Wypalenie. Jak wyrwać się z błędnego koła stresu [Emily Nagoski, Amelia Nagoski] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00569 007559 19974714 na godz. na dobę w sumie\nWypalenie. Jak wyrwać się z błędnego koła stresu - ebook/epub\nAutor: Emily Nagoski, Amelia Nagoski Liczba stron: 256\nISBN: 9788381434034 Data wydania: 2020-06-16\nSpis treści Okładka Strona tytułowa Strona redakcyjna Wstęp Co bierzesz ze sobą Przejść cykl do końca #NieUstępuj Sens Prawdziwy wróg Gra jest ustawiona Konglomerat Bikini Dobre nawyki w walce z wypaleniem Więź Co cię wzmocni Rośnij w siłę Podsumowanie Podziękowania Bibliografia Przypisy końcowe Przypisy od tłumaczki Wszystkie rozdziały dostępne są w pełnej wersji książki\nTytuł oryginału: Burnout: The Secret to Unlocking the Stress Cycle Projekt okładki: Faceout Studio Zdjęcie na okładce: © Kues /Shutterstock.com, © borzywoj /Shutterstock.com, © FabrikaSimf/Shutterstock.com Adaptacja okładki i projekt stron tytułowych: Magdalena Zawadzka Redakcja: Magdalena Mrożek /d2d.pl Korekta: d2d.pl Copyright © 2019 by Emily Nagoski, PhD, and Amelia Nagoski Peterson, DMA All rights reserved. This translation published by arrangement with Ballantine Books, an imprint of Random House, a division of Penguin Random House LLC Copyright © for the Polish translation by Agata Ostrowska, 2020 Copyright © for the Polish edition by Wydawnictwo Czarna Owca, Warszawa 2020 Wszelkie prawa zastrzeżone. Niniejszy plik jest objęty ochroną prawa autorskiego i zabezpieczony znakiem wodnym (watermark). Uzyskany dostęp upoważnia wyłącznie do prywatnego użytku. Rozpowszechnianie całości lub fragmentu niniejszej publikacji w jakiejkolwiek postaci bez zgody właściciela praw jest zabronione. Wydanie I ISBN 9788381434034 Konwersję do wersji elektronicznej wykonano w systemie Zecer.\nWstęp Wstęp To książka dla każdej kobiety, która czuje się wykończona i przytłoczona wszystkimi obowiązkami, a jednocześnie wciąż się martwi, że nie robi „wystarczająco dużo”. Czyli dla wszystkich znanych nam kobiet – z nami włącznie. Znasz już te wszystkie typowe rady: ćwiczenia, zielone koktajle, samowspółczucie, kolorowanki, mindfulness, kąpiele z pianą, trening wdzięczności… Większości z nich pewnie już nawet próbowałaś. My też. Czasami pomagają, przynajmniej chwilowo. Ale potem dzieciaki nie radzą sobie w szkole, partner lub partnerka potrzebuje wsparcia w trudnym okresie albo trafia nam się jakiś nowy projekt w pracy i myślimy sobie: „Zatroszczę się o siebie potem, jak tylko się z tym wszystkim uporam”. Problemem nie jest to, że kobiety się nie starają, nie próbują. Wręcz przeciwnie, nieustannie staramy się zrobić i osiągnąć wszystko, czego wymaga od nas otoczenie. Spróbujemy wszystkiego – każdego zdrowego koktajlu, ćwiczeń głębokiego oddychania, każdej uspokajającej kolorowanki czy bomby kąpielowej, każdego wyjazdu medytacyjnego lub wakacji, jakie uda nam się wcisnąć do napiętego harmonogramu – żeby sprostać wyzwaniom stawianym nam przez pracę, rodzinę i cały świat. Tak jak w samolocie: próbujemy najpierw założyć maskę tlenową sobie, zanim pomożemy innym. Ale wtedy znowu zaczynają się kolejne kłopoty z dzieckiem czy upierdliwym szefem albo trudny semestr na uczelni. Problem więc nie polega na tym, że się nie staramy. Nawet nie chodzi o to, że nie wiemy, jak to zrobić. Problem w tym, że świat przerobił „dobrostan” na kolejny cel, do którego wszyscy „powinni” dążyć, ale osiągnąć go mogą tak naprawdę tylko ludzie mający czas, pieniądze, nianie, jachty i numer telefonu do Oprah Winfrey. Dlatego ta książka jest zupełnie inna niż wszystkie dotychczasowe publikacje o wypaleniu. Zastanowimy się, jak możesz zadbać o siebie w prawdziwym, powszednim życiu, zmierzymy się z przeszkodami stojącymi na drodze do twojego własnego dobrego samopoczucia. Umieścimy te przeszkody w kontekście, tak jak punkty na mapie, żeby znaleźć drogę, którą można je obejść – bokiem, górą albo przez sam środek – a czasem po prostu roztrzaskamy je w drobny mak. Za pomocą nauki. Kim jesteśmy i dlaczego napisałyśmy tę książkę? Emily ma stopień doktora, jest edukatorką zdrowotną i autorką notowanego na liście bestsellerów „New York Timesa” poradnika Ona ma siłę. Zaskakujący poradnik o seksualności kobiet. Z rozmów z czytelniczkami podczas trasy promującej tę książkę dowiedziała się, że najbardziej wartościowe były dla nich nie informacje z dziedziny seksuologii, a fragmenty poświęcone stresowi i przepracowywaniu emocji. Kiedy podzieliła się tym odkryciem ze swoją bliźniaczką Amelią, dyrygentką, siostra wcale nie sprawiała wrażenia zaskoczonej. – Oczywiście. Nikt nas nie uczy, jak czuć. Choć, kurczę, mnie akurat nawet tego uczyli. Wszystkich studentów i studentki konserwatorium uczy się odczuwać emocje podczas śpiewania, występowania na scenie. Ale to nie znaczy, że umiałam zrobić to samo na co dzień. A kiedy wreszcie się nauczyłam, prawdopodobnie uratowało mi to życie – powiedziała. – Dwa razy – dodała. Wtedy Emily przypomniała sobie, jak się czuła, kiedy patrzyła na siostrę płaczącą w szpitalnym łóżku. – Powinnyśmy napisać o tym książkę – stwierdziła. Amelia przyznała jej rację. – Gdybym miała wtedy taką książkę, moje życie zmieniłoby się na lepsze – stwierdziła. To właśnie ta książka. Wyszło z niej coś więcej niż zwykły poradnik o stresie. To przede wszystkim tekst o więziach. Jako ludzie nie jesteśmy przystosowani do samodzielnego radzenia sobie z wielkimi sprawami, stworzono nas do współpracy z innymi. A skoro miałyśmy pisać o współpracy, to zdecydowałyśmy się napisać tę książkę wspólnie. Wyczerpanie emocjonalne Kiedy mówiłyśmy, że pracujemy nad książką pod tytułem Wypalenie, żadna z kobiet, z którymi rozmawiałyśmy, nie zapytała: „A co to jest wypalenie?”. (Większość reagowała podobnie: „Kiedy wychodzi? Chciałabym przeczytać”). Wszystkie instynktownie rozumiemy, czym jest wypalenie; wiemy, jak objawia się w naszym organizmie i jak w jego kleszczach sypią się nam emocje. Jednak kiedy w 1975 roku Herbert Freudenberger ukuł ten termin, w jego definicji zawarł trzy elementy składowe: wyczerpanie emocjonalne – zmęczenie, które pojawia się, kiedy zbyt mocno i zbyt długo się czymś przejmujemy; depersonalizacja – zanik empatii, troski i współczucia; obniżone poczucie spełnienia – nieodparte wrażenie daremności i bezcelowości naszych działań: poczucie, że nic, co robimy, nie ma większego sensu. Wypalenie jest szeroko rozpowszechnionym (to mało powiedziane!) problemem. Od dwudziestu do trzydziestu procent nauczycieli w USA odczuwa wypalenie na poziomie wysokim lub umiarkowanie wysokim. Podobne wyniki dały badania wśród wykładowców uniwersyteckich i pracowników międzynarodowych organizacji pomocy humanitarnej. W służbie zdrowia odsetek ten sięga nawet pięćdziesięciu dwóch procent. Niemal wszystkie badania dotyczące wypalenia skupiają się na wypaleniu zawodowym – zwłaszcza w zawodach związanych z szeroko pojętym pomaganiem innym, na przykład w szkolnictwie czy pielęgniarstwie – ale coraz mocniej podkreślana jest również kwestia „wypalenia rodzicielskiego”. Przez czterdzieści lat badań nad wypaleniem udało się ustalić, że to pierwszy z elementów oryginalnej definicji – wyczerpanie emocjonalne – ma najsilniejszy negatywny wpływ na zdrowie, relacje z ludźmi i życie zawodowe, zwłaszcza u kobiet. To czym właściwie są te „emocje” i jak można je „wyczerpać”? Na najbardziej podstawowym poziomie emocja to reakcja mózgu na bodziec polegająca na wydzieleniu substancji neurochemicznych. Kiedy widzisz osobę, w której się podkochujesz, mózg wydziela mieszankę związków chemicznych, uruchamiając tym samym lawinę reakcji fizjologicznych – serce zaczyna mocniej bić, następują zmiany hormonalne, coś łaskocze w żołądku. Bierzesz głęboki oddech, wzdychasz. Zmienia się wyraz twojej twarzy, może się rumienisz, nawet ton głosu staje się cieplejszy. Umysł podsuwa wspomnienia związane z sympatią i fantazje o wspólnej przyszłości, nagle ogarnia cię przemożna chęć, żeby podejść i się przywitać. Niemal wszystkie układy w organizmie reagują na chemiczno-elektryczną lawinę uruchomioną na widok tej osoby. To właśnie emocja. Automatyczna, natychmiastowa. Odczuwana na każdym kroku, mająca wpływ na każdą sytuację. Dzieje się to przez cały czas – jednocześnie doświadczamy wielu różnych emocji, często w reakcji na jeden bodziec. Może nas kusić, żeby podejść do obiektu zauroczenia, a jednocześnie mamy ochotę obrócić się na pięcie i udawać, że go nie zauważyłyśmy. Pozostawione same sobie emocje – natychmiastowe, ogarniające cały organizm reakcje na jakiś bodziec – same się skończą. Przenosimy uwagę z sympatii na jakiś inny temat i fala amorów mija, do czasu gdy znów nie wpadniemy na tę osobę – czy to w myślach, czy na ulicy. To samo dotyczy ukłucia bólu, które czujesz, kiedy ktoś jest dla ciebie okrutny, albo odruchu obrzydzenia wywołanego przez nieprzyjemny zapach. Po prostu przemijają. Można więc powiedzieć, że emocje są jak tunele. Jeśli przejdziesz przez nie do końca, dotrzesz do światełka na końcu. Wyczerpanie zaś to skutek „utknięcia” w jakiejś emocji. Możemy utknąć po prostu dlatego, że wciąż jesteśmy wystawiane na sytuacje, które aktywują daną emocję – na przykład obiekt zakochania towarzyszy nam codziennie, od rana do wieczora, nawet jeśli tylko w myślach, więc więźniemy w jego pragnieniu. Albo dzień po dniu wracamy do stresującej pracy. Nic dziwnego, że zawody opiekuńcze są tak wyczerpujące – przez cały dzień ma się do czynienia z ludźmi potrzebującymi wsparcia. Nic dziwnego, że tak wyczerpujące jest rodzicielstwo – rodzicem zostaje się na zawsze. Bez przerwy przechodzi się przez tunel. Czasem utykamy, bo nie możemy znaleźć wyjścia. Najtrudniejsze uczucia – wściekłość, żal, rozpacz, bezsilność – mogą być zbyt zdradliwe, żeby przedzierać się przez nie samotnie. Gubimy się i potrzebujemy drugiej osoby, kochającego wsparcia, które pomoże nam odnaleźć właściwą drogę. A czasem grzęźniemy dlatego, że wpadamy w pułapkę, która uniemożliwia nam wydostanie się z tunelu. Dotyczy to wielu z nas, a wszystkiemu winny jest tak zwany syndrom „istoty dającej”. Syndrom istoty dającej W książce Down Girl: The Logic of Misogyny [Siad! Logika mizoginii] filozofka Kate Manne opisuje system, w którym od jednej klasy ludzi, „istot dających”, oczekuje się obdarzania swoim czasem, uwagą, uczuciami i ciałami innej klasy: „istot żyjących”. Terminy te implikują wniosek, że istoty żyjące mają moralny obowiązek „żyć” i wyrażać swoje jestestwo, podczas gdy istoty dające są moralnie zobowiązane „dawać” istotę swojego człowieczeństwa istotom żyjącym. Spróbuj się domyślić, do której klasy zaliczają się zwykle kobiety. W życiu codziennym dynamika tych relacji jest bardziej skomplikowana i subtelna, ale spróbujmy sobie wyobrazić jej karykaturalną wersję: istoty dające są „troskliwymi, kochającymi służącymi” istot żyjących. Obowiązkiem dających jest oddanie całego swego jestestwa żyjącym, żeby żyjący mogli osiągnąć pełnię człowieczeństwa. Od dających oczekuje się zrzeczenia się wszelkiej władzy czy zasobów, jakie uda im się zdobyć: pracy, miłości, ciała. Należą one do żyjących. Istoty dające muszą być zawsze „ładne, szczęśliwe, spokojne, wspaniałomyślne i wyczulone na potrzeby innych”, co jednocześnie oznacza, że nigdy nie mogą być brzydkie, smutne, zdenerwowane, ambitne ani wyczulone na własne potrzeby. Dający nie powinni niczego potrzebować. Gdyby odważyli się o coś poprosić albo – broń Boże! – czegoś zażądać, naruszyliby zasady swojej roli i mogliby zostać ukarani. A jeśli istota dająca nie zechce posłusznie i z uśmiechem na twarzy oddać istocie żyjącej wszystkiego, czego ta zapragnie, za to również może grozić jej kara, poniżenie czy nawet unicestwienie. Choćbyśmy próbowali, nie udałoby nam się zaprojektować wydajniejszego systemu powodującego wypalenie u połowy ludzkości. Wyczerpanie emocjonalne pojawia się, kiedy tkwimy w danej emocji i nie możemy dojść do końca tunelu. Cierpiącym na syndrom istoty dającej nie wolno kłopotać otoczenia, zawracać nikomu głowy jakimiś tam emocjami, więc utykają w sytuacji, która uniemożliwia im swobodne przemieszczanie się w tunelu. Za próbę ruchu może im nawet grozić kara. Nasze wyposażone w instynkt samozachowawczy ciała podświadomie wiedzą, że syndrom istoty dającej powoli nas zabija. Dlatego wciąż próbujemy a to treningu uważności, a to zielonych koktajli, podążamy za coraz to nowszymi trendami zdrowotnymi. Jednak instynkt samozachowawczy musi nieustannie walczyć z głosem w naszych głowach wmawiającym nam, że to samolubne. Wysiłki mające na celu troskę o swoje dobre samopoczucie mogą więc wręcz pogorszyć naszą sytuację i sprowokować jeszcze dotkliwszą karę, czy to ze strony otoczenia, czy nas samych. No bo jakże śmiemy o siebie dbać? Syndrom istoty dającej to choroba. Ta książka jest naszą receptą. Układ książki Podzieliłyśmy Wypalenie na trzy części. Część I nosi tytuł Co bierzesz ze sobą. W Imperium kontratakuje, piątym epizodzie serii Gwiezdne wojny, Luke Skywalker widzi groźnie wyglądającą jaskinię. Patrząc z niepokojem na wejście do pieczary, pyta Yodę, swojego mistrza: „Co tam jest?”. „Tylko to, co bierzesz ze sobą” – odpowiada Yoda. W pierwszej części książki omawiamy trzy elementy, które weźmiemy ze sobą w podróż z naszą bohaterką: cykl reakcji stresowej, „Kontrolkę”1 (mechanizm reakcji mózgu, który kontroluje uczucie frustracji) oraz sens życia. Ten ostatni element często rozumie się błędnie jako „to, co znajdziemy na końcu tunelu”, ale wcale tym nie jest. Jest powodem, dla którego przechodzimy przez tunel, niezależnie od tego, co znajdziemy na jego końcu. (Uwaga, spojler: dobrze mieć w życiu sens). Kolej na część II, którą zatytułowałyśmy Prawdziwy wróg. To aluzja do cyklu książek i filmów science fiction Igrzyska śmierci – żyjąca w dystopijnym świecie młoda bohaterka Katniss Everdeen jest zmuszona do udziału w organizowanych przez rząd „igrzyskach”, w których dzieci zabijają się nawzajem. Mentor mówi jej: „Pamiętaj, kto jest twoim prawdziwym wrogiem”2. Nie chodzi mu o ludzi, których na życzenie rządu dziewczyna ma zabić i którzy chcą zabić ją. Prawdziwym wrogiem jest rząd, który zorganizował taki system. Domyślacie się, kto jest wrogiem w naszej książce? (Złowroga muzyka) Patriarchat. Fuj. Większość poradników dla kobiet pomija ten temat i skupia się na sprawach, na które czytelniczki mają wpływ, ale to trochę tak, jakby uczyć kogoś najlepszej strategii w grze, nie wspominając przy tym, że gra jest ustawiona. Na szczęście kiedy już rozumiemy, w jaki sposób gra została ustawiona, możemy zacząć grać na własnych zasadach. Wreszcie część III – ekscytujący finał – przedstawia uzasadnione naukowo metody na wygranie wojny przeciwko tym „prawdziwym wrogom”. Okazuje się, że istnieją konkretne rzeczy, które możemy codziennie robić, żeby rosnąć w siłę i pokonać przeciwnika. Tę część nazwałyśmy Dobre nawyki w walce z wypaleniem. W filmie Karate Kid z 1984 roku pan Miyagi uczy Danny’ego LaRusso karate, każąc chłopakowi woskować samochody. „Nakładaj wosk” – mówi pan Miyagi, kręcąc dłonią zgodnie z ruchem wskazówek zegara. „I wycieraj”. – Drugą dłonią kręci w przeciwną stronę. „Pamiętaj o oddechu” – dodaje. Każe też Danny’emu polerować podłogi, malować płot i ściany domu. Po co te przyziemne, rutynowe zadania? Bo to właśnie w tych zwyczajnych czynnościach tkwią gesty, z których możemy czerpać siłę, żeby móc bronić siebie i swoich bliskich, a także żeby zawrzeć pokój z wrogami. Codzienne proste praktyki – dbanie o dobre więzi z bliskimi, odpoczynek, samowspółczucie – są tym, co nas wzmacnia. W książce poznasz historie dwóch kobiet: Julie, przemęczonej nauczycielki, której organizm się zbuntował, zmuszając ją w ten sposób do zwrócenia na niego uwagi; oraz Sophie, inżynierki, która doszła do wniosku, że ma już dość patriarchatu. Te dwie opowieści to swego rodzaju amalgamaty: tak jak film składa się z tysięcy klatek zmontowanych tak, by stworzyły fabułę, tak i one są złożone z fragmentów historii dziesiątek kobiet z krwi i kości. Wykorzystujemy tę technikę po części w celu ochrony tożsamości prawdziwych osób, ale też dlatego, że pełny łuk narracyjny pozwala sprawniej i przystępniej przekazać wiedzę naukową niż pojedyncze scenki. Badania naukowe oczywiście nie znajdą rozwiązań idealnie dopasowanych do potrzeb każdej kobiety, ale mamy nadzieję, że przedstawione tu historie uświadomią ci, że choć doświadczenie każdej z nas jest indywidualne, to jednocześnie kryje się w nim też pewien uniwersalizm. Każdy rozdział kończy się też listą „tl;dr”. To stosowany w internecie skrót od angielskiego too long; didn’t read, czyli „za długie, nie czytam”. Niektórzy komentują tak rozbudowane posty na Facebooku czy wieloakapitowe wpisy na Instagramie. Na naszych listach „tl;dr” znajdziesz pomysły, którymi możesz podzielić się z przyjaciółką, kiedy zadzwoni zapłakana; fakty, za pomocą których będziesz mogła obalić mity przywoływane w rozmowach; oraz myśli, które chcemy ci podsunąć, kiedy pracujący na najwyższych obrotach umysł nie będzie dawał ci w nocy zasnąć. Trzy grosze o nauce W naszej książce wykorzystujemy naukę jako narzędzie, żeby pomóc kobietom lepiej żyć. Czerpiemy z rozmaitych dziedzin wiedzy, w tym neurobiologii afektywnej, psychofizjologii, psychologii pozytywnej, etologii, teorii gier, biologii obliczeniowej i wielu innych. Musimy więc zrobić na wstępie kilka zastrzeżeń dotyczących nauki. Nauka jest najlepszym wynalazkiem ludzkości. To systematyczna metoda badania natury rzeczywistości, sprawdzania i udowadniania lub obalania teorii. Należy jednak pamiętać, że nauka to w gruncie rzeczy fachowa metoda mylenia się. Innymi słowy, każdy naukowiec próbuje: a) mylić się nieco mniej niż jego poprzednicy, udowadniając, że coś, co uważaliśmy za prawdę, wcale nią nie jest; b) mylić się w sposób, który da się zbadać i udowodnić, dzięki czemu kolejny naukowiec będzie mylił się nieco mniej. Badania naukowe to ciągły proces dokonywania nowych odkryć, które odsłaniają przed nami coraz większy fragment prawdy, nieuchronnie pokazujących nam, jak bardzo się dotychczas myliliśmy. Ten proces nigdy się nie kończy. Za każdym więc razem, kiedy widzisz nagłówek w rodzaju: „Według najnowszych badań…” albo „Przełomowe odkrycie naukowców…”, zachowaj sceptycyzm. Wyniki jednego badania jeszcze niczego nie dowodzą. W Wypaleniu staramy się powoływać na koncepcje obowiązujące od dekad i potwierdzone przez rozmaite podejścia. Nauka jednak nigdy nie dostarcza nam idealnej prawdy, a tylko najlepszą, jaka jest obecnie dostępna. Nawet nauki ścisłe nie są do końca ścisłe. Drugie zastrzeżenie: w naukach społecznych bada się duże grupy ludzi i wyciąga średnią ze wszystkich wyników, ponieważ ludzie są różni. Fakt, że jakieś stwierdzenie jest prawdziwe dla grupy ludzi – na przykład że Amerykanki mają średnio sto sześćdziesiąt dwa centymetry wzrostu – nie oznacza, że jest ono prawdziwe dla konkretnej przedstawicielki tej grupy. Jeśli więc spotkasz Amerykankę, która nie mierzy metr sześćdziesiąt dwa, to nie znaczy, że coś jest z nią nie tak – po prostu odbiega od średniej. Nie znaczy to także, że badania są błędne. To prawda, że kobiety w USA mają średnio metr sześćdziesiąt dwa, ale ta informacja nie mówi nam nic o tej konkretnej kobiecie, którą możemy spotkać. Dlatego jeśli w tej książce trafisz na dane naukowe dotyczące kobiet, ale nieodnoszące się do ciebie, to nie znaczy, że naukowcy się mylą ani że z tobą jest coś nie w porządku. Ludzie są różni, a poza tym się zmieniają. Nauka jest zbyt topornym narzędziem, żeby można było zastosować jej miary do sytuacji każdej kobiety. Trzeci grosz: nauka często wymaga sporych nakładów finansowych, a to, kto płaci, może mieć wpływ zarówno na wyniki, jak i na to, czy zostaną opublikowane. Choć entuzjastycznie podchodzimy do teorii opartych na dowodach, należy pamiętać, skąd biorą się te dowody i dlaczego możemy nie trafić na dowody potwierdzające przeciwną tezę. W książce o kobietach warto też wspomnieć o jeszcze jednym specyficznym ograniczeniu nauki: kiedy w artykule naukowym pisze się o badaniu „kobiet”, niemal zawsze chodzi o osoby urodzone z ciałem, na widok którego wszyscy dorośli zgodnie oświadczyli: „dziewczynka!”, o osoby, które potem zostały wychowane jako dziewczynki i wyrosły na kobiety czujące się dobrze ze swoją tożsamością psychologiczną i rolą społeczną. Jest cała masa osób identyfikujących się jako kobiety, do których nie odnosi się przynajmniej jeden z tych warunków, i na odwrót: wiele osób nie czuje się kobietami, mimo że jedno lub więcej powyższych stwierdzeń jest w ich wypadku prawdziwych. Kiedy w tej książce używamy słowa „kobieta”, zwykle mamy na myśli „osoby, które identyfikują się jako kobiety”, ale warto pamiętać, że odwołując się do nauki, ograniczamy się do kobiet, którym przypisano płeć żeńską i tak też je wychowano, bo to ich dotyczy większość badań. (Przykro nam). Podsumowując: staramy się w jak największym stopniu opierać na nauce, ale zdajemy sobie sprawę z jej ograniczeń. I tutaj wchodzi sztuka. Jak napisała autorka powieści science fiction Cassandra Clare: „Fikcja jest prawdą, nawet jeśli nie jest faktem”3. Po to właśnie jest opowiadanie historii – zresztą badania dowodzą, że lepiej rozumiemy wiedzę naukową, kiedy komunikuje się ją nam w formie opowiadania. Tak więc równolegle z neurobiologią i biologią obliczeniową będziemy odwoływać się do księżniczek Disneya, literackich dystopii, muzyki pop i tak dalej, bo gdzie nauka nie może, tam opowiadanie pośle. Sowa i ser Oto prawdziwe badanie przeprowadzone przez prawdziwych naukowców. Uczestnikom badania rozdano kartki ze schematem labiryntu i poproszono ich o wyznaczenie linii przeprowadzającej rysunkową myszkę z jednego jego końca na drugi. W jednej z wersji zadania nad labiryntem unosiła się polująca na mysz sowa. W innej wersji u celu czekał na myszkę kąsek sera. Która grupa szybciej wykonała zadanie: ta, która przesuwała myszkę bliżej sera, czy ta, która szukała dróg ucieczki przed sową? Odpowiedź brzmi: ta od sera. Uczestnicy pokonali więcej labiryntów i robili to szybciej, kiedy wyobraźnia pchała ich ku nagrodzie, nawet tak nieciekawej jak narysowany ser, niż kiedy uciekali od nieprzyjemności pod postacią zagrożenia ze strony obrazkowej sowy. Jeśli się nad tym zastanowić, jest to całkiem sensowne. Kiedy poruszamy się w kierunku konkretnego, wymarzonego celu, wszystkie wysiłki i całą uwagę skupiamy na tym jednym rezultacie. Kiedy zaś uciekamy przed zagrożeniem, nieważne, gdzie wylądujemy – chcemy po prostu odsunąć od siebie niebezpieczeństwo. Morał tej historii jest taki: rozwijamy skrzydła, kiedy mamy pozytywny cel, do którego możemy zmierzać, a nie kiedy próbujemy uciec od negatywnego stanu. Jeśli czujemy się okropnie w swojej obecnej sytuacji, instynktownie chcemy rzucić się przed siebie bez celu, jak najdalej od przykładowej sowy, a w rezultacie możemy wylądować w miejscu niekoniecznie lepszym od punktu wyjścia. Potrzebujemy pozytywnego punktu docelowego. Potrzebujemy sera. „Serem” Wypalenia nie jest po prostu zmniejszenie uczucia przytłoczenia i wyczerpania czy pozbycie się zmartwienia, że „za mało” się starasz. Tą nagrodą jest rośnięcie w siłę – zyskiwanie poczucia mocy wystarczającej, żeby móc radzić sobie z sowami, labiryntami i wszystkimi innymi wyzwaniami stawianymi ci przez świat. Oto, co możemy ci obiecać: w jakimkolwiek punkcie życia się znajdujesz – czy nie umiesz znaleźć wyjścia z otchłani rozpaczy, czy może radzisz sobie świetnie i szukasz narzędzi, które pomogą ci urosnąć w siłę – znajdziesz na tych stronach coś ważnego. Zaprezentujemy dane naukowe, które udowodnią ci, że jesteś normalna i że nie jesteś sama. Zaproponujemy ci podbudowane nauką narzędzia, które będą dla ciebie pomocą w ciężkich momentach i którymi będziesz mogła podzielić się z bliskimi w ich trudnych chwilach. Zaskoczymy cię wiedzą naukową sprzeczną ze „zdroworozsądkowymi” przekonaniami, które towarzyszyły ci przez całe życie. Poza tym damy ci siłę i inspirację do wprowadzenia pozytywnych zmian w życiu twoim i twoich bliskich. My same zyskałyśmy to wszystko podczas pisania – przekonałyśmy się, że jesteśmy normalne i że nie jesteśmy same, nauczyłyśmy się ważnych umiejętności, które pomagają nam w trudnych chwilach, bywałyśmy zaskoczone i poczułyśmy się silniejsze. Ta książka już zmieniła nasze życie i wierzymy, że zmieni też twoje.\nCzęść I Co bierzesz ze sobą\n1 Przejść cykl do końca – Postanowiłam zacząć handlować narkotykami, żeby móc rzucić pracę. Tak brzmiała odpowiedź Julie, przyjaciółki Amelii, na pytanie: „Co słychać?” zadane w sobotę przed rozpoczęciem nowego roku szkolnego. Julie oczywiście żartowała… tyle że nie do końca. Julie jest nauczycielką w gimnazjum. Z powodu silnego wypalenia na samą myśl o początku semestru dopadał ją taki lęk, że już przed drugą po południu sięgała po butelkę chardonnay. Nikt by nie chciał, żeby ich dzieci uczyli wypaleni, zgorzkniali alkoholicy, ale przypadek Julie nie jest odosobniony. Wypalenie – z którym wiąże się cynizm, poczucie bezradności i przede wszystkim wyczerpanie emocjonalne – jest przerażająco powszechnym zjawiskiem. – Kiedy usłyszałam o tej nauczycielce, która pierwszego dnia po wakacjach przyszła do szkoły pijana i bez spodni, pomyślałam sobie: „Gdyby Opatrzność nade mną nie czuwała, to mogłabym być ja” – wyznała Amelii Julie po pierwszym kieliszku. – Lęk to niepokój podniesiony do potęgi – stwierdziła Amelia, wspominając czasy, kiedy sama uczyła muzyki w gimnazjum. – A niepokój bierze się z codziennej akumulacji niekończącego się stresu. – Masz rację – przyznała Julie, dolewając sobie wina. – Problem z nauczaniem polega na tym, że nie da się po prostu pozbyć przyczyn stresu – ciągnęła Amelia. – I nie mam tu na myśli dzieciaków. – Prawda – przytaknęła Julie. – Tylko dla dzieciaków w ogóle jeszcze tam pracuję. Stresuje mnie dyrekcja, papierki, cały ten syf. – Tego rodzaju stresorów nie można wyeliminować – powiedziała Amelia – ale można wyeliminować sam stres. Trzeba tylko wiedzieć, jak przejść do końca cykl reakcji stresowej. – Tak! – zgodziła się Julie z naciskiem. Potem jednak spytała: – Ale co to właściwie znaczy „przejść cały cykl”? Ten rozdział zawiera odpowiedź na pytanie Julie, a zarazem być może najważniejszą koncepcję tej książki: radzenie sobie ze stresem to proces zupełnie niezależny od radzenia sobie ze sprawami, które ten stres powodują. Żeby zwalczyć stres, trzeba właśnie przejść cykl do końca. Stres Na początek wprowadźmy rozróżnienie między stresem a stresorami. Stresory to czynniki odpowiadające za wywołanie reakcji stresowej w organizmie. Mogą być wszystkim, co rejestrujemy zmysłami wzroku, słuchu, węchu, smaku i dotyku, albo co sobie wyobrażamy i co może nas skrzywdzić. Istnieją stresory zewnętrzne: praca, pieniądze, rodzina, presja czasu, normy kulturowe, oczekiwania społeczne, doświadczenie dyskryminacji i tym podobne. Są także te mniej oczywiste, wewnętrzne stresory: samokrytycyzm, kwestie postrzegania własnego ciała, swojej tożsamości, wspomnienia czy Przyszłość (tak, przez duże „P”). Na różne sposoby i w różnym stopniu wszystkie te czynniki mogą zostać zinterpretowane przez nasz organizm jako potencjalne zagrożenia. Stres to zmiana neurologiczno-fizjologiczna zachodząca w naszym ciele, kiedy napotykamy takie zagrożenie. To wykształcona w toku ewolucji reakcja adaptacyjna, która pomaga nam sobie radzić, kiedy na przykład goni nas lew albo rozwścieczony hipopotam. Kiedy nasz mózg zauważa lwa (albo hipopotama), uruchamia ogólną reakcję stresową – falę czynności neurologicznych i hormonalnych inicjujących zmiany fizjologiczne, które umożliwiają przetrwanie: adrenalina natychmiast wtłacza krew do mięśni, glikokortykoidy podtrzymują jej działanie, a endorfiny pomagają zignorować, jak nieprzyjemne jest to uczucie. Serce bije szybciej, krew jest mocniej pompowana, więc zwiększa się ciśnienie i częstotliwość oddechu (obserwacja funkcjonowania układu sercowo-naczyniowego to jedna z najczęstszych metod badania stresu). Mięśnie się napinają, zmniejsza się wrażliwość na ból, wzmaga się czujność, uwaga skupia się na krótkoterminowym „tu i teraz”, zmysły się wyostrzają, pamięć ogranicza się do wąskiego wycinka doświadczenia i wiedzy bezpośrednio związanych ze stresorem. Organizm maksymalizuje wydajność działania swoich układów do „obsługi” tego stanu zagrożenia, redukując jednocześnie inne funkcje fizjologiczne: trawienie spowalnia, słabnie odporność (badacze zajmujący się stresem skupiają się również na działaniu układu odpornościowego), zaczynają się problemy ze wzrostem i regeneracją tkanek, jak również z funkcjonowaniem układu rozrodczego. W odpowiedzi na postrzegane zagrożenie zmienia się całe ciało i umysł. Oto nadciąga groźny lew. Twój organizm zalewa reakcja stresowa. Co robisz? Rzucasz się do biegu. Cała ta skomplikowana, wielonarządowa reakcja ma tylko jeden podstawowy cel: dostarczyć mięśniom jak najwięcej tlenu i energii, żeby ułatwić ewentualną ucieczkę. Wszelkie procesy niezwiązane z tym zadaniem zostają odłożone na później. Jak ujął to Robert Sapolsky: „Dla nas, kręgowców, cała reakcja stresowa jest zbudowana wokół kluczowego faktu, że nasze mięśnie muszą pracować jak szalone”. No więc biegniesz. A co potem? Otóż istnieją tylko dwa możliwe scenariusze: albo pożre cię lew (czy też stratuje hipopotam – tak czy inaczej reszta nie ma już wtedy znaczenia), albo uciekniesz. Przeżyjesz! Biegniesz z powrotem do swojej wioski, lew cały czas cię goni, więc wzywasz pomocy. Wszyscy wychodzą, zaalarmowani twoimi krzykami, i pomagają ci zarżnąć lwa – jesteś uratowana. Hurra! Kochasz swoich bliskich! Jesteś wdzięczna, że żyjesz! Słońce jakby jaśniej świeci, rozluźniasz się i utwierdzasz w przekonaniu, że twoje ciało to bezpieczne schronienie. Cała wioska przyrządza wspólną ucztę z lwiego mięsa, a potem rytualnie grzebiecie te części, których nie da się wykorzystać. Stojąc ramię w ramię z ludźmi, których kochasz, bierzesz głęboki, odprężający oddech i dziękujesz lwu za tę ofiarę. Cykl reakcji stresowej dobiegł końca, wszyscy żyjemy długo i szczęśliwie. Poradzenie sobie ze stresorem nie jest tożsame z poradzeniem sobie z samym stresem Nasza reakcja na stres idealnie pasuje do środowiska, w jakim wyewoluowała. Załatwienie lwa oznaczało zakończenie cyklu reakcji stresowej. Dlatego łatwo założyć, że to wyeliminowanie lwa – przyczyny stresu – pozwoliło przejść przez cykl do końca. Ale to nieprawda. Wyobraź sobie, że uciekasz przed lwem, a w niego nagle trafia piorun. Obracasz się, widzisz martwego lwa, ale czy nagle czujesz spokój i odprężenie? Nie. Zatrzymujesz się zdezorientowana, serce wali ci jak młotem, rozbieganym wzrokiem nadal szukasz zagrożenia. Ciało wciąż chce biec, walczyć albo schować się w jaskini i płakać. Może i zagrożenie zostało wyeliminowane przez siłę wyższą, ale wciąż musisz zrobić coś, żeby organizm zrozumiał, że jesteś już bezpieczna. Cykl reakcji stresowej musi dobiec końca, a sama eliminacja stresora nie wystarczy. Może na przykład wracasz biegiem do wioski i zdyszana opowiadasz ziomkom z plemienia, co się stało, po czym wszyscy skaczecie z radości i dziękujecie niebiosom za błyskawicę. Albo bardziej współczesny przykład: wyobraź sobie, że lew przypuszcza szarżę – biegnie wprost na ciebie. Adrenalina, kortyzol, glikogen, ojej! Błyskawicznie sięgasz po strzelbę i wypalasz, żeby ratować własne życie. Pif-paf! Lew pada martwy. Co teraz? Zagrożenie zniknęło, ale twój organizm nadal jest w trybie akcji, bo nie zrobiłaś niczego, co ciało mogłoby zinterpretować jako wskazówkę, że niebezpieczeństwo minęło. Organizm zatrzymał się w środku reakcji stresowej. Nie wystarczy sobie powiedzieć: „Spokojnie, już po wszystkim”. Nawet widok martwego lwa to za mało. Musisz zrobić coś, co da ciału sygnał, że jesteś bezpieczna – inaczej pozostaniesz w tym stanie, poziom hormonów i substancji neurochemicznych zacznie opadać, ale nie przejdziesz w stan odprężenia. Układ trawienny, odpornościowy, sercowo-naczyniowy, mięśniowo-szkieletowy i rozrodczy nie wiedzą, że wszystko już w porządku. Ale to nie koniec! Załóżmy, że stresorem jest nie lew, ale jakiś wredny palant w pracy. Palant nie stanowi żadnego zagrożenia dla twojego życia, jest tylko upierdliwy jak wrzód na tyłku. Powie coś wrednego podczas zebrania, a ciebie zalewa podobna fala adrenaliny, kortyzolu i glikogenu, ojej. Ale musisz siedzieć grzecznie na zebraniu. „Bo tak wypada”. Gdybyś rzuciła się na niego przez stół i wydrapała mu oczy, co podpowiada ci fizjologia, tylko pogorszyłabyś sytuację. Zamiast tego umawiasz się dyskretnie na rzeczową, profesjonalną rozmowę z jego przełożonym, bo tak się załatwia tego typu sprawy, i udaje ci się skłonić go do interwencji, kiedy palant znowu powie coś wrednego. Gratulacje! Ale załatwienie przyczyny stresu nie oznacza jeszcze, że załatwiło się sam stres. Cały organizm kisi się w stresowej zalewie, czeka na wiadomość, że bezpiecznie uniknęłaś zagrożenia i możesz się odprężyć. Co więcej, dzieje się tak dzień za dniem, w kółko. Zastanówmy się, jaki ma to wpływ choćby na jeden tylko układ: sercowo-naczyniowy. Chronicznie aktywna reakcja stresowa przekłada się na chronicznie podniesione ciśnienie – tak jakby bez przerwy odkręcać wąż strażacki w naczyniach krwionośnych, które ewolucja zaprojektowała do przepływu delikatnego strumyczka. Zwiększone zużycie naczyń krwionośnych podwyższa ryzyko chorób serca. Tak oto chroniczny stres prowadzi wprost do groźnej choroby. Pamiętaj też, że dzieje się to w każdym układzie w ciele. Trawiennym, odpornościowym, hormonalnym. Nie stworzono nas do życia w takim stanie. Jeśli w nim utkniemy, reakcja fizjologiczna, która miała nas ratować, może nas powoli zabijać. Żyjemy bowiem w świecie postawionym na głowie: w większości sytuacji na współczesnym, postindustrialnym Zachodzie sam stres zabije nas prędzej niż stresor – o ile nie zrobimy czegoś, żeby przejść do końca cykl reakcji stresowej. Kiedy ty zajmujesz się codziennymi stresorami, twój organizm zajmuje się stresem, więc absolutnie niezbędne dla twojego dobrostanu – tak jak absolutnie niezbędne jest jedzenie czy spanie – jest dostarczenie ciału niezbędnych narzędzi do zakończenia cyklu reakcji stresowej. Zanim powiemy sobie, jak to zrobić, zastanówmy się nad tym, dlaczego jeszcze tego nie robimy. Dlaczego utykamy Istnieje wiele powodów, dlaczego cykl może nie dobiec końca. Najczęściej mamy do czynienia z jednym z trzech omówionych poniżej. 1. Chroniczny stresor → chroniczny stres. Czasem mózg uruchamia reakcję stresową, ty robisz to, co ci każe, ale wcale nie zmienia to sytuacji. „Uciekaj!”, mówi, kiedy musisz stawić czoła przerażającemu zadaniu, na przykład wystąpieniu publicznemu, napisaniu potężnego raportu czy rozmowie o pracę. No więc „uciekasz” tak, jak się to robi w XXI wieku: po powrocie do domu puszczasz sobie Beyoncé i przez pół godziny wyżywasz się w tańcu. „Uciekliśmy przed lwem! – oznajmia zdyszany, ale radosny mózg. – Przybij piątkę!” I nagradza cię najróżniejszymi poprawiającymi humor substancjami chemicznymi. Ale następnego dnia… przerażające zadanie nadal tam jest. „Uciekaj!”, powtarza mózg. I cykl zaczyna się od nowa. Tkwimy w reakcji stresowej, bo tkwimy w wywołującej stres sytuacji. To nie zawsze musi być złe – tylko wtedy, kiedy stres przerasta naszą zdolność do przepracowania go. Co niestety zdarza się dość często, a przyczyna to… 2. „Bo tak wypada”. Czasem mózg uruchamia reakcję stresową, ale nie możesz zrobić tego, co każe ci zrobić. „Uciekaj!” – krzyczy, w dobrej wierze pompując adrenalinę. „Nie mogę – odpowiadasz. – Jestem na egzaminie!” Albo: „Walnij tego buca w ryj!” – mówi, zalewając ci żyły glikokortykosteroidami. „Nie mogę. To mój klient!” Siedzisz więc grzecznie, zaciskasz zęby i uśmiechasz się uprzejmie, a tymczasem organizm kisi się w stresie i czeka na jakąś reakcję z twojej strony. Czasem świat mówi ci wprost, że stresowanie się jest nie w porządku – z wielu powodów i na wiele różnych sposobów. Bo „to niemiłe”, „to oznaka słabości”, „to nieuprzejme”… Wiele z nas wychowano na „grzeczne dziewczynki”, powinnyśmy być „miłe”. Strach, gniew i inne nieprzyjemne emocje mogą sprawiać przykrość otoczeniu, więc nie wypada ich okazywać przy innych ludziach. Uśmiechamy się zatem i ignorujemy własne uczucia, bo uznajemy, że są mniej ważne niż dobre samopoczucie innych. Poza tym takie emocje „świadczą o słabości” – tak nauczyła nas kultura. Jesteś silną, inteligentną kobietą, więc kiedy jakiś facet woła za tobą na ulicy: „Fajne cycki!”, każesz sobie go zignorować. Mówisz sobie, że nic ci nie grozi, strach czy gniew jest więc w takiej sytuacji irracjonalny, a zresztą ten facet nie zasługuje na żadną reakcję, przecież jest dla ciebie nikim. Tymczasem jednak twój mózg wrzeszczy: „Fuj!” i każe ci przyśpieszyć kroku. „No co? – nie ustępuje ten facet, który jest nikim. – Nawet komplementu nie można powiedzieć?” „Zignoruj go – powtarzasz sobie, przełykając adrenalinę. – Jesteś silna, nie możesz się tym przejmować”. Ale nie chodzi tylko o to, że to niemiłe czy że to słabość – uczy nas się też, że to nieuprzejme. Kiedy twój kuzyn wrzuci jakiś mizoginistyczny komentarz na Facebooka, możesz oczywiście NAWRZESZCZEĆ NA NIEGO ZA POWTARZANIE BZDUR, KTÓRE NIE TYLKO NIE MAJĄ ŻADNEGO OPARCIA W FAKTACH, ALE SĄ TEŻ MORALNIE ZŁE, JPRDL, NIE WIERZĘ, ŻE CIĄGLE MUSZĘ JESZCZE TO KOMUŚ TŁUMACZYĆ. Na to on – a oprócz niego pewnie także spora grupka innych – odpisze, że może i masz rację, ale nie może cię słuchać, kiedy się tak drzesz. I wściekasz. Jeśli chcesz być poważnie traktowana, musisz wyrazić swoją opinię uprzejmiej. Bądź miła, bądź silna, bądź uprzejma. Nie okazuj żadnych uczuć. 3. Tak jest bezpieczniej. Czy istnieje strategia radzenia sobie na przykład z takim nagabywaniem na ulicy, która załatwiłaby i sytuację, i wywołany przez nią stres? Pewnie. Obróć się na pięcie i daj facetowi w twarz. Ale co potem? Czy facet nagle zrozumie, że nie wolno nagabywać kobiet na ulicy i przestanie to robić? Raczej nie. Najprawdopodobniej sytuacja się zaogni i ty też oberwiesz, co oznaczałoby jeszcze większe zagrożenie. Czasem wygrywa się, odchodząc bez słowa. Uśmiech i uprzejmość, ignorowanie i powtarzanie sobie, że to bez znaczenia – to wszystko strategie przetrwania. Korzystaj z nich dumnie. Nie zapominaj jednak, że te strategie nie pomagają w radzeniu sobie z samym stresem. Nie zaspokajają potrzeby przejścia cyklu do końca, a tylko odsuwają ją w czasie. Na tyle różnych sposobów możemy wyprzeć, zignorować lub stłumić reakcję stresową! Z tych wszystkich powodów, i nie tylko, większość z nas nosi w sobie na co dzień całe dekady niedokończonych cyklów reakcji stresowej, które duszą się na wolnym ogniu i tylko czekają, aż przejdziemy je do końca. No i jest jeszcze zamrożenie. Zamrożenie Do tej pory omawiałyśmy reakcję stresową w ramach dychotomii „walcz albo uciekaj”. W obliczu zagrożenia nasz mózg w ułamku sekundy dokonuje oceny, która z tych reakcji ma większą szansę zapewnić nam bezpieczeństwo. Ucieczka następuje, kiedy mózg dostrzega zagrożenie i uznaje, że większe prawdopodobieństwo przeżycia gwarantuje próba odwrotu. To właśnie się dzieje, kiedy pryskamy przed lwem. Walka natomiast oznacza, że zdaniem mózgu większą szansę przetrwania da nam próba pokonania zagrożenia. Z punktu widzenia biologii walka i ucieczka to w zasadzie to samo. Ucieczka to unik, dowód strachu, walka wyraża zaś gniew, ale oba te zachowania są przejawem mobilizującej reakcji stresowej współczulnego układu nerwowego. Oba wiążą się z jakimś działaniem. Zamrożenie się od nich różni. Dochodzi do niego, kiedy po ocenie zagrożenia mózg stwierdza, że jesteśmy zbyt wolne, żeby biec, i zbyt słabe, żeby walczyć, więc największą szansę na przeżycie da nam „udawanie trupa”, dopóki zagrożenie nie przeminie albo ktoś nam nie pomoże. Zamrożenie to ostatnia deska ratunku, zarezerwowana dla sytuacji stresowych postrzeganych przez mózg jako zagrażające życiu, kiedy nie ma opcji walki ani ucieczki. W trakcie rozpędzonej reakcji stresowej mózg z całej siły wciska hamulec – układ przywspółczulny dominuje nad współczulnym – i organizm się „wyłącza”. Wyobraź sobie, że jesteś gazelą uciekającą przed lwicą. Biegniesz, jesteś w pół kroku, pełna adrenaliny… ale wtedy czujesz zęby lwicy wpijające się w twoją nogę. Co robisz? Nie możesz już uciekać – lwica mocno cię ucapiła. Nie możesz walczyć – lwica jest znacznie silniejsza. Układ nerwowy gwałtownie hamuje. Padasz i udajesz trupa. To właśnie zamrożenie. Nie musisz wiedzieć, czym ono jest, żeby twój mózg je wybrał, ale jeśli nie wiesz, że coś takiego w ogóle istnieje, być może się zastanawiasz, czemu w jakiejś niebezpiecznej sytuacji nie zaczęłaś wierzgać i wrzeszczeć, dlaczego nie walczyłaś ani nie uciekłaś – dlaczego miałaś dojmujące wrażenie, że nie możesz nic zrobić. Powód jest prosty: rzeczywiście nie mogłaś. Mózg próbował utrzymać cię przy życiu w obliczu zagrożenia, które zdawało się śmiertelne, więc nadepnął pedał hamulca, jak tonący chwytający się brzytwy. I wiesz co? Zadziałało. Jesteś tutaj, żyjesz i czytasz książkę o stresie. Hej! Bardzo się cieszymy, że z nami jesteś. Dziękujemy twojemu mózgowi, że utrzymał cię przy życiu. Wzrusz W naszej kulturze istnieje wiele sposobów na opisanie uczucia towarzyszącego mobilizacyjnym reakcjom organizmu na stres. Kiedy mózg decyduje się na walkę, możesz czuć „irytację”, „rozdrażnienie”, „zdenerwowanie”, „gniew” albo „wściekłość”. Kiedy postanawia, że powinnaś uciekać, również dla tych uczuć mamy wiele określeń: „niepewność”, „niepokój”, „lęk”, „strach”, „przerażenie” czy „groza”. Ale jakie słowa opisują emocję zamrożenia? Mogłyby pasować następujące: „wyłączenie”, „odrętwienie”, „bezwład”, „odklejenie”, „paraliż”. W terminie „współczulny” mamy coś w rodzaju wspólnoty z emocjami, zaś „przywspółczulny” (a to ten układ kontroluje zamrożenie) usadawia się jakby obok uczuć. Możesz się czuć oderwana od świata, ociężała, zobojętniała, znieczulona. Czujesz się, jakbyś stała… obok. Skoro nie mamy nawet odpowiednich słów na opisanie doświadczenia zamrożenia, to tym bardziej nie potrafimy opowiedzieć o tym, co następuje później. Kiedy gazela zastyga w reakcji na atak, zadowolona z siebie lwica idzie przyprowadzić młode, żeby wszyscy mogli się najeść. I wtedy wydarza się magia: kiedy zagrożenie znika, hamulce stopniowo odpuszczają i gazela zaczyna się trząść. W ten sposób wypłukuje z siebie nagromadzoną w krwi adrenalinę i kortyzol, tak samo jak dzieje się w trakcie ucieczki do bezpiecznego schronienia. Dotyczy to wszystkich ssaków. Pewna kobieta, kiedy dowiedziała się od nas o zamrożeniu, powiedziała: – Ach, czyli to się działo z tą kotką, którą niechcący potrąciłam samochodem. Leżała bez ruchu. Byłam przerażona, że ją zabiłam. Czułam się okropnie. Potem zaczęła się rzucać i trząść, myślałam, że może ma jakiś atak, ale nagle jakby się obudziła… i pobiegła w swoją stronę. Ludzie też przez to przechodzą. Słyszałyśmy różne historie: – Moja koleżanka tak miała, kiedy po operacji wybudzała się z narkozy. Albo: – Moje dziecko tak miało na izbie przyjęć. Albo: – Kiedy dochodziłam do siebie po traumatycznym przeżyciu, czasem wpadałam w taki stan, że czułam całkowity brak kontroli, czego bardzo się bałam, bo to samo czułam podczas tamtego wydarzenia. Teraz wiem, że mój organizm się o mnie troszczył, to był element procesu zdrowienia. Nie mamy słów, żeby opisać doświadczenie „zwolnienia hamulca” – drgawki, dreszcze, skurcze mięśni, mimowolną reakcję, której towarzyszą często fale wściekłości, paniki i wstydu. Jeśli nie wiesz, co to jest, możesz się tego bać. Możesz próbować z tym walczyć albo nad tym zapanować. Dlatego tak ważne jest nadać temu jakąś nazwę. My nazywamy to „wzruszem” – nie ma się czego bać. To normalny, zdrowy element cyklu, reakcja fizjologiczna, która sama dobiegnie końca; zwykle trwa zaledwie kilka minut. Wzrusz zdarza się zwykle w ekstremalnych przypadkach, kiedy cykl reakcji stresowej zostaje nagle przerwany i nie pozwalamy mu dojść do końca. To jeden z etapów dochodzenia do siebie po traumatycznym zdarzeniu albo długotrwałym, silnym stresie. Zaufaj swojemu ciału. Nieważne, czy będziesz świadoma źródeł tego zjawiska. Świadomość i dogłębne zrozumienie nie są konieczne, żeby wzrusz cię ogarnął, a potem odpuścił. Płaczesz bez widocznego powodu? Świetnie! Zwracaj po prostu uwagę na wszelkie pozornie pozbawione przyczyny emocje, wrażenia czy dreszcze i powiedz sobie: „Aha, jest i wzrusz”. Najbardziej efektywna metoda przejścia cyklu do końca Co powinnaś zrobić, kiedy goni cię lew? Uciekać. A kiedy stresuje cię biurokracja albo cały ten zgiełk charakteryzujący XXI wiek, co powinnaś zrobić? Biegać. Albo pływać. Albo tańczyć we własnym salonie, śpiewając razem z Beyoncé, albo wypocić stres na zajęciach zumby, albo robić cokolwiek innego, co rozrusza ciało na wystarczająco długo, żeby zacząć głęboko oddychać. Jak długo się ruszać? Większości osób wystarcza od dwudziestu minut do godziny dziennie. Powinno się to robić codziennie albo prawie codziennie – w końcu niemal codziennie doświadczamy stresu, więc i cykl reakcji stresowej powinnyśmy regularnie przechodzić do końca. Wystarczy jednak zacząć choćby od tak prostej czynności: wstań z krzesła, weź głęboki oddech i na dwadzieścia sekund napnij wszystkie mięśnie, a potem strzepnij z siebie napięcie wraz z długim wydechem. Pamiętaj, że twoje ciało nie ma pojęcia, czym jest „wypełnianie zeznania podatkowego” albo „rozstrzyganie konfliktu interpersonalnego metodą racjonalnego podejścia do rozwiązywania problemów”. Wie za to, co znaczy skakać w górę i w dół. Rozmawiaj z nim jego językiem – czyli mową ciała. Wszyscy powtarzają, że ruch dobrze nam robi, prawda? Że pomaga radzić sobie ze stresem, poprawia zdrowie i nastrój, zwiększa inteligencję, że każdy powinien uprawiać jakiś sport… To właśnie dlatego trzeba się ruszać. Aktywność fizyczna mówi twojemu mózgowi, że udało ci się przeżyć, nic ci już nie grozi, a w twoim ciele można znów bezpiecznie mieszkać. Aktywność fizyczna to niewątpliwie najskuteczniejsza strategia przejścia cyklu reakcji stresowej do końca. Inne metody przejścia cyklu do końca Aktywność fizyczna – dosłownie jakikolwiek ruch – to pierwsza linia obrony w walce z wypaleniem. Ale to absolutnie niejedyny sposób na przejście cyklu reakcji stresowej do końca. Oto sześć dodatkowych strategii opartych na wiarygodnych dowodach naukowych. Oddychanie. Powolne, głębokie oddechy tłumią reakcję stresową – zwłaszcza jeśli wydech jest długi, powolny, do samego końca oddechu, tak że brzuch nieomal wciąga się do środka. Takie oddychanie działa najskuteczniej przy stosunkowo niskim poziomie stresu albo kiedy potrzebujesz „upuścić parę”, żeby przetrwać trudną sytuację, a potem mieć siłę na bardziej spektakularne działania. Jeśli zaś masz jakąś traumę, głębokie oddychanie to po prostu najdelikatniejszy sposób, żeby się odblokować, więc warto od tego zacząć. Najprostszym ćwiczeniem praktycznym jest zrobienie wdechu przy powolnym liczeniu do pięciu, zatrzymanie powietrza na pięć sekund, wydech przy powolnym liczeniu do dziesięciu i pauza na kolejne pięć sekund. Powtórz trzy razy – to tylko minuta i piętnaście sekund! – i sama zobacz, jak się poczujesz. Pozytywne interakcje społeczne. Miłe i niezobowiązujące interakcje społeczne to podstawowy sygnał z otoczenia, że świat jest bezpiecznym miejscem. Większości z nas wydaje się, że będziemy szczęśliwsze, jeśli na przykład pasażer z sąsiedniego miejsca w pociągu zostawi nas w spokoju i będziemy wspólnie milczeć; tymczasem okazuje się, że ludzie czują się lepiej, kiedy utną sobie uprzejmą pogawędkę z takim sąsiadem. Osoby, które mają więcej znajomych, są szczęśliwsze. Następnym razem, kiedy pójdziesz po kawę, powiedz do baristy: „Ładny mamy dzień”. Skomplementuj kolczyki pani ze stołówki. W ten sposób zapewnisz mózg, że świat jest dobrym, bezpiecznym miejscem i nie wszyscy ludzie są beznadziejni. To pomaga! Śmiech. Wspólny śmiech – a nawet wspominanie czasów, kiedy się wspólnie śmialiśmy – wzmaga zadowolenie z relacji z drugą osobą. Nie mamy tu na myśli śmiechu „społecznego”, uprzejmego czy wręcz wymuszonego, a śmiech serdeczny, przeponowy, niegrzeczny, niepohamowany. Jak mówi neurobiolożka Sophie Scott, kiedy się śmiejemy, korzystamy z „pradawnego systemu, który wykształcił się u ssaków w procesie ewolucji, żeby pomagać nawiązywać i podtrzymywać więzi społeczne oraz regulować emocje”. Czułość. Kiedy nie pomagają pogaduszki w pracy, kiedy stres nie pozwala się śmiać, potrzeba głębszej więzi z tymi, których kochamy. Zwykle to kochająca i kochana osoba, która cię lubi, szanuje i ci ufa – z wzajemnością. Niekoniecznie chodzi o fizyczne okazywanie czułości, choć to oczywiście wspaniałe. Serdeczny uścisk w atmosferze bezpieczeństwa i zaufania pomoże ciału poczuć się tak, jakby uciekło przed zagrożeniem, a napocisz się nieporównywalnie mniej niż w trakcie kilkukilometrowego biegu. Jednym z przykładów okazywania czułości jest „sześciosekundowy pocałunek” polecany przez Johna Gottmana, badacza zajmującego się związkami. Gottman radzi, żeby codziennie całować partnera lub partnerkę przez sześć sekund. Ale uwaga, to ma być jeden pocałunek trwający sześć sekund, a nie sześć jednosekundowych cmoknięć. Gdyby się nad tym zastanowić, sześć sekund to może być krępująco długo jak na pocałunek. Jest jednak powód takiej zalecanej długości: sześć sekund to za długo na pocałunek z kimś, kogo nie lubimy, a tym bardziej z kimś, przy kim nie czujemy się bezpiecznie. Sześciosekundowy pocałunek wymaga, żebyś się na chwilę zatrzymała i zauważyła, że naprawdę lubisz tę osobę, ufasz jej i darzysz ją ciepłymi uczuciami. Kiedy uznasz, że tak właśnie jest, twój organizm zrozumie, że jesteś bezpieczna i wśród swoich. Inny przykład: przytulaj kogoś, kogo kochasz i komu ufasz, przez pełne dwadzieścia sekund, przy czym oboje lub obie utrzymujcie się w pionie własnym środkiem ciężkości. Zwykle kiedy się przytulamy, robimy to szybko, tylko się nachylając, a jeśli uścisk trwa dłużej, to osoby się na sobie opierają, tak że gdyby jedna puściła, to druga by się przewróciła. Zamiast tego utrzymuj własny ciężar, partner lub partnerka niech zrobi to samo, i obejmijcie się ramionami. Trzymajcie się. Badania sugerują, że przytulanie się przez dwadzieścia sekund powoduje korzystne zmiany hormonalne, obniża ciśnienie krwi i tętno, a także poprawia nastrój – to wszystko znajduje odbicie we wzroście poziomu oksytocyny (zwanej hormonem więzi społecznych) po takim uścisku. Zapraszamy do zakupu pełnej wersji książki\nZapraszamy do zakupu pełnej wersji książki W Ona ma siłę Emily Nagoski angielskie słowo Monitor przełożono jako „Wskazówka”, ale wraz z redaktorką uznałyśmy, że taki przekład lepiej oddaje znaczenie tego terminu. [wróć] Suzanne Collins, W pierścieniu ognia, tłum. Małgorzata Hesko-Kołodzińska, Piotr Budkiewicz, Poznań: Media Rodzina, 2013, s. 240. [wróć] Cassandra Clare, Władca cieni, tłum. Wojciech Szypuła, Małgorzata Strzelec, Warszawa: Mag, 2017, s. 148. [wróć]\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/Wypalenie__Jak_wyrwac_sie_z_blednego_kola_stresu-ebookRO/p00651643i006" target="_blank" title="Wypalenie. Jak wyrwać się z błędnego koła stresu [Emily Nagoski, Amelia Nagoski] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="Wypalenie. Jak wyrwać się z błędnego koła stresu [Emily Nagoski, Amelia Nagoski] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Naczynia i sztućce turystyczne - SmartBay.pl - porównywarka cen\nNaczynia i sztućce turystyczne 438 produktów\nSport i rekreacja › Sprzęt turystyczny › Naczynia i sztućce turystyczne\nPorównaj ceny w Naczynia i sztućce turystyczne.\nLampy i oświetlenie turystyczne\nAbbey Camp 3\nnaczynia i sztućce turystyczne Light My Fire, naczynia i sztućce turystyczne MSR, naczynia i sztućce turystyczne GSI, naczynia i sztućce turystyczne Rockland, naczynia i sztućce turystyczne Contigo, naczynia i sztućce turystyczne Esbit, naczynia i sztućce turystyczne Optimus, naczynia i sztućce turystyczne Vango, naczynia i sztućce turystyczne Sea to Summit, naczynia i sztućce turystyczne Termite\nZestaw sztućców PC Tools Rockland\nKategoria: Naczynia i sztućce turystyczne\nZestaw 3 częściowy - nóż - widelec - łyżka stołowa # Lekki i praktyczny # Sztućce spinane karabińczykiem # Trwały materiał\nZestaw kubków Outwell Blossom Mug Set - blue shadow\nZestaw kubków Outwell Blossom Mug Set nada Twojej porannej biwakowej kawie niepowtarzalnego smaku.\nod 49.31 zł\nMiska Sea To Summit XL-Bowl - lime\nMiska Sea To Summit XL-Bowl to super produkt, który dzięki swoim właściwością sprawi, że krótkie wypady za miasto czy wakacje z rodzina pod namiotem będą niezapomnianą przygodą.\nGarnek Sea To Summit X-Pot 2.8 L - niebieski\nGarnek Sea To Summit X-Pot 2.8 L to nowoczesny gadżet, który odmienia oblicze gotowania podczas wypraw na łono natury.\nMiska Sea To Summit Delta Bowl - pomarańczowy\nod 23.15 zł\nZestaw turystyczny do parzenia kawy Adventure Stanley 0.5 L\nod 273.42 zł\nMiska OUTWELL Collaps Bowl - Lime green\nMiska Outwell Collaps Bowl L deep blue pomoże Ci w mgnieniu oka przygotować oraz wygodnie zjeść posiłek podczas każdej plenerowej wycieczki!\nButelka Camelbak Eddy 0.6 L - Charcoal\nKubek Eddy o pojemności 0,6L.\nZestaw naczyń Travel DUO Anodized zaprojektowany został z myślą o turystach chcących przygotować treściwy posiłek podczas plenerowej eskapady lub w czasie biwaku.\nWidelec GSI Outdoors Fork Grey\nWidelec z lekkiego i wytrzymałego tworzywa sztucznego. Wymiary: 18 cm x 4,6 cm x 1,5 cm\nKubek GSI Outdoors Cascadian Mug - red\nKubek wykonany z lekkiego i wytrzymałego tworzywa sztucznego wysokiej jakości. Wysokość: 12 cm Średnica: 9,15 cm\nKubek dziecięcy Contigo Gizmo Flip 420 ml - nautical space\nNarzędzie do jedzenia, wymyślone i wprowadzone do użytku w latach `40.Połączenie łyżki i widelca.Narzędzie udoskonalone przez firmę TERMITE z praktyczną składaną rękojeścią.\nROCKLAND Zestaw sztućców składanych SET 3 PC STAINLESS\nZestaw składanych sztućców z wysokiej jakości stali nierdzewnej. Set 3 pc Stainless jest lekki, kompaktowy i bardzo wytrzymały. Docenią go zwłaszcza ci, dla których liczy się oszczędność miejsca w bagażu.\nKubek termiczny / termos / bidon dla dzieci - zielony\nHilo butelka - bidon 0,5L - Plast team 1194 - kolor zielony Nowoczesna butelka w modnych kolorach. Butelkę ze swoim ulubionym napojem można swobodnie zabrać do szkoły, wycieczkę czy też biwak. Na butelce nowoczesne, nadruki z kreskó...\nTermos próżniowy 0,5l City Paryż NIEBIESKI\nTERMOS CITY PARYŻ 500 ML Konstrukcja za stali nierdzewnej. Zbiornik z izolacja próżniową. Nietłukący wkład. Niezastąpiony podczas wycieczek. Ciekawy, oryginalny wzór z motywem wieży Eiffla w Paryżu. Termos ...\nKubek termiczny 2 w 1 - kolor czerwony\nKUBEK TERMICZNY 2 w 1 BUTELKA - kolor czerwony Kubek termiczny z izolacją próżniową THERMO POWER . kubek ze stali wewnątrz na zewnątrz kubek z białego tworzywa podwójne ścianki - bardzo długo utrzymuje ciepło płynów ...\nTermos turystyczny CONFETTI ze stali nierdzewnej, 500 ml - limonkowy\nTermiczny kubek - do samochodu, na spacer lub wycieczkę, 400 ml - zielony\nPod ręką ulubiony napój i to zawsze w idealnej temperaturze\nKomplet prezentowy Kupilka Gift Box - czerwony\nZestaw zawiera: talerzyk KUPILKA 14, kubek KUPILKA 21 oraz łyżeczkę.\nStojak Campingaz do pieczenia Culinary Modular\nZestaw naczyń turystycznych Travel Plus Cook Set Rockland\nW zestawie: Garnek 1,3 L Garnek 1,7 L Patelnia o śr. 17,5 cm (pełni także rolę pokrywki) Czajnik 0,65 L Chwytak Pokrowiec transportowy Wymiary złożonego zestawu: 12 x 19,5 cm Waga zestawu: 505 g\nMateriał: tytan # Waga: 20g # Długa, wygodna rączka # Długość całkowita: 21 cm\nod 66.63 zł\nZestaw naczyń turystycznych Aluminium Cookware 3 Standard Esbit\n* Anodyzowane aluminium * Wytrzymała powierzchnia naczyń * Waga: ok. 1020 g * Pojemność: 1 x 2,5 L + 1 x 2,0 L * Garnki ze skalą do dozowania płynów * Patelnia z powłoką non-stick zapobiegającą przywieraniu * Karbowane dno patelni\nZestaw do gotowania ESBIT Cookset + Gwarancja Zadowolenia .::. Dostawa kurierem 4 zł .::.\nod 184.72 zł\nMiska Sea To Summit X-Bowl - lime\nSprytna miska Sea To Summit X-Bowl to nowoczesne akcesorium, które doskonale sprawdzi się zarówno podczas podróży, jak i podczas codziennego gotowania w domu.\nButelka Hydrapak Stow Bottle 1 L - Sequoia Green\nLitrowa butelka Hydrapak Stow Bottle to świetne rozwiązanie na górski szlak, biwak lub do codziennego użytku.\nPojemnik na żywność GSI Outdoors Lexan XL Gear Box\nPojemnik na żywność GSI Outdoors Lexan XL Gear z rączką wykonany jest z wysokiej jakości tworzywa.\nKubek GSI Outdoors Glacier Stainless 10 FL. OZ. Camp Cup - brushed\nKubek GSI Outdoors Glacier Stainless 10 FL. OZ.Camp Cup to model, który zapewni orzeźwienie zimnym napojem w upalne dni oraz ogrzeje ciepłą kawa w zimne poranki.\nod 63.70 zł\nKubek GSI Outdoors Bugaboo Cup 14 FL OZ - purple\nKubek GSI Outdoors Bugaboo Cup 14 FL OZ to lekki kubek biwakowy, idealny do spożywania swoich ulubionych napojów.\nZestaw talerzy turystycznych Outwell Jasmine Dessert Plate Set\nTalerze turystyczne Outwell Jasmine Dessert idealnie sprawdzą się do podania śniadań, podwieczorków lub kolacji podczas Waszego biwakowania.\nod 32.71 zł\nButelka turystyczna Outwell Calera Flask 0,8 - dusty rose\nButelka turystyczna Outwell Calera Flask 0,8 to twój kompan w trakcie krótkich i długich podróży.\n0.1457Wszelkie prawa zastrzeżone © 2007 - 2013 SmartBay.pl


Dzieci w wieku przedszkolnym | My i dziecko\n« Małe dzieci\nWyprawki dla niemowlaków »\nDzieci w wieku przedszkolnym są już w takim wieku, kiedy powinny umieć już wykonywać samodzielne pewne czynności, takie jak ubieranie się, wiązanie butów, czy samodzielne jedzenie. W przedszkolu oprócz zajęć typowo edukacyjnych, nie zawsze Pani opiekująca się gromadką dzieci ma czas, aby do każdego dziecka indywidualnie podejść. Dużym ułatwieniem jest to, kiedy dziecko jest nauczone pewnych zachowań, i zadań przez rodziców.\nW takich sytuacjach dziecko się mniej stresuje, potrafi odpowiednio o siebie zadbać bez pomocy innych, jak również może dzięki temu poświęcić czas na naukę nowych rzeczy. W przedszkolach realizowany jest konkretny program naukowy. Bardzo często dzieci w przedszkolach uczą się języków obcych, w tym języka angielskiego, co jest dobrym rozwiązań ze względu na to, że małe dzieci chłoną wiedze jak gąbka. Ułatwia to późniejsze doszkalanie się dziecka w danym zakresie. Kolejną sprawą będzie nauka wierszyków i piosenek, które ćwiczą u dziecka zapamiętywanie, koncentrację oraz przyczyniają się do dynamiczniejszego rozwoju małego dziecka.


Sprawiedliwość ulicy – Z dala od polityki\nPo 2001 roku Steven Seagal kręcił wyłącznie filmy fatalne, złe lub po prostu słabe. Sprawiedliwość ulicy należy do tej trzeciej, najlepszej kategorii. Rzecz naprawdę da się obejrzeć, jeśli ma się ochotę na kino klasy D – tanie, tandetne i schematyczne, okraszone jednak sporą ilością walk i strzelanin. Niektórym widzom całkowicie wystarcza to do szczęścia.\nPolicjant Max (Cory Hart – Dziewczyny śmierci) przypadkowo zostaje świadkiem wymiany handlowej pomiędzy jednym ze swoich kolegów a przedstawicielem lokalnego gangu. Następnego dnia zostaje zastrzelony na ulicy. Do Los Angeles przyjeżdża jego ojciec, Simon (Steven Seagal – Zabójczy cel, W stronę słońca). Zatrzymuje się w tandetnym hoteliku nad sklepem i rozpoczyna prywatne śledztwo. Pomaga mu w nim informator syna, czarnoskóry Gary (Jade Yorker).\nHistoria rozwija się w sposób standardowy. Simon szybko odkrywa, że w dzielnicy królują dwa gangi. Hyde Park Gang ma za szefa potężnego El Chico (Danny Trejo – Maczeta zabija, L.A. Slasher), zaś East Side Gangsters dowodzi Armand (Eddie Griffin – Narodziny gwiazdy). Postanawia porozmawiać z każdym z nich, a to oznacza, że musi sprać lub nawet zabić kilkudziesięciu ludzi. Scenariusz prowadzi bowiem od jednej bezsensownej bójki do drugiej. Dobrze, że są one tak zmontowane, że nie widać pracy dublerów.\nGorzej, że scenariusz nie ma sensu. Armand to kretyn, półgłówek, który nie miałby szans utrzymać się na czele jakiegokolwiek gangu. Z kolei Chico to rzeczywiście twardziel, ale trudno zrozumieć, czemu odpuszcza Simonowi pobicie swoich ludzi. A Simon z niejasnych powodów wierzy mu na słowo. Cóż… ta historia nie miała prawa się wydarzyć. Sprawiedliwość ulicy to naciągana bajka z kabaretowymi postaciami i paroma nieźle zrealizowanymi scenami akcji. Rzecz tylko dla koneserów gatunku, wychowanych na tandecie z VHS.\n– Lubisz wszystkie filmy Seagala, nawet te nowe\n– Masz ochotę na kino klasy D\n– Liczysz przynajmniej na efektowne bijatyki\n– Nie lubisz filmów pełnych debili.\nSprawiedliwość ulicy, Urban Justice, Renegade Justice, 2007, reż. Don E. FauntLeRoy, wyst. Steven Seagal, Eddie Griffin, Carmen Serano, Cory Hart, Jade Yorker, Kirk B.R. Woller, Danny Trejo\n1 października, 2019 17 Maj, 2020 zdalaodpolityki2007, amerykański, Carmen Serano, Cory Hart, Danny Trejo, Don E. FauntLeRoy, Eddie Griffin, FILM, Jade Yorker, Kirk B.R. Woller, Michał Zacharzewski, recenzja, Renegade Justice, Sprawiedliwość ulicy, Steven Seagal, TOPMENU, Urban Justice\nJedna uwaga do wpisu “Sprawiedliwość ulicy”\nPoprzedni Poprzedni wpis: Toy Blast\nDalej Następny wpis: Pokolenie IKEA


Wall Street Pieniądz nie śpi Wall Street Money Never Sleeps 2010 HD Lektor PL darmowy film z lektorem – Telegraph\nI teraz to id produkcje filmowe trzeba powyciągać spomiędzy kodzików typu %3F %3D co dla laika nie jest rzeczą prostą. Единственное, что вам потребуется - это наличие скоростного интернета. Choć usługa ta nie rozwija się zbyt prężnie to oferuje całkiem przyzwoity katalog filmów. To rezultat połączenia subskrypcji oferowanego przez Cinema City oraz ofert zorganizowanej poprzez BZ WBK (to w tej chwili jej 3 edycja, dlatego najwyraźniej fabuła musi napawać się znacznym powodzeniem).\nJa nie jestem w stanie swojej małżonki na to namówić, żeby zrobiła to z odrębnym facetem na moich gałach. Sezony seriale zaczynające się wraz z dupy (na przykład serial był emitowany od dwóch sezonu). Firma wydaje się być mała, ale prężna. NetAkademia jest architekturą edukacyjną, promującą nowatorski schemat kształcenia.\nTo nie zaakceptować reklamy, lub inne sprawy. Sex dziewice rozdziewiczanie filmy - 250mp3. 29. OKRĘT - film został nakręcony na podstawie książki Lothara Gunthera Buchheima, przez Wolfganga Petersena. Sylvain wyjaśnia, że swoim małżeństwo przeżywa kryzys i chce odejść od żony.\nAbstrahując od linii zapachu produkuje także kosmetyko do make-up'u, chemię gospodarczą, prawdziwe kawy a także sieć komórkową FM Mobile. W oryginalnych serialach postacie są wymysłem mojej pomysłowości. Lecz musiał wreszcie przyznać, iż doświadczeniem znacznie go przewyższała.\nGdy jednak uwierzysz że to piekne, tak jak zaakceptujesz, poczujesz prawdziwą rozskosz, może poniekąd twój tatuś zacznie delikatniej się z tobą rozrywać. Nie znamy, czemu paracetamol działa po ten strategia, ale to niepokojące. Oglądanie wydaje się być nieodpłatne, aczkolwiek producent w miejsce za darmowe odtwarzanie wyświetla reklamy.\nByłam totalnie rozbita, w głowie kłębiły się niepotrzebne myśli. Możemy też przekazać 30 zł miesięcznie w Netflixa i obejrzeć tenże oraz tysiące innych seriali w zwyczajowej jakości jak cywilizowany człek. Niestety w tej chwili, zaledwie pięć miesięcy od ogłoszenia osądu, wyszła na wolność.\nNa bazie książek lub prawdziwych wydarzeń. Is empower network going to be of well then hire market daily, get leads, and get compensated. Plany kontynuacji Deadpool rozpoczęły się zanim wydaniem tegoż filmu i zostały poświadczone w lutym 2016 roku. Firma jest założona przy 2004 roku kalendarzowego i w charakterze pierwsze zaczęła produkować pachnidła FM Federico Mahora.\nJako zespół śledczy wraz starają się rozwiązać zagadkowe morderstwo jednego przybyszów z historii. Bo służące do ich wrocławskiego mieszkania trafia policja. To jest ów wieża Babel i pomieszanie języków. Odnajdziesz tu świeżości filmowe, seriale, informacje spośród kraju, aplikacje i teleturnieje rozrywkowe.\nKrótko mówiąc zapomniałam jeszcze tym, że najbardziej na świecie kręcą go filmiki dla dorosłych, które czyta gdy moja osoba już zasypiam i sądzi, że nich nic nie zaakceptować wiem. Wystarczy kliknąć na interesującą naszej firmy stację a mianowicie a przy oknie przeglądarki pojawi się aktualny strumyk wideo.\nJak i również wszystkie produkcje filmowe Woody Allena, Milosa Formanna. To zaburzenie percepcji które występuje także u ciebie nazywa się marketingiem, reklamą. Konsonans w przeciwieństwie do dysonansu jest miłym dla ucha jednoczesnym brzmieniem dwóch lub więcej tonów.\nObecnie zakład ma ponad 300 typów łożysk. Francusko-włoski kino kidnapingu i brutalnym wyrównywaniu rachunków poprzez byłego pełnomocnika CIA, który zawiódł jako ochroniarz 12-letniej dziewczynki. Jeżeli jakiś człowiek się zajmuje historią - polecam.\nMiłośnicy rozwiązywania zagadek i skomplikowanych spraw kryminalnych z pewnością nie powinni przegapić też kolejnych odcinków serialu „Elementary” na kanale AXN. Firma w wyższym stopniu znana poniżej nazwą Frulina, która to jest do niej marką, zajmująca się produkcją ostatnio wyciśniętych, naturalnych i niepasteryzowanych soków owocowych.\nOn już skończył i w tym momencie ciężko dyszał, ona jeszcze chciała. Jednak coś mnie od momentu niego oddzielało. Cervera de la Cañada, conserva su castillo musulmán, convertido en iglesia mudéjar en 1426, por el más grande arquitecto mudéjar aragonés Mahoma Ramí, protegido de Benedicto XIII, Papa aragonés.\nJa szuka starego filmu porno w którym miejscu gość rozrywka prezydenta pierwsza scena wydaje się być taka ze posuwa jakas laseczke u siebie przy gabinecie nie chodzi mi sam fila ale nazwisko tego goscia bo według nim znajde ten ktory mi chodzi w salonie fryzjerskim.


Serwis klimatyzacji samochodowej | JORYC Bolesławiec - dolnośląskie\nNapełnij klimatyzację w Joryc - odgrzybianie GRATIS.\nNapełniamy klmatyzację w promocyjnych cenach już od 99 zł\nOdgrzybianie klimatyzacji samochodowej GRATIS\nZapewniamy, że koszt napełnienia klimatyzacji nie przekroczy 199 zł\nKoszt napełnienia klimatyzacji zależy od ilości czynnika chłodniczego użytego do napełnienia.\nOdgrzybimy twoją klimatyzację GRATIS metodą OZONOWANIA.\nPrzy odgrzybianiu klimatyzacji samochodowej konieczna jest wymiana filtra. Koszt filtra zaczyna się od 30 zł w zależności od rodzaju filtra i zaleceń producenta samochodu.\nJeśli filtr znajduje się na podszybiu wymieniamy filtr gratis.\nODŚWIEŻ SWÓJ SAMOCHÓD WIOSNĄ, BY ODETCHNĄĆ LATEM\nKlimatyzacja samochodowa w Bolesławcu - zapraszamy!\nSprawdź klimatyzację w serwisie ( sprawdzaj przynajmniej raz w roku).\nOdgrzyb klimatyzację. Bakterie i drobnoustroje dostające się do środka przez nawiew są niebezpieczne dla kierowcy i pasażerów i są przyczyną przykrego zapachu.


Zegarki męskie citizen - Zegarki męskie - Kolekcja lato 2021 - Sklep Antyradio.pl\nSklep / Moda dla mężczyzn / Męskie dodatki / Zegarki męskie / zegarki męskie citizen - Kolekcja lato 2021\nzegarki męskie citizen są czasem jedyną biżuterią, jaką panowie są w stanie zaakceptować, dodają klasy i stylu. Zegarki męskie można dobierać w zależności od tego, kto, jaki posiada styl ubierania bądź bycia. Dla panów w typie sportowca najlepsze będą zegarki męskie, które są wodoodporne, wykonane z trwałego tworzywa odpornego na upadki czy wstrząsy, z różnymi dodatkowymi opcjami. Zegarki męskie na skórzanym pasku sprawdzą się zarówno do garnituru, jak i do codziennych stylizacji. Najlepiej postawić na klasyczne kolory, pasek w odcieniach czerni, granatu bądź brązu do tego biała lub czarna tarcza, takie połączenia będą pasować do większości ubrań. Zegarki męskie na bransolecie wydają się cięższe i okazałe, dlatego nie będą odpowiadały wszystkim panom. Przy wyborze zegarków wskazane jest kierować się ich jakością, warto postawić na renomowane firmy np. Perfect, Casio, Naviforce, Gino Rossi, Timex.\nzegarki męskie citizen świetnie sprawdzą się w codziennych stylizacjach!\nzegarki męskie srebrne zegarki męskie szklane zegarki męskie ze stali nierdzewnej zegarki męskie ze sklepu intersport zegarki męskie ze sklepu answear.com zegarki męskie jordan kerr brązowe zegarki męskie pomarańczowe zegarki męskie zegarki męskie ze sklepu bibloo.pl białe zegarki męskie\nzegarki męskie citizen - zobacz wybrane produkty\nZegarek Citizen męski AW7010-54E\nZegarek Citizen męski BN0100-42E\nZnajdź podobne zegarki męskie citizen


13 komentarzy opublikowany 14 min. temu\nProsta i interaktywna nauka programowania online! Ponad 3000 praktycznych zadań.\nMinimum teorii i maksimum praktyki. Ucz się pisząc samodzielnie kod w przeglądarce. Rozwiązuj zadania i sprawdzaj wyniki od razu. Kursy tak proste, że nie da się nie zrozumieć! Rozpocznij teraz online\n@starnak youtube.com #technologia #nauka #syntezatory #organy #retro +3 inne\nZ archiwów BBC. Muzyka pod koniec wideo to druga część IV Koncertu brandenburskiego.\n19 komentarzy opublikowany 23 min. temu\n@GrubyJoe twitter.com #polska #koronawirus #policja +1 inny\n326 komentarzy opublikowany 1 godz. temu\n@Frygus96 netgun.pl #polska #kultura #bron #prawo #ciekawostki #militaria +4 inne\n"korzystajcie ze swoich praw, noście broń w kaburach, które mogą być na widoku. Noście broń jak na zdjęciu, to jest zgodne z prawem."\n147 komentarzy opublikowany 46 min. temu\n@heteroseksualizm_to_zboczenie polsatnews.pl #polska #warszawa #kaczynski +1 inny\n@Sympathizer wykop.pl #polska #ekonomia #koronawirus #covid19 +2 inne\n@kiwi007 streamable.com #polityka #konfederacja #4konserwy #policja #krakow +3 inne\n21 komentarzy opublikowany 30 min. temu\nProsty mod pozwolił uruchomić wirtualizację na kartach graficznych Nvidia GeForce, co dotąd było zastrzeżone dla produktów profesjonalnych. Mod polega na oszukaniu sterownika, który odczytuje inny identyfikator urządzenia PCI. Karty Pascal, Turing i Ampere są traktowane jako karty Quadro lub Tesla.\n32 komentarze opublikowany 42 min. temu\n56 komentarzy opublikowany 38 min. temu\n@kinga-debiec rmf24.pl #polska #europa #koronawirus #covid19 #ciekawostki +3 inne\nPrzyjęcie weselne zorganizowane w jednym z lokali w Malanowie w województwie wielkopolskim zostało przerwane przez interwencję policji i sanapidu. Wylegitymowano 81 osób, o sprawie została poinformowana prokuratura.\n22 komentarze opublikowany 41 min. temu\n@Polasz streamable.com #statki #ciekawostki #katastrofa #zainteresowania +2 inne\n@meetu27 ourworldindata.org #polska #europa #koronawirus #szczepienia #bekazpisu +3 inne\nNajnowsze dane dotyczące szczepień pokazują, że wysokie tempo szczepień w Polsce odeszło do przeszłości. Niemcy, gdzie według TVP trwa szczepionkowy kryzys, są 11 miejsc przed nami.\n@Szewczenko wiadomosci.wp.pl #polska #wydarzenia #prawo #afera #koronawirus #bekazpisu +4 inne\n@tomasztomasz1234 tvn24.pl #polska #koronawirus #afera #bekazkatoli #bekazpisu +3 inne\n@Tetsuya youtube.com #polska #koronawirus #bekazpisu #policja +2 inne\n@Tetsuya youtube.com #polska #bekazpisu #koronawirus #policja +2 inne\n@chaosrising bankier.pl #polska #ekonomia #gospodarka #pieniadze #podatki #finanse +4 inne\n@gaceg poranny.pl #polska #koronawirus #sport #bialystok +2 inne\nTo już druga podobna interwencja policji w ten weekend. Najpierw w sobotni poranek grupa młodych ludzi zebrała się w centrum miasta, by przeprowadzić trening, jednak policja skutecznie to zablokowała - powołując się na zakaz gromadzenia się, wypisywała mandaty i wnioski do sądów.\n@Szewczenko wyborcza.pl #polska #prawo #rpo #bekazpisu #neuropa +3 inne\n@adam-brozek youtube.com #wykop #wykrywaczmetalu #poszukiwacze #historia #ciekawostkihistoryczne #prawo +4 inne\nNie damy się zastraszyć. Nie założycie nam kagańców na wykrywacze\nPodczas drążenia tunelu na trasie S3 natrafiono na zapomnianą sztolnię!\n@WyprawyLEONA youtube.com #zainteresowania #ciekawostki #tematdlaleona #wyprawyleona #gruparatowaniapoziomu #ciekawostkihistoryczne +4 inne\nObalamy Fake Newsy na temat sztolni\n1 2 3 4 5 6 7 ... 6459 6460 następna


Bolesny skutek niedoboru witaminy B czyli pospolite zajady. - Poradnia CEL\nBolesny skutek niedoboru witaminy B czyli pospolite zajady.\nutworzone przez Marta Koniszewska | Maj 8, 2017 | Wiedza |\nDelikatna, gładka i najlepiej opalona skóra. Wiadomo, o takiej marzy chyba każdy z nas. Kobiety chciałyby aby na ich udach i pośladkach nie było „galaretki” a na twarzy czerwonych plamek, przebarwień czy krostek. Jednak nie raz i nie dwa dzieje się zupełnie inaczej, niż byśmy tego oczekiwali. O ile cellulit to kłopot głównie kobiecy o tyle inny straszak to już domena męskich jak i damskich twarzy. O czym mowa?\nTym razem mowa o pospolitych zajadach, czyli bolesnych pęknięciach skóry które pojawiają się w kącikach ust, zawsze wtedy, kiedy są najmniej oczekiwane.\nSkąd borą się zajady? Mogą powstawać w skutek zakażenia bakteryjnego lub też grzybicznego. Innym idealnym środowiskiem dla powstania zajadów, jest terapia antybiotykowa która pozbawia nasz układ pokarmowy, dobrych bakterii. Cukrzyca i osoby które rozpoczynają swoją „przygodę” z tą chorobą, mogą narzekać na częste pojawianie się zajadów.\nOstatnim, najbardziej mnie interesującym czynnikiem, sprzyjającym powstawaniu zajadów, jest niedobór witaminy z grupy B oraz żelaza. Witamina B2 zwana tez ryboflawiną, dba o nasze błony śluzowe. Jej niedobór natomiast, prowadzi do wysuszenia śluzówki i powstania zajadów.\nJak więc walczyć z tymi małymi intruzami? Jeśli aktualnie jesteśmy na antybiotykoterapii, powinniśmy zadbać o równoczesne przyjmowanie leków osłonowych. Jeśli natomiast nasz kłopot wynika z niedoboru żelaza i witamin z grupy B, należy takowe braki jak najszybciej (nie jednorazowo lecz systematycznie) uzupełniać.\nPostawmy więc na produkty takie jak podroby, mleko, jaja, ser czy też czerwone mięso oraz ryby. Dodatkowo można wesprzeć się suplementami zawierającymi witaminy z grupy B. pamiętajcie jednak o tym aby uzupełniając niedobory (czegokolwiek) nigdy nie przesadzać ani w jedna ani w druga stronę. Umiar, umiar i jeszcze raz umiar to rzecz do której zawsze namawiałam i zawsze będę namawiać moich klientów.\nporadnia cel - 59 174 views\ndietetyk gdynia blog - 13 016 views\ndietetyk - 8 333 views\nrejestracja - 6 459 views\nquantum - 4 750 views\nRodzaje stolca - 4 409 views\nCzynniki wpływające na rozwój otyłości - 1 993 views\nRyż a jabłkami i białym serem - 1 709 views


Opinie Wirtualna Agencja Tłumaczeń - WAT - Warszawa - Forum, zarobki, kontakt, telefon i e-mail - GoWork.pl\nWirtualna Agencja Tłumaczeń - WAT -\nOpinie o Wirtualna Agencja Tłumaczeń - WAT -\nPamiętaj, aby Twoja opinia była zgodna z regulaminem i jak najbardziej merytoryczna - zależy nam na tym, by nasi użytkownicy mogli - także dzięki Twojemu wpisowi - dowiedzieć się jak najwięcej o pracy w firmie Wirtualna Agencja Tłumaczeń - WAT -\nvbghnj 19.04.2016 18:41\nA czy możecie powiedzieć czy w tej firmie jak rozumiem mozna pracować zdalnie? Taka praca bardzo by mi odpowiadała\nBiuro Tłumaczeń RHINO 16.03.2015 11:10\nKiedyś mieli dobre zlecenia. Teraz od 3 lat zalegają 360 zł. Sprawa w sądzie wygrana, komornik nie znalazł żadnego majątku ...\nTłumacz przysięgły 15.01.2013 09:29\nZ Wirtualną Agencją tłumaczeń - WAT - współpracuję od 2 lat. Nasza współpraca jest systematyczna. Umówione wynagrodzenie otrzymuję na czas. Jestem zadowolona ze współpracy\nagp 08.01.2010 14:15\nKorzystałem z usług tej firmy, bardzo miła współpraca, terminowo i bardzo fajnie mi przetłumaczyli i co najważniejsze niedrogo. Swoje tłumaczenie dałem kilku agencją, jednak tu spotkałem się z najfajniejszą obsługą- kontakt wręcz przemiły. Następnym razem też dam im do tłumaczenia swoje dokumenty-polecam!!\nZostaw opinię o Wirtualna Agencja Tłumaczeń - WAT - - Warszawa\nUWAGA: Pamiętaj, aby Twoja opinia była zgodna z regulaminem i jak najbardziej merytoryczna - zależy nam na tym, by nasi użytkownicy mogli - także dzięki Twojemu wpisowi - dowiedzieć się jak najwięcej o pracy w firmie Wirtualna Agencja Tłumaczeń - WAT -\nUstaw powiadomienia o nowych opiniach i ofertach Wirtualna Agencja Tłumaczeń - WAT -


Yokohama Chinatown (Japonia) - opinie - TripAdvisor\nRestauracje w pobliżu lokalizacji: Yokohama Chinatown\nAtrakcje w pobliżu obiektu Yokohama Chinatown\nYokohama Chinatown opinie\nNr 8 wśród 632 atrakcji w lokalizacji Yokohama\n118−2 Yamashitacho, Naka-ku, Yokohama 231-0023, Prefektura Kanagawa\nWszystkie zdjęcia (1 873)\n“chińska atmosfera w sercu Jokohamy”\nBardzo dobre miejsce aby skosztować trochę chińskiej atmosfery i kuchni. Szeroki wybór restauracji... Przeczytaj więcej\nByłem w kilku dzielnicach Chinatown, ta jest najepszym. Duża, kolorowa, pełna ciekawej oferty... Przeczytaj więcej\njapoński (2 068)\nchińska atmosfera w sercu Jokohamy\nBardzo dobre miejsce aby skosztować trochę chińskiej atmosfery i kuchni. Szeroki wybór restauracji i sklepów. Wieczorem dzielnica jest pięknie oświetlona.\nByłem w kilku dzielnicach Chinatown, ta jest najepszym. Duża, kolorowa, pełna ciekawej oferty jedzeniowej. Warto zajrzeć i choćby pospacerować.\nTeleportacja w inna rzeczywistosc\nChinatown zaatakowalo mnie ..zapachami . Mniejsze lub wieksze restauracyjki kusza od progu . Uliczni sprzedawcy prazonych kasztanow oferuja na zachete rozlupane - moze kupisz :) Orzezwiajace kakigori czekaja by tylko wyciagnac po nie reke. Oszalamiajace polaczenia zloto-czerwone. Smoki, wszedzie chinskie smoki :) Super, po prostu...Więcej\nTrudno uwierzyć, że to jeszcze Japonia. Chińske budynki, jedzenie, ludzie, świątynie. Ciekawe doświadczenie!\nWiele miejsc, gdzie można coś zjeść i spojrzeć na\nDużo jedzenia restauracji!\nJeśli kiedykolwiek pragnę na dim sum w Japonii.\nDobre miejsce lody są ładne\nBardzo dobre China Town\nUzyskaj szybką odpowiedź od pracowników i klientów obiektu Yokohama Chinatown.


Dźwig spadł z barki do Kanału Gliwickiego w Kędzierzynie-Koźlu. Do akcji ruszyli strażacy z Brzegu\nStrona główna Kronika 112 Dźwig spadł z barki do Kanału Gliwickiego w Kędzierzynie-Koźlu. Do akcji ruszyli...\nDziś (25.03), w Kędzierzynie-Koźlu doszło do groźnego zdarzenia. Podczas prac w śluzie na Kanale Gliwickim do wody wpadł dźwig. Do akcji zadysponowano m.in. grupę strażaków ratownictwa technicznego z Brzegu.\n– Do akcji na Kanale Gliwickim zadysponowano grupę techniczną z Brzegu, trzy zastępy JRG oraz pojazd operacyjny. Na czas prowadzonych działań w Kędzierzynie-Koźlu, w zabezpieczeniu powiatu brzeskiego pomagają nam jednostki OSP z Lubszy i Przylesia – informuje mł. asp. Marek Zagórski z Państwowej Straży Pożarnej w Brzegu.\nAkcja ratownicza w Kędzierzynie-Koźlu będzie bardzo skomplikowana. Kilkudziesięciotonowy dźwig wpadł do wody z wyciągniętym ramieniem. Znaczna cześć maszyny znajduje się pod wodą.\n– Zgłoszenie otrzymaliśmy o godz. 9:23. Podczas prac budowlanych przewrócił się dźwig, który stał na barce. Na miejsce zdarzania dojechała grupa ratownictwa technicznego z Brzegu. Na chwilę obecną dźwig został ustabilizowany i wykluczyliśmy wycieki substancji ropopochodnych. Będziemy podejmować dalsze działania, musimy ocenić czy sprzętem, którym dysponujemy będziemy mogli podnieść dźwig z wody – mówi nam bryg. Leszek Morkis, oficer prasowy PSP w Kędzierzynie-Koźlu.\nPoprzedni artykułWHO: liczba wszystkich odnotowanych dotychczas zakażeń koronawirusem przekroczyła 425 tys.\nNastępny artykułE-dziennik przeciążony! Utrudnienia w dostępie do treści udostępnianych przez nauczycieli


Sprawozdanie ze stażu nauczyciela kontraktowego na awans na nauczyciela mianowanego | tekst nr 28712\nNumer publikacji: 28712\nz przebiegu stażu mgr ........................\nnauczyciela języka polskiego ...................\nW okresie od 1 września 2003r. do 31 maja 2006r. odbywałam staż w celu osiągnięcia kolejnego stopnia awansu zawodowego nauczyciela mianowanego.\nW okresie odbywania stażu zgodnie z Rozporządzeniem Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 1.12.2004r. w sprawie uzyskiwania stopni awansu zawodowego przez nauczycieli (zwanego dalej Rozp.) - § 7 ust. 1 najważniejszymi moimi zadaniami było:\n3. Poznawanie przepisów dotyczących systemu oświaty, z uwzględnieniem specyfiki typu i rodzaju szkoły, w której odbywałam staż.\nW trakcie odbywania stażu na bieżąco dokumentowałam realizację planu rozwoju zawodowego, zdając sprawozdania dyrektorowi szkoły – mgr Renacie Daniszewskiej.\nWymagania niezbędne do uzyskania awansu na stopień nauczyciela mianowanego obejmują (Rozp. § 7 ust. 2):\n4. Umiejętność zastosowania wiedzy z zakresu psychologii, pedagogiki i dydaktyki oraz ogólnych zagadnień z zakresu oświaty, pomocy społecznej lub postępowania w sprawach nieletnich, w rozwiązywaniu problemów związanych z zakresem realizowanych przez nauczyciela zadań;\nRozp. § 7 ust. 2 pkt 1\nPierwszym moim krokiem podjętym w celu lepszego zorganizowania pracy w okresie odbywanego stażu było zapoznanie się z procedurą awansu zawodowego oraz ustalenie zasad współpracy z opiekunem stażu. Efektem tego był poprawnie sformułowany wniosek o rozpoczęcie stażu, opracowany plan rozwoju zawodowego, który przedłożyłam Dyrekcji szkoły. Ustaliłam również jasne, czytelne i możliwe do realizacji zasady współpracy z opiekunem stażu. Przypomniałam sobie najważniejsze dokumenty wewnątrzszkolne: WSO, plan wychowawczy, statut, regulamin oceniania zachowania itd. Stała współpraca z opiekunem, częste rozmowy i konsultacje stanowiły nieodzowną pomoc w codziennej pracy nauczyciela języka polskiego.\nStarałam się samodzielnie przygotowywać i stosować pomoce naukowe (plansze, wykresy, materiały źródłowe, słowniki, encyklopedie, leksykony, albumy malarstwa i sztuki), służące podnoszeniu jakości prowadzonych przeze mnie zajęć. W celu urozmaicenia swoich lekcji stosowałam metody aktywizujące: scenki dramowe, metaplan, burzę mózgów, metodę projektów. Duże doświadczenie zdobyłam czuwając nad wykonaniem uczniowskiego projektu o życiu i twórczości Teodora Goździkiewicza., który został zaprezentowany na forum szkoły dnia 1 czerwca 2006r.\nW związku z koniecznością realizowania programu nauczania w określonym tempie i zakresie opracowałam plany wynikowe z języka polskiego dla poszczególnych klas, które przedstawiałam do akceptacji dyrekcji szkoły. Biorąc pod uwagę obserwacje postępów uczniów w pracy, musiałam na bieżąco wprowadzać drobne zmiany w realizowanym planie. Wynikały one między innymi z technicznych możliwości omówienia np. lektury w podanym wcześniej terminie. Opracowany plan musiałam także dostosować w toku nauki do poziomu intelektualnego uczniów, stąd niektórym tematom musiałam poświęcić więcej czasu niż to wcześniej zaplanowałam.\nW celu określenia moich słabych i mocnych stron oraz możliwości bieżącego korygowania błędów popełnianych podczas prowadzenia zajęć, systematycznie prowadziłam zajęcia w obecności Dyrektora szkoły zgodnie z opracowanym przez Dyrekcję harmonogramem hospitacji lekcji. Wszystkie hospitowane lekcje prowadzone były w oparciu o scenariusze lub konspekty lekcji. Dowodem przeprowadzonych lekcji są arkusze pohospitacyjne znajdujące się u Dyrektora szkoły. Zajęcia te kończyły się omówieniem mającym na celu ocenę wszystkich stron pracy z uczniem. Istotnym elementem doskonalenia mojego warsztatu pracy była również obserwacja lekcji prowadzonych przez opiekuna stażu i doświadczonych kolegów. Dnia 10 czerwca 2005r. obserwowałam lekcję otwartą przeprowadzoną przez panią ............., nauczyciela mianowanego. Była to lekcja fizyki, a jej temat brzmiał: Maszyny proste. Z uwagą śledziłam poczynania uczniów, którzy z wielkim zaangażowaniem brali udział w zajęciach.\nRozp. § 7 ust. 2 pkt 2\nW czasie odbywania stażu na bieżąco obserwowałam i analizowałam możliwości ucznia. Starałam się poznać sytuację rodzinną uczniów i pomagać rozwiązywać problemy dzieci, jak też mobilizować do tego rodziców, ale przede wszystkim samych uczniów.\nSamodzielnie opracowałam plan pracy wychowawcy klasowego. W ramach godzin wychowawczych realizowałam zadania wynikające z programu wychowawczego szkoły. Jednak starałam się uwzględnić również bieżące potrzeby uczniów. Stąd w roku szkolnym 2003/2004 jako wychowawca klasy III gimnazjum skoncentrowałam się na zajęciach związanych z preorientacją zawodową uczniów. Odbyły się lekcje z cyklu: Jak się uczyć, aby się nauczyć? Jak przezwyciężyć stres egzaminacyjny? Uczniowie w ramach zajęć prezentowali także interesujące ich zawody. Wykonali gazetkę poświęconą tej tematyce. Uczestniczyli także w prezentacji szkół ponadgimnazjalnych.\nObecna klasa IIc ma założoną teczkę zawodową, w której zebrane są materiały dotyczące zainteresowań i możliwości uczniów ukierunkowane na wybór przyszłego zawodu. Są to przede wszystkim ankiety badające osobiste uwarunkowania ucznia i jego predyspozycje do wykonywania określonych zawodów.\nZ dniem 1 września 2004r. objęłam wychowawstwo w klasie Ic. Była to nowa grupa uczniów, dlatego starałam się poznać ich sytuację rodzinną, zbadać ich umiejętności i zdolności, aby w pełni zaangażować ich w życie klasy i szkoły. Początkowo plan pracy ukierunkowany był na integrację zespołu klasowego. W I semestrze 2004/2005 odbył się wyjazd całej klasy na zajęcia integracyjne do leśniczówki (12 października 2004). Dnia 1 grudnia 2004r. wyjechałam wraz z klasą do Teatru Powszechnego na spektakl „Zemsta” Aleksandra Fredry. Ponieważ dzieci wyraziły potrzebę organizowania podobnych wyjazdów, z chęcią podjęłam się tego zadania. Dnia 5 maja 2005r. mieliśmy okazję obejrzeć przedstawienie „Szatan z siódmej klasy” w Teatrze Powszechnym. Uczniowie bardzo miło wspominają ten wyjazd. 20 czerwca 2005r. wraz z klasą w ramach lekcji bibliotecznej poznawaliśmy pracę i księgozbiór Biblioteki Pedagogicznej. A dnia 13 lutego 2006r klasa obejrzała przedstawienie w Teatrze Muzycznym pt: „Romeo i Julia”. Ponadto w mijającym semestrze wspólnie wyjechaliśmy do kina na film: „Jan Paweł II”.\nZespół obecnej klasy IIc składa się z 17 chłopców i 9 dziewcząt. Stopień zaangażowania uczniów w prace na rzecz klasy i szkoły jest różny. Chłopcy rzadko wykazują własną inicjatywę, choć poproszeni o pomoc w wykonaniu zadań, nie odmawiają. We wrześniu 2005r. rozpoczęłam realizację planu pracy wychowawcy klasowego tego zespołu. W ramach eksperymentu wprowadziłam zeszyty ćwiczeń do godzin wychowawczych. Opracowane tam tematycznie zadania pomagają uświadomić uczniom zrozumienie przyczyn ich zachowań i reakcji w różnych sytuacjach. Umożliwiają one poznanie siebie i rozwijają potrzebę zmiany własnego sposobu myślenia wartościując różne wzory do naśladowania. Nadrzędnym celem stosowanych ćwiczeń było wywołanie w uczniach chęci akceptacji siebie i kształtowanie pozytywnych działań. Pragnę zaznaczyć, że rodzice w czasie spotkania w kwietniu 2006r. mieli możliwość zapoznania się z wynikami pracy dzieci, przeglądając ich ćwiczenia z godzin wychowawczych. Rodzice pozytywnie ustosunkowali się do tej formy pracy na zajęciach. Ponieważ uczniowie również chętnie wykonywali zadania w zeszytach ćwiczeń, zamierzam kontynuować tę formę pracy w przyszłym roku szkolnym.\nCzęść godzin wychowawczych poświęciłam w roku szkolnym 2005/2006 na realizację zadań wynikających z prac w ramach programu SUS (Szkoła Ucząca Się), do którego przystąpiła nasza placówka. Były to lekcje dotyczące zagrożeń, jakie niosą nadużywanie narkotyków i agresja wśród młodzieży.\nUtrzymuję stały kontakt z rodzicami uczniów mających problemy w nauce. W roku szkolnym 2004/2005 jeden z wychowanków w drugim semestrze opuszczał bardzo dużo zajęć. Kontaktowałam się listownie z jego domem rodzinnym. Sytuacja ta uległa poprawie i uczeń obecnie nie opuszcza już tylu godzin lekcyjnych. Często korzystam z wiedzy i doświadczenia starszej koleżanki. Współpracuję z pedagogiem szkolnym w rozpoznawaniu i rozwiązywaniu trudności wychowawczych.\nRozp. § 7 ust. 2 pkt 3\nWysoko rozwinięta współczesna technika wymaga od nauczyciela ciągłego rozwoju w celu nadążania za nowościami cywilizacyjnymi. Wiąże się to z nowocześniejszymi metodami nauczania, wykorzystującymi komputer, czy technologię informacyjną. W swojej pracy również starałam się wykorzystywać technologię komputerową. Samodzielnie przygotowywałam środki dydaktyczne na lekcje, opracowywałam narzędzia pomiaru dydaktycznego, czyli sprawdziany i testy. Staram się w miarę możliwości i doboru tematów wykorzystywać na lekcji materiały z encyklopedii multimedialnych. Korzystam również z Internetu. Dzięki niemu mam dostęp do najnowszych informacji dotyczących szkolnictwa i oświaty np. poprzez strony MEN (www.men.waw.pl) czy też informacji dotyczących metod wykorzystywanych w procesie nauczania, które znajduję między innymi na stronach www.gimnazjum.pl, www.eduseek.pl.\nRozp. § 7 ust. 2 pkt 4\nWiedza psychologiczna jest przydatna w życiu każdego człowieka. Szczególne znaczenie ma w zawodzie nauczyciela, który powinien znać zasady rozwiązywania konfliktów w szkole. Powinien także podejmować próby rozwiązywania problemów wychowawczych, społecznych i opiekuńczych. Wiedza ta przydatna jest także w procesie dydaktycznym. Ciągłe doszkalanie się nauczyciela jest pomocne w doskonaleniu warsztatu pracy z uczniem. W okresie odbytego stażu podjęłam szereg działań mających na celu pogłębienie moich wiadomości potrzebnych do lepszego wykonywania zadań związanych z wykonywanym zawodem.\nSamodzielnie studiuję literaturę przedmiotowo – metodyczną. Systematycznie czytam pismo „Język polski w gimnazjum”, sięgam również po „Polonistykę”, a ciekawsze pomysły staram się wykorzystywać w ramach własnych zajęć. W ten sposób bogacę własny warsztat pracy. Przykładem mogą być zajęcia poświęcone lekturze B. Prusa „Faraon”, którą omawiałam w klasie III w roku szkolnym 2003/2004.\nW celu poszerzenia swojej wiedzy i umiejętności, uczestniczę w różnych formach doskonalenia zawodowego, zarówno wewnątrzszkolnych, jak i zewnętrznych. Ukończyłam następujące formy doskonalenia:\n• szkolenie z cyklu: Zastosowanie metod aktywizujących na lekcjach języka polskiego (wrzesień 2003r)\n• kurs: Specyficzne trudności w uczeniu się: dysleksja, dysortografia, dyskalkulia (listopad 2003)\n• warsztaty: Ocenianie zewnętrzne a planowanie pracy nauczyciela polonisty (listopad 2003)\n• wykład: Sztuka słuchania (marzec 2004)\n• szkolenie: Wprowadzenie do interpretacji obrazu malarskiego i filmowego. Analiza i interpretacja filmu „Wesele” (marzec 2004)\n• warsztaty: Dyslektyk czy leń? Diagnoza i pomoc. (marzec 2005)\n• konferencja zorganizowana w WODN nt.: Nowe metody i formy pracy na lekcjach języka polskiego z elementami filozofii. (listopad 2005r.)\n• W listopadzie 2005r. rozpoczęłam studia podyplomowe z zakresu pedagogika opiekuńczo – wychowawcza. W programie studiów znajdują się takie przedmioty jak: Teorie oddziaływań wychowawczych. Projektowanie sytuacji stymulujących rozwój dziecka; Diagnostyka psychologiczno – pedagogiczna; Wybrane elementy terapii pedagogicznej; Metodyka pracy opiekuńczo – wychowawczej; Krytyczne zdarzenia w biegu życia człowieka. Wiedza uzyskiwana na studiach pomaga mi w rozwiązywaniu trudnych problemów w ramach codziennej pracy wychowawczej.\nPosiadaną wiedzę starałam się przekazywać rodzicom prowadząc pogadanki na temat nauczania i uczenia się języka polskiego podczas rozmów indywidualnych i zbiorowych z nimi.\nW trakcie odbywania stażu starałam się aktywnie uczestniczyć w zadaniach ogólnoszkolnych. Brałam udział w pracach zespołu przedmiotowego. Od kiedy szkoła przystąpiła do programu SUS, pracuję również w ramach zespołu zadaniowego. Zespół, do którego należę zajmuje się standardem III: „Szkoła wolna od przemocy i narkotyków”. Do moich obowiązków w mijającym roku szkolnym należał monitoring realizacji jednego z zadań, którym było przeprowadzenie określonej ilości zajęć dotyczących problemu narkomanii i agresji wśród młodzieży.\nW roku szkolnym 2003/2004 zajęłam się także opracowaniem i przeprowadzeniem sprawdzianu kompetencji uczniów klas III w zakresie bloku przedmiotów humanistycznych.\nSystematycznie uczestniczę we wszystkich posiedzeniach szkoleniowych Rady Pedagogicznej szkoły, w której pracuję. W marcu 2005r. odbyły się spotkania poświęcone standardom edukacyjnym oraz opracowaniu narzędzi diagnostycznych do wybranych.\nCo roku we współpracy z opiekunem stażu współorganizuję szkolny konkurs ortograficzny „Mistrz Ortografii”. Samodzielnie opracowuję zestaw pytań i poleceń konkursowych, które zatwierdza mój opiekun stażu.\nDo tradycji można już zaliczyć szkolne konkursy czytelnicze przygotowywane przeze mnie i nauczyciela biblioteki. Ich tematem każdorazowo jest inny twórca. Oto tematyka kolejnych konkursów:\n- Życie i twórczość Małgorzaty Musierowicz (luty 2004r.)\n- Twórczość Krystyny Siesickiej (grudzień 2004r.)\n- cykl powieści J. K. Rowling pt.: „Harry Potter” (luty 2005r.)\n- Życie i twórczość Adama Mickiewicza (luty 2006r.)\nDo moich zadań należy także pomoc w przygotowaniu szkolnych eliminacji ogólnopolskiego konkursu Alfik Humanistyczny organizowanego przez firmę Jersz – Łowcy Talentów. Konkurs odbywa się co roku w grudniu.\nW roku szkolnym 2003/2004 opracowałam i realizowałam program koła polonistycznego dla klas III. A w roku szkolnym 2004/2005 realizowałam plan pracy w ramach zajęć wyrównawczych w klasie IIe.\nUczestniczyłam także w przygotowaniu apeli i imprez okolicznościowych. I tak w maju 2003r. przygotowałyśmy uroczysty apel z okazji rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja, a w czerwcu tego samego roku przygotowałam ogólnoszkolną debatę na temat: Konflikt pokoleń. Debatę przygotowali uczniowie, a obserwować ją mogli zaproszeni przedstawiciele grona pedagogicznego. Dnia 12 grudnia 2004r. jako wychowawca klasy Ic współuczestniczyłam w organizacji festynu szkolnego „Dzieci – Rodzicom”. Impreza ta na stałe weszła w kalendarz uroczystości szkolnych, dlatego corocznie uczestniczę w przygotowaniach do niej, najczęściej zajmuję się organizacją kawiarenki.\nJako wychowawca obecnej klasy IIc starałam się zapewnić dzieciom możliwość uczestniczenia w różnych imprezach wyjazdowych, stąd pomysły na wycieczki do teatru, kina, wyjście do biblioteki czy też wyjazd na piknik integracyjny. Do moich obowiązków należało także pełnienie dyżurów międzylekcyjnych oraz opieka nad dziećmi w czasie dyskoteki szkolnej.\nJako wychowawca klasy przeprowadziłam również pedagogizację rodziców. Odbyły się dwa takie spotkania, a ich tematyka była następująca:\n- Jak uchronić swoje dziecko przed narkotykami? Jak rozpoznawać i zapobiegać uzależnieniu? (kwiecień 2005r.) – przeprowadziłam pogadankę na temat uzależnień wśród młodzieży, omówiłam najważniejsze objawy uzależnienia od narkotyków, wskazałam adresy instytucji pomagających rodzicom i dzieciom w walce z narkomanią. Zaprezentowałam i rozdałam rodzicom ulotki dotyczące tego tematu opracowane przez moje doświadczone koleżanki:\n- Jak motywować dziecko do nauki? (listopad 2005r.) – przedstawiłam rodzicom warunki sprzyjające nauce, jakie należy stworzyć każdemu dziecku. W dniu tym rodzice wysłuchali także pogadanki pani pedagog na temat: Przemoc i agresja wśród młodzieży.\nRozp. § 7 ust. 2 pkt 5\nPoza wiedzą, jaka nauczyciel ma, bardzo istotna jest umiejętność wykorzystania przekazania tej wiedzy, szczególnie w zakresie problemów wynikających ze specyfiki zadań realizowanych przez nauczyciela. Istotna jest również znajomość i stosowanie przepisów Konstytucji, Karty Nauczyciela, rozporządzenia Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie awansu zawodowego, ustawy o systemie oświaty, Karty Praw Dziecka, Karty Prawa Człowieka, Statutu Szkoły, Programu Wychowawczego Szkoły, rozporządzenia dotyczącego oceniania i promowania uczniów i innych ważnych w pracy nauczyciela przepisów.\nZe względu na ogrom zagadnienia nie udało mi się poznać wszystkich przepisów wchodzących w zakres wymagań egzaminacyjnych objętych tym punktem. Starałam się jednak jak najbardziej kompleksowo zapoznać z istotnymi dla wykonywania zawodu nauczyciela przepisami, a także poznać jak najlepiej przepisy wewnątrzszkolne, których znajomość jest konieczna w codziennej pracy nauczyciela.\nOdbyty przeze mnie staż przyczynił się niewątpliwie do rozwoju mojego własnego warsztatu pracy. Pogłębiałam swoją wiedzę z psychologii, pedagogiki i dydaktyki przedmiotu. Często analizowałam podejmowane przeze mnie działania, wyciągałam wnioski do dalszej pracy. Rozmowy pohospitacyjne z Dyrektorem Szkoły i konsultacje z opiekunem stażu, ale również z doświadczonymi zawodowo koleżankami i kolegami, pozwoliły mi poznać moje zalety i wady jako nauczyciela i wychowawcy. Zawsze starałam się usuwać to, co było złe.\nStaż dał mi z całą pewnością możliwość pracy nad samą sobą. Przez trzy lata dojrzałam zawodowo, stałam się bardziej świadoma swoich umiejętności wychowawczych i pedagogicznych. Utwierdziłam się w przekonaniu, że decyzja o wyborze studiów i zawodu była słuszna, bowiem zawód nauczyciela i praca z dziećmi, mimo pojawiających się różnych problemów, daje mi dużą satysfakcję.


Wiadomości: Michał Winiarski: Trento, to odpowiednie miejsce do rozwoju\nStrona Główna > Aktualności > ligi zagraniczne > Michał Winiarski: Trento, to odpowiednie miejsce do rozwoju\nMichał Winiarski: Trento, to odpowiednie miejsce do rozwoju\n27 sierpnia 2006 13:55\n25 sierpnia odbył sie pierwszy oficjalny trening Michała Winiarskiego z jego nowym zespołem, Itas Diatec Trentino. Następnie odbyło się krótkie spotkanie z kibicami i dziennikarzami.\nOto co powiedział Winiarski: – Przybyłem tu, aby się uczyć. Zdaję sobie sprawę, że muszę popracować nad wszystkimi elementami siatkarskiego rzemiosła. Włoska Serie A jest najsilniejszą ligą na świecie, a Trento to wspaniałe miejsce, które daje mi szanse na rozwój.\nPoproszony o podanie swoich mocnych i słabych stron Winiarski odpowiedział: – Nie umiem oceniać siebie, wole kiedy robi to trener. Myślę tylko o tym, aby każdego dnia się rozwijać.\nZapytany o to, czy się obawia sie tego, że nie zawsze może być dla niego miejsce w pierwszym składzie powiedział: – Nie, nie boję się ponieważ zdrowe współzawodnictwo jest dobre dla wszystkich, a zespół będzie potrzebował wszystkich zawodników w trakcie sezonu.\nTymczasem wczoraj Michał rozegrał swój pierwszy mecz w barwach Itas Diatec Trento. Półfinalista włoskiej Serie A zmierzył się towarzysko z Cimone Modena. W pieciosetowej konfrontacji lepszy okazał się zespół Winiarskiego. W debiucie nasz reprezentacyjny przyjmujący rozegrał całe spotkanie zdobywając 16 punktów (12 w ataku, 2 blokiem i 2 zagrywka). W następnym tygodniu zostanie rozegrany rewanż, tym razem w Modenie.\nItas Diatec Trentino – Cimone Modena 3:2 (20:25 21:25 26:24 26:24 15:12)