ZNACZENIE KSZTAŁCENIA PRZEDDYPLOMOWEGO PIELĘGNIAREK DLA ZDROWIA PUBLICZNEGO W POLSCE – EWOLUCJA SYSTEMU W ASPEKCIE HISTORYCZNYM | Public Health Forum\nZNACZENIE KSZTAŁCENIA PRZEDDYPLOMOWEGO PIELĘGNIAREK DLA ZDROWIA PUBLICZNEGO W POLSCE – EWOLUCJA SYSTEMU W ASPEKCIE HISTORYCZNYM\n14 czerwca 2018 | 2018 / 01 |\nTHE IMPORTANCE OF THE PRE-GRADUATE STUDIES OF NURSES FOR PUBLIC HEALTH IN POLAND-THE EVOLUTION OF THE SYSTEM IN HISTORIC ASPECT\nJolanta Kolasińska1, Jacek Gajek1, Bernard Panaszek2\n1 Zakład Pielęgniarstwa Internistycznego, Uniwersytet Medyczny, Wrocław, Polska\n2 Katedra i Klinika Chorób Wewnętrznych i Alergologii Uniwersytetu Medycznego, Wrocław, Polska\nKształcenie przeddyplomowe pielęgniarek w Polsce w całej swojej historii ukierunkowane było na rozwój jakościowy grupy zawodowej. Wyrażało się to wzrostem wymagań wstępnych stawianych przed kandydatami do szkół, wzrostem wymiaru godzin kształcenia i czasu kształcenia zawodowego. Odzwierciedlanie w planach nauczania, potrzeb zdrowia publicznego, wyraża się wprowadzaniem zmian nadążających za występującymi nowymi zjawiskami w zdrowiu społeczeństwa. Rozwój ilościowy grupy zawodowej zgodny z polityką zdrowia publicznego w Polsce wyrażał się w latach 1945−2000 troską o liczbę szkół prowadzących kształcenie zawodowe pielęgniarek. Natomiast spadek liczby szkół i w efekcie liczby nowych adeptów zawodu po roku 2000 nie sprzyja rozwojowi ilościowemu grupy zawodowej i jest przyczyną obniżającego się w Polsce współczynnika dostępności do świadczeń pielęgniarskich. Celem opracowania jest wykazanie zmian w ewolucji systemu kształcenia przeddyplomowego pielęgniarek i możliwości ich wykorzystania do zapewnienia wysokiej jakości, bezpieczeństwa i dostępności opieki pielęgniarskiej w obszarze zdrowia publicznego.\nThe pre-graduate studies of nurses in Poland in its entire history has been focused on the quality development of this professional group. It was expressed with the growing prerequisites for candidates to nursing schools, training hours and the duration time of education. The needs of public health have been reflecting in teaching plans which means that occurring changes keep up with new phenomena in community health. Quantitative development of the occupational group in line with the public health policy in the years 1945-2000 was expressed by the concern of the number of schools providing nursing education. However decreased number of schools and its graduates after 2000 does not foster the quantitative development of the professional group and definitely is the reason of reducing ratio of nursing care accessibility. The aim of the study is to show changes in the evolution of the pre-graduate education system of nurses and the possibilities of their use to ensure high quality, safety and accessibility of nursing care in the area of public health.\nPublic Health Forum 2018;IV(XII)1(44):49-56\nPielęgniarka, jako profesjonalista przygotowany do działania na rzecz zdrowia jednostki i społeczności, świadczy opiekę we wszystkich obszarach życia człowieka i we wszystkich jego stanach zdrowia i choroby. W praktyce oznacza to, że od pielęgniarki wymaga się interdyscyplinarnej wiedzy o człowieku. Jest to warunek świadczenia profesjonalnej pomocy w ujęciu holistycznym, zgodnie z którym podmiotem opieki jest odbiorca usług w każdym wieku (dziecko w okresie prenatalnym, noworodek, niemowlę, dziecko w wieku szkolnym, człowiek dorosły, człowiek starszy), w każdym stanie zdrowia (zdrowy, narażony na zachorowanie, zagrożony chorobą, chory, niepełnosprawny, umierający). Podmiotem opieki jest nie tylko pojedynczy człowiek, ale również rodzina czy grupa społeczna. Grupa zawodowa jaką stanowią pielęgniarki jest jednym z najliczniejszych środowisk działających w systemie opieki zdrowotnej. Odpowiednia obsada pielęgniarska, właściwa liczba pielęgniarek gwarantująca dostępność świadczeń są jednym z istotnych czynników wpływających na zdrowie jednostki i grupy społecznej . Kolejną istotną zmienną wpływającą na stan zdrowia społecznego są umiejętności członków personelu świadczącego opiekę medyczną. Opieka pielęgniarska, realizowana siłami całej grupy zawodowej jest działaniem na rzecz zdrowia publicznego.\nPowstanie profesjonalnego pielęgniarstwa było możliwe dzięki wprowadzeniu i rozwijaniu kształcenia zawodowego. Nowoczesne, profesjonalne pielęgniarstwo opiera się na paradygmacie zawodu, rozumianym jako akceptowany przez społeczność pielęgniarską naukowy wzorzec, umożliwiający planowanie badań nad rozwojem pielęgniarstwa od wielu lat. Współcześnie wysiłek zbiorowy społeczeństw globalnych przekładający się na jakość świadczonych usług pielęgniarskich uwidacznia się w staraniach o ujednolicenie kształcenia w Europie, którego wyrazem jest Europejskie Porozumienie w sprawie szkolenia i kształcenia pielęgniarek . Rozważając znaczenie pielęgniarstwa dla zdrowia publicznego, należy zatem przyjrzeć się historycznym zmianom w kształceniu przeddyplomowym, których celem był rozwój umiejętności zawodowych pielęgniarek i wzrost ilościowy grupy zawodowej.\nROZWÓJ PIELĘGNIARSTWA W POLSCE\nDziałania na rzecz zdrowia publicznego w Polsce, od czasu uzyskania niepodległości w 1918 roku do czasów współczesnych, koncentrują się na podnoszeniu poziomu usług przez wzrost umiejętności zawodowych pielęgniarek (rozwój jakościowy) oraz dbałości, o wzrost liczebności grupy zawodowej, dla zapewnienia dostępności do świadczeń pielęgniarskich (rozwój ilościowy).\nPowstawanie pielęgniarstwa jako zawodu w Polsce przypadło na okres, trudnej sytuacji ekonomicznej, wielkiej biedy oraz niskiego poziomu sanitarnego, higieny i zacofania w wielu sferach życia społeczeństwa po trwających 124 lata zaborach. Po odzyskaniu niepodległości, w latach 1921−1939 nastąpił znaczący rozwój pielęgniarstwa zawodowego . Zaniedbania zaborców i zniszczenia powojenne były przyczyną bardzo złych warunków sanitarnych i w efekcie wysokiej umieralności ludności z powodu chorób zakaźnych, w tym gruźlicy, oraz wysokiej śmiertelności niemowląt. Odzwierciedleniem tej sytuacji w Polsce może być duży wzrost zachorowalności i śmiertelności z powodu gruźlicy, która zwiększyła się z poziomu 9,2% przed I wojną do 29,5% w 1919 r.. Odpowiedzią na taki stan zdrowia publicznego było kształcenie pielęgniarek, które miało sprostać wielkiemu zapotrzebowaniu na profesjonalną opiekę pielęgniarską w ówczesnym systemie służby zdrowia. Program nauczania w szkołach pielęgniarskich został opracowany pod kątem przydatności praktycznej. W planach nauczania obok pielęgniarstwa znalazły się przedmioty medyczne i społeczne, które były wprowadzeniem do zasad i metod pracy w dziedzinie zdrowia publicznego, walki z ówczesnymi chorobami społecznymi, organizacji pracy w poradniach i ośrodkach zdrowia, ustawodawstwa społecznego i sanitarnego . Bardzo szybko pielęgniarki dostrzegły również potrzebę doskonalenia zawodowego. Znaczącą rolę w rozwoju kształcenia podyplomowego miało Polskie Stowarzyszenie Pielęgniarek Zawodowych (PSPZ) powstałe w 1925 roku . Działalność stowarzyszenia skupiała się również na problematyce zdrowia publicznego. Przy Zarządzie Stowarzyszenia, funkcjonowała komisja Zdrowia Publicznego, która opracowała programy kursów uzupełniających i dokształcających dla pielęgniarek społecznych. Nie była to jedyna forma kształcenia realizowana przez pielęgniarki rozwijająca umiejętności działania na rzecz zdrowia publicznego. W czasopiśmie „Pielęgniarka Polska” publikowano materiały edukacyjne rozwijające wiedzę zawodową niezbędną w działaniach, zmierzających do poprawy zdrowia społeczeństwa na terenie całego kraju .\nPo II wojnie światowej sytuacja zdrowotna społeczeństwa polskiego była równie trudna, ponieważ naród polski, po 5 latach okupacji, w zniszczonym kraju o niepewnych, zmieniających się granicach był wyczerpany i nękany licznymi chorobami. Działania wojenne spowodowały olbrzymie straty materialne, które dotyczyły również służby zdrowia. Okupant, realizując polityką eksterminacyjną przejął w swoje ręce szpitale, zagarnął zapasy sprzętu medycznego, leków, niszczył kadrowych pracowników służby zdrowia. Wycofujące się wojska niemieckie stosowały taktykę „spalonej ziemi” również w stosunku do bazy materialnej funkcjonowania systemu opieki zdrowotnej, co skutkowało częściowym lub całkowitym zniszczeniem 80% istniejących wówczas szpitali. Niszczono aparaty rentgenowskie, każdy nawet drobny sprzęt medyczny, laboratoria, księgozbiory lekarskie. Prawie 50% lekarzy straciło życie , a efektem takiej eksterminacji był spadek liczby lekarzy w roku 1946 do 7732 . Liczbę pielęgniarek w roku 1945 Poznańska określa, na około 7 tysięcy, w tym z ukończoną szkołą pielęgniarską było ich zaledwie 2 tysiące . Maksymowicz szacuje liczbę pielęgniarek w roku 1946 na 5840 . Lipińska na podstawie liczby pielęgniarek wskazanej przez Maksymowicz określa, że na 10 000 mieszkańców przypadało wówczas 2,7 pielęgniarki . Poziom ochrony zdrowia w Polsce wyznaczony wskaźnikiem liczby pielęgniarek przypadających na 1000 potencjalnych odbiorców usług bezpośrednio po wojnie był zatem bardzo niski i wynosił 0,27. W tej trudnej sytuacji, praktycznie nieistniejącej służby zdrowia w polityce zdrowia publicznego zakładano w pierwszych latach powojennych wzrost ilościowy kadr i pracowników opieki zdrowotnej. Założono upowszechnienie dostępu do świadczeń medycznych, co oznaczało również wzrost liczby personelu sprawującego opiekę pielęgniarską .\nZapotrzebowanie społeczne na usługi pielęgniarskie wywołało działania zmierzające do zwiększenia liczby osób wykonujących ten zawód. Pod koniec wojny i bezpośrednio po wojnie zaczęto przyjmować do pracy w charakterze pielęgniarki osoby bez matury, często niemal zupełnie nieprzeszkolone. Pierwsze szkoły pielęgniarstwa po II wojnie światowej, uruchomiono już w 1945 roku w Krakowie, Gdańsku, Warszawie . Początkowo kształceniem do zawodu zajęły się, tak jak przed wojną, różne instytucje takie jak: PCK, ZUS, związki samorządowe, związki zawodowe, stowarzyszenia, samorząd terytorialny i inne podmioty prawne. W 1946 roku powstało 6 kolejnych szkół w różnych miastach Polski . Cykl kształcenia w tych szkołach realizowany był w czasie od 2 lat przez 2,5 roku do 3 lat, ale w większości szkół kształcenie trwało 2 lata . W pierwszych latach po wojnie w kolejnych uruchamianych szkołach wykorzystywano przedwojenne programy nauczania. W 1947 roku powstało kolejne 6 szkół, między innymi w marcu 1947 roku we Wrocławiu uruchomiono Szkołę Pielęgniarską PCK . Pierwszy powojenny plan kształcenia z roku 1945, oparty na Rozporządzeniu Ministra Opieki Społecznej z dnia 17 marca 1936 roku o pielęgniarstwie  zawierał treści również współcześnie mieszczące się w pojęciu zdrowia publicznego. W wykazie przedmiotów realizowanych w ramach kształcenia zawodowego znalazły się zagadnienia z zakresu higieny, etyki, prawa, socjologii, pedagogiki, psychologii, polityki zdrowotnej, organizacji zarządzania. Ponadto, kładziono nacisk na związane z ówczesnymi problemami społecznymi przedmioty, takie jak: walka z gruźlicą i alkoholizmem, walka z chorobami społecznymi i zawodowymi, choroby zakaźne, choroby skórne i weneryczne, choroby nerwowe i psychiczne.\nLiczba szkół dynamicznie wzrastała, już w roku 1949 w Polsce funkcjonowało 31 szkół średnich w porównaniu z 12 funkcjonującymi w Polsce przedwojennej . W 1950 roku na podstawie ustawy z dnia 28 października 1948 roku [13, 14] upaństwowiono wszystkie szkoły pielęgniarskie. Istniejące wcześniej szkoły i uruchamiane później, były w Polsce szkołami państwowymi. Organem prowadzącym szkoły było Ministerstwo Zdrowia, a kształcenie było regulowane podstawą programową ujednolicającą wymagania i program kształcenia we wszystkich szkołach w całej Polsce. Programy kształcenia odzwierciedlały zawartością merytoryczną potrzeby zdrowia społeczeństwa. W upaństwowieniu szkół i ujednoliceniu programu kształcenia należy upatrywać dążenia do podnoszenia jakości kształcenia. Wysoki cenzus wykształcenia poprzedzającego, składającego się z tzw. małej matury, a następnie od 1950 roku obejmującego łącznie 9 klas , tj. 7 klas szkoły podstawowej i 2 klasy trwającego wówczas 4 lata liceum ogólnokształcącego to również dowód na dbałość o poziom wykształcenia i umiejętności pielęgniarek.\nKSZTAŁCENIE SIÓSTR POGOTOWIA SANITARNEGO, MŁODSZYCH PIELĘGNIAREK I ASYSTENTEK\nJednak duże wymagania wstępne stawiane przed kandydatami do szkół pielęgniarskich, niewystarczająca liczba szkół funkcjonujących w Polsce, długi czas kształcenia przeddyplomowego, a z drugiej strony uchwalona Konstytucja PRL gwarantująca obywatelowi prawo do ochrony zdrowia, spowodowały, wymuszone brakiem kadr pielęgniarskich, uruchomienie kształcenia sióstr pogotowia sanitarnego. W 1945 roku równolegle do szkół pielęgniarskich dla osób po małej maturze, kształcących się w cyklu 2-letnim, PCK wznowiło działalność w zakresie szkolenia sióstr pogotowia sanitarnego, a następnie młodszych pielęgniarek i kolejno asystentek pielęgniarskich. Działalność edukacyjną rozpoczęły Ośrodki Szkolenia Pielęgniarek i Zasadnicze Szkoły Asystentek Pielęgniarskich PCK. Zgodnie z danymi pochodzącymi z archiwum PCK w okresie powojennym w ramach różnych form kształcenia prowadzonych przez PCK przygotowano do pracy w placówkach służby zdrowia ponad 2000 sióstr pogotowia sanitarnego, ponad 33000 młodszych pielęgniarek oraz ponad 350 pielęgniarek dyplomowanych . Szkolenie sióstr pogotowia wznowione w roku 1945 realizowane było na podstawie programu 3-miesięcznego kursu, który został uzgodniony i zatwierdzony przez Ministerstwo Zdrowia. W ramach tego kształcenia przygotowywano personel do pełnienia prostych czynności higienicznych, opiekuńczych. System ten obowiązywał do końca 1945 roku, ponieważ od 1946 roku PCK wprowadziło szkolenie w trybie 6-miesięcznym.\nUruchomienie systemu kształcenia dla osób o niższym cenzusie wykształcenia poprzedzającego kształcenie zawodowe, ponadto o krótkim czasie trwania kształcenia, było próbą zaspokojenia potrzeb zdrowia publicznego. Liczba osób zatrudnianych do opieki nad chorymi rosła, ale w roku 1948 tylko 20% pielęgniarek posiadało pełne wykształcenie. W 1950 roku w zawodzie pielęgniarki pracowało łącznie 18361 osób, ale były to w 80% osoby nieposiadające pełnych uprawnień . W roku 1956 liczba pielęgniarek wzrosła do 53232, jednak tylko 50% zatrudnionych pielęgniarek posiadało pełne uprawnienia . Poprawiała się zatem dostępność do świadczeń pielęgniarskich kosztem jakości. W 1952 roku okres kształcenia młodszych pielęgniarek został wydłużony do roku. Kursy prowadzone były na podstawie wytycznych, zatwierdzonych przez Ministerstwo Zdrowia, a kandydatki na kurs musiały legitymować się świadectwem ukończenia szkoły podstawowej, wówczas 7 letniej. W roku szkolnym 1953/54 zmieniono sposób kształcenia, wprowadzając 2-letni cykl nauczania dla tzw. asystentek pielęgniarskich. Kształcenie do zawodu pielęgniarki w formie kursu trwającego kilka miesięcy oceniano jednak już wówczas jako niewystarczające, co podkreślono w czasopiśmie „Służba Zdrowia” z roku 1955 [19, 20]. W 1960 roku dokonano zmiany nazwy Ośrodków Szkolenia Asystentek Pielęgniarskich PCK na Zasadnicze Szkoły Asystentek Pielęgniarskich PCK . Kształcenie asystentek pielęgniarskich prowadzone przez PCK zostało zlikwidowane ostatecznie w 1966 roku. Mimo krytycznych głosów w sprawie jakości kształcenia w Zasadniczych Szkołach Medycznych, po likwidacji szkół PCK, szkoły tego typu prowadzone przez państwo funkcjonowały w Polsce jeszcze w latach 70. Absolwenci tych szkół jeszcze niedawno wykonywali zawód na etatach asystentki pielęgniarskiej w placówkach ochrony zdrowia. Kształcenie zawodowe w formie zasadniczej szkoły zawodowej oznaczało obniżenie poziomu umiejętności absolwenta. Ogólny wymiar godzin teorii w kształceniu zawodowym realizowanej w tej szkole wynosił 877 . Jednak zakres merytoryczny kształcenia, również z zakresu zdrowia publicznego był ograniczony w stosunku od realizowanego w szkołach pielęgniarskich, do których przyjmowano osoby po 9 klasach szkoły średniej. W planie kształcenia asystentek nie występowały przedmioty, które mogłyby kształcić umiejętności z zakresu zdrowia publicznego, występujące już wówczas w planach kształcenia pielęgniarek, tj.: etyka medyczna, prawo zdrowia publicznego, socjologia i socjologia medycyny, pedagogika zdrowia, edukacja zdrowotna, psychologia, walka z nałogami, profilaktyka chorób, ratownictwo medyczne i kwalifikowana pomoc.\nW roku 1961 liczba pielęgniarek zwiększyła się prawie 12-krotnie w porównaniu do liczby pielęgniarek w roku 1945. Jednak na 58794 pielęgniarek pełne uprawnienia posiadało 42610 osób, a dużą grupę stanowiły asystentki pielęgniarstwa − 4820 . Równocześnie rosła również liczba łóżek szpitalnych z około 100000 w roku 1950 do 237000 w roku 1980 . Po ustanowieniu w 1952 roku Konstytucji PRL rosła również liczba uprawnionych do świadczeń. Liczba pielęgniarek była na początku lat 60. niewystarczająca wobec stale rosnących potrzeb wytyczanych kierunkami rozwoju zdrowia publicznego. Również umiejętności zawodowe części osób sprawujących opiekę pielęgniarską nie były wystarczająco wysokie.\nSYSTEM LICEALNY KSZTAŁCENIA PIELĘGNIAREK\nPo uchwaleniu Ustawy o rozwoju systemu oświaty i wychowania z dnia 15 lipca 1961 roku szybko wzrastała liczba szkół pielęgniarskich. Na mocy tej ustawy uruchamiano 5-letnie średnie szkoły zawodowe − Licea Medyczne, Wydział Pielęgniarstwa, co stało się przyczynkiem do ujednolicenia kształcenia pielęgniarskiego w Polsce . Kandydatami do Liceum Medycznego byli zatem absolwenci szkoły podstawowej 7-letniej a od roku szkolnego 1968/69 w związku z wydłużeniem trwania kształcenia, szkoły 8-letniej. We wrześniu 1962 roku dokonano w Polsce otwarcia 40 liceów pielęgniarskich przeważnie w miastach wojewódzkich . Liceum Medyczne to szkoła, w której realizowano równocześnie blok kształcenia ogólnego i zawodowego. Z analizy podstaw programowych z lat 1963−1996 wynika, że średnio 40,8% łącznego wymiaru godzin kształcenia przeznaczone było na realizację bloku ogólnego, a 59,27% na realizację bloku zawodowego. Wymiar godzin kształcenia w liceum był wysoki – najwyższy w pierwszych latach funkcjonowania i wynosił pomiędzy rokiem 1963 a 1967 − 7334 godziny, w tym 4256 stanowiły godziny kształcenia zawodowego. Dla porównania wymiar godzin kształcenia zawodowego określony w Porozumieniu Strasburskim podpisanym przez kraje Europy w roku 1967  wynosił 4600, z czego wynika, że wymiar godzin kształcenia zawodowego w liceum pielęgniarskim był prawie równy z wymaganiami europejskimi. Przełom lat 60/70 to okres, w którym pomimo rozwoju szkolnictwa medycznego i uruchamiania kolejnych liceów medycznych nadal brakowało pielęgniarek na rynku pracy. W roku 1975, po 30 latach od zakończenia II wojny światowej, przy rosnącej liczbie szkół pielęgniarskich, na Dolnym Śląsku funkcjonowało 14 szkół, a sytuacje kadrową w placówkach służby zdrowia oceniano jako złą. Zarząd Oddziału Wojewódzkiego Polskiego Towarzystwa Pielęgniarskiego (PTP) w piśmie z dnia 5.12.1975  roku skierowanym do Zarządu Głównego PTP informował o złej sytuacji kadrowej w mieście Wrocławiu i w województwie wrocławskim. Liczbę pielęgniarek, w znacznie pomniejszonym po reformie administracyjnej województwie wrocławskim w 1975 roku, oszacowano na 3907, a liczbę asystentek na 781, łącznie − 4688 osób. Liczba mieszkańców województwa wówczas sięgała 1025700 a zatem wskaźnik liczby pielęgniarek na 1000 ludności był równy 4,57. Przyczyn deficytu kadry pielęgniarskiej dopatrywano się w sytuacji płacowej tej grupy zawodowej, której średnie wynagrodzenie było o 4 grupy niższe od wynagrodzenia innych pracowników służby zdrowia posiadających wykształcenie na tym samym poziomie np. pracownika socjalnego. Kolejnym powodem wskazywanym przez Dolnośląski Zarząd PTP były niewłaściwe stosunki między personelem pielęgniarskim a lekarskim. Wskazywano na „feudalny stosunek” lekarzy wobec pielęgniarek oraz pomijanie wiedzy zawodowej i ogólnej pielęgniarek w planowaniu postępowania terapeutycznego z pacjentem, co w ocenie PTP było hamulcem dla rozwoju pielęgniarstwa. Powodem odchodzenia pielęgniarek z zawodu, w ocenie środowiska pielęgniarskiego było także permanentne przeciążenie pracą (braki kadrowe). Wskazywano na brak norm obsady pielęgniarskiej (normy zatrudnienia) oraz na obciążanie pielęgniarek zadaniami wchodzącymi w zakres obowiązków innych grup zawodowych, np. laborantów, techników RTG, EKG. Absolwentki szkół pielęgniarskich często nie podejmowały pracy w zawodzie. Tylko w roku 1975 w województwie wrocławskim, na 303 absolwentki do pracy przystąpiło 210 osób tj. 69,3%. Uruchomienie kształcenia przeddyplomowego w systemie licealnym należy jednak uznać za rozwój w sensie jakościowym i ilościowym. Liczba szkół pielęgniarskich rosła do lat 80., kształcenie w tym systemie zakończono w roku szkolnym 1996/97, po wejściu w życie Ustawy z dnia 5 lipca 1996 roku o zawodach pielęgniarki i położnej.\nPracujące powszechnie w tamtych latach w placówkach służby zdrowia asystentki pielęgniarskie miały być zastąpione pielęgniarkami z pełnymi uprawnieniami, przygotowywanymi do zawodu znacznie dłużej, na podstawie programów kształcenia o znacznie większym wymiarze godzin kształcenia. Proces wymiany kadry był jednak długotrwały, a zatrudnione w systemie ochrony zdrowia w końcu lat 70. asystentki pielęgniarskie mogą pracować w zawodzie do dnia dzisiejszego.\nKSZTAŁCENIE PIELĘGNIAREK W RAMACH MEDYCZNEGO STUDIUM ZAWODOWEGO\nNiewystarczająca liczba pielęgniarek i wzrost zapotrzebowania na świadczenia medyczne w związku z powszechnym ubezpieczeniem zdrowotnym ludności wiejskiej spowodowała w pierwszej połowie lat 70. podjęcie kolejnych prób zwiększenia liczebności grupy zawodowej pielęgniarek. Rozwiązaniem problemu braków kadrowych w pielęgniarstwie miało stać się uruchomienie kolejnego systemu kształcenia w postaci Medycznego Studium Zawodowego, które było placówką przeznaczoną dla osób z ukończoną szkołą średnią. Kształcenie w tej formie prowadzono równocześnie z funkcjonującym wcześniej systemem licealnym. Na terenie Dolnego Śląska w 1974 roku w 5 szkołach uruchomiono Medyczne Studium Zawodowe, Wydział Pielęgniarstwa. Wszystkie szkoły powstały w istniejących placówkach, w których prowadzone było już wcześniej kształcenie pielęgniarek. W Medycznym Studium Zawodowym, Wydział Pielęgniarstwa realizowano w latach 1974−1991 kształcenie w cyklu 2-letnim, następnie 2,5-letnim. Od roku 1996 w 6 szkołach w Polsce, wdrażających program innowacji pedagogicznej prowadzone było kształcenie w cyklu 3-letnim. Średni wymiar godzin kształcenia zawodowego w szkołach 2- i 2,5-letnich wynosił 2784,62 godziny. W 3-letnim studium medycznym wymiar godzin kształcenia zawodowego wynosił 4344 godziny, był tylko o 256 godzin niższy od wymaganego w Porozumieniu Europejskim . Absolwent medycznego studium już na progu kształcenia zawodowego posiadał wyższy poziom wiedzy ogólnej.\nWymóg ukończenia pełnej 4-letniej szkoły ogólnokształcącej stał się zapowiedzią zmiany w kształceniu zawodowym pielęgniarek. Uruchomienie szkół policealnych kształcących do zawodu pielęgniarki było próbą utrzymania kierunków rozwoju służby zdrowia wyznaczonych w poprzednim etapie, tj. rozwoju ilościowego, ale również i jakościowego. Liczbę pielęgniarek w roku 1980 określa się na 172900 tj. 36-krotnie więcej niż w roku 1945, co w przeliczeniu na 1000 ludności wynosiło 4,84 (wskaźnik dostępności świadczeń). Zmiany w kształceniu widoczne w planach medycznego studium wskazują na próbę realizacji nowych założeń, jakimi w latach 1970−1990 stały się organizacja i rozwój podstawowej opieki zdrowotnej. Uruchomienie kształcenia 3-letniego było zaś próbą wdrożenia przepisów Europejskiego Porozumienia w sprawie szkolenia i kształcenia pielęgniarek .\nOprócz Medycznego Studium Zawodowego kształcącego w specjalności ochrona zdrowia i pielęgnacja chorych, przygotowującego do tzw. pielęgniarstwa ogólnego, na początku lat 70. w wyniku przekształcenia Szkoły Pielęgniarstwa Psychiatrycznego powstało Medyczne Studium Zawodowe, specjalność psychiatryczna. Absolwentki szkół pielęgniarstwa psychiatrycznego uzyskiwały tytuł pielęgniarki psychiatrycznej (1970 rok), a po przekształceniu szkół w Medyczne Studium Zawodowe, tytuł pielęgniarki dyplomowanej. Równolegle do kształcenia przeddyplomowego w specjalności pielęgniarstwo psychiatryczne od 1981 roku można było w ramach kształcenia podyplomowego uzyskać tytuł specjalistki w dziedzinie pielęgniarstwa psychiatrycznego, który mogła uzyskać również absolwentka, kierunku pielęgniarstwo ogólne.\nLata 80. poprzedniego wieku to okres szybkiego rozwoju w pielęgniarskim kształceniu zawodowym. Nigdy wcześniej ani później liczba osób kształconych się w szkołach pielęgniarskich nie była większa, a jednak w roku 1984 we Wrocławiu ciągle brakowało pielęgniarek. Zgodnie z tą oceną w województwie wrocławskim na ponad milion mieszkańców przypadało wówczas 6193 pielęgniarki i 600 położnych, zatrudnionych w 23. zespołach opieki zdrowotnej i 27 szpitalach, ponadto w Akademii Medycznej oraz szpitalach resortowych PKP i MSW. Aby zapewnić realizację podstawowych potrzeb kadrowych, należało zatrudnić dodatkowo 1,5 tysiąca pielęgniarek i położnych .\nLiczba pielęgniarek w Polsce, w roku 1980 została określona na 172900, a współczynnik na tysiąc potencjalnych odbiorców usług wynosił 4,84 . Na podstawie danych z Centralnego Rejestru Pielęgniarek, można stwierdzić, że w drugiej połowie lat 80., w systemie opieki zdrowotnej zatrudniono największą, w całej historii kształcenia, liczbę pielęgniarek w liczbie ponad 10000 każdego roku. Sieć placówek szkolnych kształcących do zawodu pielęgniarki, Medycznych Studiów Zawodowych i Liceów Medycznych na Dolnym Śląsku w drugiej połowie lat 70., w latach 80. i do połowy lat 90. była wystarczająca, a dane powyższe można ekstrapolować na sytuacje kadrową w pielęgniarstwie na terenie całego kraju .\nW drugiej połowie lat 90. poprzedniego stulecia w Polsce doszło do przemiany ustrojowej, która stworzyła warunki do zbliżenia się systemów kształcenia pielęgniarek do standardów europejskich. Międzynarodowa Rada Pielęgniarek zaproponowała pomoc merytoryczną polskiemu pielęgniarstwu na drodze do transformacji kształcenia. Światowa Organizacja Zdrowia przyjęła strategię „Zdrowie dla wszystkich do roku 2000”, która sugerowała zmiany w programach kształcenia pielęgniarek w kierunku przygotowania ich do pracy w podstawowej opiece zdrowotnej. Zmiana filozofii kształcenia, we wskazanym kierunku była wyraźna w programach funkcjonującej od 1996 roku innowacji pedagogicznej, która zbiegła się z przeobrażeniami politycznymi, społecznymi i gospodarczymi kraju. Równolegle doszło do reformy systemu oświaty i systemu ochrony zdrowia, dwóch ważnych reform określających realia dla przemian w pielęgniarstwie i dla przemian w kształceniu pielęgniarek. W roku 1996 uległy likwidacji Licea Medyczne, powodując zmniejszenie liczby absolwentów, a do końca roku 2003 likwidacji uległy również wszystkie szkoły kształcące do zawodu pielęgniarki w systemie pomaturalnym. W miejsce 22 szkół pielęgniarstwa funkcjonujących w latach 80/90, na terenie Dolnego Śląska, wprowadzono kształcenie pielęgniarek w systemie szkolnictwa wyższego w 2 uczelniach.\nKSZTAŁCENIE W SYSTEMIE\nPrzed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej w 2003 roku ogólna liczba pielęgniarek posiadających prawo wykonywania zawodu wynosiła 265200, a więc wskaźnik na 1000 mieszkańców wynosił 7,0, jednak wskaźnik ten był zawyżony, ponieważ nie wszystkie osoby posiadające prawo wykonywania zawodu pracowały czynnie w zawodzie. W zakładach opieki zdrowotnej zatrudnionych było 181291 pielęgniarek, wskaźnik liczby pielęgniarek na 1000 ludności był równy 4,7, czyli najniższy w Europie, na terenie Wielkiej Brytanii i Niemiec wynosił on 9,3 .\nPierwsze plany kształcenia według których realizowano kształcenie przeddyplomowe pielęgniarek w systemie szkolnictwa wyższego były niezgodne z wymogami podpisanego i ratyfikowanego przez Rząd Polski Europejskiego Porozumienia w sprawie kształcenia pielęgniarek . Wymiar godzin wprowadzony Uchwałą Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego Nr 76/2000  nie zawierał wymaganego wymiaru godzin kształcenia zawodowego. Dopiero plan kształcenia wprowadzony podstawą prawną z roku 2007 Rozporządzeniem Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lipca w sprawie standardów kształcenia  uporządkował kształcenie pielęgniarek i zawierał wymiar godzin zgodny z wymogami porozumienia europejskiego.\nObecnie kształcenie na kierunku pielęgniarstwo prowadzone jest w systemie studiów I oraz II stopnia w uniwersytetach medycznych oraz wyższych szkołach zawodowych publicznych i niepublicznych. Obligatoryjny wzrost wymagań wstępnych stawianych kandydatom, wydłużenie czasu kształcenia zawodowego i wzrost wymiaru liczby godzin kształcenia zapewnia wysokie merytoryczne umiejętności uzyskiwane przez studentów w toku kształcenia na kierunku pielęgniarskim.\nA STAN ZDROWIA PUBLICZNEGO\nStan zdrowia publicznego w dużej mierze zależy od kondycji liczbowej i merytorycznej kadry świadczącej usługi w ochronie zdrowia, którą określają wskaźniki ilościowe, między innymi, liczba pielęgniarek przypadających na 1000 ludności. Niewątpliwie współczynnik jest równocześnie wyznacznikiem jakości świadczeń w ochronie zdrowia, jednak o jakości świadczy nie tylko liczba pielęgniarek, ale i poziom wykształcenia oraz umiejętności praktyczne przedstawicieli tej grupy zawodowej .\nPlany kształcenia pielęgniarek zapewne będą ulegały kolejnym zamianom ze względu na konieczność przystosowania ich do potrzeb, wynikających z przekształceń funkcjonowania zdrowia publicznego czy też prawa określającego zakres uprawnień pielęgniarki, które należy również rozpatrywać jako odpowiedź na potrzeby i oczekiwania społeczeństwa wobec zdrowia publicznego. Efekty wynikowe kształcenia do zawodu pielęgniarki muszą odpowiadać na zmieniające się potrzeby zdrowotne społeczeństwa i realizować politykę państwa w tym zakresie, a zatem zmienność planów kształcenia była i jest zatem zjawiskiem pożądanym.\nRozwój jakościowy, wyrażany umiejętnościami zawodowymi absolwentów szkół pielęgniarskich, można oceniać przez pryzmat zawartości planów kształcenia. Dużą rolę w kształtowaniu zdrowia publicznego odgrywa poziom i skuteczność działalności profilaktycznej, szeroko prowadzonej oświaty, wychowania zdrowotnego oraz edukacji zdrowotnej. We wszystkich programach kształcenia począwszy od roku 1945 do 2016 znajdowały się przedmioty rozwijające u pielęgniarek umiejętności z zakresu pedagogiki, psychologii, socjologii. Kształcono umiejętności promowania zdrowia, rozwijano również widzę merytoryczną z zakresu medycyny zapobiegawczej, tj.: higieny osobistej, higieny żywienia, higieny ogólnej higieny szkolnej, higieny przemysłowej, higieny pracy, mikrobiologii i parazytologii . Do końca lat 80. w planach kształcenia szczególną uwagę poświęcano takim chorobom społecznym, jak: alkoholizm, gruźlica, choroby oczu i laryngologia, choroby skórne i weneryczne, choroby zakaźne, choroby nerwowe i psychiczne, co było zgodne ze strategią zdrowia publicznego w Polsce. W planach kształcenia pielęgniarek te problemy zdrowia publicznego były wyraźnie podkreślane, ponadto w latach 70. zwrócono uwagę na działania zapobiegawcze w podstawowej opiece zdrowotnej. Po 1980 roku wraz ze zmianami priorytetów w zdrowiu publicznym uległy zmianom plany kształcenia zawodowego pielęgniarek, uwzględniające nowe zadania służby zdrowia, wynikające z rozwoju chorób układu krążenia, takich jak: miażdżyca, nadciśnienie tętnicze oraz choroba niedokrwienna serca . Z chorób niezakaźnych wyraźnie narastającym problemem w Polsce stały się nowotwory i choroby układu oddechowego: przewlekły nieżyt oskrzeli, astma oskrzelowa rozedma płuc. Pojawiły się nowe choroby zakaźne: AIDS, grypa, ponowie nawróciła gruźlica. Poważny problem ze względu na ich coraz częstsze występowanie zaczęły stanowić: wypadki, urazy, zatrucia [30 ]. Podobnie jak wypadki, również choroby psychiczne stały się ważnym problemem dla zdrowia publicznego. W planach kształcenia dla szkolnictwa wyższego po roku 2000 znalazły się nowe przedmioty odpowiadające na narastające potrzeby zdrowia publicznego takie jak geriatria i opieka paliatywna .\nFunkcjonujące od roku 2000 kształcenie pielęgniarek w systemie studiów wyższych przyczyniło się z pewnością do poprawy stanu zdrowia publicznego i zapewniło rozwój ochrony zdrowia w segmencie kadrowym wyższego personelu medycznego. Należy przyjąć, że umiejętności teoretyczne absolwenta studiów wyższych licencjackich i magisterskich w zakresie wiedzy i umiejętności poznawczych, a także i umiejętności praktycznych różnią się od umiejętności uczennicy czy słuchaczki szkoły realizującej kształcenie w poprzednich systemach, szczególnie tych o niższym cenzusie wymagań, wstępnych i krótszym okresie kształcenia zawodowego. Jednak likwidacja średniego szkolnictwa zawodowego na kierunku pielęgniarstwo i niska rekrutacja na studia pielęgniarskie jest między innymi powodem dramatycznego spadku liczby nowych adeptów wchodzących na rynek pracy. Liczba uczelni wyższych prowadzących kształcenie przeddyplomowe pielęgniarek w Polsce, w tym na Dolnym Śląsku, jest zbyt mała. W Polsce 75 uczelni, wśród których znajduje się 11 uniwersytetów, posiada akredytację Ministra Zdrowia zgodną z procedurą Krajowej Rady Akredytacyjnej Szkół Pielęgniarek i Położnych . Zgodnie z zapisami Ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej prawo wykonywania zawodu może uzyskać jedynie absolwent szkoły posiadającej taką akredytację, ale nie wszystkie szkoły przeprowadzają coroczną rekrutację, limity przyjęć bywają zaniżone w stosunku do potrzeb, co powoduje spadek liczby absolwentów kierunku pielęgniarskiego. Przykładowo, liczba absolwentów w szkołach prowadzących kształcenie zawodowe na kierunku pielęgniarstwo, na terenie Dolnego Śląska w latach 2013 do 2016 była niska, ponieważ studia I stopnia ukończyło w tym okresie 325 pielęgniarek.\nJak wynika z analizy Naczelnej Izby Pielęgniarek i Położnych liczba nowych adeptów zawodu wchodzących do systemu ochrony zdrowia szybko spadła po likwidacji średniego szkolnictwa pielęgniarskiego i obecnie nie zapewnia zastępstwa pokoleniowego . Grupa zawodowa pielęgniarek gwałtownie się starzeje, średnia wieku wynosi około 50 lat, należy zatem stwierdzić, że obecnie liczba osób kształconych do zawodu nie zapewnia rozwoju ilościowego. Jeżeli nie zmieni się polityka zdrowotna państwa w tym zakresie, to liczba pielęgniarek i współczynnik dostępności do świadczeń pielęgniarskich będzie stale malał. Sytuacja ta nie zapewnia rozwoju ochrony zdrowia, a jej istnienie należy rozpatrywać jako niebezpieczne dla zdrowia publicznego, ponieważ liczba pielęgniarek w systemie ochrony zdrowia w Polsce nie zapewnia dostępności do świadczeń pielęgniarskich na oczekiwanym społecznie poziomie.\nZmiany w kształceniu przeddyplomowym pielęgniarek w Polsce w latach 1961−2016 polegające na podnoszeniu wymogów wstępnych, wydłużaniu czasu kształcenia i dostosowaniu programów kształcenia do pojawiających się nowych problemów zdrowia społeczeństwa wywarły korzystny wpływ na funkcjonowanie ochrony zdrowia. Współcześnie prowadzone w pielęgniarstwie badania wielośrodowiskowe, w ramach 7 Programu Ramowego Unii Europejskiej, w którym uczestniczyło 16 krajów z 4 kontynentów potwierdzają słuszność obranego kierunku, polegającego na podnoszeniu kwalifikacji pielęgniarek. Ze wskazanych powyżej badań wynika, że wzrost poziomu wykształcenia pielęgniarek obniża liczbę zdarzeń niepożądanych w placówkach ochrony zdrowia. Każde zwiększenia o 10% liczby pielęgniarek z licencjatem w szpitalu wiąże się z 7% spadkiem zgonów pacjentów . Dowodzi to, że oprócz poziomu wykształcenia pielęgniarek dla jakości świadczeń ma znaczenie również liczba pielęgniarek sprawujących opiekę.\nWyraźnie mniejsza liczba szkół kształcących pielęgniarki po zmianie systemu kształcenia w roku 2000, a w efekcie niewystarczająca liczba nowych absolwentów jest poważnym problemem dla jakości świadczeń w ochronie zdrowia w Polsce. Zgodnie z raportem Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych liczba pielęgniarek zatrudnionych bezpośredniej opiece nad pacjentem na 1000 mieszkańców w Polsce wynosi obecnie 5,24 i wśród 13-wybranych krajów wskaźnik ten sytuuje Polskę na ostatnim miejscu . Niewątpliwie, mniejsza liczba pielęgniarek ma wpływ na wyniki leczenia, w tym większą śmiertelność wśród pacjentów, większe koszty ich leczenia związane między innymi ze wzrostem różnego typu powikłań chorobowych w placówkach ochrony zdrowia wynikających z niedoborów kadrowych w opiece pielęgniarskiej  .\nZe wskazanych powyżej badań wynika, że szpitale, w których zatrudnione pielęgniarki z tytułem licencjata stanowią 60% personelu pielęgniarskiego, mającego pod opieką nie więcej niż 6 pacjentów wykazywały o 30% niższą śmiertelność, w porównaniu ze szpitalami w których tylko 30% pielęgniarek miało tytuł licencjata i opiekowało się 8 pacjentami . Reasumując wydaje się uzasadnionym stwierdzenie, że obecnie funkcjonujące kształcenie pielęgniarek w systemie szkolnictwa wyższego jest jedyną słuszną drogą. Należy jednak zadbać o wzrost liczby nowych adeptów pielęgniarstwa.\nProblem obniżającego się dostępu do świadczeń pielęgniarskich i niebezpieczeństw wynikających z niego dla zdrowia publicznego w Polsce został dostrzeżony. W styczniu 2018 roku opublikowana została „Strategia na rzecz rozwoju pielęgniarstwa i położnictwa w Polsce”, projekt współfinansowany jest przez Unię Europejska w ramach Funduszu Społecznego. Strategia została opracowana w ramach współpracy Ministerstwa Zdrowia, Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych, Ogólnopolskiego Związku Zawodowego Pielęgniarek i Położnych oraz Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego. W aspekcie pielęgniarstwa dokonano analizy współczesnych problemów, wskazano cele i działania mające doprowadzić do poprawy kondycji polskiego pielęgniarstwa obecnie i w przyszłości, w perspektywie 5, 10 i 15 lat. Za cel główny przyjęto: zapewnienie wysokiej jakości, bezpieczeństwa i dostępności do opieki pielęgniarskiej dla pacjentów i społeczeństwa. Wśród celów szczegółowych wskazano między innymi: zwiększenie liczby studentów na kierunku pielęgniarstwo przy uwzględnieniu jakości kształcenia; określenie faktycznej liczby pielęgniarek w systemie ochrony zdrowia, wraz z określeniem docelowych wskaźników na 1 tys. mieszkańców .\n1. Odpowiednia obsada pielęgniarska ratuje życie pacjenta. Informacje i zadania dla działania. PTP, NRPiP. Warszawa, 2006.\n2. Europejskie Porozumienie w sprawie szkolenia i kształcenia pielęgniarek, sporządzone w Strasburgu dnia 25 października 1967 r., Dz. U. Nr 83, poz. 384, z dnia 17 lipca 1996.\n3. Gabryś T. Pielęgniarka Polska (1929-1939) analiza treści pierwszego czasopisma pielęgniarstwa zawodowego w Polsce. Rozprawa doktorska napisana po kierunkiem prof. dr hab. Zdzisława Gajdy, UJ, Kraków, 2003.\n4. Węcławiczówna Z. Akcja przeciwgruźlicza w odrodzonej Polsce. PP. 1935, VII, p. 229. Za T. Gabryś.\n5. Kulczyńska T. Nowoczesne szkolnictwo pielęgniarskie. PP. 1936, VIII, p.7. Za T. Gabryś.\n6. Osiągnięcia służby zdrowia w Polsce Ludowej. Warszawa, 1953.\n7. Rocznik Statystyczny Ochrony Zdrowia 1945-1967, Warszawa, 1969.\n8. Poznańska S. Pielęgniarstwo wczoraj i dziś. PZWL, Warszawa, 1988.\n9. Maksymowicz. A. Zagadnienia zawodowe pielęgniarstwa na tle historycznym. PZWL, Warszawa, 1977.\n10. Lipińska M. Średnie szkolnictwo pielęgniarskie w latach 1949-1963 w świetle artykułów prasowych na łamach „Służby Zdrowia”. In: Urbanek B (ed). Zawody Medyczne na Ziemiach Polskich w XIX i XX wieku. Wydawnictwo Makmed, Warszawa, 2008.\n11. Plan Kształcenia dla kierunku pielęgniarstwo Dz. U. R.P., Nr 28 poz. 229 z 1936.\n12. Służba zdrowia Polski Ludowej dla mas pracujących; przemówienie Ministra Zdrowia dr Tadeusza Michejdy na inauguracji roku akademickiego ŚLAM im Ludwika Waryńskiego. Służba Zdrowia, 1949.\n13. Paździoch S. Regulacje prawne w dziedzinie zdrowia publicznego w Polsce. In: Czupryna A. Zdrowie publiczne: wybrane zagadnienia. praca zbiorowa vol. 2. Kraków, 2001.\n14. Ustawa z dnia 28 października 1948 roku o zakładach społecznych służby zdrowia i planowej gospodarce w służbie zdrowia, Dz. U. 1948 rok, Nr 55, poz. 434.\n15. Programy Nauczania. Archiwum Zespołu Szkół Medycznych we Wrocławiu im. Prof. H. Hirszfeldowej. Wrocław.\n16. Dokumentacja Archiwum Dolnośląskiego Zarządu Okręgowego PCK z siedzibą we Wrocławiu.\n17. Korczak W (ed). Higiena-ochrona zdrowia. PZWL, Warszawa, 1984.\n18. Przecławski K. Pielęgniarka. PZWL, Warszawa 1964.\n19. Cześninowa M. Na drodze bez drogowskazów. Służba Zdrowia 1955;43.\n20. Barański R. Służba Zdrowia 1956;48.\n21. Ustawa o rozwoju systemu oświaty i wychowania z dnia 15.07.1961 roku. Dz.U. Nr 32, poz.160 z 21.07.1961.\n22. Szwed A. Trudne dziecko. Służba Zdrowia 1962;44.\n23. Pismo z dnia 5.12.1975 roku adresat: Zarząd Główny PTP, ul Koszykowa 8, Warszawa, nadawca Zarząd Oddziału Wojewódzkiego Polskiego Towarzystwa Pielęgniarek we Wrocławiu. Zbiory własne.\n24. Krysiak I. Wzrasta możliwość działania. Pielęgniarka i Położna 1984;9(306).\n25. Raport Naczelnej Rady Pielęgniarek i Położnych. Zabezpieczenie społeczeństwa polskiego w świadczenia pielęgniarek i położnych. NIPiP Warszawa 2017.\n26. Olejniczak M, Kobza J, Wożniak J. Wybrane aspekty organizacyjno-prawne zawodu pielęgniarki i położnej w Polsce oraz bieżąca sytuacja kadrowa na tle krajów Unii Europejskiej. Zdrowie Publiczne 2006;116(2):307-311.\n27. Uchwała Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego Nr 76/2000 w sprawie określenia minimalnych wymagań programowych dla studiów magisterskich na kierunku „pielęgniarstwo” a także dla studiów inżynierskich na kierunku „elektronika i telekomunikacja” z dnia 29 czerwca 2000 roku. Dz. U. MENIS Nr 3/2000 poz. 17.\n28. Rozporządzenie Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego z dnia 12 lipca 2007 r. w sprawie standardów kształcenia dla poszczególnych kierunków oraz poziomów kształcenia, a także trybu tworzenia i warunków, jakie musi spełniać uczelnia, by prowadzić studia międzykierunkowe oraz makrokierunki. Dz. U. z dnia 13 września 2007.\n29. Aiken L, Slone M, Bruyneel L et al. Nurse staffing and education and hospital mortality in nine European countries: a retrospective observational study. Lancet 2014;383:1824-1839.\n30. www.mz.gov.pl/system ochrony zdrowia/kadra medyczna i kształcenie pielęgniarek i położnych/kraszpip/ data pobrania 27.05.2017.\n31. Wojtyniak B Goryński P, Moskalewicz B (eds). Sytuacja zdrowotna ludności Polski i jej uwarunkowania. NIZP- PZH, Warszawa 2012.\n32. http://nipip/strategia-rzecz-rozwoju-pielegniarstwa-położnictwa-polska. Strategia na rzecz rozwoju pielęgniarstwa i położnictwa w Polsce..\n51-618 Wrocław, ul K. Bartla 5\ntel.: (071) 784-13-13\nWystępowanie astmy oskrzelowej wśród uczniów klas IV-VI oraz stan wiedzy rodziców na temat choroby w wybranych szkołach podstawowych w Bielsku-Białej\nEXPERIENCE OF THE USING NATURAL SORBENTS AS A PREVENTIVE FOOD


Imperium na deskach – Lepszy Poznań – informacje z Twojego fyrtla\nRosja to temat na czasie, dlatego Teatr Nowy postanowił wznowić przedstawienie “Imperium” w reż. Ceziego Studniaka. Spektakl, który próbuje zmierzyć się z pytaniem, jaka jest współczesna Rosja, jest brawurowym popisem naszych aktorów, okraszonym piosenkami i muzyką wykonywaną na żywo.\n„Imperium” Ceziego Studniaka to spektakl przypominający najsłynniejszą rosyjską zabawkę: matrioszkę. Warstwa po warstwie odkrywa przed widzem kolejne oblicza Rosji: rozmarzonej i rozgniewanej, rozbestwionej i rozleniwionej, rozgadanej i rozśpiewanej… Scena po scenie oczom zdumionej widowni objawiają się etapy ludzkiego życia, zamknięte w zgrabnych i wyrazistych, choć wykreowanych za pomocą oszczędnych środków, obrazach: pięknych, kiedy trzeba, i strasznych, kiedy trzeba.\nZnajdzie się tu miejsce i dla owadów Pielewina, i dla zagubionych kochanków, rozpaczliwie szukających bliskości i intymności; zajrzymy do podrzędnej dyskoteki, mrowiska i mieszkania, w którym ubijane są podejrzane interesy; poszybujemy w stronę księżyca, by ostatecznie wylądować kto wie, gdzie jeszcze…\nPrzewodniczką w tej podróży jest znakomita muzyka.\nNajbliższe spektakle: 4,5,6 kwietnia, godz. 19:30 na Scenie Nowej


Węglowodany - jeść czy wykluczyć z diety?\nDlaczego węglowodany są potrzebne? I dlaczego nie wszystkie? Sprawdziłyśmy, po które sacharydy warto sięgnąć. Zdziwi cię to, jak dużo powinno ich być w zdrowej diecie!\nDlaczego warto dodawać suszone owoce do owsianki, sałatek czy mięsa, a także sięgać po nie zamiast przekąsek? Czy któreś z nich mają szczególnie ważne dla ciebie właściwości? Zobacz, które z nich warto jeść w trakcie odchudzania.\nJagody goji nazywane są najzdrowszymi owocami świata i od niemal lat zajmują zasłużone miejsce wśród produktów uznawanych za superfood. Ze względu na zawartość witamin i minerałów cieszą się dużą popularnością również w Polsce. Jakie są najważniejsze właściwości jagód goji?\n9 zasad przygotowywania soków, które musisz znać.\nOdwodnioną skórę należy nawilżać nie tylko poprzez codzienną pielęgnację, ale również dietę. Zobaczcie, jakie sposoby na naturalne nawilżenie organizmu ma Kinga Rusin.\n8 rzeczy, które warto zrobić w ostatnie dni lata\nNadal trwa festiwal świeżych owoców i warzyw zbieranych z nasłonecznionych rodzimych pól. Także teraz łapiemy ciepłe promienie słońca, dzięki którym w naturalny sposób wytwarzamy witaminę D. Jak najlepiej wykorzystać ostatnie dni lata?\nCzy każdy cukier jest zły? Niekoniecznie!\nCukier cukrowi nierówny. Jak się okazuje, nie wszystkie rodzaje cukru są dla nas niezdrowe. Problemem jest to, że często nie zdajemy sobie sprawy które z nich znajdują się w spożywanych przez nas produktach. Jak się w tym wszystkim połapać? Oto mała ściąga z najczęściej spotykanych rodzajów cukru.


hobo - blog | Niepoprawni.pl\nhobo - 28 Listopada, 2015 - 16:05\nOstatnie akty terroryzmu nakręciły kolejną spiralę absurdalnych pomysłów lewactwa co do rozbrojenia i tak już mizernie wyglądającego stanu posiadania broni palnej w Europie.\nPomijam tu nasze polskie uwarunkowania, bo to jest kompletne kuriozum jeszcze z czasów PRL-u kiedy obywatelowi wolno było najwyżej posiadać scyzoryk do wystrugania sobie fujarki. Pomysły idą dalej i być może zakażą produkcji...\nCzytaj dalej wpis O dostępie do broni palnej słów kilka...\nhobo - 26 Czerwca, 2015 - 12:55\nMleko się wylało, takich wypadków jak ostatnio we Francji będzie coraz więcej. Chciałoby się powiedzieć ; sam tego chciałeś Grzesiu Dyndało.\nChciało się żyć dostatnio i wygodnie otwierając granice dla obcych kulturowo i wyznaniowo nacji ufając lewackim mrzonkom na temat muli-kuli więc na efekty nie trzeba było długo czekać.\nPrzybysze nie chcą już wykonywać cięższych i gorzej płatnych zawodów ,...\nCzytaj dalej wpis Masochizm Europy\nhobo - 9 Czerwca, 2015 - 10:47\nEch, ci chińczycy wykradli tajne akta afery podsłuchowej z prokuratury tak się przecież nie robi! Nie widzieli że na teczkach jak wół stoi TAJNE ! I jak tu nie wierzyć Sienkiewiczowi? Ja tu sobie dworuję a pan Wojtunik i wielu innych może być zagrożony. Tylko kto go ochroni jak własne słuzby nie mogą. Polecam pani Kopacz pewną agencję która pilnuje sąsiedniego osiedla. Faceci z doświadczeniem...\nCzytaj dalej wpis Dlaczego mnie to nie dziwi?\nhobo - 14 Maja, 2015 - 12:35\nNazwa tej choroby bierze się od skądinąd sympatycznego stworzonka jakim jest leming /lemmini/, a jego stadne zachowanie w trakcie cyklicznych migracji stało się synonimem zachowań ludzi dotkniętych tą przypadłością.\nPoczątki tej choroby datują się w Polsce na lata dziewięćdziesiąte XXw.. Istnieją przesłanki na to że jej ogniska istniały już wcześniej, jednak okres ten traktujemy jako utajony....\nCzytaj dalej wpis Lemingoza\nNasze ambicje a moze raczej chciejstwo celują w przewodzenie w tym regionie. Żeby jednak...\nI górnicy i hutnicy\nhobo - 31 Marca, 2015 - 14:41\nkolejarze i ślusarze.... Jak w starej radosnej pieśni z czasów PRL-u stanowili tło dla wystąpienia pani premiery. Młodzi , starzy, mundurowi ,przemieszani tu i ówdzie członkami rządu jak ciasto rodzynkami , ci którym pani premiera dotrzymała obietnic. To że wobec pana Grabarczyka i Schetyny te obietnice są dotrzymane to raczej nie podlega dyskusji natomiast co do reszty to mam wątpliwości....\nCzytaj dalej wpis I górnicy i hutnicy\n1 Marca obchodzić będziemy kolejny raz ten dzień i mamy szansę dać świadectwo naszej pamięci i wdzięczności tym którzy złożyli największą ofiarę.Ginęli w obławach w walce z LWP, NKWD. UB, torturowani i mordowani w kazamatach i więzieniach. Ci którym udało się przeżyć byli szykanowani do końca życia , a szykany te spadały też na ich najbliższych.\nDwadzieścia pięć lat wolności okazały się za...\nhobo - 11 Lutego, 2015 - 10:46\nNasz rząd, a konkretniej najbardziej światła, rządząca nam miłościwie partia ludzi rozumnych ( to określenie odziedziczyła po nieboszczce UW) odkryła coś z czego jeszcze nie wszyscy zdają sobie sprawę. To coś stanowi rewolucję w zarządzaniu kryzysowym. Wydaje się że protesty rolników i górników powinny powodować brak apetytu, drżenie rąk a już na pewno budzenie się z krzykiem w środku nocy...\nCzytaj dalej wpis Zagadka przyrodnicza\nhobo - 18 Grudnia, 2014 - 12:53\nTo powiedzenie Czesława Wycecha działacza PSL-u a potem ZSL-u, PRL-owskiego marszałka Sejmu dobrze oddaje charakter tzw ludowców.\nPrzypisując sobie bezczelnie tradycje mikołajczykowskiego PSL-u , ci w wielu przypadkach dawni działacze ZSL-u przyjmują teraz ochoczo w swoje szeregi byłych posłów Palikota.Obecnie na 36 posłów już dziesięciu będzie wywodziło się z tej "awangardy postępu"\nCzytaj dalej wpis Ni pies ni wydra\nhobo - 5 Grudnia, 2014 - 10:32\nSprawa jest błaha , ale tylko pozornie. Chodzi o reklamę w czeskiej TV przedstawiającą w niekorzystnym świetle naszych rodaków.\nZareagowała nasza pani ambasador a media oczywiście wałkują temat już drugi dzień. Jak zwykle w takiej sytuacji odzywa się chór europejczyków z przyganami że nie mamy dystansu do siebie i że wyłażą z nas jakieś kompleksy. Wydaje mi się że nie tędy droga.\nCzytaj dalej wpis Jak cię widzą tak cię piszą\nObiecanki - nie cacanki\nhobo - 14 Listopada, 2014 - 10:11\nOglądając spoty przedwyborcze nie da się uniknąć refleksji że przykład Tuska z jego obietnicami bez pokrycia, których chyba nawet cynicznie nigdy nie miał zamiaru zrealizować spłynął na kandydatów większości partii.\nPerfidna , nie waham się tak jej nazwać polityka niby upodmiotowienia lokalnych samorządów poprzez cedowanie na nie coraz większych zadań przy jednoczesnym koncesjonowaniu środków...\nCzytaj dalej wpis Obiecanki - nie cacanki\nMam nadzieję że sprawa zaproszenia Stanisława Sz., niedawno ujętego szpiega na zebranie komisji sejmowej będzie gwożdziem do...\nhobo - 3 Października, 2014 - 21:51\nPostanowiłem zawiesić pisanie na Niepoprawnych. Uprzedzam "pałkarzy" nie cieszcie się, nie jest to spowodowane waszą działalnością. Po prostu nie widzę tu pola do wymiany opinii i merytorycznych dyskusji. Kiedyś tak nie było. Jestem tu od dawna i nie da sie ukryć że związałem się emocjonalnie z tym miejscem w naszej blogierskiej rzeczywistości. Mam też oczywiście ulubionych blogerów, nie bedę...\nCzytaj dalej wpis To by było na tyle...\nNaprawiacze świata jak wiadomo mają na celu tylko i wyłącznie nasze dobro, stąd nieustanna chęć zaprowadzenia ogólnoświatowego porządku. Ten porządek próbuje się zaprowadzić w Europie która jest kłębowiskiem sprzecznych interesów, mozaiką różnych narodowości i grup etnicznych. Unia jako odgrzana idea Rzymskiego Cesarstwa Narodu Niemieckiego problemy narodowościowe miała kanalizować poprzez...


LosyZiemi.pl - Mutacja C.1.2 koronawirusa SARS-CoV-2 może być bardziej zaraźliwa od mutacji Delta\nJesteś tutaj : LosyZiemi.pl » Ciekawostki, Europa, Niewyjaśnione, Świat i Wszechświat, Wirusy, choroby i epidemie, Zagrożenia » Mutacja C.1.2 koronawirusa SARS-CoV-2 może być bardziej zaraźliwa od mutacji Delta\nC.1.2 po raz pierwszy wykryto w Republice Południowej Afryki już w maju. Został też już wyodrębniony w Anglii, Chinach, Demokratycznej Republice Konga, Mauritiusie, Nowej Zelandii, Portugalii i Szwajcarii. Europejskie Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób (ECDC) umieściło wariant C.1.2 na liście mutacji, które są cały czas monitorowane. Wciąż jednak nie spełnia kryteriów WHO, by kwalifikować się jako „wariant zainteresowania”.\nJuż teraz wiadomo, że C.1.2 jest wariantem wysoce transmisyjnym – podobnie, jak wariant Delta, który odpowiedzialny jest za kolejną falę zachorowań na Covid-19 w Europie. Wciąż trwają badania nad tym, czy obecnie dostępne szczepionki będą skuteczne wobec tego wariantu. Narodowy Instytut Chorób Zakaźnych w Republice Południowej Afryki wydał już alert dotyczący wariantu C.1.2, mówiąc, że wykryto go we wszystkich prowincjach w kraju w stosunkowo szybkim czasie.\nWariant C.1.2 ma średnio 41,8 mutacji na rok. Co więcej, jak ustalili naukowcy, ponad 52 proc. mutacji zidentyfikowanych w tym wariancie odkryto wcześniej także w innych wariantach sklasyfikowanych przez ECDC jako warianty będące w sferze zainteresowania lub wzbudzające niepokój. Zawiera sporo kluczowych mutacji, które widzimy w innych wariantach, które stały się interesującymi lub niepokojącymi odmianami – mówi dla „The Guardian” dr Megan Steain z Uniwersytetu w Sydney.\nZa każdym razem, gdy widzimy te konkretne mutacje, chcielibyśmy mieć oko na wariant, aby zobaczyć, co zrobi. Te mutacje mogą wpływać na takie rzeczy, jak unikanie odpowiedzi immunologicznej lub szybsze przenoszenie – dodaje. Wyjaśnia także, że minie trochę czasu, zanim będzie możliwe wykonanie testów laboratoryjnych, aby potwierdzić, czy wirus jest rzeczywiście bardziej zakaźny.\ndlaczego czekay o otwartymi granicami az jakis wendrowiec ten syf przyniesie?\nOstatni raz dopuszczam komentarz z tyloma błędami.\n« Santarem, Brazylia – 18-latka korzystała ze smartfona podłączonego do ładowarki, jak w dom uderzył piorun, energia przechodząc przez instalację elektryczną zabiła dziewczynę\nChloropiryfos szeroko stosowany w rolnictwie może być częściowo odpowiedzialny za otyłość na świecie »


Zgoda buduje… | trybunalscy.pl\nGość, śro, 2015-03-18 06:49\nZgodnie z ustaleniami z odbytych zebrań , w tym z ostatniego spotkania roboczego, PiS zajmie się organizacją i przeprowadzeniem konkursów plastycznych i multimedialnych w szkołach podstawowych i gimnazjach naszego miasta jak również powiatu piotrkowskiego. Sprawozdanie z działań dotyczących ww. konkursów przedstawię w najbliższym czasie. Rozmowy trwają. Inne zrzeszone wokół naszego Bohatera grupy – mają równie ważne zadania – organizację wystaw, prelekcji, koncertów, nabożeństw. Wszystkie założone wcześniej cele powinny być, niezależnie od trudności, na bieżąco realizowane.\nJednocześnie informuję, że nie wyobrażam sobie marszu i całej otoczki z nim związanej bez udziału i przewodnictwa pomysłodawcy całej inicjatywy „wielu w jednym celu” – Witolda Kowalczyka. Marsz jest kulminacyjnym punktem obchodów i właśnie na to wydarzenie wszyscy powinniśmy połączyć siły, być, trwać, świadczyć własną osobą. Witek jest w pewien sposób kontynuatorem dzieła rozpoczętego kilka lat wcześniej pod hasłem „Pamiętajmy o Rotmistrzu” i gwarantem odpowiedniego przeprowadzenia tychże uroczystości. Nie pozwólmy, by zniechęcony naszą bierną postawą zrezygnował.\nApeluję do wszystkich ludzi dobrej woli, tych już zaangażowanych i tych, którzy dołączą do nas w późniejszym terminie – nie bądźmy wymienionymi w „Liście do Przyjaciół” końmi, z którymi Moderator ma się kopać, albo nie. Nie dajmy powodów, by tak ważna inicjatywa społeczna upadła z niskich pobudek – wybujałej ambicji, chęci zawłaszczania, dominowania. Schowajmy głęboko wzajemne animozje, spróbujmy opanować emocje, weźmy się do rzetelnej pracy na rzecz godnego uczczenia pamięci Rotmistrza Pileckiego.


zaczyna • Filmy & Gry Online Za Darmo Bez Limitu CDA Zalukaj\nStrona główna » zaczyna\nSonic. Szybki jak błyskawica 2020 Dubbing PL Sonic the Hedgehog\n“Jeż Sonic” to aktorska komedia przygodowa, oparta na przebojowej grze wideo (franczyza Sega), której akcja skupia się na pewnym siebie, nieco bezczelnym niebieskim jeżu. Na ekranie zobaczymy (głównie złe) przygody Sonika z całym skomplikowaniem życia na Ziemi, które właśnie zaczyna wieść u boku swego nowo poznanego przyjaciela – człowieka – Toma Wachowskiego (James Marsden). Sonic […]\nChłopiec z burzy 2019 Lektor PL Storm Boy\nKilkuletni Michael mieszka z tatą w małej chatce nad brzegiem oceanu. Pewnego dnia podczas zabawy na plaży znajduje trzy osierocone malutkie pelikany. Tak zaczyna się niezwykle wzruszająca, pełna humoru i przygód opowieść o przyjaźni chłopca z jednym z pelikanów, zwanym Panem Percivalem. Historia o tym, jak wiele potrafią sobie dać i jak wiele mogą się […]\nBotoks 2017 PL Botoks\nSzpital ukazany w „Botoksie” to nie fikcja z popularnych seriali czy folderów prywatnych sieci medycznych. To zakład pracy, gdzie codziennie wylewa się krew, pot i łzy. W jego murach splatają się losy czterech kobiet. Daniela (Olga Bołądź) pracę w służbie zdrowia zaczyna jako ratowniczka medyczna, jeżdżąc na akcje z bratem Darkiem (Tomasz Oświeciński). Poddając się […]


e-Rozmowy o Dobrej Nowinie | Powołanie – „Aby z Nim byli”\nPowołanie – „Aby z Nim byli”\nPowołanie nie jest tylko kwestią zewnętrznej relacji, lecz egzystencji – być z Nim i dzielić z Nim Jego egzystencję, przyjmować Jego styl myślenia, wartościowania, Jego styl życia. Bardzo ważne jest, że w tym momencie powołania nie jest jeszcze określone, w jakich okolicznościach ma się ono wypełnić: ani czas, ani sposób, ani miejsce, ani warunki czy okoliczności – tylko to jedno: aby byli z Nim. Oznacza to podjęcie pewnego ryzyka co do własnej egzystencji. A właściwie jest to oddanie władzy nad własnym życiem Jezusowi, złączenie się z Nim na dobre czy złe. Jest to możliwe, gdyż najpierw sam Jezus tak się złączył z ludźmi i wszedł we wspólnotę z nimi niepodzielnie aż do krzyża. Zaryzykował ten rodzaj egzystencji aż do tego stopnia, że jeden z tych, którzy z Nim byli, wydał Go (zob. Mk 14,18). W wybraniu chodzi o odejście od czegoś, co jest tylko własne, także własne plany i koncepcja życia, by wejść w egzystencję z Jezusem, który tak prowadzi, by uczyć odchodzić od siebie.\nW dalszej części tego fragmentu następuje dopowiedzenie skutku tego bycia z Nim: by mógł wysyłać ich dla obwieszczania [Ewangelii], i by mieli władzę wypędzać złe duchy. Zadanie tu wyrażone stoi w pozornej sprzeczności z poprzednią wypowiedzią Jezusa, gdyż powstaje pewne napięcie między byciem z Nim i byciem posłanym. Nie może więc tutaj chodzić tylko o materialne przebywanie z Jezusem czy towarzyszenie Mu, lecz o wspólnotę ducha – jednakowe spojrzenie na egzystencję, nawet mimo materialnego oddzielenia.\nTrzeba więc zauważyć, iż w opisie powołania i ustanowienia Dwunastu bardzo ważne jest ukazanie, że wolą Jezusa jest doprowadzenie uczniów do dzielenia z Nim swojej egzystencji, a nie tylko to, by czemuś się przyglądali, by zdobyli jakąś technikę nauczania. To rozróżnienie jest bardzo istotne. Chodzi bowiem najpierw o jakość istnienia, czyli sposób życia, a dopiero wtórnie o działanie. Być bowiem posłanym przez Jezusa, by pełnić misję w Jego imieniu jest możliwe dopiero wtedy i na tyle, na ile przeżyło się z Nim wspólnotę – bycie jedno z Nim.\nJeśli spojrzymy pod tym kątem na dalszy ciąg Ewangelii, to zobaczymy wyraźnie, jak w wielu miejscach właśnie Apostołowie są wprowadzani w sytuacje, które stają się okazją do rozeznania, czy oni są z Jezusem, czy nie; czy myślą tak jak On, czy nie; czy zaczynają wchodzić w myślenie Jezusa, czy też nadal myślą według kategorii świata, swojej grupy, swoich interesów.\nOn ich powołał, by z Nim byli. Oni zaś w momencie powołania ich przez Jezusa odeszli od czegoś i przyszli do Niego, ale jeszcze muszą się nauczyć z Nim być. Nie wystarczyło powiedzieć: Pójdziemy z Tobą. Nie wystarczyło też uczynienie pierwszych kroków. Apostołowie będą się uczyć być z Jezusem przez cały czas Jego publicznej działalności, ale przede wszystkim wtedy, gdy nastąpi Jego przejście – Pascha. Wtedy to najpierw przeżyją rozproszenie, a później nastąpi ich „odejście” od własnej koncepcji i złączenie się z Tajemnicą Jezusa (zob. J 13,7; por. Kol 1,24-29). Jest to długi proces, który przeżyli Apostołowie i przeżywają powołani. Do tej tematyki jeszcze wrócimy.\nJest,jak Ksiądz Biskup nam tu pięknie wszystko opisał.I objaśnił.Bardzo zrozumiale wyjaśnił.\nO jak „boli” to aperchomai, to odchodzenie od tego co Chrystusem nie jest…Chyba dlatego, że nie ma we mnie wiary w to, że w to miejsce gdzie tracę życie, Bóg daje mi Swoje życie i nie ma we mnie „luki”. Widzę potrzebę, tego by co chwila mi to przypominano, by ta prawda mogła we mnie żyć. Tak jak w Izraelu żyła historia przejścia przez Morze Czerwone, przez to, że rodzice dzieciom o tym przypominały, że Bóg wyprowadził ich z niewoli do życia, tak ja widzę, że potrzebuję codziennie kerygmatu, by mieć wiarę w to, że nie będę żyła z „luką”. Ciągle jest w sercu asekuracja, lęk przed brakiem….i to ona nie pozwala na to odchodzenie od SIEBIE. Dlatego składam Bogu dzięki za wspólnotę.\nDziękuję Ks. Biskupowi za te słowa. Jak mocno trzeba Jezusowi Chrystusowi zaufać pomimo ciemnych dolin i sytuacji zdawałoby się bez wyjścia Pokój\nSzczęść Boże Księdzu Biskupowi,\ndziękuję za odpowiedź na kwestie dot. sakramentu bierzmowania. Poprzez zajęcia z teologi moralnej zrodziło się kolejne pytanie: jak rozumieć doskonalenie się w cnotach chrześcijanina? Jak pogodzić wysiłek człowieka skierowany na wypracowywanie cnót (nie chodzi mi oczywiście o wiarę, nadzieję i miłość) z istotą sakramentu chrztu? Jeżeli poprzez chrzest „idziemy w dół”, a poprzez cnoty „idziemy w górę”, to może cnotliwe życie jest dla nowego serca? A może cnota powstaje, kształtuje się tam, gdzie ja wchodzę w sytuacje „śmiercionośną”, ale czy tylko? Widzę potrzebę mówienia o tym,aby doskonaląc się w cnotach nie zostać na płaszczyźnie karmienia SIEBIE, swojego centrum, ani nie robić z cnót swoich idoli. Byłabym wdzięczna za wskazanie drogi rozumienia, cobym nie nosiła i nie głosiła moralności oderwanej od chrześcijaństwa.\nAgnieszko, zobacz Kol 3,1-17. Tego tekstu nie robiliśmy na wykładach. Tylko o nim wspomniałem. Można rozumieć ten tekst i wynikającą zeń dynamikę życia chrześcijańskiego tylko na tle tekstu Kol 1,12-23, gdzie jest ukazane Misterium Jezusa Chrystusa, zbawcze dzieło Ojca dokonane przez Syna i w Synu (szczególnie 1,19). Zobacz, co na tle poprzedniego Autor mówi najpierw o obumarciu, odrzuceniu, zwleczeniu straego człowieka (3,3.5.8.9), by żyć w prawdzie (nie okłamywać się nawzajem). Dopiero wtedy jest możliwy udział w zmartwychwstaniu, czyli przyobleczenie się w nowego człowieka i w jego cnoty. Te cnoty (można powiedzieć znamiona) są wtedy rozumiane jako dar, chociaż nie wyklucza się trudu, jaki trzeba podjąć przy przyoblekaniu się w te wszystkie znamiona nowego człowieka, ale jest to już zupełnie inny trud niż wypracowywanie cnót, jest to przyoblekanie się w to, co Pan Bóg przygotował – zob. też Ef 2,10; bardzo ważny tekst). Wtedy też jawi się jako dar pokój i wdzięczność, uwielbienie Boga i dziękczynienie z powodu tego, czego Bóg dokonał i stale dokonuje w życiu nowego człowieka przez Słowo Chrystusa (zob. szczególnie 3,15-17; zobacz też 3,10, ale lepiej w tekście greckim).\nZ relacją między jednym a drugim, tzn. zwlekaniem starego człowieka a przyoblekaniem nowego jest tak jak ze szklanką, w której jest jakiś płyn, a w której chciałoby się (chce się) mieć inny płyn, inną zawartość. Aby było możliwe wlanie nowego płynu, trzeba usunąć stary. Tyle można wlać nowego, ile usunie się starego. Potrzebne jest schodzenie w dół, aby mogło dokonać się doświadczenie łaski wyniesienia w górę. To pierwsze jest w naszej mocy dzięki Ewangelii – pamiętasz, co podkreślałem, mówiąc o Rz 6,5, a co było (i po części jest) tak trudno zrozumieć na wykładzie i wypowiedzieć dobrze na egzaminie – przepraszam za publiczne przypomnienie. W zdaniu warunkowym zaistnienie treści wyrażonych w następniku jest możliwe tylko wtedy, gdy i jeśli spełni się to, co wyraża poprzednik. Takim zdaniem jest Rz 6,5 i od takiego zdania rozpoczyna się pareneza w Kol 3,1. Twoja refleksja co do budowania i karmienia siebie z powodu zdobywanych cnót jest słuszna. Cieszę się, że możemy trochę wrócić do wykładów. Przy następnym spotkaniu więcej. Pozdrawiam. Bp Zbk\nodpowiedź Księdza Biskupa na moje ostatnie pytanie dot. rozpoznania powołania niezwykle szybko zaczęła się objawiać w moim życiu. Pomyślałem że przyjmę wszystko i troska zniknęła. Nagle okazało się że mój dylemat to była tylko urażona duma. Zaczyna mnie cieszyć takie nastawienie. W sobotę słuchałem wykładu ks.prof.W. Chrostowskiego o losach Hioba. „Bóg dał, Bóg wziął, niech imię Pana będzie błogosławione”. Dziś pojawiły się kolejne rysy na moim planie, pojawiają się obawy że coś pęknie. Jednak nie martwię się tym strasznie (tzn. myślę jak zaradzić, ale nie próbuje tego zrobić za wszelką cenę). Nawet z radością (przynajmniej teraz) czekam co będzie jutro. Gdzieś tam kryje się moje powołanie. Może będzie zupełnie inne niż myślałem. Ciekawe. Pewnie bez odpowiedzi na pytanie z zeszłego tygodnia bym był cały zdenerwowany 🙂\nBóg zapłać Księże Biskupie!\nChciałem podzielić się jeszcze jedną nowiną. 11 i 12 kwietnia odbyła się w Warszawie konferencja „Wiara – Rodzina – Biznes” zorganizowana przez polski oddział organizacji Legatus (www.legatus.org.pl). Jest to organizacja skupiająca biznesmenów chcących szerzyć Dobrą Nowinę. Wydaje mi się to niezwykle ważnym przedsięwzięciem. Po pierwsze dlatego, że warto pokazywać, że katolicyzm jest bardzo mocnym wsparciem w prowadzeniu uczciwego i osiągającego sukcesy biznesu. Po drugie społeczeństwo nasze – szczęśliwie – staje się coraz zamożniejsze. Jednak wiele osób o wysokim statusie majątkowym jest zagubionych. Nie wiedzą co z sobą począć. Wstydzą się pójść do księdza „bo to dla biednych”. Tu jednak z otwartą przyłbicą występują ludzie wielkiego sukcesu, często ogromnych pieniędzy i podkreślają jak fundamentalnym warunkiem ich życia i powodzenia jest łaska Boga. Ci ludzie mają szanse najłatwiej nawiązać kontakt z poszukuącymi. Wreszcie po trzecie – dziś wiarę często spycha się do sfery prywatnej, wręcz wstydliwej. Na spotkaniu biznesowym czy szkoleniu można powołać się na Che czy Stalina, ale nawiązanie do Jezusa jest krępujące. Powołanie Legatusa w Polsce może odmienić to nastawienie. W Warszawie zebrała się grupa ludzi szczęśliwych z faktu bycia katolickimi biznesmenami! Jednak wielu uczciwych biznesmenów nie wie nic o tej inicjatywie. Księże Biskupie czy istniałaby możliwość rozpowszechnienia wśród wiernych informacji nt. Legatusa?\nChoć nie jestem biznesmenem z zaciekawieniem przeczytałam Twoją „dobrą nowiną” o Legatusie. Rozumiem, że mogę podzielić się nią z innymi, choć nie jestem biskupem:)\nJasne – nawet nie wiesz jak się cieszę z Twojej odpowiedzi 🙂\ndziękuję za Słowo. Chciałoby się czasem krzyczeć, że to jest prawda, że „opłaca się” wchodzić w ten swoisty trud zwlekania tego co stare, by przyoblekać się w to co nowe. Widzę, że trud jest ogromny, bo mam twardy kark, dlatego kiedy jest Duch to dziękuję za tych braci, którzy traktują mnie jak grzesznika, a przez to zaczyna powoli odpadać to zgniłe ciało, otłuszczone pychą serce. Bóg katechizuje, nawraca, robi ze mną Drogę, to Słowo żyje w wydarzeniach codziennie, z większym lub mniejszym oporem z mojej strony.\nChcę jeszcze nawiązać do tego co Ksiądz Biskup napisał,otóż:”Te cnoty (można powiedzieć znamiona) są wtedy rozumiane jako dar, chociaż nie wyklucza się trudu, jaki trzeba podjąć przy przyoblekaniu się w te wszystkie znamiona nowego człowieka, ale jest to już zupełnie inny trud niż wypracowywanie cnót[…]”\nJak się ma ten trud zwlekania tego co stare i przyoblekania w to co nowe, do tego co Ksiądz Biskup nazwał wypracowywaniem cnót? Co miał Ksiądz Biskup na myśli, mówiąc „wypracowywanie cnót”?\nKrótka i z konieczności rzeczy także uproszczona odpowiedź co do pytania o trud wypracowywania cnót. Gdy mowa o wypracowywaniu cnót, akcent jest położony na działanie człowieka jako głównego podmiotu. Może to być różne rozumiane zarówno co do relacji tego człowieka do P.Boga jak i do bliźnich. Kiedy jest mowa o zwlekaniu starego i przyoblekaniu nowego człowieka, akcent jest położony na uprzednie działanie P. Boga i przyjmowanie działania człowieka (bliźnich) nie zawsze po naszej ludzkiej myśli, czasem to działanie drugiego może jawić się czy wprost być wręcz nam przeciwne. Krótko mówiąc jesteśmy ubierani przy pomocy innych czy wprost przez innych; popularne powiedzenie „inni nam buty szyją”. Takie działanie owych innych (czasem upokarzające czy wprost przyprawiające o umieranie) może być jednak przez człowieka przyjęte dzięki światłu i mocy Ewangelii. Wtedy w człowieku dokonuje się coś, co jest owocem działania Boga.\nMamy więc dwie drogi. Ktoś może np. pracować nad cnotą pokory i ją w sobie wypracowywać itd. a ktoś dzięki Ewangelii i znajomości Jezusa Chrystusa, tzn. jego Tajemnicy i Osoby widzianej jako konkretnie bliskiej i działającej, może przyjmować upokorzenia, jakie go spotkają, wiedząc, że one mają w stosunku do niego jakiś sens, nawet jeśli on tego nie widzi. Styl i pole działania (wysiłku) człowieka w jednym i drugim przypadku nie są takie same i efekt jednej i drugiej drogi nie jest taki sam. Zapewne inaczej będzie wygłądało Twoje czy moje spotkanie z człowiekiem, który ma świadomość wypracowanej w sobie cnoty pokory i jest sam przekonany o tym, że jest pokorny, a inaczej z tym, który dzięki znajomości Jezusa Chrystusa jest w stanie (ma moc) przyjąć upokorzenie. Resztę przy najbliższej okazji na wykładzie. Pozdrawiam! Bp Zbk\nWitam, chciałbym nawiązać do kwestii Wiary i Biznesu, która jest mi bliska z powodu prowadzenia firmy, ale również promowania przedsiębiorczości. Jestem wdzięczny Księdzu Biskupowi za to, że wykazuje niezwykłą właśnie przedsiębiorczość jako pierwszy komunikując się z wiernymi poprzez internet, ale również za wkład w odpowiednie pojmowanie przedsiębiorczości i biznesu. Ksiądz Biskup odprawił Mszę Świętą w Kościele Świętej Anny w Warszawie w intencji młodych przedsiębiorców oraz wziął udział w spotkaniu w tej kwestii kilka miesięcy temu. Utkwiły mi w pamięci słowa, że w sukcesie i dobrobycie nie ma nic złego gdy postawimy Boga na pierwszym miejscu i będziemy pamiętali o etyce w biznesie. Ponadto wiem, że Ksiądz Biskup bierze udział w wielu spotkaniach z przedsiębiorcami w Siedlcach i regionie co na pewno nie pozostaje bez pozytywnego wpływu na rozwój firm i odnajdywanie własnych powołań w biznesie i sensu rozwoju biznesu przez przedsiębiorców. Warto obserwować organizowane z Księdzem Biskupem spotkania i brać w nich udział bo jest to duży dar dla diecezji i nas wszystkich, którzy prowadzą swoje firmy. Ja chciałbym zaprosić na spotkanie do Warszawy z młodymi przedsiębiorcami Księdza Biskupa i jak tylko mi się uda zaproszę również poprzez forum zainteresowane osoby.\nbrzmi to interesująco. Proszę o informacje nt. takich spotkań z wyprzedzeniem. Jestem z Wrocławia i to dla mnie kawałek drogi.


Nie bądź karkiem - Jan Piotr - teksty, audycje\n/ Od deski do deski / Stary Testament / wzp / Nie bądź karkiem\n2 stycznia 2017 / 20 lutego 2019 stworzony przezjpz2 | 1 komentarz do Nie bądź karkiem\nKiedy czytam w Biblii po raz kolejny „lud twardego karku”, to przed oczyma staje mi grupa przypakowanych dresiarzy gdzieś w lesie na ustawce. Kto to jest „kark” – wiadomo: gość słusznej postury, bez szyi, za to, właśnie, z wielkim karkiem, przy którym głowa zdaje się być karłowatą, bezmózgą wypustką.\nZ kimś takim większość z nas utożsamiać się nie może i nie chce. Ale „lud twardego karku”; taki lud przez Boga oddalony i ukarany – to zupełnie co innego…\nOdwrócili się do Mnie karkiem a nie obliczem; i choć ich nauczano, ustawicznie nauczając, nie słuchali, by przyjąć napomnienie. (Jer. 32:33, NBG)\nZdawałoby się, że kark twardy to taki, co nie umie się zginać, pokłonić. Znałem jednego kolesia, który z przerażeniem odkrył, że nie może rozprostować ręki w łokciu, bo ma za duże mięśnie. Taki przerost ciała w wymiarze duchowym oznaczałby, że zbyt długo polegałem na sobie samym.\nAle tu nawet nie idzie o pokłony. Raczej o zdolność i chęć spojrzenia w górę. Kiedy chodzę wciąż wpatrzony w bruk, w moje małe sprawy albo duży smartfon, to… odwracam się do Boga karkiem. Warto sobie codziennie zadać pytanie: jak dawno mój Tata w niebie oglądał moją twarz?


Gerrard dostanie nowy kontrakt - Transfery.info\nGerrard dostanie nowy kontrakt\nGerrard otrzyma nowy kontrakt | Fot. Liverpool FC\nMenedżer Liverpoolu Brendan Rodgers potwierdził, że kapitan zespołu Steven Gerrard tego lata podpisze nową umowę z klubem z Anfield.\nAnglikowi obecny kontrakt wygasa za dwanaście miesięcy, jednak władze Liverpoolu chcą, by Gerrard został w klubie na kolejny rok. Brendan Rodgers nie ma złudzeń, że pomocnik „The Reds” zasługuje na nową umowę.\n- Steven jest jednym z zawodników, którzy otrzymają nowy kontrakt. Wierzę, że zagra dłużej niż do 2015 roku. Ten sezon pokazał jego prawdziwe umiejętności. Latem skończy 34 lata. Patrząc w przyszłość nadal uważam, że będzie kluczowym graczem naszej drużyny. Od tej kampanii gra na nowej pozycji i radzi sobie bezproblemowo. Jego inteligencja w grze nie ma sobie równych. Większość większych klubów uważa, że gdy piłkarz osiągnie pewien wiek to powinien spojrzeć na okres trwania swojej umowy. Ale dla mnie Steven ma jeszcze bardzo dużo do zaoferowania i chcę go mieć obok siebie – powiedział menedżer Liverpoolu.\n- To zawodnik, który w swojej karierze wielokrotnie podnosił się po rozczarowaniach i teraz zrobi to ponownie. On prowadzi ten zespół przez cały swój pobyt tutaj. Jest naprawdę dobrym człowiekiem – dodał.\nSteven Gerrard w tym sezonie w 43 występach strzelił 16 goli i zaliczył 10 asyst. Anglik wciąż marzy o mistrzostwie Anglii, którego w swojej karierze dotychczas jeszcze nie wywalczył.\nTAGI: Steven George Gerrard Brendan Rodgers Anglia Liverpool FC


Duczyńska-Traut Danuta. Kancelaria Adwokacka - Skierniewice - Adwokaci - pkt.pl\n96-100 Skierniewice, Reymonta 2a, woj. łódzkie\nDojazd do Duczyńska-Traut Danuta. Kancelaria Adwokacka\nWrocław, Grabiszyńska 281 lok. 108\nNasza kancelaria adwokacka z Wrocławia ma Państwu do zaoferowania szereg profesjonalnych usług praw...\nPiotrków Trybunalski, Młynarska 2 lok. 23\nJako adwokat świadczę kompleksowe i profesjonalne usługi w zakresie prawa karnego. Zapewniam obronę...\nPiotrków Trybunalski, pl. Kościuszki 7\nZapewniamy pełną obsługę prawną. Ofertę kierujemy zarówno do Klientów indywidualnych, jak i do prze...\nUsługi świadczę zarówno dla osób prywatnych, jak i przedsiębiorstw. Specjalizuję się w dziedzinie p...\n606 670 ...\nNumer Identyfikacji Podatkowej, pod którym firma "Duczyńska-Traut Danuta. Kancelaria Adwokacka" figuruje w CEIDG (Centralnej Ewidencji i Informacji o Działalności Gospodarczej) to: 8360011122. Firma ma numer REGON: 750272090.\nSiedziba firmy mieści się w miejscowości Skierniewice w województwie łódzkim. Działa na rynku od 1993 roku. Firmę można odwiedzić pod adresem: Reymonta 2a. Kod pocztowy do przesyłania korespondencji to: 96-100 Skierniewice. Kompletne współrzędne GPS to: 51.9568456917678N, 20.1466874546141E. Branża Adwokaci to dziedzina, w której firma "Duczyńska-Traut Danuta. Kancelaria Adwokacka" prowadzi swoją działalność od kilku lat.\nNa stronie pkt.pl nie są zawarte wszystkie informacje dotyczące oferty firmy. Dzwoniąc pod numer telefonu: 46 832 18 58 uzyskasz więcej informacji na temat oferowanych przez firmę produktów lub usług. Można nas odwiedzić w godzinach: Pn.-Pt.: 08:00-15:00.\nKontakt Duczyńska-Traut Danuta. Kancelaria Adwokacka\nOpinie o firmie Duczyńska-Traut Danuta. Kancelaria Adwokacka


Strona 2 • Domowe obiadki czy słoiczki • Forum • eBobas.pl\nStrona główna / Forum / Dyskusje związane z artykułami / Pierwsza bryka (4-12 miesięcy) / Wątek / Strona 2\nMój Dominik do 6 miesięcy był tylko na piersi. na początku dawałam mu słoiczki, później zauważyłam, że już woli jeść to co my. Po miesiącu a miał już 6 ząbków nie chciał jeść w ogóle papek. Zaczęłam mu gotować sama i je pięknie, mimo, ze na początku nie soliłam tylko dawałam przyprawy ziołowe. Gotuje mu zupy w osobnym garnuszku, ale praktycznie takie jak my. Uwielbia rosół, może w nim pływać mnóstwo natki a on je. Ostatnio na wyjeździe dałam mu słoiczki, zjadł ale nie do końca a jak mu gotuje zupy to zjada dużą porcję. I mimo, ze były to dwa różne słoiczki to wyglądały i smakowały tak samo.\nNie jestem przeciwniczka słoiczków. Jednak jedzenie zrobione w domu wygląda inaczej i mój mały chętniej je.\nMoja Mała jadła ma początku same słoiczki teraz już podaje jej doomowe jedzenie a słoiczki pozostały tylko na wyjazdy i alarmowe okazje. Nie ma rzadych problemów z brzuszkiem. Pozdrawiam\nSłoiczki!!! Z pewnością są zdrowsze! I nikt mi nie powie, że tak nie jest Marchewka czy mięso ze sklepu są niewiadomo skąd i nie wiadomo na czym pędzone W słoiczkach są zdrowe Niestety są droższe... Jak dziecko będzie starsze będę dawała domowe obiadki ale póki co słoiczki.\nI też jestem pracowitą mamą Pracuję od 8:00 do 16:00 na etacie, a potem przy dziecku\nJa trochę gotuję, a jak mi nie wyjdzie to daję słoiczek Dziewczyny, zarówno w domowym jedzeniu, jak też w słoiczkach nie wiadomo co się kryje. Jeśli same nie wyhodujecie kurczaka i warzyw,to nie macie pewności, skąd pochodzą, więc dajcie spokój. W obecnych czasach tak naprawdę wszystko szkodzi. Starajmy się o "zdrowe" jedzenie dla naszych pociech, ale nie popadajmy w paranoję.\nja oczywiście jestem za gotowaniem ale czy w tych słoiczkach napewno brak chemii??? Skoro maja date waznosci to musza byc nafaszerowane co o tym mysleć....?\nTeraz tak sobie myślę, a byłam za słoiczkami, że tej chemii musi tam być trochę. Więc już nie jestem tak och, ach za tymi słoiczkami. Dawałam mojemu dziecku słoiczki przez dwa miesiace (od 5 do 7 m-ca). Potem już gotowałam i gotuję nadal, stąd przestawiam się bardziej na domowe obiadki, nawet jeśli marchewkę mam wielką i ładną, to jakoś wolę dać tą marchewkę niż słoiczkową.\nCo nie zmienia faktu, że słoiczki przechodzą chyba jakieś kontrole i no ja wiem, że Polska jest beznadziejnie skorumpowana, ale chyba by nie pozwolili, żeby małym niemowlakom wciskać syf dla zarobku ? Chociaż MM wciskają, to kto wie. Może jakiś Prezes czy tam inny mądry z np. Gerbera dał w lapę jakiemuś Prezesowi czy innemu mądremu z tego całego Instytutu co puszcza do użytku słoiczki i może dają dzieciakom syf i szkło i mają na to wyj*&ane. Tego się nikt nie dowie. Ale w paranoję chyba też popaść nie można i dlatego, gotuję obiadki i czasami dam owocka ze słoiczka.\nMyśle że i dania ze sloiczków i te gotowane w domku sa dobre i zdrowe w końcu chcemy dac dziecku to co najlepsze (słoiczki przechodza kontrole i badania a domowe tez robimy ze sprawdzonych najcześciej skladników ). Nasze skarby były karmione piersią przez 1,5 roku i w 5 mies. zaczęliśmy podawać inne pokarmy (zalecenie lekarza przy córci ale i widzialam że dzieciaki rwą sie do naszych talerzy) jako że mialam własne warzywa i owoce oraz przetwory robione z myśla o dzieciaczkach sama gotowalam ale zawsze słoiczki były w półce w razie gdyby coś wypadło lub wyjazd .Gotowalam co dwa dni podstawe i dodawalam jakis składnik do zupki czy obiadku ,dzieciaki jadły chetnie i moje dania i słoiczkowe .Co do przypraw używałam głównie ziół i zieleniny a w okolicy roczku gotowałam dla nas wszystkich tak by dzieciaki mogly spokojnie zjeśc z nami . Córka uwielbia wszystkie produkty takze brokuła ,szpinak,rybke ,jajko i lubi próbowac nowości synek to miesożerca ale lubi owoce i rybke i tez chętnie próbuje nowych rzeczy oczywiscie jesli ma akurat ochote bo nigdy nie zmuszam do jedzenia i próbowania i faktycznie czasem trzeba kilka razy zaproponowac dany składnik by sie przekonac czy zasmakuje dziecku czy nie\nzazwyczaj staram sie gotowac sama, ale czasem zdarzaja sie nietypowe sytuacje a wtedy zawsze mam gdzies pod reka sloiczek, z tego co wiem sloiczki musza spelniac najwyzsze normy, z zadnymi innymi produktami tak nie jest, a poza tym, niestety, z produktow ktorych same gotujemy jest tyle samo chemii co w sloiczkach, albo i nawet wiecej\nbede sie starac gotować dla malej, nie jestem za słoiczkami gotowymi\nByła kiedyś afera, bo w słoiczkach znaleziono jakieś szkła i to w znanej firmy słoiczkach, wtedy jeszcze nie byłam mamą, ale mam uraz, nie wiem przeciez, czy jakiś pracownik nie był skacowany, przemęczony itp.Co sama zrobie, to mam pewnośc, co tam jest, a w takim sloiczku?...