Krwawy kwiat. Trylogia oporu. Tom 1 - Louise Boije af Gennäs - ebook - Legimi online\nKrwawy kwiat. Trylogia oporu. Tom 1 ebook\nWyobraźnia nas wyposaża, byśmy postrzegali rzeczywistość, zanim ta jeszcze w pełni się zmaterializuje.\n– Mary Caroline Richards (1916–1999)\nBól był nie do zniesienia. Miał nawet kolor: czerwony na brzegach, biały pośrodku; zadomowił się w jego głowie. Nie mógł zrozumieć, czy całe jego ciało wciąż jest połączone z mózgiem, czy poodcinano mu poszczególne członki. Zapach krwi – jego własnej – przytłaczał go i powodował mdłości. Suche torsje, w żołądku nie miał już nic, czym mógłby wymiotować.\nTracił i odzyskiwał przytomność, głosy dookoła niego znikały i powracały. Mówiły w znanym mu języku, ale nie mógł połączyć ze sobą słów i zrozumieć ich sensu. Cel był jednak jasny: chcieli, żeby się poddał i im to przekazał. On jednak nie mógł tego zrobić.\nNa dźwięk imienia córki lekko podniósł głowę, a z jego gardła wydobyło się stęknięcie. Potem znów poczuł płonący na biało ból: silne uderzenie w kość skroniową. Czerwień wdarła się do środka i powoli rozlała po białym wnętrzu.\nDwaj mężczyźni w pokoju przyglądali mu się: jego palcom z wyrwanymi paznokciami, ustom, w których nie było już zębów, opuchniętym oczom, licznym małym ranom i śladom po oparzeniach. Pod stołem obok dwóch elektrod leżały jego zgniecione okulary. A na stole spoczywał on sam, nagi, w dziwnej pozycji. Nie dało się go poznać po tylu godzinach urabiania.\nMężczyźni popatrzyli na siebie i jeden z nich krótko skinął głową.\nPstryknięcie zdjęcia telefonem komórkowym.\nSmród benzyny: intensywny, natarczywy. Umysł nie chciał przyjąć do siebie tej myśli, ale ciało zareagowało. To, co się jeszcze zachowało w jelitach, zostało odruchowo opróżnione na blat pod nim.\nSiarczyste przekleństwo. Odgłos pustego kanistra uderzającego o bruk na podwórzu. Potem cisza.\nObrazy przelatywały mu przez głowę.\nA potem rodzina: ręce Elisabeth, uśmiech Sary, Lina na koniu galopująca przez zamglone łąki w słoneczny jesienny poranek.\nChwilę później błysk i eksplozja – tak silna, że za jednym zamachem zmiotła cały ból, całe cierpienie i wszystkie kolory.\nZ oddali płomieniom buchającym ku wczesnoletniemu, bladoniebieskiemu niebu przyglądali się ci dwaj mężczyźni. Z tyłu na prawo, tuż nad lasem, migotała Wenus – Gwiazda Wieczorna. Po kilku chwilach obserwowania w ciszy gwałtownego pożaru mężczyźni odwrócili się i ruszyli do czarnego samochodu zaparkowanego przy drodze. Za nimi dużymi susami przebiegł przez trawnik szary prążkowany kot i zniknął pod woniejącą czeremchą, której białe kwiaty połyskiwały w ciemności.\n– Ach tak – powiedziała niska, pulchna kobieta i otworzyła drzwi. – Tutaj będzie pani pokój.\nZajrzałam do spartańsko urządzonej sypialni i poczułam, jak mój wymuszony dobry humor znika w mgnieniu oka. Wąski materac na nóżkach przykryty pomarańczową narzutą w paski z cienkiej bawełny – przypominała te z początku lat siedemdziesiątych, które mieliśmy w domu letniskowym. Nagle pokój w akademiku w Uppsali, zajmowany przeze mnie rok wcześniej, zaczął wydawać się szczytem luksusu.\nObok łóżka stał stolik nocny, właścicielka podeszła do niego i pociągnęła za szufladę.\n– Trochę ciężko chodzi – stwierdziła. – Ale jakoś to będzie. Do łazienki wchodzi się z przedpokoju, będzie ją pani dzielić z dwoma innymi lokatorami. W środku proszę nie używać suszarki, instalacja elektryczna jest niepewna.\nKobieta – a raczej babsko – przedstawiła się jako Siv. Teraz wyszła do przedpokoju, a ja podążyłam za nią, rzuciwszy ostatnie spojrzenie na sypialnię. Papierowy żyrandol, a pośrodku, tuż pod żarówką duża czarna masa – martwe muchy? Wykładzina PCV na podłodze i chodniczek koło łóżka – teraz stały na nim klatka dla kota i moja czerwona walizka. Wysiedziany fotel pod oknem i komoda z trzema szufladami. Zamykana na kluczyk szafa miała zaledwie pół metra szerokości.\nSiv stanęła w otwartych drzwiach łazienki, musiałam się więc przecisnąć obok niej. Staromodna błękitna wanna z bardzo brudną rączką prysznicową. Sedes z popękaną plastikową deską, umywalka z kranem z lat siedemdziesiątych (niebieska kropka – zimna woda, czerwona – ciepła). Plastikowa krwistoczerwona wykładzina na podłodze.\nBaba wskazała na kontakt bez uziemienia na ścianie.\n– Jak ja to mówię, lepiej go nie używać, a pożyje się dłużej.\nUśmiechnęła się do siebie, a ja znów podążyłam za nią do przedpokoju.\n– Więc pozostaje jeszcze tylko drobna sprawa zapłaty – powiedziała. – Za pokój chcę sześć i pół miesięcznie, płatne z góry gotówką.\n– Nie umawiałyśmy się przypadkiem na równe sześć tysięcy koron? – spytałam.\nSiv złożyła usta w ciup.\n– Tak, ale ma pani kota. I trzeba się liczyć z tym, że będą szkody i utrapienia. Chcę dodatkowe pięćset za kota.\nWestchnęłam i wygrzebałam z torebki kopertę, a do tego pięciusetkoronowy banknot z cienkiego portfela. Siv otworzyła kopertę i zachłannie przeliczyła pieniądze. I właśnie wtedy, właśnie tam, przy świetle jarzeniówki pod sufitem poczułam, że dotknęły mnie sztokholmskie problemy mieszkaniowe. Od kiedy tylko mogłam sobie przypomnieć, marzyłam o tym, żeby skończyć naukę, zostawić uniwersytet i małe miasteczka i przeprowadzić się do stolicy. Teraz wreszcie tutaj byłam. Właśnie zaczęła się jesień. Czekała na mnie nowa praca. Ale wszystko się sypało, wszystko było na opak; nic nie toczyło się tak, jak na to liczyłam. Ogarniało mnie poczucie bezradności.\nSiv oderwała wzrok od pliku banknotów i uniosła małe złośliwe oczy.\n– Zgadza się – oświadczyła. – Jak już pokazywałam, ma pani własną półkę w lodówce. Gotowanie jest dozwolone między siedemnastą a dziewiętnastą, musi się pani wtedy dzielić kuchnią z pozostałymi lokatorami. Potem chcę mieć spokój tam na dole.\n– A co z wi-fi? – spytałam. – Czy jest wliczone w czynsz?\n– Do dziewiątej wieczorem – odparła Siv. – Później przesył danych jest już wyłącznie dla mnie.\n– W porządku – westchnęłam ciężko. – Jeszcze jedno: ma pani swisha?* Mogłabym w ten sposób przesyłać pieniądze zamiast wypłacać gotówkę.\nSiv znów posłała mi ostre jak żyletka spojrzenie.\n– Jeśli nie lubi pani gotówki, może pani poszukać sobie innego lokum.\n– Rozumiem – odpowiedziałam.\nWłaścicielka zeszła po schodach do siebie. Przez okno po drugiej stronie korytarza widziałam fragment centrum Vällingby – chodnik z ułożonymi z białej kostki okręgami, które pamiętałam z dzieciństwa, kiedy odwiedzaliśmy tutaj babcię i dziadka. Program budowy osiedli A-B-C. Bruk został, programu już nie ma. Ani babci i dziadka.\nWspomnienie ze służby wojskowej: trzy godziny snu; nierówna ziemia pod cienkim posłaniem; szalony sierżant wrzeszczący głośno w namiocie o inspekcji o piątej rano. Żadnych luksusów. Dlaczego więc to, z czym mierzyłam się teraz, wydawało się tak potwornie męczące?\n– Dobrze ci zrobi wyjazd do Sztokholmu – zapewniała mnie mama. – Będziesz musiała wprawdzie zacząć od wynajmu pokoju, ale świat się na tym nie kończy. Z czasem znajdziesz coś swojego, wszystko po kolei.\nWróciłam do siebie i opadłam na łóżko z pomarańczową narzutą. Przed oczami przelatywały mi wspomnienia: wieczór z dzieciństwa, kiedy tata dostał nową pracę. Miałam chyba osiem lat, Lina dwa. Nie wiedziałam zbyt dokładnie, czym się zajmuje, ale rozumiałam, że będzie pracował gdzie indziej. I tak właśnie było: tata i mama promienieli, tata wrócił do domu ze świeżym krabem na kolację, a potem siedzieliśmy w kuchni przy świecach i świętowaliśmy. Mama i tata popijali białe wino zamiast piwa, a my wznosiłyśmy toasty lemoniadą, chociaż był środek tygodnia. Tata dostał pracę w jakimś bardzo dobrym miejscu, które nazywało się SIDA – wiele lat później dowiedziałam się, że to Szwedzka Agencja Międzynarodowej Współpracy Rozwojowej – i miał dojeżdżać do Sztokholmu oraz odbywać masę podróży zagranicznych.\n– Będziesz teraz ratować świat, kochanie? – spytała mama i pogładziła go po policzku.\nRatować świat – pamiętam, co wtedy pomyślałam. Oczami wyobraźni zobaczyłam przed sobą Jamesa Bonda z pistoletem i łotrów depczących mu po piętach.\n– W każdym razie będę próbował – odparł tata z uśmiechem.\n– Czy to bardzo niebezpieczne? – spytałam, a mama i tata parsknęli śmiechem.\nLina też się zanosiła chichotem i waliła łyżką w stół.\n– Niebeśpiećne! Niebeśpiećne!\n– Nie, skarbie – zapewnił mnie tata serdecznym głosem. – Nie jest to ani odrobinę niebezpieczne. Będę starał się czynić dobro, tylko tyle. Będziemy oferować pomoc rozwojową i wspierać tych, którym żyje się ciężko w innych krajach.\nBrzmiało świetnie, chociaż nie rozumiałam, co to właściwie miało znaczyć. Dałam sobie spokój z pytaniami i zamiast tego zajęłam się krabem.\nPrzeciągłe miauknięcie zmusiło mnie do powrotu do teraźniejszości. Simåns chciał się wydostać, więc zamknęłam drzwi na korytarz i wypuściłam go z klatki.\n– Jesteśmy już, Simånsie, na miejscu. Teraz będziemy tu mieszkać, ty i ja.\nSimåns obszedł pokój, chłonąc obce zapachy. Potem wskoczył na łóżko i popatrzył na mnie mądrymi zielonymi oczami. Nagle ziewnął, a ja zajrzałam prosto w jego szeroko otwarty pyszczek z szorstkim językiem i ostrymi kredowymi zębami.\n– Jesteś dzikusem, Månsen – powiedziałam i podrapałam go za uchem.\nSimåns przeciągnął się i pomachał ogonem. Potem zwinął się w kłębek na narzucie i zasnął.\nZle spałam w tym wąskim łóżku, światło księżyca wpadało przez szpary w żaluzjach i rozlewało się po podłodze. Jak zwykle przez ostatnie pół roku na zmianę budziłam się i przysypiałam, trudno mi było rozróżnić, co jest jawą, a co snem. Przez chwilę wydawało mi się, że drzwi cicho się otworzyły i światło z przedpokoju wpadło do środka, a ktoś stoi i mi się przygląda. Ale kiedy po kilku sekundach usiadłam na wpół przytomna, drzwi były zamknięte, a pokój pogrążony w takim samym półmroku jak wcześniej.\nNastępnego ranka budzik zadzwonił o siódmej. W tym samym momencie przyszedł esemes od mamy.\nJak się masz, kochanie? W porządku?\nWszystko świetnie – odpisałam. – Właśnie wstaję i idę do pracy.\nMama odpowiedziała uśmiechniętą emotką, a ja ruszyłam do łazienki, żeby wziąć prysznic. Odbiłam się jednak od zamkniętych drzwi, w środku lała się woda. Wróciłam do swojego pokoju i czekając, przygotowałam rzeczy. Kwadrans później osoba zajmująca łazienkę wciąż stała pod prysznicem, a mnie zaczynało się spieszyć. Po kolejnych pięciu minutach podeszłam do drzwi i zapukałam. Natychmiast się otworzyły i popatrzył na mnie rozjuszony trzydziestoletni facet z długimi wąsami. Wyglądał na zaspanego i skwaszonego, oczy miał wielkości szparek, a na sobie niebieski szlafrok. Na szyi wisiał mu różowy ręcznik w jasnoniebieskie słonie, przez co mimowolnie się uśmiechnęłam. Mój uśmiech nie poprawił mu jednak nastroju.\n– Zawsze biorę prysznic o siódmej! – zaznaczył z naciskiem. – Mogłabyś to chyba uszanować!\n– Tak, oczywiście – zapewniłam. – Przepraszam. Mam na imię Sara i właśnie się wprowadziłam, zajmuję pokój na samym końcu.\nZlustrował mnie wzrokiem od góry do dołu i to, co zobaczył, nie zrobiło na nim wrażenia.\n– Jalil – odparł sztywno. – Jestem z Maroka.\n– Super – powiedziałam. – Jak długo już tu mieszkasz?\nPosłał mi kolejne mordercze spojrzenie przez szpary między powiekami.\n– Na tyle, by wiedzieć, że nie trzeba utrzymywać kontaktów towarzyskich o siódmej rano – odparł i poczłapał w szlafroku korytarzem.\nPopatrzyłam za nim – miał rację.\nAutobus do Spångi przyjechał o czasie, ale pociąg do Sundbybergu był opóźniony, a na peronie wiał lodowaty wiatr. Czekało na nim jakieś dziesięć osób, wszystkie w zupełnym milczeniu. Większość słuchała muzyki albo wpatrywała się w telefony. Westchnęłam głęboko i sama przejrzałam wiadomości na stronie dziennika „Aftonbladet”.\nPo kwadransie pociąg wreszcie przyjechał, wypchany po brzegi. Wcisnęliśmy się wszyscy do środka, ale i tak o mały włos spóźniłabym się do pracy pierwszego dnia. W Sundbybergu wyleciałam z wagonu i puściłam się biegiem między blokami, aż zobaczyłam kawiarnię po drugiej stronie małego rynku. Wpadłam do środka tak zdyszana, że ledwie mogłam mówić.\nDwie kobiety po pięćdziesiątce pracowały już na pełnych obrotach, jedna z nich miała włosy ufarbowane na czarno, druga na blond. Blondynka z lekką nadwagą zdawała się przeciwieństwem chudej jak patyk ciemnowłosej.\n– Hmm – mruknęła ta ciemnowłosa i popatrzyła na mnie, nie przestając napełniać serwetnika na ladzie. – W branży restauracyjnej punktualność to podstawa.\n– Przepraszam… – wysapałam. – Przez kwadrans… nie było pociągu.\n– W tym mieście to normalne – odparła blondynka, uśmiechnęła się i pochyliła, sięgając po zmiotkę. – Trzeba zawsze wychodzić wcześniej.\nObie do mnie podeszły.\n– Eva – przedstawiła się ciemnowłosa i wyciągnęła rękę.\n– Gullbritt – powiedziała blondynka, a ja musiałam z sobą walczyć, żeby nie uśmiechnąć się szeroko.\nNo jasne, jakże inaczej mogłaby mieć na imię niż Złota Britt.\n– Więc dobrze – zaczęła Eva, zawiązała sobie fartuch w pasie i rzuciła mi podobny. – Jakie masz doświadczenie w pracy w kawiarni?\n– Szczerze mówiąc, żadnego – przyznałam zakłopotana. – Ale napisałam to w mailu.\n– Mama i młodsza siostra. Tata zginął w zeszłym roku wiosną w wypadku w naszym domu letniskowym. Policja sądzi, że prawdopodobnie dostał udaru albo miał atak serca. I był też jakiś problem z kuchenką gazową.\nŻadnej odpowiedzi, Eva patrzyła tylko na mnie ponaglająco. Poczułam się niepewnie i paplałam dalej, mimo że w zasadzie nie miałam na to ochoty.\n– Wybuchł gwałtowny pożar. Cały dom spłonął, a tata… hm, nie zdążył uciec. Ale nie wiadomo, czy był już wtedy martwy, czy…\nGullbritt popatrzyła na mnie ze współczuciem, ale Eva tylko zmrużyła oczy. Wyglądała tak, jakby nie do końca wierzyła w to, co mówię.\n– To przykre – skwitowała krótko. – I jesteście pewni, że nie było to umyślne?\n– Cicho bądź – syknęła do niej poirytowana Gullbritt, a potem zwróciła się do mnie: – Biedactwo!\n– Czym się zajmowałaś przez te wszystkie lata, odkąd skończyłaś szkołę? – spytała Eva.\nZnów przełknęłam ślinę.\n– Po liceum ukończyłam unitarkę, a także szkolenie uzupełniające. Potem studiowałam w Uppsali. Politologię i ekonomię.\nEva dalej przyglądała mi się podejrzliwie.\n– I co w takim razie tutaj robisz? Z takim świetnym wykształceniem?\n– Daj spokój, Evo, wiesz przecież, jak straszliwie trudno jest młodym znaleźć pracę – powiedziała Gullbritt i pociągnęła mnie do kuchni. – Zaczniemy może od obierania ziemniaków.\nDwadzieścia minut później machałam na pełnych obrotach obieraczką do ziemniaków, a przede mną na blacie leżał stos obranych kartofli. Pod blatem czekał jeszcze jeden olbrzymi worek. Wyjrzałam przez okno. Między dwoma wysokimi blokami prześwitywał skrawek nieba. Było szare i pędziły po nim ciemne połacie chmur. Żeby poprawić sobie nastrój, wysłałam snapa do swojej młodszej siostry Liny – selfie z doklejonym uśmieszkiem i podniesionym kciukiem, z górą ziemniaków i ciemnoszarym niebem w tle. Work, bitch! napisałam na skos na zdjęciu.\nGullbritt wyrosła koło mnie.\n– Mówiłam ci, załóż rękawiczki – przypomniała mi. – Inaczej zaraz zrobi ci się odcisk na kciuku.\nWestchnęłam, wsunęłam telefon do kieszeni fartucha i postąpiłam zgodnie z jej radą. W tym momencie rozległ się za mną donośny głuchy odgłos, na który się odwróciłam. Stała tam Eva z szerokim uśmiechem, a na stole leżał kolejny wór.\n– Marchewka! – powiedziała władczo. – Zajmij się nią, kiedy skończysz z ziemniakami.\nMoja komórka piknęła. Odpowiedź od Liny – zdjęcie jej i kilku koleżanek z klasy z groźnymi minami. Pora na rewolucję, napisano po skosie na zdjęciu. Uśmiechnęłam się do siebie. Lina chyba wreszcie zrobiła się trochę pogodniejsza.\nTak mi minął dzień: najpierw w nieskończoność obierałam warzywa, potem gotowałam, stałam przy kasie i zmywałam gigantyczne sterty brudnych naczyń. W kuchni były podwójne zmywarki pracujące non stop przez całe popołudnie, ale wszystkie większe naczynia musiałam myć ręcznie. O szóstej wieczorem w końcu powlekłam się do domu, było już ciemno. Pracowałam zdecydowanie zbyt wiele godzin bez przerwy w porównaniu z tym, co miałam w umowie, ale wydawało mi się, że nie jest to najlepszy moment, żeby zwracać na to uwagę.\nAutobus do Vällingby się spóźnił i kiedy w końcu przyjechał, nie zatrzymał się, bo nie było w nim miejsca. Dopiero o siódmej przekroczyłam próg domu, na korytarzu spotkałam Siv. Miała sukienkę w duże kwiaty i drwiący uśmiech na twarzy. Jej włosy wyglądały jak po trwałej. Może za mój pierwszy czynsz udała się do fryzjera do centrum Vällingby?\n– Masz dwadzieścia minut, żeby przygotować kolację – oświadczyła. – Później chcę mieć kuchnię dla siebie!\nW kuchni stał Jalil, wąsaty Marokańczyk, w intensywnie zielonej koszuli i długich, krzykliwie czerwonych spodniach. Zajmował trzy z czterech palników na kuchence i kiedy weszłam do środka, posłał mi mroczne spojrzenie.\n– Zawsze robię kolację… – zaczął, ale mu przerwałam.\n– Tak, tak – powiedziałam poirytowana. – Możesz się trochę przesunąć, żebym mogła nastawić wodę na makaron?\nJeszcze jedno mroczne spojrzenie, które postanowiłam zignorować. Wyjęłam garnek, nalałam do niego wody i postawiłam go na kuchence, a ogień rozkręciłam na maksa. Będzie musiało mi wystarczyć dzisiaj spaghetti z masłem i ketchupem.\nTo będzie długa jesień.\n– Miałeś dziś udany dzień? – wycedziłam przez zęby do Jalila i oparłam się o blat kuchenny, czekając, aż woda zacznie się gotować.\nKu mojemu zaskoczeniu uśmiechnął się do mnie szeroko i zauważyłam, że ma ładne oczy. Wbił widelec w kawałek warzywa na patelni i podał go mi.\n– Przepraszam, że rano byłem taki zły – powiedział. – Po przebudzeniu mam zwykle potworny humor, to po matce. Strach się do niej odezwać przed dwunastą. Proszę, to smażona papryka z chilli i kuminem. Miej od razu w pogotowiu kromkę chleba, jest dość ostra.\n– Świetnie – stwierdziłam i wzięłam widelec. – Ostre to właśnie to, czego mi dzisiaj trzeba.\nJalil miał rację: było bardzo ostre. Wyjęłam chleb z szafki przy zlewozmywaku i już miałam włożyć go do ust, kiedy Jalil się do mnie odwrócił. Błyskawicznie uderzył mnie w rękę, tak że upuściłam kromkę na podłogę.\n– Co robisz? – zawołałam zszokowana. – Powiedziałeś…\n– Nie tego chleba! – wysyczał ze wzrokiem wlepionym w drzwi. – To starej! Inni, którzy tu mieszkają, mówią, że faszeruje go trutką na szczury i rozkłada w piwnicy. Pilnuj, żeby twój kot się tam nie zapuszczał!\nTrutka na szczury. W kuchni? Co to za przeklęte miejsce?\n– Moja bagietka leży na stole – powiedział Jalil. – Weź ją zamiast tego.\n– Dzięki, nie trzeba – odparłam zrezygnowana. – Chyba jednak zostanę przy makaronie.\nWieczorem, kiedy zjadłam i dałam jeść Simånsowi, a potem wyszłam z nim na spacer na smyczy, zadzwoniłam do mamy. Od razu odebrała.\n– Jak się masz? – spytała.\n– Jako tako – odparłam i nagle poczułam, jak jestem zniechęcona i przygnębiona. – Albo… hmm, od czego by tu zacząć? Tak właściwie to wszystko wydaje się trochę dziwne. Kiedy odbierałam dyplom z wyróżnieniem, nie przypuszczałam nawet, że tak skończę.\n– Żadne „tak skończę” – zaprotestowała mama. – Robisz sobie tylko przerwę! To jest różnica.\n– Zacznij od początku – poprosiła mama. – Co jest takiego dziwnego?\nOpowiedziałam o pierwszym dniu w Sztokholmie, a mama na zmianę śmiała się i pojękiwała. O trutce na szczury jej nie wspomniałam – i tak się wystarczająco niepokoiła.\n– Byłaś już w centrum? – spytała. – Wiem, że za tym tęskniłaś! Tylko proszę, unikaj Drottninggatan, tak jak mi obiecałaś! I żadnych słuchawek w uszach, pamiętaj!\n– Mamo – powiedziałam cierpliwie. – Drottninggatan jest obecnie prawdopodobnie najbezpieczniejszą ulicą w całym mieście. Naprawdę sądzisz, że terroryści spróbowaliby dwa razy uderzyć w tym samym miejscu?\n– Nie takie cuda się zdarzają – nie odpuszczała.\n– Ale pamiętaj, że jestem wykwalifikowanym żołnierzem. Kapralem.\n– I na co ci się to niby zda, kiedy trafi się jakiś wariat samobójca z bombą albo jadąca na oślep ciężarówka? – zaprotestowała mama.\nAlbo popsuta kuchenka gazowa w zupełnie normalnym domu letniskowym, mogłabym powiedzieć. Ale dałam spokój.\nUsłyszałam, że ktoś włączył telewizor w pokoju obok, tak głośno, że słyszałam każde słowo. Westchnęłam i przeszłam do przeciwległego kąta pokoju. Niewiele to dało.\n– Co to za hałas? – spytała mama. – Włączyłaś telewizor?\n– Nie ja. Sąsiad za ścianą.\nPrzez chwilę milczałyśmy. Głosy w telewizji rozmawiały o rosnącym problemie alergii u dzieci. Sąsiad w pokoju obok głośno ziewnął i mogłabym przysiąc, że słyszałam, jak się drapie.\n– A jak się czujesz psychicznie? – drążyła mama.\n– Tak jak wcześniej – odpowiedziałam. – A ty?\n– Nadal wydaje mi się to takie nierzeczywiste. Za tydzień mam wrócić na uniwersytet ze zwolnienia lekarskiego, ale nie wiem, czy dam radę.\nMama była bibliotekarką i zrobiła studia podyplomowe z literaturoznawstwa. Od wielu lat pracowała w bibliotece głównej w kampusie w Örebro, a czasem zastępowała któregoś z wykładowców i robiła wykłady o literaturze lub filmie. Uwielbiała czytać, szczególnie klasykę, i to ona otworzyła naszej rodzinie oczy na literaturę. Włożyła mi do rąk zarówno Charlesa Dickensa, jak i Sofi Oksanen, to dzięki niej równie chętnie jak seriale telewizyjne w rodzaju Homeland czy Współczesnej rodziny oglądaliśmy filmy Alfreda Hitchcocka i Woody’ego Allena.\n– Ważne, żebyś poszła już wreszcie do pracy – powiedziałam. – Musisz wrócić do normalnego życia.\n– Tak – westchnęła. – W teorii brzmi to świetnie. Ale byłam dzisiaj po zakupy w markecie ICA i nie miałam pojęcia, co ja tam właściwie robię. Wiedziałam, że chciałam kupić coś do jedzenia, ale nie mogłam znaleźć listy ani sobie przypomnieć, czego potrzebuję. Nagle przyszło mi do głowy, żeby zadzwonić do taty… Wtedy dotarło do mnie, że pora wracać do domu. Nie jestem pewna, czy poradzę sobie w pracy.\nSąsiad przyciszył telewizor. Wziął za to komórkę i do kogoś zadzwonił. Miałam wrażenie, jakby stał w moim pokoju. Starałam się zakrywać telefon dłonią.\n– Siemanko, Tompa! – wydarł się na cały głos. – Tu Sixten…! Tak, kurwa, co nie…?\nSzybko się zastanowiłam.\n– Mogę przyjechać do domu i ci pomóc – powiedziałam do mamy. – I tak nic tu po mnie.\n– Nie – zaprotestowała. – Chcę, żebyś została w Sztokholmie i zrobiła coś ze swoim życiem. Po tym, co stało się wiosną, byłaś…\n– Trochę wybita z rytmu… – podsunęłam jej.\n– Nie no, kurwa – ciągnął Sixten – dużo się dzieje w robocie, sam wiesz, jak jest.\n– Można tak powiedzieć – zgodziła się mama. – A potem jeszcze tata. Uważam, że wyjazd wyjdzie ci na dobre. Inaczej nie wygrzebiesz się z tej żałoby.\nTak samo jak ty, pomyślałam, ale zachowałam to dla siebie.\n– A jak ma się Lina? – spytałam. – Jest w stadninie?\n– Tak – potwierdziła mama. – To z myślą o niej i ty, i ja musimy iść dalej. Inaczej znów popadnie w depresję.\nLina, moja ukochana młodsza siostra z bzikiem na punkcie koni. Zobaczyłam ją przed sobą taką, jaka na zawsze utkwiła mi w pamięci: uroczą, psotną dwunastolatkę z dołeczkami w policzkach i jasną grzywką pod kaskiem, małą osóbkę gotową zrobić niemal wszystko, żeby ucieszyć innych – zarówno ludzi, jak i zwierzęta. Miotały nią silne uczucia: radość i zwątpienie, nadzieja i desperacja, ale kiedy tylko udało się ją doprowadzić do śmiechu, niemal zawsze wracała do równowagi. Dzieliło nas sześć lat, teraz Lina przestała już być brzdącem z podstawówki – skończyła osiemnaście lat i chodziła do ostatniej klasy liceum. Wiosną zaczęła się przygotowywać do krajowych zawodów mistrzowskich – wszechstronnego konkursu konia wierzchowego 2018 i była bliska zakwalifikowania się do eliminacji, ale kiedy stało się to z tatą, przestała trenować i popadła w depresję. Teraz udało nam się znów posadzić ją na grzbiet konia – mówiąc dosłownie – więc całkowicie rozumiałam podejście mamy.\n– Tak sobie pomyślałem, że to chyba, kurwa, najwyższa pora spotkać się z Tompą, wyjść na miasto i się napić! – darł się Sixten za ścianą.\nBrzmiał bardzo przekonująco.\n– Kto tak u ciebie krzyczy? – spytała mama. – Masz gościa?\n– Nie, to sąsiad w pokoju obok – westchnęłam ciężko. – Strasznie się tu wszystko niesie.\n– Niedobrze – powiedziała mama. – Jednak trochę się o ciebie martwię. Rozmawiałam z Björnem i też się niepokoi twoją sytuacją.\nBjörn, kolega taty, który z czasem stał się przyjacielem rodziny. Trochę playboy, ale po śmierci taty niesamowicie nam pomógł. Mimo wszystko nie podobało mi się, że mama dyskutuje z nim na mój temat.\n– Dlaczego z nim o mnie rozmawiasz? – spytałam. – To nie jego sprawa.\n– Björn chce tylko, żeby dobrze się wam wiodło, tobie i Linie – odparła mama. – Musisz przyznać, że wspaniale się zachował, kiedy przez to przechodziłyśmy.\nGdy tata spłonął w domu letniskowym i byłyśmy załamane, Björn wziął na siebie trudne sprawy i zajął się wszystkim: identyfikacją zwłok, kontaktami z policją i zakładem pogrzebowym, nekrologiem w gazecie, pogrzebem.\n– Tak samo Fabian – ciągnęła mama. – Taka jestem wdzięczna dawnym przyjaciołom taty, że nas wspierali i teraz, gdy wszystko się skończyło, wciąż myślą o tobie i Linie. Chciałabym, żebyśmy przyjęły całą pomoc i wsparcie, jakie tylko możemy dostać!\nFabian był najlepszym przyjacielem mojego taty od czasu studiów i zdecydowanie bardziej przypominał go pod względem wyglądu i sposobu bycia niż Björn. Ułatwiło mu to zbliżenie się do nas, ponadto potrafił być też nieco bystrzejszy od Björna.\n– Björn chce cię zaprosić na lunch – ciągnęła mama. – I porozmawiać o przyszłości.\n– Nie – powiedziałam stanowczo. – Nie mam ochoty spotykać się z żadnym z nich.\n– Ale Saro… – zaczęła mama.\n– A niby czemu nie teraz?! – wydarł się Sixten. – Cholerna baba…!\nPrzez ścianę doleciał mnie jego głośny, zachrypnięty śmiech. Miałam wrażenie, jakby stał tuż obok mnie.\n– Posłuchaj: nie musisz się o mnie martwić – zapewniłam. – Dam sobie radę! Jestem starym wojskowym, remember? Umiem załatwiać takie sprawy.\n– Jakbym słyszała twojego ojca – powiedziała mama, a ja byłam pewna, że się przy tym uśmiechnęła. Sekundę później wybuchnęła jednak płaczem.\n– Mamo – jęknęłam bezsilnie.\n– W takim razie w środę? – ryczał Sixten. – Albo w czwartek. Powiedz jej, że to cholernie ważne!\n– Nie, nie, to nic – zapewniła mnie niewyraźnie mama. – Przejdzie mi.\nNie było nic więcej do powiedzenia. Marzyłam o tym, żeby móc ją teraz przytulić.\nI żeby ten cholerny Tompa zgodził się wreszcie na spotkanie z Sixtenem w czwartek, by mogli zakończyć swoją bezsensowną konwersację.\nPóźnym wieczorem, gdy u Sixtena nareszcie zrobiło się cicho, a ja już powoli zasypiałam, mój telefon zapikał. Esemes od mamy:\nRozmawiałam z Björnem i Fabianem – napisała. – Fabian zastanawia się, jak się miewasz i jakie masz plany na przyszłość. Powiedziałam mu o kawiarni i wydaje mi się, że wpadnie tam do ciebie w odwiedziny. To bardzo miło z jego strony!\nZaklęłam w duszy.\nNie chciałam żadnych odwiedzin w kawiarni, nie chciałam w ogóle niczyjej uwagi – do czasu, aż wreszcie uda mi się wydostać z tej dziwnej bańki, w której tkwiłam od momentu, gdy pewnego słonecznego popołudnia pod koniec maja zjawiła się u nas policja. Właściwie jeszcze na długo przed tym. Ale nie mogłam tego powiedzieć mamie. A Fabian był w każdym razie trochę lepszy niż Björn.\nŚwietnie – odpisałam.\nA Björn chce się koniecznie spotkać z tobą na mieście – napisała na to mama. – Proszę cię, Saro. Zrobisz to dla mnie?\nLeżąc na łóżku, odburknęłam coś pod nosem. Niemal identyczne mruczenie doleciało mnie zza ściany i przez kilka sekund byłam jak porażona, a potem zrozumiałam co to: Sixten chrapał.\nPołożyłam telefon na podłodze, przykryłam głowę poduszką i spróbowałam zasnąć.\nW tej chwili trudno było mamie czegokolwiek odmówić: pojechałam więc w sobotę przed południem do miasta, żebyś spotkać się z Björnem. Po raz pierwszy mogłam się udać do centrum, a mama zdecydowanie miała rację: brakowało mi tego. Dlatego pojechałam trochę wcześniej. Mieliśmy się spotkać z Björnem o pierwszej, ale już wpół do dwunastej wysiadłam z metra i przeszłam się po Stureplanie. Betonowy grzyb na placu wyglądał jak zawsze, gdy przyjeżdżałam do Sztokholmu, lecz wszystko wydawało mi się jednak jakieś inne: teraz było to moje miasto, mieszkałam tu. Może nie dokładnie przy Stureplanie, a w Vällingby – osiemnaście stacji stąd. Ale mimo wszystko.\nStałam pod grzybem i przyglądałam się tłumowi dookoła. Wszędzie wyluzowani, dobrze ubrani, piękni ludzie. Przyszedł mi na myśl komik Jim Jefferies, który podobno zapytał kiedyś: In Sweden, do you kill all the ugly babies?\nNa prawo znajdowała się restauracja Sturehof z ogródkiem, w którym nie było wolnych miejsc. Podeszłam i zerknęłam do menu. Pstrąg łososiowy gotowany na parze 320 koron. Pieczony sandacz z jeziora Melar 360 koron. Turbot kosztował 485 koron. Nie było szans, żebym mogła sobie na to pozwolić. Cicho westchnęłam i starając się wyglądać na niewzruszoną, ruszyłam dalej.\nCentrum handlowe Sturegallerian ciągnęło się obok po prawej stronie. Sto metrów dalej znajdowała się modna restauracja Brillo, o której czytałam. W ogródku siedziało pełno ludzi, ze wstydu pochyliłam głowę. Stojąc plecami do restauracji, wyciągnęłam przed siebie komórkę, dopilnowałam, żeby było widać kolorowy neon TAVERNA, uśmiechnęłam się szeroko i nacisnęłam przycisk. Na ekranie pojawiło się zdjęcie – wyszło ładnie, byłam uśmiechnięta i w okularach przeciwsłonecznych przed jednym z najgorętszych lokali w Sztokholmie. Natychmiast wrzuciłam fotkę na Instagram i dodałam podpis: Wreeeeeszcie na miejscu! Sztokholm! Początek nowego życia!\nPotem usiadłam przy stoliku i spróbowałam wyglądać, jakbym nigdy nie robiła nic innego, tylko popijała kawę, siedząc na słońcu w Brillo. Facet przy stoliku obok pochylił się do mnie i uśmiechnął.\n– Nowa w mieście? – spytał.\n– Aż tak to widać? – odparłam zakłopotana.\nPodeszła kelnerka i zamówiłam filiżankę zwykłej kawy. Pod zdjęciem na Instagramie zaczęły pojawiać się lajki i komentarze: Ooo, szczęściara! przyszło od Liny, Ale jesteś cool, Sara napisała moja koleżanka Sally, a Chciałabym tam być! – Flisan. Potem nastała cisza.\nOdchyliłam się na krześle. Facet, który siedział obok, już sobie poszedł, a jego miejsce zajęły dwie ładne dziewczyny. Od stóp do głów ubrane w ekskluzywne markowe ciuchy w stylu „sobota na luzie”. Spodnie dresowe Nike i bluzki z tygrysami Kenzo. Ich kurtki były z pewnością od Moncler, a na nogach miały vansy albo adidasy. Dyskretnie wsunęłam pod krzesło stopy w znoszonych conversach.\nDopadła mnie samotność. Kogo próbowałam nabrać? Moje nowe miejsce zamieszkania w Sztokholmie to pokój wynajmowany od jakiegoś okropnego babska w Vällingby, a moja pasjonująca praca to tyranie przy obieraniu ziemniaków w Sundbybergu. Starałam się, żeby moje życie wyglądało lepiej w mediach społecznościowych, niż było w rzeczywistości. Dlaczego? Nie wiedziałam. Nie chciałam przecież, żeby inni czuli się przez to gorzej, raczej sama tęskniłam za poczuciem prawdziwej wspólnoty, takiej, jakiej doświadczyłam w wojsku.\nAle tamte czasy minęły. Siedziałam teraz w Brillo w Sztokholmie pośród pięknych ludzi, którzy zapewne pracowali i mieszkali tutaj, przy Stureplanie. Ja za to miałam przed sobą filiżankę zimnej kawy i nie ważyłam się nawet poprosić kelnerki o wliczoną w cenę dolewkę.\nO pierwszej stałam na schodach teatru Dramaten i czekałam na Björna. Przyszłam wcześniej, a on jak zawsze był niezmiernie punktualny. Kiedy razem pracowali, tata żartował, że patrząc na Björna, można regulować zegarki i że to jeden z powodów, dla których tak dobrze potoczyła się jego kariera w agencjach państwowych. Björn i tata poznali się na początku pracy zawodowej i od tamtego momentu cały czas utrzymywali kontakt, choć reszta rodziny nie do końca rozumiała dlaczego – uważałyśmy z mamą i Liną, że Björn i tata bardzo się od siebie różnią. Zobaczyłam go z daleka – z półdługimi stalowosiwymi włosami zaczesanymi do tyłu, jak zwykle czeszą się rekiny biznesu. Zawsze chodził dobrze ubrany: pod kamelowym płaszczem miał dżinsy i cienki sweter. Jego strój dopełniały skórzane rękawiczki.\n– Witaj, Saro – powiedział i mnie objął. – Miło cię widzieć! Idziemy?\nBjörn próbował zaprosić mnie na lunch, ale wolałam udać się na spacer po Djurgården. Zamierzałam dość szybko zakończyć nasze spotkanie. Ruszyliśmy wolno Strandvägsallén, a potem, za mostem Djurgårdsbron, skręciliśmy w prawo. Björn uparł się, żeby iść w lewo nad wodą, a ja szybko na to przystałam, bo w duszy liczyłam, że zrzucę winę na Simånsa i wsiądę do autobusu przy Djurgårdsbrunn. Minęliśmy restaurację Ulla Winbladh i weszliśmy na żwirową ścieżkę, na której nie było aż tylu ludzi. Björn zerkał na mnie z boku.\nPrzybrałam niewinną minę.\n– Dobrze, już mówiłam. Dopiero co o to pytałeś.\n– Tak, ale chciałbym usłyszeć prawdę.\nNarastała we mnie irytacja. Björn i Fabian sądzili, że świetnie się znają na ludziach i wiedzą, jak my wszyscy się „właściwie” czujemy, i zawsze mieli wielką ochotę nam o tym powiedzieć.\nA może w gruncie rzeczy to ja byłam przewrażliwiona?\n– Wszystko jest u mnie w jak najlepszym porządku – zapewniłam. – A u ciebie?\nZabrzmiałam bardziej uszczypliwie, niż zamierzałam. Björn przez jakąś minutę nic nie mówił, tylko parł naprzód, a ja szłam w milczeniu obok niego, aż trochę się uspokoiłam.\n– Przepraszam – powiedziałam. – Nie chciałam cię urazić.\n– Wiesz, że nie chcę się narzucać – zaczął. – Ale bardzo lubiłem Lennarta i chcę mieć pewność, że u ciebie i Liny wszystko dobrze. I u Elisabeth, oczywiście. Jeśli jest coś, co można zrobić, żeby wam pomóc, zgłaszam się na ochotnika. Cokolwiek.\n– To super. Ale w tej chwili nie przychodzi mi do głowy nic, w czym potrzebowałybyśmy pomocy. Jeśli tylko na coś wpadnę, z chęcią się odezwę.\nPrzez dłuższą chwilę szliśmy w milczeniu, starałam się wymyślić coś, co mogłabym powiedzieć. Ale kiedy już miałam otworzyć usta i zapytać Björna o jego plany wyprowadzki za granicę, nadszedł jakiś mężczyzna. Wyglądałby całkiem zwyczajnie, ubrany w kurtkę i dżinsy, gdyby nie miał na głowie czarnego kapelusza, który w ogóle nie pasował do reszty jego stroju. Zorro, pomyślałam i uśmiechnęłam się pod nosem. Właśnie miałam powiedzieć coś zabawnego Björnowi, kiedy ten mężczyzna do nas podszedł. Björn stanął jak wryty, a potem wraz z nieznajomym odeszli na bok kilka kroków i przez chwilę cicho rozmawiali. Też się zatrzymałam, mocno zaskoczona. Kto to był i czego chciał? Czy znał się z Björnem?\nMoje zdziwienie jeszcze się spotęgowało, kiedy zobaczyłam, jak mężczyzna pochyla się do Björna i kładzie mu rękę na ramieniu. Ten zazwyczaj przyjacielski gest wydał mi się nagle złowrogi. Zorro z udawaną serdecznością kilka razy ścisnął ramię Björna i lekko nim potrząsnął, a potem się uśmiechnął. Björn sprawiał z kolei wrażenie śmiertelnie poważnego, był niemalże blady.\n– Miło cię widzieć, Björn – powiedział głośno mężczyzna. – W przyszłości naprawdę będziemy musieli się tobą zająć. Ufamy ci, wiesz o tym.\nBjörn nic nie odpowiedział. Po kilku sekundach mężczyzna puścił jego ramię, uprzejmie skinął do mnie głową i ruszył dalej. Popatrzyłam za nim zdezorientowana. Björn natomiast zrobił kilka obrotów ramieniem, jakby właśnie spadł mu z barków ogromny ciężar.\n– Kto to był? – spytałam.\n– Nikt – odparł Björn. – To znaczy… znajomy z pracy. Nikt ważny.\nZnów zaczęliśmy iść.\n– Wydajesz się trochę zestresowany – stwierdziłam po chwili. – Nie możesz mi tego wyjaśnić?\nChwilę szedł w milczeniu, potem nagle przystanął. Też się zatrzymałam i staliśmy tak, patrząc na siebie.\nBjörn był w wieku mojego taty, po sześćdziesiątce, ale najwyraźniej chciał sprawiać wrażenie młodszego. Wiedziałam, że jest dość zadufany w sobie, że jeździ motocyklem i niedawno się rozwiódł. Ale teraz przyglądałam mu się na chłodno: długie włosy, delikatna opalenizna – samoopalacz? – która została mu po ostatnim lecie, drogie, dobrze uszyte ubrania. Przepełniła mnie tak silna pogarda, że niemal się wstydziłam: pogarda młodej osoby dla starego człowieka, który próbuje oszukać metrykę. Zaczerwieniłam się. Kiedy stałam się tak surowa, bez cienia empatii? Czy moje zdenerwowanie wynikało z tego, że nie chciał mnie do siebie dopuścić, odpowiedzieć na moje pytania? Przecież dokładnie tak samo ja zachowywałam się w stosunku do niego.\nJednak kolejne wypowiedziane przez Björna zdanie przekreśliło wszelkie szanse na to, bym darzyła go sympatią.\n– Może wiesz, że twój tata został wciągnięty w nieco podejrzane interesy? – powiedział. – W sprawy, którym warto byłoby się przyjrzeć dokładniej.\nWytrzeszczyłam na niego oczy. Potem coś we mnie pękło.\n– Posłuchaj… – zaczęłam lodowato. – Jeśli ktokolwiek na tej planecie był na wskroś uczciwy, to właśnie mój tata. To, że najwyraźniej masz jakiś problem, nie jest powodem, by źle się o nim wypowiadać. A teraz, szczerze mówiąc, muszę wracać do domu, do kota!\nBjörn popatrzył na mnie wzrokiem pełnym sceptycyzmu. Rozbolał mnie brzuch, kiedy zerkając na niego, zaczęłam odchodzić pospiesznym krokiem w stronę Djurgårdsbrunn. Björn szybko mnie dogonił.\n– Poczekaj, Saro – powiedział. – To nie tak miało wyglądać. Ja też wiem, że twój tata był bardzo porządnym człowiekiem. Ale sądzę, że został w coś wciągnięty wbrew swojej woli.\n– A skąd ty to możesz wiedzieć? – spytałam, lekko sapiąc z powodu szybkiego tempa.\n– Nic nie wiem – wyznał Björn. – Tak szczerze mówiąc, tylko spekuluję. Ale chciałbym pospekulować z tobą, a nie grzebać w tym sam.\nZatrzymałam się na moście.\n– Wiesz co? – wycedziłam i popatrzyłam mu prosto w oczy. – Bardzo ci dziękuję za troskę, ale jeśli chodzi o mojego tatę, jesteś na złym tropie.\nNad ramieniem Björna zobaczyłam autobus numer sześćdziesiąt dziewięć.\n– W porządku – odparł i uniósł ręce. – Z pewnością masz rację: musiałem coś źle zrozumieć, a teraz nie będę ci już więcej przeszkadzał.\nNie odpowiedziałam, przebiegłam przez ulicę i stanęłam na przystanku. Kątem oka widziałam, jak Björn ruszył z powrotem wzdłuż wody, tą samą drogą, którą przyszliśmy. Szedł wolno, z rękami głęboko wciśniętymi w kieszenie; kiedy zobaczyłam, jak znika za drzewami, odezwały się we mnie wyrzuty sumienia.\nW środku nocy obudziłam się i wzdrygnęłam. Serce gwałtownie waliło mi w piersi, nie rozumiałam, co mnie wyrwało ze snu. Ale później znów to usłyszałam: przeciągłe wycie, jakby psa. Albo wilka.\nUsiadłam na łóżku i zapaliłam lampkę. Zza ściany wciąż dochodziło wycie. Musiał to być Sixten.\nWstałam, włożyłam szlafrok i wyszłam na wąski korytarz. Nikogo innego nie było widać. Zawodzenie Sixtena przenikało mnie do szpiku kości. Dalej na korytarzu dostrzegłam światło przeciskające się pod drzwiami Jalila. Podeszłam i zapukałam. Wtedy światło w szczelinie zgasło. Nie było słychać ani szmeru. Nikt nie otworzył.\nZaklęłam pod nosem. Czy ludziom zupełnie brak empatii? Co, jeśli Sixten leży i umiera w swoim pokoju? Podeszłam do jego drzwi i trzy razy mocno zapukałam.\nKtoś szarpnął klamkę i w progu stanął Sixten. Widziałam go wcześniej, ale nie z tak bliska. Był dość niskim napakowanym mężczyzną po sześćdziesiątce, ubranym w żółto-czarny T-shirt z logo klubu AIK, a na brzuchu, między koszulką a spodniami od piżamy, zionęła potężna szpara. Poza tym zdawało się, że brakuje mu co najmniej kilku zębów. Teraz szeroko się uśmiechał i zmrużył oczy, jedną ręką przytrzymując drzwi, a drugą drapiąc się po brzuchu.\n– Ależ witam, witam – powiedział wesoło. – Jak miło! Wejdziesz?\n– Co się dzieje? – spytałam. – Jest druga w nocy, a ty wyjesz jak postrzelony wilk!\n– A to dobre! – odparł zadowolony. – Postrzelony wilk. Muszę to zapamiętać!\n– Halo! Obudzisz cały dom! Co ty w ogóle wyrabiasz?\nRozejrzał się teatralnie na wszystkie strony.\n– Z tego, co widzę, nie ma tu nikogo poza tobą – odparł. – Czyli nie wejdziesz?\n– Dlaczego ryczysz? – Nie dawałam za wygraną.\nMój sąsiad wzruszył ramionami i otworzył szeroko oczy.\n– Jestem weteranem z Wietnamu? – powiedział. – A może po prostu trochę mi się nudzi?\nKilka sekund patrzyliśmy na siebie. Sixten zaśmiał się bezgłośnie. Potem obróciłam się na pięcie i ruszyłam do siebie, a Sixten zamknął za sobą drzwi.\nMój pokój okazał się zamknięty.\nMocno chwyciłam za klamkę i spróbowałam wejść do środka.\nNie dało rady. Drzwi były zamknięte na klucz. A kiedy przysunęłam się do nich, usłyszałam w pokoju mamrotanie.\nNie zastanawiając się, przeszłam korytarzem do pokoju właścicielki i ponaglająco zapukałam. Nikt nie odpowiedział, ale drzwi powoli same się otworzyły.\nSiv siedziała przy toaletce z lustrem, obramowanym ciepłymi żółtymi żarówkami jak w staromodnej teatralnej garderobie. Miała na sobie jasnoróżowy puchaty szlafrok i kiedy napotkała w odbiciu mój wzrok, zaparło mi dech. Na górną część głowy miała naciągniętą obcisłą pończochę lub czapkę, a fryzura z trwałą znajdowała się na drewnianym stojaku obok niej na stole.\n– Och, przepraszam! – zawołałam i zamknęłam z trzaskiem drzwi.\nPotem kilka sekund stałam w ciemności, niepewna, co mam zrobić. Nagle drzwi się otworzyły i stanęła w nich Siv. Wyglądała dokładnie tak jak zawsze – w swojej trwałej.\n– Czego? – rzuciła szorstko. – Jest druga w nocy, chcę mieć spokój.\n– Drzwi do mojego pokoju się zatrzasnęły! – wyjaśniłam. – Sixten wył jak opętany. Nie słyszała pani? Wtedy wyszłam. Ale teraz ktoś u mnie jest i zamknął się od środka.\nSiv wytrzeszczyła na mnie oczy.\n– O czym ty, do diabła, w ogóle gadasz?\nPotem ściągnęła mały kluczyk z haczyka i ruszyła korytarzem do mojego pokoju. Kiedy już się tam znalazła, chwyciła klamkę, nie wkładając nawet klucza do zamka, i otworzyła drzwi na oścież. Nie były zamknięte, a pokój był pusty.\nPrzez kilka sekund przyglądała mi się, mrużąc oczy.\n– Ćpasz? – spytała w końcu. – Jeśli tak, to od razu możesz się pakować.\n– Ależ nie, nie biorę narkotyków! – powiedziałam zszokowana. – Słyszałam głosy dobiegające z wnętrza i drzwi były zamknięte na klucz. Od środka!\nSiv skwitowała to krótkim ponurym śmiechem.\n– Ale przecież nie są zamknięte – oświadczyła niepokojąco łagodnym tonem.\nPotem pospiesznie wróciła do siebie i głośno trzasnęła za sobą drzwiami.\nJa zaś weszłam do pokoju i zamknęłam się na klucz, potem starannie sprawdziłam, czy niczego w nim nie brakuje ani czy nic nie zostało przestawione. Nie było najmniejszego śladu czyjejś obecności. Miałam wrażenie, że wyczuwam delikatny zapach alkoholu, ale równie dobrze mogło mi się wydawać.\nSixten tak chrapał, że nie było najmniejszych szans, abym zasnęła. Podniosłam neseser i szybko znalazłam w nim małe pudełeczko leków, które przepisał mi lekarz rodzinny.\n– W zasadzie nie są to środki nasenne – wyjaśnił – tylko pomagające zasnąć. Ale mimo wszystko można być po nich trochę oszołomionym, więc proszę zażywać tylko w takich sytuacjach, w których naprawdę musi pani zasnąć.\n„1–2 tabletki”, napisano na opakowaniu. Zawahałam się. Następnie włożyłam dwie sztuki do ust i popiłam je szklanką wody. Później znów runęłam na łóżko i zasnęłam.\nWysokie złociste płomienie lizały moje okno. Powoli otworzyłam oczy, na ścianie nad sobą zobaczyłam ciepłe żółte światło oraz usłyszałam dochodzące z zewnątrz trzaski.\nZdawało się, że cały dom płonie, ale z jakiegoś powodu miałam w głowie sieczkę i moje ciało nie chciało mnie słuchać. Od okna dochodził taki żar, że zaczęłam się pocić; lało się ze mnie strumieniami. Kiedy zdołałam w końcu wygramolić się z łóżka, podeszłam do okna i zrozumiałam, że dom i mój pokój stoją w ogniu. Wszystko dookoła paliło się pomarańczowymi i czerwonymi płomieniami.\nCzy teraz umrę? Spłonę żywcem jak tata?\nMój puls utrzymywał się na równym, spokojnym poziomie; zdenerwowanie zdawało mi się czymś niemożliwym.\nPowinnam wyjść na korytarz i włączyć alarm. Powinnam ostrzec pozostałych i wezwać straż pożarną. Powinnam zadzwonić pod sto dwanaście. Nic jednak nie zrobiłam.\nTylko powlekłam się z powrotem do łóżka i spokojnie się na nim skuliłam, obserwując buchające za oknem płomienie. Potem zamknęłam oczy i znów odpłynęłam w mrok.\nTato, czy zaraz znowu cię spotkam?\nDlaczego tak dziwnie się zachowuję?\nNastępnego dnia, kiedy się obudziłam, uświadomiłam sobie, że musiałam mieć straszny sen. Mój pokój wyglądał dokładnie tak jak zawsze, a szyby były zupełnie czyste. Nawet dymu nie było czuć.\nZa oknem wcale się nie paliło.\nTo wszystko było tylko snem.\nAle dlaczego tak dziwnie w nim zareagowałam?\nPo południu stałam przy kasie w kawiarni i przyjmowałam zapłatę za sałatkę cezar, kiedy zadzwonił dzwonek przy drzwiach i do środka wszedł Fabian. Dostrzegłam go kącikiem oka i coś mnie ścisnęło w środku. Miał taki sam styl ubierania jak tata – cienka kurtka na workowatej koszulce, a do tego równie workowate spodnie – i podobnie jak tata był chudy i wysoki. Ukradkiem popalali nawet papierosy tej samej marki, francuskie gauloises’y, tak mocne, że „pomagały na zaparcia”. Nagle usłyszałam w głowie głos taty i zobaczyłam przed sobą jego błyszczące oczy, zwróciłam uwagę, że drżały mi ręce, kiedy podawałam klientowi paragon.\nFabian podszedł do kasy.\n– Cześć, Saro – rzucił nadzwyczaj łagodnie. – Twoja mama powiedziała mi, że cię tu znajdę. Masz chwilę, żeby porozmawiać? Jeśli nie, przyjdę później, muszę załatwić kilka drobnych spraw przy rynku.\nPopatrzyłam na zegarek.\n– Mam przerwę za pół godziny – odparłam. – Jeśli chcesz, możemy wtedy usiąść na dwadzieścia minut.\n– Chętnie – przystał na tę propozycję Fabian.\nGdy wychodził, wpatrywałam się w jego plecy – jasne, byłam poruszona tym, że chciało mu się fatygować z MSZ aż tutaj, do Sundbybergu, tylko po to, żeby odwiedzić mnie w pracy. Troszczył się o naszą rodzinę, zawsze to robił, a ja zawsze po cichu podejrzewałam, że podkochuje się w mamie. Nie miał żony ani dzieci i był najlepszym przyjacielem taty, odkąd studiowali razem na uniwersytecie jako dwudziestolatkowie. W późniejszym życiu obu zatrudniono równocześnie w SIDA, odbyli także wiele wspólnych podróży. Potem ich drogi się rozeszły. Fabian zaczął pracę w ministerstwie, a tata wolał współpracować z różnymi urzędami jako konsultant. Zawsze jednak powtarzali, że są duchowymi braćmi, mimo że potrafili się też ze sobą poważnie poróżnić. Nad tym właśnie zastanawiałam się przez ostatnie pół roku życia taty.\nDokładnie wtedy, gdy wrócił Fabian, Gullbritt wyszła z kuchni, żeby poinformować mnie o przerwie. Przedstawiłam ich sobie i Gullbritt – która pierwszego dnia dała mi jasno do zrozumienia, że personelowi nie wolno pod żadnym pozorem zjeść choćby jednego małego ciasteczka, nie zapłaciwszy za nie – szczodrze zaoferowała nam po kubku kawy.\n– Jak miło poznać któregoś z przyjaciół Sary – zauważyła, nalewając kawę, a ja mogłabym przysiąc, że zatrzepotała przy tym rzęsami. – A może jesteście rodziną?\nFabian się zaśmiał.\n– Chce pani powiedzieć, że wyglądam tak staro, że mógłbym być jej ojcem? Trudno zaprzeczyć – odparł. – Blisko się przyjaźniłem z tatą Sary.\n– Nigdy bym tak nie pomyślała – zapewniła go zalotnie właścicielka kawiarni.\nNiewiarygodne, ale prawdziwe: Gullbritt flirtowała z Fabianem. A on nie wyglądał na niezadowolonego, kiedy szedł przede mną przez kawiarnię z kubkiem kawy w ręce.\nUsiedliśmy w kącie pomieszczenia pod dużą palmą.\n– Jak się masz? – spytał Fabian. – Jak twoje mieszkanie?\n– To jakiś cholerny dom wariatów – powiedziałam. – Mam koszmary od samego przebywania tam.\n– Koszmary? – zapytał Fabian, wyraźnie zainteresowany. Zmarszczył czoło, ale się uśmiechał. – Jak to?\nZaśmiał się, potem rozejrzał dookoła i upił łyczek kawy.\n– Ale to w każdym razie jest przyjemne miejsce. Dobrze się tu czujesz?\n– Widziałeś Gullbritt w najlepszym humorze – zapewniłam go. – Kiedy saldo się nie zgadza, ma skłonności do histerycznych wybuchów. A Eva, jej koleżanka… – Zachichotałam i pokręciłam głową. – To taki typ, który z tatą określaliście jako „czysta jak łza kryptorasistka”. Każdego ranka jedzie do Rinkeby, żeby kupić tanie jedzenie, a potem karmi nas historiami o „leniwych, tępych, brudnych…”.\nFabian uniósł rękę.\n– Dzięki, już wystarczy – przerwał mi. – I get the picture. Ale nie ma problemu z tym, żeby kupować od nich towar w niskiej cenie.\n– Najmniejszego – zapewniłam go.\n– Hipokrytka – podsumował to spokojnie Fabian. Potem mi się przyjrzał. – Dlaczego tu jesteś? Rozumiem, że wiosna i lato były dla ciebie potwornie męczące, ale kawiarnia w Sundbybergu? Kiedy ktoś ma tak fantastyczne predyspozycje jak ty?\n– Cały czas szukam pracy – wyjaśniłam. – Po prostu bardzo trudno coś znaleźć.\n– Daj spokój. – Fabian lekko szturchnął mnie w ramię zaciśniętą pięścią. – Co się stało z twoimi marzeniami o magisterce w London School of Economics? Albo w INSEAD?\nMój nastrój znów błyskawicznie zapikował do poziomu piwnicy. Równie dobrze mogłam wyłożyć karty na stół.\n– W zasadzie nie chciałam, żebyś mnie odwiedzał – odparłam. – Podejrzewałam, że padną tego typu komentarze. A ja chcę po prostu spokoju. I nie mam nic do dodania. Tata marzył o tym, żebym poszła w jego ślady, ale ja nie mam jego talentu.\nFabian popatrzył na mnie z poważną miną.\n– Oczywiście, że masz! – zapewnił. – Jesteś ogromnym skarbem dla tego kraju, nie rozumiesz?\n– Ledwie mogę się nauczyć, jak działa kasa – odparłam i znów pokręciłam głową. – Ja, która zawsze byłam silną, pozytywnie nastawioną i dość rozgarniętą osobą. Ale teraz… – Pokręciłam głową, a Fabian położył dłoń na mojej ręce.\n– Jesteś zmęczona. Miałaś ostatnio trudny okres.\nPrzed nami wyrosła nagle Gullbritt.\n– Ciasteczko? – spytała, przekrzywiając głowę. – Bez nich kawa nie jest równie dobra.\nPostawiła przed nami spodek z ciasteczkami, a Fabian popatrzył na nią z uśmiechem.\n– Gullbritt, wie pani dokładnie, czego potrzeba mężczyźnie – stwierdził i sięgnął po ciastko z cukrem.\n– Robię, co mogę – odparła kokieteryjnie moja szefowa i wróciła za kasę.\nKiedy już się żegnaliśmy, Fabian mnie uściskał.\n– Odpocznij trochę – powiedział. – Daj sobie kilka miesięcy. A kiedy ci się to znudzi, odezwij się do mnie, zobaczymy, czy znajdzie się dla ciebie coś w MSZ.\n– Jasne – obiecałam, choć w głębi duszy wiedziałam, że ten dzień nigdy nie nadejdzie.\nWieczorem popsuła się zmywarka w kawiarni i musiałyśmy umyć wszystko ręcznie, a później autobus stał kwadrans przed szkołą Björnbodaskolan z powodu wypadku. Kiedy wróciłam do Vällingby, było dwadzieścia po siódmej i zastałam kuchnię zamkniętą na siedem spustów.\nNa małym stoliku w przedpokoju leżały trzy zaadresowane do mnie listy z odmowami na moje podania o pracę. „Dziękujemy za zainteresowanie, stanowisko zostało obsadzone”, „Brak wystarczających kwalifikacji” i „Zbyt wysokie kwalifikacje”. Zgniotłam je i wrzuciłam do kosza na makulaturę. Nie było widać Siv, ale Jalil – mój współlokator – stał na piętrze przewieszony przez poręcz schodów i szczerzył się do mnie tak, że aż drżały mu wąsy. Dzisiaj miał na sobie krzykliwie niebieską koszulę z cienkiego sztruksu.\n– Stara poszła do kina – obwieścił. – Zawsze wtedy zamyka kuchnię.\nDlaczego by nie postawić go teraz pod ścianą? Zrobiłam krok po schodach w jego stronę.\n– Słuchaj… Sixten – zaczęłam i skinęłam w stronę pokoju swojego sąsiada. – Ten, który mieszka koło mnie. Dlaczego on się tak drze nocami? Słyszałeś go wczoraj?\nJalil otworzył szeroko oczy i skinął.\n– Czy słyszałem? – odparł. – Wyłączyłem lampę i przykryłem głowę poduszką.\n– Robił już tak wcześniej?\n– Nie, kiedy tutaj byłem.\nWydawało mi się bez sensu wspominanie o głosach w moim pokoju. Albo o koszmarze z pożarem.\n– Jak myślisz, co z nim? – spytałam zamiast tego.\n– Jest najzwyczajniej porąbany? – podsunął Jalil i uniósł brwi. Potem popatrzył na mnie serdecznie. – Jesteś głodna? – spytał. – Mam u siebie trochę zimnego kuskusu z sosem jogurtowym.\n– Nie, dzięki – odrzuciłam zdecydowanym głosem jego propozycję, zaraz jednak usłyszałam burczenie dochodzące z mojego brzucha. – Rozwiążę to w jakiś inny sposób. Ale mimo wszystko dzięki!\nJalil wydał mi się nagle rozkojarzony, jakby coś przyszło mu do głowy.\n– Słuchaj, tak przy okazji… – powiedział. – Było tu dzisiaj kilku typków, którzy o ciebie wypytywali.\nKto to mógł być? Czyżby Fabian i Björn mnie tutaj szukali?\n– Jak wyglądali? – spytałam.\n– Nie wiem – odparł Jalil. – Gadali z Siv. Ale mówili jakby z obcym akcentem.\nA więc nie byli to Björn i Fabian. Odsapnęłam z ulgą.\n– Dzięki. Spytam Siv, czego chcieli.\nChwilę później wyszliśmy z Simånsem, żeby w budce z hot dogami w centrum Vällingby zjeść na spółkę frankfurterkę i popić ją napojem kakaowym pucko. Trzymałam Simånsa na kociej smyczy i szliśmy do podjazdu przed domem Siv, kiedy kot nagle skoczył w krzaki. Smycz się napięła, a ja usłyszałam, jak zaszeleściło w zaroślach.\n– Simåns – powiedziałam zrezygnowana. – Tylko żadnych myszy, chcę coś zjeść! Wyłaź!\nJakby rozumiał, co mówię, wypadł z krzaków, bawiąc się czymś, co miał w łapkach. Przedmiot zagrzechotał przede mną na bruku. Podniosłam go. Kot wlepiał we mnie wzrok pełen oczekiwania, kiedy stałam z jego zabawką w ręku. Była to mała okrągła puszka zrobiona z aluminium, z boku namalowano na niej pomarańczowe płomienie. Pod nimi widniał napis dużymi czarnymi literami: Real Flame Gel Fuel. Danger.\nWsadziłam puszeczkę do kieszeni, wyjęłam telefon i wygooglowałam nazwę. Ach tak: Gel Fuel można używać jako rozpałki do ogniska w domu i na dworze. Płomienie ogrzewają pokój, a nawet trzeszczą. Środek może pachnieć alkoholem.\nDługi rząd puszek ustawiony na gzymsie tuż pod moim oknem.\nKtóż mógłby chcieć narazić mnie na coś tak diabelnie okrutnego?\nCzy to przypadek, że puszka znalazła się tam akurat tuż po tym, jak miałam tamten koszmar? Odepchnęłam od siebie tę myśl i ruszyłam dalej z Simånsem w stronę budki z hot dogami, gdzie zamówiłam frankfurterkę i pucko. Niebo nad nami było ciemne i pełne gwiazd. Między zamkniętymi już sklepami wiał przejmujący wiatr, zapowiadając nadchodzącą zimę.\nI właśnie wtedy, kiedy stałam pod budką i zgniatałam serwetkę, przełykając ostatni kęs, znów ogarnęło mnie to stare, dobrze znane nieprzyjemne uczucie – było ekstremalnie silne. Fasady budynków zaczęły się przybliżać. Mroczne cienie czaiły się w zaułkach i odwracały swoje zielone oczy w moją stronę. Narastały we mnie mdłości i przerażenie, moje wnętrzności wywracało na lewą stronę.\nCiężko oparłam się ręką o ścianę kiosku.\nCo mówiła terapeutka? „Klasycznym objawem stresu pourazowego jest poczucie utraty kontaktu z rzeczywistością. Człowieka zawodzą zmysły. Widzi rzeczy i słyszy głosy, które w gruncie rzeczy nie istnieją. Nie jest to w zasadzie oznaką szaleństwa, tylko tego, że było się poddanym silnemu stresowi”.\nPrzede mną stanął jakiś mężczyzna, przyglądał mi się. Jego usta się poruszały, najwyraźniej coś mówił. Ale nic nie słyszałam – ani jego słów, ani przejeżdżających za nim samochodów.\nTeż na niego popatrzyłam. Potem się pochyliłam, wzięłam Simånsa na ręce i ruszyłam. Dopiero przy Bergslagsvägen wrócił mi słuch.\nWtedy też odkryłam, że głośno płaczę.\nNic o tym nie wiem – powiedziała zrzędliwie Siv. – Niczego takiego sobie nie przypominam.\nStała w puszystym różowym szlafroku i wycierała blat w kuchni.\n– Ale Jalil twierdzi, że słyszał, jak rozmawiała pani z dwoma mężczyznami. – Nie zamierzałam odpuścić.\nSiv przestała zajmować się blatem i zamiast tego zaczęła świdrować mnie wzrokiem.\n– Nie jestem chłopcem na posyłki lokatorów – wysyczała. – Sama musisz się zajmować swoimi znajomymi!\nWyciągnęłam puszkę Real Flame i pokazałam jej.\n– Wydaje mi się, że ktoś rozpalił zeszłej nocy sztuczny ogień pod moim oknem – powiedziałam. – To dlatego drzwi były zamknięte. Ktoś usiłuje mnie wypłoszyć, nie rozumiem tylko dlaczego.\nSiv wyrwała mi z ręki puszkę i popatrzyła na nią. Potem spojrzała na mnie.\n– Z tobą jest coś nie tak – odparła. – Nie mam w zwyczaju wynajmować pokoju takim jak ty.\nNic nie mogłam na to powiedzieć, więc tylko prychnęłam. Zaczynała kipieć we mnie wściekłość.\n– Czy to prawda, że trzyma tu pani trutkę na szczury? – spytałam. – Wie pani, że to zabronione, co?\nSiv popatrzyła na mnie jak na wariatkę.\n– Kompletnie ci odbiło? – spytała. – Trutka na szczury w kuchni?\nJej wzrok ześlizgnął się na Simånsa. I nagle wybuchnęła:\n– Zabieraj mi stąd tego sierściucha! – wydarła się. – Mam tu jedzenie!\nWzięłam Simånsa, odwróciłam się i wyszłam.\nW nocy nie mogłam spać, przekręcałam się tylko z boku na bok w półśnie. Nie zamierzałam brać więcej tabletek nasennych, nigdy w życiu. Mroczne cienie centrum Vällingby mogły swobodnie poruszać się po moim pokoju; przemieszczały się po podłodze między biurkiem i szafą, a potem przesuwały od progu pod łóżko. Z dołu dochodziło syczenie.\nTak jak wiele razy wcześniej moje myśli wracały do Örebro, do Mördartunneln, Tunelu Morderców, ciemniejszego i dłuższego z dwóch tuneli pod Östra bangatan. Dokładnie tak jak wtedy była zima, minęła dziesiąta wieczorem, a ja szłam na babski wieczór do Flisan na Brogatan. W reklamówce miałam butelkę wina i byłam spóźniona; gdy się już wyszykowałam, odrzuciłam jednak pomysł zamówienia taksówki, drogo by mnie to wyniosło, a poza tym miałam ochotę zaczerpnąć trochę świeżego powietrza. Kiedy wyszłam z domu, wysłałam Flisan wiadomość: Wyruszam z Rynninge NOW! Mam flaszkę! Odpisała: Tylko trochę się rozgrzejemy, czekając na ciebie! Plus masa emotikonek z uśmiechniętymi laskami i kieliszkami wina. Doszłam do Kasernvägen i już tam odniosłam wrażenie, że ktoś mnie śledzi, ale gdy odwracałam głowę, nikogo za mną nie było. Kiedy minęłam szkołę Olaus Petriskolan, skręciłam w Arlavägen, a potem w wąską asfaltową dróżkę prowadzącą do tuneli…\nIleż to razy pokonywałam tę trasę we wspomnieniach i snach?\nPierwszy z tuneli był krótki, oświetlony z obu stron, z groteskowym, romantycznym malunkiem przedstawiającym kwitnącą łąkę i rycerza na białym koniu. Zawsze uważałam ten tunel za obleśny. W drugim ściany były pokryte graffiti i barwnymi bazgrołami sprejem, co wydawało mi się mniej paskudne niż taki mdły romantyzm.\nIdąc pierwszym z tuneli, mocno ściskałam w ręce siatkę. W środku napotkałam rowerzystę, ale tylko przemknął szybko obok. Chwilę później zobaczyłam wejście do drugiego tunelu. Wyglądało jak zawsze, ściany pokrywały graffiti, tunel był pusty.\nZadzwonił mi telefon, wyjęłam go i odebrałam. Dzwoniła Flisan, w tle było słychać kakofonię głosów plotkujących dziewczyn, ich śmiechy i krzyki.\n– Kiedy będziesz?! – krzyknęła. – Brakuje nam ciebie! Czemu to tyle trwa?\n– Idę pieszo – odpowiedziałam. – Jestem już przy Mördartunneln.\n– Idzie pieszo! Jest przy Mördartunneln! – zawołała Flisan do pozostałych dziewczyn, które gwizdały, przekrzykiwały się i robiły okropny harmider.\n– No dawaj, Sara! Masz tu przyjść, do cholery!\nRozłączyłyśmy się. Już miałam ruszyć dalej, kiedy znów spojrzałam na tunel.\nTeraz panowała w nim całkowita ciemność.\nLampy nagle przestały się palić.\nRozważyłam sytuację. Tunel był dość długi, spowity ciemnością. Ale ja byłam szybka i wytrenowana: w najgorszym razie mogłam rzucić się biegiem – pokonać dystans od latarni do latarni w minutę albo dwie. Również tu, między tunelami, gdzie teraz stałam, poruszałam się jak gdyby w półmroku. Za mną słychać było szum jadących szosą samochodów. Przede mną, po drugiej stronie tunelu pod torami kolejowymi, znajdował się ciemny i nieprzyjemny odcinek rzeki Lillån, porośnięty gęstymi chaszczami i prawie w ogóle nieoświetlony. Zwolniłam. Dookoła słyszałam pojedyncze, niepokojące dźwięki: odgłos łamanych gałązek, kroki. Kiedy się obróciłam, nie zobaczyłam nikogo i przypomniało mi się to, co zawsze powtarzał tata: Saro, pamiętaj, że jesteś obdarzona bardzo bujną wyobraźnią!\nW snach, tak jak na jawie, wchodziłam do mrocznego tunelu. Kiedy szłam, serce mocno mi łomotało – a potem nagle, jakby znikąd: złapały mnie czyjeś ręce, powaliły na asfalt i naciągnęły mi na głowę worek. Myślałam, że się uduszę. Te ręce, które…\nUsiadłam na łóżku tak gwałtownie, że Simåns z głośnym miauknięciem spadł na podłogę. Serce waliło mi jak szalone i byłam zlana potem.\n„Głęboko oddychaj – powtarzała mi przez całą wiosnę, raz za razem, psycholożka z terapii poznawczo-behawioralnej w Örebro. – Kiedy wspomnienia budzą się do życia, rób to, co robi się też w przypadku innych symptomów stresu pourazowego: skup się na oddychaniu, skup się na otaczającej cię rzeczywistości. Nie jesteś w niebezpieczeństwie. Co się stało, to się nie odstanie, twoje ciało to pamięta i będzie ci o tym jeszcze wielokrotnie przypominać. Ale ty zdołasz mu odpowiedzieć, oprzeć się wspomnieniom. Będziesz głęboko oddychać. Relaksować się. Skupisz się na otoczeniu i przypomnisz sobie, że jesteś bezpieczna. Bezpieczna!”\nOddychałam więc głęboko i koncentrowałam się na otoczeniu: małej lampce nocnej; pomarańczowej narzucie przewieszonej przez krzesło; rzeczach do pracy, które przygotowałam na komodzie. Byłam u Siv w Vällingby. Jeśli ktoś ze mną pogrywa, dowiem się dlaczego – jestem w końcu żołnierką. Nie ma wokół mnie mrocznych cieni, ani tych z zielonymi oczami, ani tych bez nich.\nMimo to całą sobą czułam, że znajduję się w śmiertelnym niebezpieczeństwie. Nie pierwszy raz płakałam do ostatków sił i w końcu udało mi się zapaść w głęboki sen. Nic mi się nie śniło.\n*\tSwish – popularna w Szwecji aplikacja do przesyłania pieniędzy (wszystkie przypisy pochodzą od tłumaczki).\nZdjęcie na okładce: © Velizar Ivanov, © Marten Bjork (Unsplash.com)\nCopyright © 2018 by Louise Boije af Gennäs


12:15 / 13.01.2014\nPWSZ liderem wśród beneficjentów Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej\n29 listopada 2013 r. w siedzibie Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju w Warszawie odbyło się doroczne spotkanie Ministerstwa Infrastruktury i Rozwoju przy udziale m.in. Polskiej Agencji Rozwoju Przedsiębiorczości, z Komisją Europejską. W czasie spotkania omówiono dotychczasowe efekty realizacji Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej 2007-2013.\nKomisji Europejskiej została przedstawiona prezentacja pt.: "Postęp finansowy i rzeczowy oraz wybrane efekty wdrażania Programu Operacyjnego Rozwój Polski Wschodniej 2007-2013 cz.1". W sekcji „wybrane przykłady efektów” wyróżniono dwa projekty: Projekt Rozbudowy Centrum Treningowego Lotnictwa Politechniki Rzeszowskiej oraz projekt PWSZ w Elblągu pn. „Rozbudowa i modernizacja infrastruktury dydaktycznej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej w Elblągu, służącej do kształcenia kadr nowoczesnej gospodarki, ze szczególnym nastawieniem na nowoczesne technologie informatyczne”.\nProjekt elbląskiej PWSZ był realizowany w ramach działania I.1 - Infrastruktura uczelni, obejmującego 26 beneficjentów, którzy zakończyli inwestycje. Siedmiu z nich inwestycje rozliczyła, wśród nich znajduje się PWSZ w Elblągu. Doceniono powstanie bardzo nowoczesnej, specjalistycznej infrastruktury edukacyjnej oraz dostosowanie oferty dydaktycznej do aktualnych potrzeb na rynku pracy w województwie warmińsko-mazurskim, co wpłynie na zwiększenie liczby absolwentów i ich szans zawodowych.\nPrzedstawiciel Komisji Europejskiej pogratulował uczestnikom Programu osiągniętych rezultatów zaznaczając, że w przyszłej perspektywie finansowej istotne będzie monitorowanie efektów realizowanych działań, w tym ich wpływu na zatrudnienie i wzrost gospodarczy.


Kościół p.w. św. Marka, ołtarz św. Doroty w nawie północnej\nObraz główny z ołtarza św. Doroty,\nObraz w kształcie stojącego prostokąta zamkniętego łukiem o ćwierć koliście nadwieszonych narożach. W centrum znajduje się postać stojącej świętej Doroty w ujęciu trzy czwarte, zwrócona w prawą stronę, w lekkim kontrapoście, z ciężarem ciała spoczywającym na lewej nodze. Ręce uniesione i ugięte w łokciach na wysokości klatki piersiowej, dłonie wysunięte do przodu i złożone w geście modlitwy. Głowa lekko uniesiona w górę, twarz o łagodnych młodzieńczych rysach z małym podbródkiem, drobnymi, wąskimi ustami, prostym nosem, dużymi, szeroko otwartymi oczami nad którymi znajdują się cienkie łukowate brwi i niskie czoło. Ciemne, kręcone, swobodnie opadające na ramiona włosy zasłaniają częściowo widoczne prawe ucho. Na jej głowie widnieje jasno brązowa korona utworzona z motywu roślinnego. Ubrana jest w długą spódnicę w kolorze turkusowym odsłaniającą stopy w czerwonych sandałach, białą koszulę do kolan, z rękawami do łokci i wąskim kołnierzykiem, na którą ubrany jest jasno brązowy gorset o krótkich rękawach. Przez jej lewe ramię przewieszony jest długi, czerwony płaszcz.\nAnioł po prawej stronie został przedstawiony z białymi skrzydłami w ujęciu trzy czwarte, zwrócony w kierunku świętej na ugiętych nogach. W dwóch rękach podtrzymuje bukiet jasnoróżowych róż. Ubrany jest w popielatą sukienkę sięgającą do kolan, podwiniętą do łokci i przepasaną różową szarfą. U stóp obu postaci leży miecz.\nW lewej górnej części obrazu ponad postacią świętej ukazany został lecący w prawą stronę skrzydlaty aniołek okryty turkusową tkaniną z wyciągniętymi do przodu rękami, w których trzyma atrybuty męczeństwa - w prawej dłoni wieniec, w lewej gałązkę palmową.\nNa drugim planie obrazu w jego lewej części widoczny jest zielony namiot w którym znajduje się mężczyzna z brodą siedzący na czerwonym podwyższeniu ubrany w białe spodnie, czerwoną kamizelkę oraz turban o podobnych kolorach. Przed namiotem znajduje się mały aniołek ubrany w białą krótką sukienkę z koszem kwiatów na lewej ręce. Za namiotem przedstawienie ścięcia głowy świętej. Linia horyzontu obrazu sięga do wysokości bioder głównej postaci obrazu. Tło stanowi krajobraz z zachmurzonym niebem o odcieniach beżów, błękitów i brązów.\nStachowicz Teodor Baltazar (1800-1873) w swej twórczości uprawiał m.in. malarstwo religijne. Obrazy o tej tematyce tworzył na zamówienie dla licznych kościołów i klasztorów.\nKatalog zabytków sztuki w Polsce, t. IV, cz. III, str. 38\nStudia z kościoła św. Marka, str. 198\nPolski Słownik Biograficzny, t. XLI, str .332\nKatarzyna Pater, "Apoteoza Św. Doroty", [w:] "Sakralne Dziedzictwo Małopolski", 2022, źródło: https://sdm.upjp2.edu.pl/dziela/apoteoza-sw-doroty


Po co Polsce Prezydent? Co może może Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej - wiadomosci.com\nPo co Polsce Prezydent? Co może może Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej\n28 czerwca 2020 r. odbędzie się pierwsza tura wyborów prezydenckich. Gorąca atmosfera polityczna – związana m.in. z pandemią koronawirusa oraz niecodzienną kampanią wyborczą sprawia, że nasza uwaga związania z głosowaniem przekierowuje się nie zawsze tam, gdzie trzeba.\nPrezydent RP to najwyższy przedstawiciel władz\nKompetencje Prezydenta RP – polityka zagraniczna\nPrezydent RP jest najwyższym przedstawicielem Rzeczypospolitej Polskiej – uosabia państwo na arenie międzynarodowej, szczególnie w kontaktach z innymi państwami oraz organizacjami międzynarodowymi, w tym np. z NATO lub ONZ. Reprezentacja ta dotyczy nie tylko sytuacji wymuszonych przez prawo krajowe lub międzynarodowe, ale także przez stosunki dyplomatyczne. Prezydent RP m.in.:\nKompetencje Prezydenta RP – wojsko\nPrezydent RP, na wniosek Prezesa Rady Ministrów, zatwierdza strategię bezpieczeństwa narodowego, plany krajowych ćwiczeń systemu obronnego, postanawia o wprowadzeniu lub zmianie określonego stanu gotowości obronnej państwa. Prezydent RP może zarządzić powszechną lub częściową mobilizację oraz użycie Sił Zbrojnych do obrony RP. Decyduje też o wysłaniu wojska polskiego za granicę. Ponadto to on nadaje stopnie wojskowe i w razie zagrożenia może wprowadzić stan wojenny lub stan wyjątkowy.\nKompetencje Prezydenta RP – ustawy\nZgodnie z art. 122 Konstytucji warunkiem wejścia w życie każdej ustawy jest podpisanie jej przez Prezydenta RP. Jeśli głowa państwa ma wątpliwości wobec którejś z ustaw, może ją zawetować lub odesłać do rozpatrzenia Trybunałowi Konstytucyjnemu. Ponadto Konstytucja umożliwia prezydentowi wystąpienie do Trybunału Konstytucyjnego nie tylko z projektem ustawy, ale także z już obowiązującą ustawą. Odpowiedni wniosek Prezydent może złożyć w dowolnym czasie nawet wobec umowy międzynarodowej lub rozporządzenia.\nKompetencje Prezydenta RP i ordery\nOrdery i odznaczenia mogą być nadawane także pośmiertnie. Prezydent RP może też podjąć decyzję o pozbawieniu orderów i odznaczeń.\nKompetencje Prezydenta RP – nominacje\nZgodnie z at. 25 ustawy o stopniach naukowych i tytule naukowym oraz o stopniach i tytule w zakresie sztuki Prezydent RP nadaje stopnie profesorskie pracownikom nauki i sztuki oraz nauczycielom akademickim. Ponadto Prezydent RP powołuje do pełnienia urzędu na stanowisku sędziego: Sądu Najwyższego, sądów powszechnych, sądów administracyjnych oraz sądów wojskowych. Głowa państwa nadaje także stopnie generalskie oficerom WP.\nKompetencje Prezydenta RP i rząd\nDesygnowany Premier proponuje Prezydentowi skład Rady Ministrów. Następnie Prezydent dokonuje aktu powołania Premiera i pozostałych członków Rady Ministrów w ciągu 14 dni od dnia pierwszego posiedzenia Sejmu lub przyjęcia dymisji poprzedniej Rady Ministrów i odbiera przysięgę od członków nowo powołanej Rady Ministrów. Premier, w ciągu 14 dni od dnia powołania przez Prezydenta, przedstawia Sejmowi program działania Rady Ministrów z wnioskiem o udzielenie jej wotum zaufania. Zmian na stanowiskach poszczególnych ministrów, w toku pracy Rządu, dokonuje Prezydent na wniosek Premiera.\nPrezydent może – w sprawach szczególnej wagi – zwołać Radę Gabinetową. Tworzy ją Rada Ministrów, przewodniczy jej głowa państwa. Stanowiska Rady Gabinetowej nie mają charakteru prawnie wiążącego.\nKompetencje Prezydenta RP nadaje obywatelstwo\nPrezydent może zastosować akt łaski wobec każdego skazanego oprócz tych osób, które zostały skazane przez Trybunał Stanu. Prezydencki akt łaski nie podlega kontroli.\nDonald Trump: Bez policji mamy chaos, bez prawa mamy anarchię\nNiemcy krytykują plany wycofania amerykańskich wojsk. “Z tego kroku cieszą się Rosjanie i Chińczycy”


Katarzyna Nosal • Opublikowane: 2016-06-06\nJestem nauczycielką, zastanawiam się nad wzięciem urlopu dla poratowania zdrowia. O taki urlop mogę się starać, jeśli mam pełny etat. Co w sytuacji jeśli w maju dyrektor szkoły poinformuje mnie na piśmie, że nie ma dla mnie od września etatu, czy wobec tego mogę iść na ten urlop np. od sierpnia, czy obowiązuje mnie to, co już podpisałam i o ten urlop dla poratowania zdrowia nie mogę się starać?\nUstawa Karta Nauczyciela w sposób szczegółowy reguluje prawo do urlopu dla poratowania zdrowia. Pozwolę sobie przytoczyć stosowne przepisy, a mianowicie zgodnie z art. 73 KN:\n„1. Nauczycielowi zatrudnionemu w pełnym wymiarze zajęć na czas nieokreślony, po przepracowaniu co najmniej 7 lat w szkole, dyrektor szkoły udziela urlopu dla poratowania zdrowia, w celu przeprowadzenia zaleconego leczenia, w wymiarze nieprzekraczającym jednorazowo roku, z zastrzeżeniem ust. 2.\n11. Minister właściwy do spraw zdrowia, w porozumieniu z ministrem właściwym do spraw oświaty i wychowania, określi, w drodze rozporządzenia, tryb orzekania o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu, o którym mowa w ust. 1, wzór orzeczenia i sposób prowadzenia dokumentacji związanej z wydawaniem orzeczeń o potrzebie udzielenia urlopu dla poratowania zdrowia oraz organ odwoławczy od orzeczeń o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu dla poratowania zdrowia, uwzględniając w szczególności sposób wydawania orzeczenia o potrzebie udzielenia nauczycielowi urlopu oraz termin odwołania się od orzeczenia.”\nJak z tego wynika, tylko prawo do emerytury skraca (a nie pozbawia) okres urlopu. W tej sytuacji każdy nauczyciel, który jest zatrudniony, ma prawo o urlop się ubiegać. W okresie wypowiedzenia nauczyciel nadal jest zatrudniony. Jednak urlop dla poratowania zdrowia nie uniemożliwia zwolnienia nauczyciela. Urlop ten jest urlopem szczególnym, a przepis ten nie wyłącza takiej możliwości.\nPotwierdził to także Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 26 czerwca 2013 roku (sygn. akt I PZP 1/13). Stwierdził w nim, że złożenie przez nauczyciela wniosku o udzielenie urlopu dla poratowania zdrowia lub korzystanie z takiego urlopu nie stanowi przeszkody do rozwiązania z nim stosunku pracy, jeśli nauczyciel był wytypowany do zwolnienia (na podstawie art. 20 ustawy Karta Nauczyciela).\nW związku z powyższym należy uznać, że może się Pani starać o urlop nawet w sierpniu (o ile nie wygaśnie do tego momentu Pani stosunek pracy), ale to nie przeszkodzi w rozwiązaniu z Panią stosunku pracy. To powoduje, że takie działanie będzie po prostu bezskuteczne.\nJeśli jest Pani na liście do zwolnienia i na przykład Pani stosunek pracy skończy się z końcem sierpnia, to urlop zostanie przerwany. Jak napisałam, urlop dla poratowania zdrowia nie przeszkadza w zwolnieniu.\n➟ Czy nauczyciel dyplomowany nie powinien być zatrudniony w pełnym wymiarze?


Pewny test na ojcostwo Wadowice\nW Wadowicach wykonasz pewny test na ojcostwo w oparciu aż o 24 markery DNA. Tak rozszerzona analiza gwarantuje wydaje pewnego i jednoznacznego wyniku. Jest to szczególnie ważne kiedy w badaniu biorą udział dwie osoby (ojciec i dziecko).\nTesty na ojcostwo Wadowice — czego możesz oczekiwać?\nBadania KAŻDEJ próbki — test na ojcostwo możesz wykonać za pomocą wymazu z policzka lub mikrośladów (włosy, szczoteczka do zębów, chusteczka z katarem, sztućce, kubek i wiele innych).\nZapraszamy do naszego laboratorium w Wadowicach na wykonanie testu na ojcostwo. W przychodni możesz pobrać próbki, kupić zestaw do samodzielnego pobrania lub też pozostawić samodzielnie pobrane próbki. Na wynik badania oczekuje się 3–5 dni roboczych.\nTesty na ustalenie ojcostwa – Wadowice\nul. Osiedle Kopernika 10b\nAutor: testynaojcostwo.pl Data publikacji: 27/06/2016, Data aktualizacji: 07/09/2016


Etnowyprawka Malucha: WODA i GLINA w Muzeum Etnograficznym w Toruniu | Tylko Toruń - portal informacyjny\nPodczas wakacyjnych zajęć dzieci wezmą udział w zajęciach związanych z wodą oraz gliną (fot. nadesłane)\nMuzeum Etnograficzne w Toruniu zaprasza na letnie edycje cyklu Etnowyprawka Malucha adresowanych do małych dzieci i ich opiekunów. Motywem przewodnim lipcowych spotkań będzie woda, sierpniowych zaś glina.\n24 lipca (czwartek), godz. 10.00 (edycja dla dzieci od 6 do 20 m-cy);\n25.07., piątek, godz. 10.00 (edycja dla dzieci od 21 m-cy do 3 lat).\nLipcowa Etnowyprawka Malucha będzie wyjątkowa, ponieważ odbędzie się w Parku Etnograficznym w Kaszczorku. Tam, uczestnicy zajęć poznają dawne zajęcia wodne oraz obejrzą barki wodniackie.\n– Dowiemy się co to takiego wiklinowa wiersza z sercem – informuje Olga Kwiatkowska, przedstawiciel Muzeum. – Na pewno będziemy wlewać, wylewać i chlapać do upadłego, a być może uda się nam złapać coś w sieć. Sprawdzimy też jak się niesie głos po wodzie. W razie deszczu dodatkowo poskaczemy w kałużach.\nZajęcia odbywać się będą w niewielkich grupach. Park Etnograficzny w Kaszczorku (dojazd we własnym zakresie; autobus nr 23 kursuje z Placu św. Katarzyny).\nOpłata: 20 zł/1,5 godz. (dziecko + 1 opiekun), obowiązują wcześniejsze zapisy (od 14 do 22 lipca, e-mail:edukacja@etnomuzeum.pl, tel. 56 6228943)\n– W sierpniu ruszymy tropem gliny – dodaje Kwiatkowska. – Sprawdzimy jaka jest w dotyku i co się dzieje kiedy dodamy do niej wody. Będziemy odrywać, ugniatać i paćkać. Poznamy kształty, faktury i kolory glinianych naczyń. Sprawdzimy też gdzie gospodynie je przechowywały. Jak zwykle będzie czas na pieśń. Prowadzenie: dr Olga Kwiatkowska.\nZajęcia odbywają się w niewielkich grupach, warto zabrać odzież dla dziecka i dorosłego na przebranie. Park Etnograficzny. Opłata: 20 zł/1,5 godz. (dziecko + 1 opiekun), obowiązują wcześniejsze zapisy (od 28 lipca do 5 sierpnia, e-mail:edukacja@etnomuzeum.pl, tel. 56 6228943)\nEtnowyprawka Malucha lato muzeum etnograficzne toruń wakacje warsztaty zajęcia


Czy masz świadomość z jakiego powodu odpowiednie jedzenie jest naprawdę ważne? 2022 − grupa-prog.pl\n22.03.2022, 15:34 0 komentarzy\nZadbaj o zdrowie własne a także znajomych dzięki dobrze rozpisanej diecie! Odkryj niesamowicie kluczowe normy prawidłowego jedzenia każdego dnia!\nW dwóch minionych dekadach bardzo popularne się stało wśród ludzi w różnym wieku spożywanie niezdrowych posiłków. Ta maniera przybyła na nasz kontynent wprost z Ameryki i w obecnym momencie bardzo dużo ludzi miewa dlatego tarapaty z dobrą masą ciała. Waga ponad stan prowadzić może do wielu niebezpiecznych schorzeń i i należy zrozumieć to. Zdecydowanie głośniej zdecydowali debatować o tym doświadczeni specjaliści w reportażach. Nie ulega wątpliwości to od tego momentu, jak ważne jest prawidłowe posilanie się w życiu ludzkim. Należy zrozumieć to, by dobierać tylko odpowiednie dania. Jedynie takim sposobem damy radę w odpowiedni sposób dbać o naszą sprawność zdrowotną. Między innymi dlatego pada mnóstwo pytań w kwestii tego, jak należycie kupować towary. To nie jest pytanie proste, lecz nie oznacza to, iż nie ma opcji znaleźć na nie dobrej odpowiedzi. W tym poście chcemy skoncentrować się na kwestii zdrowego jedzenia.\nZdrowe żywienie jest naprawdę skomplikowanym obowiązkiem i sporo osób tak uważa. mijn pik en ik . W pierwszej kolejności dobrze na to się przygotować, iż czeka nas całkowita przemiana odżywiania nawyków. W tym przypadku bardzo istotne być może zażywanie pełnowartościowych produktów regularnie podczas całego dnia. To jest priorytetowa zasada, jeżeli rozchodzi się o początek przygody ze zdrowym odżywianiem. Musimy także zrozumieć to, by konsumować jedynie pokarmy pełnowartościowe. Rozchodzi się w tym przypadku o wyroby, które w stopniu małym są modyfikowane chemicznie. Dla ludzkiego organizmu zakup artykułów z upraw naturalnych będzie bardzo pozytywne. Bardzo znaczące może być też picie sporej ilości wody. By przemienić swoją dietę powinny osoby myślący na temat tego muszą także niewątpliwie bardziej się skoncentrować na produktach warzywnych. Powinno być też pomniejszone zażywanie węglowodanowych produktów, a powiększone jedzenie tłuszczowych produktów. Te reguły mogą okazać się niesamowicie kluczowe w przypadku odpowiedniego pożywiania.


Jak zmienia się globalny index marketingowy w 2021 roku? - blog.kotarbinski.com\nStrona główna BLOG Jak zmienia się globalny index marketingowy w 2021 roku?\nJak zmienia się globalny index marketingowy w 2021 roku?\n3 lutego 2021 3 lutego 2021 BLOG / MARKETING\nPo roku zmienności globalny marketing przyspiesza, a budżety w 2021 wzrosną, chociaż powrót do poprzednich pułapów zajmie więcej czasu.\nWedług przeglądu WARC Global Marketing Index 2020, światowy przemysł marketingowy rozwijał się pomimo prawie rocznego spadku w czasie pandemii .\nIndeks śledzi i analizuje bieżące warunki wśród ponad 1.000 marketerów, w tym budżety marketingowe, warunki handlowe i poziomy zatrudnienia, wraz z danymi WARC o globalnych wydatkach reklamowych.\nPo roku turbulencji związanych z koronawirusem przegląd WARC wykazał trzy kluczowe trendy dotyczące odbudowy, budżetów i prognoz wzrostu.\nGlobalny indeks wykazał, że poprawa jest widoczna w przypadku większości indeksów. W ciągu ostatnich 12 miesięcy indeks odnotowywał największe wahania w swojej historii.\nHeadline Global Marketing Index\nHeadline Global Marketing Index to podsumowanie jak przemysł marketingowy radzi sobie na świecie. Odzwierciedla zmienność roku 2020, który rozpoczął się niewielkim spadkiem, który zamienił się w dramatyczny w pierwszej połowie roku, osiągając najniższy w historii poziom w maju.\nWarsztat Biznesowy: Flywheel Marketing, 16 lutego 2021r.\nOd tego czasu, wraz ze wzrostem optymizmu indeks zaczął rosnąć. Rok zakończył się trzema kolejnymi miesiącami zwiększonej stopy wzrostu, która zakończyła się na poziomie 55,4, głównie za sprawą rynków w regionie APAC i obu Ameryk, przy wolniejszym tempie ożywienia w Europie. Jeśli chodzi o budżety, indeks odnotował w 2020 r. zarówno wysokie, jak i niskie wartości w całym okresie życia. Ogólny indeks globalnych budżetów marketingowych odzwierciedlał trendy Headline Global Marketing Index. Na przykład budżety osiągnęły najniższy w historii poziom 13,4 w maju, ale gdy gospodarki zaczęły się ożywiać, do grudnia osiągnęły wartość 57,8, przy czym APAC wykazał największą stopę wzrostu. Prognozy WARC Data wskazują, że całkowite ożywienie światowego rynku reklamy potrwa co najmniej dwa lata.\nMedia cyfrowe i mobilne\nW podziale na media cyfrowe i mobilne są one wyraźnymi motorami wzrostu od sierpnia, napędzane przez boom w handlu elektronicznym. Budżety cyfrowe zakończyły się wartością indeksu 67,4, a mobilne 67,0. Telewizja pozostaje istotnym kanałem. Chociaż budżety radia, OOH i prasy zaczęły powoli się wzrastać, wskaźniki dla tych kanałów nadal spadają.\nW podziale na regiony indeksy GMI pokazują różne poziomy zaufania na całym świecie. Wzrost stopy wzrostu w regionie APAC w ostatnich kilku miesiącach 2020 r. był szybki, podczas gdy w obu Amerykach w drugiej połowie roku odnotowano stabilniejszy wzrost. Europa powróciła na ścieżkę wzrostu dopiero pod koniec 2020 r., Ale w 2021 r. czeka ją kolejne wyzwanie w wyniku Brexitu i trwającej drugiej fali COVID-19. Dyrektor ds. Badań WARC, Zoe McCready, zauważyła, że trendy Global Marketing Index do 2020 r. odzwierciedlają zmienność obserwowaną w ciągu ostatnich 12 miesięcy, gdy budżety reklamowe zostały obcięte w wyniku globalnej pandemii.\nOpr. Jacek Kotarbiński, na podstawie Rosalyn Page, Global marketing index shows positive signs going into 2021, CMO [ dostęp: 03-02-2021]\nColą w Matę


Nowa wersja enova365 o numerze 2004.0.0 została opublikowana - Erpline Autoryzowany Partner\nErpline Nowa wersja enova365 6 maja 2020 | 0\nKliknij tu aby zapoznać się z ulotką do wersji enova365 2004.0.0\nWprowadzono możliwość ustawienia w programie, czy na deklaracji PPK: Rozliczenie składek mają być generowane zerowe raporty. „Naliczaj zerowe raporty”- parametr domyślnie przyjmuje wartość „NIE”, co oznacza, że na deklaracji PPK: Rozliczenie składek nie będą generowane zerowe raporty. W przypadku ustawienia parametru na „TAK”, na deklaracji będą wykazywane osoby, które podlegają składkom PPK, ale w danym miesiącu składka nie została naliczona np. ze względu na nieobecność chorobową pracownika. Parametr został również obsłużony przy konfiguracji wielooddziałowej i jest dostępny także na definicji oddziału, aby dla każdego oddziału użytkownik programu mógł zdecydować odrębnie, czy zerowe raporty mają być generowane.\nPPK – seryjna operacja przystąpienia do PPK – dodano możliwość edycji daty przystąpienia\nW Pulpicie pracownika na liście Dane finansowe dodano zakładkę Dokumenty PPK, umożliwiającą wgląd do udostępnionych deklaracji PPK.\nW Pulpicie pracownika na zakładce Czas pracy i nieobecności/Lista nieobecności, na formularzu nieobecności wyświetlono zakładkę Korekty, która nie była wcześniej widoczna.\nPoprawiono funkcje związaną z naliczaniem składki zdrowotnej\nObsługa protokołu Posnet online (drukarki fiskalne).\nWorkery liczące marżę – ujednolicenie działania.\nIndywidualna marża/narzut dla danej definicji ceny.\nKompletacja – zmiana powiązania pozycji KPLW ze składnikami produktu w karcie towaru.\nSłownik definiowalnych nagłówków i stopek formularzy dokumentów.\nGenerowanie pliku XML z Intrastatem za pomocą mechanizmów EDI.\nZbiorcza zmiana grup towarowych VAT na pozycjach dokumentu.\nZbiorcza zmiana procedur VAT na zatwierdzonych dokumentach.\nrozszerzenie pola Nietypowe miejsce lokalizacji.\nNastępny: Następny wpis: Nowa wersja enova365 o numerze 2004.0.1 została opublikowana


UM Kozienice IV edycja gminnego konkursu pt. "EKO-ŚWIĘTA"\nJesteś tutajAktualnościKomunikaty i ogłoszeniaIV edycja gminnego konkursu pt. "EKO-ŚWIĘTA"\nIV edycja gminnego konkursu pt. "EKO-ŚWIĘTA"\nRegulamin konkursu pt. „EKO-ŚWIĘTA”\n- propagowanie aktywnej ochrony środowiska naturalnego,\n- wyrabianie poczucia odpowiedzialności u uczniów za otaczającą nas przyrodę,\n- ukazywanie potrzeby i celowości ochrony przyrody,\n- rozwijanie zainteresowań problematyką ekologiczną,\n- inspirowanie uczniów do działań,\n- uwrażliwianie na piękno i estetykę wykonywanych prac,\n- rozwijanie zdolności manualnych uczniów,\n- wskazywanie celowości podtrzymywania tradycji świątecznych.\n1. Organizatorem konkursu jest PSP nr 1 w Kozienicach oraz Wydział Gospodarki Przestrzennej, Rolnictwa i Ochrony Środowiska Urzędu Miejskiego w Kozienicach.\n2. Konkurs ma zasięg gminny.\n- Prace konkursowe mogą mieć formę: dekoracji świątecznych, stroików lub prezentów.\n- W konkursie mogą brać udział uczniowie szkół podstawowych .\n- Prace należy wykonywać indywidualnie.\n- Prace należy wykonać samodzielnie z wykorzystaniem własnych pomysłów i materiałów przyjaznych dla środowiska pod opieką jednego nauczyciela.\n- Uczniowie z klas IV -VI winni dołączyć do każdej pracy krótki opis wykonanej pracy i uzasadnić celowość wybranych materiałów (max 1 strona wydruku komputerowego)\n4. Prace będą oceniane w dwóch grupach wiekowych:\n- Uczniowie szkół podstawowych klasy I-III\n5. Przy ocenie prac będą brane pod uwagę:\n- zgodność z tematem i regulaminem, opis, technika, estetyka i oryginalność wykonanej pracy,\n- wykorzystanie materiałów przyjaznych dla środowiska i pomysłowość.\nW konkursie nie będą oceniane prace kupione!\n6. Wszystkie prace powinny być opatrzone opisem:\n- Imię i nazwisko opiekuna pracy, adres szkoły.\n7. Każda szkoła może nadesłać trzy prace w każdej grupie wiekowej.\n8. Prace należy składać w dniu 02.XII. 2019 r. W PSP nr 1 w Kozienicach ul. Kościuszki 1 w sali nr 3.\n9. Oceny prac dokona jury powołane przez organizatorów.\n10. Wystawa prac i podsumowanie konkursu odbędzie się w dniu 06. XII. 2019 r. o godz. 10.00 w PSP nr 1 w Kozienicach.\nNa uroczystość podsumowania zapraszamy:\n- przedstawiciela z każdej placówki biorącej udział w konkursie;\n- uczniów nagrodzonych ( I,II,III miejscem oraz wyróżnieniem );\n- nauczycieli przygotowujących uczniów ;\norganizator poinformuje telefonicznie o wynikach konkursu.\nPytania dotyczące konkursu prosimy kierować do pań:\nDorota Szczepkowska- Śmietanka, Urszula Grabiec. Telefon: 6145370


Wątek: Biologia , Zdrowie , Żywność\nNietolerancja glutenu oznacza, że ma nietolerancję na gluten.\nGluten jest białkiem, które daje mąkę jakość wypieku, czyli daje objętość chleba, teksturę i konsystencję.\nglutenu zawartego w pszenicy, żyta, owsa i jęczmienia.\nPo spożyciu uszkodzenia kosmków w jelicie cienkim, powodujące kropen nie może wchłonąć niezbędnych składników odżywczych.\nTa choroba jelit nie rosną się bez diety bezglutenowej jest koniecznością dla życia.\nObjawy mogą huh np Niedożywienie, biegunka, wzdęcia brzucha, zmęczenie i niedokrwistość.\nZabieg jest dieta bezglutenowa, to jedzenie nie musi zawierać pszenicy, żyta lub jęczmienia. W niektórych przypadkach, nawet owsa.\nObjawy ustępują, gdy uzdrawia błony śluzowej jelit.\nStan zapalny jelit może być trudno rozbić cukier mleczny, laktoza, laktoza, konieczne może być wykluczone z diety na jakiś czas.\nOkoło 3-5% populacji Szwecji jest nietolerancją laktozy z powodu niedoboru enzymu laktazy w błony śluzowej jelita cienkiego i nie można rozbić laktozy. Cukier mleczny nadal okrężnicy i proces fermentacji rozpoczyna się podając biegunka, wzdęcia i kolki bóle. Potrafi wytrzymać nie mleko i produkty mleczne.\n* Pełna Nietolerancja laktozy lub wrodzona jest bardzo nietypowe dziecko nie toleruje mleka. Nietolerancja jest trwały i nie rozwijać się.\n* Główny nietolerancja laktozy, co oznacza, że aktywność laktazy stopniowo maleje. Często pozostałe 5-10%, co oznacza, że małe ilości laktozy mogą być tolerowane. Chociaż ta nietolerancja jest trwały.\nNietolerancja laktozy * wtórne mogą wystąpić z powodu kontuzji z błony śluzowej jelita cienkiego, jak w infekcji jelitowych, grypa żołądkowa i nieleczoną celiakią. Po wyleczeniu choroby tolerują laktozy zwykle ponownie.\nZabieg jest wolna od laktozy / przestrzeganie diety. Większość ludzi tolerują niewielkie ilości laktozy, ale niektóre trzeba całkowicie laktozy diety.\nAlergia na jajka:\nAlergia jajko jest bardziej powszechne u dzieci niż u dorosłych i często znikają w wieku szkolnym. Jak ludzie uczulone na jajka mogą reagować na kurz od kartonie jaj, a oni nie mogą pobytu wokół, gdy produkty zawierające jaja gotowane. Z kurczaka, kury, jaja i ryby są również rzeczy, które niektórzy ludzie uczulone na jajka mogą Huh uczulony.\nObjawy mogą m.in. być pokrzywka, wyprysk i astma.\nSoi strączkowych (strączkowych) i jest stosowany między innymi z dobrej jakości białka jako surowy materiał lub składnik w wielu środkach spożywczych. Czy jesteś uczulony na soję, istnieje ryzyko, że jesteś również uczuleni na inne rośliny strączkowe, takie jak: groch i orzeszki ziemne.\nObjawy mogą obejmować: pokrzywka, wyprysk, wargi - i / lub oczu, obrzęk, podrażnienie w klatce piersiowej, biegunka, wymioty, kolka i słaby przyrost masy ciała.\nBiałko sojowe może być częścią następujących grup żywności:\nPrzetworzone mięso mielone ryby, dania, płatki śniadaniowe, lody, ciastka, wyroby cukiernicze, chleb, produkty mleczne, produkty mleczne, naleśniki, ciastka, przekąski, zupy, sosy, tofu, äggersättningsprodukter.\nAlergie na orzechy:\nAlergie na orzechy są powszechne alergie, większość nie zostawili go w dorosłym życiu.\nIstnieje wiele orzechów, które mogą powodować reakcje alergiczne. Najczęściej jest orzech laskowy i jesteś uczulony na to są również uczuleni na inne odmiany orzechów, takich jak orzechy nerkowca, orzechy włoskie.\nOrzeszki ziemne, gałka muszkatołowa i kokosowego powierzono nazwisk, żadnych orzechów, i dlatego nie powinna być unikane.\nObjawy mogą obejmować świąd w jamie ustnej i gardle, obrzęk, trudności w oddychaniu i wymioty.\nTrzeba być ostrożnym, jeśli jesteś uczulony na orzechy, orzechy są często w różnych czekoladki, ciasteczka, ciasta i inne wypieki.\nAlergia na mleko krowie:\nJest to zazwyczaj dzieci, które są uczulone na mleko krowie.\nCa. 2% wszystkich dzieci reagują na białko mleka krowiego, podczas przełączania z mlekiem matki do kaszy, owsianki i żywności zawierających mleko krowie.\nWiększość dzieci przerosły ich alergii w wieku 3, część ma alergie pozostać aż do wieku szkolnego.\nObjawy mogą obejmować biegunkę, wymioty, kolka, pokrzywka, wyprysk, wargi - i obrzęk oka, astmę, letarg, nadpobudliwość, słaby przyrost masy ciała, aw najgorszych przypadkach, wstrząs anafilaktyczny.\nZabieg jest całkowicie wolny od diety mleka i żywności, w której mleko jest zawarte. Pamiętaj, że to wystarczy, aby produkty mleczne na skórze, aby wywołać objawy.\nAlergia na owoce morza:\nAlergia na ryby przejawia się w dość młodym wieku, ale nie rozwijać się tak szybko, jak mleko i alergii jaj robi. Możesz być uczulony na szczególnego rodzaju ryby, ale tolerują innych. Jeśli są bardzo wrażliwe, wystarczy powąchać odpowiedzieć.\nUczulenie na krewetki jest najczęściej alergie skorupiaków. Skorupiaki Alergia i alergia ryby nie idą w parze, a więc tych, którzy są uczuleni na skorupiaków często jeść ryby bez problemów. Skorupiaki Alergia nie rośnie w większości usunięte.\nbased on 7 ratings Dieta dla alergików, 2.4 z 5 na podstawie 7 ocen\nOceń Alergia pokarmowa\nPoniżej znajdują się projekty szkolne zajmujące potrawy dla alergików lub w jakikolwiek sposób związane z dietą alergii.\nKomentarz potrawy dla alergików\n« Hinduizm | imigracyjne - dzieci apatyczne »


Ekstraklasowe spotkania na szczycie w Pucharze Polski – Zagranie\nEkstraklasowe spotkania na szczycie w Pucharze Polski\nEkstraklasowe spotkania na szczycie w…\nMateusz Nowak 9 sierpnia 2017 0\nEkstraklasowe spotkania na szczycie w Pucharze Polski https://zagranie.com/author/mateusz-nowak/ 2017-08-09 16:10:50 2017-08-09 19:56:14 Mateusz Nowak 2017-08-09 Ekstraklasowe spotkania na szczycie w Pucharze Polski\nŚrodek tygodnia to teoretycznie przerwa od rozgrywek ligowych, jednak nie od piłkarskich emocji. Losowanie 1/16 Pucharu Polski połączyło ze sobą kilka klubów LOTTO Ekstraklasy. W najciekawszych parach na dziś, zmierzą się Pogoń Szczecin z Lechem Poznań, oraz Zagłębie Lubin z Jagiellonią Białystok.\nPogoń Szczecin vs Lech Poznań\nPogoń notuje serię dziewięciu meczów bez remisu.\nLech przegrał tylko jedno spotkanie z ostatnich siedmiu.\nPięć ostatnich starć między tymi zespołami zakończyło się wygraną Kolejorza.\nOba ostatnie wyjazdy do Szczecina, Lech skończył z czystym kontem.\nW bezpośrednich starciach lepszy jest zespół z Poznania. 13 wygranych, osiem remisów i pięć porażek.\nDwa ostatnie mecze Pogoni to porażki.\nLech Poznań powoli wchodzi na odpowiedni tory. Początek rozgrywek Ekstraklasy mieli słabiutki, jednak obecnie prezentują się coraz lepiej. Szkoda, że dopiero po odpadnięciu z Ligi Europy. Trener Bjelica źle wyliczył nadejście dobrej formy. Zarówno w spotkaniu z Piastem, jak i Cracovią można było zauważyć sporo polotu i fantazji u graczy Kolejorza. Szczególnie imponująco wyglądał w tych meczach Kamil Jóżwiak. Młody skrzydłowy, który przed sezonem wrócił do drużyny po wypożyczeniu, wykorzystuje swoją szansę. Na pozycji bocznych pomocników trenera ma aż siedem wyborów, ale nie boi się na niego postawić, a ten spłaca okazane zaufanie. Równie mocno z formą wjechał w ostatnich dniach Christian Gytkjaer, który nie może przestać strzelać. Pięć goli w trzech grach robi wrażenie. Pogoń Szczecin do tej pory zagrała dobrze tylko w jednym meczu, przeciwko Piastowi w Gliwicach. Mimo wszystko, to spotkanie też nie było dla nich spacerkiem. Efekt nowej miotły na razie nie działa. Maciej Skorża nie umie dotrzeć do swoich graczy, którzy z kolejki na kolejkę spadają coraz niżej w tabeli. Po ostatnich latach i regularnym przebywaniu w czołowej ósemce, nastanie przełom i walka o utrzymanie? Za wcześnie na takie wnioski, jednak muszą się szybko wziąć do roboty. Mecz w Pucharze Polski to nie zbyt dobry pomysł w obecnym momencie. Lech niszczy ich jak chce, w ostatnich pojedynkach wygrał za każdym razem. Pogoń nie może sobie pozwolić na porażkę, bo byłaby to już trzecia z rzędu. W takim przypadku nad zespołem Portowców zbiorą się czarne chmury i ciężko będzie przewidzieć działania zarządu.\nZagłębie Lubin jest niepokonane w sześciu kolejnych meczach\nJagiellonia przegrała tylko jedno z ostatnich 10 spotkań wyjazdowych.\nZagłębie zdobywało bramkę w meczach u siebie w 9 na 10 przypadków.\nBilans bezpośrednich spotkań jest lepszy dla Jagiellonii, dziewięć wygranych, pięć remisów i siedem porażek.\nPięć ostatnich pojedynków między tymi drużynami kończyło się zwycięstwem gości.\nOstatni pojedynek w Lubinie wygrała Jagiellonia 4:3\nW drugiej parze dojdzie do pojedynku na szczycie. Oba zespoły bardzo dobrze rozpoczęły sezon. Zagłębie jest liderem tabeli, do tej pory stracili tylko jedną bramkę, a strzelili sześć. Jeżeli chodzi o Jagiellonię, to na ten moment ani razu mnie nie przekonali. Owszem wygrywali pojedynki, jednak dwukrotnie udała im się ta szuka po rzucie karnym. Z gry wyglądało to marnie. W ostatniej kolejce zweryfikowała ich Sandecja, która do tego spotkania nie zdobyła nawet bramki. Piłkarze Mroczkowskiego przyjechali do Białegostoku i wyjechali nie tylko z trzema punktami, ale i trzema golami. Była to ogromna niespodzianka, ale tak czułem, że w końcu skończy się fart Jagi i zbieranie oczek w ostatnich minutach. Weryfikacja była na pewno bolesna, choć może zakończy się pozytywnym skutkiem. Zagłębie imponuje mi w tych rozgrywkach. Gdyby mieli specjalistę w bramce, to w tym momencie na ich koncie widniałoby 12 punktów. Przez błąd bramkarza mają 10, jednak ta liczba też pozwala im liderować tabeli. Muszę przyznać, że jestem bardzo ciekawy tego starcia. Zmierzą się czołowe drużyny Ekstraklasy na ten moment. Co ciekawe w poprzednich pięciu meczach, pomiędzy nimi, za każdym razem zwycięzcą był gość.\nPrzechodząc do typów na te spotkania, w rywalizacji Pogoni z Lechem stawiam na wygraną rozpędzonych Lechitów. Zawodnicy Nenada Bjelicy złapali odpowiednią formę i uważam, że pojedynek z ulubionym rywalem w Szczecinie nie będzie dla nich dużym problemem. Kurs na wygraną Kolejorza na ForBET wynosi 1,95. Natomiast w drugiej parze, pomimo tego, że pięciokrotnie wygrywał gość. To mam wrażenie, że tym razem ta seria się zakończy. Faworytem jest dla mnie Zagłębie, które prezentuje się lepiej niż Jaga. Jednak biorąc pod uwagę nieobliczalność polskiej piłki i możliwych składów, stawiam na obie strzelą po kursie ForBET wynoszącym 1,75.\nTagi Jagiellonia Lech Pogoń Zagłębie


Rewolucja w egzaminach! | Motofakty\nUrszula Jankiewicz, mp 13 stycznia 2005, 9:50\nWprowadzenie kamer pomoże w walce z korupcją wśród egzaminatorów, którzy specjalnie oblewają zdających. Powód jest prosty. Liczba chętnych na uzyskanie prawa jazdy jest stała. Dochód ośrodkom egzaminacyjnym przynoszą więc kolejne podejścia do egzaminu, za którego\npraktyczną część należy zapłacić 74 zł.


Wzrasta popyt na płyty CD z muzyką. Streaming nadal mocny\nPłyty CD z muzyką wracają do łask. Melomani mają dość streamingu?\nPo raz pierwszy od niemal dwudziestu lat sprzedało się więcej płyt z muzyką niż w roku go poprzedzającym. Na razie o trendzie nie może być mowy - póki co, to anomalia. Ta jednak dobrze wróży przyszłości muzycznej branży.\nWedług danych opublikowanych przez Recording Industry Association of America (RIAA), na amerykański rynek w minionym roku trafiło 46,6 mln płyt z muzyką. Dla porównania, w roku 2020 było ich 31,6 mln. Ktoś mógłby zauważyć, że wprowadzenie na rynek jeszcze nie oznacza faktycznej sprzedaży do klientów końcowych - wytwórnie muzyczne reagują jednak podażą na popyt. Co więcej, według tego samego RIAA, wpływy ze sprzedaży Audio CD wzrosły z 483,2 mln dol. (2020 r.) do 584,2 mln dol. (2021 r.)\nPolak i jego marzenia: BMW w garażu, a w salonie Apple, Xiaomi i Samsung\nTrochę sprzęt audio, trochę dzieło sztuki. Bower&Wilkins Zeppelin przełamuje standardy\nTauron - ten dostawca prądu - chce ci naprawić komputer. Serio\nTo ciekawa obserwacja. Na razie to jednorazowa zmiana w dość przygnębiającym trendzie. W 2000 r. na rynek amerykański wprowadzono niemal miliard płyt z muzyką, co było wartością rekordową. Jednak od tego czasu rok w rok ich sprzedaż spada. Początkowo za spadek sprzedaży odpowiadało piractwo internetowe. To jednak zostało powstrzymane za sprawą usług streamingowych, które zapewniły dostęp do muzyki na uczciwych i przystępnych dla odbiorców zasadach. Niezmiennie jednak zainteresowanie płytami z muzyką nieustannie malało.\nJedynym fizycznym nośnikiem muzycznym, który nadal rokował, były płyty winylowe. Ich sprzedaż w Stanach Zjednoczonych rośnie rok do roku - w minionym znalazły 39,7 mln nabywców, zapewniając wpływ na poziomie miliarda dolarów. Albumy na winylach traktowane są jednak jako coś ciut innego - z uwagi na charakterystyczne, zniekształcone brzmienie oraz na piękną fizyczną formę, co urzeka melomanów i kolekcjonerów.\nAlbumy muzyczne na płytach CD - sprzedaż wzrosła. Nikt nie jest pewien skąd wzrost popytu.\nA raczej nie ma na to publicznie dostępnych badań. Teorii jest wiele. Niektórzy teoretyzują, że może to mieć związek z rosnącymi cenami płyt winylowych z uwagi na coraz niższą dostępność surowca, z jakiego są produkowane. Na marginesie: znaczna jego część pochodzi z Rosji, więc niebawem będzie jeszcze większy niedobór. Inni sugerują, że płyty CD mają, za sprawą swojej fizyczności i dołączonych książeczek również wartość kolekcjonerską. To jednak nie tłumaczy czemu wcześniej ich popularność nie rosła.\nNiewykluczone, że w tym wszystkim chodzi o fakt, że usługi streamingowe całkowicie zależą od łączności z chmurą. Nie dają swoim klientom muzyki, a prawa do jej odsłuchu. Jeżeli chmura z jakiegoś względu przestanie działać, użytkownik traci dostęp do ulubionych piosenek. Raptem przed paroma dniami Spotify miał wielką awarię trwającą kilka godzin, w wyniku której z usługi wylogowano wszystkich użytkowników bez możliwości ponownego zalogowania. Nie dało się odsłuchać nawet piosenek zapisanych w pamięci urządzenia.\nSam na to złorzeczyłem - wracałem zmęczony do domu, miałem wielką ochotę odreagować przy ulubionych utworach, a pozostało mi tylko narzekanie, że nie przewidziałem awarii i nie zgrałem żadnej płyty do plików muzycznych, a tych do telefonu. Przypomniało mi to o dużej wartości, jaką zapewnia faktyczne prawo do posiadania muzyki i dysponowania nią wedle życzenia. Z usług streamingowych warto korzystać, bo są tanie i zapewniają dostęp do milionów piosenek w bardzo wygodny sposób. Poważnie rozważam jednak powrót do kupowania najciekawszych albumów na CD. Niewykluczone, że coraz więcej osób dochodzi do podobnego wniosku.