodniejszych tej zimy torebkach. Brokatowa złota kopertówka najlepiej uzupełni wigilijną i sylwestrową stylizację. Nie będziesz mogła się z nią rozstać także w czasie karnawału. Jest tak piękna, że nie zapomnij zrobić jej zdjęcia!\n-63% 119,00 zł\nPOŚCIEL 200x220 + 2 POSZEWKI BAWEŁNA PIRUU\nPOŚCIEL 160x200 +2x POSZEWKA + PRZEŚCIERADŁO WZORY\nRĘKAWICZKI ZIMOWE CIEPŁE GRUBE OCIEPLANE CZARNE\n-41% 12,00 zł\nLampki druciki 50 LED na baterie 5m białe ciepłe\nLAMPKI CHOINKOWE 300 LED białe ciepły biały łączon\nIKEA STRALA lampa stołowa gwiazda biała 70+ŻARÓWKA\nIKEA STRALA lampa wisząca gwiazda biała 70+ŻARÓWKA\nKUBEK SUPER DZIADKA PREZENT DZIEŃ DZIADKA\nARTDECO CIEŃ DO POWIEK MAGNETYCZNY BROKAT 372\nVIPERA BROKAT galaxy sypki cień do powiek oczu 105\nWIECZOROWA KOPERTÓWKA PUZDERKO BROKAT BOX CYRKONIE\nZŁOTA SZAMPAN TOREBKA KOPERTÓWKA BROKAT KOLORY\nPOŚCIEL ŚWIĄTECZNA 160x200cm BAWEŁNA 100%,\nPOŚCIEL ŚWIĄTECZNA 140x200cm BAWEŁNA 100%,\nPościel świąteczna bawełniana 160x200 Renifery\n74,50 zł z dostawą\nAbsolwentka wydziału dziennikarstwa na UW, studentka psychologii na SWPS. Stylistka i redaktorka w magazynie CKM. Pracowała również dla magazynów: Elle, InStyle, Glamour, Grazia, Show, Well. Miłośniczka skandynawskiego desingu i buldogów francuskich.\nFishnet tights, czyli hit na Instagramie. Jak go nosić?\nCo noszą „it girls” z Instagrama? Najmodniejsze trendy prosto…\n6 najciekawszych modowych trendów z Instagrama\nW barwach czerwieni\nMiędzy zimą a wiosną. Stwórz wiosenną stylizację z zimowych…\nZabłyśnij na imprezie – połyskliwe akcesoria


Komunikat dot. COVID19 (koronawirus) - 23 czerwca | parkrun PL Blog\nNowości\t- 23rd Czerwiec 2020\nKomunikat dot. COVID19 (koronawirus) – 23 czerwca\nPrzez ostatnie kilka miesięcy funkcjonowania parkrun w okresie pandemii staraliśmy się skupić na zadaniach, które były kluczowe dla przetrwania naszej inicjatywy, jak również na bieżąco śledzić sytuację na świecie w kontekście naszego planu powrotu. W tym tygodniu, chcemy ponownie wyjaśnić naszą strategię dotyczącą wznowienia naszych spotkań w momencie, gdy tylko pozwoli na to sytuacja.\nObecnie jesteśmy świadkami stopniowego znoszenia przez wszystkie państwa kolejnych restrykcji wprowadzone w związku z pandemią oraz sytuacją, w której część z naszych lokalizacji mogłyby już teraz wznowić spotkania w sposób bezpieczny i zgodnie z obowiązującymi obostrzeniami. Pomimo tego pozostają one zawieszone w oczekiwaniu na inne, które nie mają takiej możliwości.\nNa przykład w Polsce jest wiele lokalizacji, których rekordy frekwencji nie przekraczały do tej pory 150 uczestników, która to liczba stanowi obecnie obowiązujący, maksymalny limit dla organizowanych imprez ustanowiony przez rząd. W niektórych regionach Australii poziom obostrzeń również pozwala na organizację parkrun, a w przypadku Wielkiej Brytanii, lokalizacje na wyspie Man, wyspach znajdujących się u wybrzeży Francji, czy też na Falklandach mogłyby formalnie powrócić na swoje trasy. Jednocześnie, w przypadku innych lokalizacji w tych oraz innych krajach, w związku z liczbą uczestników, która nie mieści się w ustalonych limitach, nie mamy możliwości wznowienia naszych spotkań.\nPonowne otwarcie lokalizacji parkrun w określonych regionach, czy też konkretnych częściach krajów wiąże się z wieloma trudnościami, w tym zapewnieniem przestrzegania obowiązujących obostrzeń w sytuacji, gdy sąsiadujące lokalizacje pozostają zamknięte. Dlatego, na chwilę obecną, nasz pierwotny plan związany ze wznowieniem naszych spotkań pozostaje bez zmian. Naszą intencją jest wznowienie wszystkich spotkań na terenie danego kraju w tym samym czasie i momencie, gdy będzie to dozwolone i bezpieczne w ramach wszystkich lokalizacji.\nChciałbym bardzo podziękować wszystkim tym zespołom i wszystkim uczestnikom w lokalizacjach, które teoretycznie mogłyby ruszyć, za cierpliwe oczekiwanie na powrót do naszych cyklicznych spotkań, jak również zapewnić, że jesteśmy świadomi ich sytuacji i będziemy starali się ponownie uruchomić nasze spotkania w najszybszym możliwym czasie.\nOtrzymujemy również zapytania z Wielkiej Brytanii, Irlandii oraz Australii, czy spotkania parkrun Junior (organizowane w niedzielę na trasie 2 km dla dzieci w wieku 4-14) mogą zostać wznowione przed otwarciem naszych sobotnich spotkań na dystansie 5 km. Przeanalizowaliśmy taką możliwość i choć nie wykluczamy żadnej z opcji, jest mało prawdopodobne abyśmy w obecnej chwili wznowili edycje parkrun Junior. Podobnie, jak w przypadku naszych sobotnich edycji, tak w przypadku parkrun dla najmłodszych, jest wiele aspektów, które musielibyśmy wziąć pod uwagę.\nRozumiemy, że dzieci są mniej narażone na poważne konsekwencje związane z zakażeniem wirusem, ale z praktyki wiemy, że na 100 uczestniczących dzieci, mamy średnio 110 towarzyszących im dorosłych. Dodatkowo, w samej tylko Wielkiej Brytanii jest blisko 300 000 dzieci zarejestrowanych w ramach sobotnich edycji, które kwalifikują się do udziału w parkrun Junior. Nawet udział części z nich w niedzielnych spotkaniach mógłby spowodować problemy w ich przestrzeganiu szczególnych zasad towarzyszących spotkaniom parkrun Junior.\nCały czas śledzimy sytuację we wszystkich państwach i z tygodnia na tydzień z coraz większym optymizmem patrzymy na możliwość powrotu parkrun we wszystkich krajach.