Gry na PlayStation 2 - klasyki, które warto mieć na półce - Ekspert Ceneo\nNa PlayStation 2 pojawiło się ponad cztery tysiące gier, co w latach świetności urządzenia robiło przeogromne wrażenie. Platforma słynęła z wielkich hitów, a część z nich postanowiłem wam dzisiaj przedstawić. Zapraszam do zestawienia poświęconego klasykom na PlayStation 2.\nŻeby była jasność – nie jest to przegląd najlepszych tytułów ekskluzywnych na PlayStation 2. Do takiego artykułu odsyłam tutaj - Top 10 ekskluzywnych gier na playstation 2.\nDobierając tytuły do zestawienia, starałem się stawiać bardziej na kultowe produkcje, które wiele lat po premierze nadal potrafią dostarczać masy frajdy. Część z nich została zremasterowana na współczesnych konsolach, dzięki czemu możecie je sprawdzić w lepszej oprawie wizualnej, dostosowanej do obecnych standardów.\nGry na konsolę PlayStation 2 – w co warto zagrać?\nJestem wielkim fanem wszystkich gier Hideo Kojimy, ale to właśnie trzecią odsłonę „Metal Gear Solid” uważam za jego magnum opus. Japoński twórca wraz ze swoim zespołem zrealizowali fenomenalny tytuł czerpiący garściami z amerykańskiego kina akcji.\n„Snake Eater” był hołdem dla takich dzieł jak „Rambo” czy serii filmów o Jamesie Bondzie. Gra oferowała jednocześnie bardzo dobrą, porywającą historię z konfliktem nuklearnym w tle. Standardowo dla dzieł tego twórcy, nie obyło się bez wzruszających scen czy długich przerywników filmowych.\nDziesiąta odsłona „Final Fantasy” była jedną z ostatnich w serii, w których pojedynki opierały się na systemie tur. W późniejszych częściach zastosowano inne mechaniki, dlatego, jeśli cenicie sobie klasyczne jRPG-i, koniecznie powinniście sprawdzić tę część.\nTrzeba zaznaczyć, że rozgrywka nie jest jedyną zaletą tego dzieła. Świetnie prezentuje się również fabuła, w której śledzimy losy Tidusa. Jego rodzinne miasto zostaje zaatakowane przez potężną istotę Sin, mordującą wszystkich mieszkańców. Chłopakowi udaje się jednak uciec, lecz tak naprawdę dopiero wtedy zaczynają się jego kłopoty.\nKażda odsłona „Grand Theft Auto” spotkała się z bardzo ciepłym przyjęciem graczy. Wydaje mi się natomiast, że to właśnie odsłona San Andreas najbardziej obrosła mianem kultowej. Widać to chociażby po licznych memach czy materiałach wideo, jakie cały czas trafiają do internetu.\nChoć gra bardzo zestarzała się pod względem grafiki, to nie sposób odmówić jej uroku. Rozgrywka nadal potrafi bawić, a fabuła w ogóle nie straciła na znaczeniu.\n„Ratchet & Clank” doczekał się ostatnio solidnego remake’u pierwszej części. Jeśli mieliście okazję go ograć, to koniecznie nadróbcie zaległości i sprawdźcie też „Up Your Arsenal”.\nTrzecia część serii była o wiele bardziej rozbudowana i oferowała ciekawszą historię. Tytuł został skonstruowany w taki sposób, że jest to jednocześnie gra na PlayStation 2, która zaspokoi potrzeby dzieci i dorosłych.\nKratos obecnie jest w całkowicie innym miejscu, niż za czasów drugiej odsłony serii. Najnowsza odsłona wydana w 2018 roku była świetną grą, ale kompletnie inną od pozostałych. Zanim odwiedziliśmy światy znane z mitologii nordyckiej, lata temu polowaliśmy na greckich bogów.\n„God of War II” był i nadal jest jedną z lepszych gier na PlayStation 2. Jednocześnie jest jednym z bardziej angażujących slasherów w historii branży growej. Pomimo ponad dziesięciu lat na karku, gra cały czas potrafi doprowadzić do opadu szczęki.\n„Okami” to piękna wizualnie gra, której styl graficzny wzorowano na starojapońskiej sztuce malarskiej - sumi-e. Produkcja w całości była bardzo związana z Krajem Kwitnącej Wiśni, o czym świadczyć może także to, że świat oraz historia zostały oparte na tamtejszej mitologii.\nClover Studios umożliwiło graczom przejęcie kontroli nad wilkiem Amaterasu, będącym wcieleniem bogini słońca. Do walki z siłami ciemności i eksploracji lokacji wykorzystaliśmy umiejętności zwierzaka oraz pociągnięcia magicznym pędzlem.\nFumito Ueda już przy okazji „ICO” udowodnił, że potrafi tworzyć niepokojące, tajemnicze produkcje. Twórca w „Shadow of Colossus” poszedł o krok do przodu, ponieważ zaoferował dodatkowo genialne pojedynki z bossami. Co więcej, cała gra opierała się wyłącznie na starciach z coraz to potężniejszymi tytułowymi kolosami.\nCzwarta odsłona „Resident Evil” przeniosła nas po raz pierwszy do pełnego trójwymiaru i był to strzał w dziesiątkę. Capcom zrezygnował również z amerykańskiego miasta na rzecz hiszpańskich wiosek, wypełnionych po brzegi agresywnymi kultystami. W tytule nie zabrakło trzymającej w napięciu akcji oraz ciekawie zaprojektowanych lokacji, zostających w pamięci na długie lata.\nPo bardzo udanej pierwszej części, oczekiwania co do kontynuacji były przeogromne. Konami doskonale poradziło sobie z tym trudnym zadaniem, a ich „Silent Hill 2” stał się najbardziej kultowym survival horrorem w historii gier.\nTwórcy doskonale wiedzieli, w jakich momentach przestraszyć gracza, a w jakich zmusić go do myślenia. Tytuł nie bazował na tandetnych jump scare’ach, tylko gęstym klimacie i wszechobecnym mroku (lub mgle).\nJeżeli szukacie na Playstation 2 gry dla dzieci, to „Kingdom Hearts II” może być dobrym wyborem. Co prawda opowieść jest tak zakręcona, że nawet najwięksi fani mają problem z jej zrozumieniem, ale za to tytuł ma do zaoferowania coś jeszcze ciekawszego.\nChodzi o połączenie światów japońskich RPG-ów z animacjami Disneya. Młodsi odbiorcy z pewnością docenią wspólne wojaże z Kaczorem Donaldem i Goofym.


Lululo - Angielska wersja, Ministerstwo Gadżetów, pomysł na prezent\nOryginalna wersja angielska Magiczna kula nr.8 zawiera w sobie odpowiedzi na wszystkie ważne pytania, które każdy musi sobie od czasu do czasu w życiu zadać. Czy powinienem zagadać do tej super laski którą spotykam w windzie? Czy powinnam wygarnąć szefowi to co naprawdę o nim myślę? Nie dręcz się roztrząsając wszystkie za i przeciw – po prostu zapytaj kuli i pozwól jej zadecydować. Aby uzyskać odpowiedź na swoje pytanie po prostu wstrząśnij kulą a odpowiedź (w języku Angielskim) pojawi się w małym okienku z tyłu. Znakomity produkt jeśli nie wiesz którą drogę w życiu wybrać lub po prostu chcesz się zdrowo pośmiać. Kula ta znajduje się już w każdym prawie amerykańskim domu i posiada ją nawet Bart Simpson (no a to już o czymś świadczy). Oprócz swojej funkcji odpowiadania na nasze pytania kula ta znakomicie sprawdza się jako przycisk do papieru. Wyglądając jak ogromna bila do bilarda stanowi ona element dekoracyjny i prezentuje się dobrze w każdych warunkach. Połóżcie ją na biurku a po chwili będziecie mieć u boku całą zgraje ludzi szepczących w jej kierunku przeróżne zwariowane pytania. Opis: Oryginalna kula w wersji angielskiej Średnica kuli: 11cm. Kula wykonana jest ze specjalnego i trwałego tworzywa sztucznego. Kula przeznaczona jest do użytku przez osoby powyżej 6 roku życia. Kula udziela 20 odpowiedzi w języku angielskim: 1. My sources say no - Według moich informacji: Nie 2. Looking good – Jest na to spora szansa 3. Who knows – Kto wie 4. Forget about it – Zapomnij o tym 5. Yes in due time – Tak- ale we właściwym czasie 6. Outlook so – Na to wygląda 7. Not now – Nie teraz 8. Yes – Tak! 9. You will have to wait – Musisz na to zaczekać 10. I have my doubts – Mam wątpliwości 11. You can count on it – Możesz na to liczyć 12. To early to predict – Za wczesnie by prorokować 13. Don't bet on it – Nie licz na to 14. Absolutely – Oczywiście! 15. Are you kidding – Chyba żartujesz 16. Absolutely not – Absolutnie nie! 17. Go for it – Zrób to! 18. Probably - Prawdopodobnie 19. Looks good to me – Według mnie wygląda to dobrze 20. A definite yes – Kategoryczne tak!


Forum Akwarystyki Roślinnej • Panel zarządzania kontem • Zarejestruj\nForum Akwarystyki Roślinnej - Rejestracja\nRejestrując się na witrynie „Forum Akwarystyki Roślinnej” akceptujesz Regulamin Forum: http://www.holenderskie.pl/forum/regulamin.php oraz wyszczególnione poniżej postanowienia. Jeśli ich nie akceptujesz, opuść to miejsce, naciskając przycisk „Nie akceptuję”. Administracja witryny „Forum Akwarystyki Roślinnej” ma prawo w dowolnym czasie zmienić Regulamin Forum oraz poniższe postanowienia, informując cię o zmianach poprzez opublikowanie ich na stronie Forum oraz ekranie logowania. Korzystanie z witryny „Forum Akwarystyki Roślinnej” po zmianach regulaminu oznacza, że akceptujesz te zmiany ze wszelkimi konsekwencjami prawnymi.\nAkceptujesz zakaz publikowania wypowiedzi o charakterze obraźliwym, oszczerczym, propagującym treści niezgodne z polskim prawem lub naruszającym cudze prawa autorskie i dobra osobiste. Naruszenie tego zakazu może skutkować dla ciebie całkowitym zablokowaniem dostępu do tej witryny, a twój dostawca internetu zostanie powiadomiony o twoim niewłaściwym zachowaniu. Wyrażasz zgodę na to, że „Forum Akwarystyki Roślinnej” może w każdej chwili usunąć, zmienić, przenieść lub zamknąć każdy twój temat, post. Wyrażasz zgodę na zapisywanie wszystkich podanych przez ciebie informacji w naszej bazie danych. Informacje te nie będą przekazywane nikomu bez twojej zgody, ale ani „Forum Akwarystyki Roślinnej”, ani phpBB nie ponosi odpowiedzialności za włamania do witryny, podczas których może dojść do kradzieży danych.


> Gadżety>Maszyna do Baniek\nMaszyna do baniek 49,95 zł 44,21 zł (-11%)\nPuszczanie baniek mydlanych na poziomie mistrzowskim!\nCzy istnieje produkt który niezależnie od wieku będzie podobał się wszystkim, dobry jako prezent dla ukochanej osoby, dziecka, mamy, koleżanki, brata, wiecznie zestresowane szefa czy nawet babci?! Pewnie pomyślisz o telewizorze, ale jednak jest coś, co bardziej zachwyci a mianowicie maszyna do baniek.\nUrządzenie które emituje tysiące baniek przywoła wspomnienia z dzieciństwa, będzie doskonałym uzupełnieniem imprezy, spotkania, randki oraz źródłem fascynacji. Przy tych bańkach czas płynie leniwie i bez wyrzutów sumienia nawet najzagorzalszy pracuś odda się chwili relaksu. Serce każdej dziewczyny zabije szybciej kiedy na randce puścisz jej falę niewinnych baniek. Zasilany bateriami nie spowoduje utraty oddechu przy wielogodzinnej zabawie, gdyż wszystkie bańki wydzielają się automatycznie. Tajemnicza mikstura daje efekty których jeszcze nie widziałeś. Powróć na chwilę do dziecięcych lat i oddaj się tej niepozornej bąbelkowej rozrywce.\nZasilanie: 2 x bateria AA (nie dołaczone)\nAutomatycznie wytwarza bańki mydlane\nDołączony płyn do baniek\nŚrednica maszynki: 14,5 cm


14, rue Paul et Pierre Guichard,\n41 965 miejsc\n47 747 widzów\nDo końca lat 20. XX wieku, w miejscu obecnej areny piłkarskiej, znajdowało się wysypisko odpadów komunalnych, a wcześniej kopalnia węgla. 19 maja 1930 teren ów (o powierzchni 40 000 m²) nabył lokalny biznesmen – Geoffroy Guichard (założyciel i właściciel sieci handlowej Groupe Casino), z przeznaczeniem pod budowę obiektu sportowego. Roboty budowlane rozpoczęto we wrześniu 1931, a zakończono po niespełna roku. Pierwsza trybuna, zdolna pomieścić 1000 osób, stanęła nakładem 600 tys. franków. Inauguracyjnym, oficjalnym meczem na nim zorganizowanym było – rozegrane 17 września 1931 – ligowe spotkanie, pomiędzy AS Saint-Étienne, a nieistniejącym już FAC Nice, zakończone zwycięstwem gospodarzy 3:2. W ciągu niespełna roku powstały również nasypy na łukach, gdzie gromadzili się kolejni widzowie. W latach 1936–1938 stadion przeszedł pierwszą rozbudowę, osiągając rozmiar 15 tys. miejsc. W 1957 usunięto bieżnię, a rodzina Guichardów przekazała obiekt miastu, by samorząd sfinansował rozbudowę (powiększono trybuny, przybliżając je bliżej boiska). W 1965 zostało zainstalowane sztuczne oświetlenie, w 1968 zadaszono obydwie trybuny za bramkami, a w 1976 pozostałe dwie trybuny. Kolejna wielka zmiana przyszła przy okazji organizacji Euro 1984. Powstała wtedy główna trybuna zachodnia z dwoma poziomami, a dwie trybuny za bramkami rozbudowano i wybudowano na nimi nowy dach. W 1983 nad południową trybuną zawieszono poszycie z pleksiglasu, by światło dochodziło do boiska, co wówczas było rozwiązaniem innowacyjnym w skali świata. Znaczne zmiany obiekt przeszedł przed mundialem 1998 – zachodnia trybuna została rozbudowana o nowe zaplecze, a trybuna wschodnia o nowy drugi poziom. Ponadto zamontowano zupełnie nowy system oświetlenia, dlatego pod względem standardu stadion był w ścisłej francuskiej czołówce. W latach 2011–2014, trybuna po trybunie, rozbudowano sektory za bramkami (drugi poziom widowni), przebudowę przeszła zachodnia strefa VIP, a dwa z czterech narożników zostały zabudowane. Całość obiektu została obłożona perforowaną blachą trapezową, a łączny koszt modernizacji wyniósł około 70 mln €.\ntrybuna północna (trybuna Charlesa Pareta) – 8541 miejsc,\ntrybuna zachodnia (trybuna Pierre'a Fauranda, trybuna główna) – 7993 miejsc (18 lóż z 1200 miejscami dla VIP-ów),\ntrybuna wschodnia (trybuna Henriego Pointa) – 10 315 miejsc (w tym 1200 miejsc dla kibiców gości).


AKAN. Powieść o Bronisławie Piłsudskim [Paweł Goźliński] << KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE\n00966 016436 15997523 na godz. na dobę w sumie\nAKAN. Powieść o Bronisławie Piłsudskim - ebook/epub\nAutor: Paweł Goźliński Liczba stron: 664\nISBN: 978-83-268-2990-1 Data wydania: 2019-10-02\n„TA WYSPA CAŁA JEST BLUŹNIERSTWEM.\nJEŚLI STWORZYŁ JĄ JAKIŚ BÓG, TO STRACH SIĘ DO NIEGO MODLIĆ…”\nBył starszy od Józefa o 13 miesięcy. Rywalizowali o te same dziewczyny i zaplątali się w ten sam spisek na życie cara. Lecz to 21-letni Bronisław został skazany na karę śmierci, zmienioną ostatecznie na 15 lat zesłania. Sachalin, odległa wyspa między wybrzeżem Rosji a Japonią, to piekło, jak pisał Czechow. Ale dla żyjących tam plemion jest domem. Staje się nim również dla Bronisława, który coraz bardziej oddala się od nieludzkiego świata zesłańców i zanurza w niezwykłym świecie Ajnów – najbardziej tajemniczego ludu na ziemi, otaczającego kultem niedźwiedzie i szamanów, a wystrzegającego się bliźniąt. Bronisław staje się dla Ajnów kimś więcej niż badaczem, który na zawsze ocali ich kulturę od zapomnienia. Tymczasem, w przededniu wojny rosyjsko-japońskiej, otwiera się przed nim szansa powrotu. Ale skorzystać z niej, oznacza porzucić ludzi, dla których stał się AKANEM.\n„Paweł Goźliński połączył niezwykle ciekawe fakty historyczne i biograficzne z brawurową formą literacką. Oryginalne i podniecające!” – Małgorzata Szejnert\nPaweł Goźliński (ur. 1971) – teatrolog, wykładowca i pisarz, redaktor naczelny Wydawnictwa Agora. Autor książek „Bóg Aktor”, „Jul” oraz „Dziady”. Były szef „Dużego Formatu”, reporterskiego magazynu „Gazety Wyborczej” oraz „Książek. Magazynu do Czytania”. W 2010 roku wraz z Mariuszem Szczygłem i Wojciechem Tochmanem założył Instytut Reportażu. Studiował w Warszawie na Akademii Teatralnej, Uniwersytecie Warszawskim, w Szkole Wajdy oraz w Szkole Nauk Społecznych przy Instytucie Filozofii i Socjologii PAN, gdzie obronił doktorat pisany pod opieką prof. Marii Janion.\nRedakcja: Paweł Sajewicz Korekta: Danuta Sabała Projekt graficzny okładki: Krzysztof Iwański Despite undertaking necessary measures the Publisher has not been able to identify the author/copyright holder of the photograph on the front cover. Please contact us at Wydawnictwo Agora, Agora SA, ul. Czerska 8/10, 00-732 Warszawa, Poland (e-mail: wydawnictwoagora@agora.pl; tel: +48 22 555 40 00) if you are the person(s) in question. Opracowanie graficzne: ProDesGraf Infografiki: Maciej Trzebiecki Redaktor prowadzący: Katarzyna Kubicka ul. Czerska 8/10, 00-732 Warszawa Copyright © Agora SA, 2019 Copyright © Paweł Goźliński, 2019 Wszelkie prawa zastrzeżone Warszawa 2019 ISBN: 978-83-268-2990-1 (epub), 978-83-268-2991-8 (mobi) Książka, którą nabyłeś, jest dziełem twórcy i wydawcy. Prosimy, abyś przestrzegał praw, jakie im przysługują. Jej zawartość możesz udostępnić nieodpłatnie osobom bliskim lub osobiście znanym. Ale nie publikuj jej w internecie. Jeśli cytujesz jej fragmenty, nie zmieniaj ich treści i koniecznie zaznacz, czyje to dzieło. A kopiując ją, rób to jedynie na użytek osobisty. Szanujmy cudzą własność i prawo! Polska Izba Książki Konwersja publikacji do wersji elektronicznej\nSPIS TREŚCI CZĘŚĆ 1. MARIA Bliźnięta Franzola „Jeanette” Włosy Cisza Transsyberyjska CZĘŚĆ 2. ZOŚKA Gaisras Eufonia Walczyk Wyspa Amor omnia vincit Walc Pralinka Katastrofa Lód Anatomia CZĘŚĆ 3. WUNIT, INDUN Chleb Zaćmienie Jagody Szutka Mly-wo Ziemia Góra Rewolwer Droga Krew Ostatnie pieśni Czaszki Mewa Iomante Aj CZĘŚĆ 4. SPAŃRAM Labirynt Rankarap Lis Parasol Balony CZĘŚĆ 5. CIUSAMMA Wojna Dotyk Chłopiec Zemsta „Nowik” Mór Cienie Żar CZĘŚĆ 6. MARYNIA Sietniok Oczy Woda Sen Promienie Białe miasto Rzeka POSŁOWIE\nBLIŹNIĘTA TRZY KWADRANSE PRZED PÓŁNOCĄ odeszły wody. Moja żona w mokrej koszuli stała na środku sypialni i krzyczała, jakby dziecko chciało rozerwać ją od środka. Nienawidziła mnie żarliwie udręczonym spojrzeniem i popękanymi wargami, które rozchylały się i zaciskały w rytm przyspieszonego oddechu. Kiedy przeszła fala skurczów, nie miała siły dłużej walczyć ani się opierać. Opadła na moje ramię, więc odprowadziłem ją do łóżka i przyciągnąłem krzesło. Usiadłem obok. Chciałem otworzyć jej zaciśniętą pięść i ogrzać palce, ale kiedy poczuła mój dotyk, wyrwała się i odwróciła do ściany. Zawodziła w języku, w którym kobiety rozmawiają z matkami i matkami swoich matek. Przywoływała je i przeklinała za to, że pozwoliły mojemu nasieniu napęcznieć do rozmiarów potwora, który przegryzał błony w jej łonie i uciekał, żeby zostawić po sobie pusty kokon. Czułem się naraz bezradny i winny, więc moje ciało odruchowo zaczęło szukać usprawiedliwienia. Przypomniało sobie o wygasłych chorobach, rozpalało je na nowo w dwóch odjętych kowalskimi szczypcami palcach lewej stopy, w zgangreniałych dziąsłach, w barku, który nastawiał mi jakucki myśliwy, a jedynym znieczuleniem był łyk samogonu. Co z tego, że ona nie potrzebowała fantomów mojego bólu. Ja ich potrzebowałem. Chciałem wybiec na ulicę i zabrać ze sobą duchy, które czekały, żeby wyssać z Marii nowe życie, gdy w drzwiach stanęła moja teściowa, nocna furia w rezedowym czepku. Gdyby nie ciężkie łydki, które kotwiczyły ją do podłogi, ze złości wystrzeliłaby pod sufit. – Nie wolno ci na to patrzeć! – wysyczała, a drzewa na tapecie pokrył szron. – Wyjdź stąd! Wskazała mi miejsce w przedpokoju, samotne krzesło pod rozłożystym wieszakiem na płaszcze i kapelusze. Zawahałem się. Chciałem jej odpowiedzieć, że widziałem ojców, którzy czekali na potomków, wyciągając ręce między rozwarte uda swoich żon, odcinających pępowiny, zakopujących łożyska w zamarzniętej ziemi. Widziałem, jak owijali noworodki w psie futra i śpiewali, żeby zatrzymać duszę w stygnącym ciele. Przegrani zasypywali rozpacz popiołem i zawodzili głosami nie z ciała, lecz z ciemności, że zgasł ogień w ich domu, iskry uleciały, a z nich zostały czarne polana i dym rozwiewany przez wiatr. Wolałem jednak milczeć, żeby nie przypominać teściowej o latach, które spędziłem wśród dzikusów. Tak o nich mówiła, a ja szybko przestałem protestować. Próbowałem za to na nowo nauczyć się żyć w piętrowych domach, za szklanymi szybami zamiast tafli lodu, za drzwiami zamykanymi na klucz i między ścianami dostatecznie grubymi, żeby stłumić krzyki w środku nocy. Dlatego pozwoliłem przegnać się z sypialni. Byłem gotów odgrywać męża, który brzydzi się pękającego ciała własnej żony i odwraca wzrok, kiedy akuszerka uchyla drzwi. Z KAŻDĄ MINUTĄ skurcze stawały się coraz intensywniejsze. Krzyk bólu zagłuszył nawet salwy o północy. Wzmógł się jeszcze, kiedy teściowa wynurzyła się z sypialni. Jej twarz była jak wykrochmalone prześcieradło pozginane wzdłuż zmarszczek. Szybko mrużyła oczy, żeby zetrzeć z gałek jakiś dręczący obraz. Zanim zdążyłem spytać, czy to już, rozerwała usta: – Rusz się wreszcie! Jedź po doktora! Skowyt rodzącej gonił mnie jeszcze, kiedy zbiegałem po schodach i przecinałem podwórze. Zamilkł, gdy wypadłem z bramy i zapadłem się po kostki w zimnej brei. Odwilż zasilała rynsztoki wodą z topniejących zasp, a ja, mlaskając podeszwami, gnałem wzdłuż niedokończonej pierzei piętrowych kamienic przy Siennej. Nie zwracałem uwagi na wciskającą się przez podeszwy wilgoć, uwalane nogawki, na błoto tryskające spod kół powozów wiozących rozbawionych Rosjan, którzy świętowali Nowy Rok, oblewając przechodniów szampanem. Tej nocy matkom nie udało się zapędzić dzieciaków do łóżek, więc małoletnie bandy odpalały w bramach karbidowe bomby, a potem uciekały przed żandarmami. Eksplozje płoszyły im odzwyczajone od wybuchów konie. To znak, że od lat porządek panował w Warszawie. Rozglądałem się za dorożką, lecz żadnej nie znalazłem ani na rogu Twardej, ani Wielkiej. Skręciłem w Marszałkowską i wbiłem się w rozchwiany tłum, który wbrew ostrzeżeniom wyległ na ulice. Znad dachów co chwila wypełzały leniwie węże z iskier i ognia. Eksplodując, rozświetlały skrawki nieba, z którego spadały posklejane płaty śniegu. Przez gęstą kurtynę z trudem przedzierało się światło latarni. Pod nogami zataczających się i rzucających sobie w ramiona przechodniów wybuchały petardy, nad brukiem unosił się zapach prochu. Jednak tej nocy nikt nie wyrywał kostek z ulicy, nikt nie budował barykad. Podpite wódką i szampanem miasto bało się mniej, lecz wciąż tylko symulowało rewolucję. – Warszawa śpi, nawet kiedy się bawi – usłyszałem i obejrzałem się, żeby sprawdzić, kto do mnie gada. Ale to był mój głos. Obcy i gorzki jak rozgryziona pestka czereśni. Mówił coś o fabrykantach i kamienicznikach, którzy mają coraz więcej do stracenia, więc głośno modlą się o wojnę powszechną o wolność ludów, a po cichu palą świeczki za święty spokój. I o rewolucji, która dojrzewa, ale na Woli, w robotniczych czynszówkach wciśniętych między fabryczki, a nie tutaj, na Marszałkowskiej, w strzelistych kamienicach, do których wstępu bronią kute gryfy, ani w restauracjach, gdzie wyfraczeni kelnerzy podają jesiotra i astrachański kawior. Parę dorożek stało na rogu Erywańskiej, pod otwartym jesienią Domem Mody Hersego. Wskoczyłem do najbliższej, w chmurę dymu z cygara zmieszanego z aromatem wilgotnej bobrowej sierści i wina. Na koźle kulił się młody Żyd, prawie dzieciak. – Do Resursy, szybko! – krzyknąłem, ale przy pierwszej próbie kłusa kopyta chabet zaczęły ślizgać się po bruku. Na Królewskiej ruch był jak w środku dnia. Powozy zajeżdżały sobie drogę, strzelały baty, woźnice ciskali w siebie obelgami, jakby chcieli się pozrzucać w błoto. Z ich wyzwisk po polsku, rosyjsku, niemiecku i żydowsku dałoby się wykręcić nie lada poemat, lecz nie o poezji myślałem tamtej nocy, kiedy zaczynał się ostatni rok starego wieku. Żegnałem się z nim bez żalu, za to z odrobiną nadziei, choć nie dla mnie, ale dla dziecka, które torowało sobie drogę do świata. I z nieodwzajemnioną miłością do mojej żony. – BĄCZKIEWICZ, gdzie znajdę doktora Bączkiewicza? Zaskoczone spojrzenia, bezradne uśmiechy. Prawym łokciem torowałem sobie drogę wśród podrygujących par, lewą dłoń unosiłem do skroni i posyłałem przepraszające gesty. Wspiąłem się na podest i wypatrzyłem go natychmiast, choć ani wzrostem, ani szczególnym talentem do mazura się nie wyróżniał. Nosił za to mundur, którego kroju i dystynkcji nie znałem. Zamachałem do niego. Zauważył. Odstawił do stolika swoją partnerkę i podszedł do mnie, odruchowo szukając po kieszeniach cygara na poczęstunek. – Co z nią? – spytał, przekrzykując orkiestrę. Nie za wiele miałem mu do opowiedzenia, ale starczyły cztery zdania i moje przerażone spojrzenie, żeby porwał kieliszek z tacy frunącej na dłoni kelnera, opróżnił jednym haustem i ruszył ku szatni. Dogoniłem go, kiedy boy wieszał na nim sobole. Pod Resursą czekał na Bączkiewicza własny landolet. Zepchnął woźnicę na skraj ławki i sam chwycił za lejce. Pognał w dół Krakowskiego, rozpędzając krzykiem zawianych przechodniów. Cud, że obyło się bez ofiar. Zatrzymał się na placu Zielonym. Zeskoczył z powozu, rozkraczył się i pochylił głęboko nad studzienką, żeby nie powalać futra. Wsadził dwa palce w usta, wykręcił. Chlusnęło z niego żółtą cieczą. Powtórzył zabieg, po czym otarł usta chustką i wsiadł z powrotem. – Burski – powiedział, rozpinając guzik munduru pod szyją. Pewnie, żeby odgonić ode mnie złe myśli. Domyśliłem się i bez tego. Od października na południowym czubie Afryki trwała wojna, w której Burowie z Bogiem na ustach i pięciostrzałowymi karabinami Mausera w rękach dawali łupnia generałom starej Wiktorii. Uczyliśmy się na pamięć nazwisk ich wodzów: de la Rey, Cronjé, Botha, i wyczekiwaliśmy wieści spod obleganego Ladysmith. Ostatnia przyszła w Wigilię: tego dnia Burowie wystrzelili w miasto tylko jeden pocisk. Nie było w nim prochu, lecz dwa Union Jacki, świąteczny pudding i życzenia. Mieli fantazję, skurczybyki. – Więc wybierasz się do Oranii na wojnę? – spytałem doktora. – Zaczekam na jakąś dogodniej położoną. Ale paru naszych już pogoniło łoić Anglików. – Bączkiewicz zaśmiał się krótko i zaciął batem. – Za waszą i naszą. – Krzyż na drogę. Jeszcze chwila i Burowie zaczną krwawić, a wtedy Niemcy i Francuzi zostawią ich na pastwę losu. – Przestań krakać. – Przerobiliśmy tę historię na własnej skórze – rzuciłem za nim, bo już zeskakiwał z powozu i otwierał drzwi do naszej kamienicy. – Nie raz. Nic nie odpowiedział. Biegnąc na górę, rozpinał guziki. Na ręce służącej zrzucił futro i czerwoną kurtę. Rękawiczki wcisnął do cylindra i podał mnie. Podciągnął rękawy koszuli. – Wody! – krzyknął. Zanurzył ręce w miednicy z ukropem, mydło spieniło się między palcami. – Teraz sobie odpocznij, ojczulku, a ja pomogę się wykluć twojemu pisklęciu – rzucił i zniknął w sypialni. Próbowałem wcisnąć się za Bączkiewiczem, ale znów usłyszałem, że to nie miejsce dla mężczyzny. Wyglądało na to, że doktor zostawił swoją męskość w powozie, skoro teściowa pozwalała mu mierzyć palcem otwarte coraz szerzej łono mojej żony. Po trzech, może czterech minutach Bączkiewicz wrócił do przedpokoju. Zwykle zadarte wargi obwisły razem z wąsami, krew spłynęła mu z twarzy. Kazał zetrzeć sobie pot z czoła i skroni. Zażądał wódki. Podałem mu szklankę, nalałem i sobie. Upił, resztę wylał na dłonie. Też strząsnąłem na podłogę parę kropel. Spojrzał na mnie. – Lepiej pomódl się po ludzku – syknął, przepuszczając powietrze między zaciśniętymi zębami. – Przyda się jej. To bliźnięta. ZŁAPAŁEM DOKTORA za ramiona. Siedem miesięcy minęło, jak oznajmił mi, że będę ojcem. I przez te siedem miesięcy nie zauważył, że w łonie mojej żony biją dwa serca? Nie wyczuł dwóch główek? Próbowałem zajrzeć Bączkiewiczowi w oczy, ale speszony wbił wzrok w podłogę. Strząsnął moje dłonie, odwrócił się i zamknął za sobą drzwi sypialni. Zostałem sam, przerażony. Służące z miskami wrzątku i wygrzanymi ręcznikami biegały w tę i we w tę przez amfiladę pokojów, a ja próbowałem wtopić się w ścianę. – Posunie się, bo poparzę – piszczały, więc krok za krokiem cofałem się w głąb mieszkania, za drzwi mojego gabinetu. Czułem się coraz bardziej obolały, bezradny i zbędny. Byłem gotów zrobić cokolwiek, żeby tylko przezwyciężyć odrętwienie, które chciało zmienić moje ciało w gipsowy odlew. – Przyj! – usłyszałem, kiedy klękałem przed biurkiem. Otworzyłem drzwiczki i wyciągnąłem najniższą szufladę. Wsadziłem rękę w otwór. Wydobyłem ukryty na dnie pakunek zawinięty w szary papier. Rozerwałem sznurek, po blacie rozsypał się tuzin listów. Wiedziałem, którego z nich szukam, ale nie było mi łatwo odnaleźć właściwą kartkę. – Przyj, przyj! – głosy doktora Bączkiewicza i mojej teściowej zlewały się w jedno. Były coraz głośniejsze, a krzyk rodzącej coraz słabszy. Poddawała się, wyczuwałem to przez skórę i ściany, więc powinienem tańczyć nerwową polkę pod drzwiami sypialni, kląć, okładać je pięściami, ale zamiast tego czytałem. Czytałem, że mężczyzna może zapłodnić kobietę tylko jednym dzieckiem. Drugie pochodzi od złego. Wysiewa je z pomocą północnego wiatru albo poczywa w śniącej. Więc tylko jedno z bliźniąt ma prawo przeżyć. Narodziny drugiego zwiastują choroby i głód, dlatego trzeba je jak najszybciej odesłać tam, skąd przyszło. Nie palić – to grozi ślepotą – ale oddać ziemi. Czasami to drugie zabiera ze sobą pierwsze. Jeśli przeżyje, nie może dostać imienia po przodkach. Samo powinno je znaleźć. A potem odejść jak najdalej. Jak kobiety bez okresu, ślepcy, chromi i ci, którzy między nogami mają to, co czyni człowieka i mężczyzną, i kobietą. Matki bliźniąt też najlepiej unikać. Wszystko, czego dotknęła, przenosi nieszczęście. Do miękkiego złe klei się mniej. Najbardziej zaraźliwe jest to, co twarde. Nóż, łuk, naczynie, kamień. – Jeszcze trochę, przyj! Szum w moich uszach tłumił głosy z sypialni. Za to słyszałem wyraźnie, że nie wolno nadawać imion po bliźniętach ich braciom ani siostrom. Bo imię jest jak wezwanie, a bliźnięta potrafią szkodzić nawet po śmierci. Sprowadzają demony z gór, prześladują w snach, wywołują gorączki, kurcze i paraliże. Żeby uśmierzyć ich gniew, trzeba wyrzeźbić dwie lalki i przymocować do ściany. A potem karmić, codziennie, aż miną dwa pokolenia. Dopiero wtedy wolno je wynieść z domu, spalić i zapomnieć. ZALEGŁA CISZA, a ja złożyłem list po zgięciach i rzuciłem na wierzch stosu. Nie wiem, ile czasu minęło. Dziesięć sekund czy kwadrans. Wszystko stanęło. Oddech, myśli, puls, serce. W końcu usłyszałem płacz. Wybiegłem do przedpokoju. Stał w nim doktor Bączkiewicz i posilał się sandwiczem. – Żyją – powiedział, ale w jego głosie więcej było rezygnacji niż ulgi. – Maria i dziecko. Masz córkę. – A drugie? Doktor pokręcił głową. – Nie wiem jeszcze. Wiedział. Ja też wiedziałem. Po godzinie urodziło się martwe. FRANZOLA DO WARSZAWY WRÓCIŁEM siedemnaście miesięcy wcześniej. W notesie nabazgrałem datę – czwarty sierpnia – i ani słowa pod spodem. Za oknem świtało. Najpierw z prawej, potem z lewej strony, pociąg wciąż kluczył, jakby celowo chciał opóźnić mój powrót. Ale miasto było coraz bliżej. Zapowiadały je czerwone mury koszar, zza których wyrastały gęste palisady brzóz, potem wille porzucone w sosnowych zagajnikach i pielgrzymki wozów przebijających się przez obłoki kurzu. Ściągnąłem z półki kufer. Nie był ciężki, trochę zapisków, listy polecające z Cesarskiego Towarzystwa Geograficznego, zmiana bielizny, kilka figurek wyrżniętych z rogu renifera przywiezionych z kraju Jakutów. Przepchnąłem go na korytarz. Uchyliłem okno, wciągnąłem powietrze, jeszcze więcej powietrza, szkoda mi było czasu na wydech. Ubrania miałem za ciasne i skórę za ciasną. Chciałem się z niej wyrwać, wyprzedzić pociąg, wpaść do mojego miasta i gnać po ulicach w poszukiwaniu siebie sprzed osiemnastu lat. Osiemnaście lat. Trudno uwierzyć. Wywieźli mnie z Warszawy, zaraz gdy przestałem być dzieckiem. Potem dali dość czasu, żebym się zestarzał. Ale tamtego ranka, kiedy wracałem do domu, nie podliczałem zmarnowanych lat. Byłem w euforii. Cała moja przeszłość skropliła się na czole, więc wytarłem ją chusteczką i ukryłem w kieszeni. O przyszłości chciałem wiedzieć tylko tyle, że nie ma przede mną żadnych przeszkód prócz stłoczonych pasażerów pachnących długą podróżą w trzeciej klasie i dwóch żelaznych stopni, które dzieliły mnie od peronu Dworca Petersburskiego. Pociąg wyhamował, peronowy szarpnął za klamkę, a drzwi odskoczyły jak zając po strzale, który chybił o dłoń. Potknąłem się i zatoczyłem wprost w czyjeś objęcia. Niewiele więcej pamiętam z tamtego dnia. Z kolejnych też niewiele. Mocne uściski ramion, dotyk warg na policzkach, trochę zapachów z przywiędłych bukietów i smak soli z łez, które płynęły bez przerwy, drażniąc mi oczy, więc nie dostrzegłem, że miasto, zamiast na mnie czekać, zarosło warstwą świeżych tynków, wyhodowało nowe kamienice, poprzecinało się drutami telefonów i szynami tramwajów. Musiałem się uczyć na nowo topografii ulic i cmentarzy, ale na razie ściskano mnie, całowano, pojono i wożono z miejsca w miejsce jak niedźwiedzia z kółkiem w nosie. Wystarczyło pociągnąć za łańcuch i zaczynał tańczyć. Ja opowiadałem. TO MÓGŁ BYĆ piąty dzień w Warszawie, może siódmy. Obszerny salon, Grottger na ścianach, niedobrze, mieli tu męczenników na co dzień. Usadzili mnie na głębokiej kanapie, kręgosłup wygiął się boleśnie. Było zbyt gorąco, żeby pozamykać okna, więc do środka, wykrzykując niezrozumiałe słowa, wpychało się Krakowskie Przedmieście. Musiałem naraz przekrzyczeć zgiełk miasta, mój strach przed otwarciem ust i rozgadane towarzystwo, które rozsiadło się naprzeciwko mnie. Same nieznane twarze, wilgotne od upału. Mężczyzn było więcej, zmierzwionych albo wypomadowanych w zależności od poglądów na wolność i rewolucję. Między nimi kilka kobiet. Dwie, może trzy, z którymi natychmiast chciałem się żenić, płodzić dzieci, nadrabiać stracony czas. Jedna, w której mógłbym się zakochać. Zastanawiałem się później, dlaczego właśnie w niej. Uznałem, że to przez zazdrość. Przecież nie była ani młodsza, ani piękniejsza niż inne i natychmiast znalazłem w jej twarzy kilka skaz, które mogły mi pomóc odkochać się, jeszcze zanim się zakochałem. Ale moją uwagę przyciągały przede wszystkim jej palce obracające pierścionek z szafirowym okiem. Była zaręczona, a więc nie dla mnie. Ale przecież to wygnańcowi należało się więcej. To ja byłem męczennikiem, a nie ten ktoś, kto ją sobie kupił za oszlifowany kamień. Czy byłem aż tak głupi, żeby myśleć o niej w ten sposób? Byłem. Miała na imię Maria. Nieszczególnie ją wyróżniało, ale kiedy się jej przyglądałem, nie uciekła wzrokiem. Przeciwnie, wpatrywała się we mnie uważnie, a w jej oczach nie dostrzegłem ani współczucia, ani zaciekawienia, ani podziwu, do których już zdążyłem się przyzwyczaić. To ja spuściłem oczy i zacząłem liczyć kiery na dywanie, jeden, drugi. Po dwunastym nie wytrzymałem i znów na nią zerknąłem. Usta wąskie jak rana zadana ostrym nożem. Małe uszy bez płatków. Próbowała zakryć je półkolami rdzawych włosów przelewających się na ramiona – lewe opadało chyba trochę bardziej niż prawe. W jej zaokrąglonych gestach, intensywnym spojrzeniu zielonych oczu, w sposobie, w jaki pochylała się do ucha sąsiadki i głośno się śmiała, był jakiś nadmiar życia. Przez chwilę miałem wrażenie, że wystarczyłoby tego życia i dla mnie. Wrażenie... To nie tak. Maria nie sprawiała wrażenia, raczej opowiadała swoją historię, nieustannie zmieniając maski, partyturę gestów, skacząc po nastrojach, rytmach i tempach, od żałobnego largo po rozedrgane prestissimo. Nie wiedziałem, co to za historia, jeszcze nie znałem języków melancholii i histerii, w których mógłbym ją odczytać. Ale czy gdybym je znał, cokolwiek by to zmieniło? Czy inaczej potoczyłaby się nasza przyszłość? Nie wiem. Przecież wtedy nie obchodziło mnie jej dawne życie, zbyt byłem zajęty własną przeszłością. Niepokoiło mnie tylko, że jej oczy wydawały się dostrzegać więcej, niż chciałem przyznać nawet przed sobą. A co dopiero spowiadać się przed bliźnimi. Być może to właśnie strach obok zazdrości był bodźcem, który sprawił, że tak bardzo pragnąłem się do niej zbliżyć. Żeby nie mogła się poruszać, mówić, myśleć i oddychać samodzielnie. Był tylko jeden problem. Nie miałem nic, czym mógłbym ją uwieść. Oprócz własnej historii. POCZĄTEK? Było wiele początków, ale uznałem, że dobrze będzie zacząć znanym akordem. Wybrałem pożegnanie Ojczyzny, jak z Ogińskiego. W moim przypadku było trochę nietypowe, bo nie wyjechałem z Warszawy kibitką, lecz pociągiem. Najpierw do Moskwy, banie cerkwi jarzyły się na złoto, kiedy przerzucali mnie z dworca na dworzec; stamtąd do Niżnego Nowgorodu, gdzie zakuty w kajdany wsiadłem na barkę. Pod pokładem było duszno i ciasno, więc wszyscy cisnęliśmy się na górę, do krat – moskiewscy liberałowie, polscy socjaliści, ukrainofile, sekciarze, którym rewolucja pomieszała się z prawem bożym, i jakiś nieszczęśnik żonaty – bo tylko tym zawinił – z anarchistką. Za Kazaniem Wołga rozlała się szerzej, brzeg zmienił się w kreskę na granicy widoczności, a my, choć zziębnięci i głodni, solidarnie dodawaliśmy sobie otuchy, grzejąc się oddechami i śpiewając zakazane pieśni. Nawet Marsyliankę, po francusku, i Czerwony sztandar, po polsku, więc żandarmi nie rozumieli i nie mieli pretekstu do bicia. Za to damy z parowca, który nas ciągnął po rzece, klaskały i chyba chciały więcej, choć trudno było je zrozumieć, bo głosy tłumił łomot kół parostatku. W tym miejscu zacząłem domalowywać tło, melancholijne, z odpowiednio rozmieszczonymi kłębami chmur, ławicami srebrnych rozbłysków na falach i gasnącym słońcem. Ale kiedy przyszedł czas, żeby opowiedzieć o bolesnym ucisku w gardle, o tęsknocie roznoszonej przez krew i rozpaczy, którą w Permie rozcieńczaliśmy wódką spuszczoną nam w koszyku przez starych więźniów, dostrzegłem pierwsze ziewnięcia. Pod dziewczyną z szafirem na palcu zaszurało krzesło. Parę osób ruszało do sąsiedniego pokoju po buterbrody i wino. Żeby ich zatrzymać, dorzuciłem nieco detali z katorżniczej ekonomii. Bo przecież nawet za tę wódkę w Permie musieliśmy płacić pieniędzmi, które rodziny przysłały nam na drogę. I za kiszoną kapustę, bo choć na rządowym wikcie nie zdychało się z głodu, to zęby wypadały od szkorbutu. CAŁA GOSPODARKA między Permem a Jekaterynburgiem nastawiona była na katorżników. Ten odcinek przebyłem w tarantasie, który galopem gnał po zachodnich stokach Uralu, a mnie się wydawało, że i my, i konie, i kozacy z eskorty rozbijemy się na drzewach porastających dno przepaści. Lecz jamszczyk w ostatniej chwili ściągał lejce, strzelał krótkim batem i powóz skręcał, choć koła wisiały już nad urwiskiem. Gorszy niż przepaście był jednak kurz, który wzbijało w powietrze pięćdziesiąt powozów pędzących jeden za drugim. Wciskał się do oczu i zaklejał nozdrza, więc na etapy dojeżdżaliśmy wpółuduszeni. Opowiadałem, jak po całym dniu w drodze plułem błotem, resztę kurzu połykałem z pierogami, sybirską jajecznicą i serem, które za grosze sprzedawały dziewczyny z okolicznych ułusów. Wtedy padło pierwsze pytanie. – Czy próbowaliście uciekać? – Jeszcze nie. – A bunty? – Zdarzały się, choć sami katorżnicy zwykle gasili je w zarodku. No bo po co? Głośniej krzykniesz, a zaraz wszystkich otoczą żandarmi i pokłują bagnetami. Potem rozdzielą, obiją, zakują, zabiorą pieniądze, nie dadzą żyć. „Wyście honor sprzedali za franzole!” – warczeli buntownicy. – A co to ta franzola? Tak brzmiało trzecie pytanie. To ona je zadała. Zauważyłem, że ma wysoki głos z melodyjnym akcentem. – Bułka z pszennej mąki – odpowiedziałem. – Od niej wszystkich pokornych nazywano franzolistami. Łaskawie nie dopytywała, czy byłem jednym z nich. Czwarte pytanie dotyczyło cen po zachodniej i wschodniej stronie Uralu. Mogłem podać całą listę – ile za herbatę, za ogórki, za pieczoną kaczkę, za arbuzy, za sól, za szybką miłość na worku z owsem – i opowiadałem, jak z każdym etapem robiło się coraz taniej. Za to nikogo nie interesował strach, który dopadł mnie na przełęczy oznaczonej potężnym słupem z malunkiem dwugłowego orła i przybitą na szczycie deską. Po jednej stronie farba łuszczyła się z „Europy”, po drugiej z „Azji”. Mimo to odzyskałem zainteresowanie słuchaczy. Surowy detal lepiej na nich działał niż epigońska metafora. Dodałem więc jeszcze garść informacji o kopalniach złota nad Kołymą, o politycznych nastrojach w głębi imperium, o korupcji przeżerającej kastę urzędniczą, budującą swój dostatek na okradaniu tych, którzy nic nie mają. Ale to wystarczało tylko na chwilę. Znów zaczynali ziewać, rozglądać się, gadać między sobą. Kiedy opowiadałem, jak na Irtyszu napotkaliśmy barkę pełną syfilityków z przegniłymi nosami, ropiejącymi oczami, kikutami zamiast rąk, rozległy się nerwowe śmiechy. Nawet ona skrzywiła się z niesmakiem. To była inna publika niż ta, którą pamiętałem z młodości. Wychowana na powieściach w odcinkach, skupiona na tym, co przynosi rozrywkę albo zysk. Nie miało dla nich znaczenia, czy karmię ich prawdą, czy wyssanymi z palca historyjkami. Głodni byli sensacji bardziej niż literatury. Więc darowałem im patetyczną opowieść o tym, jak w zapamiętaniu czytałem Anhellego, a tubylcy wzięli mnie za szamana, którego dosiadły duchy. Przeskoczyłem parę miesięcy. Zacząłem od nowa. W JURCIE BYŁO CIASNO, na środku izby płonął ogień, więc gnietliśmy się wokół niego jak pisklęta i gadaliśmy. Temat był wciąż ten sam: ucieczka. Już nawet suszyliśmy chleb i pakowaliśmy worki, choć nie mieliśmy ani map, ani pomysłu, jak się przedrzeć przez skutą lodem Janę, przez zamarznięte bagna i szczyty, które chowały się przed nami w polarnej nocy. Jedno wiedzieliśmy na pewno: kolejnej zimy w Wierchojańsku nie przetrwamy. Nie w naszych cienkich kamaszach, nie w watowanych kurtkach, które przy pięćdziesięciu stopniach mrozu mogły co najwyżej przedłużyć agonię. Wystarczyło otworzyć obite skórami drzwi, postawić parę kroków na przekór burzy, żeby się zgubić w ciemności. Sam już nie wiedziałem, czy wychodzę za potrzebą, czy żeby się zabić. Szron natychmiast sklejał rzęsy, mroźny oddech paraliżował płuca, plwocina, zanim spadła na ziemię, była bryłką lodu, a twarz zmieniała się w spękaną lodową maskę, z której zwisały sople stężałego oddechu. Dopiero w marcu mrozy nieco zelżały, ucichł wiatr i co dzień, na chwilę, odwiedzało nas słońce. To wystarczyło, żeby nam przejaśniało w głowach, a plany ucieczki, które nie był planami, tylko naiwnymi rojeniami, wywiało na północ. Ale potem przemarznięty kozak przywiózł z Jakucka wieść: car nie żyje. Pierwsza bańka z nitrogliceryną wybuchła pod karetą. Eksplozja uszkodziła podwozie, raniła przechodniów, lecz imperatorowi nic się nie stało. Aleksander wysiadł z powozu, podszedł do zamachowca i jak dobry, wyrozumiały ojciec pogroził mu palcem. Przeżył już sześć zamachów. Przywykł, więc na próżno kozacy z obstawy błagali, żeby się cofnął. Druga bańka zabiła na miejscu dwóch spośród nich i wygięła słup latarni na Newskim Prospekcie. Car konał tuż obok swojego zabójcy. Nazywał się Hryniewiecki. Polak, ale nazwisko nic mi nie mówiło. Moim towarzyszom też nic, choć jak oni należał do Narodnej Woli i jak oni wierzył, że zabije cara, zaś kolejny ze strachu nada Rosji konstytucję. Na razie jednak następca Aleksandra zażądał od katorżników przysięgi na wierność, a my odmówiliśmy. Potem urządziliśmy staremu carowi taką stypę, że po kolejnym toaście jeden z naszych padł na nary i już się nie obudził. Do dziś stoją mi w oczach jego nagie, zszarzałe zwłoki. Stłoczyliśmy się wokół nich i świeciliśmy lampami, żeby felczer mógł je pokroić i upewnić się, że to nie myśmy go udusili, tylko wymiociny, które zalały mu płuca. Ale i tak nam nie uwierzyli. Cała osada miała nas za morderców. Ponoć zabiliśmy ze strachu, żeby stary zesłaniec nie zdradził naszych sekretnych planów. Tylko że planów wciąż nie było. Teraz jednak musiały powstać, i to zanim wiosna osuszy drogi, a z Jakucka wyruszy karna ekspedycja, żeby zrobić porządek z buntownikami. Kiedy w maju ze szklanym hałasem spiętrzone kry ruszyły w dół rzek, byliśmy gotowi. Wyznaczyliśmy trasę wzdłuż Bytantaju, ku jego źródłom. Stamtąd chcieliśmy ruszyć nad Lenę, skąd przemytnicy wódki mieli nas zabrać do Irkucka. Kupiliśmy konia, żeby niósł nasze zapasy. Zrobiliśmy też maski z końskiego włosia dla ochrony przed chmurami komarów, co wisiały nad bagnami. Nie mieliśmy kompasu, a zamiast map szkice, na których próbowałem odtworzyć szlaki wędrówek Jakutów. Wyruszyliśmy rankiem w pięciu i natychmiast zaczęły się problemy. Koń nie miał ochoty zejść do rzeki po stromym brzegu. Stawał dęba, zrzucał juki, więc musieliśmy iść okrężną drogą. Ale to nie miało znaczenia. Kilkanaście wiorst więcej czy mniej, kiedy ma się ich do przejścia dwa tysiące. Słuchacze wracali na swoje krzesła z kieliszkami portwajnu, ale do końca mojej opowieści nie podnosili ich do ust. To nie było trudne. Łapałem ich za gardła i ciągnąłem na bagna. Karmiłem szczegółami, które nie zostawiały miejsca na ich własne myśli. Zapach płonących w ognisku sosnowych gałęzi, trzepot skrzydeł kuropatw we wnykach zastawianych przez myśliwych, blady ślad ścieżki w tundrze, miękkość bagiennych mchów pod podeszwami, smak sucharów moczonych w herbacie i suszonej ryby, którą przeżuwaliśmy w rytm kroków. Ale tak naprawdę zależało mi już tylko na niej. Chciałem uwagi, chciałem wymusić współczucie, więc patrzyłem jej w oczy, jakby wokół nie było więcej publiczności. Zmuszałem, żeby z każdym przebytym kilometrem rosła w niej nadzieja, żeby przeżywała razem ze mną strach, gdy nocą uciekł nasz koń, i rozpacz, kiedy po tygodniu tułaczki zobaczyliśmy na horyzoncie połyskujący krzyż nad cerkwią. Przez chwilę łudziliśmy się, że czas nas oszukał, że jesteśmy w drodze znacznie dłużej niż tydzień i przed nami majaczy już Irkuck. Ale myliliśmy się. Zatoczyliśmy krąg. Znów byliśmy w Wierchojańsku. ODCZEKAŁA, AŻ WYGAŚNIE SZLOCH, skończy się poklepywanie po ramionach, ściskanie rąk. Potem zadała pytanie, a mnie w żołądku skurczyło się coś żywego. – A jak tam się żyje kobietom? Miałem gotową odpowiedź, ale nie mogła jej się spodobać. W milczeniu szukałem takiej, która lepiej pasuje do salonowej konwersacji. – Pytam o żony, które jadą za mężami – dopytywała. – Albo narzeczone. Sięgnąłem po szklankę, upiłem zbyt gwałtownie, woda polała mi się po brodzie. – Bardzo przepraszam. – To ja przepraszam. Pewnie sprawiłam panu przykrość. Wytarłem się mało elegancko, rękawem, na chwilę zapomniałem o manierach. Wszystko we mnie mówiło tym samym głosem: kłam. Jeśli nie chcesz sprawić, że już zawsze będzie przed tobą uciekała, nie wolno ci opowiadać o tym, co widziałeś. – Dlaczego tak to panią interesuje? Musiała wyczuć złość w moim głosie. Spojrzała na mnie, a ja nie wiedziałem: z wyrzutem, wstydem czy rozczarowaniem. – To pewnie trudne, kiedy ludzie pytają o tak krępujące... – Nie, dlaczego – przerwałem jej. – To poświęcenie z ich strony, ogromne poświęcenie. Rezygnują ze wszystkiego, czego mogłyby oczekiwać jako żony, matki. – Chyba wiedzą, co robią? – Tak, zapewne wiedzą. Próbowałem omijać jej oczy, przypatrywałem się szyi, ramionom, które wcale nie przechylały się w jedną stronę, znów gapiłem się na jej pierścionek. – Zatem to ma sens, że jadą? „Tak” nie przeszło mi przez usta, więc skinąłem głową. – Pani mi wybaczy, że patrzę na to z własnej, egoistycznej perspektywy. Ale tam samotnemu mężczyźnie trudno jest przetrwać. Nie chodzi tylko o głód, choroby i wyczerpanie. Gorzej, że nie ma powodu, żeby dalej walczyć. Nie ma o kogo. – O siebie. – Siebie? Mija rok, dwa i z człowieka zostaje skorupa, która tylko z przyzwyczajenia czepia się życia. Zapewniam, niewarta starania. Głos mi drżał, owszem, ale nie ze wzruszenia, lecz ze wstydu. Mówiłem to, co, jak sądziłem, chciała usłyszeć, choć bałem się, że wyczytała między słowami całą resztę. – Przepraszam na chwilę. Odszedłem na bok, żeby przyjąć jeszcze jedno zaproszenie na kolację, bo przecież w salonie profesora A. i hrabiny Z. też chcieli posłuchać męczennika, który opowiada jak Karol May i nic przy tym nie zmyśla. Kiedy się odwróciłem, już jej nie było. „JEANETTE” JESIENIĄ MIASTO ZSZARZAŁO, za to nabrało konturów. Zwłaszcza kiedy wsunąłem na nos szkła oprawione w druciane ramki. Wyostrzyły się również twarze, poprzyklejały się do nich tytuły i nazwiska. Ja też zyskałem jakąś twarz i miejsce w świecie, skoro dłoń ściskał mi Reymont, Żeromski pił ze mną wino u Lessisza, a jakiś dureń przysłał mi sekundantów w idiotycznej sprawie. Jej detale pominę, bo zupełnie nie ma związku z historią, którą chcę, którą muszę opowiedzieć. Znacznie ważniejsze okazało się zaproszenie do komitetu, który miał stawiać pomnik Mickiewiczowi. Sienkiewicz mi je przysłał. – Świeża krew – powtarzał. – Świeże spojrzenie. Tego właśnie potrzebujemy. Imponowało mi towarzystwo tytułów, sławy i wielkich pieniędzy. Ocierając się o nie, sam, tak mi się przynajmniej zdawało, nabierałem wartości. Wciąż zapraszano mnie na kolacje, na których odgrywałem naraz bohatera i wirtuoza. Gdybym był Modrzejewską, publiczność wyprzęgałaby konie, żeby ciągnąć mój powóz. Ale nie byłem. Miałem jednak wiele okazji do ćwiczeń, więc w zamian za moje historie dostawałem coraz godziwsze porcje podziwu i litości. Również gotówki, jeśli kolacja kończyła się dyskretną kwestą. W połowie grudnia przyszło kolejne zaproszenie. Zawiązałem pod szyją krawat i zarzuciłem na kark znoszony kożuch, bo przecież nie wypadało ofierze nosić się z pańska. Na ulicy spojrzałem w górę, żeby się przyjrzeć ciężkim chmurom zwiastującym deszcz. Ale w Warszawie nie należy zadzierać głowy. Łatwo się poślizgnąć albo potknąć o żebraków. Ja przewróciłem starą kobietę sprzedającą pomarańcze z kosza przewieszonego przez łokieć. Owoce potoczyły się po trotuarze, do rynsztoka, koła powozów rozgniatały je albo pchały pod kopyta koni. Podniosłem jedną, paznokciami zdarłem skórę. Lepki sok spłynął po palcach. Całą włożyłem do ust. Była kwaśna, ale i tak wziąłem jeszcze jedną, zapłaciłem za tuzin, poszedłem dalej, żeby wyprzedawać swoje życie w odcinkach. KOLEJNY ZACZYNAŁ SIĘ OD LISTU, który przywiózł do Wierchojańska jakucki myśliwy. Koperta była zaadresowana łacińskimi literami. Nasze policmajstry czytały tylko cyrylicę, i to bez biegłości, więc oddali ją katorżnikom. Tylko jeden z naszych zrozumiał, co tam napisano. Miał na imię Leon. Nie lubiłem go. Diabli wiedzą, skąd brał pieniądze, żeby wynajmować dwa pokoje w domku osadnika, kiedy my gnieździliśmy się w jurcie podsypanej końskim nawozem. Wciąż czytał książki, którymi nie chciał się dzielić, a kiedy je odkładał, zadzierał wysoko swój garbaty nos. Na wszystko miał system i metodę: skąd wziąć w Rosji klasę robotniczą, żeby było kim robić rewolucję, na asymilację Żydów, wyzwolenie żon od mężów i osuszenie Morza Gnoju, wokół którego wyrósł Wierchojańsk, wszystkiego trzydzieści sześć drewnianych chat i drugie tyle jurt. W Boga nie wierzył, za to w swoje racje bez cienia wątpliwości, więc porozumiewał się z nami tylko za pomocą sarkastycznych uwag i docinków. Nie raz musiałem go siłą wyprowadzać z jurty, żeby uniknąć bitki. Ale ze swoją znajomością angielskiego stał się niezbędny najpierw dla wierchojańskiego isprawnika, a potem dla nas. List miał dotrzeć do amerykańskiego ambasadora w Petersburgu. Tylko tyle odczytał Leon, chociaż nad świecą zmiękczył pieczęć, rozkleił kopertę i zajrzał do środka. – Pisane szyfrem – zawyrokował i kazał isprawnikowi, zruszczonemu Polakowi Kaczorowskiemu, pokazać raport, który myśliwy przywiózł razem z pismem. „We wsi zjawili się rozbitkowie. Twierdzą, że są Amerykanami”. Isprawnik podrapał się w głowę. Jego wszy przeczuwały, że nadciągają kłopoty. Kilka dni później do Wierchojańska, we trzech, dotarli Amerykanie. Obdarci, poodmrażani, ale zadowoleni z siebie i świetnie uzbrojeni. Mniejsza o ich rewolwery Smith & Wesson i odtylcowe strzelby Winchestera, które jakuccy myśliwi widzieli pierwszy raz w życiu. Znacznie groźniejsze okazały się dziesięciodolarówki. Wywołały w Wierchojańsku gorączkę złota. Każdy chciał rozbitków, nakarmić, sprzedać im wódkę z przemytu, amulety z wydłubanej ze zmarzliny kości mamuta, obszyć w futra, a nawet odstąpić żonę. Ceny w mieście z dnia na dzień wzrosły dziesięciokrotnie. Amerykanie zaś płacili, ile im kazano. Ukrócił to dopiero ich dowódca George Melville, który ustalił z isprawnikiem, że teraz za wszystko wystawiać będą weksle. Władze wykupią je od miejscowych za gotówkę zdeponowaną przez Amerykanów. A co się stanie z resztą pieniędzy? Nikt nie śmiał pytać. MELVILLE, ŁYSY OLBRZYM wykrzykujący tubalnym głosem rozkazy i obelgi, został w Wierchojańsku tylko jedną noc. Spieszył się do Jakucka, liczył, że zorganizuje tam wyprawę i wyruszy w poszukiwaniu pozostałych rozbitków. Tej nocy opowiedział Leonowi, jak znalazł się w Wierchojańsku. Jego historia zaczynała się ładnych parę lat wcześniej w turyńskiej Gocie, gdzie słynny geograf August Petermann dawał upust obsesji zamalowywania na mapach ostatnich białych plam. Jeśli brakowało mu szkiców i relacji podróżników, sam zmieniał się w Boga Ojca i śmiałymi kreskami rozdzielał lądy i morza. Nawet tam, gdzie nikt jeszcze nie dotarł, rok trwa jeden dzień i jedną noc, a wszystkie drogi wiodą na południe. Biegun północny. Za cel godny wszelkich pieniędzy uznał go wydawca nowojorskiej gazety James Gordon Bennett junior, który odwiedził geografa w roku 1877. To nic, że jak dotąd biegun połykał okręty wraz z załogami. Przecież nie ma lepszych bohaterów niż ci, którzy wędrują po trupach poprzedników. Tylko trzeba się spieszyć, trwa wyścig, na północ próbują się przedrzeć Brytyjczycy, Norwegowie, Rosjanie, Niemcy, Belgowie, nawet Włosi. Każdy naród, zwłaszcza świeżej daty, chce jako pierwszy zatknąć tam swoją flagę. Kilka trupów to niewysoka cena za trwały zapis w historii. Ale Petermann zapewnił, że żadnych trupów nie będzie, a dotarcie na biegun to pestka, jeśli zna się drogę. On ją znał. Kiedyś sądził, że wyznacza ją Golfsztrom, bo ciepły prąd tworzy kanał przez zmrożony pierścień wokół otwartego morza na północnym krańcu ziemi. Ale kolejne ekspedycje grzęzły w lodzie. Żadna nie dotarła dalej niż do osiemdziesiątego równoleżnika. W końcu Petermann musiał przyznać, że na północ od Spitsbergenu Golfsztrom już nie działa. Ale jest przecież jeszcze Czarny Prąd, Kuro Siwo, który opływa wyspy japońskie. To on ogrzewa wody wokół bieguna i toruje drogę jego zdobywcom. GŁÓWNYM MECHANIKIEM wyprawy został jeden z najzdolniejszych młodych oficerów w całej flocie, opryskliwy brodacz George Melville. W San Francisco doglądał metamorfozy starego brytyjskiego okrętu, który przetrwał dwie wyprawy polarne, w obłą fortecę gotową na starcie z całą Arktyką. Kiedy remont się skończył, Bennett uparł się na nowy chrzest. „Pandora” zmieniła się w „Jeanette”. Starzy żeglarze ostrzegali, że zmiana nazwy źle wróży wyprawie. Ale chętnych do załogi nie brakowało. Załadowali psy, aparaty do odsalania wody, telefony Bella, ciemnię fotograficzną, burbona w rozsądnych ilościach, nawet sztuczne słońce, bo Tomasz Edison wysłał na „Jeanette” dynamomaszyny i lampy łukowe, żeby rozświetlały im noc polarną. 8 lipca 1879 roku okręt wypłynął z San Francisco i wziął kurs na północ. A już dwa miesiące później dryfował uwięziony między lodowymi płytami i ani kapitan George De Long, ani nawigator, ani nawet alaskańscy myśliwi, których zabrali na pokład, nie mieli pojęcia, dokąd płyną. Te dwa miesiące wystarczyły, żeby De Long przekonał się, jak bardzo Petermann się mylił. Nie było żadnej bramy przez arktyczną obręcz, nie było morza wokół bieguna. Otaczała go mroźna pustynia w nieustannym ruchu. Przez kolejne dwa lata wmarznięta w połać lodu „Jeanette” kluczyła wzdłuż wybrzeży Syberii. Melville i jego towarzysze puszczali latawce, grali w karty, polowali na niedźwiedzie, truli się ołowiem z konserw i nadawali nazwy skalistym wyspom napotkanym po drodze. Coraz częściej modlili się też w intencji swojego okrętu, bo na jego burty napierały ważące miliony ton bloki. Przypominały im stosy trupów, zamarzniętych ofiar jakichś prehistorycznych bitew. Kiedy lód odrobinę ustępował, łatali przecieki, a Melville cudem naprawiał wciąż psujące się pompy. Tylko z lampami od Edisona mu się nie udało. Za nic nie chciały świecić. Kapitan pozwalał od święta naruszać zapasy alkoholu, ale jego marynarze nigdy nie byli pijani. Nawet kiedy w Nowy Rok wymalowani jak portowe dziwki, w spódnicach z koców, wymachiwali owłosionymi nogami, tańcząc koślawego kankana. Wszystko zmieniło się 1 czerwca 1882 roku. Tego dnia lód uwolnił „Jeanette”. Jakby urodziła się na nowo. Spłynęła z kry jak z pochylni i zakołysała się w toni. Szybkie oględziny uspokoiły załogę – mimo wielomiesięcznych ataków spiętrzonego lodu poszycie nie było uszkodzone. Okręt wrócił do swojego kształtu, kadłub pozostawał szczelny. Wróciła też nadzieja, a Melville, korzystając ze słonecznej pogody, przeniósł na krę pudło aparatu. Czarny kadłub „Jeanette”, jej białe nadbudówki i reje obciążone koronkami sopli wyglądały szykownie w otoczeniu lodowej kruszonki na błękitnej toni. Następnego dnia Melville zamknął się pod pokładem. Wyciągał z kuwet pierwsze mokre odbitki, kiedy usłyszał jęk bólu i poczuł drżenie pod stopami. Nie pierwszy raz i nie ostatni „Jeanette” zmagała się z naporem kry. Dlatego nie przerwał pracy. Ale jęk był coraz głośniejszy, a dygot zmienił się w gwałtowną szarpaninę. Jeszcze jeden wstrząs i usłyszał tępy trzask. Spojrzał w górę. W purpurowym świetle zobaczył rysę ciągnącą się w poprzek sufitu. Wybiegł z ciemni, kilkoma susami pokonał schody i wypadł na pokład. „Jeanette” przemieniała się właśnie w morskie monstrum. Jej maszty kołysały się w pijanym tańcu, deski pokładu wyginały w coraz ostrzejsze łuki. Wyglądały jak żebra, które zaraz przebiją skórę. Melville przechylił się przez barierki. Lodowe płyty, które zwykle wynosiły okręt, tym razem powoli spychały go pod wodę. Jeszcze chwila i usłyszał tępe uderzenie. A potem chrzęst, jakby spotężniały odgłos ciała przedzierającego się przez suche chaszcze. To lodowe ostrze przebiło poszycie lewej burty. Przez wielką dziurę wdarła się woda. Zalewała maszynownie i przedziały z węglem. Melville nie miał już złudzeń: z taką ilością wody pompy sobie nie poradzą. „Jeanette” tonęła. Spojrzał na De Longa i skinął głową. To była jego odpowiedź na pytanie „czy to już?”. – Opuścić pokład! – krzyknął kapitan, a kolejne głosy poniosły jego rozkaz dalej, ponad chrzęstem łamiących się masztów i skowytem psów. Melville wiedział, że ta chwila kiedyś przyjdzie, był na nią przygotowany, tak jak pozostali członkowie załogi, trzydziestu trzech mężczyzn i psy. Zsunęli na lód pochylnie i trapy, spuścili po nich łodzie, beczki z żywnością, skrzynie leków, toboły z dziennikami pokładowymi. De Long jako ostatni zszedł na krę. Zanocowali w namiotach, które musieli przestawiać w środku nocy, bo pod obozowiskiem pojawiły się pęknięcia. Nad ranem wygramolili się z wilgotnych posłań i ujrzeli, jak „Jeanette” wynurza się gwałtownie spod pokruszonego lodu. A po chwili, z powalonym kominem i połamanymi masztami, zapada się pod wodę. RATUNKU SZUKALI w delcie Leny. Petermann na swojej mapie zaznaczył tam kilka miejscowości. Ale kartograf znów popełnił błąd. Nie było żadnych osiedli, tylko obozy myśliwych zwijane każdej jesieni. Do tego delta okazała się ruchomym labiryntem, którego nie sposób było nanieść na papier, bo każdej wiosny rzeka żłobiła nowe odnóża i ujścia. Ale żeby dotrzeć do delty, musieli przedzierać się przez spiętrzone kry porozdzielane połaciami otwartego morza. Ich wędrówka niewiele się różniła od wyprawy w wysokie góry po jęzorze lodowca. Tylko że nikt nie każe wspinaczom pchać pod górę ciężkich łodzi wraz z ładunkiem. Najpierw zbuntowały się psy. Po dwóch latach na pokładzie odzwyczaiły się od uprzęży. Zastrzelili najbardziej oporne. Innych nie było. Kiedy zabili ostatnie, zaczęli buntować się ludzie. Ale z buntem łatwiej sobie poradzić niż z wilgocią, chorobami, odmrożeniami i kiszkami na twardo zapchanymi pemikanem. Ostatkiem sił dociągnęli łodzie do krawędzi lodu i spuścili je na otwarte wody. W największym kutrze płynął De Long i dwunastu marynarzy. Dowódcą szalupy, do której wsiadło siedmiu rozbitków, był jego pierwszy zastępca Charles Chip. Łodzią wielorybniczą z dziesięcioma mężczyznami na pokładzie sterował Melville. Na mapie Petermanna wyznaczyli punkt, w którym mieli się spotkać. Wkrótce rozdzieliła ich burza. KIEDY MELVILLE PORZUCIŁ swoją łódź, a ja zacząłem opowiadać, jak ruszył w górę rzeki po pomoc, dostrzegłem Marię. Nie wiem, dlaczego dopiero wtedy. Może się spóźniła, może w żałobnej, popielatej sukni zlała się z brudnym światłem, które wpadało przez okna, może celowo kryła się przede mną? Przyglądałem się jej, próbując jednocześnie trzymać się wątku. Tyle razy powtarzałem moją opowieść, że zmieniła się w taśmę z pianoli. Wystarczyło nakręcić mechanizm i słowa same płynęły z ust. Melville akurat spotkał dwóch ocalonych marynarzy z łodzi De Longa, kiedy gdzieś nad stołem spotkały się nasze spojrzenia. Znów pierwszy spuściłem wzrok. Wcale nie ze wstydu. Chciałem przyjrzeć się jej palcom zaciśniętym na poręczy krzesła. Rozplotłem je wzrokiem jeden po drugim. Nie dostrzegłem pierścionka. Przypadek? Niemożliwe. Nikt nie pozbywa się bez przyczyny dowodu własnego szczęścia. Ten drobny brak na jej serdecznym palcu potraktowałem jak zachętę. Więcej. Dźgnięcie, kuksaniec, sztych. Myślę, że tak się zaczyna każde uczucie. Od zaszyfrowanej w przypadkowym słowie albo geście wiadomości, że nie zostaniesz natychmiast odrzucony. Potem jeszcze wiele się wydarzy, będzie bolało. Ale taki ból nie zabija, nawet nie pozbawia przytomności. Ma za to swoją historię, więc można go oprawić w przyczyny i skutki, można opowiedzieć. MELVILLE WYWIÓZŁ ROZBITKÓW do Jakucka. Wrócił po dwóch tygodniach. Isprawnik dwoił się i troił, żeby mu dogodzić, ale trudno było wszystko wytłumaczyć rękami. Dlatego cały czas miał przy sobie Leona, nawet w czasie kolacji, którą urządził na cześć gościa z Ameryki. To był cud: zesłaniec przy jednym stole ze swoim nadzorcą, jedzący pieczeń z jego talerzy, pijący wino z jego kieliszków, wygłaszający impertynenckie uwagi, które najważniejszy czynownik w całym okręgu musiał łykać jak tuczona gęś. Nie miał wyjścia: chciał dobrze wypaść przed Melville’em, więc kiedy Amerykanin postanowił poznać zesłańców, Kaczorowski musiał zacisnąć zęby i zgodzić się na spotkanie. Nie pamiętam, czy pomysł podsunął sam Melville, czy wpadł na niego Leon, słuchając jego opowieści. „To się może udać” – uczepiliśmy się tej myśli jak pijani. Skoro oni jesienią przedarli się wzdłuż Leny aż na wysokość Wierchojańska, nam wiosną powinno pójść łatwiej. Jakieś sześćset wiorst po rzekach, a potem... – Jeśli będziecie się trzymać blisko brzegu, jeśli unikniecie sztormów... – Melville był ostrożny, ale my pomijaliśmy jego wątpliwości. Był naszym mesjaszem, na mapach Petermanna rysował nam drogę do raju, który nazywał się Alaska. Błogosławiliśmy cara Aleksandra, że sprzedał go Amerykanom. Kiedy George Melville wrócił do domu, został wielkim reformatorem amerykańskiej floty. Nam wystarczyły szkice szalupy, które dla nas przygotował. Jego sternik rozrysował szczegóły: kil, żebra, wiosła, ster. Nauczył nas, jak zbudować przyrządy nawigacyjne, jak z ich pomocą ocenić nasze położenie, ale też jak z suszonego mięsa zmieszanego z łojem robić bochny pemikanu i zabezpieczać je przed wodą w lutowanych konserwach. Melville skończył kompletować ekspedycję ratunkową i po własnych śladach wyruszył szukać De Longa. W tym samym czasie zaczęliśmy przygotowania do naszej ucieczki. Wtajemniczyliśmy dwóch skopców, którzy wykastrowawszy się wzajemnie, zasłużyli sobie na archanielski status w niebie. Nam to w niczym nie wadziło, bo brak przyrodzenia i jąder nie wpłynął na jakość ich ciesielskiej roboty. Przyłączyli się do nas, licząc, że spotkają braci w wierze, którzy uszli przed pogromami do Ameryki. Mieli warsztat na drugim brzegu Jany. Tam z drewna, które kupowaliśmy u Jakutów, rzekomo na obserwatorium meteorologiczne, budowali łódź. Nie spieszyliśmy się, więc udało się uśpić czujność policmajstrów. Gorzej było z amerykańskimi reporterami, którzy zjawili się w Wierchojańsku, żeby relacjonować ratunkową wyprawę Melville’a. – Uważajcie na tych durni – ostrzegał nas przed wyruszeniem. – Dla rozgłosu i nakładu oczernią własnego ojca. Nam wydawali się niegroźni. Próbowali uczyć się jakuckich tańców, pożerali stroganinę zdziwieni, że można się nie zatruć surową, zmrożoną w sopel rybą. Ale przez nieostrożność poczęstowaliśmy ich też naszym pemikanem. – Po co wam on? – dopytywali. – To przecież pokarm podróżników. Całe szczęście wrócił Melville i skupił na sobie całą uwagę dziennikarzy. Odnalazł ciała De Longa i jego ludzi rozrzucone wokół wygasłego ogniska. Pochował ich w jednej wielkiej trumnie na szczycie wzgórza. Wystarczająco wysoko, żeby powodzie nie podtopiły grobu i nie wypłukały zwłok. Znalazł też dziennik dowódcy. Kończyła go lista kolejnych zgonów. Umierając, nie wiedzieli, że zaledwie parę wiorst dzieli ich od najbliższej jurty jakuckich rybaków. SŁOŃCE OPUŚCIŁO SIĘ NISKO i przetaczało po nierównej, wyrzeźbionej w lodzie linii horyzontu. Dalej było już morze. Wysiadłem z czółna. Wyciągnąłem je głęboko na brzeg, tam gdzie nie sięgały fale, za to piętrzyły się bryły śniegu zmieszanego z czarnym żwirem. Powiało chłodem, więc mocniej opatuliłem się kuchlanką z zajęczych skórek, zacisnąłem pas i wcisnąłem na uszy futrzaną czapę. Wyspa była niewielka, na trzysta metrów szeroka, długa na półtora kilometra. Jedno z wypiętrzeń, które zmieniły deltę Jany w labirynt potoków. Ten labirynt wchłonął nas przed tygodniem i nie chciał wypuścić. Wyjąłem z łodzi dubeltówkę i kosz. Dno wyłożyłem mchem. Ruszyłem pod górę. Droga na szczyt wzniesienia, które zajmowało większą część wyspy, zajęła mi nie dłużej niż dziesięć minut. Doszedłbym i w pięć, lecz zimny wiatr przyginał mnie do ziemi. Ale nawet jego gwizd nie był w stanie zagłuszyć pisków i niespokojnych gwizdów dobiegających ze wzgórza. To były mewy. Cała kolonia, tysiące gniazd uplecionych na ziemi z traw i gałązek. Rozlokowane były w przedziwnym porządku. Najsilniejsze ptaki zajmowały miejsca najwyższe i najsuchsze, bo nie docierały tam rozbryzgi fal. Pozostałe rozlokowały się pomiędzy bajorami mętnej wody, wzdłuż wąskich, wydeptanych uliczek, po których wędrowali, przestępując z nogi na nogę, ptasi strażnicy. Ale większość mew siedziała na gniazdach. Lepiej zorganizowanego miasta nie było w całej Syberii. I lepiej bronionego, bo kiedy zacząłem wybierać jaja, przebudzone ptaki rzuciły się na mnie z dzikim wrzaskiem. Spadały na ramiona, pikowały w głowę, ich dzioby i szpony próbowały się przedrzeć przez grubą czapę i dobrać się do mojego czerepu. Uciekałem, depcząc gniazda, co rozwścieczyło je jeszcze bardziej. Poczułem krew na policzkach, więc strzeliłem na postrach, ale zanim opadł dym, mewy znów kłębiły się nade mną i co chwilę przypuszczały atak. Chwyciłem dubeltówkę za lufę i zacząłem się nią oganiać jak pałką. Dopadłem łodzi. Nie mogłem jednak uciec, bo choć próbowałem zwodować moją łupinę, fale z powrotem wyrzucały ją na brzeg. Wtedy z grubej i gęstej mgły wyłonił się myśliwy. Jakut albo Jukagir, nie wiedziałem. Mówił coś do mnie, ale wtedy nie rozumiałem jeszcze języka tubylców. Jednocześnie mierzył do mnie z łuku i się kłaniał. Potem pomógł mi zepchnąć łódkę na wodę. Nawet nie zauważyłem, kiedy mnie rozbroił. I przy tym wciąż zginał się wpół. Holował czółno na linie w stronę naszego obozu. Musiałem ostro wiosłować, żeby nie wywróciły go fale, więc nie mogłem się przyglądać, co się dzieje na brzegu. Gdy w końcu dno zaszurało o kamienie i wyskoczyłem na plażę, było już za późno, żeby uciekać. Zresztą dokąd? Sam? Przez pola kry, które przykryły szczelnie koryto rzeki i dzieliły mnie od jej ujścia? Przez morze, które pochłonęło „Jeanette” i dobry tuzin innych okrętów w zastawione na nie lodowe pułapki? Wyglądali jak cienie rzucane przez magiczną lampę. Olbrzymy w futrzanych czapach, z karabinami i łukami w rękach, zakradające się w stronę naszej łodzi i obozu, który rozbiliśmy wokół niej. Krzyknąłem, ale nie zdało się to na nic. Dwudziestu tubylców pod dowództwem isprawnika i jego kozaków otoczyło naszych i odebrało im strzelby. Byli zbyt osłabieni, żeby się bronić. – CZY ZECHCIAŁABY PANI przyjąć zaproszenie... Spodziewałem się odmowy. To było z mojej strony zbyt niespodziewane, zbyt śmiałe, Maria miała prawo potraktować mnie jak impertynenta. Ale przez ostatni kwadrans opowiadałem o naszej nieszczęsnej ucieczce, a jednocześnie w mojej głowie Warszawa skurczyła się do kilku miejsc, w których ustawiałem dwie wycięte z kartonu figurki. Ona i ja w cukierni Lourse’a w Europejskim, pijalni wód w Ogrodzie Saskim, Salach Redutowych w operze, gdzie co środę odbywały się koncerty dla członków Towarzystwa Muzycznego. Wyciągałbym głowę jak pies, żeby wyłowić zapach jej perfum w tłumie wypełniającym foyer. Potem w niedzielę po mszy zabrałbym ją konnym tramwajem do Wilanowa na spacer wśród opatulonych w słomę róż. A w Wigilię... Podała mi dłoń, jak dobremu znajomemu. Zapamiętałem melodię jej głosu, ale tylko strzępy słów. – Nie jestem pewna, czy to wypada. – W tak wyjątkowy dzień? – Może zechce pan do nas wstąpić chwilę wcześniej? – Nie chciałbym przeszkadzać. – Przy stole znajdzie się miejsce dla wędrowca. Wyjęła kajet, zapisała adres ołówkiem, wydarła kartkę i włożyła mi w dłoń. – Więc do zobaczenia. – KNUT? – To rodzaj bicza. Cztery skręcone rzemienie z wplecionymi kawałkami żelaza na krótkim trzonku. Jedno uderzenie wystarczy, żeby pozbawić przytomności, dwa, żeby zabić, a ja za próbę ucieczki miałem dostać pięć. – Więc jakim cudem... – Przeżyłem? Miałem szczęście. Siedzieliśmy z jej matką we troje przy wielkim stole. Chwaliłem barszcz i kapustę z borowikami, pochłaniałem kutię, której nie kosztowałem od ponad dwudziestu lat. Maria zadawała pytania, słuchała odpowiedzi, nawet uważnie, skoro była w stanie je przytomnie skomentować. Ale ja wciąż miałem wrażenie, że to nie są te pytania ani te odpowiedzi. Być może onieśmielała ją obecność matki, którą z letargu budziła każda chwila milczenia. Paplała wtedy o śmierci nieszczęsnej Sissi, zabitej przez włoskiego anarchistę pilnikiem do paznokci, i o ruchomych obrazach braci Lumière, które oglądały w cyrku Cinisellego. Gadała chyba nie po to, żeby zapełnić ciszę, ale żeby w tej ciszy między mną i Marią nie pojawiło się coś nieodwracalnego. Żeby nie padły jakieś zakazane słowa. – Więc jak wygląda szczęście na Syberii? – W zasięgu tysiąca wiorst nie było kata, który mógł wymierzyć karę. Proszę się nie śmiać, to nie koniec. W zamian wywieziono mnie jeszcze bardziej na północ. Spędziłem tam dwanaście lat. – Wśród Jakutów? – Widzę, że pani trochę już o mnie wie. – Czytałam pańską książkę. – No cóż, zyskała w Petersburgu pewien rozgłos, a mnie przyniosła ułaskawienie i wolność. Więc gdyby nie Jakuci, nie byłoby mnie tutaj. PO KOLACJI WYSZLIŚMY na zmrożone miasto. Śnieg zrobił w Warszawie wszystko, czego nie zrobili Bóg, car ani żaden inny duch dziejów. Pojednał równą warstwą bogatych i biednych, Rosjan i Polaków, Polaków i Żydów – nie tylko na ulicach, ale i na cmentarzach, bo wszystkie nagrobki pozmieniał w białe kurhany. Zasypał szczeliny w bruku, a jeziorka i sadzawki zmienił w gładkie lodowiska. Przewracały się na nich, moczyły gacie i zbierały za to równo po dupach dzieciaki wszystkich stanów i wyznań. Na Krakowskim Przedmieściu nie trzeba było ślizgawki, żeby przechodnie tańczyli na oblodzonych trotuarach. Wysiedliśmy niemal wprost pod koła omnibusu. Woźnica krzyczał, nie słyszałem co. Nogi same nas niosły, otaczało szarzejące o zmroku, połyskujące świątecznymi iluminacjami miasto. Przez zaparowane okulary wyglądało jak własne widmo. Pod powiekami miałem cienką warstwę lodu, uszy zakleił śnieg, a myśli płynęły powoli jak w skutym strumieniu. To było dobre. Zimno studziło niepokój, który czułem, kiedy szła obok, trzymając mnie pod rękę. Przed nami stał kordon policji. Za nim gęsty tłum, orkiestra, a w środku, na postumencie, pomnik okutany w płótno. – Wie pani, że najchętniej jeszcze by go skrócili? – szepnąłem, wskazując statuę. – I przesunęli za jakieś drzewka, żeby mniej się rzucał w oczy. – Mój Boże, dlaczego? – Ze strachu. Tylko że moi czcigodni koledzy z komitetu budowy swój strach nazywają odpowiedzialnością. Liczyli, że Godebski nie zdąży z projektem, a potem, że Włosi nie zrobią odlewu na czas, więc sprawa się odwlecze, a pomnik odsłoni się po cichu, jakby to był pogrzeb samobójcy. – Nie rozumiem, przecież car pozwolił. – Oni mówią, że skoro Mikołaj jest skłonny poluzować kajdany, nie wolno go drażnić. Wierzą, że ratują naród przed rozlaniem niewinnej krwi, a siebie przed katorgą. – Szkoda, to miało być wielkie święto. – I byłoby. Ale zgodzili się na wszystko, czego życzyła sobie policja. Żadnych przemówień, pochodów, nawet ogłoszeń w gazetach. Kazali przed odsłonięciem wystawić zaproszenia i nikogo bez upoważnienia nie wpuszczać za kordon. Wyciągnąłem nasze bilety, przecisnęliśmy się między żandarmami. Podeszliśmy bliżej, jako członkowi komitetu należały mi się miejsca tuż przed cokołem. Ściskałem dłonie tych, których jeszcze przed chwilą nazywałem tchórzami. Wszystko dla niej. Liczyłem, że zamiast przybłędy z obciążoną hipoteką zobaczy we mnie kogoś, kto ma przed sobą jakąś przyszłość. Orkiestra zagrała poloneza z Halki, opadła zasłona, Mickiewicz nie zstąpił z cokołu, milczał tak jak my, jednocześnie dumni i zawstydzeni. Policjanci żądali, żeby się rozejść, więc rozchodziliśmy się posłusznie. Zamierzałem już odprowadzić Marię do domu, kiedy dostrzegłem, że wokół pomnika znów gęstnieje tłum. Inny niż ten z zaproszeniami. W czapkach zamiast kapeluszy, usmolony, ze śniadaniowymi manierkami w dłoniach. Robotników na polecenie policji zatrzymano w fabrykach, żeby odsłonięcie pomnika nie zmieniło się w masową demonstrację. Teraz szli rzeką wokół barierek i nie dawali się przegonić. – Nie zatrzymywać się, nie gapić! – krzyczeli żandarmi, ale tłum nie reagował. Po chwili wynurzył się z niego młody robotnik. Unieśli go na ramionach, a on wyciągnął z kieszeni kartkę i zaczął czytać. Mówił coś o duchu, który nas karmi, o nieśmiertelności słów i zmartwychwstaniu narodów. Słowa były ciężkie, sensu w nich niewiele, za to melodia mąciła umysły i chwytała za serca. W powietrzu było mdło od patosu i gęsto od gniewu. Miałem pewność, że zaraz zaczną się zamieszki. Chciałem przebić się przez tłum na Trębacką, pociągnąłem za sobą Marię. Wtedy poczułem, że nagle się zatrzymała. Odwróciłem się do niej. Patrzyła przed siebie, z jej oczu wyczytałem ciekawość i zaskoczenie. Podążyłem za jej spojrzeniem. Zobaczyłem tylko zaporę z gęsto stłoczonych pleców. A potem jego. Stał odwrócony w naszą stronę, w kaszkiecie zaciągniętym na czoło i z twarzą ukrytą w kołnierzu szarej kurtki. Nieznacznie uniósł czapkę. Odpowiedziałem skinieniem, ale to nie ze mną się witał. Maria z opóźnieniem pochyliła głowę. To było tylko drgnienie, ale musiał to zauważyć. Kiedy się uśmiechnął, ona mocniej zacisnęła dłoń na moim ramieniu. – Chodźmy już – poprosiła. – Znasz go? – zapytałem. – Kiedyś, nawet całkiem dobrze. TEŻ GO ZNAŁEM. TOWARZYSZ WIKTOR. Józef Klemens Piłsudski. Ziuk. Zaraz po Nowym Roku wpadł bez zapowiedzi do mojej kawalerskiej kwatery. – Udało się, całkiem zgrabnie nam się udało! Był w doskonałym nastroju, zresztą nawet na pogrzebie trudno byłoby znaleźć na jego twarzy oznaki żałoby. – Tchórzliwe dziady myślały, że dadzą radę po cichutku, ale pokazaliśmy im, kto ma w Warszawie rząd dusz! Oczy mu świeciły spod grubych zrośniętych brwi i ciągle się śmiały. A już najbardziej, kiedy żartował, a żartował ciągle, choć czasami trudno było zrozumieć jego dowcipy, bo zaczynał się śmiać, zanim je dociągnął do pointy. Ale po powrocie z Londynu, z kongresu II Międzynarodówki, przynajmniej nie śmiał się na czarno. Wyrobili mu tam porcelanowe zęby w miejsce tych, które wybiła kolba strażnika w irkuckim więzieniu. Zdjął kaszkiet, przeczesał się po wygolonej na jeża czarnej czuprynie i rozsiadł w moim fotelu, jakby od tej pory miał należeć tylko do niego. Opowiadając, drapał się po brodzie wygolonej w tępy szpic. W końcu był w miarę bezpieczny, choć jeszcze niedawno, żeby nie wpaść w ręce policji, wieczorami wsiadał do pociągu, przesiadał się w środku nocy i wracał nad ranem do Wilna składać i drukować kolejny numer „Robotnika”. A potem jechał do Warszawy, do towarzyszy, na spotkania, po pieniądze, po wieści. Wciąż na nielegalnych papierach, z nielegalną miłością i pogonią na karku. Latem wszystko się zmieniło. Ożenił się z Piękną Panią, dla której z katolika przemalował się na lutra. Całkiem poważnie się przy tym narażał, bo choć Paproć Duża w guberni łomżyńskiej to nie Warszawa, na zapowiedziach pastor czytał niezakonspirowaną prawdę: Józe\n<a href="http://cyfroteka.pl/ebooki/AKAN__Powiesc_o_Bronislawie_Pilsudskim-ebookRO/p00625849i006" target="_blank" title="AKAN. Powieść o Bronisławie Piłsudskim [Paweł Goźliński] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE" > <img src="http://cyfroteka.pl/images/BRD.png" style="border:none;background:none transparent;box-shadow:none;-webkit-box-shadow:none;-webkit-border-radius:0;border-radius:0;" alt="AKAN. Powieść o Bronisławie Piłsudskim [Paweł Goźliński] - KLIKAJ I CZYTAJ ONLINE"/></a>


Metaliczny tekst w Photoshopie - tutorial | PSDTube - Photoshop Blog / grafika komputerowa / kursy / szkolenia / tutoriale\nMetaliczny tekst na kontrastowym tle będzie zawsze wyglądał dobrze. Mimo tego, że teraz panuje moda na płaskie ikony i brak cieniowania, warto przypomnieć sobie, w jaki sposób uzyskać efekt metalicznej powierzchni na tekście.\nW tym tutorialu pobawimy się trochę warstwami i postaramy się oszukać zmysły użytkownika, za pomocą cieni i odbić.\n1 Zrób nowy dokument o odpowiedniej wielkości. Swój chcę użyć jako tapetę, dlatego ustawiam rozdzielczość 1440 na 900 pikseli, by idealnie pasowała.\nTryb to RGB, a zagęszczenie pikseli to 72 piksele na cal. Wypełnij tło ciemnoszarym kolorem.\nZajrzyj na stronę http://www.brusheezy.com/patterns/ i wybierz sobie wzorek (pattern), który najbardziej Ci się podoba. Możesz też stworzyć własny wzorek.\n2 – Wczytanie wzorka jest proste, jeśli wiesz, gdzie znajduje się odpowiednia opcja. Najpierw zmień nazwę szarej warstwy na jakąś inną i następnie w stylach warstwy, wybierz Nałożenie wzorku. Teraz wejdź w edycję stylu warstwy i kliknij na strzałkę, która znajduje się tuż obok podglądu wzorku. Następnie kliknij na niewielkie koło zębate i z menu wybierz opcję wczytaj wzorki.\n3 – Wybierz plik wzorka, który pobrałeś ze strony i dopasuj jego wygląd za pomocą skali.\n4- Jeśli chcesz, możesz zmienić krycie warstwy lub ściemnić obraz. Aby skupić wzrok odbiorcy, możesz dodać jeszcze jedną warstwę.\nNad warstwą tła stwórz warstwę wypełnioną czernią i następnie dodaj do niej maskę warstwy. Wybierz czarny, duży i miękki pędzel i kliknij raz w maskę warstwy.\nJeśli wszystko poszło dobrze, powinieneś uzyskać intensywny efekt winiety. Na tym etapie uznałem, że nie będę więcej pracował nad tłem i je spłaszczyłem. W wielu rozwiązaniach lepiej będzie zachować je w osobnych warstwach, by potem je edytować.\n5 – Wybierz narzędzie tekst i wybierz odpowiednią czcionkę i jej rozmiar. Najlepiej sprawdzi się „pokaźna” czcionka, na której będzie dobrze widoczny efekt. Wybrałem LiliUPC, czcionka pogrubiona 419 pikseli, w białym kolorze. Efekt raczej nie będzie pasował do delikatnych czcionek, ale możesz z nimi eksperymentować.\n6 – Dodaj opcję „Dodaj cień” i wybierz wartość, która pasuje do Twojego obrazka. Wybrałem cień w odległości 20 pikseli, rozpiętości 12% i rozmiarze 8 pikseli. Powinieneś go dostosować do rozmiaru obrazka i wielkości czcionki.\n7 – Wybierz opcję nałożenie gradientu, wybierając kolory\nIch położenie zaznaczyłem poniżej.\nMoim zdaniem, bardzo dobrze prezentuje się gradient lustrzany. Możesz także eksperymentować z innymi kształtami gradientu. Bardzo przydatne są zestawy gotowych, metalicznych gradientów, które możesz pobrać bezpłatnie z sieci. Naśladują one różne metale, takie, jak stal, złoto czy miedź.\n8 – Późniejsze urozmaicenie menu jest bardzo proste – wystarczy kliknąć w warstwę, którą już stworzyliśmy i następnie skopiować jej styl i wkleić na kolejny tekst.\n9 – Bardzo dobrze prezentuje się połączenie delikatnej czcionki z druga, która jest grubsza\n10 – Eksperymentowanie z położeniem tekstu jest bardzo proste, bo warstwy, które nadają mu wygląd, są ze sobą połączone. Można dzięki temu uzyskać ciekawy efekt – poniżej widać, jak cień cienkiej czcionki wpływa pojawia się na czcionce, która jest poniżej.\nMyślę, że taki efekt uatrakcyjni każdą grafikę.\nJeśli podobają Ci się nasze tutoriale (albo przeciwnie, utknąłeś w jakimś miejscu i nie wiesz, co dalej), napisz to w komentarzu.\nTagi: efekt tekstu, efekty tekstowe, grafika tekstowa, tekst, tutorial photoshop


Transparentna żarówka E14 ledowa ciepła 4W Globo 10505 Lajtit.pl - Doradzamy. Oświetlamy\n» Transparentna żarówka E14 ledowa ciepła 4W Globo 10505\nKod EAN: 9007371362394\nTyp E14 to tak zwane żarówki o małym gwincie, które wybierane są między innymi do lampek stołowych i tych na biurko. W ostatnim czasie często widzimy je jednak nawet w sporych lampach wiszących ogrodowych i wewnętrznych.\nCiepła temperatura barwowa, jaką posiada ta żarówka, sprzyja spokojnemu relaksowi.\nKształt żarówki klasycznej jest ponadczasowy oraz wszędzie wygląda dobrze.\nMoc świecenia (lm) 380\nInformacje szkło złote i transparentne


Zielone światło dla zielonej energii - Super Express\nW Niemczech ogromne koszty, bo aż 20 miliardów euro rocznie, przestawiania się na zieloną energię ponosi społeczeństwo. Co wzmocni pozycję konkurencyjną niemieckiego przemysłu i szerzej biznesu. W Polsce jest odwrotnie, konsument jest pozornie chroniony, a polskie huty płacą za energię elektryczną wiele więcej niż niemieckie.O przyszłości polskiej energetyki mówi dr Jan Rączka, ekspert Forum Analiz Energetycznych.\nCzy dostawcę mogę zmienić jak operatora kablówki?\nNie, ponieważ rynek dostaw energii jest klasycznym monopolem. Operatorzy telefonii komórkowej czy kablówki mogą postawić swoje maszty czy położyć kable. Dystrybutor energii nie postawi swoich słupów energetycznych, bo to jest nierealne z przyczyn ekonomicznych, środowiskowych czy choćby krajobrazowych. Ale możemy zmienić sprzedawcę energii. Wtedy wypowiadamy umowę kompleksową i zawieramy dwie oddzielne: na dystrybucję i na sprzedaż energii.\nPrzeciętne polskie gospodarstwo wydaje 1500 złotych rocznie na prąd. Opłaca się zmieniać dostawcę?\nOszczędności mogą wynieść maksymalnie 10 procent, oczywiście zależy to od stopnia zużycia energii. Opłaca się na pewno dopasowywać taryfy do profilu zużycia, inwestować w energooszczędne instalacje, źródła światła i sprzęt AGD. Rynek jest konkurencyjny, więc jeśli gospodarstwo zużywa ponadprzeciętną ilość – np. ogrzewa mieszkanie prądem, podgrzewa wodę użytkową prądem, lub po prostu ma dużo urządzeń w domu – to zmiana dostawcy może przynieść szczególnie mocne korzyści. Rodziny mniej zamożne, które mają nieduże zużycie energii, ale jej koszty stanowią duży wydatek w budżecie domowy, mogą się zwrócić do gminy o dodatek energetyczny.\nTo co bardziej się opłaca?\nW perspektywie już nie tak odległej, dla gospodarki i społeczeństwa będą opłacalne instalacje odnawialnej energii. Rachunek ekonomiczny bierze pod uwagę postęp technologiczny, który spowoduje, że każda nowa generacja paneli słonecznych czy wiatraków będzie tańsza. Dodatkowo w przypadku zastępowania nowymi urządzeniami już zamontowanych paneli słonecznych lub wiatraków, koszty te będą pomniejszone o przygotowanie lokalizacji i podłączenie instalacji do sieci. W ostatnich 12 latach energia z paneli fotowoltaicznych potaniała 4-krotnie! Obecnie w Polsce jest wciąż 2-3 razy droższa od energii z bloków węglowych. Spodziewam się, że w połowie przyszłej dekady zarówno panele słoneczne jak i farmy wiatrowe będą skutecznie konkurowały z blokami węglowymi. Już teraz panele mogą być konkurencyjne, jeżeli wyprodukowana energia jest od razu zużywana na miejscu , np. w biurowcach albo hotelach wyposażonych w klimatyzację).\nIm szybciej, tym lepiej. Komuś się udało?\nNiemcy, Duńczycy są w trakcie transformacji energetycznej – z jednej strony mają już udział odnawialnych źródeł energii w koszyku energetycznym na poziomie ok. 40%. Z drugiej zaś – ponoszą wysokie koszty przebudowy systemu energetycznego. Zwłaszcza wysiłek naszych zachodnich sąsiadów jest imponujący – statystycznie na jedno gospodarstwo domowe w RFN wypada rocznie ok. 250 euro, przeznaczanego z własnej kieszeni na OZE.\nI jaki tego będzie efekt?\nZa kilkanaście lat ponad połowa energii może być dostarczana ze źródeł odnawialnych, a za kilkadziesiąt lat (ok. 2050 roku) udział OZE w Niemczech i Danii przekroczy 80%. Ceny hurtowe prądu w Niemczech, Danii, Szwecji są niższe niż w Polsce, a ceny dla odbiorców detalicznych z kolei wyższe. Czyli koszty przestawienia energetyki na alternatywne źródła są ponoszone przez społeczeństwo, za jego zgodą. Dzięki OZE przemysł niemiecki już teraz kupuje energię bardzo tanio, taniej niż przemysł w Polsce. Poprawia to jego konkurencyjność, choć głównym motorem konkurencyjności niemieckiego przemysłu jest raczej zaawansowana technologia niż niskie koszty. Poza tym największe koszty już zostały poniesione i energia nie tylko dla przemysłu, ale też dla gospodarstw domowych w Niemczech będzie bardzo taniała po 2025 roku. Z punktu widzenia gospodarstw domowych zmiany organizacji rynku energii idą w dobrym kierunku. Z jednej strony stawia się coraz mocniej na energooszczędność, co pozwala na obniżenie kosztów utrzymania mieszkania (np. oświetlenie LED, termomodernizacja) z drugiej zaś gospodarstwa domowe będą mogły uczestniczyć w programach zarządzania popytem, tzn. dzięki dostosowaniu swojego profilu zużycia do zmian w wytwarzaniu energii będą mogły kupować energię taniej. Kiedy będzie wietrzny dzień, to będzie można kupić tanio energię z farm wiatrowych, a kiedy będzie upalny dzień, to z paneli fotowoltaicznych. Oczywiście te transakcje będą dokonywały się automatycznie dzięki inteligentnym sieciom energetycznym i dedykowanym platformom transakcyjnym.\nPolskie elektrownie są mało efektywne. Ślimaczące się inwestycje nie są w stanie poprawić sytuacji w elektrowniach węglowych, czy elektrownia nuklearna w Polsce uratuje sytuację?\nNiezależnie od modelu finansowania budowy elektrowni tego typu, będzie ona gotowa dopiero za ok. 20 lat. A zainwestować musimy już teraz, i to miliardy. A w między czasie, potrzebne będą nowe zasoby energetyczne w ciągu 10 lat. Poza tym perspektywy są takie, że koszty będą rosły, a nie spadały. A nie wiemy, czy wtedy koszt tej energii nie będzie wzrastać ze względu na systematycznie zaostrzające się standardy bezpieczeństwa dla bloków jądrowych.\nTo jak nie atom, to może jednak węgiel?\nMimo, że ceny węgla spadły bardzo nisko, to nasze ceny hurtowe prądu są wysokie. Jeśli zastosujemy nawet najnowocześniejsze technologie, w postaci budowy bloków nadkrytycznych czy kogeneracji (wytwarzanie ciepła i prądu w elektrociepłowni), to nie jesteśmy pewni czy rachunek ekonomiczny będzie się zgadzał. Chociażby dlatego, że mogą wzrosnąć ceny uprawnień do emisji CO2. Obawiam się też, że obciążenie nowych bloków nadkrytycznych będzie nieduże, a one są rzeczywiście efektywne kiedy pracują z obciążeniem 70-80 procent przez ponad połowę czasu w roku. Ich żywotność jest planowana na ok. 30 lat, czyli powinny działać do 2050 roku i być opłacalne. Przez ten czas OZE, nawet bez wsparcia, będzie już konkurencyjne ok. 2025 roku, czyli będą systematycznie odbierać rynek blokom konwencjonalnym.\nCzyli nie ma innej drogi, niż ta przetarta przez Niemców i Duńczyków?\nW sierpniu mieliśmy pierwszy blackout, nazywany 20 stopniem zasilania. Były upały, stan wody w rzekach był niski, nie można było dostatecznie chłodzić bloków w elektrowniach, przegrzewały się kable, transportujące energię. W tym czasie obciążenie sieci wyniosło 22 GW mocy. W tym czasie Niemcy dostarczali 25 GW z samych ogniw fotowoltaicznych i to w czasie, kiedy była najbardziej potrzebna! Nie mówię, że nie ma innej drogi, ale po prostu polska energetyka musi się dywersyfikować, inaczej nie poradzimy sobie z rosnącym obciążeniem Krajowego Systemu Energetycznego w kolejne upalne lata.\nTo nie możemy kupować od sąsiadów, jak mają jej dużo i tanio.\nMożemy, mamy połączenie ze Szwecją i od grudnia z Litwą, która nie jest dużym producentem energii, ale też ma połączenie ze Skandynawią. Szwedzi produkują energię bardzo tanio, mają rozwiniętą sieć hydroelektrowni, zdarza się, że jest tańsza od naszej sześć razy. Problemem jest to, że połączenia mają ograniczoną przepustowość. Zimą szczyt energetyczny to 25 GW, w lato 22, a tą drogą możemy kupić niewiele ponad 1 GW (czyli ok. 4% zapotrzebowania). Ponadto naszą ambicją jest to, żeby być aktywnym graczem regionalnym w obszarze energii elektrycznej, czyli importować, jak my potrzebujemy, a eksportować, jak potrzebują sąsiedzi. Na razie tak się dzieje tylko w bardzo ograniczonym stopniu, na dzień dzisiejszy dużo więcej importujemy.\nA z pozostałymi sąsiadami?\nZ Białorusią i Ukrainą mamy połączenia, ale nieużywane, głównie z przyczyn technologicznych. Z kolei ciekawa sytuacja jest w przypadku Niemiec. Ich przemysł ma niedobór mocy na południu, a gros źródeł energii – zarówno konwencjonalnych jak też farm wiatrowych, jest na północy. Są momenty i to częste, kiedy niemiecka sieć energetyczna nie wytrzymuje obciążenia i prąd jest transportowany z północnych Niemiec do południowych Niemiec przez Polskę, Czechy i Austrię. Do tego jesteśmy zobowiązani międzynarodowymi umowami, co nie zmienia faktu, że poza obciążeniem sieci nie ma to dla nas żadnego efektu. To ma się zmienić w 2018 roku, wraz ze zmianą unijnych regulacji, powinniśmy łatwiej kupować prąd od Niemców.\nNie ma pracy dla osób po 50-tce, choć to bardzo cenni pracownicy\nPo Lidlu czas na Biedronkę. Można już kupić ubrania na trening HubStyle\nKrach dużego banku. Nie będzie pieniędzy na wypłaty 500 plus?\nOrange wyłącza kultową usługę. Na pewno wysyłałeś tak wiadomości w młodości\nGreta Thunberg była w Polskiej kopalni. Nie uwierzysz co zrobiła [GALERIA]


Gessler nalegała by TVN nie emitował tego odcinka Kuchennych Rewolucji. "Jest za ostry!" | Społeczeństwo Pikio\nPikio Społeczeństwo Gessler nalegała by TVN nie emitował tego odcinka Kuchennych Rewolucji. "Jest za ostry!"\nTVN miał bardzo trudny orzech do zgryzienia. Wszystko przez odcinek Kuchennych Rewolucji, który według samej Magdy Gessler jest zbyt ostry. Restauratorka prosiła, żeby go nie emitować!\nTVN w swoich programach szokował widzów już nie raz. Wiele scen, które normalnie nigdy nie trafiłyby do telewizji, można było obejrzeć na antenie tej stacji. Wystarczy wspomnieć chociażby pamiętny występ w Mam talent, gdzie uczestnik przyprowadził ze sobą świnię, która załatwiła swoje potrzeby fizjologiczne na samym środku sceny. Na szczęście tym razem nie było podobnych sytuacji. Chociaż Magda Gessler znalazła się w prawdziwym niebezpieczeństwie.\nTVN: Magda Gessler nie chciała emisji tego odcinka\nW momencie, kiedy słyszymy, że prowadzący nie chce emisji odcinka, od razu wiadome jest, że musiała mieć miejsce jakaś naprawdę mocna scena. Jednak Kuchenne Rewolucje przyzwyczaiły już nas do wulgaryzmów, rzucania talerzami, a nawet ludzkich łez. Pytanie więc brzmi, co takiego stało się tym razem w Łodzi.\nWedług informacji, jakie wyciekły do mediów, Magda Gessler miała zostać zaatakowana przez dwóch mężczyzn podczas kręcenia jednego z ujęć. Atakujący wyskoczyli do restauratorki z pięściami, ale na szczęście ochroniarz celebrytki zareagował szybko, w porę powstrzymując brutalny atak. Miejscowa policja zaprzecza, jakoby taka sytuacja miała miejsce. Jednak według informatora jest to zwyczajny blef. - Mężczyźni w wieku ok. 35-40 lat rzucili się na nią z pięściami. Na szczęście w porę zareagował ochroniarz pani Magdy, który odepchnął agresorów - informuje Express Ilustrowany. Według informatora szefostwo TVN-u bardzo długo zastanawiało się, czy wyemitować ten odcinek. Cała sytuacja miała miejsce tuż przed lokalem, gdzie dokonywana była rewolucja. Sama Magda Gessler silnie nalegała, aby ów epizod nie został wyemitowany, ale władze stacji ostatecznie stwierdziły, że odcinek się ukarze. DALSZA CZĘŚĆ TEKSTU POD GALERIĄ\n- Wiem z wiarygodnego źródła, że TVN długo się zastanawiał, czy wyemitować ten odcinek. Jest za ostry i sama Gessler bardzo nalegała, żeby odcinek nigdy się nie ukazał - zdradza informator. Właśnie dziś będzie miała miejsce premiera tego kontrowersyjnego odcinka. O godzinie 21:30 wszyscy będziemy mogli przekonać się, czy Magda Gessler faktycznie została zaatakowana w Łodzi. A może prawdę mówi policja, która twierdzi, że wezwanie było spowodowane zakłócaniem ciszy nocnej. Nie pozostaje nam nic, jak poczekać i obejrzeć, aby się przekonać.\nTVN Łódź kuchenne rewolucje magda gessler


Opryszczka wargowa w ciąży - Mama to wie!\nSchorzenie wirusowe skóry pod postacią opryszczki wargowej odczuwane jest jako przejściowy, ale nieprzyjemny stan zniekształcenia i swędzenie skóry w okolicach ust oraz czasami nosa. Co jednak dobrze jest wiedzieć na temat opryszczki wargowej podczas ciąży?\nWirusową opryszczką wargową zakażamy się drogą kropelkową poprzez kontakt z nosicielem choroby. Bo tylko ludzie mogą być źródłem zakażenia opryszczką. Powstanie i rozwój chorobowego defektu kosmetycznego skóry warunkuje wirus HSV1, ukryty w komórkach nerwowych żywiciela do końca jego życia. Bycie nosicielem wirusa nie jest jednoznaczne z wystąpieniem opryszczki wargowej. Można być nosicielem i nic o tym nie wiedzieć. Pierwszy epizod choroby może jednak mieć miejsce w każdym momencie.\nNiektóre medyczne szacunki przekonują, że nosicielami wirusa HSV1 może być niemal 90% ludzkiej populacji. Nie wiadomo, dlaczego jednak z objawami opryszczki ma do czynienia tylko pewna część zakażenia.\nWirus HSV1 uaktywnia się w chwilach osłabienia odporności organizmu. Bywa to czas zakaźnej choroby, czy infekcji. Przyczyną pojawienia się opryszczki wargowej może być też silny stres. Momentem osłabienia organizmu kobiecego jest również okres ciąży. Co oznacza dla kobiety i płodu opryszczka w ciąży?\nCzy opryszczka wargowa mamy jest dziedziczona przez dzieci? Jeżeli opryszczka wargowa wystąpiła, a kobieta była nosicielką wirusa HSV1 przed ciążą i objawy opryszczki pojawiają się na skutek reaktywacji wirusa, to mama może spać spokojnie. Wytworzyła przeciwciała odpornościowe wirusa HSV1 i nie istnieje ryzyko zakażenia płodu.\nNiestety, inaczej będzie kiedy pierwsze zakażenie organizmu wirusem nastąpiło gdy kobieta była w ciąży. Wtedy konsekwencje zdrowotne u dziecka mogą być poważne.\nPodjęcie profilaktycznej terapii przeciwwirusowej zdecydowanie redukuje ryzyko wystąpienia opryszczki. Bardzo ważna jest też profilaktyka, czyli przede wszystkim unikania kontaktu z wirusem, a jeśli przyszła mama jest już jego nosicielką, to powinna unikać sytuacji, które pomogą uaktywnianiu się opryszczki.\nJeśli opryszczka wargowa wystąpiła u ciężarnej kobiety tuż przed porodem, to zmiany chorobowe powinny zostać dokładnie zaklejone nieprzepuszczalnym opatrunkiem, a mama powinna myć dokładnie ręce, szczególnie przed jej kontaktem z noworodkiem. Jeśli pojawią się u kobiety w ciąży pęcherzyki opryszczki, powinna jak najszybciej zgłosić to lekarzowi.\nInną odmianą opryszczki jest choroba wywołana obecnością w organizmie wirusa HSV2. Jest to opryszczka genitalna, występująca na narządach płciowych i okolicach odbytu. Zakażenie wirusem HSV2 następuje poprzez kontakty seksualne.\nZgoda na publikację zdjęcia: znana-polozna.pl\n← „Odnaleźć się w nowej roli, czyli rzeczywistość poporodowa”\t„Przedłużająca się żółtaczka noworodkowa? To może być zespół Gilberta” →