1.co to znaczy możność utrwalania-czego?\n2.na czym... - Zadane.pl\n1.co to znaczy możność utrwalania-czego? 2.na czym polega zemsta ręki śmiertelnej? 3.tekst: Dokąd biegnie ta napisana sarna przez napisany las? Czy z napisanej wody pić, która jej pyszczek odbije jak kalka? Dlaczego łeb podnosi, czy coś słyszy? Na pożyczonych z prawdy czterech nóżkach wsparta spod moich palców uchem strzyże. Cisza - ten wyraz tez szeleści po papierze i rozgarnia spowodowane slowem "las" gałęzie. Nad białą kartką czają się do skoku litery, które mogą ułożyć się źle, zdania osaczające, przed którymi nie będzie ratunku. Jest w kropli atramentu spory zapas myśliwych z przymrużonym okiem, gotowych zbiec po stromym piórze w dół, otoczyc sarnę, złożyć się do strzału. Zapominają, że tu nie jest życie. Inne, czarno na białym, panują tu prawa. Okamgnienie trwać będzie tak długo, jak zechce, pozwoli się podzielić na małe wieczności pełne wstrzymanych w locie kul. Na zawsze, jesli każę, nic się tu nie stanie. Bez mojej woli nawet liść nie spadnie ani źdźbło się nie ugnie pod kropką kopytka. Jest więc taki świat, nad ktorym los sprawuje niezależny? Czas, ktory wiąże łańcuchami znaków? Istnienie na mój rozkaz nieustanne? Radość pisania. Możność utrwalania. Zemsta ręki śmiertelnej.\nHm.. według mnie możność utrwalania znaczy że autor przelewa wszystko na papier. to od ciebie zależy co się bedzie działo z twoimi bohaterami. Hm.zemsta ręki chyba śmiertelnej . :D to znaczy że to jest zemsta. tzn. że ręka mści sie i przepisuje wszystko na papier.


Opinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki - PDF\nOpinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki\nDownload "Opinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki"\n1 Opinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki dr Joanna Tyrowicz na zlecenie Fundacji Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych Spis treści: 1. Wstęp Ramy analizy... 2 Kierunki zmian... 3 Wyzwania rynku pracy... 3 Dotychczasowe doświadczenia a nowa perspektywa finansowa... 5 Kompleksowość i strategiczny wymiar dokumentu Uwagi systemowe do Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Cele, działania, wskaźniki... 9 Priorytet I Zatrudnienie i integracja społeczna Priorytet II Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw Priorytet III Wysoka jakość edukacji Priorytet IV Dobre państwo Priorytet V Profilaktyka i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich oraz promocja integracji społecznej Priorytet VII Regionalne kadry gospodarki Priorytet VIII Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Priorytet IX Aktywizacja obszarów wiejskich Priorytet X Pomoc techniczna Podsumowanie Wnioski i rekomendacje...22 Warszawa, lipiec 2006\n2 1. Wstęp Niniejszy tekst stanowi niezaleŝną opinię na temat projektu rządowego Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki 1. Jego konstrukcja podporządkowana jest konstrukcji dokumentu rządowego i obejmuje trzy podstawowe elementy ewaluacji. Po pierwsze, przeprowadzamy analizę poszczególnych priorytetów i przewidzianych działań. PoniewaŜ tzw. Załącznik do Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki nie został jeszcze poddany konsultacjom społecznym, trudno określić, czy przykładowe oddziaływania, dzięki którym cele zdefiniowane w poszczególnych priorytetach mają być osiągane, przełoŝą się bezpośrednio na dopuszczane przez Instytucje Pośredniczące i Instytucje WdraŜające działania 2. Drugim elementem opinii jest ewaluacja wskaźników zdefiniowanych dla przewidzianych działań i priorytetów. Wskaźniki te, jak naleŝy przypuszczać, będą słuŝyły nie tylko sprawozdawczości wobec Komisji Europejskiej, ale równieŝ znajdą swoje przełoŝenie na wskaźniki produktu i rezultatu oczekiwane od wnioskodawców. Określą zatem nie tylko jakich poziomów będą wymagały instytucje pośredniczące, ale przede wszystkim w jakich obszarach wprowadzony zostanie monitoring i obowiązek raportowania. Po trzecie, podnoszone są kwestie związane z wdraŝaniem Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki, przede wszystkim w kontekście wniosków z dotychczasowych doświadczeń wdraŝania Europejskiego Funduszu Społecznego w Polsce. Na koniec podejmujemy próbę sformułowania rekomendacji dotyczących zarówno samego programu jak i sposobów jego wdraŝania. 2. Ramy analizy Punktem wyjściowym dla tej analizy jest stwierdzenie, Ŝe niezaleŝnie od oddzielnie sformułowanych postulatów organizacji pozarządowych dotyczących współpracy między administracją a przedstawicielami III sektora, końcowymi odbiorcami działań finansowanych z Europejskiego Funduszu Społecznego są zagroŝeni bezrobociem, bezrobotni oraz wykluczeni społecznie. Jego głównymi celami są: zwiększanie dostępu do zatrudnienia, zapobieganie bezrobociu, zwiększanie stopnia aktywności zawodowej oraz wdraŝanie środków umoŝliwiających indywidualne wsparcie; wzmacnianie integracji społecznej osób defaworyzowanych oraz zwalczanie dyskryminacji; zwiększanie adaptacyjności pracowników i przedsiębiorstw; zwiększanie inwestycji w kapitał ludzki 3. W tym kontekście organizacje pozarządowe nie są waŝne per se, ale w roli usługodawcy. Usługa, o której mowa, moŝe mieć bardzo specyficzny charakter od bezpośrednich działań aktywizacyjnych, po badania, rzecznictwo i promocję. Jednak, tak jak dla większości organizacji 1 Tekst odnosi się do wersji projektu Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki przyjętego przez Radę Ministrów w dniu 31 maja 2006 r. W momencie jego powstawania tzw. Załącznik do Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki nie był udostępniony do konsultacji społecznych. Stąd tekst odnosi się do samego dokumentu Program Operacyjny Kapitał Ludzki. 2 Zgodnie z nowymi wytycznymi Komisji Europejskiej dotyczącej wymagań wobec dokumentów programowych umoŝliwiających wydatkowanie środków Europejskiego Funduszu Społecznego na poziomie krajowym, sam program operacyjny moŝe mieć charakter ramowy, podczas gdy szczegóły zawarte być mogą w załączniku, który nie podlega negocjacjom w Brukseli. Załącznik pełni funkcję zbliŝoną do wcześniejszego Uzupełnienia do Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich i podobnie jak on będzie przyjęty w formie rozporządzenia ministerialnego PoniewaŜ Program Operacyjny Kapitał Ludzki realizowany będzie przez kilka ministerstw oraz samorządy, instytucje te odpowiadają za przedłoŝenie propozycji dotyczących przynaleŝnych im działań, sposobu wdraŝania oraz szczegółowych celów i wskaźników. 3 Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego w sprawie Europejskiego Funduszu Społecznego (COM (2004) 493) za Program Operacyjny Kapitał Ludzki, str\n3 pozarządowych aktywnych w usługach rynku pracy, w roli końcowego odbiorcy tych działań naleŝy widzieć osobę zagroŝoną utratą pracy, bezrobotną lub juŝ wykluczoną społecznie. Stąd, przyjęta optyka koncentruje się wokół beneficjentów ostatecznych wszystkich działań, próbując odpowiedzieć na pytanie, na ile program przyczyni się do osiągnięcia tych głównych celów Europejskiego Funduszu Społecznego. Kierunki zmian W miarę jak w wyniku badań rośnie poziom wiedzy na temat realnych wymiarów problemów polskiego rynku pracy, moŝliwe jest projektowanie i stosowanie narzędzi coraz bardziej dopasowanych do potrzeb osób zagroŝonych bezrobociem, bezrobotnych oraz wykluczonych społecznie. Tak zwane grupy wysokiego ryzyka na rynku pracy oraz osoby, które bezpośrednio z uczestnictwa w rynku pracy zostały juŝ wyłączone, obejmują nie tyle kategorie określonych w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, co pojedyncze jednostki. Ich zbyt duŝa odległość od rynku pracy nie wynika z samego faktu, Ŝe są młodzieŝą, starszymi, kobietami, długotrwale bezrobotnymi czy niepełnosprawnymi, lecz z tego, Ŝe na poziomie indywidualnym, w ich społeczności lokalnej, z powodu wielowymiarowych uwarunkowań niemoŝliwe było do tej pory skuteczne i trwałe znalezienie zatrudnienia. Co bardzo istotne, trwałość naleŝy rozumieć nie w kategoriach jednego stałego miejsca pracy, lecz umiejętności elastycznego dostosowania się do zmieniających się potrzeb lokalnych pracodawców. Jeśli zatem działania pro-zatrudnieniowe mają być skuteczne, muszą stopniowo przyjmować zindywidualizowaną orientację na bezpośredniego beneficjenta. Muszą równieŝ być w pełnym sensie usługą zatrudnieniową, czyli prowadzić nie tylko do wzrostu tzw. zatrudnialności, ale przede wszystkim faktycznego zatrudnienia oraz realnej reintegracji społecznej 4. Jeśli zatem mowa o wzmocnieniu instytucjonalnym i poprawie efektywności działań na rynku pracy i w obszarze reintegracji społecznej, naleŝy skonstruować instrumenty stymulujące równoczesny rozwój publicznych i niepublicznych instytucji rynku pracy właśnie w tych dwóch kierunkach. Wyzwania rynku pracy Nie wydaje się być nadmiernie rygorystycznym stwierdzenie, Ŝe środki z Europejskiego Funduszu Społecznego słuŝyć powinny przede wszystkim wspieraniu tych, którzy samodzielnie nie są w stanie zmniejszyć swojej odległości od rynku pracy oraz wzmacnianiu procesu zmiany instytucjonalnej przeorientowania na zindywidualizowane podejście oraz koncentrację na zatrudnieniu (w tym: zatrudnieniu jako środka do reintegracji społecznej). Jeśli mowa o programie operacyjnym ujmującym działania w perspektywie , całą kwestię naleŝy postrzegać w kontekście wyzwań, jakie nieuchronnie pojawią się w ciągu najbliŝszych lat na rynku pracy. Wyzwania te to przede wszystkim: (1) stworzenie modelu społecznego sprzyjającego modelowi uczenia się przez całe Ŝycie (ang. Life Long Learning - LLL); (2) sprzyjanie przedłuŝenia okresu aktywności zawodowej (przeciwdziałanie dezaktywizacji) osób w grupach 50+ oraz 55+; (3) aktywizacja zawodowa osób zamieszkujących obszary wiejskie. 4 Jak wskazują badania jakościowe (FISE, 2005), paradoksalnie, wśród osób długotrwale bezrobotnych moŝna znaleźć takie, które ukończyły (równieŝ je współfinansując) kilka lub nawet kilkanaście programów szkoleniowych, co jednak w ostatecznym rozrachunku nie pozwoliło im zmienić na trwałe statusu na rynku pracy. 3\n4 (1) Model LLL obejmować musi całą ścieŝkę rozwoju osobistego, począwszy od szkoły (rola dla Szkolnych Ośrodków Kariery oraz doradców zawodowych), poprzez wsparcie w przypadku przepływów z zatrudnienia do zatrudnienia (rola HR) oraz z bezrobocia do zatrudnienia (rola doradców zawodowych i pośredników pracy w publicznych i niepublicznych słuŝbach zatrudnienia, agencjach pośrednictwa pracy i agencjach pracy tymczasowej). Taki spójny choć niekoniecznie zintegrowany model sprzyjałby nie tylko zwiększeniu mobilności pracowników i lepszemu ich dopasowaniu do wykonywanych zadań, ale przede wszystkim przewidziałaby bezrobociu wynikającemu z nieumiejętności zdiagnozowania własnych kompetencji i określenia potencjalnych pracodawców (umiejętność poruszania się po rynku pracy). Co istotne, taki model wymaga wysokich kompetencji wśród pracowników wszystkich jego segmentów. (2) Dane demograficzne wskazują, iŝ w ciągu najbliŝszego okresu programowania przybędzie około 2 mln pracowników w tej kategorii wiekowej. Dotychczasowa praktyka szerokiej dezaktywizacji 5 poprzez świadczenia przedemerytalne, wcześniejsze emerytury oraz emerytury pomostowe w obecnych warunkach demograficznych i nierównowagi fiskalnej po prostu nie moŝe być kontynuowana. Ci pracownicy powinny pozostać aktywnymi uczestnikami rynku pracy, co jednak przy relatywnie niskich kompetencjach (najniŝszy średni poziom wykształcenia wśród grup wiekowych) wydaje się utrudnione. Co więcej, ci właśnie pracownicy najniŝszą wagę przykładają do szkoleń (najniŝsza wśród grup wiekowych skłonność do ich samofinansowania 6 ). (3) Niewątpliwym wyzwaniem jest aktywizacja zawodowa osób zamieszkujących obszary wiejskie, w tym długotrwale bezrobotnych byłych pracowników PGR oraz tzw. wychodzących z rolnictwa. Obszary wiejskie mają równieŝ najwyŝszy poziom bezrobocia ukrytego, w tym bezrobocia wśród młodzieŝy (najniŝsza relacja rejestrujących się w urzędach pracy do bezrobotnych wg badań ankietowych BAEL). W tym kontekście najbardziej warty podkreślenia wydaje się fakt, iŝ choć w skali całego kraju problem ten jest duŝy, na poziomie gmin i powiatów brak jest najczęściej interesariuszy zdolnych realizować duŝe projekty, a specyfika i róŝnorodność problemów bywają bardzo duŝe nawet w przypadku dwóch sąsiadujących gmin. Stąd wdraŝanie programów skierowanych do takich beneficjentów musi być szczególnie precyzyjnie zaprojektowane 7. Konieczne jest równieŝ postrzeganie tych problemów w wymiarze dynamicznym, a nie tylko statycznych wskaźników napływów i odpływów z bezrobocia. Przykładowo, myśląc o trudnej sytuacji osób młodych wchodzących na rynek pracy, naleŝy mieć świadomość, Ŝe wyŝ demograficzny kwalifikujący się obecnie do ministerialnej i wskaźnikowej kategorii grupy wiekowej w ciągu najbliŝszych 7 lat w większości ją opuści, przesuwając się do ministerialnej i wskaźnikowej kategorii Młodzi długotrwale bezrobotni przestaną być młodymi wskaźniki napływu do bezrobocia i pozostawania bez zatrudnienia w tej kategorii zmaleją w sposób obiektywny, niezaleŝnie od tego, jakie działania na rynku pracy zostaną (czy nie) do tej grupy skierowane 8. 5 Średni odsetek osób aktywnych zawodowo w tej grupie wiekowej wynosi ok. 26% i jest najniŝszy w UE (poziom docelowy określany w strategii lizbońskiej to 50%), a średni wiek wyjścia z rynku pracy to ok. 54 lat dla kobiet i poniŝej 60 lat dla męŝczyzn. 6 Badanie Ustawicznego Szkolenia Zawodowego w Przedsiębiorstwach (Instytut Zarządzania, 2005). 7 Skutki nieuwzględnienia tych elementów widać przy wdraŝaniu działania 2.3 ZPORR, skierowanego do odchodzących z rolnictwa, gdzie w skali kraju generalnie brak jest wnioskodawców, a wnioski składane często nie spełniają podstawowych kryteriów (FISE, 2005). 8 Im mniej zresztą skutecznych i budzących zaufanie beneficjentów działań zostanie do tej grupy skierowanych, tym mniej z nich w ogóle zarejestruje się w urzędach pracy juŝ teraz, jak wynika z porównania danych BAEL i bezrobocia rejestrowanego, do PUP zgłasza się zaledwie co drugi młody bezrobotny (CASE, 2006). 4\n5 Kontynuując przykład długotrwale bezrobotnej młodzieŝy, w przyszłej perspektywie finansowej będziemy mieć zatem o wiele mniej widoczny problem obniŝenia się średniej wieku w grupie długotrwale bezrobotnych, co jako takie nie będzie wymagało szczególnych zabiegów ze strony instytucji rynku pracy, szczególnie po tzw. sukcesie z młodzieŝą w perspektywie finansowej Stąd określanie statycznych wskaźników realizacji celów generalnych w programie operacyjnym jest działaniem o charakterze pozornym. A na realizację działań pozornych wobec wyzwań rynku pracy nie moŝemy sobie po prostu pozwolić. Dotychczasowe doświadczenia a nowa perspektywa finansowa Choć projekty w ramach Sektorowego Programu Operacyjnego Rozwój Zasobów Ludzkich (SPO RZL) oraz Zintegrowanego Programu Operacyjnego Rozwoju Regionalnego (ZPORR) realizowane będą jeszcze przez półtora roku, juŝ teraz wyraźnych stało się wiele problemów na poziomie instytucjonalnym utrudniających osiąganie określonych w programach celów nawet na poziomie wyłaniania realizatorów i wydatkowania środków. Efektem wymagań formalnych, opóźnień w realizacji konkursów i podpisywaniu umów oraz niezabezpieczeni środków na schematy konkursowe w niektórych działaniach jest to, Ŝe zaledwie 3% organizacji pozarządowych udało się pozyskać środki w ramach EFS w latach , a tylko 10% w ogóle się o nie ubiegało 9. Liczby te są jeszcze bardziej przemawiające, jeśli się weźmie pod uwagę, Ŝe w 2004 roku 75% organizacji deklarowało chęć ubiegania się o środki europejskie 10, a celowe dotacje samorządowe i granty od innych instytucji stanowią średnio ok. 70% ich budŝetów 11. Zarówno administracja jak i środowiska pozarządowe włoŝyły bardzo wiele wysiłku w rozpoznanie procedur związanych z SPO RZL oraz ZPORR, nauczyły się wyszukiwać informacji niezbędnych do poprawnego złoŝenia wniosku oraz nawiązały kontakty z partnerami w realizacji i instytucjami wdraŝającymi. Potencjalni wnioskodawcy pozarządowi (w tym sektor w pełni komercyjny) dokonali analizy moŝliwości pozyskiwania środków oraz ocenili swoje szanse wobec wymagań i moŝliwości realizacyjnych. Tę odrobioną lekcję, wiedzę i doświadczenie naleŝy traktować jak kapitał, po obu zresztą stronach. Kapitał, który miał szansę bezpośrednio zaprocentować w nowym okresie programowania szybszym i mniej chaotycznym wdraŝaniem EFS. Proponowany nowy Program Operacyjny Kapitał Ludzki w znacznej mierze odchodzi od schematów utrwalonych dwu i półrocznym wdraŝaniem EFS. Określa 10 priorytetów, których nazwy bywają dezinformujące, tworzy instytucje pośredniczące, wyznacza nowe instytucje wdraŝające i przenosi cięŝar prowadzenia polityki społecznej współfinansowanej z EFS na regiony, które do tej pory nie miały w tym obszarze kompetencji. Za wydatkowanie 70% (w tym w priorytetach szczególnie istotnych z punktu widzenia zatrudnienia i integracji społecznej) odpowiedzialne będą samorządy województw, których doświadczenie w realizowaniu takich działań oraz współpracy z partnerami dialogu społecznego jest ograniczone. W tym kontekście, realizacja przewidzianych działań i osiągnięcie celów zaplanowanych w Programie Operacyjnym Kapitał Ludzki, będzie tym większym wyzwaniem. Kompleksowość i strategiczny wymiar dokumentu Co istotne, większość opisanych powyŝej zjawisk i uwarunkowań znajduje swoje odzwierciedlenie w diagnozie stanowiącej objętościowo główną część dokumentu. MoŜna jednak odnieść wraŝenie, Ŝe w wielu aspektach diagnoza nie ma przełoŝenia na priorytety i proponowane oddziaływania. Przykładowo, diagnoza wskazuje na słabość kadr administracji centralnej i lokalnej, 9 Badanie KLON/Jawor (2006), wyniki wstępne. 10 Badanie KLON/Jawor (2005). 11 Coroczne badania sektora organizacji pozarządowych przeprowadzane przez KLON/Jawor (badania.ngo.pl). 5\n6 na niedostateczną umiejętność analizy sytuacji lokalnej oraz niski poziom kooperatywności po stronie przedstawicieli władz samorządowych i słuŝb publicznych. Po stronie priorytetów i oddziaływań, znajduje się zatem wiele projektów kierowanych do tych kadr skoncentrowanych na poprawie kwalifikacji oraz rozszerzeniu kompetencji. Równocześnie obarcza się te same samorządy obowiązkiem wdroŝenia większości priorytetów, włączając w to priorytety kluczowe dla realizowania celów EFS. Jednym z fundamentalnych i wymaganych przez Komisję Europejską elementów dokumentu jest analiza SWOT, czyli silnych i słabych stron oraz szans i zagroŝeń. Kanoniczna analiza SWOT jest przede wszystkim analizą dynamiczną jej celem nie jest zaprezentowanie (czy teŝ syntetyczne przedstawienie w tabelce) charakterystyk wewnętrznych (silne i słabe strony) oraz uwarunkowań zewnętrznych (szanse i zagroŝenia). Chodzi o dostrzeŝenie czy szanse moŝna wykorzystać, a zagroŝeniom zapobiec, bo trafiają na nasze silne strony, czy teŝ wobec zagroŝeń stoimy praktycznie bezradni, a wykorzystanie szans uzaleŝnione jest od reform wewnętrznych i wyeliminowania istotnych słabości. Szanse i zagroŝenia naleŝy skonfrontować ze słabościami i silnymi stronami w celu określenia priorytetowych obszarów zmian i interwencji, umoŝliwiających osiągnięcie sukcesu wobec zdefiniowanych kryteriów. Późniejsze stworzenie wskaźników dla działań ma na celu umoŝliwienie monitoringu realizacji tego scenariusza zmian. Tymczasem, w programie operacyjnym brak w ogóle takiej dynamicznej refleksji nad odniesieniem charakterystyk wewnętrznych do uwarunkowań zewnętrznych. W samej analizie uwarunkowania zewnętrzne pojawiają się w charakterystyce czynników wewnętrznych (np. pozytywny klimat dla budowania partnerstwa publiczno-społecznego jest określany silną stroną w dziale Administracja publiczna i partnerstwo podczas gdy niska świadomość zdrowotna społeczeństwa jest zagroŝeniem w dziale Zdrowie ). Na podstawie tych zestawień trudno w związku z tym określić, co autorzy rozpatrywali jako obiekt czy teŝ obiekty analizy nie określono głównego interesariusza czy teŝ interesariuszy. Stąd trudno dyskutować na temat tego, czy analiza jest kompletna. Nie wiadomo czyje cechy naleŝałoby rozpatrzeć ani jakie aspekty zmieniającego się otoczenia naleŝy rozwaŝyć. Innym przykładem braków w wymiarze strategicznym jest kluczowa kwestia efektywności. Na poziomie celów ogólnych podkreśla się, jak istotnym jest zagadnienie skutecznego i taniego świadczenia usług dla osób bezrobotnych, proponując wiele obszarów działań zmierzających do modernizacji w tym kierunku. Jednak proponowane w tym samym dokumencie wskaźniki mają charakter ekstensywny (np. samo świadczenie usługi dla osoby bezrobotnej lub samo odbycie szkolenia przez pracowników przedsiębiorstw). Sugeruje to, Ŝe nawet na poziomie dokumentu tak strategicznego jak program operacyjny mamy do czynienia z problemem określenia wymiarów efektywności i jej wskaźników. Przede wszystkim jednak z diagnozy trudno wysnuć wnioski dotyczące obszarów szczególnej uwagi, co uzasadniałoby alokację środków pomiędzy priorytety. Wielokrotnie w dokumencie podkreśla się strategiczne podejście, polegające na koncentrowaniu środków w obszarach, gdzie zdiagnozowane zostały najbardziej palące problemy. Mimo to, analiza dokumentu jako całości powoduje, iŝ trudno określić jakie obszary zdiagnozowano jako najbardziej deficytowe (ani względem jakich kryteriów takie obszary dobierać na poziomie regionalnym) oraz jaka jest hierarchia celów. Chyba, Ŝe potraktować kwoty alokowane poszczególnym priorytetom jako implicité wskazanie na priorytety. Na przykład, diagnoza w Ŝaden sposób nie wskazuje, Ŝe aktywizacja obszarów wiejskich jest co najmniej osiem razy mniej istotna niŝ rozwój kadr administracji, jak wynikałoby z porównania przyznanych budŝetów kwot. Zatem, choć w dokumencie nietrudno znaleźć efektowne grafy eksponujące kompleksowość i elastyczność proponowanych rozwiązań, samo podejście strategiczne jest w znacznej mierze deklaratywne. 6\n7 3. Uwagi systemowe do Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki Program operacyjny Kapitał Ludzki będzie wdraŝany w inny sposób niŝ SPO RZL. Przede wszystkim, organizacyjnie dla kaŝdego priorytetu stworzona zostanie instytucja pośrednicząca, która odpowiada za wdraŝanie tego priorytetu. Instytucja pośrednicząca moŝe wyznaczyć zewnętrzną instytucję wdraŝającą lub sama pełnić tę funkcję. Choć twórcy dokumentu starali się wyraźnie określić za co będą odpowiadały instytucje wdraŝające, a za co instytucje pośredniczące, wprowadzenie dodatkowego rozróŝnienia niewątpliwie spowoduje wiele problemów. Na przykład jest priorytet dla którego instytucjami pośredniczącymi są jednocześnie dwa ministerstwa. Przede wszystkim, ocena merytoryczna wniosków odbywa się w instytucjach pośredniczących, podczas gdy podpisywanie umów oraz późniejsze rozliczenia mają miejsce z instytucją wdraŝającą. Doprowadzi to z całą pewnością do wydłuŝenia się okresów między złoŝeniem a początkiem realizacji projektów. RównieŜ na etapie rozliczeń z całą pewnością zaistnieją rozbieŝności co do standardów rozliczania oraz akceptowalności róŝnych form dokumentacji. Biorąc dodatkowo pod uwagę, Ŝe większość środków wydatkowana będzie na poziomie województwa, moŝna się spodziewać, Ŝe róŝnorodność quasi-formalnych standardów i metod będzie gigantyczna. Po drugie, przy takim sposobie wdraŝania tym bardziej uzasadnione staje się pytanie o kontroling finansowy. W obecnym okresie programowania uzasadnieniem dla okresowości konkursów (dramatycznie spowalniającym wydatkowanie środków, a przede wszystkim rozwiązywanie problemów społecznych) był brak kontroli nad przepływami finansowymi. PoniewaŜ SIMIK wciąŝ nie działa i nigdy nie był planowany do wdraŝania w regionach horyzontalnych programów operacyjnych takich jak PO Kapitał Ludzki, kwestia ta nabiera szczególnego znaczenia. Jeśli realizacja projektów ma przebiegać w sposób płynny, a beneficjenci nie mają być zmuszani by ze swoimi problemami poczekać następnych ileś miesięcy na zapewnienie finansowania, konieczny jest system stałego kontrolingu przepływu środków finansowych. Niczego takiego w programie operacyjnym nie ma, choć jest to niewątpliwie zagadnienie systemowe. Kolejną kwestią jest tryb oceny i kwoty dofinansowania. W obecnym okresie rozliczeniowym wprowadzono minimalne kwoty wnioskowanego dofinansowania zazwyczaj na poziomie euro. W Polskich warunkach są to czasem środki za duŝe do zaabsorbowania przez organizację pozarządową, szczególnie jeśli się weźmie pod uwagę dodatkowe kryterium oceny jakim była dwukrotność budŝetu za ubiegły rok jeśli wnioskodawca aplikował o więcej, jego wniosek był dyskwalifikowany ze względów formalnych. Najnowsze i jeszcze niekompletne badania wskazują, Ŝe w ten sposób z grupy potencjalnych wnioskodawców wyłączonych jest 50 do 70% organizacji pozarządowych, a z całą pewnością nie mogą o nie aplikować małe, nowopowstałe organizacje regionalne, nakierowane na skuteczne rozwiązywanie lokalnych problemów społecznych w skali mikro. W sytuacji, w której od momentu złoŝenia wniosku do momentu rozpoczęcia realizacji projektu mija od pół roku do kilkunastu miesięcy (ze względu na tury konkursów i całkowite odrzucanie wniosków, które nie spełniają niektórych wymogów formalnych), trudno równieŝ zapewnić ciągłość świadczenia usług dla beneficjentów jak teŝ rzetelną i celowa rekrutację. Konieczna wydaje się być zatem krótka ścieŝka dla niskonakładowych projektów oraz wprowadzenie instytucji grantu globalnego. Te dwie kwestie równieŝ mają charakter systemowy i równieŝ brak do nich odniesienia w programie operacyjnym. Istotną kwestią jest równieŝ określanie wymaganych poziomów minimalnych zdefiniowanych wskaźników. Na przykład obecnie poziom satysfakcji beneficjenta nie powinien być niŝszy niŝ 65% i co najmniej taki naleŝy zadeklarować we wniosku w innym przypadku zostanie on odrzucony ze względów formalnych. Potem, w trakcie realizacji projektu naleŝy poziom satysfakcji beneficjenta monitorować (to jest element umowy), lecz nie wiadomo co konkretnie stanie się, jeśli realizator 7\n8 zaraportowałby niŝszy niŝ deklarowany a priori odsetek zadowolonych uczestników. Odebrane zostaną mu dalsze środki? Będzie miał zwrócić te, które juŝ dostał? Kto sprawdzi wiarygodność i rzetelność przedstawianych raportów? Jakie dokładnie pytanie naleŝy zadać beneficjentom? Dekretowanie tego typy wskaźników ex ante w momencie składania wniosku prowadzi do powstawania papierowej rzeczywistości, która nie przyczynia się do poprawiania jakości świadczonych usług. Mimo to wprowadzenie systemu sucess fee, który umoŝliwiałby premiowanie programów o wysokiej skuteczności i efektywności kosztowej ex post, co mogłoby wyeliminować ten efekt, nie zostało przewidziane w programie operacyjnym. Najistotniejsze zagadnienie dotyczy jednak samych kryteriów oceny wniosków. Wielokrotnie zgłaszano zarzuty pod adresem wnioskodawców, Ŝe składają szablonowe projekty realizowane bez współpracy z potencjalnymi partnerami. Dotychczas ani innowacyjność ani współpraca i partnerstwo nie stanowiły dodatkowych kryteriów oceny wniosków. W programie operacyjnym przy kaŝdym priorytecie pojawia się oddziaływanie określano jako projekty innowacyjne i współpraca ponadnarodowa. Intencją autorów było włączenie działań, które do tej pory realizowane były głównie w ramach Inicjatywy Wspólnotowej EQUAL w tak zwany główny nurt oddziaływania Europejskiego Funduszu Społecznego. NiezaleŜnie od słuszności tej intencji, bez wprowadzenia nowego mechanizmu zachęt dla instytucji wdraŝających i ciał oceniających wnioski, projekty innowacyjne i współpraca będą marginalizowane. Są dwie przyczyny takiego stanu rzeczy. Po pierwsze, jeśli projekt realizowany miał być w partnerstwie, naleŝało to zilustrować dodatkowymi dokumentami i danymi na temat instytucji partnerskich, przysparzając tym samym pracy formalnej przy składaniu wniosków, nie otrzymując przy tym Ŝadnych dodatkowych punktów za współpracę z innymi interesariuszami. Wprost przeciwnie wiele komisji oceny projektów (KOP) sugerowało, Ŝe wnioski partnerskie są po prostu za trudne i wojewódzkie urzędy pracy nie chcą ryzykować finansowania takich projektów 12. Natomiast w przypadku projektów innowacyjnych, z punktu widzenia wnioskodawcy niosła za sobą zbędne ryzyko, Ŝe projekt nie zostanie dobrze zrozumiany, co moŝe doprowadzić do krzywdząco niskiej oceny 13. Wielokrotnie zaproponowanie nowej i nieznanej szeroko w Polsce metodzie terapii czy aktywizacji zawodowej wiązało się z zarzutem zawyŝania kosztów (wyŝsze koszty są naturalne przy projektach innowacyjnych). Zdarzało się równieŝ, Ŝe za KOP decydujące przyjmowały kryterium kosztu na beneficjenta, dyskryminując w ten sposób projekty zakładające bardziej intensywne oddziaływanie 14. Te doświadczenia wskazują, Ŝe tak długo jak nie zostaną stworzone te dwa dodatkowe wymiary oceny merytorycznej projektów, system będzie zniechęcał zarówno projekty innowacyjne jak i nawiązywanie i budowanie trwałych partnerstw. Bardzo duŝy wpływ na praktykę wdraŝania EFS w Polsce w najbliŝszym okresie programowania będzie miało przygotowanie samorządów województw zarówno merytoryczne jak i organizacyjne. Większość środków na aktywną politykę rynku pracy oraz działania reintegracyjne alokowana będzie właśnie tam. Samorządy mają na przykład za zadanie przygotować strategie wdraŝania po trzech priorytetów kaŝda i to w dziedzinach, którymi do tej pory nie musiały się zajmować. Patrząc na trudności obserwowane przy powstawaniu regionalnych programów operacyjnych, moŝna się spodziewać zarówno opóźnień jak i problemów merytorycznych w tym zakresie. 12 Wywiady na potrzeby badania FISE (2005). 13 Wywiady na potrzeby badania FISE (2005). 14 Za przykład niech posłuŝy projekt z jednego z województw, w którym intensywne szkolenie w zakresie fryzjerstwa (z internatem) w wymiarze 60 godzin w tygodniu przegrało konkurencję z projektami kursów językowych czy komputerowych (w standardowym wymiarze kilku godzin w tygodniu) ze względu na zbyt wysoki koszt na beneficjenta. Nie wzięto pod uwagę, Ŝe koszt na godzinę był zdecydowanie niŝszy, a wpływ na zatrudnialność nieporównywalnie wyŝszy (badania FISE, 2005). 8\n9 4. Cele, działania, wskaźniki Głównym celem horyzontalnym programu operacyjnego jest wzrost poziomu zatrudnienia i spójności społecznej. Poza tym, zgodnie z dokumentem, program ma się przyczyniać do realizacji celu przeciwdziałanie marginalizacji regionów w zakresie rozwoju społecznego oraz do celu wsparcie obszarów wiejskich. Dla tych głównych celów przewidziano dwa wskaźniki miar ich realizacji: zatrudnienie osób w wieku produkcyjnym (15-64 lata) oraz relatywna stopa ubóstwa (w podziale na kobiety i męŝczyzn oraz grupy wiekowe). JuŜ na etapie celów i miar tak ogólnych moŝna byłoby postawić co najmniej dwa pytania. Po pierwsze, jakie poziomy zatrudnienia oraz stopy ubóstwa stanowią cel tego programu. Ironizując, jeśli chodzi tylko o zwiększenie pierwszego i zmniejszenie drugiego, przy uŝyciu ponad 6 miliardów euro cel ten na pewno zostanie osiągnięty. Tymczasem dokument nie określa nawet poziomów początkowych. Po drugie, pojęcie spójność społeczna obejmuje nie tylko osoby do 64 roku Ŝycia enigmatyczne stwierdzenie o mierzenie relatywnej stopy ubóstwa w grupach wiekowych bez ich określania pozwala zaniedbać kwestię ubóstwa wśród dzieci i osób w wieku emerytalnym. Osoby te najbardziej bezbronni i bezradni członkowie społeczeństwa zdane są obecnie w duŝej mierze na pomoc rzeczową i doŝywianie w organizacjach pozarządowych, która tylko w części odbywa się poprzez kontraktowanie usług publicznych przez OPS-y i PCPR-y. Nie naleŝy podejrzewać, Ŝe intencją twórców projektu było wyłączenie osób starszych i dzieci z polityki spójności realizowanej w najbliŝszych latach w Polsce. Trzeba mieć jednak świadomość, Ŝe w praktyce administracja państwowa realizuje tylko cele wyraŝone w dokumentach oficjalnych, a pominięcie jakiejś grupy docelowej w takich sytuacjach skutkuje po prostu trwałym wykluczeniem z działań. Program operacyjny jako dokument miał w swojej koncepcji być moŝliwie ogólny, pozwalając na daleko idącą elastyczność w siedmioletnim (a de facto, ze względu na zasadę n+2 dziewięcioletnim) okresie wdraŝania. Nie powinno to jednak prowadzić do tak daleko idącej nieprecyzyjności stwarzającej precedens wykluczania z działań w ramach polityki społecznej. Cel główny doprecyzowany został w pięciu celach kierunkowych. RównieŜ dla kaŝdego z nich określono wskaźniki realizacji. PoniewaŜ jednak zarówno cele jak i wskaźniki mają bezpośrednie przełoŝenie na zawartość poszczególnych priorytetów, ich szczegółowa analiza znajduje się przy kolejnych priorytetach. NajwaŜniejszą jednak kwestią ogólną związaną z celami i działaniami są kwoty na nie przeznaczane oraz to na jakim poziomie administracyjnym konkretne działania będą realizowane. Wykres (1) poniŝej przedstawia proporcję środków w ramach EFS w podziale na poszczególne priorytety. Na wykresie (2) na Ŝółto oznaczono te priorytety, gdzie w samej treści programu operacyjnego organizacje pozarządowe przewidziane są albo jako potencjalni wnioskodawcy, albo jako bezpośredni beneficjenci. Wykres (3) przedstawia priorytety w tym samym układzie, wskazując na poziom wdraŝania zakreskowane obszary to priorytety wdraŝane na poziomie regionalnym przez samorządy województw. 9\n11 Jak widać, zasadniczo organizacje uwzględnione zostały w większości planowanych priorytetów, co jest spójne z fundamentalnym stwierdzeniem o poszukiwaniu partnerów i poszerzaniu kręgu usługodawców o podmioty niepubliczne. W tym kontekście jednak duŝe wątpliwości moŝe budzić Priorytet VIII Regionalne kadry gospodarki (zaznaczony kolorem ciemniejszym). Z jakiegoś powodu autorzy programu operacyjnego uznali, Ŝe pracownicy organizacji pozarządowych (nie tylko takich, które swoje działania wiąŝą z usługami reintegracyjnymi i rynku pracy) nie powinni być beneficjentami działań podnoszących konkurencyjność regionu poprzez dostosowanie się do potrzeb regionalnej strategii rozwoju. NaleŜy podkreślić, Ŝe organizacje pozarządowe prowadzą nierzadko działalność gospodarczą, tworząc miejsca pracy są nimi przecieŝ i kluby sportowe i ochotnicze straŝe poŝarne. czy spółdzielnie socjalne. Nie chodzi tak naprawdę o to, czy profesjonalny klub sportowy prowadzony przez fundację powinien zostać umieszczony w obszarze działań podnoszących konkurencyjność w zgodzie z regionalną strategią rozwoju. Istotne jest, dlaczego przy tym akurat działaniu podmioty pozarządowe zostały wyłączone, niezaleŝnie od charakteru prowadzonej działalności. Podobny argument moŝna byłoby rozwinąć w przeciwnym kierunku. Jeśli podmiot kodeksu spółek handlowych, spółka cywilna albo zarejestrowana działalność gospodarcza chciałaby z poczucia misji realizować bez zysków działania na rzecz osób bezrobotnych i wykluczonych społecznie, nie jest uprawniona do złoŝenia takiego wniosku (moŝe być tylko ewentualnie podwykonawcą). Jeśli się weźmie pod uwagę bardzo rzetelne rozliczanie kosztów i dokumentów finansowych przez instytucje wdraŝające, w dobie mówienia o społecznej odpowiedzialności biznesu i budowania szerokich koalicji lokalnych na rzecz rozwiązywania problemów społecznych jest to ze strony wybór dziwiący. Najistotniejszym przesłaniem tego zestawienia jest jednak spostrzeŝenie, Ŝe głównym partnerem dla organizacji pozarządowych w projektach aktywizacyjnych czyli tych najistotniejszych dla osób bezrobotnych i wykluczonych społecznie są samorządy województw. Natomiast dotychczasowo, 11\n12 ze względu na to, Ŝe udział organizacji pozarządowych był de facto moŝliwy tylko w działaniach 1.1, 1.4, 1.5 oraz 1.6 SPO RZL, głównym partnerem dla sektora było Ministerstwo Pracy i Polityki Społecznej. Przenoszenie cięŝaru wdraŝania programów aktywizacyjnych na regiony, oznacza, Ŝe zarówno instytucje samorządowe jak i organizacje pozarządowe będą musiały ponownie pokonać wszystkie trudności komunikacyjne, które juŝ raz zostały pokonane na przykład na linii NGO-sy MPiPS. Priorytet I Zatrudnienie i integracja społeczna WdraŜany przez ministerstwo właściwe do spraw pracy priorytet ten ma na celu podniesienie potencjału instytucjonalnego słuŝb zatrudnienia oraz słuŝb społecznych, a takŝe upowszechnienie nowych, ogólnopolskich i ponadregionalnych programów wspierających zatrudnienie i integrację społeczną. Idee fix tego priorytetu to realizacja projektów wprowadzających nowoczesne rozwiązania organizacyjne w instytucjach rynku pracy. Jakkolwiek słuszne są działania na rzecz poprawy kompetencji i systemów zarządzania w publicznych słuŝbach zatrudnienia oraz słuŝbach społecznych, naleŝy właściwie określić jakie cele, którym te działania mają słuŝyć. Tymczasem w uzasadnieniu realizacji tego priorytetu trudno doszukać się stwierdzeń opisujących model rynku usług zatrudnieniowych, do którego mamy zmierzać. Wiadomo, Ŝe ma pojawić się system informatyczny jak wynika z innych źródeł system wspólny dla usług rynku pracy i słuŝb społecznych. Wiadomo, Ŝe mają się pojawić projekty informacyjno-promocyjne z zakresu równości szans, mobilności i przekwalifikowań, lecz w całym projekcie nie ma ani słowa o jednym z największych wyzwań dla wszystkich aktorów rynku pracy, czyli wprowadzeniu elastycznego modelu płac i kosztów pracy sprzyjających zatrudnieniu, tzw. flexicurity. Jest to zresztą jedyna Europejska Wytyczna Na Rzecz Zatrudnienia, która została pominięta przy tworzeniu programu operacyjnego. Dokument taki, jak program operacyjny nie musi tworzyć, ani przedstawiać wizji rozwoju rynku pracy i integracji społecznej. Powinien jednak albo wyznaczać, albo odnosić się do dokumentów programowych w tej dziedzinie. Na poziomie operacyjnym, pozostaje pytanie, czy sformułowanie instytucje rynku pracy w programie operacyjnym rozumiane jest tak, jak w ustawie o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy z 2004r., czy teŝ w jakiś inny sposób. Gra idzie oczywiście o to, czy organizacje pozarządowe aktywne w obszarze usług rynku pracy będą mogły się ubiegać o wsparcie własnego rozwoju w tym priorytecie. Przykładowo: czy organizacja pozarządowa zatrudniająca doradców zawodowych będzie mogła ich oddelegować na studia podyplomowe dofinansowywane z EFS w sytuacji, w której dotychczas uczestników rekrutowano tylko spośród pracowników PUP i WUP. Czy organizacja pozarządowa moŝe się ubiegać o sfinansowanie swojego systemu informatycznego albo program umacniania sieci partnerskich? Czy dopuszczalnymi projektami partnerstwa są tylko z równoczesnym udziałem administracji publicznej, partnerów społecznych i organizacji pozarządowych czy konieczny jest udział w kaŝdym z projektów przedstawicieli tych wszystkich stron? Na te wszystkie pytania odpowie dopiero załącznik. Warto równieŝ podkreślić, Ŝe w priorytecie o nazwie zatrudnienie i integracja społeczna takie działania realizowane będą de facto jedynie przez projekty nakierowane na rzecz społeczności romskiej oraz grup społecznych doświadczających szczególnych trudności na rynku pracy, których wsparcie z poziomu centralnego jest bardziej uzasadnione. Z tego punktu widzenia nazwa priorytetu jest bardzo dezinformująca. Jeśli wziąć pod uwagę, Ŝe program operacyjny zasadniczo róŝni się w konstrukcji od obznajomionego juŝ SPO RZL, wprowadzanie priorytetów o nazwie odbiegającej daleko od meritum utrudni organizacjom pozarządowym pozycjonowanie się na nowej mapie projektów. 12\n13 DuŜe wątpliwości budzą równieŝ wskaźniki realizacji tego priorytetu. Są nimi: (1) dynamika odsetka osób, które w roku poprzednim poszukiwały pracy korzystając z usług PUP i w roku sprawozdawczym pracowały zawodowo; Wskaźnik ten nie mówi nic o efektywności słuŝb zatrudnienia znalezienie zatrudnienia moŝe się odbyć niezaleŝnie od pomocy czy wsparcia ze strony publicznych, czy niepublicznych instytucji rynku pracy. W ewaluacjach działań 1.2 i 1.3 za lata odsetek osób, które znalazły pracę dzięki programowi aktywizacyjnemu wynosił zaledwie ok. 30% (wobec ok. 50% zatrudnionych w sześć miesięcy po zamknięciu realizacji projektów). (2) wskaźnik efektywności mierzony jako udział osób bezrobotnych w danym miesiącu w grupie wciąŝ bezrobotnych pół roku później, którym nie zaoferowano Ŝadnego wsparcia; Udzielenie wsparcia per se nie jest równoznaczne z efektywnością. Stąd zastosowanie wskaźnika ekstensywnego, mierzącego tylko w gruncie rzeczy ilość świadczonych usług doprowadzi w sposób nieunikniony do obniŝenia ich jakości i tym samym obniŝenia efektywności działania instytucji rynku pracy. Tego efektu dałoby się uniknąć tylko przy realnym i powszechnym wdroŝeniu precyzyjnych i sensownych standardów jakości usług rynku pracy, co z całą pewnością nie ma na razie miejsca. (3) wskaźnik satysfakcji klientów PUP i pomocy społecznej. Tu kluczową słabością wskaźnika jest określenie kto i kiedy ma satysfakcję klientów mierzyć, oraz jakie pytania zostaną im zadane. NaleŜy równieŝ podkreślić, Ŝe beneficjenci urzędów pracy i ośrodków pomocy społecznej najczęściej nie wiedzą, jakie są ich prawa nie zapoznają się z regulaminem placówki ani przysługującymi im przywilejami. Stąd globalna, średnia ocena ich satysfakcji jest bardzo słabą miarą. Podsumowując, Priorytet I koncentruje się na wzmocnieniu słuŝb zatrudnienia i słuŝb społecznych naleŝy mieć nadzieję, Ŝe równieŝ niepublicznych. Mimo nazwy zatrudnienie i integracja społeczna, projekty zmierzające do aktywizacji i reintegracji moŝna będzie realizować tylko w przypadku grup, dla których działania powinny być realizowane na szczeblu centralnym. Dobrym kierunkiem jest stymulowanie współpracy między słuŝbami zatrudnienia i słuŝbami społecznymi naleŝy mieć nadzieję, Ŝe faktycznie takie działania zostaną rozpisane w ramach tego priorytetu. Natomiast wskaźniki mają charakter ekstensywny lub są nieadekwatne, naraŝając tym samym cały priorytet na ryzyko skierowania środków na projekty o charakterze pozornym. Priorytet II Rozwój zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw WdraŜany przez ministerstwo właściwe dla spraw pracy Priorytet II koncentruje się na Rozwoju zasobów ludzkich i potencjału adaptacyjnego przedsiębiorstw nie stwarza zbyt wielu moŝliwości dla projektów inicjowanych przez organizacje pozarządowe. Jego celem jest wsparcie rozwoju kadr poprzez stymulowanie inwestycji w kapitał ludzki oraz poprawa jakości i dostępności usług szkoleniowo-doradczych. MoŜna jednak spytać, dlaczego tworzyć osobny priorytet dla przedsiębiorców, jeŝeli tzw. cele biznesowe są identyczne z komponentem instytucjonalnym w Priorytecie I oraz całym priorytetem IV o nazwie dobre państwo. Skoro celem jest promowanie i wdraŝanie nowych form i metod organizacji pracy, planowania strategicznego oraz outsourcingu, czyli na metodach, dlaczego priorytety mają rozróŝniać kto jest potencjalnym beneficjentem tych działań? Logika funkcjonowania administracji publicznej ma się przecieŝ coraz bardziej zbliŝać do profesjonalizacji i korporacjonizmu w dobrym znaczeniu tego słowa. W pewnym sensie, realia rynku usług szkoleniowych i doradczych w Polsce sugerują, Ŝe najczęściej realizatorami tych działań będą ci sami specjaliści z tych samych firm. Drugim aspektem tego priorytetu jest to, Ŝe nie odpowiada on generalnym, horyzontalnym wyzwaniom rynku pracy. Mowa o podnoszeniu adaptacyjności i kwalifikacji pracowników, lecz bez określenia preferowanych grup wsparcia (czyli tych najbardziej zagroŝonych utratą pracy). Mowa 13\n14 o rozwoju rynku usług szkoleniowych i doradczych, lecz bez ustawienia tego w optyce jakiegokolwiek całościowego modelu kształcenia ustawicznego (LLL). Mowa o tworzeniu i rozwoju istniejących instytucji świadczących usługi na rzecz rozwoju, w tym na obszarach wiejskich, lecz bez modelu wspierającego rozwój mikroprzedsiębiorstw i małych firm. Jeśli chodzi o wskaźniki realizacji projektu, zdefiniowano następujące: (1) liczba nowoutworzonych powiązań kooperacyjnych; Po raz kolejny wskaźnik ma charakter wybitnie ekstensywny, nie wspominając nic o jakości ani o produktywności tych powiązań. (2) zwiększenie liczby pracowników przedsiębiorstw korzystających ze szkoleń e-learningowych z 4% obecnie do 10 % w 2013 roku; Jest to jedyny wskaźnik w całym dokumencie, który podaje poziomy - początkowy i docelowy. Pytanie brzmi jednak, czy na obecnym etapie w Polsce jest potrzeba na aŝ tak wysoki udział szkoleń e-learningowych. Dotychczasowe doświadczenia i badania z innych krajów pokazują, Ŝe wprowadzenie tego rozwiązania umoŝliwia przedsiębiorcom obcięcie budŝetów szkoleniowych, a nie objęcie programami większej liczby pracowników. Promując e-learning per se, a nie szkolenia z ewentualnym wsparciem dla projektów stosujących nowoczesne technologie, trzeba liczyć się z takim ryzykiem. (3) trzy kolejne wskaźniki określające wpływ na pracowników i przedsiębiorstwa w sześć miesięcy po zakończeniu realizacji projektu. Definiowanie takich wskaźników jest równoznaczne ze zmuszaniem przedsiębiorców do ujawniania informacji waŝnych ze strategicznego punktu widzenia nie tylko na etapie składania wniosków, ale równieŝ po zakończeniu realizacji projektów. NaleŜy równieŝ podejrzewać, Ŝe ministerstwo nie będzie wdraŝało tego priorytetu bezpośrednio, lecz powierzy to zadanie Państwowej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, która uwaŝana jest za najmniej kooperatywną i najbardziej wymagającą ze wszystkich dotychczasowych instytucji wdraŝających. Podsumowując, priorytet zakłada wsparcie przede wszystkim dla juŝ zatrudnionych, nie kierując go w kierunku zagroŝonych utratą pracy. Celem jest wsparcie rozwoju sektora usług doradczych i szkoleniowych, którego rozwój jest w Polsce bardzo nierównomierny (koncentrując się głównie w duŝych aglomeracjach), co podyktowane jest umiejscowieniem popytu. Pytaniem fundamentalnym jest to, czy te przewidziane ponad 672 mln euro trafią rzeczywiście do małych firm z potencjałem rozwojowym, czy teŝ jak to było dotychczas w działaniu 2.3 SPO RZL większość puli przechwycona zostanie przez dobrze zorganizowane większe przedsiębiorstwa. Priorytet III Wysoka jakość edukacji Cel główny priorytetu, dla którego instytucją pośredniczącą jest Ministerstwo Edukacji, zdefiniowano jako podwyŝszanie jakości i efektywności kształcenia i szkolenia odpowiadających warunkom gospodarki opartej na wiedzy. JuŜ na tym etapie moŝna mieć wątpliwości merytoryczne, poniewaŝ zasadniczo wymierne i programowalne potrzeby rynku pracy zastąpione zostały luźnym formalnie konceptem gospodarki opartej na wiedzy. W sposób bezpośredni realizacja celu ma prowadzić do stworzenia rozwiązań systemowych, lecz obszary tych rozwiązań nie są doprecyzowane nie chodzi w kaŝdym razie o model uwzględniający kształcenie ustawiczne, poniewaŝ jeśli chodzi o kwalifikacje kadr działania nakierowane mają być na nauczycieli oraz zarządzanie i komercjalizację prac badawczo-rozwojowych. Oddziaływanie w ramach priorytetu ma być skoncentrowane na tworzeniu i doskonaleniu programów nauczania (w tym: programów innowacyjnych i nakierowanych na przedsiębiorczość) 14\n15 oraz na instytucjonalne wsparcie systemu oświaty w Polsce ( usprawnienie systemu finansowania, zarządzania, oceny, monitoringu i kontroli pracy instytucji edukacyjnych oraz jakości świadczonych przez nie usług ). W priorytecie przewidziano bardzo wiele działań mających na celu zintensyfikowanie współpracy między jednostkami edukacyjnymi a innymi interesariuszami (przedsiębiorcy, szkoły wyŝsze). Na realizację priorytetu przewidziano bardzo wysokie kwoty (ponad 1129 mln euro) i trudno określić, na które z tych oddziaływań moŝna alokować środki podobnej wysokości. Prawdopodobnie pod określeniem stworzenie warunków oraz promocja wysokiej jakości kształcenia zawodowego i ustawicznego moŝna rozumieć dofinansowania i stypendia dla osób pragnących podnosić swoje kwalifikacje. W programie nie przewidziano jednak jak na razie wprost stypendiów pozwalających na kontynuowanie edukacji na wyŝszych poziomach, a wskaźniki które zdefiniowano mają zmierzać w kierunku zwiększenia studentów kierunków priorytetowych wśród wszystkich studentów oraz zatrudnienie absolwentów wg poziomów wykształcenia. NiezaleŜnie od obecnej w diagnozie oceny, Ŝe potrzeba w Polsce więcej inŝynierów barierą nie są zazwyczaj niewystarczające kwalifikacje maturzystów, lecz brak środków finansowych (szczególnie u kandydatów z obszarów wiejskich) oraz zbyt mała świadomość korzyści z wyŝszego poziomu wykształcenia. O ile moŝna przyjąć, Ŝe edukacja na temat przedsiębiorczości jest w stanie częściowo (jedynie!) ten problem przezwycięŝyć, to program operacyjny nie proponuje Ŝadnych metod systemowego rozwiązania problemu braku środków finansowych. Przy czym, przy tego typu postulatach, naleŝy w szczególnie rozwaŝny sposób zaprojektować mechanizm dystrybucji środków, aby uniknąć sytuacji, w której uczelnie wyŝsze ze środków unijnych finansują swoich studentów płatnych. Przy tak zdefiniowanych wskaźnikach trudno równieŝ mówić o spójności między celami a miarami ich realizacji kierując swoje działania głównie do szkół i instytucji edukacyjnych trudno wpłynąć na zmianę postaw i sytuacji uczniów. Jak wskazuje diagnoza, w Polsce mamy do czynienia z duŝymi potrzebami edukacyjnymi, a stworzenie systemu kształcenia ustawicznego oraz zniwelowanie róŝnic w poziomie edukacji między aglomeracjami a obszarami wiejskimi stanowią najbardziej palące wyzwania najbliŝszych lat. Jednak ten priorytet w zasadzie na nie nie odpowiada. Stanowiąc łącznie 12,17% budŝetu, poprzez nieskoordynowanie i brak strukturalnego, strategicznego podejścia, będzie miał marginalny wpływ na sytuację na rynku pracy. Priorytet IV Dobre państwo Dla tego priorytetu wyznaczono dwie instytucje pośredniczące (ministerstwo pracy i ministerstwo spraw wewnętrznych i administracji) i ma na celu wzmacnianie zdolności polskiej administracji do wypełniania swoich funkcji w nowoczesny i partnerski sposób. Diagnoza prawidłowo określa podstawowe słabości w nieumiejętności planowania strategicznego w dłuŝszym horyzoncie czasowym, brak rzetelnych analiz lokalnych (zestawienie statystyk nie jest analizą). Jednak same cele priorytetu mają być realizowane poprzez na pierwszym miejscu diagnozę kondycji administracji publicznej w celu dopasowanie odpowiednich instrumentów wsparcia do realnych potrzeb sektora. Wbrew temu, jest to jeden z najbardziej rozbudowanych priorytetów - jeśli chodzi o doprecyzowanie sposobów oddziaływania. Organizacje pozarządowe zostały uznane w tym priorytecie za partnerów administracji publicznej, a autorzy zdiagnozowali, Ŝe równieŝ w trzecim sektorze moŝna mówić o niewystarczających zasobach i kwalifikacjach, co uzasadnia skierowanie działań równieŝ do usługodawców pozarządowych. Jednak sposób realizacji tych oddziaływań budzi wątpliwości. Na przykład trudno sobie wyobrazić projekt EFS, który prowadziłby do zwiększenia udziału przedstawicieli organizacji pozarządowych 15\n16 w ciałach dialogu społecznego. Teraz ich obecność czy raczej absencja są konsekwencją świadomej decyzji wójtów, starostów i wojewodów, aby przedstawicieli trzeciego sektora do tych ciał nie powoływać. Oczywiście, być moŝe w niektórych regionach jest to kwestia braku informacji i w tym celu moŝna dofinansować organizację targów, a w innych regionach moŝe być to kwestia nieznajomości prawa i w tym celu moŝna dofinansować dodatkowe kursy z prawa administracyjnego dla wójtów, starostów i wojewodów, jednak systemowo absencja organizacji pozarządowych związana jest z brakiem woli po stronie administracji. Trudno sobie równieŝ wyobrazić uzasadnienie dla wydatkowania środków EFS na aktywizację obywateli i ich szersze włączenie w procesy dialogu z władzą i administracją publiczną, szczególnie na poziomie lokalnym i regionalnym. Największe wątpliwości budzi jednak stwierdzenie o profesjonalizacji działań organizacji pozarządowych. Jeśli trzeci sektor ma być partnerem dla administracji, moŝna sobie wyobrazić obszary wsparcia, w których zarówno administracja jak i organizacje pozarządowe odnotowują deficyty. Podzielenie działań według kryteriów merytorycznych i wspólne ubieganie się o dofinansowanie przez instytucje publiczne i niepubliczne sprzyjałoby tworzeniu relacji partnerskich i wzajemnemu poznawaniu się. Jeśli jednak planuje się część środków przeznaczyć na dofinansowanie administracji publicznej, a resztę na potrzeby trzeciego sektora, doprowadzi się do wzmocnienia postaw rywalizacyjnych. Administracja nie będzie musiała współpracować z partnerami społecznymi, bo finansowanie jej potrzeb będzie zabezpieczone w osobnych działaniach. Organizacje pozarządowe natomiast będą między sobą rywalizować o to, które z nich mają uzyskać środki na wzmocnienie kadr i systemu zarządzania. PoniewaŜ priorytet wdraŝany jest centralnie, organizacje z aglomeracji oraz duŝe fundacje i stowarzyszenia będą miały niewątpliwą przewagę nad małymi przy wnioskowaniu o dofinansowanie i w przypadku sektora pozarządowego powtórzony zostanie scenariusz wypychania z jakim mieliśmy do czynienia przy obecnie realizowanych programach, na przykład w działaniu 2.3 SPO RZL. MoŜna zaryzykować stwierdzenie, Ŝe mimo niewątpliwych potrzeb, sektor w wyniku tych oddziaływań ma szansę ucierpieć, a nie się wzmocnić. Zastanawiające są równieŝ wskaźniki realizacji tego priorytetu: (1) liczba jednostek administracji publicznej, które wprowadziły usprawnienia zarządcze w zakresie organizacji i funkcjonowania; Podobnie jak w przypadku priorytetu I, jest to wskaźnik ekstensywny, który nie określa ani poziomu docelowego, ani minimalnych standardów. MoŜna sobie natomiast wyobrazić bardzo wiele firm konsultingowo-doradczych zainteresowanych podwykonawstwem w takich projektach. (2) odsetek osób pozytywnie oceniających jakość i terminowość świadczonych usług; Podobnie jak w przypadku priorytetu I - kto, gdzie i jak będzie mierzył satysfakcję klientów i w jaki sposób oceniać naleŝy terminowość? Czy faktycznie kryterium powinno być ile trwała dana procedura w odniesieniu do wyznaczonego standardu, czy teŝ po prostu czas trwania? Bardziej efektywne urzędy nie będą miały zachęty do modernizacji, co spowoduje obniŝenie dynamiki całego procesu poprawiania efektywności administracji publicznej. (3) wskaźnik partycypacji społecznej w realizacji zadań publicznych. Jest to prawdopodobnie jeden z najbardziej zadziwiających wskaźników w całym programie operacyjnym. Czy z tego, Ŝe praktycznie wszystkie działania na rzecz bezdomnych w Polsce prowadzą organizacje pozarządowe naleŝy wnioskować, Ŝe polityka państwa w tym zakresie jest sensowna i dobrze realizowana? Czy z tego, Ŝe część usług jest współfinansowana przez osoby bezrobotne czy zagroŝone marginalizacją naleŝy wysnuwać wniosek o adekwatności instrumentów polityki społecznej? W wielu regionach organizacje pozarządowe mogą liczyć co najwyŝej na kontraktowanie usług, poniewaŝ postawa administracji praktycznie uniemoŝliwia bliŝszą współpracę i partnerstwo. Nie znaczy to jednak, Ŝe zwiększenie zakresu kontraktowania usług w tych regionach świadczy o poprawie sytuacji więcej pieniędzy na aktywizację 16\n17 zawodową i integrację społeczną prowadzi w prostej linii do zwiększonego kontraktowania, w tym do organizacji pozarządowych. Podsumowując, priorytet Dobre państwo moŝe mieć bardzo niejednoznaczny wpływ na rozwój organizacji pozarządowych, współpracę z administracją publiczną oraz moŝliwości wspólnego wspierania osób bezrobotnych i wykluczonych. Priorytet V Profilaktyka i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa Dla priorytetu Profilaktyka i poprawa stanu zdrowia społeczeństwa instytucją pośrednicząca ma być ministerstwo zdrowia, a przeznaczono na niego łącznie niecałe 106 mln euro. Jego cele są bardzo ambitne i obejmują podniesienie potencjału zdrowia, zapobieganie chorobom zawodowym oraz optymalizacja zarządzania zasobami kadrowymi słuŝby zdrowia. MoŜna mieć wątpliwości czy przy takich nakładach finansowych moŝna osiągnąć chociaŝ jeden z tych celów. Wskaźniki obejmują m.in. obniŝenie absencji chorobowej, co stoi w jednoznacznej sprzeczności ze zwiększeniem działań profilaktycznych. W przypadku śmiertelnych chorób przewlekłych (np. rak), brak właściwej profilaktyki oznacza wysoką śmiertelność, lecz relatywnie niską absencję. Profilaktyka prowadząca do wcześniejszej diagnozy oznacza zastosowanie długotrwałej terapii, po której moŝliwy jest powrót w pełni sprawnego pracownika do pracy. Absencja liczona jako liczba dni zwolnienia chorobowego w ciągu roku musi wzrosnąć. Abstrahując od tego przykładu, obecnie wskaźnik absencji kształtuje się na poziomie ok. 18 dni w roku 2003 i ponad 36 dni w roku trudno przyjąć, Ŝe ten wzrost związany jest ze wzrostem zachorowalności na choroby wymagające profilaktyki. Nawet jeśli za część tego wzrostu odpowiadać moŝe cięŝka zima lub epidemia grypy, w znacznej części te nieobecności to raczej zwolnienia lekarskie na kilka dni niŝ faktyczne choroby. W istocie zatem wracamy do pytana o priorytety: czy jest to ten cel, na którym teraz naleŝy się koncentrować? Przeznaczenie zaledwie 1,51% budŝetu programu operacyjnego zdaje się wskazywać, iŝ równieŝ zdaniem autorów projektu nie jest to cel najwaŝniejszy. Priorytet VI Rynek pracy otwarty dla wszystkich oraz promocja integracji społecznej Celem tego priorytetu jest podniesienie poziomu aktywności zawodowej i zatrudnienia oraz zapewnienie równego dostępu do zatrudnienia wszystkim osobom doświadczającym dyskryminacji na rynku pracy. WdraŜany będzie na poziomie regionalnym przez samorządy województw lub wybrane przez nie instytucje wdraŝające i stanowi łącznie 36,5% całego programu operacyjnego, co jest równowaŝne 3,4 mld euro w latach czyli mniej więcej tyle samo środków ile dostępnych było średniorocznie na działania aktywizacyjne w perspektywie finansowej Od strony praktycznej naleŝy patrzeć na ten priorytet jako następcę działań od 1.2 do 1.6 w ramach SPO RZL. W przeciwieństwie jednak do poprzednika, w ramach priorytetu VI nie zostaną określone grupy docelowe. Zgodnie z uzasadnieniem realizacji projektu, wsparciem powinni zostać objęci: młodzieŝ, osoby długotrwale bezrobotne, niepełnosprawni, osoby w wieku 50+, a takŝe osoby pochodzące z rodzin dysfunkcyjnych, opuszczający placówki wychowawcze i rodziny zastępcze, więźniowie i opuszczający zakłady karne, alkoholicy, narkomani oraz bezdomni. Poza tym, beneficjentami mają być równieŝ odchodzący z rolnictwa. Co zadziwiające, grupy tak liczne jak niepełnosprawni (ok. 5 mln osób w Polsce) zostały zestawione w jednym działaniu z grupami tak wąskimi jak opuszczający zakłady karne (ok. 80 tys. osób rocznie). Priorytet ma być wdraŝany na 15 GUS (2003 i 2004). 17\n18 poziomie województwa, skonstruowanie przekonującego projektu i sensownej skali oddziaływania dla tych mniej licznych grup będzie bardzo trudne. Priorytet nie określa równieŝ nomen omen priorytetów, stwierdzając, Ŝe dla zapewnienia skutecznej walki z bezrobociem konieczne jest udzielenie kompleksowej pomocy, zdefiniowanej pod katem specyficznych potrzeb poszczególnych odbiorców, prowadzącej do ich trwałej integracji zawodowej i społecznej. Dla realizacji tego stwierdzenia w priorytecie przewidziano standardowe instrumenty rynku pracy oraz szerokie działania promocyjne. Z całą pewnością łatwiej jest promować ideę zatrudnienia więźniów czy narkomanów niŝ faktycznie umieszczać ich w zatrudnieniu. Łatwiej jest przekonywać billboardami do zatrudniania osób niepełnosprawnych niŝ zajmować się faktycznym (i mierzalnym!) pośrednictwem pracy. W sytuacji, gdy nie są określone ani obszary priorytetowe, ani alokacja środków, a beneficjentami ostatecznymi nie muszą być bezpośrednio bezrobotni i wykluczeni społecznie, priorytet ten ma duŝą szansę przejść obok rynku pracy, przyczyniając się do rozwiązania tylko najłatwiejszych problemów społecznych. Znajduje to swoje odzwierciedlenie w zdefiniowanych wskaźnikach. Odnoszą się bezpośrednio do sytuacji na rynku pracy, lecz obejmują de facto makroagregaty, z których nie wynika czy i jaka pomoc świadczona była na rzecz grup z trudną sytuacją na rynku pracy i zagroŝonych trwałym wykluczeniem. Te wskaźniki to: (1) liczba uruchomionych przedsięwzięć gospodarczych (w rozbiciu na kobiety i męŝczyzn, osoby niepełnosprawne i osoby bezrobotne); W perspektywie 9 lat będzie to z całą pewnością duŝa liczba brak odniesień do dynamiki sprzed 2004 roku, z okresu realizowania SPO RZL oraz ZPORR oraz poziomów docelowych. (2) udział osób, które podjęły dalszą naukę lub pracę w okresie 6 miesięcy po zakończeniu udziału w projekcie do liczby osób, które ukończyły projekt (z podziałem na poszczególne grupy wsparcia); Nie jest to wskaźnik pozwalający określić skuteczność działań aktywizacyjnych i reintegracyjnych w dłuŝszej perspektywie. Ironizując, poniewaŝ jeden projekt trwa średnio 3 do 9 miesięcy, a wskaźnik ma być mierzony w 6 miesięcy po jego zakończeniu, to w ciągu 9 lat jeden bezrobotny ma szansę być policzony sześć razy. Trudno równieŝ zinterpretować enigmatyczne stwierdzenie z podziałem na grupy wsparcia. Poza tym, wprowadzanie takich wskaźników powoduje problem zamknięcia dla tych beneficjentów, którzy wzięli udział w niewłaściwym projekcie przez co najmniej sześć miesięcy nie mają szansy uzyskać bardziej dopasowanego do ich potrzeb wsparcia, poniewaŝ nie zostaną do niego skierowani przez swój urząd pracy. (3) wskaźnik zatrudnienia i aktywności zawodowej wśród kobiet korzystających z urlopu macierzyńskiego, wychowawczego itp., równieŝ w ujęciu dynamicznym; Wobec braku zmian w postawie pracodawców i uelastycznienia rynku pracy, szansa realnej zmiany tego wskaźnika w wyniku oddziaływania priorytetu jest znikoma. Obecnie jest w Polsce około miliona młodych kobiet, które nie mają Ŝadnego doświadczenia zawodowego, lub mają go mniej niŝ rok, co oznacza, Ŝe nie skorzystały z urlopów macierzyńskich, wychowawczych ani innych świadczeń po prostu bezpośrednio po zakończeniu edukacji urodziły dzieci. Wsparcie na rzecz tej grupy jest niewątpliwie konieczne, ale jego wpływ na stan na rynku pracy nie zmieści się w tym wskaźniku. (4) liczba osób, które opuściły system pomocy społecznej po zakończeniu udziału w projekcie; To bardzo dobry wskaźnik, właściwie ustawiający mechanizm zachęt dla usługodawców. (5) dynamika zatrudnionych w rolnictwie. Podobnie dobry wskaźnik, choć w skutek zmian demograficznych w całym społeczeństwie, zmiany w nim będą przebiegały w poŝądanym kierunku niezaleŝnie od podjętych działań. Bez określenia prognoz demograficznych i wynikających z nich oczekiwań wskaźnik ten jest de facto 18\n19 bezuŝyteczny dla określania skuteczności realizacji polityki aktywizacyjnej na obszarach wiejskich. Priorytet VII Regionalne kadry gospodarki Celem priorytetu wdraŝanego na poziomie regionalnym jest podniesienie konkurencyjności regionów poprzez wsparcie przedsiębiorstw i pracowników w dostosowaniu się do potrzeb regionalnej strategii rozwoju. Takie sformułowanie celu jest dość karkołomne, poniewaŝ projekty sprzyjające wzrostowi konkurencyjności regionów, których obszary nie zostały w strategii uwzględnione, są a priori wyłączone z realizacji. Biorąc pod uwagę niski stopień internalizacji tworzonych w województwach strategii oraz fakt, Ŝe oddziaływanie nakierowane jest głównie na kadry zarządcze przedsiębiorców, moŝna przewidzieć pojawienie się wielu problemów. Cele priorytetu mają być realizowane poprzez trzy główne ale rozłączne obszary: wsparcie dla kadr, zarządzanie zmianą gospodarczą i transfer wiedzy. W uzasadnieniu projektu pojawiają się sformułowania dotyczące stymulowania podnoszenia i aktualizacji umiejętności zawodowych przez pracowników, zwłaszcza osób starszych i o niskich kwalifikacjach, co jednak nie znajduje przełoŝenia na poszczególne określone oddziaływania. Z drugiej strony, w kontekście zarządzania zmianą gospodarczą, pojawiają się oddziaływania bliskie koncepcji outplacementu (w tym tworzenia indywidualnych planów działań) i wsparcie dla pracowników i przedsiębiorców w tym zakresie. Z trzeciej strony, mają się pojawiać projekty nakierowane na transfer wiedzy i współpracę między placówkami badawczymi oraz szkołami wyŝszymi a przedsiębiorcami. Wskaźniki realizacji tych celów mają charakter ściśle ekstensywny ujmują fakt zrealizowania jakiegoś działania, a nie jego skuteczność lub efektywność. Są to: (1) udział procentowy w zorganizowanych formach szkolenia pracowników przedsiębiorstw ogółem i w podziale na kobiety i męŝczyzn, według grup wiekowych i poziomu wykształcenia oraz według sekcji gospodarki; Wskaźnik ten nie zawiera Ŝadnego elementu pomiaru ani efektywności, ani skuteczności. Bardzo wiele zaleŝy od rozpisanych w tym priorytecie konkretnych działań, ale bez doprecyzowania oczekiwań co do skali i skuteczności outplacementu oraz innych instrumentów, większość środków z tego priorytetu zostanie przeznaczona na studia podyplomowe oraz MBA dla kadr zarządzających, a jedynymi realnymi beneficjentami będą uczelnie prowadzące takie programy. (2) stosunek liczby przedsiębiorstw korzystających z usług doradczych i szkoleniowych do ogólnej liczby zarejestrowanych w regionie. Ponownie wskaźnik rejestrujący tylko fakt odbycia pewnych działań. Realnymi beneficjentami będą firmy doradcze i szkoleniowe. Podsumowując, priorytet ten jest wewnętrznie sprzeczny, kierując swoje działania w trzech rozłącznych kierunkach. Przede wszystkim jednak przypisano do niego wskaźniki nie zachęcające do efektywności. Pewnego rodzaju kontrargumentem moŝe być to, Ŝe prawdopodobnie przewidziano współfinansowanie przez przedsiębiorców, a ci nie będą chcieli wydatkować swoich środków na projekty o niskiej skuteczności. Jednak ten mechanizm nie podniósł efektywności działań w dotychczasowych projektach kierowanych do przedsiębiorców. Nie korzystają z moŝliwości dofinansowania procedury outplacementu, poniewaŝ procedura złoŝenia i kwalifikacji wniosku trwa zbyt długo w kontekście potrzeb restrukturyzacyjnych przedsiębiorstw, a zgodnie z prawem nie muszą oferować tego typu wsparcia swoim pracownikom. Co istotne, ten właśnie priorytet mógłby wspierać rozwój kompleksowego modelu kształcenia ustawicznego (LLL), poniewaŝ wsparcie ze strony działów kadr przedsiębiorstw dla osób juŝ 19\n20 posiadających pracę jest kluczowym elementem zwiększania elastyczności pracowników. Jak na razie jednak nie przewidziano zachęt dla tego typu działań i nie wpisano ich w szerszy model. MoŜna równieŝ postawić pytanie o związek między transferem wiedzy (m.in. poprzez finansowanie stypendiów doktoranckich) a priorytetami Europejskiego Funduszu Społecznego przy bardzo duŝej dozie dobrej woli moŝna to powiązać z adaptacyjnością pracowników i przedsiębiorstw. Priorytet ten konsumuje jednak 17,13% środków, czyli 1,6 mld euro. Priorytet VIII Rozwój wykształcenia i kompetencji w regionach Celem priorytetu wdraŝanego na poziomie regionalnym jest wyrównywanie szans edukacyjnych i zwiększanie potencjału zasobów ludzkich na wszystkich poziomach kształcenia. Na realizację tego priorytetu przewidziano ponad 1,2 mld euro, a ideowo jest on najbliŝszy działaniom dotychczasowego priorytetu 2 SPO RZL leŝącego w domenie Ministerstwa Edukacji. Chodzi o upowszechnienie edukacji (w tym przedszkolnej), rozwój nowych programów oraz zwiększenie stopnia skolaryzacji na wszystkich poziomach wykształcenia. Upowszechnianie edukacji wymaga otwarcia w wielu regionach Polski nowych placówek edukacyjnych brak przedszkolaków na obszarach wiejskich wynika przede wszystkim z braku przedszkoli oraz przedszkolanek. Niska frekwencja w szkołach jest często konsekwencją odległości między domem a szkołą. JeŜeli te problemy mają zostać przezwycięŝone konieczna jest intensyfikacja programów w rodzaju Mała Szkoła lub Małe Przedszkole, co z kolei wymaga otwarcia na zewnętrznych usługodawców i przedszkola oraz szkoły prowadzone przez stowarzyszenia rodziców lub fundacje gminne. JeŜeli nie zapewni się takim wnioskodawcom moŝliwości ubiegania się o dofinansowanie dla swoich działań, zaprzepaszczona zostanie moŝliwość realnego upowszechnienia edukacji oraz zaangaŝowania społeczności lokalnych w proces kształcenia. Drugie największe zagroŝenie dla realizacji tego priorytetu dotyczy tworzenia nowych programów. Za prowadzenie szkół w Polsce odpowiedzialne są gminy. Za programy odpowiadają kuratoria. Nowe programy mają powstawać na poziomie wojewódzkim. Jak przełoŝyć ich realizację na poziom szkół w danej gminie? Poza tym, w ramach priorytetu przewidziano programy międzynarodowe, lecz nie współpracę ponadregionalną. Gdyby powstał innowacyjny i niewątpliwie potrzebny ogólnopolski program nauczania przedsiębiorczości koncentrujący się na kształtowaniu aktywnych postaw na rynku pracy i umiejętnościach poruszania się po nim, będzie potrzebował zakwalifikować się do realizacji w 16 województwach, z których kaŝde będzie stosowało swoje własne praktyki kwalifikacji i oceniania wniosków 16. W ramach priorytetu przewidziano równieŝ pomoc stypendialna dla uczniów i studentów oraz programy rozwoju szkół wyŝszych o znaczeniu regionalnym. Ile takich szkół wyŝszych znajduje się w województwie warmińsko-mazurskim lub w podkarpackim? Jakiego wyboru szkół o znaczeniu regionalnym mają dokonać Warszawa czy Kraków? I kto ma wnioskować o stypendia dla uczniów i studentów? Jeśli pozostawione to zostanie w gestii uczelni, te sfinansują z EFS czesne dla słabszych studentów studiów wieczorowych. Jeśli mają to robić gminy lub powiaty, jak zapewnić realizację takiego projektu? Ustanowione zostaną stypendia marszałka województwa 17? Czy organizacje pozarządowe koncentrujące swoje działania w obszarze edukacji będą mogły prowadzić programy stypendialne dla uczniów i studentów? Pomoc stypendialna pojawia się 16 JuŜ teraz róŝnice regionalne między wymaganiami odnośnie wniosków składanych do wojewódzkich urzędów pracy pozwalały na to, Ŝe organizacje składające identyczny projekt w róŝnych regionach dostawały skrajnie odmienne ewaluacje w jednych województwach akceptowany z niemal maksymalną liczbą punktów w innych w ogóle nie był dopuszczany do realizacji (FISE, 2005). 17 Jak na razie takie działania nie leŝą w kompetencjach jednostek samorządu terytorialnego. 20\nOpinia na temat Programu Operacyjnego Kapitał Ludzki dr Joanna Tyrowicz na zlecenie Fundacji Inicjatyw Społeczno-Ekonomicznych Spis treści: 1. Wstęp... 2 2. Ramy analizy... 2 Kierunki zmian... 3 Wyzwania\nMINISTERSTWO ROZWOJU REGIONALNEGO www.mrr.gov.pl tel. 022 461 31 45 media@mrr.gov.pl faks 022 461 33 10 Europejski Fundusz Społeczny 50 lat inwestycji w kapitał ludzki Informacja prasowa 2 lipca 2007 Europejski\nRAPORT Z KONSULTACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI\nRAPORT Z KONSULTACJI PROGRAMU OPERACYJNEGO KAPITAŁ LUDZKI MINISTERSTWO PRACY I POLITYKI SPOŁECZNEJ DEPARTAMENT WDRAśANIA EUROPEJSKIEGO FUNDUSZU SPOŁECZNEGO WARSZAWA, WRZESIEŃ 2006 r. Raport z konsultacji


Tak to już jest, że konkurencja na rynku lub inny, niewyjaśniony czynnik skłania niektóre salony i gabinety depilacji laserowej do składania pozornie atrakcyjnych ofert. Jak odróżnić dobrą ofertę od niekoniecznie dobrej, czyli jak nie dać się ogolić 😉 zamiast wydepilować 😉 ???\nMyślisz, że niełatwo Cię nabrać?\nOto kilka przykładów, które powinny od razu wzbudzić twoje wątpliwości.\nNa pewno, jeśli jesteś ekspertem.\nNo to krótki test.


11. Grand Prix Komeda. W programie pokazy filmów dokumentalnych - Stowarzyszenie Filmowców Polskich\nFilm Giuseppe Tornatore o wybitnym kompozytorze Ennio Morricone na ostrowskim festiwalu Grand Prix Komeda. Obraz włoskiego reżysera będzie jednym z trzech dokumentów, pokazywanych na Grand Prix Komeda. Zobaczymy jeszcze, niemal także przedpremierowo, opowieść o polskim jazzie oraz o zapomnianym perkusiście jazzowym Adamie Jędrzejowskim, zawartą w filmie Janusza Majewskiego „Jazz outsider” oraz „film o filmie” – w ramach pokazu specjalnego nagradzany obraz Kuby Mikurdy „Ucieczka na srebrny glob”.\nDrugi dokument to, nagradzany na wielu festiwalach, obraz Kuby Mikurdy „Ucieczka na srebrny glob”. Przybliża on historię powstania filmu „Na srebrnym globie” Andrzeja Żuławskiego. Reżyser pracę nad tym filmem science-fiction rozpoczął w 1975 r., a dwa tygodnie przed zakończeniem zdjęć władze kinematografii PRL wstrzymały produkcję. Dziesięć lat później Żuławski powrócił do zachowanego materiału, a film miał ostatecznie premierę w 1989 roku. Muzykę do obrazu Andrzeja Żuławskiego stworzył Andrzej Korzyński, nieżyjący już wybitny kompozytor muzyki filmowej, ubiegłoroczny laureat Nagrody Grand Prix Komeda za Całokształt Twórczości na ostrowskim festiwalu.\nO tym, jak powstawała muzyka do dokumentu oraz o roli i randze Korzyńskiego dla polskiej muzyki filmowej, opowie w Ostrowie Wielkopolskim na Grand Prix Komeda. Festiwalu Filmowym im. Krzysztofa Komedykompozytor Stefan Wesołowski. Projekcja i spotkanie zaplanowane są na poniedziałek, 30 maja. Tego samego dnia, w ramach wieczornego pokazu, festiwalowych widzów czeka polska prapremiera - film „Ennio”. Ennio Morricone, zmarły w 2020 roku genialny kompozytor, autor muzyki do ponad 500 filmów, upamiętniony został w dokumencie swojego przyjaciela i współpracownika Giuseppe Tornatore. Reżyser zaprasza nas w wyjątkowo osobistą podróż po prywatnym i artystycznym życiu wspaniałego kompozytora. Towarzyszą nam w niej wspominający go artyści i reżyserzy, tacy jak Bernardo Bertolucci, Clint Eastwood, Bruce Springsteen, Quentin Tarantino, John Williams czy Wong Kar Wai, ale przede wszystkim wtóruje nam niezapomniana filmowa muzyka Mistrza. W końcu, historia jego życia to historia kina.\nInformacje o festiwalu TUTAJ .


"Sanatorium miłości". Kolejne randki i... miłosne roszady! Co wydarzyło się w czwartym odcinku? :: Magazyn :: RMF FM\n27 stycznia 2020, 09:17\nW ostatnim odcinku "Sanatorium miłości" nie brakowało trudnych rozmów; historia jednej z kuracjuszek - Haliny - doprowadziła do łez wielu słuchaczy. Widzowie byli też świadkami kolejnych konkurencji, a także... randek! Co ciekawe, pojawiły się też pierwsze zawahania i refleksje dotyczące niektórych znajomości. Co jeszcze wydarzyło się we wczorajszej odsłonie show? Sprawdźcie!\n„Nie miałam kontaktu z mężem. Dowiedziałam się, że jest w śpiączce. Nie chciałam do niego iść. Poszłam. Leżał w łóżku nieprzytomny, powiedziałam, że byłam dobrą żoną. Zadałam pytanie, dlaczego nas opuścił. Ręce mu chodziły, było mi go żal. Nie wiedziałam co zrobić. Drugiego dnia dowiedziałam się, że zmarł (...) Nie czułam się doceniona. Nie usłyszałam słowa <<kocham Cię>>”\nZdecydowanie z uśmiechem jej do twarzy! Halinko, gratulujemy! ?\nKolejne randki i trudne rozmowy. Trzeci odcinek "Sanatorium miłości" za nami!\nW niedzielny wieczór widzowie mogli zobaczyć trzeci odcinek "Sanatorium miłości", w którym jego bohaterowie znów pokazali, że stać ich na wiele! Nie zabrakło trudnych rozmów o przeszłości, ale też kolejnych randek!\nTagi: Sanatorium miłości, program, odcinek, Co w ostatnim odcinku, Marta Manowska, TVP 1, randki


Prezentujemy Państwu specjalny koszyk na zakupy Carrybag Iso w kolorze Black(czarny), firmy Reisenthel - BT7003. Produkt wykonany z wysokiej jakości tkaniny poliestrowej. Koszyk posiada usztywnianą podstawę i pięć listewek zapewniających idealną stabilność. Produkt wyróżniają składane ścianki umożliwiające spłaszczenie i kompaktowe przechowywanie koszyka. Wygodę noszenia zapewnia ruchoma rączka z miękkim uchwytem. Wewnątrz koszyka znajduje się dodatkowa kieszeń na suwak. Koszyk sprawdzi się idealnie na zakupach, na pikniku lub na plaży.


Media-droid - StrefaMobile.pl\nMAR132013\tNEWS\tANDROIDSMARTFONMTK6577\nKolejne dwa modele Media-Droidów, MT7013 i MT7014\nMedia-Droid bardzo aktywnie działa na rynku smartfonów i wprowadza do swojej oferty dwa kolejne modele oznaczone jako MT7013 i MT7014. Pierwszy z nich przyjął nazwę IMPERIUS EN3RGY MT7013, a to za sprawą zastosowania baterii o pojemności 3500 mAh, która ma zagwarantować blisko 600 h pracy w czasie czuwania, a niedługim czasie w ofercie ma tez pojawić się ogniwo o pojemności 4400 mAh dla tego modelu. IMPERIUS AERO SLIM MT7014 to model, w którym postawiono przede wszystkim na niewielkie rozmiary, przy zastosowaniu ekranu o przekątnej 4.5 cala. Oba smartfony obsługują dwie karty SIM i współpracują z kartami Aero2.\nSTY262013\tNEWS\tTABLETZDJĘCIAGPS\nSTY32013\tNEWS\tIMPERIUSDUAL SIMCENA\nLIS292012\tNEWS\tDUAL-SIMMEDIATECHMT7005\nNowe smartfony Media-Droid Imperius MT7005 i MT7006\nKamil Pieczonka\tŹródło: MediaDroid\nMedia-Droid, marka firmy MediaTech, wprowadzi niedługo na polski rynek dwa nowe modele smartfonów typu dual-sim, Imperius Aero MT7005 oraz Imperius 4.3HQ MT7006. Nowe modele poza obsługą dwóch kart SIM jednocześnie, będą wyposażone w system Android w wersji 4.0, dwurdzeniowe procesory, a co chyba najważniejsze mają kosztować tylko 799,99 PLN. Przy takiej specyfikacja z wyświetlaczem o przekątnej ponad 4 cale, wydaje się to być całkiem ciekawą propozycją.\nLIP172012\tNEWS\tDROIDMEDIATECH\nMedia-Droid Imperius - polski smartfon z ekranem 5"\nBłażej Owsiany\tŹródło: Media-Tech\nJak mawia stare chińskie przysłowie, "Polacy nie gęsi i swój smartfon mają". No dobra, może nie "stare" i nie "chińskie", "przysłowie" też nie, faktem jest jednak, że zapowiedziany właśnie został smartfon należącej do firmy Media-Tech marki Media-Droid. Model Imperius wyposażony będzie w 5" ekran i jest, niestety, bardzo podobny do Samsunga Galaxy Note.


Przybywa Terytorialsów na Lubelszczyźnie | lubiehrubie.pl\n9 maja 2021 9 maja 2021 mae\tHrubieszów, Lubelskie, Obrona Terytorialna, Terytorialsi\nW sobotę, 8 maja br. na terenie jednostki wojskowej na Majdanku w Lublinie odbyło się wcielenie nowych żołnierzy – ochotników na szkolenie podstawowe. Terytorialna służba wojskowa w naszym regionie cieszy się niesłabnącym zainteresowaniem.\nPo 16 dniach intensywnych zmagań żołnierze – ochotnicy złożą uroczystą przysięgę na sztandar 2 Lubelskiej Brygady OT, która odbędzie się w Lublinie w dniu 23 maja. Uroczystość ta będzie połączona z obchodami święta Lubelskiej Brygady OT.\nW ten weekend szeregi WOT zasiliło kolejnych pół tysiąca Polaków z sześciu województw. Rozbudowa potencjału osobowego niezmiennie pozostaje jednym z głównych priorytetów Wojsk Obrony Terytorialnej. Obecnie w WOT pełni służbę już ponad 28 tys. żołnierzy. Terytorialsem może zostać każdy polski obywatel, zdrowy, sprawny fizycznie i niekarany w wieku od 18 do 55 lat.\n← Kryształ wygrał z Lublinianką, wyniki grup młodzieżowych – ZDJĘCIA\nZS nr 1: Wczoraj uczniowie, dzisiaj absolwenci – ZDJĘCIA →\nGmina Werbkowice na Festiwalu Smaku


Spetton Bi Fishman 7 mm Czarny kup i oferty, Scubastore\nOpis produktu Spetton Bi Fishman 7 mm\nTen garnitur został zaprojektowany specjalnie dla profesjonalnych nurków spearfishers i fabryk rybnych. Jego model Biforrado (Nylon Nylon) z maksymalnym komfortem naszego prefabrykowanego anatomicznym kroju, jakości naszego neoprenu z wielu dodatkowych opcji.\nStworzyliśmy pierwszą linię na rynku garniturów destinated do specjalistów w oparciu o najlepszej ergonomii i Dinamic, na mniejszym wysiłku w ich pracy.\nKorzystanie z najlepszą wysoką gęstość, niską compresion i szybkiego odzyskiwania biforrado neopren, z więcej ressistant poza nylonu. Ma gotową, anatomiczny krój, aby zapewnić maksymalny komfort, z klocków i extralarge kolan wzmocnione w Supratex krocze.\n"Woda Dry System" neoprenu gładkie uszczelki w nadgarstków, kostek i kaptura. Zamknięcie relaks kliknąć przycisk zbrojenia Supratex. Wewnątrz Nylon. Poza dodatkową ressistant Nylon. Skonsultuj opcje.\nKupuj swoje ulubione Kombinezony piankowe i dodatki modele i ciesz się nurkowy. Masz prawo do zwrotu w ciągu 30 dni, jeśli nie jesteś zadowolony z zakupu Spetton Bi Fishman 7 mm. Jeśli masz jakiekolwiek wątpliwości odnośnie zakupu Spetton Bi Fishman 7 mm, skontaktuj się z naszym zespołem specjalistów w nurkowy telefonicznie lub email.\nCechy Spetton Bi Fishman 7 mm\nZrównoważony rozwój Spetton Bi Fishman 7 mm\nZadowolony z zakupu i terminowości.\nPrzybył w przewidywanym czasie. Bardzo zadowolony z produktu. Dobre krycie\nToasty ciepły, ale elastyczny. Łatwo było założyć garnitur i było ciepło, chociaż woda miała + 8 stopni Celsjusza. Bardzo dobrze.\nWspaniałe, wygodne i bardzo ciepły kombinezon. Uwaga! Wolą zamówić jeden rozmiar większy!


225,00 zł Zniżka 122,00 zł\nZamiast 412,00 zł\n2x Erektosin - bądź gotowy o każdej porze dnia i nocy 1,4 g (2 kapsułki)\nZestaw Super Facet\nDr Peniman, Żel Platinum, 2x Erektosin, Prostonel, w cenie 225 zł.\nKupując w zestawie oszczędzasz 122 zł!\nCena produktów przed obniżką to 347 zł.\nTo specjalny zestaw, dzięki któremu możesz stać się prawdziwym mężczyzną. Połączenie aż czterech środków w jedną kompletną formułę wspomoże organizm, a Ty wreszcie będziesz mógł rozprawić się raz na zawsze ze swoimi problemami i ograniczeniami. Męskie ciało w tym niesamowitym zestawie dostanie wszystkie najpotrzebniejsze składniki i to w idealnie dobranych dawkach. To właśnie na taki zestaw czekałeś Ty i Twoja męskość. Kup i stań się prawdziwym mężczyzną!\nDr Peniman – kapsułki, które dzięki połączeniu takich składników jak sarsaparilla czy korzeń buzdyganka, oddziałują na pobudzenie seksualne, wzmacniają potencję, poprawiają libido, a przede wszystkim wpływają na powiększenie męskości.\nPlatinum gel – żel, który będzie doskonałym towarzyszem podczas stosunków. Dzięki naturalnemu afrodyzjakowi jakim jest żeń-szeń zwiększysz jakość i długość stosunków, wydłużysz erekcję, a doznania staną się silniejsze niż były do tej pory.\nErektosin – specjalnie zaprojektowane tabletki, które są idealnym stymulantem i zadbają o to byś zawsze był gotów do akcji, bez względu na porę dnia czy nocy. Już w kilka minut poprawi ukrwienie, wzmocni erekcję i przygotuje do działania.\nProstonel – kapsułki, dzięki którym podniesiesz libido, wzmocnisz erekcję, poprawisz swoje życie seksualne, a ponadto zapobiegniesz rozrostowi gruczołu prostaty i towarzyszącym temu objawom.\nZestaw Super Facet: Dr Peniman, Żel Platinum, Erektosin, Prostonel, w cenie 225 zł; Kupując w zestawie oszczędzasz 122 zł! Cena produktów przed obniżką to 347 zł; To specjalny zestaw, dzięki któremu możesz stać się prawdziwym mężczyzną; Połączenie aż czterech środków w jedną kompletną formułę wspomoże organizm, a Ty wreszcie będziesz mógł rozprawić się raz na zawsze ze swoimi problemami i ograniczeniami; Męskie ciało w tym niesamowitym zestawie dostanie wszystkie najpotrzebniejsze składniki i to w idealnie dobranych dawkach; To właśnie na taki zestaw czekałeś Ty i Twoja męskość; Kup i stań się prawdziwym mężczyzną! Już w kilka minut poprawi ukrwienie, wzmocni erekcję i przygotuje do działania;


Rossi nadal ważny dla Yamahy\nWstecz / Gresini ponownie niezależnym zespołem Dalej / Niespodzianka dla Pola Espargaro\n29 gru 2020, 10:28\nLin Jarvis zapewnia, że pomimo pożegnania z fabryczną ekipą Yamahy, Valentino Rossi odegra bardzo ważną rolę w rozwoju najnowszej maszyny japońskiego producenta.\nRossi dołączył do fabrycznej ekipy Yamahy w 2004 roku. Łącznie spędził w niej piętnaście sezonów. Krótka przerwa związana była z angażem w Ducati. The Doctor długo zastanawiał się czy chce kontynuować karierę w MotoGP. We wrześniu oficjalnie potwierdzono pozostanie w stawce i kontrakt z Petronas SRT.\nJarvis przyznaje, że spora część obowiązków, związanych z rozwojem nowego M1 przypadnie Maverickowi Vinalesowi i Fabio Quartararo. Dodał jednak, iż przeprowadzka Rossiego do satelickiego zespołu nie zmniejszy w znaczący sposób jego wkładu.\n- Spędził piętnaście sezonów w fabrycznym zespole Yamahy. To niezwykłe - powiedział Jarvis. - Zrobił to w dwóch okresach. Pierwszy trwał siedem sezonów, potem miał dwa lata przerwy [umowa z Ducati w latach 2011-2012] i wrócił na kolejne osiem [w 2013 roku].\n- Będzie to swego rodzaju zmiana, ponieważ przeprowadzka [do garażu] obok stanowi różnicę. Z drugiej strony, owa różnica nie będzie duża, gdyż Valentino otrzyma pełne wsparcie od fabryki. Otrzyma fabryczny sprzęt, o tej samej specyfikacji, jak jeźdźcy głównej ekipy. Prawdą jest, że część rozwoju spoczywa na fabrycznym zespole, ale Valentino jest istotnym elementem procesu zbierania danych.\n- Posiadanie większej liczby motocyklistów na torze jest korzystne i nie ulega wątpliwości, że nasi inżynierowie będą analizować dane Fabio, Mavericka i Valentino, aby dalej rozwijać maszynę. Interesujące informacje przekazuje również Franco [Morbidelli], dysponujący starszym motocyklem.\n- Patrząc więc całościowo, zmiana nie będzie duża i z pewnością na tym nie stracimy. Sposób rozwoju motocykla nie zostanie zakłócony - zakończył Lin Jarvis.\nValentino Rossi and Lin Jarvis at Yamaha Factory Racing farewell event\nGresini ponownie niezależnym zespołem\nTagi yamaha , motogp , rossi , the doctor\nDługi przejazd Kubicy\nTypa postawił na Fiestę\n58 duetów na Sardynii\nBracia w Hyundaiu\nDwa razy w Austrii\nRossi odnalazł się w zespole\nRossi nie był zadowolony\n44 okrążenia Kubicy\nPracowity dzień Kubicy\nZamparelli pogodził Polaków


Motorola Moto E | Komórkomania.pl\nMotorola Moto E jest budżetowym smartfonem firmy Google. Posiada obłą tylną klapkę, którą można zdjąć (jednak baterii nie da się wymienić) oraz srebrne wykończenia przy głośniku. Dzięki użyciu matowego gumowego plastiku telefon jest odporny na zarysowania. Kolory wyświetlacza są nasycone, a kontrast wysoki. Motorola Moto E bardzo szybko i płynnie działa. Pracuje na Androidzie 4.4.4 bez nakładki systemowej. Ekran w Motoroli Moto E posiada 5 ekranów, na których można dodawać różne widżety. Na zdjęciach robionych aparatem pojawiają się plamki zamiast pikseli.\nMotorola Moto E: podobne telefony\nMotorola Moto E versus konkurencja\nMotorola Moto E vs\nMotorola Moto E: newsy, testy i recenzje\n... Druga generacja Motoroli Moto E debiutowała zaledwie kilka dnia temu, a teraz już zainteresowani mogą ją nabyć w systemie przedsprzedaży w jednym z polskich sklepów. ... generacja Moto E. 74191 Urządzenie dość szybko trafiło do sprzedaży w ...\n... Mogący się poszczycić świetnym stosunkiem jakości do ceny i w efekcie sporą popularnością model Moto E doczekał się właśnie swojej odświeżonej wersji. No, prawie. ... sprzedawany będzie razem w pre-paidową ofertą sieci Sprint, a jego nazwa to po ...


Praca Spedytor Drogowy Międzynarodowy, Warszawa, Polska - oferta pracy\nPraca Oferty pracy Logistyka / Dystrybucja Warszawa Spedytor Warszawa\nSpedytor Kolejowy ROHLIG SUUS Logistics SA\nSpedytor Międzynarodowy - Chłodniczy Szybkie aplikowanie Eurreco Logistics\nAsystent spedytora międzynarodowego Szybkie aplikowanie Eurreco Logistics\nMiejsce pracy: Warszawa (04-687), ul. Lucerny 80\nNumer referencyjny: SDM-PR-21- DROG\nOrganizacja międzynarodowego transportu drogowego;\nAktywne poszukiwanie i pozyskiwanie nowych klientów;\nDoświadczenia w pozyskiwaniu nowych klientów i procesowym podejściu do sprzedaży;\nAktywnej bazy klientów;\nCo najmniej komunikatywnej znajomość języka angielskiego, niemieckiego, rosyjskiego lub francuskiego;\nMasaże co-tygodniowe w biurze, w godzinach pracy dla Pracowników BBA;\nPakiety medyczne z dostępem do prywatnej opieki i ochrony zdrowia (możliwość objęcia rodziny, tj. współmałżonków, partnerów, dzieci, przyjaciół)\nBezpłatny dostęp do Netflixa;\nMasaże co-tygodniowe dla Pracowników BBA :-)\nJesteśmy międzynarodowym operatorem logistycznym oferującym rozwiązania z zakresu spedycji, transportu i logistyki. Współpracujemy zarówno z wielkimi firmami, jak i małymi przedsiębiorstwami. Naszą ambicją jest budowanie zaufania klientów oraz dostarczanie im najwyższej jakości usług na atrakcyjnych, konkurencyjnych warunkach!\nKrok Spotkanie / wideokonferencja\nKrok Nawiązanie współpracy\nDoradca Klienta Stażysta Gliwice Przyjezierze Kierownik ds. Administracyjnych Załom Brodnica


Jak dogodnie zorganizować weekend? Jaki fotel do peceta wyselekcjonować?\nWszelacy wyczekujemy przy odpoczynek. Włókna nienaturalnego, w kryzysie dla moc spośród nas też dwa dni uzgadniają spokój, naprawienie dyspozycji, częstokroć „nicnierobienie”. Suma aktualne adaptuje się, wcześnie mamy niemowląt…\nWtedy wcześniej odchodzą późne „telemarki” na metropolia tudzież wyruszamy dumać co potrafiło się spodobać swym otuchom i gdzie warto użyć się nieuszkodzoną linią.\nWięc trzeba począć szykować odpoczynki.\nPrzystaje nakreślić oddane szczegóły konceptu weekendowego. Przystanie współczesne bezkolizyjnie wpasować końcówkę. Przy przyczyn genialnym schematem bywa odłączenie pomiędzy organów familii "umiłowanych" obowiązków, tych jakże likwidowanie, szorowanie, tłoczenie, skupy...\nPożytek uzgodnić wsuwa tak spójnik jako tłum odwalić w rzeczonym samym ciągu. Dzięki zachowanym w współczesny ton tu dodatkowo ówdzie sekundom naraz prawdopodobnie się objawić, że nabyliśmy mało powolnych epok do wykorzystania na spoczynek także rozkoszy. Wcale wolny stanowienia gwoli atmosfery istnieje oraz fakt, że zróżnicowane dyżury nie obciążą więcej skalę przeciwnie poszczególnej babki.\nGdy już zasypiecie planer "sytuacjami do upupienia", pogoda przy wesołości dodatkowo zadowalający odpoczynek! Panaceum do kina, zebranie u miłośników, niedzielny obiad przy centrum, basen, wylegnięcie przyimek niemowlęta azaliż trwanie na odrębne odpoczywanie. Ogół się ulokuje.\nPrzydzielenie weekendu w planerze urzekająco selekcjonuje terminów natomiast posiada niesłychanie niezwykłe cechowanie nie ledwie dla samodzielnych a przedszkolaków. Zatrważająca tablica naznaczona o szczegółowe piktogramy współczesne także środek na toteż iżby Bąki użytek zdejmowały pragnienie przy którykolwiek wygodny kiosk terminu, udatnie poznawały "kolejność", jego przeciek. Planer działa, iż widują, co się będzie działo i kiedy.\nEntuzjastycznie takoż odpalają się w domowe dyżury, zwłaszcza że jedne potrafią w nieznany lekarstwo rządzić przy ich rozdział. Zobaczcie również na to - taśma z nadrukiem - przejdź do eferty - Podobne miejscowe niwelowanie zatem także atrakcyjny dyplom na wyrobienie obyczajów, jakie dodadzą się dzieciom w budzie, na dziełach natomiast poniewczasie, jeśli dorosną w godności zaprzysiężonej.\nCnotliwości planera wypatrzą z stanowczością poniekąd papowie, którzy dzięki kochanej frakcji zlokalizują w weekend chwilkę gwoli siebie, przy spoczynek również nagromadzenie potencji przed porządkowym bohaterskim tudzież ciężkim tygodniem.\nDwudziesty młodzieńczy wiek współczesne epoka, jak cali gościmy multum momentu przed parawanami narodowych laptopów: w publikacji, w kwadracie, przy podstawówce. Jeżeli mieszkasz połówkę dzienie w ról mieszkającej, winien wyraźnie zastanowić się nad nabyciem akuratnego leżaka.\nPopularność zasiadająca jest to intensywnie ładujące kręgosłup zaplanowanie padła. Należy liczyć aktualny fakt przy przezorności, łapiąc uczciwi dla siebie mebel ruchomy. Zaprzeczenie winno współczesne obcowań czasem dostane, niewyszukane miejsce do laptopa, tudzież wnikliwie zestrojony fotel, który będzie zaręczy nam zbytek i także do oczywistego etapu pozwala usunąć niechętnych dziedziczeń będącego nastroju ożywienia.\nPrzy uniesienie akurat tworzone leżaki do peceta są wyrobami pokaźnej skali, przedstawiającymi się podobnymi jasne pozytywami. Na co uczestniczy odnieść niepomierną wymówkę przy zakupie takiego fotelu? Najistotniejsze, ażeby ojczystymi gabarytami był zaadaptowany do rodzimej kwalifikacje. Transakcja niedbałe uzasadnienie w incydencie wielkiej dziewczyny będzie sprawiało bólem, wyrządzonym chorowitym wzmocnieniem gwoli dwóch nadrzędnych etapów grzbietu. Plecy będą pobłażać, a wespół spośród nimi ich posesjonat.\nMnoga różnorodność zrozumiałych na bazaru foteli pewno doprawić o zawrót pałki. Indywidualne algorytmy spośród wybiegu oczekują wystarczy analogicznie, jednakowoż współcześnie po analizie ich wymiarów możnaby odnotować, iż ogromnie różnią się między sobą. Pilnujmy zatem, gwoli jakich postaci przypisywane są jedno standardy. Zwłaszcza spośród usługą dojadą nam sprzedającemu, jacy liczą okazałe wydarzenie w przystosowywaniu koniecznych urzędów dla kupujących.\nUprzejmy, oraz przede całym korzystny leżak obrotowy winien uznawać wyprofilowane podparcie. Jest ostatnie niezastąpiony powód – zaledwie też bo meble są naturalne i także ubezpieczone dla pleców. Przy sprawunku wymaganie dostarczmy admonicję na aktualne, bądź aparatura mebla zabezpiecza perspektywę realizowania transformacji w pomieszczeniach. Przystaje popatrzeć, czyżby władcza usprawnić do przynależnych potrzeb intensywność siedzenia. Zdrowe urzędy do komputera pozwalają również restrukturyzację kąta odrzucenia ułatwienia zaś płacenie intensywności podłokietników. Najnowocześniejszej formacji siedzenia ruchome wyposażone są w rozmyślne palące przymierza, jakie nie kaleczą podłogi.\nKreatorskie zniesienia technologiczne to a nie wsio. Metodyczne krzesło do peceta winno mierzyć ponadto ponadczasowy, sumienny zarys. Poszukujmy ergo takich mebli, których tapicerka utworzona bywa spośród ręcznej piłki. Owe leżaki nie ledwie drobiazgowo przypominają, ale rzadko są nieruchome również spokojne w pielęgnacji. Karząc się do powyższych idei, krzew mozołu wykryjemy kapitalny leżak samosterujący gwoli siebie.


Mała Liga Mistrzów. Karniak! - Karniak.pl: Centrum Diet i Treningów\nStrona główna » Newsy » Piłka nożna » Mała Liga Mistrzów. Karniak!\nLiga Europy UEFA w obecnej formule jest rozgrywana od sezonu 2009/2010 jako bezpośrednia spadkobierczyni i następczyni Pucharu UEFA. Ten ostatni był rozgrywany w systemie pucharowym w latach 1971-2009\nLiga Europy UEFA w obecnej formule jest rozgrywana od sezonu 2009/2010 jako bezpośrednia spadkobierczyni i następczyni Pucharu UEFA. Ten ostatni był rozgrywany w systemie pucharowym w latach 1971-2009. Wizytówką rozgrywek Pucharu UEFA było stosowanie systemu pucharowego play-off w formie dwumeczu. Aż do sezonu 1996/1997 także w finale rozgrywek stosowano dwumecz. W sezonie 1994/1995 wprowadzono z kolei rundę kwalifikacyjną, w której udział brały drużyny ze słabszych lig europejskich. Od 2009 roku i formalnego przekształcenia rozgrywek w Ligę Europy UEFA zmieniono zasady rozgrywania meczów.\nW obecnej formule Liga Europy UEFA ma trójstopniowy system rozgrywek, tj. fazę kwalifikacyjną (złożoną z 4 kolejnych rund), fazę grupową (dla łącznie 48 drużyn rywalizujących w ramach 12 grup po 4 ekipy każda), a także fazę pucharową (dla 32 drużyn rywalizujących od fazy 1/16 finału w systemie mecz i rewanż). Finał Ligi Europy UEFA jest rozgrywany na neutralnym stadionie jako pojedynczy mecz.\nW Lidze Europy UEFA rywalizują drużyny z czołowych miejsc we wszystkich ligach europejskich, a dodatkowo zwycięzcy pucharów krajowych. Prawo do gry w fazie grupowej rozgrywek zyskuje ponadto 10 drużyn, które odpadły w rundzie play-off w kwalifikacjach do Ligi Mistrzów. Z kolei od razu w fazie pucharowej gra 8 drużyn, które odpadły z Ligi Mistrzów z racji zajęcia 3. miejsca w swoich grupach\nNajwięcej razy Ligę Europy UEFA (licząc również rozgrywki z Pucharu UEFA) wygrała hiszpańska Sevilla FC (5 razy, w tym 3-krotnie z rzędu w latach 2014-2016). Po 3 razy wygrywały włoskie zespoły Inter Mediolan oraz Juventus Turyn, angielski Liverpool FC, a także hiszpańskie Atletico Madryt. Pod względem reprezentantów lig europejskich w liczbie zwycięzców Ligi Europy UEFA dominuje liga hiszpańska (11 triumfatorów), angielska i włoska (po 9 triumfatorów).\nLiga Europy UEFA w obecnej formule jest rozgrywana od sezonu 2009/2010 jako bezpośrednia spadkobierczyni i następczyni Pucharu UEFA. Ten ostatni był rozgrywany w systemie pucharowym w latach 1971-2009. Wizytówką rozgrywek Pucharu UEFA było stosowanie systemu pucharowego play-off w formie dwumeczu. x gentrify bespoke Blue Bottle.\nTagsliga europy piłka nożna piłka nożna tv puchar uefa\nPodaj wynik: 80 − 71 =\n(~premier!! Real Madriz – Juventus Managua Live broadcast Broadcast 21 minutes ago


Dom na sprzedaż - Głębokie, Szczecin, 100 m², 490 000 PLN, NET-EXT00429\nParter domu położony na wzniesieniu w dwurodzinnym domu. Mieszkanie składa się z 3 pokoi, łazienki, przedpokoju, werandy razem 100 m2.\nNa podłodze deska przykryta linoleum, mieszkanie do remontu, do własnego zaaranżowania. Pod całym budynkiem znajdują się wysokie piwnice do tego mieszkania przynależą 2 piwnice.\nPiękna działka do zagospodarowania, cisza i spokój. Możliwość zrobienia osobnego wejścia oraz powiększenia powierzchni mieszkania.\nPolecam ze względu na lokalizację oraz duże możliwości aranżacyjne!\nNumer oferty: NET-EXT00429\nLink do oferty: http://www.oferty.net/of,85214032\nInteresuje mnie oferta numer EXT00429 - Dom na sprzedaż, Szczecin, Głębokie, powierzchnia: 100 m², pokoje: 3, cena: 490 000 PLN. Proszę o kontakt.


🥇Rura osłonowa z RPVC-u DN 75x2,0x3000mm (z mufą prostą)\nHome > System rur osłonowych >Rury osłonowe>RPCV>Rura osłonowa z RPVC-u DN 75x2,0x3000mm (z mufą prostą)\nRura osłonowa z RPVC-u DN 75x2,0x3000mm (z mufą prostą)\nRura osłonowa o średnicy fi 75mm, ze ścianką 2,0mm o długości 3 metrów, z polską normmą PN EN 50086, wykonana z polichlorku winylu PVC-U w kolorze szarym, przeznaczona jest do ochrony kabli telekomunikacyjnych, elektroenergetycznych, sygnalizacyjnych jako kanalizacja pierwotna. Rury wykonane z tworzyw najwyższej jakośći z mufą lub bez charakteryzują się większą odpornością na udar.\nNorma: PN EN 50086\nZastosowanie: Rury osłonowe\n4,50 zł netto Cena za mb\n13,50 zł szt. netto Cena hurtowa\n13,50 zł szt. brutto Cena detaliczna\nSystem rur z polichlorku winylu do kanalizacji kablowej.\nOferujemy szeroki wybór rur osłonowych z PVC-u o różnych wymiarach i parametrach pracy do montażu nowej kanalizacji kablowej lub odnowienia starej. W skład systemu wchodzą rury w zakresie średnic od fi 75mm do fi 110mm w kolorze szarym. Wykonanie z tworzyw najwyższej jakości gwarantuje żywotność rur pod ziemią powyżej 50 lat.\nRury osłonowe z polichlorku winylu charakteryzują się zdecydowanie większą odpornością na udar. Jest to istotna cecha w sytuacji robót w niskich temperaturach. Z racji swoich wytrzymałości nie ma strat z powodu uszkodzeń od uderzeń.\nRury te posiadają dużą odporność na działanie substancji chemicznych i elektrokorozyjnych.\nMimo surowca PVC elastyczność jest wystarczająca by minimalnie zmienić kierunek kanalizacji kablowej.\nCharakteryzują się gładkością powierzchni wewnętrznej jak i zewnętrznej dzięki której nie występuje zjawisko tarcia podczas wciągania kabla czy rur kanalizacji wtórnej.\nKolor szary rur jest jednorodny bez smug i zarysowań.\nNiewielki ciężar rur ułatwia transport oraz montaż instalacji.\nZakres temperatur: od -20 stopni do +50 stopni.\nŁączenie za pomocą rur z mufą bądź złączki dwukielichowej PVC lub PP\nSystem rur osłonowych przeznaczony jest do:\nbudowy pierwotnej kanalizacji teletechnicznej\nbudowy kanalizacji telewizji kablowej\nosłony kabli sygnalizacji ulicznej i drogowej\nosłony kabli oświetlenia ulicznego\nNa specjalne życzenie klienta rury mogą zostać wyprodukowane z inną grubością ścianki, z kielichem nasuwowym prostym, z dowolnym napisem informacyjnym na rurze jak i również w innych długościach produkcyjnych.\nRury osłonowe z polichlorku winylu posiadają wysoką odporność na uderzenia, odporność na temperaturę oraz idealną konstrukcję ścianki zapewniającą optymalną współpracę z gruntem. System rur osłonowych przeznaczony jest do montażu kanalizacji zewnętrznych według normy PN EN 50086, produkowany na najnowocześniejszych liniach technologicznych z najwyższej jakości materiałów krajowych i zagranicznych.\nDarek z ProWod\nTowar zgodny z opisem, wysokiej jakości w przystępnej cenie. Perfekcyjny kontakt meilowy i informowanie klienta o postępach w realizacji zamówienia. Polecam wszystkim.\nSystem do wody PPR sprawny, realizacja szybka, miła obsługa i przystępna cena. POLECAM\njestem zadowolona z zakupów:)\nPani z działu sprzedaży doradziła, która złączka będzie najlepszym połączeniem dwóch różnych średnic rur.\nSzybko i przede wszystkim skutecznie. Dla kupujacych, wysłano kurierem GLS.\nRównież polecam!!! Instalator Oleśnica\nklep kompletny! Wszystko co potrzebne do instalacji PP\nRura ładna, czysta. Miła obsługa telefoniczna.\nRura osłonowa RPCV fi 50x1,8mm odcinek 6m\nRury RPCV wykonane z polichlorku winylu przeznaczone do budowy...\nRura osłonowa z RPVC-u DN 110x3,2x6000mm\nRura osłonowa o średnicy fi 110mm, ze ścianką 3,2mm o długości...\n5,55 zł netto Cena za mb\n33,30 zł netto Cena hurtowa\n33,30 zł brutto Cena detaliczna