II wojna światowa (Druhá světová válka) 2021 - Polski.wiki\nBlitzkrieg w Europie Zachodniej rozpoczął się 10 maja 1940 roku, kiedy niemiecki Wehrmacht na rozkaz Adolfa Hitlera przekroczył granice Belgii, Holandii i Luksemburga, a następnie ominął defensywną linię Maginota. Po szybkiej klęsce armii francuskiej wojska niemieckie wkroczyły do Paryża 14 czerwca. Francja poddała się 22 czerwca 1940 r., a wojska Hitlera stopniowo zajęły kraj. Związek Radziecki stał się jednym z aliantów II wojny światowej przeciwko osi Berlin-Rzym-Tokio po tym, jak Niemcy Hitlera rozpoczęły zakrojoną na szeroką skalę i niszczycielską operację Barbarossa 22 czerwca 1941 r. Początkowo Armia Czerwona musiała wycofać się do Moskwy. Po zaciekłych walkach, takich jak bitwa pod Stalingradem (jesień 1942 - zima 1943), wojska radzieckie zaczęły popychać Wehrmacht na zachód i 2 maja 1945 roku zdobyły Berlin. 7 lipca 1937 r. na moście Marco Polo w Pekinie doszło do incydentu. Pierwszy sekretarz generalny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, Józef Stalin, uruchomił żelazną kurtynę na kontynencie europejskim, która oddzieliła wolny świat zachodni i administrowane przez Sowietów państwa komunistyczne w Europie Wschodniej. Efektem ubocznym wojny był także wzrost żądań prawa do samostanowienia wśród narodów kontrolowanych przez mocarstwa kolonialne, co doprowadziło do przyspieszenia ruchów dekolonizacyjnych w Azji i Afryce. Pierwszy sekretarz generalny Komunistycznej Partii Związku Radzieckiego, Józef Stalin, uruchomił żelazną kurtynę na kontynencie europejskim, która oddzieliła wolny świat zachodni i administrowane przez Sowietów państwa komunistyczne w Europie Wschodniej. Efektem ubocznym wojny był także wzrost żądań prawa do samostanowienia wśród narodów kontrolowanych przez mocarstwa kolonialne, co doprowadziło do przyspieszenia ruchów dekolonizacyjnych w Azji i Afryce.\nPrzyczyny i preludium do wojny\nZdaniem wielu historyków, przyczyną drugiego globalnego konfliktu po zaledwie dwudziestu latach było niezadowolenie niektórych państw (i ich ludności) z wyników I wojny światowej, ale także utrzymujące się imperialne ambicje. Te motywy ponownej agresji tkwiły głównie w Niemczech, Włoszech i Japonii. Pokonane Cesarstwo Niemieckie (lub następca Republiki Weimarskiej) zostało zmuszone traktatem wersalskim do oddania znacznej części swojego przedwojennego terytorium na rzecz zwycięskiej Francji i przywrócenia Polski. Niemcom pozwolono nadal utrzymywać jedynie ograniczone siły zbrojne i musiały zobowiązać się do płacenia wysokich reparacji wojennych. Królestwo Włoch, choć jeden ze zwycięzców I wojny światowej, podbiło niektóre terytoria (np. Południowy Tyrol),które jednak uznało za niewystarczającą rekompensatę za wcześniejszą utratę życia i straty materialne. Jednocześnie czuła niezadowolenie ze swoich ambicji supermocarstwa. Również w czasie wojny zwycięskie Cesarstwo Japońskie nie zdołało wzmocnić kontroli nad Chinami, a ponadto uważało, że do dalszego rozwoju gospodarczego potrzebuje całkowitej kontroli nad zasobami surowców, których nie może pozyskać na swoim ograniczonym terytorium wyspiarskim (m.in. olej). W latach dwudziestych mocarstwa demokratyczne dążyły do zapewnienia trwałości europejskiego porządku wersalskiego poprzez kroki dyplomatyczne w celu zapewnienia stabilnego pokoju. Dlatego też w 1920 r. utworzono Ligę Narodów z siedzibą w Genewie (we francuskojęzycznej części Szwajcarii), która miała działać jako forum dla narodów do pokojowego rozstrzygania sporów.Pięć lat później w Locarno w Szwajcarii zawarto porozumienia gwarantujące trwałość granicy niemiecko-francuskiej. Ewentualne spory terytorialne między Niemcami a ich wschodnimi sąsiadami również miały być rozstrzygane w drodze arbitrażu. Ponadto pakt Briand-Kellogg został zawarty w 1928 roku, zabraniając wszystkim uczestniczącym państwom prowadzenia wojny ofensywnej. Wysiłki pokojowe były jednak naznaczone poważnymi pęknięciami, z jednej strony przez ponowny izolacjonizm Stanów Zjednoczonych, ale przede wszystkim przez powstanie różnych reżimów totalitarnych. Znacząco przyczynił się do tego wielki kryzys gospodarczy, który po 1929 r. miał niszczący wpływ na gospodarkę światową. Rosyjska wojna domowa wcześniej doprowadziła do powstania komunistycznej RSFSR, a później Związku Radzieckiego, w którym władzę przejął Józef Stalin po śmierci Lenina w 1924 roku.Po marszu na Rzym w 1922 r. Benito Mussolini przejął rząd we Włoszech, tworząc pierwszą na świecie faszystowską dyktaturę. Rosnący wpływ armii na rząd cesarski w Japonii doprowadził do ustanowienia brutalnego reżimu militarystycznego. Po incydencie w Mukden, Japonia zajęła Mandżurię w 1931 roku, przekształcając Mandżukuo w państwo marionetkowe. Przewroty gospodarcze w kraju na początku lat 30. XX wieku i już nasilające się tendencje ekspansjonistyczne w Niemczech spowodowały powstanie Adolfa Hitlera, przywódcy narodowych socjalistów (NSDAP), który obiecał narodowi niemieckiemu zniesienie traktatu wersalskiego i stopniowo zapewnił sobie „przestrzeń życiowa” na Wschodzie (Lebensraum). 30 stycznia 1933 r. Hitler został kanclerzem Rzeszy, po czym w ciągu kilku miesięcy przeprowadził prawdziwą nazistowską rewolucję. W 1935 r. wznowiono pobór w Niemczech,tym samym przyspieszając odbudowę armii niemieckiej (Wehrmachtu), a także zaanektowano Saarland. W tym samym roku faszystowskie Włochy pod wodzą Benito Mussoliniego najechały Abisynię, dzisiejszą Etiopię, którą zajęły po zwycięstwie w wojnie włosko-etiopskiej, z życzliwym uwzględnieniem Ligi Narodów. W całkowitym pogwałceniu traktatów wersalskiego i lokarneńskiego Hitler zremilitaryzował Nadrenię w marcu 1936 roku. Jednak Francja i Wielka Brytania powstrzymały się od wszelkich działań odwrotnych. W lipcu 1936 wybuchła hiszpańska wojna domowa. Siły nacjonalistyczne faszystowskiego generała Francisco Franco przeciwstawiły się rządowi hiszpańskiemu kierowanemu przez lewicowych republikanów, wspieranego przez Związek Radziecki i tzw. brygady międzynarodowe. Franco w tym krwawym starciu, w którym popełniono zbrodnie na cywilach,takich jak francoistyczne bombardowanie Guerniki czy zabójstwo republikańskich księży, wygrał po trzech latach działań wojennych z pomocą hitlerowskich Niemiec i Włoch. W październiku 1936 Niemcy i Włochy utworzyły tzw. oś Berlin-Rzym. Miesiąc później Niemcy i Japonia utworzyły antysowiecki sojusz, zwany Paktem przeciwko Kominternowi, tworząc Oś Berlin-Rzym-Tokio. W lipcu 1937 r. Japonia najechała Chiny, rozpoczynając drugą wojnę chińsko-japońską. Chińscy nacjonaliści i komuniści, walcząc ze sobą, zawarli pokój, aby wspólnie stawić czoła zagranicznym najeźdźcom. Niemniej jednak Japończycy wkrótce podbili Szanghaj i Nanjing, gdzie dokonano ogromnej masakry ludności cywilnej i obszarów przemysłowych na północnym wschodzie kraju. 12 marca 1938 r. ekspansjonizm Hitlera w Europie doprowadził do tzw. Anschlussu Austrii, przyłączenia tego małego państwa do Cesarstwa Niemieckiego, przeciwko któremu Wielka Brytania i Francjamimo obaw o niemiecki postęp i jego coraz większe uzbrojenie, nie interweniowali. 12 września 1938 r. Hitler zagroził Czechosłowacji wojną, jeśli Niemcy nie otrzymają czechosłowackiego terytorium granicznego zamieszkanego przez Niemców Sudeckich. To sprowokowało zamach stanu na granicy czeskiej zorganizowany przez partię Niemców Sudeckich. Chociaż wojska czechosłowackie stłumiły pucz, od 19 września uzbrojone w Niemcy oddziały sudeckiego Freikorpsu zaczęły atakować Czechosłowację. Data rozpoczęcia tej kampanii terrorystycznej została określona przez późniejszy czechosłowacki rząd emigracyjny w Londynie jako data wejścia Czechosłowacji w stan wojny z Niemcami. Tymczasem brytyjski premier Neville Chamberlain zainicjował rozmowy, które zakończyły się 29 września 1938 r. przyjęciem układu monachijskiego. Chociaż Francja i Wielka Brytania były formalnie sojusznikami Czechosłowacji,poświęcili integralność terytorialną i bezpieczeństwo, zgadzając się na tę umowę (w której Mussolini pomagał jako przedstawiciel Włoch). Układ monachijski, który de facto był podyktowany Czechosłowacji, zmusił ten kraj do oddania nazistowskim Niemcom kilku stref Sudetów z ludnością niemiecką i czeską. Węgry iw mniejszym stopniu Polska zajęły także część terytorium Czechosłowacji. Niewykadrowana i niezdolna do dalszej obrony Czechosłowacja otrzymała jedynie „gwarancję” Hitlera, że nie zajmie żadnego ze swoich innych terytoriów. Zaraz potem Czesi, Żydzi i niemieccy przeciwnicy Adolfa Hitlera zostali zmuszeni do wyjazdu do reszty Czechosłowacji. Chamberlain wierzył, że osiągnął „pokój dla naszych czasów”. Niecałe pół roku później, 15 marca 1939 r. Hitler złamał obietnicę. Resztę ziem czeskich zajął niemiecki Wehrmacht,które zostały przekształcone w Protektorat Czech i Moraw. Okrojona Słowacja, pod przywództwem Józefa Tisy, również ogłosiła swoją niepodległość jako tzw. państwo słowackie 14 marca, ale stała się niemieckim satelitą. W marcu 1939 r. hitlerowcy zajęli także litewski port Kłajpeda. Oburzeni agresją na II Czechosłowacką Republikę i groźbami Hitlera wobec Polski nad Gdańskiem Brytyjczycy i Francuzi poręczyli za niepodległość i bezpieczeństwo Polski. Faszystowskie Włochy okupują Albanię w kwietniu 1939 r. sowiecki minister spraw zagranicznych Maksym Litwinow starał się ukierunkować sowiecką politykę zagraniczną na sojusz z mocarstwami zachodnimi w latach trzydziestych i przeciwstawił się Niemcom, ale po porozumieniu monachijskim Stalin zrzekł się go. Wzajemna nieufność między Stalinem a demokracjami zachodnimi ostatecznie przyczyniła się do negocjacji paktu Ribbentrop-Mołotow,w którym Niemcy i ZSRR zobowiązały się 24 sierpnia 1939 r. do wzajemnej neutralności. W tajnej poprawce do tego traktatu oba mocarstwa podzieliły Polskę i znaczną część Europy Wschodniej - jak się okazało, tylko na krótki czas. Pierwszy konflikt zbrojny między Niemcami a Polską miał miejsce w nocy z 25 na 26 sierpnia. Był to tzw. incydent Jablunkov, strzelanina w Mostach koło Jabłonkowa.\nII wojna światowa rozpoczęła się 1 września 1939 roku atakiem Niemiec i Słowacji na Polskę. Choć armia polska była niewiele słabsza liczebnie od Wehrmachtu, jej poziom uzbrojenia i wyposażenia nie stanowił dla atakującego równego przeciwnika. Polski rząd oparł się na wsparciu Francji i Wielkiej Brytanii, które zgodnie z wcześniejszymi gwarancjami wypowiedziały Niemcom wojnę po wygaśnięciu ultimatum 3 września. Właściwa inwazja na Polskę rozpoczęła się od zbombardowania miasta Wieluń. Zaraz potem niemiecka Luftwaffe zaatakowała polskie cele wojskowe i komunikacyjne. Zaledwie cztery dni po walkach przedarły się dwie duże niemieckie grupy wojskowe,atakując z Pomorza i Śląska polską linię obrony. Szybko poruszające się niemieckie dywizje pancerne i zmotoryzowane ruszyły w kierunku Warszawy i Brześcia, czemu nieporęczna polska piechota nie była w stanie zapobiec. Zachodni dziennikarze używali terminu Blitzkrieg, aby opisać ten nowy sposób walki. Między 8 a 10 września Niemcy zbliżali się do Warszawy od północy i południa, ale polskie dywizje stacjonujące w Poznaniu na zachód od Warszawy rozpoczęły zdecydowany kontratak. 17 września sowiecka Armia Czerwona przekroczyła wschodnią granicę Polski i tego samego dnia Warszawa została całkowicie otoczona przez Niemców. Po kolejnych jedenastu dniach walk oraz intensywnego ostrzału artyleryjskiego i lotniczego, oblężona stolica Polski poddała się. W tym czasie praktycznie cały kraj był w rękach Niemców i Sowietów, tylko izolowane kieszenie utrzymywały się w ruchu oporu, który trwał do 6 października.Po zakończeniu walk Niemcy i Sowieci podzielili się łupami: zachodnie tereny Polski zostały włączone do Cesarstwa, a wschodnia Polska weszła w skład Związku Radzieckiego. Polska Centralna została przekształcona w okupowaną przez Niemców Generalną Gubernię. Na podbitym terytorium rozpoczęły się szeroko zakrojone represje wobec ludności cywilnej. Deportacje na roboty przymusowe, egzekucje Żydów i likwidacja polskiego wywiadu odbywały się w ramach Akcji Tannenberg. W terror ten zaangażowane były głównie Einsatzgruppen i SS-Totenkopfverbände Himmlera. Sowieci we wschodniej części Polski zastosowali te same bezwzględne metody. Na rozkaz Stalina 22 tys. polskich oficerów wziętych do niewoli przez Armię Czerwoną zostało rozstrzelanych przez NKWD w tzw. zbrodni katyńskiej.podczas gdy wschodnia Polska stała się częścią Związku Radzieckiego. Polska Centralna została przekształcona w okupowaną przez Niemców Generalną Gubernię. Na podbitym terytorium rozpoczęły się szeroko zakrojone represje wobec ludności cywilnej. Deportacje na roboty przymusowe, egzekucje Żydów i likwidacja polskiego wywiadu odbywały się w ramach Akcji Tannenberg. W terror ten zaangażowane były głównie Einsatzgruppen i SS-Totenkopfverbände Himmlera. Sowieci we wschodniej części Polski zastosowali te same bezwzględne metody. Na rozkaz Stalina 22 tys. polskich oficerów wziętych do niewoli przez Armię Czerwoną zostało rozstrzelanych przez NKWD w tzw. zbrodni katyńskiej.podczas gdy wschodnia Polska stała się częścią Związku Radzieckiego. Polska Centralna została przekształcona w okupowaną przez Niemców Generalną Gubernię. Na podbitym terytorium rozpoczęły się szeroko zakrojone represje wobec ludności cywilnej. Deportacje na roboty przymusowe, egzekucje Żydów i likwidacja polskiego wywiadu odbywały się w ramach Akcji Tannenberg. W terror ten zaangażowane były głównie Einsatzgruppen i SS-Totenkopfverbände Himmlera. Sowieci we wschodniej części Polski zastosowali te same bezwzględne metody. Na rozkaz Stalina 22 tys. polskich oficerów wziętych do niewoli przez Armię Czerwoną zostało rozstrzelanych przez NKWD w tzw. zbrodni katyńskiej.egzekucja Żydów i likwidacja polskiego wywiadu w tzw. akcji Tannenberg. W terror ten zaangażowane były głównie Einsatzgruppen i SS-Totenkopfverbände Himmlera. Sowieci we wschodniej części Polski zastosowali te same bezwzględne metody. Na rozkaz Stalina 22 tys. polskich oficerów wziętych do niewoli przez Armię Czerwoną zostało rozstrzelanych przez NKWD w tzw. zbrodni katyńskiej.egzekucja Żydów i likwidacja polskiego wywiadu w tzw. akcji Tannenberg. W terror ten zaangażowane były głównie Einsatzgruppen i SS-Totenkopfverbände Himmlera. Sowieci we wschodniej części Polski zastosowali te same bezwzględne metody. Na rozkaz Stalina 22 tys. polskich oficerów wziętych do niewoli przez Armię Czerwoną zostało rozstrzelanych przez NKWD w tzw. zbrodni katyńskiej.\nPo ponad dwóch miesiącach nacisków dyplomatycznych Finlandia odrzuciła sowieckie żądania wycofania się i 30 listopada 1939 r. została zaatakowana przez Armię Czerwoną. Z powodu przytłaczającej przewagi Sowietów Stalin spodziewał się szybkiego i łatwego zwycięstwa, ale Sowieci rażąco ich nie docenili. Dzięki zręcznej taktyce armia fińska pod dowództwem marszałka Mannerheima była w stanie utrzymać Sowietów do marca 1940 r. Armia Czerwona, której dowództwo zostało zdziesiątkowane przez stalinowskie czystki, straciła 200 tys., a fińskie 25 tys. Brytyjczycy i Francuzi rozważali operację wojskową wspierającą Finlandię, ale zanim do niej doszło, 13 marca 1940 r. podpisano traktat pokojowy, na mocy którego Finlandia musiała scedować część Karelii Sowietom. Niemieckie ustalenia z tego konfliktu doprowadziły Hitlera do przekonania, że Armia Czerwona nie może być poważną przeszkodą dla Wehrmachtu.W wyniku tego sowieckiego ataku Finowie wzięli udział w niemieckiej kampanii przeciwko ZSRR w 1941 roku, próbując odzyskać utracone terytoria w tak zwanej trwającej wojnie. Chociaż Finowie byli sojusznikami Niemiec, uratowali swoich żydowskich współobywateli przed Holokaustem. Rząd fiński w ogóle odmówił rozmowy z Niemcami w kwestii żydowskiej.\nObsada Danii i Norwegii\nDowódca niemieckiej marynarki wojennej (Kriegsmarine) od jesieni 1939 r. wzywał Hitlera do okupacji Norwegii, której porty były optymalną bazą dla niemieckich okrętów podwodnych. W połowie grudnia Hitler zgodził się, po czym sporządzono plan zajęcia Norwegii przez Unternehmen Weserübung po jednoczesnym lądowaniu niemieckich sił lądowych w ośmiu największych portach. Plan obejmował również okupację Danii, która miała zapewnić bazy lotnicze. Nie bez znaczenia dla decyzji Hitlera było również znaczenie niezamarzającego norweskiego portu Narvik, który w miesiącach zimowych służył jako punkt przeładunkowy dla importu szwedzkiej rudy żelaza do Niemiec. Doskonale zdawali sobie z tego sprawę Brytyjczycy, którzy przygotowywali własne lądowanie w Narwiku, skąd zamierzali zająć szwedzkie kopalnie rudy w pobliżu Kiruny i Gällivare.Wraz z wybuchem wojny zimowej dodano brytyjsko-francuski plan wsparcia Finów w walce z Sowietami. Po zakończeniu wojny zimowej plany alianckie ponownie ograniczyły się jednak do wstrzymania dostaw szwedzkiej rudy do Niemiec. Rankiem 8 kwietnia, w ramach operacji Wilfred, Brytyjczycy ułożyli pole minowe na norweskich wodach terytorialnych Vestfjorden (dostęp do Narwiku). Jednak było już za późno, Hitler postanowił 3 marca nadać priorytet Weserübung nad Fall Gelb, a 2 kwietnia zdecydowano, że atak na Danię i Norwegię nastąpi 9 kwietnia 1940 r. i siły zbrojne utrzymały względną niezależność (kosztem współpracy z Niemcami) do 28 sierpnia 1943 r., kiedy to Niemcy przejęli pełną kontrolę nad Operacją Safari. Dania była jedynym krajem okupowanymgdzie większość ludności żydowskiej przeżyła hitlerowski holokaust. Większość z około 7000 Żydów przeszła do neutralnej Szwecji przed głównym niemieckim nalotem na duńskich Żydów (1/22 października 1943 r.) W Norwegii Niemcy napotkali zawzięty opór. Większość desantów zakończyła się sukcesem, z wyjątkiem Oslo, które zostało zdobyte przez niemieckich spadochroniarzy. W Narwiku Niemcom udało się zająć miasto i port, ale wkrótce zostali otoczeni prawie pięciokrotną przewagą Brytyjczyków, Francuzów i Norwegów, wspieranych przez Royal Navy. W późniejszej bitwie pod Narwikiem Niemcy zostali zmuszeni do ewakuacji miasta pod koniec maja i wycofania się w kierunku granicy szwedzkiej, ale wydarzenia we Francji zmusiły aliantów do wycofania wojsk z Norwegii na początku czerwca. Niemcy później zainstalowali tu marionetkowy rząd pod przywództwem norweskiego zdrajcy Vidkuna Quislinga.Większość z około 7000 Żydów przeszła do neutralnej Szwecji przed głównym niemieckim nalotem na duńskich Żydów (1/22 października 1943 r.) W Norwegii Niemcy napotkali zawzięty opór. Większość desantów zakończyła się sukcesem, z wyjątkiem Oslo, które zostało zdobyte przez niemieckich spadochroniarzy. W Narwiku Niemcom udało się zająć miasto i port, ale wkrótce zostali otoczeni prawie pięciokrotną przewagą Brytyjczyków, Francuzów i Norwegów, wspieranych przez Royal Navy. W późniejszej bitwie pod Narwikiem Niemcy zostali zmuszeni do ewakuacji miasta pod koniec maja i wycofania się w kierunku granicy szwedzkiej, ale wydarzenia we Francji zmusiły aliantów do wycofania wojsk z Norwegii na początku czerwca. Niemcy później zainstalowali tu marionetkowy rząd pod przywództwem norweskiego zdrajcy Vidkuna Quislinga.Większość z około 7000 Żydów przeszła do neutralnej Szwecji przed głównym niemieckim nalotem na duńskich Żydów (1/22 października 1943 r.) W Norwegii Niemcy napotkali zawzięty opór. Większość desantów zakończyła się sukcesem, z wyjątkiem Oslo, które zostało zdobyte przez niemieckich spadochroniarzy. W Narwiku Niemcom udało się zająć miasto i port, ale wkrótce zostali otoczeni prawie pięciokrotną przewagą Brytyjczyków, Francuzów i Norwegów, wspieranych przez Royal Navy. W późniejszej bitwie pod Narwikiem Niemcy zostali zmuszeni do ewakuacji miasta pod koniec maja i wycofania się w kierunku granicy szwedzkiej, ale wydarzenia we Francji zmusiły aliantów do wycofania wojsk z Norwegii na początku czerwca. Niemcy później zainstalowali tu marionetkowy rząd pod przywództwem norweskiego zdrajcy Vidkuna Quislinga.Październik 1943) do neutralnej Szwecji.W Norwegii Niemcy napotkali zawzięty opór. Większość desantów zakończyła się sukcesem, z wyjątkiem Oslo, które zostało zdobyte przez niemieckich spadochroniarzy. W Narwiku Niemcom udało się zająć miasto i port, ale wkrótce zostali otoczeni prawie pięciokrotną przewagą Brytyjczyków, Francuzów i Norwegów, wspieranych przez Royal Navy. W późniejszej bitwie pod Narwikiem Niemcy zostali zmuszeni do ewakuacji miasta pod koniec maja i wycofania się w kierunku granicy szwedzkiej, ale wydarzenia we Francji zmusiły aliantów do wycofania wojsk z Norwegii na początku czerwca. Niemcy później zainstalowali tu marionetkowy rząd pod przywództwem norweskiego zdrajcy Vidkuna Quislinga.Październik 1943) do neutralnej Szwecji.W Norwegii Niemcy napotkali zawzięty opór. Większość desantów zakończyła się sukcesem, z wyjątkiem Oslo, które zostało zdobyte przez niemieckich spadochroniarzy. W Narwiku Niemcom udało się zająć miasto i port, ale wkrótce zostali otoczeni prawie pięciokrotną przewagą Brytyjczyków, Francuzów i Norwegów, wspieranych przez Royal Navy. W późniejszej bitwie pod Narwikiem Niemcy zostali zmuszeni do ewakuacji miasta pod koniec maja i wycofania się w kierunku granicy szwedzkiej, ale wydarzenia we Francji zmusiły aliantów do wycofania wojsk z Norwegii na początku czerwca. Niemcy później zainstalowali tu marionetkowy rząd pod przywództwem norweskiego zdrajcy Vidkuna Quislinga.W Narwiku Niemcom udało się zająć miasto i port, ale wkrótce zostali otoczeni prawie pięciokrotną przewagą Brytyjczyków, Francuzów i Norwegów, wspieranych przez Royal Navy. W późniejszej bitwie pod Narwikiem Niemcy zostali zmuszeni do ewakuacji miasta pod koniec maja i wycofania się w kierunku granicy szwedzkiej, ale wydarzenia we Francji zmusiły aliantów do wycofania wojsk z Norwegii na początku czerwca. Niemcy później zainstalowali tu marionetkowy rząd pod przywództwem norweskiego zdrajcy Vidkuna Quislinga.W Narwiku Niemcom udało się zająć miasto i port, ale wkrótce zostali otoczeni prawie pięciokrotną przewagą Brytyjczyków, Francuzów i Norwegów, wspieranych przez Royal Navy. W późniejszej bitwie pod Narwikiem Niemcy zostali zmuszeni do ewakuacji miasta pod koniec maja i wycofania się w kierunku granicy szwedzkiej, ale wydarzenia we Francji zmusiły aliantów do wycofania wojsk z Norwegii na początku czerwca. Niemcy później zainstalowali tu marionetkowy rząd pod przywództwem norweskiego zdrajcy Vidkuna Quislinga.Niemcy później zainstalowali tu marionetkowy rząd pod przywództwem norweskiego zdrajcy Vidkuna Quislinga.Niemcy później zainstalowali tu marionetkowy rząd pod przywództwem norweskiego zdrajcy Vidkuna Quislinga.\nPółnoc i zachód kraju, gdzie znajdowały się ważne bazy lotnicze dla brytyjskich portów wojennych i atlantyckie, zostały zajęte przez Wehrmacht. Południowa i wschodnia część Francji pozostawała pod kontrolą rządu Pétaina, który osiadł w Vichy. Pétain ustanowił tutaj kolaboracyjny, marionetkowy reżim Vichy, całkowicie lojalny wobec Niemiec. Tymczasem w Londynie najmłodszy generał Charles de Gaulle stał na czele ruchu emigracyjnego francuskich Wolnych Sił (Forces françaises libres). Jednak flota francuska zakotwiczona w pobliżu Oranu w Algierii została zaatakowana przez brytyjską flotę 3 lipca, aby nie dostała się w ręce niemieckie.\nOkupacja terytoriów rumuńskich i republik bałtyckich przez Związek Radziecki\nW czerwcu 1940 roku Związek Radziecki zajął i anektował część ówczesnej Rumunii. Okupował i anektował także niepodległe republiki Litwy, Łotwy i Estonii.\nPo zwycięstwie nad Francją latem 1940 r. Adolf Hitler kontrolował prawie całą Europę bezpośrednio lub poprzez aliantów. Jego jedynym pozostałym wrogiem pozostała samotna Wielka Brytania, której nowy premier Winston Churchill obiecał Brytyjczykom tylko „krew, pot i łzy” w swoich ryczących przemówieniach. Jednak armia brytyjska była w ruinie po klęsce we Francji. Jedyną przeszkodą, która uniemożliwiła armiom Hitlera podporządkowanie Wysp Brytyjskich i która mogła udaremnić zbliżającą się inwazję (operacja Seelöwe), były teraz brytyjskie siły powietrzne dowodzone przez marszałka lotnictwa Hugh Dowdinga. Niemiecka Luftwaffe dowodzona przez Hermanna Göringa próbowała złamać potęgę RAF w nadchodzącej bitwie. Niemcy mieli również nadzieję na odizolowanie i zagłodzenie Wielkiej Brytanii za pomocą swoich okrętów podwodnych, operujących z Francji i Norwegii.Sama bitwa powietrzna rozpoczęła się wkrótce po zdobyciu Francji. W pierwszej fazie Luftwaffe skoncentrowała się na konwojach brytyjskich, które podczas tzw. bitwy nad kanałem (Kanalkampf) wypchnęły z kanału La Manche. Główny atak rozpoczął się 13 sierpnia, w tak zwany „dzień orła” (Adlertag). Niemcy najpierw częściowo zneutralizowali brytyjski system radarowy i zaatakowali porty oraz obiekty wojskowe i powietrzne na wybrzeżu. W tej fazie walki obie strony poniosły największe straty w całej bitwie. Później Luftwaffe atakowała lotniska śródlądowe RAF i fabryki samolotów. W końcowej fazie zmagań, na początku września, Niemcy przypuścili codzienne ataki na Londyn i inne duże miasta brytyjskie, takie jak Coventry, aby złamać morale ich mieszkańców. Wreszcie 15 września Brytyjczycy przekonująco odparli zakrojony na szeroką skalę atak Niemców, po którym Hitler nakazał odłożyć lądowanie na czas nieokreślony.Luftwaffe nadal bombardowało miasta (Blitz). Jednak ze względu na dużą liczbę zniszczonych samolotów od października ogranicza się do ataków nocnych, które mimo to pochłonęły ponad 40 000 ofiar do wiosny następnego roku. W bitwie o Anglię Niemcy starali się zniszczyć myśliwce wroga, ale nie docenili znaczenia radaru w obronie Brytyjczyków. Ponadto przemysł brytyjski zawsze był w stanie w pełni zrekompensować straty własnych maszyn. Oprócz pilotów brytyjskich znaczącą rolę w tym „nielicznym” zwycięstwie odegrali także Polacy, Kanadyjczycy, Nowozelandczycy, Czechosłowacy, Belgowie i przedstawiciele wielu innych narodów.W bitwie o Anglię Niemcy starali się zniszczyć myśliwce wroga, ale nie docenili znaczenia radaru w obronie Brytyjczyków. Ponadto przemysł brytyjski zawsze był w stanie w pełni zrekompensować straty własnych maszyn. Oprócz pilotów brytyjskich znaczącą rolę w tym „nielicznym” zwycięstwie odegrali także Polacy, Kanadyjczycy, Nowozelandczycy, Czechosłowacy, Belgowie i przedstawiciele wielu innych narodów.W bitwie o Anglię Niemcy starali się zniszczyć myśliwce wroga, ale nie docenili znaczenia radaru w obronie Brytyjczyków. Ponadto przemysł brytyjski zawsze był w stanie w pełni zrekompensować straty własnych maszyn. Oprócz pilotów brytyjskich znaczącą rolę w tym „nielicznym” zwycięstwie odegrali także Polacy, Kanadyjczycy, Nowozelandczycy, Czechosłowacy, Belgowie i przedstawiciele wielu innych narodów.\nGrecja i Jugosławia\nBenito Mussolini od lat 30. XX wieku kieruje swoje ambicje supermocarstwa na Bałkany. W kwietniu 1939 r. wojska włoskie zajęły Albanię, z której 28 października 1940 r. przypuścił niespodziewany atak na Grecję. Jednak ofensywa słabo wyposażonych i niewystarczająco zmotywowanych żołnierzy włoskich zakończyła się fiaskiem już po kilku dniach. Grecy zmusili włoskich agresorów do defensywy i natychmiast zepchnęli ich z powrotem do Albanii. Ze względu na niebezpieczeństwo pokonania sojusznika i obawy przed brytyjską interwencją, która mogłaby zagrozić niemieckiej kontroli nad rumuńskimi polami naftowymi, Hitler polecił w grudniu opracować plany kampanii na Bałkanach (operacja Marita). W tym samym czasie rozpoczęła się ofensywa dyplomatyczna, w której do państw Osi dołączyły Rumunia, Węgry i Bułgaria. Pod koniec marca 1941 r. Jugosławia przystąpiła do Osi,jednak demonstracje antyniemieckie i zamach stanu dokonany przez jugosłowiańskich oficerów lotnictwa spowodowały wycofanie się Jugosławii z sojuszu. 6 kwietnia 1941 r. niemieckie dywizje z Austrii, Rumunii i Bułgarii przekroczyły granicę z Jugosławią, podczas gdy Luftwaffe przypuściła niszczycielski nalot na Belgrad. Obrona jugosłowiańska została wkrótce przełamana i już 10 kwietnia 1941 r. jednostki Wehrmachtu stanęły w Zagrzebiu w Chorwacji, gdzie witały je wiwatujące tłumy. Belgrad został zdobyty przez niemieckie dywizje pancerne dwa dni później, a 17 kwietnia dowództwo jugosłowiańskie przyjęło jego bezwarunkową kapitulację. Pokonana Jugosławia została podzielona pomiędzy zwycięskie państwa, a na jej gruzach ogłoszono tzw. Niepodległe Państwo Chorwackie, na czele z ustaszami. Grecy, wzmocnieni oddziałami brytyjskimi przeniesionymi z Afryki Północnej, stawiali nieustępliwy opór Niemcom. Posuwanie się Niemców w głąb lądu było również utrudnione przez niesprzyjający górzysty teren.Po przekroczeniu linii Metaxasa miasto Saloniki padło w ręce Niemców 9 kwietnia 1941 r., tak że prawie połowa armii greckiej została uwięziona we wschodniej Macedonii. W ciągu dwóch tygodni Grecy zostali otoczeni również w Epirze. Brytyjczycy próbowali zatrzymać Niemców pod Termopilami, ale po pokonaniu ich obrony rozpoczęli desantową operację ewakuacji. 27 kwietnia 1941 r. oddziały Wehrmachtu wkroczyły do Aten i Peloponezu, kończąc kampanię bałkańską. Niecały miesiąc później, 20 maja 1941 r., niemieckie siły powietrzne dokonały inwazji powietrznej na Kretę. Jednak niemieccy spadochroniarze ponieśli duże straty w tym ataku, a także początkowo nie zdobyli żadnego lotniska potrzebnego do zapewnienia przybycia posiłków i stałych dostaw.Jednak ze względu na słabą koordynację i komunikację między jednostkami Wspólnoty Brytyjskiej oraz intensywne ataki Luftwaffe, Niemcom udało się ostatecznie skonsolidować swoje pozycje i zepchnąć aliantów z wyspy. Hitler zakazał jednak w przyszłości dalszych operacji powietrznych.\nWojna w Afryce i na Bliskim Wschodzie\nKampania północnoafrykańska rozpoczęła się we wrześniu 1940 r., kiedy 160 000 włoskich żołnierzy najechało na Libię do Egiptu, brytyjskiego protektoratu. Jednak natarcie włoskie zatrzymało się po zaledwie stu kilometrach, po czym na początku grudnia 36 000 żołnierzy brytyjskich, australijskich, indyjskich, nowozelandzkich i południowoafrykańskich rozpoczęło kontratak, wpychając Włochów do Libii. W toczących się walkach Włosi zostali zmuszeni do wycofania się do Cyrenajki, gdzie większość włoskiej armii została ostatecznie schwytana i zniszczona przez brytyjski atak na półwysep. Po tej katastrofalnej sytuacji Mussolini nie miał innego wyjścia, jak szukać pomocy u Hitlera, który wysłał dwie dywizje pod dowództwem generała Rommla do Afryki Północnej. Natychmiast po przybyciu pod koniec marca 1941 r. Rommel rozpoczął ofensywę. Po pokonaniu obrony brytyjskiej, osłabionej wycofaniem się części sił do Grecji,podbił jego Afrikakorps z powrotem Kyrenaiku i port Benghazi. W kwietniu czołgi Rommla dotarły do libijskiego portu i twierdzy Tobruk, bronionej przez wojska australijskie. Ponieważ Tobruk był przeszkodą w wejściu do Egiptu, Niemcy trzykrotnie próbowali go zdobyć, ale ich wysiłki nie powiodły się. Podobna okazała się akcja ratunkowa Brytyjczyków, po których Rommel uciekł się do ośmiomiesięcznego oblężenia twierdzy. Tymczasem w maju 1941 r. wojska Wspólnoty Narodów pokonały proniemiecki rząd w Iraku, wspierany przez niemieckie lotnictwo z lotnisk w kontrolowanej przez Vichy Syrii. Dlatego w czerwcu i lipcu Brytyjczycy wraz z Wolnymi Francuzami zajęli Syrię i Liban. Już w styczniu mieszane oddziały brytyjskie i kolonialne wkroczyły do Etiopii i do końca maja 1941 r. pokonały stacjonujące tam wojska włoskie,które przejęła włoska Afryka Wschodnia.\nWalka z bolszewizmem, wraz z uzyskaniem „przestrzeni życiowej” na Wschodzie, była jednym z głównych motywów kariery politycznej Hitlera. Właściwa kampania przeciwko Związkowi Radzieckiemu, która według nazistowskiej ideologii rasowej miała być prowadzona jako wojna eksterminacyjna, była planowana od zwycięstwa nad Francją latem 1940 roku. Kraje bałtyckie i Leningrad miały być okupowane na północy. Centralna Grupa Armii, na której spoczywał główny ciężar kampanii, miała przejść przez Białoruś i zdobyć Moskwę. Południowa grupa wojsk niemieckich wraz z Rumunami, Włochami i Węgrami miała zająć Ukrainę. Linia między miastami Archangielska i Astrachania została wyznaczona jako cel operacyjny do osiągnięcia. Związek Radziecki został zaatakowany 22 czerwca 1941 r.,\nJapoński atak na Pearl Harbor, wejście USA do wojny\nAgresja japońska w Chinach od 1937 roku spowodowała ochłodzenie stosunków ze Stanami Zjednoczonymi. Po upadku Francji metropolitalnej wojska japońskie wkroczyły do Indochin Francuskich pod koniec września 1940 r., a wkrótce potem Japonia formalnie potwierdziła sojusz z Niemcami i Włochami. Obecność armii cesarskiej w Indochinach i eskalacja japońskich żądań wobec Holenderskich Indii Wschodnich zmusiła Stany Zjednoczone do nałożenia na Japonię embarga na ropę, poważnie szkodząc jej gospodarce. Według bojowego skrzydła japońskiego rządu, kierowanego przez generała Hideki Tojo, Japonia musiała zabezpieczyć dostawy ropy naftowej i innych surowców siłą, aby utrzymać swoje podboje w Azji Wschodniej. W związku z tym cesarski sztab generalny opracował plan obrony w Azji i na Pacyfiku, pozwalający Japonii bez przerwy wykorzystywać swoje zasoby naturalne do prowadzenia wojny obronnej.Niezbędnym warunkiem powodzenia tego planu była neutralizacja floty amerykańskiej na Pacyfiku. 7 grudnia 1941 r. setki japońskich samolotów wystartowały z japońskich lotniskowców, które przybyły niepostrzeżenie w pobliżu Wysp Hawajskich, i krótko przed ósmą rozpoczęły niszczycielski nalot na bazę marynarki wojennej USA w Pearl Harbor. Podczas dwugodzinnego ataku wiele amerykańskich pancerników i innych okrętów zostało zatopionych lub poważnie uszkodzonych. Po tym podstępnym ataku Stany Zjednoczone wypowiedziały wojnę Japonii. Niemcy i Włochy również dołączyły do Japonii cztery dni później. Jeszcze przed przystąpieniem do konfliktu Stany Zjednoczone stopniowo porzucały izolacjonistyczną politykę i zajmowały jedynie formalnie neutralną postawę wobec walczących stron. W marcu 1941 r. prezydent Roosevelt poparł aliantów, uchwalając ustawę o pożyczkach i dzierżawie, pozwalającą BrytyjczykomOdebrać amerykańską broń i inne zaopatrzenie Chińczykom i Sowietom bez konieczności natychmiastowej zapłaty. Wreszcie, po japońskiej inwazji na Pearl Harbor, ogromne amerykańskie zdolności przemysłowe zostały w pełni zaangażowane w walkę z Osią. 11 grudnia 1941 r. nazistowskie Niemcy wypowiedziały wojnę Stanom Zjednoczonym, a Adolf Hitler osobiście zatwierdził przygotowania do sabotażu i ataków terrorystycznych na terytorium USA (np. Operacja Pastorius w 1942 r.). Paraliż Floty Pacyfiku dał Japończykom wolną rękę do ekspansji. Do końca grudnia Japończycy zajęli brytyjski Hongkong i Wyspy Gilberta, a także wyspy Guam i Wake, które były w posiadaniu Amerykanów. Najechali także brytyjską Malezję. Przez neutralną Tajlandię najechali Birmę i wylądowali na kontrolowanych przez Amerykanów Filipinach. Singapur, uważany za fortecę nie do zdobycia, padł 15 lutego 1942 r. Około 130 000 Indian,Australijczycy i Brytyjczycy zostali wzięci do niewoli, co uczyniło upadek Singapuru najbardziej upokarzającą kapitulacją w historii Wielkiej Brytanii. Po wygranej bitwie na Morzu Jawajskim Japończycy zajęli w marcu Holenderskie Indie Wschodnie i wylądowali na Nowej Gwinei. Wojska amerykańskie i filipińskie skapitulowały przed Luzon na Filipinach w kwietniu, a obrońcy Corregidora przetrwali do maja. Wcześniej w tym samym miesiącu Japończycy rozpoczęli operację desantową, aby zająć Port Moresby w Nowej Gwinei, zakłócając komunikację między Stanami Zjednoczonymi a Australią. Jednak w późniejszej bitwie na Morzu Koralowym alianci odparli japońskie siły inwazyjne. Po symbolicznym nalocie Doolittle'a na Tokio, japońskie dowództwo postanowiło zająć Atol Midway. W tym samym czasie miały zostać podbite Wyspy Aleuckie. Pod koniec maja japońska flota pod dowództwem admirała Yamamoto wypłynęła na spotkanie Midway. Japończycy szukali kolejnego niespodziewanego ciosu,jednak Amerykanie złamali japoński kod na krótko wcześniej i zostali poinformowani o swoich zamiarach. 4 czerwca 1942 r. Amerykanom w bitwie o Midway udało się zmiażdżyć japońskie lotniskowce, które stanowiły trzon japońskich sił morskich, po czym Yamamoto nakazał odwrót. Po zaledwie sześciu miesiącach zakończył się okres japońskich sukcesów, ponieważ Cesarska Marynarka Wojenna nigdy w pełni nie podniosła się po tej porażce, co pozbawiło go kluczowych lotniskowców i wyszkolonego personelu.co pozbawiło go kluczowych lotniskowców i wyszkolonego personelu, nigdy w pełni nie odzyskane.co pozbawiło go kluczowych lotniskowców i wyszkolonego personelu, nigdy w pełni nie odzyskane.\nKampania do Egiptu\nJednak próba Rommla, by zająć odległą o 100 kilometrów Aleksandrię, nie powiodła się. Walki trwały przez cały lipiec, aż obie strony były zbyt wyczerpane.\nPodobnie jak w czasie I wojny światowej, niemiecka flota okrętów podwodnych miała zagłodzić i odizolować Wyspy Brytyjskie, niszcząc statki handlowe. Faktyczny początek Bitwy o Atlantyk można uznać za 14 października 1939 roku, kiedy to niemiecki okręt podwodny wdarł się do Zatoki Scapa Flow, głównej twierdzy brytyjskiej Floty Macierzystej, zatapiając jeden z zacumowanych tam pancerników. Jednak mimo tego sukcesu, do połowy 1940 r. niemieckie ataki na Oceanie Atlantyckim ograniczały się do odosobnionych działań odizolowanych okrętów podwodnych. Dopiero po podboju Francji, który umożliwił utworzenie baz okrętów podwodnych w portach Brest, Lorient, Saint-Nazaire i La Rochelle, co zapewniło szybszy dostęp do obszarów operacyjnych, działania niemieckich okrętów podwodnych stały się bardziej efektywne. Niemieckie okręty podwodne w pełni rozwinęły taktykę wilczych watah, przeciwko którym konwoje alianckie,słabo chroniony przez niszczyciele eskorty, bezradny. W 1940 roku alianci stracili 4,5 miliona ton przestrzeni okrętowej, aw 1941 mniej więcej tyle samo. Zwycięstwo niemieckich okrętów podwodnych zostało umiejętnie wykorzystane przez nazistowską propagandę, która określiła wielu odnoszących sukcesy kapitanów jako bohaterów narodowych. W ramach wsparcia wojny podwodnej niemiecka eskadra wypłynęła z Morza Bałtyckiego na Atlantyk w maju 1941 r. Składał się z pancernika Bismarck, ciężkiego krążownika Prinz Eugen i kilku niszczycieli. Podczas rejsu kanałem duńskim między Grenlandią a Islandią Bismarck wysłał na dno brytyjski krążownik HMS Hood. Jeszcze przed wypłynięciem do Francji został wyprzedzony i zniszczony przez flotę brytyjską. Po przystąpieniu Stanów Zjednoczonych do wojny, centrum działań niemieckich przesunęło się bliżej wybrzeża amerykańskiego.Początkowo słabo zorganizowana straż przybrzeżna USA nie była w stanie zapobiec atakom na statki handlowe. Strefa operacyjna okrętu podwodnego została później rozszerzona na Karaiby i południowy Atlantyk w wyniku bardziej intensywnej obrony. Pierwotna liczba około 50 okrętów podwodnych na początku wojny wzrosła do ponad 300 w drugiej połowie 1942 roku. Ten rok był zatem najbardziej udanym rokiem dla niemieckich okrętów podwodnych, niszcząc ponad 8 milionów ton przestrzeni okrętowej, zbliżając je do krytyczna granica zagrażająca brytyjskiej gospodarce. Operacja Pastorius również nie powiodła się w czerwcu 1942 r., kiedy podjęto pierwszą próbę wylądowania niemieckich sabotażystów w Stanach Zjednoczonych, których zadaniem było zniszczenie amerykańskiego przemysłu wojennego i spowodowanie bombardowań wśród ludności cywilnej. Jednak pod koniec 1942 roku alianci złamali niemiecką maszynę szyfrującą Enigma, wykorzystywaną przez okręty podwodne.Dzięki temu oraz zwiększonej produkcji alianckiej nowocześniejszych samolotów i niszczycieli, w maju 1943 r. zatopiono 43 niemieckie okręty podwodne, co wymusiło tymczasowe przerwanie operacji okrętów podwodnych. Wykorzystanie fajki zdobytej po klęsce Holandii nie zmieniło tego zwrotu, co znalazło odzwierciedlenie w spadku zatopionego tonażu do 3,5 miliona. Po wyzwoleniu Francji latem 1944 r. bazy okrętów podwodnych na wybrzeżu Atlantyku musiały zostać opuszczone. Okręty podwodne zostały następnie zepchnięte z powrotem na Morze Północne i Bałtyckie. Po kapitulacji Niemiec w maju 1945 r. okręty podwodne albo zostały zesłane na dno, albo ich załogi poddały się w alianckich portach.użycie fajki zdobytej po klęsce Holandii niczego nie zmieniło. Po wyzwoleniu Francji latem 1944 r. bazy okrętów podwodnych na wybrzeżu Atlantyku musiały zostać opuszczone. Okręty podwodne zostały następnie zepchnięte z powrotem na Morze Północne i Bałtyckie. Po kapitulacji Niemiec w maju 1945 r. okręty podwodne albo zostały zesłane na dno, albo ich załogi poddały się w alianckich portach.użycie fajki zdobytej po klęsce Holandii niczego nie zmieniło. Po wyzwoleniu Francji latem 1944 r. bazy okrętów podwodnych na wybrzeżu Atlantyku musiały zostać opuszczone. Okręty podwodne zostały następnie zepchnięte z powrotem na Morze Północne i Bałtyckie. Po kapitulacji Niemiec w maju 1945 r. okręty podwodne albo zostały zesłane na dno, albo ich załogi poddały się w alianckich portach.\nPo zlikwidowaniu sowieckich przełomów na froncie wschodnim Wehrmacht ponownie przejął inicjatywę wiosną 1942 r. Nowa ofensywa Hitlera (Fall Blau) miała na celu podbicie południowej Rosji, a po dotarciu do Wołgi przeniknęła przez Kaukaz, gdzie miały być zajęte Baku i okoliczne pola naftowe. Gdy tylko gleba dostatecznie stwardniała po wiosennej roztopie, w maju rozpoczęto atak na Sowietów na Krymie, którego kulminacją był podbój oblężonego Sewastopola na początku lipca. 28 czerwca Niemcy wyruszyli na wschód od Charkowa w kierunku Woroneża iw niecałe cztery tygodnie stanęli nad brzegiem Donu. Mimo szybkości ataku liczba schwytanych żołnierzy sowieckich była nieporównywalnie mniejsza niż w roku poprzednim. Stalin i jego generałowie wierzyli, że Niemcy przygotowują drugie, znacznie potężniejsze uderzenie na Moskwę i zgromadzili tam wszystkie dostępne rezerwy, podczas gdy na południu Armia Czerwona miała uniknąć oblężenia.\nZwycięstwo aliantów w Afryce\nW sierpniu 1942 r. armie aliantów i państw Osi w Afryce Północnej podniosły się po wcześniejszych trudnych walkach. W tym samym miesiącu Winston Churchill odwiedził Egipt, po czym generał Bernard Montgomery został mianowany nowym dowódcą 8. Armii, co dało nową energię siłom brytyjskim w Afryce. Pod koniec sierpnia Rommel ponownie próbował wedrzeć się do doliny Nilu, ale został odparty przez zdecydowaną brytyjską obronę w bitwie pod Alam Halfy. Rommel udał się następnie do Niemiec ze względów zdrowotnych, które Brytyjczycy wykorzystali do wzmocnienia swoich wojsk i przygotowania własnej ofensywy. 23 października Montgomery rozpoczął drugą bitwę pod El Alamein, w której po dwunastu dniach intensywnych walk siły Wspólnoty Narodów zmusiły Afrikakorps do wycofania się z Egiptu. Na początku listopada wojska amerykańskie i brytyjskie wylądowały w Casablance, Oranie i Algierii we francuskiej Afryce Północnej (Operacja Torch).Jednak Hitler i Mussolini zareagowali niespodziewanie szybko, przenosząc wojska do Tunezji. Afrikakorps Rommla, starannie ścigany przez 8 Armię Montgomery'ego, również się tam wycofał. Po przekroczeniu Libii Rommel ufortyfikował się na granicy tunezyjskiej. W lutym próbował wyrwać się z uścisku wroga i zaatakował Zachód przeciwko dywizjom amerykańskim w przełęczy Kaserín. Wytrawni niemieccy weterani spowodowali tutaj poważną klęskę Amerykanom, ale szybko wyciągnęli wnioski z tej porażki. Pod koniec marca Brytyjczykom udało się manewrować Rommlem pod Mareth, dlatego pozycja Osi w Afryce zaczęła się stopniowo załamywać. Po wkroczeniu aliantów do Tunezji siły Osi skapitulowały 13 maja 1943 r. 275.000 żołnierzy włoskich i niemieckich zostało schwytanych.Po przekroczeniu Libii Rommel ufortyfikował się na granicy tunezyjskiej. W lutym próbował wyrwać się z uścisku wroga i zaatakował Zachód przeciwko dywizjom amerykańskim w przełęczy Kaserín. Wytrawni niemieccy weterani spowodowali tutaj poważną klęskę Amerykanom, ale szybko wyciągnęli wnioski z tej porażki. Pod koniec marca Brytyjczykom udało się manewrować Rommlem pod Mareth, dlatego pozycja Osi w Afryce zaczęła się stopniowo załamywać. Po wkroczeniu aliantów do Tunezji siły Osi skapitulowały 13 maja 1943 r. 275.000 żołnierzy włoskich i niemieckich zostało schwytanych.Po przekroczeniu Libii Rommel ufortyfikował się na granicy tunezyjskiej. W lutym próbował wyrwać się z uścisku wroga i zaatakował Zachód przeciwko dywizjom amerykańskim w przełęczy Kaserín. Wytrawni niemieccy weterani spowodowali tutaj poważną klęskę Amerykanom, ale szybko wyciągnęli wnioski z tej porażki. Pod koniec marca Brytyjczykom udało się manewrować Rommlem pod Mareth, dlatego pozycja Osi w Afryce zaczęła się stopniowo załamywać. Po wkroczeniu aliantów do Tunezji siły Osi skapitulowały 13 maja 1943 r. 275.000 żołnierzy włoskich i niemieckich zostało schwytanych.Pod koniec marca Brytyjczykom udało się manewrować Rommlem pod Mareth, dlatego pozycja Osi w Afryce zaczęła się stopniowo załamywać. Po wkroczeniu aliantów do Tunezji siły Osi skapitulowały 13 maja 1943 r. 275.000 żołnierzy włoskich i niemieckich zostało schwytanych.Pod koniec marca Brytyjczykom udało się manewrować Rommlem pod Mareth, dlatego pozycja Osi w Afryce zaczęła się stopniowo załamywać. Po wkroczeniu aliantów do Tunezji siły Osi skapitulowały 13 maja 1943 r. 275.000 żołnierzy włoskich i niemieckich zostało schwytanych.\nOpór wobec okupacji\nAlbania czy ZSRR przybrały formę bezwzględnej i systematycznej walki eksterminacyjnej. Świadczy o tym fakt, że na samej Białorusi w czasie wojny zginęła prawie jedna czwarta ludności. Zajęte przez armię cesarską narody azjatyckie zostały włączone przez Japończyków do wielkiej strefy wzajemnego dobrobytu Azji Wschodniej. Chociaż japońscy żołnierze zostali po raz pierwszy okrzyknięci wyzwolicielami z europejskiej dominacji, ich brutalność wobec Azjatów wkrótce wzbudziła powszechną nienawiść i opór przeciwko nim. Albania czy ZSRR przybrały formę bezwzględnej i systematycznej walki eksterminacyjnej. Świadczy o tym fakt, że na samej Białorusi w czasie wojny zginęła prawie jedna czwarta ludności. Zajęte przez armię cesarską narody azjatyckie zostały włączone przez Japończyków do wielkiej strefy wzajemnego dobrobytu Azji Wschodniej. Chociaż japońscy żołnierze zostali po raz pierwszy okrzyknięci wyzwolicielami z europejskiej dominacji, ich brutalność wobec Azjatów wkrótce wzbudziła powszechną nienawiść i opór przeciwko nim.\nSycylia i Włochy\nKonferencja w Casablance odbyła się w styczniu 1943 r., na której Churchill przekonał Roosevelta, aby nadał priorytet inwazji Sycylii i Włoch nad bezpośrednim atakiem na Europę Zachodnią. Realizacja tego planu rozpoczęła się 9 lipca 1943 roku, kiedy połączone siły brytyjsko-kanadyjsko-amerykańskie zdobyły Sycylię. Pomimo zaciętego oporu dywizji niemieckich wojska Osi nie były w stanie powstrzymać aliantów przed zdobyciem wyspy. Niemniej jednak, jeszcze przed upadkiem Sycylii w połowie sierpnia, Osi udało się ewakuować większość swoich wojsk na kontynent. Podczas walk na Sycylii Mussolini został odsunięty od władzy i uwięziony we Włoszech. Na początku września został jednak wyzwolony przez niemieckie komando, a później ogłoszony marionetkową Włoską Republiką Socjalistyczną na terenach okupowanych przez Niemców. Rząd włoski rozpoczął negocjacje z aliantami, w wyniku których 3 września 1943 r. podpisano kapitulację.Tego samego dnia Brytyjczycy przekroczyli Cieśninę Mesyńską. 9 września, dzień po kapitulacji Włoch, Amerykanie wylądowali w Salerno pod Neapolem. Ale tutaj musieli zmierzyć się z zaciekłym niemieckim kontratakiem. Jednak jeszcze przed początkiem zimy Niemcy wycofali się na linię Gustawa na południe od Rzymu, gdzie zamierzali wykorzystać naturalny teren obronny Półwyspu Apenińskiego do maksymalnego spowolnienia alianckiego marszu na północ. W styczniu 1944 roku Amerykanie bezskutecznie próbowali przebić się przez niemiecką obronę, lądując w Anzio na tyłach linii Gustawa. W tym samym czasie rozpoczęła się żmudna i przewlekła bitwa pod Monte Cassino. Alianci przeprowadzili w sumie cztery ataki, ale Polakom udało się wygrać tę bitwę dopiero w maju. 4 czerwca wojska alianckie wkroczyły do Rzymu. Tymczasem Niemcy bezpiecznie wycofali się na linię Gotów, przekraczając półwysep włoski między Pizą a Rimini.Churchill wierzył, że szybki marsz przez północne Włochy umożliwi aliantom penetrację Wiednia. Jednak na początku zimy 1944 wojskom alianckim nie udało się pokonać niemieckiego oporu.\nKursk i wyzwolenie Ukrainy\nPodczas operacji Saturn Wehrmacht stracił kontrolę nad Rostowem i Charkowem do połowy lutego 1943 r. Jednak podczas kolejnego niemieckiego kontrataku, któremu pod Sokołowem stanęli także żołnierze 1. Batalionu Czechosłowackiego, Niemcy ponownie zajęli Charków, tworząc w pobliżu miasta Kursk wybrzuszenie. Zanim wiosenne deszcze przerwały walki na froncie wschodnim w marcu 1943 r., Hitler przystąpił do planowania nowej letniej ofensywy, mającej na celu okrążenie i zniszczenie wojsk sowieckich na cyplu w pobliżu miasta Kursk. W porównaniu z poprzednimi kampaniami letnimi był to znacznie skromniejszy cel operacyjny. Państwo było dobrze poinformowane o zamiarach Niemców za pośrednictwem sowieckiego wywiadu i dlatego znacznie wzmocniło Łuk Kuroński, tworząc gęste pola minowe i pułapki przeciwczołgowe, rozmieszczając dużą liczbę dział przeciwpancernych i tworząc głębokie linie okopów.Bitwa pod Kurskiem rozpoczęła się 5 lipca 1943 roku niemieckim uderzeniem na północ i południe od miasta, przy czym trzon niemieckich sił stanowiły dywizje pancerne złożone również z nowych typów czołgów, w tym Tygrysów. To spotkanie stało się największą bitwą pancerną wojny. Mimo ogromnej koncentracji sił pancernych niemieckie szczypce pancerne nie zdołały się zjednoczyć, po czym Hitler po kilku dniach nakazał wstrzymanie ofensywy. W tej daremnej bitwie marnowano niemieckie rezerwy czołgów, więc inicjatywa na froncie wschodnim definitywnie przeszła na Armię Czerwoną. Sowieci rozpoczęli własny kontratak w połowie lipca i pod koniec sierpnia zdobyli ciężko wypróbowany Charków. W sierpniu rozpoczęła się II bitwa pod Smoleńskiem, który pod koniec września został wyzwolony przez Sowietów. Hitler próbował powstrzymać nasilający się atak Armii Czerwonej, budując Ścianę Wschodnią. Jednak ta linia obrony została wkrótce przełamanaco w bitwie nad Dnieprem Sowieci stworzyli szereg przyczółków na prawym brzegu tego strumienia iw listopadzie zdobyli Kijów z udziałem żołnierzy czechosłowackich. Natarcie Armii Czerwonej nie ustało i w styczniu 1944 r. w ramach operacji leningradzko-nowogrodzkiej złamano blokadę Leningradu. Do tej pory na południu trwało wyzwolenie prawobrzeżnej Ukrainy, w której członkowie 1. Brygady Czechosłowackiej brali również udział w operacjach Żytomierz-Berdyczew i Korsun-Szewczenko. Na przełomie marca i kwietnia części wojsk niemieckich udało się uciec przed zbliżającym się oblężeniem w bitwie pod Kamenec Podolskim. Trwające ofensywy sowieckie zepchnęły do końca kwietnia Niemców nad rzekę Prut na granicy rumuńskiej. Czołgi sowieckie penetrowały dalej na zachód aż do Lwowa, kiedy wcześniej dotarły do granicy radziecko-polskiej w 1939 roku. Część dywizji niemieckiej i rumuńskiej została odcięta na Krymie,gdzie został częściowo zlikwidowany podczas operacji krymskiej, częściowo został ewakuowany.\nOfensywa aliancka na Pacyfiku\nJapończycy starali się odwrócić rozwój wojny na Pacyfiku, ale ich flota i siły powietrzne zostały pokonane w tym samym miesiącu w bitwie na Morzu Filipińskim. Od tego momentu amerykańskie bombowce mogły wystartować z Marianów, co rozpoczęło niszczenie japońskich ośrodków przemysłowych. W drugiej połowie października rozpoczęto amerykański zrzut na Filipiny. Niedługo potem japońska marynarka wojenna wypłynęła na ostatnią dużą bitwę w tej wojnie. W trzydniowej bitwie pod Leyte pod koniec października 1944 roku japońska flota została całkowicie zmiażdżona pomimo samobójczych ataków kamikadze.\nPoczątki koncepcji bombardowań strategicznych sięgają końca I wojny światowej. W okresie międzywojennym pomysł bombardowania z powietrza tyłów wroga rozwinęli głównie brytyjscy i amerykańscy teoretycy lotnictwa. Jednak to Niemcy jako pierwsi zastosowali tę doktrynę, gdy Legion Condor zbombardował Guernik podczas hiszpańskiej wojny domowej. Japończycy zaatakowali także duże miasta w Chinach, takie jak Szanghaj, Wuhan, Nanjing i Kanton. We wrześniu 1939 r. Luftwaffe przeprowadziła niszczycielskie naloty na cele cywilne i wojskowe w Polsce, a szczególnie dotkliwie ucierpiała Warszawa. Centrum Rotterdamu zostało podobnie dotknięte atakiem Luftwaffe 14 maja 1940 r. Bombardowanie Wysp Brytyjskich rozpoczęło się podczas Bitwy o Anglię, po czym Luftwaffe przeszło jesienią 1940 r. na nocne naloty na brytyjskie miasta (Blitz). 8.Listopad zbombardował Coventry. W odpowiedzi Dowództwo Bombowe RAF zintensyfikowało ataki odwetowe na cele przemysłowe w Niemczech. Hitler początkowo nalegał, by bombardować tylko lotniska i inne cele wojskowe. Jednak ograniczenia te były stopniowo znoszone. Z powodu zbliżającej się kampanii przeciwko ZSRR, Luftwaffe ograniczyła dalsze bombardowania Wielkiej Brytanii w maju 1941 roku. Po inwazji na Jugosławię został zrównany z ziemią Belgradu w kwietniu tego roku. Luftwaffe odgrywała też ważną rolę w operacjach na froncie wschodnim, choć nie podejmowała decyzji ani w pobliżu Moskwy, ani Stalingradu. Późniejsze niemieckie wysiłki, by spowolnić postęp Armii Czerwonej poprzez strategiczne bombardowanie sowieckich fabryk, były ograniczone brakiem odpowiedniego typu samolotów dalekiego zasięgu. Od połowy 1942 roku w Europie działały Siły Powietrzne USA (USAAF).W tym samym czasie zaczęła wykazywać rosnącą skuteczność bombardowań dzięki zwiększeniu liczby bombowców, udoskonaleniu środków technicznych i wzmocnieniu myśliwców eskortujących. Ze względu na krytycznie niską skuteczność ataków na niemieckie fabryki, Brytyjczycy przeszli na początku 1942 r. do zakrojonych na szeroką skalę nalotów na niemieckie miasta. (Początkowo bombardowany był w nocy, od drugiej połowy 1944 r. - po osłabieniu Luftwaffe - bombardowany w dzień). W marcu RAF najechał na Lubekę, która stała się pierwszym niemieckim miastem, które zostało zniszczone. W maju i czerwcu tysiąc brytyjskich bombowców zaatakowało najpierw Kolonię, a później Essen i Bremę. Alianci wkrótce odkryli, że niż niszczenie miast za pomocą materiałów wybuchowych, podpalanie ich było znacznie skuteczniejsze. Dlatego zrzucili dużą liczbę lekkich bomb zapalających na dużym obszarze. Ogień rozświetlił miasto,a kolejna fala bombowców zrzuciła ciężkie bomby na ulice. Odcina ruch uliczny, aby strażacy nie wchodzili do ognia, a jednocześnie odcina wodę i gaz. (Po wojnie statystyki wykazały, że piwnice były dość ochronne - tylko 5% ofiar zginęło od bezpośrednich bomb, ale około 80% ofiar udusiło się w piwnicach dymem z pożarów - w porównaniu do bunkra, który ma własne powietrze kondycjonowanie). Wiosną i latem 1943 r. spłonął w Zagłębiu Ruhry. Alianckie bombardowanie Hamburga w lipcu spowodowało burzę ogniową, w której zginęło 30 000 osób. (Hamburg płonął przez 14 dni i nocy, a jego blask był widoczny w nocy z odległości 200 kilometrów). Od września 1943 r. Berlin był również narażony na naloty. W pierwszej połowie 1944 r. ataki alianckie koncentrowały się bardziej na węzłach komunikacyjnych we Francji, ale niemieckie miasta były nieustannie bombardowane aż do końca wojny.W czerwcu 1944 r. naziści próbowali odpowiedzieć na to zniszczenie tajną bronią, pociskami V-1 i V-2, które były zbyt niedokładne, by atakować cele wojskowe. Z tego powodu zostały zastosowane przeciwko ludności cywilnej Londynu, Antwerpii i innych miast Europy Zachodniej. Pod sam koniec wojny, między 13 a 15 lutego 1945 r., alianci zbombardowali Drezno, zabijając od 25 000 do 40 000 osób. W wyniku nalotów w Niemczech zginęło około 600 000 cywilów, jednak paraliż niemieckiej produkcji przemysłowej w wyniku załamania moralnego, które było głównym celem bombardowań strategicznych, nastąpił dopiero wiosną 1945 roku. Rozpoczęły się bombardowania Japonii w 1944 roku, w które zaangażowane były również amerykańskie samoloty z Chin.W ciągu ostatnich siedmiu miesięcy kampania powietrzna przeciwko Japonii doprowadziła do zniszczenia prawie 60 miast. Najbardziej niszczycielskie były duże aglomeracje, takie jak Nagoja, Osaka, Kobe i Jokohama. Po nalotach na Tokio pod koniec lutego i marca 1945 r., w których zginęło 100 000 osób, całe miasto zamieniło się w gruzy.\nLądowanie w Europie Zachodniej\nPod koniec listopada 1943 Roosevelt, Churchill i Stalin spotkali się na konferencji w Teheranie, aby omówić wspólne podejście i uzgodniono, że inwazja aliantów na Francję nastąpi w nadchodzącym roku. Hitler zamierzał zapobiec temu niebezpieczeństwu, budując silnie ufortyfikowany system fortec przybrzeżnych, zwany Wałem Atlantyckim. Operacja Overlord, jako kryptonim lądowania w Normandii, rozpoczęła się 6 czerwca 1944 r. (D-Day), kiedy około 6500 okrętów alianckich wylądowało na plażach Normandii dwie dywizje amerykańskie, dwie brytyjskie i jedna kanadyjska. Wspomagały je trzy dywizje powietrznodesantowe, zabezpieczające skrzydła jednostek desantowych na tyłach niemieckich oraz prawie 12 000 samolotów. Mimo wytrwałej obrony Niemcom nie udało się zepchnąć najeźdźców w morze i aliantów, których głównodowodzącym był generał Eisenhower,byli w stanie stopniowo rozbudowywać swoje przyczółki. Do końca czerwca alianci przetransportowali około 850 000 żołnierzy do Normandii i oczyścili półwysep Cotentin z portem Cherbourg. W tym samym czasie przypuścili ataki na Caen, które podczas lipcowych walk zostało zdobyte przez Brytyjczyków i Kanadyjczyków. Pod koniec tego miesiąca Amerykanie rozpoczęli operację Cobra, która na początku sierpnia doprowadziła do zerwania niemieckiej linii. Hitler próbował kontratakować, odcinając dywizje generała Pattona penetrujące Bretanię i Loarę. Jednak jego czołgi zostały łatwo odparte. Ponadto pętla grożąca okrążeniem Falaise zaczęła się zacieśniać wokół niemieckich sił pancernych na zachodzie. Westheer ledwo uniknęła katastrofy i wycofała się za Sekwanę w bardzo zniszczonym stanie. Zwycięscy alianci wyzwolili następnie Paryż 25 sierpnia w ścisłej współpracy z francuskim ruchem oporu.Dziesięć dni wcześniej Amerykanie i wolni Francuzi przeprowadzili operację Dragoon, kiedy wylądowali w południowej Francji, skąd szybko ruszyli na północ przez dolinę Rodanu. W połowie września spotkali się z oddziałami alianckimi opuszczającymi Normandię w pobliżu Dijon. Grupa niemieckich generałów, świadomych beznadziejności niemieckiej pozycji, zamordowała Hitlera 20 lipca. Akcja zakończyła się fiaskiem, po którym konspiratorzy zostali straceni. Po przekroczeniu Sekwany alianci spenetrowali Belgię i granicę niemiecką. Brytyjczycy wkroczyli do Brukseli w pierwszym tygodniu września, a także wyzwolili Antwerpię. Ujście rzeki Šelda, bez której lokalny port był bezwartościowy, pozostało w rękach niemieckich do listopada. Szereg innych portów na kanale La Manche i Atlantyku było utrzymywanych przez niemieckie załogi zgodnie z rozkazami Hitlera,co znacząco zakłóciło i tak już skomplikowane zaopatrzenie aliantów. Jednym z takich portów była Dunkierka, a czechosłowacka Samodzielna Brygada Pancerna również odegrała znaczącą rolę w jej oblężeniu. Niemcy tymczasem konsolidowali swoje pozycje na Ścianie Płaczu, dlatego Montgomery uzyskał poparcie dla operacji Market Garden, w której alianci mieli szybko przekroczyć Ren i zaatakować Niemcy. 17 września spadochroniarze brytyjscy i amerykańscy stacjonowali na mostach nad Renem w Holandii. W tym samym czasie brytyjskie czołgi wyruszyły z Belgii, by uwolnić spadochroniarzy. Jednak ostatniego z tych mostów, który znajdował się w Arnhem, alianci nie mogli przejąć. Dzięki skutecznej obronie Holandii Niemcy zapewnili sobie czas na odbudowę uszkodzonych dywizji, gdy sytuacja na froncie zachodnim ustabilizowała się jesienią 1944 r. z powodu utrzymujących się trudności alianckich z zaopatrzeniem.Jednym z takich portów była Dunkierka, a czechosłowacka Samodzielna Brygada Pancerna również odegrała znaczącą rolę w jej oblężeniu. Niemcy w międzyczasie konsolidowali swoje pozycje na Ścianie Płaczu, dlatego Montgomery uzyskał poparcie dla operacji Market Garden, w której alianci mieli szybko przekroczyć Ren i zaatakować Niemcy. 17 września spadochroniarze brytyjscy i amerykańscy stacjonowali na mostach nad Renem w Holandii. W tym samym czasie brytyjskie czołgi wyruszyły z Belgii, by uwolnić spadochroniarzy. Jednak ostatniego z tych mostów, który znajdował się w Arnhem, alianci nie mogli przejąć. Dzięki skutecznej obronie Holandii Niemcy zapewnili sobie czas na odbudowę uszkodzonych dywizji, gdy sytuacja na froncie zachodnim ustabilizowała się jesienią 1944 r. z powodu utrzymujących się trudności alianckich z zaopatrzeniem.Jednym z takich portów była Dunkierka, a czechosłowacka Samodzielna Brygada Pancerna również odegrała znaczącą rolę w jej oblężeniu. Niemcy tymczasem konsolidowali swoje pozycje na Ścianie Płaczu, dlatego Montgomery uzyskał poparcie dla operacji Market Garden, w której alianci mieli szybko przekroczyć Ren i zaatakować Niemcy. 17 września spadochroniarze brytyjscy i amerykańscy stacjonowali na mostach nad Renem w Holandii. W tym samym czasie brytyjskie czołgi wyruszyły z Belgii, by uwolnić spadochroniarzy. Jednak ostatniego z tych mostów, który znajdował się w Arnhem, alianci nie mogli przejąć. Dzięki skutecznej obronie Holandii Niemcy zapewnili sobie czas na odbudowę uszkodzonych dywizji, gdy sytuacja na froncie zachodnim ustabilizowała się jesienią 1944 r. z powodu utrzymujących się trudności alianckich z zaopatrzeniem.Istotną rolę w oblężeniu odegrała również Czechosłowacka Samodzielna Brygada Pancerna. Niemcy w międzyczasie konsolidowali swoje pozycje na Ścianie Płaczu, dlatego Montgomery uzyskał poparcie dla operacji Market Garden, w której alianci mieli szybko przekroczyć Ren i zaatakować Niemcy. 17 września spadochroniarze brytyjscy i amerykańscy stacjonowali na mostach nad Renem w Holandii. W tym samym czasie brytyjskie czołgi wyruszyły z Belgii, by uwolnić spadochroniarzy. Jednak ostatniego z tych mostów, który znajdował się w Arnhem, alianci nie mogli przejąć. Dzięki skutecznej obronie Holandii Niemcy zapewnili sobie czas na odbudowę uszkodzonych dywizji, gdy sytuacja na froncie zachodnim ustabilizowała się jesienią 1944 r. z powodu utrzymujących się trudności alianckich z zaopatrzeniem.Istotną rolę w oblężeniu odegrała również Czechosłowacka Samodzielna Brygada Pancerna. Niemcy tymczasem konsolidowali swoje pozycje na Ścianie Płaczu, dlatego Montgomery uzyskał poparcie dla operacji Market Garden, w której alianci mieli szybko przekroczyć Ren i zaatakować Niemcy. 17 września spadochroniarze brytyjscy i amerykańscy stacjonowali na mostach nad Renem w Holandii. W tym samym czasie brytyjskie czołgi wyruszyły z Belgii, by uwolnić spadochroniarzy. Jednak ostatniego z tych mostów, który znajdował się w Arnhem, alianci nie mogli przejąć. Dzięki skutecznej obronie Holandii Niemcy zapewnili sobie czas na odbudowę uszkodzonych dywizji, gdy sytuacja na froncie zachodnim ustabilizowała się jesienią 1944 r. z powodu utrzymujących się trudności alianckich z zaopatrzeniem.w związku z tym Montgomery uzyskał wsparcie dla operacji Market Garden, w ramach której alianci mieli szybko przekroczyć Ren i zaatakować Niemcy. 17 września spadochroniarze brytyjscy i amerykańscy stacjonowali na mostach nad Renem w Holandii. W tym samym czasie brytyjskie czołgi wyruszyły z Belgii, by uwolnić spadochroniarzy. Jednak ostatniego z tych mostów, który znajdował się w Arnhem, alianci nie mogli przejąć. Dzięki skutecznej obronie Holandii Niemcy zapewnili sobie czas na odbudowę uszkodzonych dywizji, gdy sytuacja na froncie zachodnim ustabilizowała się jesienią 1944 r. z powodu utrzymujących się trudności alianckich z zaopatrzeniem.w związku z tym Montgomery uzyskał wsparcie dla operacji Market Garden, w ramach której alianci mieli szybko przekroczyć Ren i zaatakować Niemcy. 17 września spadochroniarze brytyjscy i amerykańscy stacjonowali na mostach nad Renem w Holandii. W tym samym czasie brytyjskie czołgi wyruszyły z Belgii, by uwolnić spadochroniarzy. Jednak ostatniego z tych mostów, który znajdował się w Arnhem, alianci nie mogli przejąć. Dzięki skutecznej obronie Holandii Niemcy zapewnili sobie czas na odbudowę uszkodzonych dywizji, gdy sytuacja na froncie zachodnim ustabilizowała się jesienią 1944 r. z powodu utrzymujących się trudności alianckich z zaopatrzeniem.który był w Arnhem, ale alianci nie mogli przejąć. Dzięki skutecznej obronie Holandii Niemcy zapewnili sobie czas na odbudowę uszkodzonych dywizji, gdy sytuacja na froncie zachodnim ustabilizowała się jesienią 1944 r. z powodu utrzymujących się trudności alianckich z zaopatrzeniem.który był w Arnhem, ale alianci nie mogli przejąć. Dzięki skutecznej obronie Holandii Niemcy zapewnili sobie czas na odbudowę uszkodzonych dywizji, gdy sytuacja na froncie zachodnim ustabilizowała się jesienią 1944 r. z powodu utrzymujących się trudności alianckich z zaopatrzeniem.\n22 czerwca 1944 r., w trzecią rocznicę inwazji na ZSRR, fronty Żukowa i Wasilewskiego rozpoczęły operację Bagration, skierowaną przeciwko Centralnej Grupie Armii na Białorusi. Generałowie niemieccy, którzy skoncentrowali główne siły na Ukrainie, nie spodziewali się ataku Armii Czerwonej na przeważnie bagnistym terenie Białorusi. W późniejszej bitwie Sowieci stworzyli potrójną przewagę piechoty, a także absolutną przewagę w powietrzu. Chociaż Hitler zakazał odwrotu, linia niemiecka zaczęła się załamywać wkrótce po rozpoczęciu ataku. 3 lipca w Mińsku spotkały się atakujące sowieckie czołgi, okrążając i niszcząc rdzeń Centralnej Grupy Armii. Hitler przekazał posiłki z Ukrainy na Białoruś, co było strategicznym zamiarem sowieckiego dowództwa, które 13 lipca rozpoczęło operację lwowsko-sandomierską na Ukrainie.Na froncie wschodnim Wehrmacht stanął w obliczu katastrofalnego przełomu. Pod koniec lipca Sowieci podbili Lwów, wschodnią Polskę i Wilno na północy, zagrażając niemieckim pozycjom w krajach bałtyckich i zbliżając się do Prus Wschodnich. Strajki sowieckie doprowadziły Ostheera na skraj upadku i dopiero na początku sierpnia Armia Czerwona zatrzymała się nad Wisłą w bezpośrednim sąsiedztwie Warszawy. W odpowiedzi 1 sierpnia wybuchło powstanie warszawskie, które po dwóch miesiącach walk zostało brutalnie stłumione przez hitlerowców, zabijając 200 tysięcy Polaków. W drugiej połowie sierpnia Armia Czerwona rozpoczęła operację Jakos-Kiszyniów przeciwko Rumunii. Następnie w Bukareszcie obalono proniemieckiego dyktatora Antonescu. Po wkroczeniu Armii Czerwonej do stolicy Rumunii Rumuni zawarli rozejm z Sowietami i wypowiedzieli wojnę Niemcom.W tym samym czasie na Słowacji wybuchło powstanie narodowe, więc Sowieci wraz z oddziałami czechosłowackimi rozpoczęli we wrześniu operację karpacko-dukielską. Zanim jednak powstali powstańcy, w październiku Niemcy stłumili powstanie słowackie. We wrześniu, podczas operacji bałtyckiej, Sowieci przełamali opór Niemców i ich lokalnych sojuszników w krajach bałtyckich. Resztki kilku niemieckich dywizji zostały uwięzione w Kotle Kurońskim, gdzie kontynuowały walkę do maja następnego roku. W rezultacie Finlandia poddała się 19 września. Kilka dni wcześniej Armia Czerwona zinfiltrowała Bułgarię, która następnie zmieniła strony, tak jak wcześniej Rumunia. 20 października Sowieci i jugosłowiańscy partyzanci wyzwolili Belgrad, co doprowadziło do niemieckiej ewakuacji Grecji. Krótko wcześniej węgierski regent Miklós Horthy próbował negocjować rozejm z Sowietami,został jednak obalony przez węgierskich faszystów wspieranych przez Niemców, którzy w marcu zajęli Węgry. Jednak pomimo upartej obrony wojsk niemieckich i węgierskich Armii Czerwonej udało się zakończyć oblężenie Budapesztu do końca grudnia 1944 r.\nHitler wykorzystał jesienne uspokojenie na froncie zachodnim do zgromadzenia nowych rezerw czołgów. Wraz z nimi zamierzał uderzyć na amerykańskie dywizje w Ardenach, co miało utorować drogę nizinom belgijskim i Antwerpii. Zdobycie tego portu wbiłoby następnie klin między armie amerykańską i brytyjską. Bitwa o Ardeny, ostatnia próba odwrócenia wojny na Zachodzie przez Hitlera, rozpoczęła się 16 grudnia 1944 r., kiedy trzy niemieckie armie całkowicie zaskoczyły swoich przeciwników. Złe warunki klimatyczne początkowo uniemożliwiły aliantom skorzystanie z przewagi powietrznej. Jednak po kilku początkowych sukcesach niemieckich, energiczne środki zaradcze aliantów i brak paliwa zmusiły Niemców do wstrzymania ofensywy, zanim zdążyli przekroczyć Labirynt. Gdy tylko pogoda się poprawiła, lotnictwo alianckie wznowiło ataki na niemieckie dywizje pancerne, które w związku z tym rozpoczęły obronę.Alianci zlikwidowali formację do połowy stycznia 1945 r., kiedy to zepchnęli Wehrmacht na pierwotne pozycje. Mimo to 1 stycznia Niemcy podjęli mniejszą ofensywę w Alzacji. W lutym alianci oczyścili Nadrenię, a 24 marca na szerokim froncie przekroczyli sam Ren i wkroczyli do Niemiec. W kwietniu zacięta była bitwa w Zagłębiu Ruhry, podczas której ponad 300 000 żołnierzy niemieckich zostało otoczonych i wziętych do niewoli. Tymczasem Brytyjczycy przeprawili się przez rzekę Vesera 5 kwietnia, a sześć dni później Amerykanie dotarli do Łaby pod Magdeburgiem. Berlin był tylko 120 kilometrów na wschód, ale Eisenhower postanowił pozostawić podbój niemieckiej stolicy Armii Czerwonej. 25 kwietnia wojska amerykańskie spotkały się z Sowietami w Torgau nad Łabą. Amerykańska 3. Armia kontynuowała podróż na południe do Bawarii i na początku 18 kwietnia przekroczyła zachodnie granice I Republiki Czechosłowacji.W tym samym czasie do Bałtyku przybyli Brytyjczycy i Kanadyjczycy.\nNa początku marca Armia Czerwona dotarła do wybrzeża Bałtyku na Pomorzu. W tym samym miesiącu uruchomiono operacje Ostrawa-Opawa i Bratysława-Brno. W Prusach Wschodnich odcięte siły niemieckie zostały zneutralizowane w kwietniu w ramach operacji w Prusach Wschodnich. Po pokonaniu Węgier Sowieci pod koniec marca wkroczyli do Austrii, a 13 kwietnia zdobyli Wiedeń. Podczas gdy ostatni front był bliski ostatecznego starcia, alianci rozpoczęli ofensywę we Włoszech na początku kwietnia, przekraczając rzekę Pad i zdobywając miasta w północnych Włoszech. Niedługo potem włoscy partyzanci przybyli uciekając z Mussoliniego, który został zastrzelony 28 kwietnia. We Włoszech wojna oficjalnie zakończyła się kapitulacją lokalnych sił niemieckich 2 maja. W Prusach Wschodnich odcięte siły niemieckie zostały zneutralizowane w kwietniu w ramach operacji w Prusach Wschodnich. Po pokonaniu Węgier Sowieci pod koniec marca wkroczyli do Austrii, a 13 kwietnia zdobyli Wiedeń. Podczas gdy ostatni front był bliski ostatecznego starcia, alianci rozpoczęli ofensywę we Włoszech na początku kwietnia, przekraczając rzekę Pad i zdobywając miasta w północnych Włoszech. Niedługo potem włoscy partyzanci przybyli uciekając z Mussoliniego, który został zastrzelony 28 kwietnia. We Włoszech wojna oficjalnie zakończyła się kapitulacją lokalnych sił niemieckich 2 maja.\nOstateczna bitwa o Berlin rozpoczęła się 16 kwietnia atakiem dywizji Żukowa i Koniewa na Odrę i Nysę. Po ponad tygodniu zaciekłych walk Sowieci zakończyli oblężenie Berlina, wkraczając tym samym w końcową fazę bitwy o miasto. 30 kwietnia wojska sowieckie wdarły się do centrum miasta, po czym Adolf Hitler popełnił samobójstwo w podziemnym bunkrze pod Kancelarią Rzeszy. Pozostali obrońcy Berlina poddali się Sowietom 2 maja. 5 maja Amerykanie rozpoczęli natarcie do Czech na osi Karlowe Wary – Pilzno – Czeskie Budziejowice. Już na początku maja na ziemiach czeskich wybuchło powstanie majowe Czechów, które rozprzestrzeniło się z Przerów do innych miast i wsi. 5 maja wybuchło powstanie praskie, które trzy dni później zakończyło się podpisaniem rozejmu i odwrotem Wehrmachtu. Następnego dnia wojska radzieckie wkroczyły do Pragi w ramach Operacji Praskiej,\nAmerykańskie siły morskie i lądowe wylądowały na kluczowej filipińskiej wyspie Luzon w styczniu 1945 roku, a następnie w marcu na Mindanao. Brytyjczycy przy wsparciu chińskich nacjonalistów rozpoczęli ofensywę przeciwko Japończykom w Birmie jesienią 1944 roku, której kulminacją była okupacja Rangunu w maju następnego roku. Tymczasem na Pacyfiku Amerykanie stoczyli trudną bitwę o Iwo Jimę, którą w marcu pokonali z ciężkimi stratami. Lokalne lotnisko zostało później wykorzystane przez Siły Powietrzne USA do zintensyfikowania i tak już niszczycielskich nalotów na Japonię. 1 kwietnia rozpoczęła się bitwa pod Okinawą, zaledwie 500 kilometrów od Kiusiu, najbardziej wysuniętej na południe japońskiej wyspy. Dobrze ufortyfikowani w górach południowej Okinawy Japończycy do połowy czerwca prowadzili uparty i fanatyczny opór, przy czym zdecydowana większość z nich upadła lub popełniła samobójstwo.\nSzacunkowa całkowita liczba ofiar śmiertelnych w czasie II wojny światowej jest bardzo zróżnicowana, ale większość współczesnych historyków liczy 60 milionów, z czego 20 milionów to żołnierze, a 40 milionów cywilów. Jednak całkowita liczba strat pozostaje niepewna, ponieważ nie można dokładnie określić liczby zabitych. Największe straty poniósł Związek Radziecki, który w czasie wojny stracił 27 milionów ludzi. Polska, która straciła prawie jedną piątą przedwojennej populacji, poniosła największe straty procentowe. Połowę jego zmarłych stanowili polscy Żydzi. Z łącznej liczby ofiar około 83% stanowili obywatele aliantów, a 17% stanowili mieszkańcy krajów uczestniczących w konflikcie Osi. Większość ofiar cywilnych padła ofiarą chorób, głodu, masakr lub ludobójstwa. Szacuje się, że w nazistowskich obozach koncentracyjnych zginęło około 12 milionów cywilów.Kolejne 1,5 miliona zginęło w wyniku bombardowania, a około 14,5 miliona z innych przyczyn. Wiele osób doświadczyło po wojnie tak zwanego PTSD (lub PTSD), tzw. zespołu stresu pourazowego. Śmierć wielu osób była wynikiem ludobójstwa i zbrodni wojennych dokonanych przez wojska niemieckie i japońskie na terenach okupowanych. Najbardziej haniebną zbrodnią niemiecką jest Holokaust, systematyczne i umyślne mordowanie Żydów na nazistach i ich sojusznikach na terytorium, które pochłonęło życie 6 milionów ludzi. Brutalność nazistów wymierzyła także inne grupy ludności. Setki wsi w odwecie za ataki partyzanckie na Białorusi zginęły i zginęła około jedna czwarta ówczesnej ludności białoruskiej. Prawdopodobnie najgorszą japońską zbrodnią była masakra w Nanjing, w której zamordowano lub zgwałcono setki tysięcy chińskich cywilów.Podczas konfliktu japońska armia cesarska zabiła od 3 do 10 milionów cywilów, głównie Chińczyków, milionom więcej w Europie zapobiegło dostarczanie żywności (i materiałów wojennych) do Wielkiej Brytanii, Związku Radzieckiego i innych krajów na mocy amerykańskiej ustawy o pożyczkach i dzierżawach. .\nW styczniu 1942 r. nazistowscy przywódcy spotkali się na konferencji w Wannsee, gdzie zdecydowali o ostatecznym rozwiązaniu kwestii żydowskiej (Holokaustu). System obozów koncentracyjnych i zagłady, w których zamordowano około 6 milionów Żydów, służył nazistom do realizacji tego wypaczonego planu. Ten sam los spotkał 2 miliony Polaków i kolejne około 4 miliony „ludzi” (Untermenschen), w tym Romów, Słowian, upośledzonych umysłowo, homoseksualistów, Świadków Jehowy i inne grupy. Częścią zamierzonego programu eksterminacji planowanego i realizowanego w nazistowskich Niemczech był Generalplan Ost, który wzywał do likwidacji i czystek etnicznych Słowian w celu zabezpieczenia Lebensraum („przestrzeni życiowej”) na wschodzie dla narodu niemieckiego. Miliony ludzi, głównie z Europy Wschodniej, całkowicie oddały się pracy w niemieckiej gospodarce wojennej wbrew swojej woli.Podobnie jak w hitlerowskich obozach koncentracyjnych, wiele osób zginęło w sowieckich gułagach i obozach pracy, w których więziono obywateli okupowanych krajów, takich jak Polska, Litwa, Łotwa, Estonia, a także jeńców niemieckich i obywateli sowieckich podejrzanych o współpracę z nazistami. Z około 5,7 miliona Sowietów, którzy znaleźli się w niewoli niemieckiej, prawie 60% zginęło podczas wojny. W pierwszym roku po inwazji na Związek Radziecki około 3 miliony sowieckich jeńców wojennych zostało zabitych lub zagłodzonych na śmierć. Ponadto po powrocie do ojczyzny uznano ich za zdrajców, dlatego wielu trafiło do gułagów. Wysokie były również japońskie obozy jenieckie, które pełniły funkcję obozów pracy. Japońska armia usunęła z domów ponad 10 milionów chińskich cywilów,którą następnie wykorzystywała do niewolniczej pracy w Mandżurii i północnych Chinach. Wykazano również ograniczone użycie broni biologicznej i chemicznej przez państwa Osi. Włosi użyli gazu musztardowego podczas kampanii w Etiopii (wówczas Abisynii), podczas gdy wojska japońskie używały różnego rodzaju tych śmiercionośnych środków podczas inwazji i okupacji Chin. Zarówno Niemcy, jak i Japończycy testowali wpływ broni masowego rażenia na ludność cywilną, aw niektórych przypadkach na więźniów. Więźniowie lub internowani Niemcy po wojnie również byli zmuszani do niewolniczej pracy. Miliony z nich zostały w ten sposób potraktowane, głównie w Związku Sowieckim i Polsce, choć podobnemu traktowaniu zostali poddani na Zachodzie. Tysiące Amerykanów japońskich, włoskich i niemieckich zostało internowanych w Stanach Zjednoczonych, a rząd kanadyjski zastosował tę samą praktykę. Po zakończeniu II wojny światowej niemieckie zbrodnie przeciwko ludzkości, prowadzenie wojny ofensywnej,zbrodnie antypokojowe i wojenne zostały ukarane w głównym procesie norymberskim, w którym skazano przywódców nazistowskiego reżimu. Podobnie sądzono sprawców japońskich zbrodni wojennych w procesie tokijskim. Decyzje obu tych międzynarodowych trybunałów są uważane za fundamenty współczesnego międzynarodowego prawa karnego. Konkluzja trybunału norymberskiego brzmi: „Każdy, kto wykonuje nakaz kryminalny, jest winny”. Nie było już możliwości szukania wymówek. „Po prostu wykonałem rozkaz”. (Np. załoga niemieckiego okrętu podwodnego U 852 ostrzelała z karabinu maszynowego bezbronne wraki greckiego parowca Peleus. Dla kompletności dodano, że żołnierze niemieccy nadal byliże rozkaz musi być wykonany natychmiast, a przełożony, który je wydał, odpowiada za rozkaz. Po wojnie jednak zasady ustalają zwycięzcy. W przeciwieństwie do zbrodni popełnionych przez obywateli państw Osi, czyny popełnione przez aliantów nigdy nie zostały osądzone. Jednak niektórzy historycy rozważają przesiedlenia wojenne w Związku Radzieckim, internowanie obywateli pochodzenia japońskiego, niemieckiego i włoskiego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, sowiecką masakrę polskich oficerów w Katyniu oraz kontrowersyjne naloty amerykańskie i brytyjskie na cele cywilne, zwłaszcza bombardowania Hamburga i Drezna oraz innych niemieckich miast, czy amerykańskie ataki nuklearne na Hiroszimę i Nagasaki.czyny dokonane przez aliantów nigdy nie zostały osądzone. Jednak niektórzy historycy rozważają przesiedlenia wojenne w Związku Radzieckim, internowanie obywateli pochodzenia japońskiego, niemieckiego i włoskiego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, sowiecką masakrę polskich oficerów w Katyniu oraz kontrowersyjne naloty amerykańskie i brytyjskie na cele cywilne, zwłaszcza bombardowania Hamburga i Drezna oraz innych niemieckich miast, czy amerykańskie ataki nuklearne na Hiroszimę i Nagasaki.czyny dokonane przez aliantów nigdy nie zostały osądzone. Jednak niektórzy historycy rozważają przesiedlenia wojenne w Związku Radzieckim, internowanie obywateli pochodzenia japońskiego, niemieckiego i włoskiego w Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, sowiecką masakrę polskich oficerów w Katyniu oraz kontrowersyjne naloty amerykańskie i brytyjskie na cele cywilne, zwłaszcza bombardowania Hamburga i Drezna oraz innych niemieckich miast, czy amerykańskie ataki nuklearne na Hiroszimę i Nagasaki.zwłaszcza bombardowania Hamburga, Drezna i innych niemieckich miast, czy amerykańskie ataki nuklearne na Hiroszimę i Nagasaki.zwłaszcza bombardowania Hamburga, Drezna i innych niemieckich miast, czy amerykańskie ataki nuklearne na Hiroszimę i Nagasaki.\nPodobnie jak w I wojnie światowej, bardziej zaawansowane typy samolotów wykonywały zadania rozpoznawcze, myśliwskie i bombardujące, które wspierały siły lądowe. Ponadto samoloty zaczęto wykorzystywać do transportu lotniczego zaopatrzenia, sprzętu lub posiłków, choć na ograniczoną skalę. Ponadto w ramach bombardowań strategicznych skupiono się na atakach na zaludnione obszary, których celem było zakłócenie wrogiej produkcji przemysłowej i morale ludności. Znaczący postęp osiągnięto w systemie obrony powietrznej, który wykorzystywał radar i ulepszoną artylerię przeciwlotniczą. (Po wojnie jednak statystyki zaskakująco pokazały, że biorąc pod uwagę ilość sprzętu i rozmieszczonych żołnierzy, efekt zestrzelonych samolotów był bardzo niski – większość samolotów zestrzeliwuje myśliwce. Walczy z samolotami.Większy efekt polegał na tym, że samoloty wroga były zmuszone do latania na większych wysokościach, co utrudniało dokładne celowanie). Samoloty otrzymały swoje pierwsze ograniczone wdrożenie podczas II wojny światowej. Ze względu na późne jej wprowadzenie i niemałą liczbę, choć nie miało to poważnego wpływu na rozwój wojny, to jednak zapowiadało powojenną masową ekspansję tego typu samolotów. Wszechstronny rozwój osiągnięto również w zakresie działań wojennych na morzu, ale na szczególną uwagę zasługuje rozbudowa lotniskowców i okrętów podwodnych. Chociaż lotnictwo morskie mogło pochwalić się jedynie skromnym sukcesem na początku wojny, ataki na Taranto, Pearl Harbor oraz bitwy na Morzu Koralowym i Midway wkrótce podniosły lotniskowce do rangi kluczowej broni morskiej kosztem pancerników.W bitwie o Atlantyk okręty eskortowe okazały się istotną częścią alianckich konwojów, znacznie zwiększając ich obronę. Oprócz większej wydajności lotniskowce były mniej wymagające ekonomicznie niż pancerniki, ponieważ nie musiały być podobnie ciężko opancerzone. Okręty podwodne, które w czasie I wojny światowej dowiodły swojej niszczycielskiej skuteczności, zostały wykorzystane przez wszystkie walczące strony. Brytyjczycy skupili się głównie na rozwoju broni do zwalczania okrętów podwodnych i taktyk, takich jak sonar, bomby głębinowe i konwoje, podczas gdy Niemcy dążyli do zwiększenia swoich możliwości ofensywnych poprzez wynalezienie fajki i stosowanie taktyki wilczej sfory. Siły naziemne zmieniły się zasadniczo ze statycznych linii frontu I wojny światowej na bardziej dynamiczną i mobilną wojnę. Istotną innowacją była koncepcja skoordynowanego wsparcia dla poszczególnych rodzajów broni. Czołg,który był używany podczas I wojny światowej głównie do wsparcia piechoty, rozwinął się jako podstawowa broń naziemna. Pod koniec lat 30. zbudowano we wszystkich aspektach bardziej zaawansowane typy konstrukcji czołgów i trend ten utrzymywał się przez całą wojnę. Przejawiało się to w zwiększeniu prędkości, wzmocnieniu pancerza i większej sile ognia. Najbardziej postępową doktrynę użycia czołgów opracowali na początku wojny Niemcy, którzy starali się uniknąć bezpośredniego starcia własnych czołgów z wrogiem, który przy wsparciu innych sił zbrojnych, zwłaszcza Sił Powietrznych, okazały się skuteczne w postaci taktyki Blitzkriega, bardzo skuteczne w Polsce i Francji. Stopniowo na znaczeniu zyskiwały różne rodzaje broni przeciwpancernej, takie jak niszczyciele czołgów, ostrzał pośredni, działa przeciwpancerne, miny przeciwpancerne i broń przeciwpancerna piechoty krótkiego zasięgu.Mimo rosnącego poziomu mechanizacji armii, mniej mobilna piechota pozostawała trzonem każdej armii. Większość broni i sprzętu piechoty nie różniła się zbytnio od tych używanych w poprzedniej wojnie. Największy postęp osiągnięto dzięki rozbudowie szybko przenośnych karabinów maszynowych i różnego rodzaju pistoletów maszynowych, które szczególnie nadawały się do walki w zwarciu na terenach miejskich lub w dżungli. Zalety karabinu i pistoletu maszynowego połączono z karabinem szturmowym, który po wojnie stał się standardową bronią piechoty niemal wszystkich armii. W dziedzinie komunikacji walczące strony próbowały rozwiązać problem bezpieczeństwa, korzystając z obszernych list kodów szyfrujących używanych przez różne maszyny szyfrujące, z których najsłynniejszą była niemiecka Enigma. Przeciwdziałały temu systemy rozwiązywania kodów, takie jak brytyjski Ultra i amerykański system,któremu udało się złamać japoński kodeks morski. Wywiad wojskowy koncentrował się również na prowadzeniu operacji mistyfikacji, które alianci wykorzystali kilkakrotnie z dużym powodzeniem, odwracając uwagę niemieckiego dowództwa od przygotowań do inwazji na Sycylię czy Normandię. Inne znaczące osiągnięcia technologiczne i techniczne dokonane podczas II wojny światowej to pierwsze programowalne komputery, pociski kierowane i balistyczne (V-1 i V-2) oraz broń jądrowa opracowana w ramach Projektu Manhattan. W inżynierii wiele lat debaty na temat tego, czy nitowanie czy spawanie są lepsze. Spawanie jest szybsze, bardziej ekonomiczne, dlatego zostało wprowadzone. Spawane części są do 30% lżejsze (połączenia nitowane muszą być na siebie nałożone), więc rosyjskie czołgi były lżejsze i bardziej ekonomiczne. Poza tym nitowanie jest uciążliwe fizycznie, dla kobiet jest na granicy siły fizycznej,i musiały być wykonywane przez mężczyzn. Podczas gdy kobietom udało się również spawać w zbrojowni, a mężczyźni mogli iść na front.\nZniesienie stanu wojny z Republiką Federalną Niemiec\nAlianci zlikwidowali stan wojenny dopiero w 1951 r.: Wielka Brytania 9 lipca, Francja 13 lipca, a Stany Zjednoczone 24 października 1951 r.\nPokonane Niemcy i Austria zostały podzielone na cztery strefy okupacyjne, przy czym historyczne ziemie niemieckie na wschodzie znalazły się pod panowaniem polskim i sowieckim. W tym samym czasie ludność niemiecka została wysiedlona z Europy Wschodniej, zwłaszcza z Polski i Czechosłowacji, co potwierdziła konferencja poczdamska. Ponad 12 milionów Niemców zostało zmuszonych do opuszczenia swoich domów. Polska uzyskała nowe granice zachodnie, rekompensując utratę okupowanych przez Sowietów ziem wschodnich Polski, z których uciekło około 3,5 mln osób. Oprócz dawnej wschodniej Polski Związek Sowiecki zachował bezpośrednią kontrolę nad bałtyckimi państwami Litwy, Łotwy i Estonii oraz nad dawną rumuńską Besarabią, dla której przejął czechosłowacką Ruś Podkarpacką. W Azji Stany Zjednoczone zajęły Japonię i odsłoniły dawne japońskie wyspy na zachodnim Pacyfiku,\nWeterani wojenni Wehrmachtu i Waffen-SS oraz ich wdowy mają prawo do emerytury wojskowej w Niemczech. W 1998 roku Niemcy zmieniły swoje przepisy emerytalne, aby uniemożliwić wypłacanie ich zbrodniarzom wojennym. Zmiana dotyczy tylko wniosków o świadczenia przyznane po 13 listopada 1997 r. W ośmiu niemieckich landach w 1998 r. 23 501 byłych członków SS otrzymało specjalną rentę dla tzw. „ofiar wojny”, którą Niemcy Zachodnie wypłacają od 1950 r. Weterani wojenni na Łotwie obchodzi się Dzień Legionistów Łotwy 16 marca. Obejmuje również tradycyjny marsz dla uczczenia łotewskich weteranów Waffen-SS, w tym łotewskiej dywizji SS.\nTen artykuł wykorzystuje tłumaczenia tekstów z artykułów o II wojnie światowej w angielskiej Wikipedii i Zweiter Weltkrieg w niemieckiej Wikipedii.\nBETHELL, Mikołaju. Atak na ZSRR: II wojna światowa. Praga: Svojtka & Co., 2000. ISBN 80-7237-279-3 BOYLE, David. II wojna światowa na zdjęciach. Cząstki: Rebo, 2007. ISBN 978-80-7234-780-3 CAWTHORNE, Nigel. Bitwy II wojny światowej. Frýdek-Místek: Alpress, 2007. ISBN 978-80-7362-446-0 CÍLEK, Roman. Holokaust: łańcuch zła. Praga: P3K, 2007. ISBN 978-80-903584-8-5 DAVIES, Norman. Europa w wojnie 1939-1945: nie ma łatwego zwycięstwa. Praga: BB / sztuka, 2007. 542 s. ISBN 978-80-7381-203-4. GILBERT, Martinie. II wojna światowa: pełna historia. Praga: BB / sztuka, 2006. ISBN 80-7341-933-5 CHURCHILL, Winston. II wojna światowa I-VI. Praga: NLN, Lidové Noviny Wydawnictwo, 2005. ISBN 80-7106-739-3 JORDAN, David; NAJWIĘKSZY, Andrzeju. Atlas II wojny światowej: fakty dotyczące starć na wszystkich frontach. Praga: Wydawnictwo Otto, 2006.ISBN 80-7360-273-3 KEEGAN, Jan. II wojna światowa. Praga: Beta-Dobrovský; Pilzno: Ševčík, 2003. ISBN 80-7306-063-9 LIDDELL HART, Bazyli. Historia II wojny światowej. Brno: Jota, 2000. ISBN 80-7217-117-8 NÁLEVKA, Vladimír. II wojna światowa. Praga: Triton, 2003. ISBN 80-7254-390-3 NEČAS, Ctibor. O losach Cyganów czeskich i słowackich w latach 1939-1945. Brno: Uniwersytet JE Purkyně w Brnie, 1981. 180 s. OVERY, Richard. Dlaczego alianci wygrali. Praga: Beta-Dobrovský; Pilzno: Ševčík, 2008. ISBN 978-80-7306-338-2 PIEKALKIEWICZ, Janusz. II wojna światowa. Praga: Svojtka & Co., 2007. ISBN 978-80-7352-764-8 SALMAGGI, Cesare; PALLAVISINI, Alfredo. 2194 dni: ilustrowana chronologia II wojny światowej. Praga: Olympia, 2007. ISBN 978-80-7376-005-2 SHAW, Antony. II. wojna światowa dzień po dniu. Praga: Nasza armia: Kolumb, 2007.ISBN 80-206-0732-3 WILLMOTH, Hedley Paul. II wojna światowa. Praga: Euromedia Group - Book Club, 2005. ISBN 80-242-1403-2 Kronika II wojny światowej. Praga: Fortuna Print, 2003. ISBN 80-7321-072-X FRIEDRICH, Jörg Der Brand. Monachium: 13.Auflage 2003, Propyläen Verlag, ISBN 3-549-07165-5\nHistoria współczesna II wojna światowa w literaturze Lista filmów o tematyce II wojny światowej z frontu wschodniego Lista filmów czeskich z okresu II wojny światowej Produkcja wojskowa podczas II wojny światowej Druga wojna trzydziestoletnia\nGaleria II wojny światowej w Wikimedia Commons Zdjęcia, dźwięki lub filmy o II wojnie światowej w Wikimedia Commons Temat II wojny światowej Wikicytaty\nLista prac w Katalogu Związkowym Republiki Czeskiej, której tematem jest II wojna światowa II wojna światowa (fronta.cz) II wojna światowa i rekonstrukcja w jednym miejscu (militaryzone.cz) II. wojna światowa (witryna Czeskiego Radia) Zarchiwizowane 3 listopada 2006 na Wayback Machine World War II: War to see - to usłyszeć II. wojna światowa - przyczyny, przebieg, skutki, konsekwencje (PDF) [źródło niedostępne] II wojna światowa (druha.svetova.cz) Panzernet, niemieckie i sowieckie pojazdy pancerne II wojny światowej Kolorowe fotografie z II wojny światowej\nBaza danych II wojny światowej (anglicky) Encyklopedia II wojny światowej History Channel (anglicky) Specjalna sekcja Deutsche Welle poświęcona II wojnie światowej (anglicky) Der Zweite Weltkrieg (shoa.de) (německy) Archiwum ulotek propagandowych II wojny światowej Archivováno 26. 3 2014 na Wayback Machine (anglicky) World War 2 Pictures In Color (anglicky) Multimedialna mapa, od inwazji na Związek Radziecki do upadku Berlina (anglicky) II wojna światowa Mapy sytuacji militarnej (anglicky) II wojna światowa w Europie: Każdego dnia (anglicky) Morskie i wojskowe streszczenia kampanii II wojny światowej (anglicky)\nHlavní strana Wikipedie Hlavní strana Světová válka 1939 1945 Dějiny lidstva 1. září 1939 2. září 1945 Evropa Středomoří Afrika Tichomoří Jihovýchodní Asie Čínská republika (1912–1949) Střední východ Casus belli Přepadení vysílačky v Gliwicích Spojenci (druhá světová válka) Nacistické Německo Organizace spojených národů Spojené státy americké Sovětský svaz Supervelmoc Studená válka Spojenci (druhá světová válka) Spojené království Třetí Francouzská republika Sovětský svaz Spojené státy americké Čínská republika (1912–1949) Svobodná Francie Etiopské císařství Druhá Polská republika Prozatímní státní zřízení Jugoslávie Řecké království Nizozemsko Belgie Norsko Lucembursko Kanada Austrálie Nový Zéland Jihoafrická unie Filipínské společenství Brazílie Mongolsko Mexiko Nepál Argentina Peru Kostarika Haiti Bolívie Guatemala Libérie Kolumbie Honduras Nikaragua Kuba San Marino Ekvádor Paraguay Uruguay Turecko Saúdská Arábie Chile Salvador Albánie Tuvinská aratská republika Dynastie Pahlaví Italské království Rumunské království Bulharské carství Finsko Spojené království Britská Indie Britský mandát Palestina Emirát Transjordánsko Egyptské království Newfoundland (dominium) Britské Malajsko Jižní Rhodesie Třetí Francouzská republika Francouzská Západní Afrika Francouzská rovníková Afrika Francouzský protektorát Tunisko Francouzský mandát Sýrie a Libanonu Francouzský mandát Sýrie a Libanonu Francouzská Indočína Sovětský svaz Finská demokratická republika Osa Berlín–Řím–Tokio Nacistické Německo Fašistická Itálie Italská sociální republika Japonské císařství Maďarské království Rumunské království Bulharské carství Slovenská republika (1939–1945) Nezávislý stát Chorvatsko Finsko Vichistická Francie Irácké království Thajsko Ázád Hind Frankistické Španělsko Nacistické Německo Albánské království (1943-1944) Srbsko (1941–1944) Nezávislý stát Makedonie Nezávislý stát Černá Hora Italská sociální republika Fašistická Itálie Italská východní Afrika Lublaňská provincie Albánské království (1939–1943) Nezávislý stát Černá Hora San Marino Japonské císařství Mandžukuo Mengkukuo Barmský stát Čínská republika (Wang Ťing-wej) Filipínská druhá republika Laos Vichistická Francie Francouzská Západní Afrika Francouzská rovníková Afrika Francouzský protektorát Tunisko Francouzský mandát Sýrie a Libanonu Francouzský mandát Sýrie a Libanonu Francouzská Indočína Josif Vissarionovič Stalin Franklin Delano Roosevelt Harry S. Truman Winston Churchill Čankajšek Mao Ce-tung Charles de Gaulle Władysław Sikorski Stanisław Mikołajczyk Josip Broz Tito Adolf Hitler Benito Mussolini Miklós Horthy Viktor Emanuel III. Hirohito Hideki Tódžó Carl Gustaf Emil Mannerheim Německá okupace Čech, Moravy a Slezska Evropa 1. září 1939 Nacistické Německo Invaze do Polska (1939) Polsko Francie Spojené království Commonwealth Sovětský svaz Pakt Ribbentrop–Molotov De facto Blitzkrieg Wehrmacht Adolf Hitler Belgie Nizozemsko Lucembursko Maginotova linie Ozbrojené síly Francie Paříž Spojenci (druhá světová válka) Osa Berlín–Řím–Tokio Operace Barbarossa Rudá armáda Moskva Bitva u Stalingradu Berlín Incident na mostě Marca Pola Peking De facto Druhá čínsko-japonská válka Japonské císařství Čínská republika (1912-1949) Asie Letadlová loď Útok na Pearl Harbor Havajské ostrovy Spojené státy americké Nacistické Německo Itálie 8. květen 1945 Akt bezpodmínečné kapitulace nacistického Německa Atomové bombardování Hirošimy a Nagasaki Jaderná zbraň Hirošima Nagasaki Kapitulace Japonska Japonsko 2. září 1945 Nacionalismus Imperialismus Versailleská smlouva První světová válka Velká hospodářská krize Nacismus Itálie Fašismus Komunismus Válečný zločin Zločin proti lidskosti Válečný zajatec Genocida Holokaust Rasismus Ideologie Židé Koncentrační tábor Číňané Japonci Nanking Intelligenzaktion NKVD Katyňský masakr Důstojník Inteligence (třída) Slované Rusové Ukrajinci Bělorusové Poláci Východní fronta (druhá světová válka) Wehrmacht Waffen-SS Totální válka Spojené království Kobercové bombardování Organizace spojených národů Prevence Supervelmoc Antagonismus Studená válka Seznam představitelů Sovětského svazu Josif Vissarionovič Stalin Železná opona Západní svět Komunismus Východní Evropa Právo národů na sebeurčení Kolonialismus Dekolonizace Afrika Příčiny druhé světové války První světová válka Německé císařství Výmarská republika Versailleská smlouva Třetí Francouzská republika Druhá Polská republika Válečné reparace Italské království Jižní Tyrolsko Japonské císařství Čínská republika (1912–1949) Ropa Společnost národů Ženeva Francouzština Švýcarsko Locarno Locarnské dohody Rozhodčí řízení Briandův–Kelloggův pakt Útočná válka Norimberk Izolacionismus Spojené státy americké Ruská občanská válka Komunismus Ruská sovětská federativní socialistická republika Sovětský svaz Vladimir Iljič Lenin Josif Vissarionovič Stalin Pochod na Řím Benito Mussolini Fašismus Diktatura Militarismus Mukdenský incident Mandžusko Loutkový stát Mandžukuo Adolf Hitler Národně socialistická německá dělnická strana Lebensraum Německý kancléř Nacistické Německo Wehrmacht Sársko Druhá italsko-etiopská válka Fašismus Itálie Benito Mussolini Etiopie Druhá italsko-etiopská válka Versailleská smlouva Locarnské dohody Remilitarizace Porýní Kuang-tung Španělská občanská válka Falanga (Španělsko) Francisco Franco Druhá Španělská republika Interbrigády Bombardování Guerniky Druhá Španělská republika Osa Berlín-Řím Pakt proti Kominterně Osa Berlín–Řím–Tokio Incident na mostě Marca Pola Druhá čínsko-japonská válka Kuomintang Komunistická strana Číny Šanghaj Nanking Nankingský masakr První republika Slovenská republika (1939–1945) Anšlus Rakouský stát První Československá republika Sudetští Němci Sudetoněmecká strana Československá armáda Sudetoněmecký sbor dobrovolníků Neville Chamberlain Mnichovská dohoda Diktát Sudety Maďarsko Polsko Vyhnání Čechů ze Sudet v roce 1938 Protektorát Čechy a Morava Jozef Tiso Slovenská republika (1939–1945) Klaipėda Druhá Československá republika Polsko Svobodné město Gdaňsk Italská invaze do Albánie Maxim Litvinov Pakt Ribbentrop–Molotov Neutralita Jablunkovský incident Mosty u Jablunkova Chronologie druhé světové války Invaze do Polska (1939) Sovětská invaze do Polska Erwin Rommel Walter von Reichenau Nacistické Německo Slovenská republika (1939–1945) Polsko Přepadení vysílačky v Gliwicích Sicherheitsdienst Francie Spojené království Invaze do Polska (1939) Wieluń Luftwaffe (Wehrmacht) Pomořansko Slezsko Divize (vojenství) Varšava Brest (Bělorusko) Blitzkrieg Obléhání Varšavy (1939) Poznaň Sovětská invaze do Polska Sovětský svaz Rudá armáda Sovětský svaz Generální gouvernement Německé zločiny v Polsku za druhé světové války Totální nasazení Židé Operace Tannenberg Heinrich Himmler Einsatzgruppen SS-Totenkopfverbände NKVD Katyňský masakr Zimní válka Zimní válka Finsko Rudá armáda Carl Gustaf Emil Mannerheim Velká čistka Karélie Pokračovací válka Operace Weserübung Kriegsmarine Norsko Ponorka Operace Weserübung Dánsko Narvik Švédsko Kiruna Gällivare Zimní válka Vestfjorden Bitva o Francii Židé v Dánsku Oslo Narvik Royal Navy Bitva o Narvik Bitva o Francii Vidkun Quisling Bitva o Francii Sársko Západní fronta (druhá světová válka) Podivná válka Maginotova linie Belgie Oberkommando des Heeres Bitva o Francii Benelux Erich von Manstein Ardeny Máza Wehrmacht Belgie Nizozemsko Lucembursko Pevnost Eben-Emael Britský expediční sbor Heinz Guderian Sedan Bombardování Rotterdamu Brusel Somma Lamanšský průliv Arras Dunkerk Operace Dynamo Operace Dynamo#Haltbefehl Aisne (přítok Oise) Seina Itálie Alpy Paříž Philippe Pétain Příměří z Compiègne (druhá světová válka) Sovětský svaz Atlantský oceán Vichy Kolaborace Vichistická Francie Exil Forces françaises libres Charles de Gaulle Alžírsko Oran Útok na Mers-el-Kébir Anexe Rumunsko Litva Lotyšsko Estonsko Bitva o Británii Spojené království Winston Churchill Britské ostrovy Operace Seelöwe Royal Air Force Hugh Dowding Luftwaffe (Wehrmacht) Hermann Göring Supermarine Spitfire Donald Finlay Radar Londýn Coventry Blitz Bitva o Británii Stíhací letoun Polsko Kanada Nový Zéland Československo Belgie Balkánské tažení Benito Mussolini Balkán Albánie Italsko-řecká válka Rumunsko Ropa Balkánské tažení Maďarsko Bulharsko Království Srbů, Chorvatů a Slovinců Státní převrat Rakousko Bombardování Bělehradu (1941) Chorvatsko Záhřeb Bělehrad Nezávislý stát Chorvatsko Ustašovci Severní Afrika Metaxasova linie Soluň Makedonie (region) Epirus Thermopyly Athény Peloponés Invaze na Krétu Commonwealth Druhá světová válka v Africe Druhá světová válka v Africe Libye Egypt Protektorát Spojené království Austrálie Indie Nový Zéland Jihoafrická republika Kyrenaika Erwin Rommel Afrikakorps Benghází Tobruk Obléhání Tobruku Irák Sýrie Libanon Etiopie Italská východní Afrika Operace Barbarossa Východní fronta (druhá světová válka) LT vz. 35 Komunismus Rasismus Skupina armád Baltské státy Petrohrad Skupina armád Střed Bělorusko Moskva Ukrajina Archangelsk Astrachaň Sovětský svaz Josif Vissarionovič Stalin Rudá armáda Bitva u Białystoku a Minsku Dněpr Smolensk Bitva u Smolenska (1941) Skupina armád Jih Oděsa Daugava Litva Lotyšsko Estonsko Einsatzgruppen Židé Politický komisař Wehrmacht Partyzán Stavka Ural Petrohrad Bitva o Kyjevský kotel Bitva před Moskvou Rostov na Donu Krym Moskevský Kreml Sibiř Georgij Konstantinovič Žukov T-34 Útok na Pearl Harbor Válka v Tichomoří USS Arizona (BB-39) Japonsko Čínská republika (1912–1949) Spojené státy americké Francie Francouzská Indočína Indočína Nizozemská východní Indie Embargo Hideki Tódžó Východní Asie Asie Tichý oceán Námořnictvo Spojených států amerických Letadlová loď Havajské ostrovy Útok na Pearl Harbor Bitevní loď Franklin Delano Roosevelt Zákon o půjčce a pronájmu Nacistické Německo Spojené státy americké Adolf Hitler Operace Pastorius Douglas SBD Dauntless USS Hornet (CV-8) Mikuma (1934) Hongkong Gilbertovy ostrovy Guam Wake (ostrov) Bitva o Malajsii Britské Malajsko Thajsko Britská Barma Boj o Filipíny (1941–1942) Filipíny Singapur Bitva o Singapur Bitva v Jávském moři Boje o Nizozemskou východní Indii (1941–1942) Nová Guinea Luzon Corregidor Port Moresby Austrálie Bitva v Korálovém moři Doolittlův nálet Midway Aleutské ostrovy Isoroku Jamamoto Bitva u Midway Káhirská konference Čankajšek Franklin Roosevelt Winston Churchill Operace Crusader Tobruk Malta Bitva u Gazaly Egypt První bitva u El Alamejnu Alexandrie Druhá bitva o Atlantik Ponorka Britské ostrovy Druhá bitva o Atlantik Scapa Flow Home Fleet Atlantský oceán Brest (Francie) Lorient Saint-Nazaire La Rochelle Vlčí smečka (taktika) Konvoj Torpédoborec Baltské moře Bismarck (1939) Prinz Eugen (křižník) Dánský průliv Grónsko Island HMS Hood (1918) Karibik Operace Pastorius Enigma Schnorchel Severní moře Bitva u Stalingradu Východní fronta (druhá světová válka) Operace Blau Volha Kavkaz Baku Krym Bitva o Sevastopol (1941–1942) Charkov Voroněž Don Volgograd Rostov na Donu Kubáň Gebirgsjäger Elbrus 6. armáda (Wehrmacht) Bitva u Stalingradu Operace Uran Front Hermann Göring Friedrich Paulus Operace Saturn Druhá bitva u El Alameinu Bernard Montgomery Afrika Nil Druhá bitva u El Alameinu Casablanca Oran Alžír Francouzské kolonie Operace Torch Tunisko Bitva v průsmyku Kaserín Marethská linie Tunis Represálie Koncentrační tábor Totální nasazení Nizozemsko Francie Résistance Zemská armáda Varšavské povstání Protektorát Čechy a Morava Reinhard Heydrich Balkán Jugoslávští partyzáni Josip Broz Tito Bosna a Hercegovina Černá Hora ELAS Sovětský svaz Partyzán Itálie Řecko Jugoslávie Albánie Bělorusko Velká východoasijská sféra vzájemné prosperity Italské tažení Bitva o Monte Cassino Casablanská konference Sicílie Itálie Západní Evropa Invaze na Sicílii Benito Mussolini Italská sociální republika Messinská úžina Vylodění v Itálii Neapol Gustavova linie Apeninský poloostrov Vylodění u Anzia Bitva o Monte Cassino Polsko Řím Gótská linie Pisa Rimini Vídeň Bitva v Kurském oblouku Operace Saturn Bitva u Sokolova 1. československý armádní sbor Kursk Bitva v Kurském oblouku Tiger I Charkov Operace Suvorov Bitva o Dněpr Bitva o Kyjev (1943) Leningradsko-novgorodská operace Obležení Leningradu Pravobřežní Ukrajina Žytomyrsko-berdyčevská operace Korsuň-ševčenkovská operace Bitva u Kamence Podolského Prut (řeka) Rumunsko Lvov Krym Krymská operace Bitva o Guadalcanal Šalomounovy ostrovy Nová Guinea Rabaul Guadalcanal Námořní pěchota Spojených států amerických Tokijský expres Bitva o Guadalcanal Indie Iravádí Douglas MacArthur Bougainville Gilbertovy ostrovy Bitva o Tarawu Marshallovy ostrovy Kwajalein Eniwetok Ásám Čankajšek Kuomintang Kóhíma Imphál Mariany Bitva o Saipan Bitva ve Filipínském moři Filipíny Bitva u Leyte Kamikaze Strategické bombardování Boeing B-17 Flying Fortress Avro Lancaster Strategické bombardování Legie Condor Bombardování Guerniky Šanghaj Wu-chan Nanking Kanton (Čína) Luftwaffe (Wehrmacht) Varšava Rotterdam Bitva o Británii Blitz Coventry Bělehrad Moskva Volgograd Operace Gomora United States Army Air Forces Bombardér Stíhací letoun Kobercové bombardování Lübeck Kolín nad Rýnem Essen Brémy Porúří Hamburk Ohnivá bouře Berlín V-1 V-2 Londýn Antverpy Bombardování Drážďan Nagoja Ósaka Kóbe Jokohama Tokio Bitva o Normandii Teheránská konference Atlantický val Bitva o Normandii Bitva o Normandii Den D Normandie Dwight D. Eisenhower Cotentin Cherbourg-Octeville Caen Operace Cobra George S. Patton Bretaň Loira Wehrmacht Seina Paříž Operace Dragoon Rhôna Dijon Atentát na Hitlera z 20. července 1944 Belgie Brusel Antverpy Šelda Lamanšský průliv Dunkerk Československé pozemní jednotky na Západě 1939–1945 Siegfriedova linie Operace Market Garden Rýn Nizozemsko Arnhem Západní fronta (druhá světová válka) Operace Bagration Alexandr Vasilevskij Operace Bagration Bělorusko Ukrajina Rudá armáda Adolf Hitler Minsk Lvovsko-sandoměřská operace Lvov Vilnius Baltské státy Východní Prusko Wehrmacht Visla Varšava Varšavské povstání Zemská armáda Karel I. Rumunský Universal Carrier Zákon o půjčce a pronájmu Jasko-kišiněvská operace Rumunsko Bukurešť Ion Antonescu Slovenské národní povstání Karpatsko-dukelská operace Baltická operace Kuronsko Finsko Bulharsko Bělehradská operace Řecko Maďarsko Miklós Horthy Strana Šípových křížů Budapešťská operace Bitva v Ardenách Ardeny Bitva v Ardenách Máza Alsasko Porýní Rýn Vezera Labe Magdeburg Torgau Bavorsko Československo Baltské moře Bitva o Berlín Operace Unthinkable Velká trojka Londýn Budapešťská operace Viselsko-oderská operace Varšava Slezsko Odra Vyhlazovací tábory nacistického Německa Auschwitz Židé Jaltská konference 1. československý armádní sbor Boje o Liptovský Mikuláš Pomořansko Ostravská operace Bratislavsko-brněnská operace Východopruská operace Rakousko Vídeň Pád (řeka) Benito Mussolini Bitva o Berlín Georgij Konstantinovič Žukov Ivan Stěpanovič Koněv Lužická Nisa Adolf Hitler Karlovy Vary Plzeň České Budějovice Osvobození západních a jihozápadních Čech americkou armádou Květnové povstání českého lidu Přerov Pražské povstání Wehrmacht Pražská ofenzíva Bitva o Břest Kapitulace Atomové bombardování Hirošimy a Nagasaki Japonská kapitulace Filipíny Luzon Mindanao Myanmar Rangún Bitva o Iwodžimu Bitva o Okinawu Kjúšú Okinawa Postupimská konference Harry S. Truman Jaderná zbraň United States Army Air Forces Atomové bombardování Hirošimy a Nagasaki Hirošima Nagasaki Sovětský svaz Sovětsko-japonská válka Mandžusko Hirohito Oběti druhé světové války Sovětský svaz Polsko Nemoc Hlad Masakr Genocida Nacismus Koncentrační tábor Posttraumatická stresová porucha Holokaust Židé Bělorusko Nankingský masakr Zákon o půjčce a pronájmu Holokaust Válečné zločiny Německa během druhé světové války Zločiny Sovětského svazu za druhé světové války Japonské válečné zločiny Konference ve Wannsee Holokaust Koncentrační tábor Vyhlazovací tábory nacistického Německa Podčlověk Romové Slované Mentální retardace Homosexualita Svědkové Jehovovi Generalplan Ost Lebensraum Východní Evropa Totální nasazení Koncentrační tábor Buchenwald Gulag Pracovní tábor Polsko Litva Lotyšsko Estonsko Válečný zajatec Čínská republika (1912–1949) Otrokářství Mandžukuo Biologická zbraň Chemická zbraň Yperit Etiopie Habeš Zbraň hromadného ničení Austrálie Nová Guinea Internace Američanů japonského původu Zločin proti lidskosti Útočná válka Zločin proti míru Válečný zločin Norimberský proces Tokijský proces Kulomet Internace Američanů japonského původu Katyňský masakr Kobercové bombardování Hamburk Bombardování Drážďan Hirošima Nagasaki Radar včasné výstrahy Strategické bombardování Protivzdušná obrana Radar Protiletadlový kanón Proudový letoun USS Bunker Hill (CV-17) Kamikaze Letadlová loď Ponorka Útok na Tarent Útok na Pearl Harbor Bitva v Korálovém moři Bitva u Midway Druhá bitva o Atlantik Bitevní loď Sonar Hlubinná puma Konvoj Schnorchel Vlčí smečka (taktika) Tank Blitzkrieg Protitankové zbraně Pozemní mina Kulomet Samopal Puška Útočná puška Hirošima Kryptografie Enigma Mystifikace Počítač Řízená střela Balistická raketa V-1 V-2 Projekt Manhattan Jaderná zbraň Studená válka Vysídlení Němců z Československa Německo Rakousko Vojenská okupace Východní Evropa Polsko Československo Postupimská konference Sovětský svaz Litva Lotyšsko Estonsko Rumunsko Besarábie Podkarpatská Rus Asie Spojené státy americké Japonsko Tichomoří Sachalin Kurilské ostrovy Korea Organizace spojených národů San Francisco Západní svět Železná opona Štětín Baltské moře Terst Jaderské moře Demokracie Komunismus Studená válka Severoatlantická aliance Varšavská smlouva Kuomintang Komunistická strana Číny Čínská občanská válka Mao Ce-tung Čína Tchaj-wan (ostrov) Řecko Řecká občanská válka Korea Severní Korea Jižní Korea Korejská válka Dekolonizace Kolonialismus Právo národů na sebeurčení Francouzská Indočína Madagaskar Indonésie Alžírsko Britský mandát Palestina Izrael Palestina Indie Pákistán Britská Indie Německo Marshallův plán Itálie Spojené království Francie Japonsko Velký skok vpřed Wehrmacht Waffen-SS Válečný zločin Lotyšsko 15. granátnická divize SS (1. lotyšská) Vichistická Francie Frankistické Španělsko Modrá divize International Standard Book Number Frankfurter Allgemeine Zeitung International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number YouTube International Standard Book Number International Standard Book Number Evropský parlament International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number Norman Davies International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number Ctibor Nečas International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number International Standard Book Number Moderní dějiny Druhá světová válka v literatuře Seznam filmů s tematikou druhé světové války z východní fronty Seznam českých filmů odehrávajících se během druhé světové války Vojenská produkce během druhé světové války Druhá třicetiletá válka Wikimedia Commons Wikimedia Commons Wikimedia Commons Wikimedia Commons Souborný katalog České republiky Internet Archive Internet Archive Autorita (knihovnictví) Národní knihovna České republiky Národní knihovna Španělska Francouzská národní knihovna Gemeinsame Normdatei Historický lexikon Švýcarska Library of Congress Control Number Historický lexikon Švýcarska National Archives and Records Administration Národní parlamentní knihovna Japonska Národní knihovna Izraele Encyklopedie islámu Wikipedie