dr Marian Kargol\nUwagi do polityki rolnej w Polsce Ludowej i do obecnej.\nTraktując o polityce rolnej w Polsce Ludowej, warto pokrótce prześledzić, jak ona kształtowała się na przestrzeni lat tego ustroju. Wypada też odnieść się do tego tematu w okresie już nowych warunków ustrojowych, czyli III R.P.\nDla ułatwienia pewnych istotnych porównań różnych zjawisk czy dokonań na tym polu, proponuję rozpatrzyć ten temat w pięciu dających się wyodrębnić okresach.\nOkres pierwszy, to czas obejmujący lata 1944 – 1955.\nPotocznie jest on przede wszystkim postrzegany jako jednoznacznie negatywny czas stalinowski. Nie wdając się w szczegółową ocenę ówczesnych stosunków społeczno-politycznych i ideologicznych ( bowiem to temat na osobne potraktowanie), należy stwierdzić, iż okres ten nie napawa dumą, jeśli chodzi o wiele zdarzeń – mówiąc oględnie – antydemokratycznych jakie miały wówczas miejsce. Jak wiadomo wynikało to z niemal całkowitego uzależnienia naszego kraju od stosunków, jakie za czasów stalinowskich panowały w ówczesnym ZSRR. Jednakże w sferze polityki i gospodarki rolnej w naszym kraju, nawet wówczas nie można mówić jedynie o samych negatywach. Przeciwnie, miały również miejsce tak istotne i pozytywne dokonania, że zapisały się na trwale w historii wsi i rolnictwa.\nDo takich należy niewątpliwie kilka z nich. Mianowicie są nimi przede wszystkim reforma rolna ( Dekret P.K.W.N. Z dn. 6 września 1944r), a także nacjonalizacja przemysłu, która również pośrednio lub bezpośrednio przyczyniła się do poprawy sytuacji społeczno – bytowej na wsi. Do tego należy dodać ogromną mobilizację władz i społeczeństwa do odbudowy kraju, w tym obszarów wiejskich oraz podjęcie zagospodarowania nowych ziem ( północnych i zachodnich).\nW owym czasie nastąpiła też niespotykana dotąd aktywizacja ogółu ludności, w tym wiejskiej, w dążeniu do korzystania z możliwości ( stwarzanych przez państwo) kształcenia się, dóbr kultury oraz postępu cywilizacyjnego. Państwo w owym okresie mimo ogromnych trudności finansowo – materiałowych podjęło szereg działań o charakterze inwestycyjnym jak np. drogi, podstawowe i zawodowe szkolnictwo oraz rozpoczęto na wielką skalę powszechną elektryfikację wsi. Co się zaś tyczy ściśle polityki rolnej, to nadrzędnym jej celem musiało być pilne poszukiwanie dróg i metod jak najszybszego wzrostu produkcji rolnej, a co za tym idzie – żywności. Potrzeba tak wynikała z tragicznej wręcz sytuacji żywnościowej kraju zniszczonego wojną. Zaraz po jej zakończeniu wieś nasza stanęła wobec co najmniej trzech głównych problemów czy zadań. Po pierwsze, trzeba było odbudować zdewastowane wsie i osiedla; po drugie, należało szybko zwiększyć produkcję żywności na rynek; po trzecie, zapewnić przemieszczającej się ludności wiejskiej podstawowe warunki bytowania, na terenach nowo zasiedlanych, a także w miastach. Dla istotnego złagodzenia tych trudnych problemów miał posłużyć przede wszystkim wspomniany dekret w sprawie reformy rolnej. Przewidywał on m.in., że w dyspozycji państwa pozostaną wielkie, dobrze prosperujące majątki, które miały pełnić coś w rodzaju wzorcowych ośrodków dostarczających całemu rolnictwu odpowiedniego materiału siewnego i zwierząt zarodowych. Najbardziej jednak chodziło o to, aby wreszcie ( po wielu nieudanych próbach tej reformy w przeszłości), skorzystali z niej ci, którzy od zawsze łaknęli ziemi, na niej pracowali, a nie byli jej właścicielami. Zatem w wyniku wspomnianej reformy – w latach 1940 – 1950 powstało 840 tys. nowych gospodarstw rolnych, a ponad 254 tys. powiększono o nowe kawałki ziemi. Ogółem rozdzielono pomiędzy chłopów ponad 6 mln. ha ziemi. Decyzje te, dla rolników, zwłaszcza tych, którzy dotąd ledwie egzystowali na niewielkich skrawkach lub byli jedynie wyrobnikami na cudzym, były wielkim aktem sprawiedliwości.\nW tych nowych warunkach agrarnych zaczęto się zastanawiać, w jaki to szybki sposób uczynić niezbędny postęp we wzroście produkcji rolnej. W tym też celu na ziemiach pozostających w dyspozycji państwa utworzono organizacyjną formę pod nazwą Państwowe Nieruchomości Ziemskie, a z czasem Państwowe Gospodarstwa Rolne ( P.G.R.). Zaś w rolnictwie indywidualnym zaczęto organizować Rolnicze Spółdzielnie produkcyjne ( R.S.P.).I wówczas nastąpiło to, co nie powinno. Mianowicie owe spółdzielnie organizowano na siłę – najczęściej wbrew woli rolników – na modłę radzieckich kołchozów ( choć system ten od początku daleki był od doskonałości). Zatem bardzo prędko ujawniła się zdecydowanie negatywna postawa naszych chłopów wobec tej praktyki. Była ona tym bardziej uzasadniona, ponieważ niemal dopiero co, wielu z nich tą upragnioną ziemię w wyniku reformy otrzymało, a już szykowano na nią zamach. Tym bardziej, ze wielu nadgorliwych działaczy w trakcie tej organizacyjnej akcji przekraczało w sposób rażący prawno – ustrojowe normy w tym zakresie. Stosowano w tym czasie rożne naciski na chłopów i tymi sposobami łamano opór niechętnych. Zdarzały się też aresztowania i kary więzienia dla szczególnie opornych. Wśród nich znalazło się m.in. sporo bogatych ludowców. Z łagodniejszych form takiej organizacji spółdzielni, były wielogodzinne zebrania wiejskie, na których rożni przedstawiciele władzy przekonywali niechętnych. Wymyślano też metody nader oryginalne i perfidne. Na przykład pewien działacz województwa warszawskiego pochwalił mi się z jednej z takich, oto ona: kiedy na zebraniu wiejskim nie udaje się uzyskać zgody rolników na założenie spółdzielni, wówczas zaprasza się do samochodu najbardziej wpływowego rolnika. Samochód rusza, “działacz” prowadzi z gościem rozmowę i tak przez kilkanaście km, aż wreszcie rolnik ów zostaje pożegnany – wysadzony z samochodu – ma na powrót do domu wiele km pieszo. Jak wiadomo publiczne środki lokomocji kursowały rzadko, a już na pewno nie późnym wieczorem.\nTymczasem uspółdzielnianie w omawianym okresie – choć z wiadomymi oporami było konsekwentnie realizowane. W ten sposób w latach 1948 – 1955 zdołano zorganizować ponad 10 tys. R.S.P., a także ok. 5.200 P.G.R. Należy zaznaczyć, że spółdzielnie owe, jak też P.G.R-y wymagały niezbędnego doinwestowania, a którego państwo nie było w stanie zapewnić. Brakowało budynków, sprzętu rolniczego, materiału siewnego, hodowlanego, itp. Siłą rzeczy jednostki te musiały być słabe ekonomicznie, a ich produkcja towarowa wręcz znikoma. Z drugiej zaś strony, kraj potrzebował coraz więcej produktów żywnościowych. W tej sytuacji sięgnięto do metody obowiązkowych dostaw płodów rolnych ( dotyczyło to zboża, mięsa, ziemniaków, mleka), którą wprowadzono w 1951r. Producenci otrzymywali w zamian zaniżone stawki pieniężne regulowane przez państwo. Była to gospodarka pozbawiona realnych podstaw ekonomicznych. Pojawił się w owym okresie w tej sytuacji nawet termin “księżycowa ekonomia” (W. Bieńkowski). Tym nie mniej, z czasem egzekwowanie obowiązkowych dostaw zostało zaostrzone, ponieważ coraz bardziej zwiększały się potrzeby żywnościowe kraju. Należy zaznaczyć, że restrykcje dla nie wywiązujących się rolników z tych dostaw były srogie. Karano ich nawet więzieniem, a zwłaszcza rolników bogatszych, zwanych “kułakami”. Na ten temat krążył w owym czasie w jednym z lubelskich powiatów – kryminał-dowcip: oto na zebranie wiejskie przybył jego przedstawiciel, który przywiózł kilka “dyplomów uznania” za dobre wywiązywanie się z obowiązkowych dostaw.\nPonieważ były one oprawione w ramki, zatem każdy, kto otrzymał ów dyplom, musiał wpłacić za tę oprawę 20 zł. Na to jeden z obdarowanych tym dyplomem, spytał: czy może te 20 zł odsiedzieć, zamiast płacić. Być może, że to tylko swoisty dowcip, ale wydaje się, że bardzo prawdziwie oddający stosunki.\nW związku z tymi negatywnymi praktykami, jakie miały miejsce w omawianym okresie, warto zadać pytanie, czy były wówczas jakieś znaczące siły lub wybijające się jednostki, które wpłynęłyby na inny kształt polityki rolnej? Na pewno tak. Przykładowo można wymienić takich m.in.działaczy: W. Gomułka, St. Mikołajczyk - ( którzy jak wiadomo za swoje poglądy zostali wyeliminowani), T. Janczyk, J. Dąb-Kocioł, W. Kowalski, B. Podedworny, B. Rumiński, St. Szwalbe i in. Prowadzili także w owym czasie działalność naukową w zakresie rolnictwa tacy profesorowie jak: St. Ignar, A. Listowski, R. Manteuffel, B. Strużek, A. Szemberg i in. Wszyscy oni byli wybitnymi znawcami problematyki wiejskiej. Niestety ich wiedza i doświadczenie, nie były wówczas odpowiednio cenione. Raczej spotykały się one z negacją czynników polityczno – rządowych. Natomiast prym w polityce i ideologii, w tym dotyczących przemian w rolnictwie wiedli ludzie jak: obok samego oczywiście Bieruta: J. Berman, J. Morawski, E. Ochab, R. Zambrowski i inni, którzy niestety nie tylko, że nie znali się na problematyce wsi i rolnictwa, to jeszcze nie słuchali kompetentnych ludzi, z uporem i konsekwentne w sposób siłowy wprowadzali “socjalizm” na wsi.\nOkres drugi – lata 1956 – 1970; można go nazwać jako Gomółkowski.\nW polityce rolnej charakteryzuje się jako całkowicie odmienny od poprzedniego. Zasadnicze znaczenie dla ówczesnej polityki rolnej miały uchwały VIII Plenum KC PZPR ( październik 1956r), które poddały krytyce m.in. dotychczasową, siłową praktykę w tej dziedzinie. Zasady nowej polityki rolnej zostały sprecyzowane – już w sposób kompleksowy – w “Wytycznych KC PZPR i NK ZSL w sprawie nowej polityki rolnej” ( 9 styczeń 1957 r ). Główne założenia tej polityki obejmowały następujące główne zadania: znaczny wzrost zaopatrzenia w przemysłowe środki do produkcji rolnej ( nawozy, narzędzia i maszyny rolnicze, materiały budowlane i in.); lepsze warunki do poprawy dochodowości w gospodarstwach rolnych, głównie poprzez zmniejszenie obciążeń z tytułu obowiązkowych dostaw oraz wdrażanie nowoczesnych metod produkcji. Podstawową zmianą w tej nowej polityce, była decyzja odejścia od praktyki przymusowego nakłaniania chłopów do wstępowania do spółdzielni produkcyjnych. Praktyka tamta została wręcz potępiona jako niezgodna z jakąkolwiek praworządnością. Dało to m.in. taki skutek, że szereg spółdzielni utworzonych na wspomnianych wcześniej metodach zostało rozwiązanych.\nW ten sposób na początku lat 60-tych, pozostało ich już tylko ok. 18%, ale za to najbardziej ekonomicznie umocnionych. Było to więc dużym sukcesem polityczno – ideologicznym okresu Gomułkowskiego, a w konsekwencji wprowadzenie zasady dobrowolności w organizowaniu nowych spółdzielni. Decyzje owe aczkolwiek nader słuszne, nadał nie rozwiązywały problemu podstawowej potrzeby kraju jakim był niedostatek produkcji żywności. Dla poprawy tej sytuacji zostały znacznie podwyższone ceny w skupie płodów rolnych w ramach obowiązkowych dostaw. Tym nie mniej nadal istniała konieczność szybkiego przyrostu żywności. I w tym też celu, można powiedzieć, że należało “wymyślić” coś bardziej oryginalnego i skutecznego. Tym czymś stały się kółka rolnicze. A mówiąc ścisłej, reaktywowano je. Bowiem miały one w Polsce w przeszłości wieloletnią tradycję. Pierwsze kółka powstały w Wielkopolsce już w latach 1862 – 1866. Na terenie zaś małopolski kółka tzw. “włościańskie” notowano już w 1826r.\nPo drugiej wojnie światowej działalność oświatowo – rolniczą podobną do dawnych kółek prowadził “Związek Samopomocy Chłopskiej”. Dopiero w styczniu 1957 r wspomnianą wspólną uchwałą KC PZPR i NK ZSL w sprawie polityki rolnej, powołane zostały do życia kółka rolnicze. Celem ich było podnoszenie kultury rolnej oraz intensyfikacja produkcji. Chodziło także o dobrowolne wdrażanie rolników do zespołowych form gospodarowania. W celu ich doinwestowania głównie w zakresie umaszynowienia wsi, utworzono w 1959 r Fundusz Rozwoju Rolnictwa (F.R.R.). Kwoty jakie gromadził ów fundusz pochodziły z różnicy cen jakie rolnicy otrzymywali za produkty z obowiązkowych dostaw, a cenami jakie obowiązywały na rynku. Wielkość środków z tego funduszu, była z biegiem lat pokaźna. Bowiem w latach 1959 – 1970 kółka rolnicze otrzymywały z tej kwoty 88% ( głównie na zakup traktorów, maszyn i innych narzędzi rolniczych) do zespołowego użytkowania tego sprzętu. Pozostałe 12% tych środków odprowadzana była na rzecz rozwoju przemysłu maszyn i narzędzi rolniczych.. Dzięki temu, wieś jak nigdy dotąd została umaszynowiona. Na koniec 1970 r na wsi w ramach kółek znalazło się już ok. 22 tys. ciągników, ok.2,3 tys. kombajnów zbożowych, ok. 45 tys. agregatów omłotowych i wiele innych rodzajów sprzęty technicznego. Wartość majątku trwałego w użytkowaniu Kółek na koniec 1969 r wynosiła już ogółem ok. 27 mld zł. Można zatem stwierdzić, że wieś uzyskała trwałe ekonomiczne warunki do rekonstrukcji rolnictwa na podstawie wdrażanego postępu technicznego. W związku z powyższym trzeba zauważyć, że najbardziej dynamiczny rozwój kółek rolniczych, nastąpił w latach 1958 – 1970. Na koniec 1969 r ich liczba osiągnęła ponad 35 tys.,czyli ponad 90% ogółu wsi sołeckich. Jednocześnie razem z kółkami, rozwinęła się ( utworzono w ich ramach) forma kobiecej organizacji tj. Koła Gospodyń Wiejskich ( K.G.W.). Wprawdzie organizacja ta, podobnie jak kółka, działała także i w przeszłości, zwłaszcza przed I wojną światowa, lecz nigdy na tak znaczną skalę. Ich liczba na ogół pokrywała się z ilością kółek rolniczych. K.G.W. Szczególnie ważną rolę odgrywały w organizacji życia społecznego i kulturalnego na wsi. Prowadziły one pracę oświatową w zakresie gospodarstwa domowego; a więc wykłady nt. racjonalnego chowu zwierząt domowych, kursy gotowania, szycia, konkursy ogrodów przydomowych; organizowały dziecińce, sezonowe żłobki itp. Udzielały się także w dziele upowszechniania wśród kobiet wiejskich kultury i oświaty sanitarnej oraz wiele innych. Kółka rolnicze jako organizacja samorządowa, otrzymały szereg uprawnień, które przed tym były jedynie domeną jednostek państwowych . np. gospodarka nasienna, organizacja doradztwa zawodowego, upowszechnienie oświaty i kultury rolnej itp. W ramach reaktywacji różnych organizacji samorządu wiejskiego, ponownie uruchomiono (zlikwidowane) w I-szym okresie w 1957 r, Spółdzielnie Mleczarskie, ogrodniczo – Pszczelarskie i inne. Przywrócono też do życia 13, istniejące wcześniej Związki i Zrzeszenia Branżowe, zatrudniające w skali rocznej ok. 1600 – 1700 fachowców doradztwa rolniczego. Było tych związków 7 zajmujących się produkcją roślinną (rośliny oleiste, buraki cukrowe, rośliny włókniste, wiklina, chmiel, zioła i tytoń) oraz 6 w produkcji zwierzęcej ( konie, trzoda chlewna, owce, drób, pszczoły i zwierzęta futerkowe). Ponadto uruchomiony został kompleksowy system doradztwa dla rolników indywidualnych. W tym celu, zatrudniono w każdej gminie fachowca agronoma, a z czasem i zootechnika oraz weterynarza do obsługi fachowej wszystkich rolników. Dużym ułatwieniem socjalno – bytowym dla tych fachowców, było pobudowanie dla nich tzw. agronomówek w siedzibach gmin. W sumie liczba fachowców do obsługi rolnictwa w omawianym czasie wynosiła ok. 7 tys. osób. Oceniając stosunek władz po 1956 r, do rolnictwa i jego problemów, trzeba podkreślić, iż był on nader pozytywny. Decydującą rolę w tym zakresie odgrywał niewątpliwie osobiście W. Gomułka. Nie będąc fachowcem w tej dziedzinie, przywiązywał wielką wagę do problemów rolnictwa i gospodarki żywnościowej. Usilnie pilnował, ażeby bilans handlu zagranicznego był i w tej dziedzinie dla kraju korzystny. Wprawdzie w jego nowym najbliższym otoczeniu kierownictwa partyjnego, również nie było wybitnych fachowców w tej dziedzinie, jednakże, w przeciwieństwie do swojego poprzednika (B. Bieruta) pilnie studiował problematykę rolną i wysłuchiwał różnych doradców. W tej sprzyjającej atmosferze ujawnili się liczni naukowcy oraz działacze, którzy mogli służyć swoją wiedzą i doświadczeniem. Z pośród wówczas aktywnie działających można np. wymienić następujących: K. Bajan ( który był głównym autorem systemu F.R.R), H. Chołaj, J. Górecki, T. Hunek, J. Okuniewski, P. Szewczyk i in. Z grupy licznych działaczy w tej dziedzinie wymienić można np. K. Gawłowskiego, Fr. Gessinga, M. Jaworskiego, J. Kamińskiego i in. Całokształt tej Gomułkowskiej polityki rolnej charakteryzował się jednak sporą zaściankowością. Brakowało bowiem niezbędnego otwarcia się Polski na doświadczenia bardziej przodujących innych krajów, zwłaszcza zachodnich. Jednakże mimo, że ten główny decydent był z reguły nieufny wobec swojego otoczenia, to jednak dopuszczał do głosu ludzi w tej dziedzinie kompetentnych. Stąd, spora ilość ludzi zajmujących się polityką i gospodarką rolna mogło w jakiś sposób uczestniczyć w jej tworzeniu i realizacji. Zatem obok tych pozytywnych objawów, został niestety ( w tej sytuacji gospodarczej) zachowany od lat nieakceptowany przez rolników system obowiązkowych dostaw – choć już w formie złagodzonej ( podwyżka cen, działający F.R.R.). Tym nie mniej w bilansie polityki rolnej tego okresu trzeba docenić wiele pozytywnych elementów, a także konkretnych efektów. Szczególnie, co najmniej dwa fakty wymagają podkreślenia. Pierwszy dotyczy problematyki ściśle ekonomicznej. Mianowicie trzeba odnotować dużą poprawę wyżywienia społeczeństwa. I tak, w latach 1960 – 1970 w spożyciu mięsa na osobę wzrosło z 42,5 kg do 53,0 kg, tłuszczu z 13,6 kg do 18,0 kg, mleka z 227 litrów do 262 litrów , cukru z 27,9 kg do 39,2 kg. W tych latach zbiory zbóż wzrosły z 14,3 mln ton do 15,4 mln ton. Pogłowie bydła wynosiło w 1960 r – 8,7 mln sztuk, a w roku 1970 – 10,8 mln sztuk. Stan trzody chlewnej wyniósł odpowiednio z 12,6 mln sztuk w roku 1970 do 13,4 mln sztuk. W omawianym okresie saldo obrotów produktami żywnościowymi dla Polski było dodatnie. Drugi istotny fakt, to odróżniająca się od b. Związku Radzieckiego i pozostałych krajów obozu wschodniego – metoda wprowadzania socjalizmu na wsi. Charakteryzowało ją – jak wyżej wspomniano – odejście od przymusowej kolektywizacji, a zamiast niej rozbudowa różnorakich form samorządu rolniczego. Była to polityka nowatorska, a nawet bardzo odważna wobec obowiązywania siłowych rozwiązań uspołecznienia rolnictwa w ZSRR i w innych krajach demokracji ludowej. Utarło się nawet na temat ówczesnej polityki rolnej określenie “polska droga do socjalizmu”. Jak wiadomo kryzys społeczno – polityczny zakończył ten etap polityki rolnej. Chociaż jego jednym z bezpośrednich przyczyn była decyzja o podwyżce cen żywności, to jednak prawda jest taka, że przyczyny tego kryzysu tkwiły głębiej tj. w sferze całokształtu stosunków społeczno – politycznych i ekonomicznych, nie zaś na wsi. Jednakże niniejsze uwagi nie pretendują do wyczerpującego naświetlenia tego tematu.\nOkres trzeci tj. lata 1970 – 1980 – czyli w skrócie Gierkowski.\nJak wiadomo, na początku tych lat , bunt przeciwko podwyżkom wspomnianych cen, musiał spowodować wiele zmian w całej gospodarczej polityce kraju. Musiano przede wszystkim szybko przystąpić do modernizacji i rozbudowy przemysłu, a także budownictwa mieszkaniowego. Trzeba było pilnie dostarczyć rolnictwu coraz bardziej niezbędny sprzęt zmechanizowany do wzrostu produkcji. W wyniku tych dążeń wybudowano bądź zmodernizowano wiele zakładów przetwórstwa żywności ( mleczarnie, zakłady mięsne, cukrownie, młyny itp.). W ciągu kilku pierwszych lat tej dekady nastąpił niespotykany dotąd na tak wielką skalę boom budownictwa mieszkaniowego, zarówno w mieście jak i na wsi. Budownictwo mieszkaniowe na wsi wspierane było łatwo dostępnymi materiałami i kredytami, a także siecią niewielkich wytwórni materiałów budowlanych ( cegła, pustaki, tarcica itp.). Tym nie mniej, sytuacja była o tyle trudna, że po zajściach na Wybrzeżu i późniejszych strajkach w innych rejonach kraju rosła presja ludności na dalszy wzrost spożycia żywności. W tej sytuacji głównymi kierunkami ówczesnej polityki rolnej były następujące:\n- dążenie do maksymalizacji produkcji rolnej;\n- podnoszenie poziomu socjalno - bytowego ludności wiejskiej;\n- wspieranie nawyków zespołowego gospodarowania.\nW tym celu m.in. podwyższono ceny skupu podstawowych produktów rolnych. Znaczącą decyzją było także ostateczne zniesienie obowiązkowych dostaw (1972 r). Istotną sprawą było potwierdzenie prawa chłopskiej własności gruntów oraz zwolnienie rolników od obowiązkowych spłat rodzinnych. Jak wcześniej wspomniano – zwiększono wysiłek w sprawie dostaw różnego sprzętu technicznego do rolnictwa. Jednym z nader ważnych posunięć było podjęcie starań nad rozszerzeniem świadczeń socjalnych i opieki zdrowotnej dla ludności wiejskiej. Ubezpieczenia emerytalne dla rolnictwa wprowadzono już w 1971 r, zaś bezpłatne świadczenia lecznicze dla całej ludności wiejskiej w 1977 r. W realizacji powyższych kierunków ówczesnej polityki rolnej, kierowano się w dużej mierze poprzednimi działaniami, doskonaląc i rozwijając formy i metody, które skutkowały pomyślnymi wynikami. Świadczy o tym wiele elementów składowych tej polityki. Przede wszystkim kontynuowano dalszy rozwój i umacnianie organizacji kółek rolniczych i K.G.W. Oprócz już istniejących 13 związków i zrzeszeń branżowych, przybyło ich jeszcze 3 – razem działało już 16. Te nowe to zajmujące się produkcją specjalistyczną ryb, rozwojem ogrodnictwa i hodowlą bydła. Jeśli chodzi o kółka, to objęły one swoim zasięgiem niemal cała wieś. Im też należy zawdzięczać m.in. podniesienie na wyższy poziom intensyfikację produkcji, tym bardziej, iż otrzymały one wydatne wsparcie państwa w postaci dopływu na wieś zwiększonej ilości sprzętu technicznego. Spowodował ten dopływ głównie prowadzony nadal F.R.R. Z tego funduszu korzystały nie tylko gospodarstwa indywidualne, ale także tworzone – tam, gdzie były ku temu warunki – różne ośrodki zespołowego działania np. Międzykółkowe Bazy Maszynowe (M.B.M.),Spółdzielnie Usług Rolniczych (SUR). Spółdzielcze Ośrodki Rolne (SOR), które organizowane były na bazie opuszczonej przez inne podmioty, ziemi; zostały znacznie umocnione ekonomicznie, a wiele z nich gospodarowało wręcz na poziomie przodujących w rolnictwie europejskim. W ten sposób udział gospodarstw uspołecznionych wzrósł z ok. 17% z roku 1971 do ok. 26% w roku 1980. W tym PGR - y zajmowały blisko 20% ogólnego areału gruntów ornych, na areale ok. 3,5 mln ha. W strukturze zaś gospodarstw indywidualnych zaszły również korzystne zmiany, bowiem liczba gospodarstw o najmniejszym areale uległa redukcji o ok. 16%. Zaznaczyła się też większym wzrostem produkcji towarowej grupa gospodarstw o wielkości powyżej 10 ha. Należy też podkreślić, że w okresie omawianej dekady poradnictwo fachowe dla rolnictwa, doprowadzone zostało wręcz do perfekcji. Sieć służby agronomicznej kółek rolniczych oraz specjalistycznej w związkach branżowych, zapewniała wysoki poziom doradztwa dla całego rolnictwa. Na podkreślenie zasługuje także fakt, że z pośród tych służb mieliśmy np. służbę weterynaryjną pod każdym względem wręcz na poziomie najlepszych standardów europejskich. Nad ich doskonaleniem czuwały istniejące już wcześniej lub nowo utworzone naukowe placówki w postaci resortowych instytutów. Były to: Instytut Uprawy i Nawożenia Gospodarstw, Instytut Weterynarii, Instytut Sadownictwa, Instytut Hodowli Ziemniaka, Instytut Spółdzielczy i inne. Dla bezpośredniego szkolenia i doskonalenia terenowej służby rolnej utworzono Wojewódzkie Ośrodki Postępu Rolniczego. Należy zauważyć iż E. Gierek zajmował się przede wszystkim gospodarką w przemyśle – choć był często trudny w przyjmowaniu rad innych fachowców – to w polityce rolnej wolał tą strefę bardziej scedować na rząd. Zaś ówczesny wieloletni premier P. Jaroszewicz, aczkolwiek nie znał się na problematyce rolnej, to starał się i w tej dziedzinie być dobrym gospodarzem. W myśl zasady, którą często akcentował, że “partia kieruje, a rząd rządzi” – obsadzał kluczowe stanowiska resortu rolnictwa i przemysłu spożywczego z reguły odpowiednio kompetentnymi ludźmi. Dlatego też doceniane były wszelkie doradcze sensowne propozycje i inicjatywy ze strony działaczy oraz naukowców. Dla lepszej koordynacji i wdrażania postępu w rolnictwie powołano np. Komitet ds. Rolnictwa na szczeblu centralnym oraz lokalne we wszystkich województwach. W samym Wydziale Rolnym KC, utworzono 5 kilku osobowych zespołów specjalistycznych (sektorów), które były zobowiązane do opracowywania stosownych opinii i ekspertyz dla kierownictwa. Były to zespoły dotyczące problematyki: samorządu wiejskiego i produkcji, przemysłu spożywczego, oświaty i kultury rolnej, lasów i przemysłu drzewnego oraz budownictwa rolniczego. W skład tych zespołów wchodzili znawcy tych problemów posiadający co najmniej wykształcenie inżynierskie, a nawet doktorskie.\nW sytuacji kiedy nastąpiło znane otwarcie Polski na świat, specjaliści tych zespołów, często byli wysyłani – w kilkuosobowych grupach studialnych organizowanych przez resorty rolnictwa i przemysłu spożywczego do różnych krajów zachodnich. Jechali tam po to, aby zapoznawać się z nowoczesnymi technologiami w tych branżach oraz aby zdobywać informacje i materiały dla potrzeb naszego rolnictwa. Przykładowo tematami zainteresowania tych specjalistów było m.in. we Francji i Szwajcarii – produkcja i konserwacja produktów nabiałowych, w Niemczech i Włoszech – nowymi technologiami sprzętu technicznego do zbioru plonów, w Holandii i Danii rekordowymi plonami zbóż i produktami mleka, w Szwecji – dojarkami elektrycznymi dla krów itp. Rozpoznawano też możliwości zakupu interesujących nas licencji w sferze gospodarki żywnościowej. Dla łatwiejszego poruszania się w tych krajach i możliwości lepszej penetracji wspomnianych tematów – specjaliści owi wysyłani byli na zasadzie statusu dyplomatycznego.\nW tym też okresie uaktywniły się znowu liczne znaczące postacie zarówno wśród działaczy społeczno – politycznych jak też ze świata nauki. Jeśli idzie o działaczy, to należy podkreślić szczególnie znaczące inicjatywy i opinie prezentowane na temat gospodarki żywnościowej m.in. K. Barcikowski, M. Jagielski, E. Mazurkiewicz, J. Wojtecki, J. Tejchma, A. Szczepański i in. Z grona naukowców wyróżniali się szczególnie swą działalnością opiniodawczą w tej branży m.in. T. Hunek, M. Mieszczankowski, L. Lewandowski, J. Okuniewski, H. Skrobisz, A. Woś i in. Co się tyczy K.G.W. to w okresie lat 70-tych ich działalność osiągnęła swoje apogeum. Promowały one różne formy racjonalnego gospodarowania, a także przysłużyły się wydatnie do wzrostu kultury i oświaty wśród kobiet wiejskich. Wybitnymi postaciami tej działalności w tym szczególnym okresie, były m.in. E. Kempara ( wieloletnia działaczka i liderka rożnych organizacji kobiecych), J. Dolińska, J. Domachowa, D. Elmerych, Z. G. Nowicka, J. Łokkaj, M. Misiaszek i in.\nZ dzisiejszej perspektywy, jeśli wrócić myślą do tych licznych ogniw i instytucji, jakie wówczas działały w sferze polityki rolnej, to może nasunąć się refleksja, że mnogość ta trąciła nieco biurokracją. Jednakże prawda w tym względzie jest taka, że ówczesne kierownictwo partyjno – rządowe w zakresie rolnictwa, kierowało się ogromną troską o to, aby w sposób możliwie optymalny w warunkach jakie istniały – kształtować politykę rolną. I trzeba obiektywnie przyznać, że do ok. połowy lat 70-tych formy i metody jakie w tej trudnej dziedzinie stosowano – były ze wszech miar zasadne, bowiem przynosiły oczekiwane efekty.\nTymczasem z biegiem lat, nadal rosło coraz większe parcie społeczeństwa na wzrost spożycia, zwłaszcza mięsa i jego przetworów. Zastosowano więc logiczną formę zwiększonego importu zbóż i pasz z krajów – z konieczności – zachodnich. Dawało to niezbędny przyrost pogłowia, zwłaszcza trzody chlewnej. Nawiasem mówiąc nie była to metoda oryginalna, lecz sprawdzona, z powodzeniem w innych krajach zachodnich ( np. Holandia, Dania). Wszystkie te działania oraz różne sprzyjające okoliczności ( np. dobre urodzaje w tych latach) spowodowały, że do ok. połowy lat 70-tych nastąpił wręcz niespotykany wzrost produkcji rolnej. Np. produkcja globalna w tym czasie rosła w tempie ponad 5% rocznie. Zbiory zbóż zwiększyły się z ok. 16 mln ton w roku 1970 do ok. 23 mln ton w roku 1974. Był to aż ok 41% wzrost. Pogłowie trzody chlewnej wzrosło odpowiednio z ok. 13,5 mln sztuk do ok. 21,5 mln sztuk, czyli niemal 60%. Zanotowano też wzrost pogłowia bydła o ok. 20%. Zaznaczał się wzrost dochodów społeczeństwa , a wraz z tym dalsze zapotrzebowanie na artykuły już nie tylko pierwszej potrzeby, ale także na towary wysokiej jakości bardziej nowoczesne. Tym samym znacznie wzrosło spożycie podstawowych artykułów rolnych. I tak spożycie mięsa i jego podrobów zwiększyło się z ok. 53 kg na osobę w roku 1970 do 74 kg na koniec 1980 r. nabiału, w przeliczeniu na mleko z 402 l do 407 l na osobę. Odpowiadało temu odpowiednie zmniejszenie się produktów węglowodanowych. Było to wówczas rekordowo wysokie spożycie w okresie P.L. Realizując powyższą politykę w zakresie gospodarki rolnej, E. Gierek utrzymywał dobre stosunki z krajami zachodnimi. Jak wiadomo stamtąd głównie pochodziły kredyty, zakup rożnych urządzeń dla przemysłu, a także gotowe technologie. Musiał również utrzymywać przyjazne stosunki ze wschodnimi sąsiadami. Czynił w tej mierze nie zawsze u nas akceptowane gesty. Obok spowodowania znanego zapisu w Konstytucji o przyjaźni, głaskał tego sojusznika też innymi ukłonami. Należy tu przytoczyć niezbyt powszechnie znaną, a obowiązującą zwłaszcza terenowych działaczy “dyrektywę”, ( chyba nigdzie oficjalnie zapisaną), która zalecała, że należy dążyć do tego, aby na terenie każdej gminy zorganizować co najmniej jedno gospodarstwo uspołecznione. Ponadto w czasie tej dekady nasilone zostały wyjazdy różnych grup działaczy na krótkotrwałe przeszkolenia do Akademii Nauk Społecznych w Moskwie.\nJednakże, mimo wzrostu zaopatrzenia naszego rynku w żywność i inne artykuły pierwszej potrzeby, spora część społeczeństwa była nadal daleka od zadowolenia. Dlatego też w polityce rolnej nadal trzymano się zasady, aby sprostać poprawie zaopatrzenia ludności w żywność.\nTymczasem import zbóż i pasz stawał się, szczególnie od drugiej połowy lat 70-tych, coraz bardziej nieopłacalny. Pogłębiał się zatem niekorzystny bilans w naszym handlu zagranicznym artykułami żywnościowymi. K. Barcikowski podaje np. że dopłaty do tej żywności wyniosły aż ok. 7 mld $, co w konsekwencji wydatnie przyczyniło się negatywnie do ogólnego zadłużenia kraju. (xxx) Należałoby może zadać pytanie, czy owe koszty żywności, które ujawniły się w końcowych latach 70-tych, w jakiś sposób się opłaciły? Odpowiedź w tym względzie nie może być jednoznaczna.\nxxx – K.Barcikowski: Polska pod rządami PZPR. Wyd. Profi 2000 r, str.158\nOtóż dla poprawy wyżywienia na pewno tak. Dla gospodarki w skali makro – już nie zupełnie. W dziedzinie socjalno – bytowej podjęto także wiele decyzji na rzecz poprawy tej sytuacji na wsi.\nW tej dekadzie znaczną ilość rolników objęto rentami i emeryturami. Dokonano też budowy sieci ośrodków zdrowia, obejmujące opieką lekarską ludność całej wsi. Mimo tych wszystkich starań i działań, także w zakresie zaopatrzenia w żywność, zapotrzebowanie nań wciąż rosło, a znaczna część społeczeństwa była coraz bardziej niezadowolona. Narastały coraz gwałtowniejsze protesty roszczeniowe – najpierw o charakterze socjalnym, z czasem także i polityczne – organizowane przez opozycję “Solidarnościową”. Doprowadziło to jak wiadomo do znanego kryzysu na przełomie lat 1980 – 1981. Warto zatem zadać sobie pytanie, czy nie można było wcześniej i stopniowo wycofywać się z prowadzonej polityki rolnej? Być może, że tak. Jednakże z punktu widzenia zapowiedzianej na początku dekady poprawy wyżywienia społeczeństwa oraz warunków socjalno – bytowych, byłoby to złamaniem tej deklaracji. Z tego punktu widzenia zmiany w tej dziedzinie były nierealne, a ich skutki jedynie mogłyby przyspieszyć wzrost niezadowolenia społecznego. Dlatego też decydenci ówczesnej polityki rolnej świadomie jej nie korygowali na niekorzyść społeczeństwa. Bowiem istniała także duża szansa, że przy uspokojonych emocjach, dalsze lata pozwolą na zrównoważenie rynku rolnego zwłaszcza w rozliczeniach w handlu zagranicznym. Bowiem budowa w tej dekadzie jak wspomniano wcześniej szeregu zakładów przetwórstwa rolnego, wraz z przystosowaniem go także do zintensyfikowania eksportu, pomogłoby tą sferę naszej gospodarki, korzystnie uporządkować. W sumie oceniając dekadę lat 70-tych w polityce rolnej należy podkreślić, że była ona dla wsi i rolnictwa najkorzystniejsza – czemu zresztą dają wyraz do dziś nasi rolnicy.\nOkres czwarty, tj, lata 1980 – 1990 niestety ostatni w Polsce Ludowej. (Jaruzelski).\nNa wstępie wypada przypomnieć, że zwłaszcza początki tej dekady były dla kraju, a tym samym także dla polityki rolnej – nader trudne i skomplikowane. Mieliśmy do czynienia z lawiną strajków i nadmiernych żądań. Szczególnie na przełomie lat 1980-81, ciągłe masowe strajkowanie, spowodowało coraz większą dewastację rynku żywnościowego. Pamiętny to obraz pustych sklepowych półek z octem na czele, który to pejzaż pokazują z lubością nawet dotychczas , prawicowe kłamliwe media oraz odpowiedniej maści politykierzy. Bowiem żaden z nich nawet się nie zająknie aby dodać, że sytuacja ta zaistniała w wyniku długotrwałego paraliżu gospodarki poprzez nieustanne żądaniowe strajki organizowane przez “Solidarność”. Natomiast celowe przedstawianie takiego obrazu - pustych półek – bez komentarza – stwarza przekonanie, że tak zawsze wyglądał rynek w Polsce Ludowej. Jednocześnie tuż po “stanie wojennym” zastosowane zostały wobec naszego kraju różne sankcje w tym właśnie dotyczące rolnictwa. Najbardziej dotkliwym okazało się zamknięcie dla nas importu zbóż i pasz. Zatem gospodarka żywnościowa znalazła się w szczególnie trudnej sytuacji. Rząd musiał podejmować różne doraźne wysiłki, aby łagodzić ten problem. Stąd m.in. ucieknięto się np. do systemu kartkowego oraz reglamentacji niektórych środków produkcji. Zawarte w końcu porozumienia z ośrodkami opozycyjnymi, umożliwiły z czasem stopniowe wychodzenie z tej nader kryzysowej sytuacji żywnościowej. Jednakże zaznaczyła się wyraźna recesja w poziomie produkcji i zaopatrzenia ludności zwłaszcza miejskiej, w żywność. Bowiem wówczas kraj nasz mógł jedynie liczyć na własną samowystarczalność. Trzeba także przyznać, że sytuacja ta stworzyła duże trudności dla kształtowania takiej polityki rolnej, która byłaby odpowiednia dla zaistniałych warunków. To też nowa, zwłaszcza wojskowa władza starała się podejmować jakieś kroki, aby tę sytuację łagodzić. Należy ocenić, że niektóre z tych przedsięwzięć były celowe i mądre, zaś inne wręcz przeciwnie. Do tych pierwszych należy zaliczyć odważną decyzję w sprawie podwyżki cen żywności ( w okresie stanu wojennego), która była pierwszą od 1953 r. Spowodowało to częściowe unormowanie rynku żywnościowego. Także opracowano i wprowadzono w życie nowy system ekonomiczny w PGR, zmuszając te jednostki do większej rentowności. Zrealizowano, postulowany od dawna wniosek (zwłaszcza ludowców) – o zapisie w Konstytucji trwałość gospodarstw rodzinnych. Wprawdzie gest ten miał raczej znaczenie psychologiczne, bowiem w praktyce obowiązywał już od czasów Gomułkowskich. W poszukiwaniu nowych metod intensyfikacji produkcji, imano się niestety także praktyk wielce niefortunnych. Przykładowo można przytoczyć m.in. takie: oto w stanie wojennym, a także po jego zniesieniu działali tzw. komisarze powołani spośród kadry oficerskiej, którzy mieli kontrolować i pilnować gospodarki w jednostkach uspołecznionych. Np. kiedy z pola PGR-owskiego zjeżdżały po pracy ciężkie maszyny ( kombajny, traktory, koparki itp.) to owi komisarze pilnowali, aby ten sprzęt ustawiany był równo w szeregi, jak w wojsku. Za niedopilnowanie takiego porządku według rygoru wojskowego, groziła nagana, a nawet zdarzały się przypadki, że odwoływano ze stanowisk skądinąd dobrze gospodarujących dyrektorów. Inny przykład nader bezsensowny i wręcz kuriozalny. Oto na terenie Bieszczad w rejonie często górzystym i zakrzaczonym, pozbawionym jakiejkolwiek infrastruktury ( brak dróg, prądu, wody), zaczęto organizować PGR-y. Przy czym kierownikami tych gospodarstw mianowano najczęściej delegowanych do pracy ludzi z kadry oficerskiej, z reguły nie mających zielonego pojęcia o rolnictwie. Był to ewidentnie niewypał, decyzja z góry skazana na niepowodzenie. Jednakże pomysł ten, mimo ewidentnych strat, jakiś czas funkcjonował w praktyce. Należy dodać, że wyszedł on z ówczesnego resortu rolnictwa ( którego szefem był Stanisław Z.), którego kierownictwo czyniło wszystko, aby przypodobać się nowej władzy. Inne niektóre poczynania władz w dążeniu do ratowania rynku żywnościowego wynikały niejako z sytuacji przymusowej. Bowiem należało choć w zmniejszonej skali, nadal dokonywać zakupu zbóż i pasz. Jednakże tym razem, nie było już dogodnych kredytów lat poprzednich, lecz wyłącznie na warunkach komercyjnych, czyli wysokiego oprocentowania. W ten sposób w omawianej dekadzie pozwolono w konsekwencji na dodatkowe poważne zadłużenie kraju. Jednakże należy obiektywnie podkreślić, że inne wcześniej stosowane poczynania w polityce rolnej – choć nie wszystkie – były nadal bardziej lub mniej skutecznie kontynuowane. Dotyczy to np. dalszego umacniania kółek oraz innych organizacji samorządu wiejskiego. Konsekwencją tej polityki było także umocnienie się gospodarcze PGR i RSP. Na koniec 1989 r było 1240 różnej wielkości PGR, które gospodarowały na areale ok. 3,5 ml ha ziemi i zajmowały ok. 20% ogółu użytków rolnych. Wiele z nich osiągnęło wybitny poziom gospodarowania, godny do naśladowania. Przykładowo, takie PGR- y jak Manieczki (poznańskie), Osowa Sień (zielonogórskie), Głubczyce ( opolskie), Machnów ( lubelskie) i szereg innych, należały do europejskiej czołówki gospodarstw najbardziej przodujących. Na koniec tego okresu pozostało bardzo dobrze gospodarujących ok. 1100 R.S.P., a także ok. 35 tys. kółek rolniczych. W tym czasie w ich dyspozycji znajdowało się kilkaset różnych jednostek zespołowego działania w postaci Spółdzielni Kółek Rolniczych , Międzykółkowych Baz Maszynowych i in. gospodarujące na areale ok. 300 tys. ha. Jednakże sytuacja w gospodarce rolnej, a tym samym na odcinku wyżywienia, w okresie omawianej dekady znacząco się pogorszyła. Np. spożycie mięsa, które w roku 1980 osiągnęło najwyższy poziom w całym okresie PRL – 74 kg na głowę, to w 1989 r wynosiło już tylko 68 kg na głowę. Wprawdzie w innych artykułach spożywczych pierwszej potrzeby nie zaszły w tym 10 – leciu istotniejsze zmiany in minus, ale nie nastąpiła też oczekiwana popraw w tej dziedzinie. Ten jako tako ustabilizowany w końcu tej dekady rynek, należy zawdzięczać przede wszystkim ludności rolniczej, która nie bacząc na strajki i inne wypadki wynikłe po stanie wojennym – czyniła to, co potrafiła najlepiej – czyli produkowała żywność.\nDużym problemem obciążającym decydentów polityki i gospodarki rolnej w tym ostatnim okresie P.L. było zaniechanie niezwykle ważnego programu gospodarki wodnej - pod nazwą “program Wisła” ( o tematyce tej szerzej w “Nowych Perspektywach” nr 1 (4) – 2012 r).\nRelacjonując problemy polityki rolnej w tym ostatnim okresie Polski Ludowej należy zwrócić uwagę na jeszcze jedno ważne zjawisko. Mianowicie mam tu na myśli dalszy pomyślny rozwój budownictwa, zwłaszcza mieszkaniowego na wsi. Trzeba podkreślić, iż rozwijało się ono nadal niezwykle pomyślnie, jednakże bynajmniej nie dzięki ówczesnym ekstra decyzjom nowej władzy.\nKontynuacja ta, odbywała się jak gdyby z rozpędu, dzięki stworzonym w tej dziedzinie odpowiednim warunkom w poprzedniej dekadzie. Jak wcześniej wspomniano, działały już na wsi liczne, zwłaszcza drobne zakłady wytwarzające niezbędne, tanie materiały budowlane. Samo wykonawstwo tych obiektów było również tanie, gdyż opierało się w dużej mierze na samopomocowej działalności lokalnych ekip budowlanych. Zaznaczał się w tym względzie wspierany wcześniej nawyk do zespołowego współdziałania sąsiedzkiego. Natomiast państwo w\ntym ostatnim okresie nękane różnymi trudnościami jakby cichcem, coraz bardziej wycofywało się ze swej opiekuńczej roli wobec wsi – rezygnując z czasem z kontynuacji jednej z ważnych zasad polityki rolnej tj. dążenie do poprawy warunków socjalno – bytowych ludności wiejskiej – realizowanej w okresach poprzednich Polski Ludowej.\nTo, że w tym okresie nie doszło do większych perturbacji gospodarczych zawdzięczać należy głównie ówczesnemu premierowi, prof. Zb. Messnerowi, jego wiedzy i autorytetowi.\nOkres piąty tj. lata 1990 – 2011; czyli ponad 20-lecie nowego ustroju. Jak wiadomo, przełom lat 1989 – 1990, to przejście naszego kraju z jednej formacji ustrojowej do innej. Ściślej mówiąc, zamknięty został tym samym okres ok. 45-lecia Polski Ludowej. Natomiast otwarto nowy okres wraz z inną formą ustrojową pod nazwą III R.P. Znany przywódca “Solidarności” (Lech W.) jeszcze w 1989 r obiecywał robotnikom, że ma to być “coś” zupełnie innego niż kapitalizm – gdyż odrzucone zostanie wszystko złe co jest w nim zawarte, lecz zamiast oczekiwanej “społecznej gospodarki rynkowej”, rząd rozpoczął realizację tzw. “terapii szokowej” w całej gospodarce, a tym samym i w rolnictwie. Zamiast prawdziwej demokracji, za zgodą tzw. “okrągłego stołu” oraz parlamentu i prezydenta utworzono w polityce coś na kształt quasi demokracji, skrzyżowanej z niekontrolowanym w żadnym stopniu liberalizmem rynkowym. Niektórzy “Prometeusze” tego ustroju nazywają go “kapitalizmem demokratycznym” (J.K. Bielecki). Warto zauważyć, że zmianę ustroju – tak ważną decyzję dla całego narodu w żadnym stopniu nie skonsultowano ze społeczeństwem choćby w formie referendum. Uwagi do tego okresu, wypada zacząć od przypomnienia pewnych negatywnych działań różnych ekip rządzących, przede wszystkim w okresie pierwszego 15-lecia tej nowej formacji, czyli do czasu wejścia Polski do Unii Europejskiej. Temat ten wypada rozpocząć od przypomnienia tych działań nowej władzy, które okazały się w niedługim czasie brzemienne w negatywne skutki w polityce i gospodarce rolnej. Otóż w tym, nader ważnym dziale gospodarki narodowej, nowa władza zaczęła swą działalność od niszczenia wszystkiego, co tylko “pachniało” pogardliwym epitetem tj. “peerelem”, lub wprost – “komuną”. Spektakularną wręcz decyzją - podjętą na wstępie - była likwidacja Państwowych Gospodarstw Rolnych. Ażeby odbyło się to w glorii prawa, aktu dokonano przy pomocy jednej z balcerowiczowskich tzw. ustaw “szokowych” (Ustawa Sejmu z dn. 19 października 1991r). W ten sposób, z istniejących w końcu lat 80-tych, 1240 podmiotów, gospodarujących na areale ok. 3,5 mln ha, pozostawiono nieliczne – przekształcając je we własność skarbu państwa. Należy dodać, iż zatrudniały one ok. 600 tys. ludzi i dostarczały ok. 28% zbóż oraz ok. 24% żywca rzeźnego. Majątek po PGR-ach został przejęty przez utworzoną Agencję Własności Rolnej Skarbu Państwa (obecnie Agencja Nieruchomości Rolnych). Następnie majątek ten został rozprzedany, wydzierżawiony lub przekazany nieodpłatnie różnym podmiotom, m.in. Kościołowi. Ta likwidacja PGR trwała przez kilka lat, bowiem trudno było za jednym zamachem pozbyć się tak dużej substancji majątkowej. Trzeba podkreślić, iż była to wartość niebagatelna, gdyż ten majątek trwały oceniano na ponad 7,2 mld zł, zaś obroty na kwotę ok. 1,3 mld zł. Sprzedawano lub wydzierżawiano ten majątek wszystkim kto się zgłaszał, beż żadnych niezbędnych warunków. Skutek był taki, że większość ziemi oraz substancji budynkowej trafiło do różnych pseudo-rolników lub wręcz do spekulantów. Ci ostatni zaś uprawiając z reguły najlepsze areały ziemi, czynią to okresowo, najczęściej stosując monokulturę uprawową (np. co roku to samo zboże), w zależności od koniunktury rynkowej. Wszystkie lepsze zabudowania gospodarcze i mieszkalne zostały w różnej formie przejęte przez nowych prywatnych właścicieli. Ludność, która tam pracowała i mieszkała znalazła się w beznadziejnej sytuacji, bowiem straciła ona pracę oraz opiekę socjalno – bytową. Należy też dodać, że sporo majątku po PGR, zwłaszcza ruchomego (maszyny, narzędzia, sprzęt gospodarstwa domowego. Itp.) zostało po prostu rozkradzione. Przykład takiego beztroskiego i karygodnego wręcz marnotrawstwa podaje np. ostatnio prasa (Angora nr 36 z dn. 6 września), kiedy to zespół pałacowo – folwarczny w Rusocinie k/Gdańska – znalazł się w rekach niejakiego Marcina P. z “Amber Gold”. Sprawa jest tym bardziej skandaliczna, iż obiekt ten w swej wartości jest trudny do oszacowania, ponieważ stanowi cenny zabytek, a który obecnie zmierza do kompletnej ruiny. Obiekt ten należał przedtem do PGR, tętnił życiem kulturalnym i był zamieszkały przez miejscowych pracowników, którzy musieli się z niego wyprowadzić. Jak z powyższego wynika, takie przypadki były niemal normą stosowaną przez nowych decydentów, zaś odnośne władze na takie marnotrawstwo przymykały oczy. Należy podkreślić, że PGR-y były na wsi w dużej mierze organizatorami życia społeczno – kulturalnego. Większość z nich posiadało domy kultury, biblioteki, kluby, ośrodki zdrowia, przedszkola itp., z których korzystał także ogół mieszkańców wsi.\nDrugim podmiotem gospodarczym na wsi, który znalazł się w programie likwidacyjnym nowej władzy, były Rolnicze Spółdzielnie Produkcyjne. Jednakże ich oficjalna likwidacja okazała się trudniejsza, ponieważ RSP to jednostki samorządowe, a ich prawni decydenci to rolnicy – członkowie tych gospodarstw. Tym nie mniej i na nie znaleziono wiele sposobów , aby pozbyć się tego “peerelowskiego tworu”. Wszystkimi sposobami obrzydzano tę formę gospodarki np., że to “kołchozowy relikt”, że “komuna” i itp. Gorzej, że stosowano wobec nich różne konkretne utrudnienia fiskalne. Między innymi podwyższono podatki oraz ograniczono korzystanie przez te jednostki z krótkoterminowych i nisko oprocentowanych kredytów obrotowych. Jak wiadomo, takie gospodarstwa potrzebują owych kredytów np. na zakup nasion, nawozów, środków chemicznych itp., a następnie po zbiorach regulują te zobowiązania. Bez takiego systemu, tego typu gospodarstwa nie mogą płynnie na dłuższą metę funkcjonować. W atmosferze wyraźnej niechęci prawicowych władz oraz różnych utrudnień w gospodarowaniu RSP, doprowadzono z biegiem lat do prawie ich marginalizacji. Na koniec lat 80 – tych działało ich już tylko ok. 650, zrzeszając ok. 40 tys. członków. Zatrudniają one także, przeważnie sezonowo, ok. 6 tys. osób ( głównie członków rodzin). Należy dodać, że w czasie przed ich likwidacją, RSP zdołały także utworzyć własne sieci handlowo – zaopatrzeniowe oraz różne punkty usługowe dla miejscowej ludności. Dotyczy to zwłaszcza takich dziedzin jak transport, naprawy warsztatowe, agroturystyka itp. Kolejnym cierniem uwierającym nową władzę stały się kółka rolnicze oraz związki i zrzeszenia branżowe. Należy tu przypomnieć, iż przez wiele lat ostatniego okresu Polski Ludowej, pełniły one kluczową rolę w organizowaniu produkcji rolnej oraz promowania kultury i oświaty na wsi. Jednakże wypada zaznaczyć, że już w początkach lat 80 – tych ich znaczenie nieco osłabło. Stało się to m.in. dlatego, iż przestał funkcjonować F.R.R., który przez wiele lat zasilał tę organizację, zwłaszcza w technizację rolnictwa. Tym nie mniej duże znaczenie kółek dla wsi , pozostawało nadal niezwykle ważne, bowiem zmieniła się nieco ich rola; z głównego organizatora technicznej obsługi wsi, stały się one bardziej promotorami i organizatorami życia społeczno – kulturalnego w swoim środowisku. W tym dziele uzyskiwały nadal mocne wparcie w swojej macierzystej organizacji tj. Kołach Gospodyń Wiejskich.\nTym nie mniej u progu lat 90-tych - jak wcześniej wspomniałem – nowa władza tej formy społecznego działania – kółek i KGW – w praktyce nie akceptowała. Zatem przestały one być w jakikolwiek sposób przez państwo popierane; zaliczono je całkowicie do sektora prywatnego, czyli gospodarki indywidualnej. Dlatego też po 1990 r, ich liczba systematycznie malała. I tak z ok. 35 tys. pod koniec 1980 r, obecnie pozostało ich już tylko ok. 5 tys., z liczbą członków ok. 700 tys. Bardziej odporne na tą negatywną atmosferę ze strony władz, okazały się Koła Gospodyń Wiejskich, gdyż obecnie działa ich jeszcze ok. 15 tys. z liczbą ok. 500 tys. członkiń ( z pośród z ok. 34 tys. kół i przeszło 1 mln członkiń w końcu lat 90 – tych). Tym nie mniej i na te organizacje obecna władza stara się znajdować skuteczne metody ich marginalizacji. Np. jeśli grupa gospodyń dokona jakiegoś zespołowego wypieku ciast, czy ugotowania oryginalnej lokalnej strawy, a poczęstuje tym produktem obecnych na dożynkach, “dnia strażaka”, itp. okazji, to zaraz ma do czynienia z fiskusem, gdyż jest to podobno “działalność gospodarcza”. (Ostatnio o takim przykładzie z “radością” informowała TV). Na uwagę jednakże zasługuje fakt, że dane liczbowe, które powyżej podałem – dotyczące PGR, RSP, kółek rolniczych i KGW – to jedynie dane szacunkowe, ponieważ w ostatnich latach nawet roczniki statystyczne nie uwzględniają w swoich publikacjach tych organizacji. Wygląda na to, że oficjalnie dla naszych władz, te podmioty w ogóle nie istnieją. Tymczasem prawda jest taka, że jak widać nie tylko istnieją, ale nawet w ogromnej większości mają się nieźle zarówno w sensie gospodarczym jak też w ogólno – społecznym i kulturalnym w środowisku wiejskim. Nawiasem mówiąc, szkoda, że ostatnio opinia publiczna dowiedziała się o istnieniu kółek z tzw. “afery taśmowej”. Jednakże należy podkreślić, iż plama ta dotyczyła Centralnego Związku czyli dotąd sztucznie utrzymywanej synekurki wygodnej dla paru działaczy z PSL. Nie ma to nic wspólnego z godną działalnością terenowych ogniw jakimi były i są kółka na wsi. Mówiąc o systemie organizacji społeczno – zawodowych i spółdzielczych na wsi, trzeba wymienić tu jeszcze inne, które spełniały od lat kluczowe role w obsłudze rolnictwa. W pierwszym rzędzie należy tu wymienić spółdzielczość zaopatrzenia i zbytu, czyli popularne GS-y. Przed rokiem 1990 w każdej gminie działała taka jednostka. Miała ona za zadanie skupowanie podstawowych płodów rolnych ( zboże, żywiec, ziemniaki, owoce itp.), a także zaopatrywać wieś w niezbędne artykuły, przede wszystkim do produkcji ( maszyny, nawozy, środki chemiczne, materiały budowlane, itp.). Tymczasem już w roku 1990, zlikwidowana została centrala tej spółdzielczości ( Centrala Rolnicza Spółdzielczości – “Samopomoc Chłopska”), a wraz z nią pozbawiono terenowe ogniwa ich dotychczasowych funkcji. Zadania, które dotychczas realizowały G.S. – y, powierzono utworzonej w 1994 r Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, rozszerzając jej obowiązki także na współfinansowanie rolnictwa z budżetu U.E. Jednakże w praktyce nie przebiega to działanie w sposób do końca właściwy. Bowiem agencja owa zainteresowana jest przede wszystkim gospodarstwami dużymi, dysponującymi produkcją towarową na rynek. Natomiast G.S – y, które obecnie jeszcze istnieją, to na ogół różno branżowe sklepiki ( często w prywatnych agencjach), borykające się z konkurencją dużych sklepów handlowych, marketów, hurtowni. Najgorzej więc na tej sytuacji wychodzą rolnicy posiadający drobne i średnie gospodarstwa, gdyż nie mają gdzie zbywać swoich niewielkich nadwyżek żywnościowych (np. zboża, żywca, jaj, owoców, itp.). Pozostają im zatem lokalne targowiska, które tylko częściowo zaspokajają te ich potrzeby. Także inne formy spółdzielczości wiejskiej zostały w różny sposób w swej działalności ograniczone lub wręcz zdezorganizowane. Dotyczy to np. spółdzielczości mleczarskiej i owocowo – warzywnej.\nOgraniczony został przez nie w sposób dotkliwy dla producentów skup ich artykułów. Stało się to głównie dlatego, iż musiały one wiele swoich punktów skupu całkowicie zlikwidować. Bowiem utrzymywanie dużej sieci takich lokalnych np. zlewni mleka czy punktów skupu owoców, stało się nie opłacalne. Dochodzi obecnie do tego, że rolnicy mało i średnio rolni ograniczają lub w ogóle zaprzestają produkcji zbóż, mleka czy mięsa na rynek, gdyż nie mają gdzie odstawić tych produktów. Wymownym przykładem tej negatywnej sytuacji jest branża cukrownicza. Otóż produkcja buraków cukrowych musiała zostać przez rolników ( przede wszystkim o niewielkim areale gospodarstw) ograniczona lub całkowicie zaniechana. Bowiem z istniejących przed 1980 r – 76 cukrowni, utworzono tzw. “Spółki Właścicielskie” w ramach których, zrzeszonych zostało tylko 18 aktywnych. Pozostałe cukrownie zostały jako sprywatyzowane, w różny sposób zaadoptowane, przeważnie do celów nie rolniczych. Jak wcześniej wspomniałem powyższe uwagi dotyczą sytuacji jak zaistniała u nas w rolnictwie w okresie od 1990 do okresu wejścia naszego kraju do Unii Europejskiej. Dlatego też od roku 2004, mamy do czynienia w polityce i gospodarce rolnej ze znacznie nową sytuacją. W tym miejscu trzeba podkreślić dużą zasługę lewicowej formacji politycznej (SLD), która będąc przy władzy w latach 2001- 2005, walnie przyczyniła się do wejścia naszego kraju do UE. Wypada także zauważyć, że w owym czasie resortem rolnictwa zajmował się kompetentny zespół fachowców ( z W. Olejniczakiem) na czele. Oni to przede wszystkim próbowali zapobiegać dalszej dezorganizacji dobrze funkcjonujących instytucji oraz ich form współdziałania. Niestety, było to już za późno, aby uratować ten nieźle uprzednio ukształtowany system powiązań interesów producenta rolnego z rynkiem zbytu. Odnosząc się do naszego wejścia w skład wspólnoty UE, warto pokrótce zasygnalizować najistotniejsze jej założenia. Jej podstawy zostały zapisane już wiele lat temu ( Traktat Rzymski, marzec, 1957r), które z niewielkimi modyfikacjami stosowane są do dziś. Wynika z nich, że ma to być wspólna polityka rolna obowiązująca wszystkie zrzeszone w Unii kraje. Jakie to są więc te zasady i cele tej polityki? Główną metodą realizacji tej polityki, jest wspieranie rolnictwa poprzez dofinansowywanie go. Te działania mają prowadzić do: zwiększenia wydajności w rolnictwie, podniesienie poziomu życia ludności wiejskiej, stabilizacji rynków rolnych, zapewnienia racjonalnych cen produktów rolnych dla konsumentów. Ta polityka ma więc wspierać tzw. europejski model rolnictwa. Odznacza się on m.in. właśnie tym, iż jest w dużym stopniu dofinansowywana intensyfikacja produkcji rolnej, a jej wytwórczość ma być w zgodzie z zasadami ochrony środowiska. Ma ona też wspierać wszechstronny rozwój obszarów wiejskich. Pieniądze na realizacje tych zadań pochodzą ze specjalnych funduszy. Od 2007 r Wspólna Polityka Rolna (W.P.R) finansowana jest z dwóch jakby filarów, tj.: z Europejskiego Funduszu Gwarancji Rolnej oraz z Europejskiego Funduszu Rolnego na rzecz obszarów wiejskich. Najbardziej korzystnymi i odczuwalnym dla rolników jest system dopłat bezpośrednich. Są to kwoty zasilające gospodarstwa w zakresie przede wszystkim nakładów bieżących do produkcji. Ich wysokość kształtuje się różnie, począwszy od kilkuset zł na 1 ha do kwot wyższych w zależności od areału danych upraw lub produkcji hodowlanej i specjalistycznej( dotyczy to m.in. zbóż, buraków, ziemniaków, upraw specjalnych jak sady, truskawki, chmiel itp.). Łączna kwota realizowanych dla naszego rolnictwa dopłat bezpośrednich w latach 2004-2011 wyniosła ok. 70 mld zł. Należy jednak zaznaczyć, że z dopłat tych korzystają przede wszystkim gospodarstwa większe, dostarczające znaczniejszej ilości na rynek. Takich gospodarstw mamy aktualnie ok. 1,5 mln ( ok. 65% ogółu), pozostała grupa gospodarstw tj. ok. 650 tys. czyli ok. 35% takich dopłat prawie nie otrzymuje. Tym nie mniej, należy zaznaczyć, że UE poważnie traktuje gospodarkę rolną w zrzeszonych w niej państwach, bowiem przeznacza na ten cel aż ponad 40% całego swojego budżetu. Odnosząc się do wyżej streszczonych założeń i celów programowych UE, trzeba podkreślić, że większość z nich jest tożsamych z podstawowymi zasadami polityki i gospodarki rolnej jakie obowiązywały przez najdłuższy okres środkowych lat Polski Ludowej (zwłaszcza w omawianym wcześniej drugim i trzecim ). Wówczas chodziło przecież o poprawę intensyfikacji i zwiększenie produkcji rolnej ( w konsekwencji o zapewnienie samowystarczalności żywnościowej), podniesienie poziomu życia ludności wiejskiej oraz promocję oświaty i kultury rolnej. Wiązało się to także ściśle z rozwojem i zagospodarowaniem obszarów wiejskich ( w tym z infrastrukturą komunalną). Ważnym elementem tych zasad była troska o stabilizacje cenowo rynkową na produkty rolne. Tymczasem jak wynika to z wcześniej zasygnalizowanych uwag, władze III RP nie tylko zanegowały osiągnięte dokonania w realizacji owych zasad, lecz co gorsza, w praktyce ten dorobek cofnęły do niemal punktu wyjścia. Dotyczy to nie tylko różnych form własności tj. PGR, RSP, kółek rolniczych i ich zespołowych form działania, ale przede wszystkim szeroko rozwiniętej spółdzielczości wiejskiej; zaopatrzenia i zbytu, ogrodniczej, mleczarskiej i in. Wymienione podmioty, oprócz obsługiwania wsi i rolnictwa w wymianie towarowej oraz organizowania różnego rodzaju usług, promowały także różnorodne formy działalności społeczno – kulturalnej. Ten system naszej spółdzielczości wiejskiej, poprzez różne formy zespołowego działania, dobrze obsługiwał wieś i rolnictwo. Należy zauważyć, że rozwinięte państwa europejskie podobny system – różnych form spółdzielczych i kooperacji – stosują niemal od zawsze. Zanegowanie u nas tego systemu jest dla naszej wsi i rolnictwa nader niekorzystne. Bowiem wiele z tych czynności, które były ich udziałem, będzie trzeba odrobić, gdyż stan obecny dezorganizacji tego systemu, stwarza poważne opóźnienia i utrudnienia w realizacji wspólnej polityki rolnej UE. Na tym tle, tj. w pierwszych latach Polski w UE wypada spojrzeć jak się ma nasza wieś i rolnictwo w tej nowej sytuacji. Należy zauważyć, że np. sytuacja materialna polskiego rolnika jest nader zróżnicowana. Z jednej strony, głównie na skutek prywatyzacji dużych uspołecznionych gospodarstw – głównie PGR – pojawiło się rolnictwo – choć jeszcze w niewielkim stopniu – typu farmerskiego. Z drugiej zaś, nadal dominują gospodarstwa małe i średnie, które zajmują jednak największy obszar użytków rolnych. O sytuacji tej świadczy m.in. obecna niekorzystna struktura gospodarstw. Tymczasem rolnictwo na obszarze państw UE posiada gospodarstwa o większym areale, zatem prowadzona na nich gospodarka jest z reguły efektywniejsza. Dążenie w tym kierunku naszego rolnictwa, głównie poprzez ubywanie gospodarstw małych, a tworzenie większych, jest procesem powolnym i zapewne potrwa jeszcze przez wiele lat.\nTymczasem zaś wspomniana niestety, duża ilość gospodarstw małych i średnich, coraz bardziej pozbawiana jest zainteresowania ze strony państwa, a także instytucji do tego powołanych. Na tle tej sytuacji widać wyraźnie jak w sposób wręcz bezmyślny pozbyto się gospodarstw dużych, którymi były przede wszystkim PGR – y, RSP, a także wiele ośrodków zespołowego działania kółek rolniczych. W tym miejscu należy zauważyć, że grupa gospodarstw o najmniejszym i średnim areale, znajduje się obecnie w trudnej sytuacji materialnej, a nawet często ledwie egzystuje. Świadczą o tym m.in. takie negatywne zjawiska na wsi, które w Polsce Ludowej były wręcz nieznane. Mianowicie bezrobocie, a wraz z nim najzwyczajniejszy wyzysk. Według danych statystycznych na koniec 2010 r, bezrobotnych na wsi było 857 tys. Jednak wg różnych szacunków, ilość ta w rzeczywistości jest co najmniej drugie tyle większa. Sporo z tych ludzi w ogóle się nie rejestruje, ponieważ i tak nie ma dla nich miejsc pracy. Ludzie, którzy nie mogą się utrzymać ze swoich karłowatych gospodarstw usilnie poszukując pracy, podejmują ją najczęściej “na czarno”, z reguły za podłe wynagrodzenie. Pracodawcami ich zostają najczęściej właściciele lub dzierżawcy dużych gospodarstw, marketów, różnych firm przemysłowych, hurtowni oraz inni dorobkiewicze działający na wsi. Najbardziej dotkliwą formą wyzysku jaka pojawiła się w tej formacji na wsi jest gigantyczne oszukiwanie producentów, zwłaszcza małorolnych. Dochodzi do tego, że ów rolnik, który ma do zbycia swoją niewielką zwykle ilość produktów – dostaje od pośrednika wręcz grosze. Do nagminnych należą przypadki, że np. za 1 kg ziemniaków, kanciarz ten oferuje ok. 10 gr. , za 1 kg jabłek do 15 gr, za cebulę i inne produkty, oferuje się ceny podobne. Jeśli idzie o sprzedaż zwykle niewielkiej ilości zboża, to najczęściej nie ma komu w ogóle go zbyć. Działa tu zupełnie niekontrolowany cały łańcuch pośredników pomiędzy producentami, a nabywcą w mieście. Ten ostatni także podlega wyzyskowi, gdyż musi akceptować oferowane, powiększone o wielokrotną marżę – ceny. Mówiąc o trudnej sytuacji materialnej wielu ludzi na wsi, trzeba podkreślić, iż jest ona znaczna. Dotyczy to, jak wcześniej wspomniałem, właścicieli lub użytkowników gospodarstw najmniejszych oraz takich, które z różnych powodów nie produkują na rynek. Jedynym źródłem utrzymania dla tej grupy ludności jest obowiązujący system emerytalno – rentowy oraz ubezpieczeń zdrowotnych, obejmujący całą wieś. Należy zauważyć, że jest to pozytywny dla wsi spadek po Polsce Ludowej ( zwłaszcza z okresu lat 70 – tych) – obecnie działający w formie Kas Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego (KRUS.) System tej jednakże wymaga istotnego zreformowania, bowiem nie do utrzymania jest taka sytuacja, że rolnik do 2 ha i powyżej 50 ha płaci taką samą składkę ( ok. 70 zł). Skutek jest taki, że państwo musi ten system dotować znaczną kwotą ( ponad 15 mld rocznie), która niesprawiedliwie dotuje rolników dobrze sytuowanych.\nNa zakończenie powyższych uwag nasuwa się kilka refleksji wnioskowych, a m.in. :\nna przestrzeni lat obowiązujących zasad polityki i gospodarki rolnej w Polsce Ludowej – wyjąwszy okres pierwszy i częściowo ostatni - zaznacza się konsekwentna ich realizacja. Można je sprowadzić do trzech głównych, a mianowicie; dążenie do wzrostu produkcji i zapewnienia wyżywienia społeczeństwa; poprawy poziomu socjalno – bytowego ludności wiejskiej, dobrowolnego organizowania form gospodarowania. Zasady te były kontynuowane z myślą o osiągnięciu samowystarczalności wyżywieniowej kraju oraz poprawy poziomu ogólnego oświaty i kultury na wsi.\nOkres pierwszy P.L. (czyli lata 1945 – 1955), to jakby skrzyżowanie dobra ze złem. Trudno jest – w zakresie polityki rolnej – wyważyć, czego było więcej, tym nie mniej, warto pamiętać, że obok poważnych negatywów miało miejsce także wiele cennych osiągnięć, np. odbudowa kraju i wsi, zagospodarowanie nowych ziem, rozkwit oświaty, nauki oraz wiele innych.\nNajwiększe pozytywne dokonania w obszarze wsi i rolnictwa miały miejsce w latach 60-tych i 70-tych ub. wieku. Stosowano wówczas optymalne do naszych warunków społeczno – politycznych i agrarnych – decyzje oraz działania wobec tej ważnej gałęzi gospodarki narodowej. Na szczególne uznanie zasługuje stworzony kompleksowy system uspołecznionej obsługi rolnictwa. Bowiem produkcja rolna i jej zbyt, jakby “obudowane” zostały sprawną siecią organizacji w postaci spółdzielczości wiejskiej oraz różnych zespołowych form ( kontraktacja, kooperacja itp.) współdziałania. Ten działający u nas wówczas system obsługi rolnictwa, mocno przypomina podobnie działający (i istniejący do dziś) w rozwiniętych krajach Europy Zachodniej ( np. Francja ,Niemcy, Wielka Brytania, Kraje Skandynawskie). Na pozytywne podkreślenie zasługuje także wprowadzony w owym okresie – system rolniczych rent i emerytur oraz objęcie całej ludności wiejskiej opieką zdrowotną. Nie przypadkiem owe dokonania do dziś cieszą się uznaniem większości mieszkańców wsi, (zwłaszcza okres Gierkowski).\nRok 1989, jak wiadomo obwieścił wiele zmian w gospodarce i polityce rolnej. Większość z nich, niestety, trudno zaliczyć do pozytywnych. Przykładowo wymienić tu trzeba wspomniane wcześniej niszczenie wszystkich podmiotów gospodarki uspołecznionej,a głównie P.G.R. Poczynania owe przyczyniły się – pośrednio lub bezpośrednio – do powstania dotkliwych zjawisk negatywnych, wcześniej w P.L. w ogóle lub prawie wcale nieznanych. Np. bezrobocie, powiększająca się grupa ludności ubogiej, a także zwyczajny wyzysk. Na szczególne potępienie zasługuje fakt karygodnego zniszczenia PGR i innych podobnych gospodarstw uspołecznionych. Nawiasem mówiąc, za taką sprawę, decydenci tego wyczynu powinni wreszcie odpowiedzieć sądownie, bowiem uczynili oni wielu tysiącom ludzi ewidentną krzywdę. Spowodowali także niepowetowane szkody w dobrze działającej obsłudze rolnictwa.\nWstąpienie naszego kraju do UE, było aktem niewątpliwie korzystnym dla wsi i rolnictwa. Jednakże w tych nowych wymogach jakie postawiła UE, decydenci naszej polityki rolnej, nie bardzo dają sobie radę. Widać dowodnie, że brakuje w tym resorcie wybitnych postaci odpowiednio kompetentnych naukowców (poza krótkim okresem lat 2001-2005), chociaż w ogóle tacy na pewno w naszym kraju istnieją. Resort ten od lat trzymają Ludowcy, a ludzie nim zarządzający nie są wybitnymi znawcami tej materii. Tymczasem nasze rolnictwo jest trudne do zarządzania. Z jednej strony mamy do czynienia z większością gospodarstw małych i średnich (drobnotowarowych), z drugiej pojawiła się grupa (aczkolwiek niewielka) gospodarstw dużych. Te ostatnie powstały głównie po sprywatyzowaniu głównie PGR. W tej zróżnicowanej strukturze agrarnej powołane specjalne instytucje do obsługi rolnictwa ( jak Agencja Rynku Rolnego, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, “Elewarr” (do handlu zbożem) oraz resztki punktów odbioru mleka Spółdzielczości Mleczarskiej, daleko nie w pełni realizują swoje zadania. Instytucje owe zainteresowane są przede wszystkim obsługą dużych producentów, natomiast cała masa pozostałych (drobnych i średnich)pozostawione są zupełnie na łaskę tzw. wolnego rynku. W tej sytuacji duża część tych gospodarstw ogranicza swoją produkcję lub w ogóle z niej rezygnuje, bowiem nie mają one gdzie zbyć swoich ziemiopłodów. Tymczasem, aby w pełni zaopatrzyć kraj w żywność, w tej sytuacji istnieje konieczność jej importu ( który szacować można obecnie na ok. 25-30% ogółu tych potrzeb). W tych warunkach trudno jest mówić o samowystarczalności żywnościowej naszego rolnictwa, tym bardziej, że można iść na łatwiznę i kosztem naszych producentów stosować import z krajów UE.\nTymczasem UE prezentując zasady Wspólnej Polityki Rolnej, wyakcentowuje mocno podobne, które istniały zwłaszcza w ostatnich latach P.L. Zatem nasze rolnictwo, ażeby sprostać tym wymogom musi dostosować system obsługi rolnictwa do działającego w UE. Oznacza to, że należy odnowić poprzedni u nas działający ( odpowiednio go modyfikując) – bowiem jego zaniechanie i zniszczenie cofnęło nasz postęp modernizacyjny na wsi i w rolnictwie. Bez takiego podejścia do tych problemów skuteczne zmierzanie do podniesienia poziomu naszego rolnictwa do standardów UE niestety nie jest możliwe.\nPorównując generalnie politykę i gospodarkę rolną z okresu zwłaszcza środkowych i częściowo późniejszych lat P.L. do obecnie stosowanej, to wypada ona niestety na niekorzyść tej ostatniej. Mamy bowiem i to prawie od pierwszych lat nowego ustroju, coraz bardziej zarysowujący się kryzys w tym dziale gospodarki narodowej. Świadczą o tym przede wszystkim wspomniane wyżej takie negatywne zjawiska jak bezrobocie (tendencja niestety wzrastająca), a wraz z nim wyzysk rolników, zwłaszcza drobnych i średnich producentów. Brak jakiejkolwiek kontroli odpowiednich agend państwowych nad cenami skupu i zbytu produktów rolnych , powoduje, że bezkarnie cała masa producentów podlega złodziejskiemu dyktatowi długiemu łańcuchowi pośredników. Sytuacja ta powoduje coraz trudniejszą egzystencję wielu tysięcy ludzi na wsi, którzy nierzadko znajdują się w trudnych warunkach materialnych lub często wręcz egzystują na skraju nędzy. Gdyby nie pomoc finansowa - choć daleko niewystarczająca z UE – a zwłaszcza uzyskane jeszcze za czasów Polski Ludowej uprawnienia socjalno – bytowe w postaci rent i emerytur oraz powszechnego ubezpieczenia ludności wiejskiej – to sytuacja byłaby wręcz tragiczna.\nTa obecna nieciekawa sytuacja w tym dziale gospodarki narodowej, nie wynika bynajmniej z trudności finansowych czy innych na zachodzie, lecz jest spowodowana jak gdyby na nasze własne życzenie przez nieudolne zachowywanie się decydentów polityki rolnej. Stan taki powoduje indolencja tych decydentów, którzy hołdują zasadom - “nic nie robienia”, “jakoś to będzie” oraz “zero państwa opiekuńczego”. Tymczasem nie musi tak być, bowiem nasze rolnictwo kryje nadal olbrzymi potencjał produkcyjny i społeczny, ponieważ nie jest on właściwie wykorzystywany. Lecz kierowanie naszą gospodarką rolną wymaga mądrej i elastycznej działalności – z efektywnym wykorzystaniem pomocy Unijnej – czego niestety u nas brakuje.\nMarian Kargol, dr nauk ekonomiczno-rolniczych,\nbyły działacz lewicowy organizacji społeczno-\npolitycznych, były nauczyciel akademicki, członek\nZespołu Instytutu Badań nad Społeczną Gospodarką Rynkową.


Wiadomości z Sekcji – kwiecień 2021\nPierwszy kwartał roku 2021 to intensywny czas dla wszystkich członków Towarzystwa. Zachęcamy do zapoznania się z wiadomościami poszczególnych sekcji.\nW 2020 roku Sekcja Alergii Pokarmowej aktywnie uczestniczyła w opracowaniu stanowisk grupy ekspertów dotyczącego roli probiotyków i synbiotyków w zapobieganiu chorobom alergicznym i ich leczeniu, które zostały opublikowane w „Standardach Medycznych Pediatrii”:\nNa łamach „Standardów Medycznych. Pediatrii”, zostało opublikowane także stanowisko ekspertów dotyczące świadczenia usług medycznych dla dzieci z alergią na pokarmy w czasie pandemii SARS-CoV-2.\nWyniki badania kwestionariuszowego, które wykazało, że średni czas od wystąpienia objawów do ustalenia rozpoznania celiakii wynosi w Polsce 7,3 lat oraz zdecydowaną poprawę jakości życia pacjentów po wprowadzeniu diety bezglutenowej, zostały opublikowane w „BMC Gastroenterology” w marcu br.\nWyniki wskazują na konieczność zwiększenia świadomości lekarzy, aby ograniczyć opóźnienia ustalenia rozpoznania celiakii. Na stronie ESPGHAN dostępny jest algorytm „Coeliac Disease Diagnostic Tool”.\nZaproszenie do udziału w badaniu. Wkrótce do ośrodków endoskopii przewodu pokarmowego dzieci zostanie rozesłana informacja o badaniu kwestionariuszowym, którego celem jest ocena zróżnicowania zakresu badań i zabiegów endoskopowych wykonywanych u dzieci.\nW związku z epidemią SARS-19 zostały opublikowane krajowe i międzynarodowe zalecenia dotyczące zabiegów endoskopowych, które umieszczone są na stronie Towarzystwa w zakładce COVID-19 i na podstronie sekcji.\nNa podstronie sekcji zamieszczone są także aktualne rekomendacje, w tym ostatnio opublikowane „Endoscopic diagnosis and management of nonvariceal upper gastrointestinal hemorrhage (NVUGIH): European Society of Gastrointestinal Endoscopy (ESGE) Guideline – Update 2021”.\nW dniach 4–6 lutego 2021 r. odbyło się 23rd Düsseldorf International Endoscopy Symposium.\nNa stronie www.endo-duesseldorf.com w zakładce „Highlights” dostępne są materiały wideo z poprzednich sympozjów do 2020 roku. Materiały z tegorocznego sympozjum dostępne są na razie tylko dla uczestników po zalogowaniu.\nInformacje dotyczące nadchodzących webinarów znajdują się na stronie sekcji.\nW dniach 16–17 kwietnia 2021 roku odbędzie się w formie on-line Konferencja Sekcji Hepatologicznej i Sekcji ds. Zespołu Metabolicznego Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci „Postępy w Hepatologii Dziecięcej”. Serdecznie zapraszamy. Szczegóły, karta zgłoszenia i program dostępne na stronie Towarzystwa.\nW związku z pandemią wiele zaplanowanych przez Sekcję Motoryczną inicjatyw, takich jak kolejna edycja warsztatów manometrii anorektalnej wysokiej rozdzielczości czy manometrii przełykowej oraz pH-impedancji przełykowej, zostały na chwilę obecną zawieszone. Trwają prace nad opracowaniem nowej formy warsztatów i wypracowaniem skutecznego modelu warsztatów, który będzie odpowiadał oczekiwaniom.\nTymczasem zachęcamy do odwiedzenia strony projektu EUGIM-Hub, która powstała z inicjatywy International Working Group for Disorders of Gastrointstinal Motility and Function i w ramach której również czynnie uczestniczą członkowie sekcji. Strona została w ostatnim czasie wzbogacona o bardzo ciekawe filmy z zakresu diagnostyki zaburzeń czynnościowych przełyku. Na chwilę obecną zakładka zawierająca materiały dotyczące dzieci jest jeszcze nieaktywna, jednak w przyszłości będzie ona najważniejszym źródłem standardów diagnostycznych.\nW ramach wspomnianego projektu spodziewamy się w tym roku sfinalizowania kilku publikacji dotyczących diagnostyki czynnościowej wszystkich odcinków przewodu pokarmowego. Autorami części z tych publikacji są m.in. członkowie sekcji, a zatem nie pozostaje nic innego, jak z niecierpliwością oczekiwać efektów ponad półrocznej pracy. Będą one stanowić punkt wyjścia dalszego rozwoju projektu EUGIM-Hub, który aspiruje do miana najważniejszego źródła rekomendacji diagnostyki zaburzeń czynnościowych osób dorosłych oraz dzieci.\nGorąco zachęcamy również do uczestnictwa w pierwszej światowej konferencji poświęconej zaburzeniom motoryki u dzieci, która będzie się odbywać w dniach 12–13 kwietnia 2021 r. Z przyczyn epidemiologicznych będzie odbywać się w formie hybrydowej, co jest świetną okazją do zaczerpnięcia najnowszej wiedzy dla wszystkich osób, które z różnych powodów nie mogłyby sobie pozwolić na wyjazd do Australii.\nW dniach 9–11 czerwca 2021 r. we włoskiej Weronie odbędzie się 53rd European Pancreatic Club w formie on-line. (do umieszczenia w zakładce Sekcji à Wydarzenia i Wydarzenia Zagraniczne ) Ze względu na pandemię termin przesyłania streszczeń został przesunięty do 5 kwietnia 2021 r. Koszt uczestnictwa w Zjeździe to 50 € dla członków oraz 200 € dla pozostałych. Dla członków Towarzystwa poniżej 35 r.ż. udział w Konferencji jest bezpłatny. W imieniu Zarządu EPC serdecznie zapraszamy do uczestnictwa w Zjeździe.\nZapraszamy do oglądania webinaru „Recent advances in pancreatology”, który w dobie epidemii COVID-19 udostępniony jest bezpłatnie przez The Newcastle Upon Tyne Hospitals NHS Foundation Trust i Freeman Hospital online.\nZainteresowanych zapraszamy do udziału w badaniu pt. Diagnosis and treatment of exocrine pancreatic insufficiency: An international expert survey and case vignette study, które ma na celu poszerzenie wiedzy na temat niewydolności zewnątrzwydzielniczej trzustki i organizowane jest przez Dutch Pancreatitis Study Group.\nPod patronatem United European Week i European Pancreatic Club w „United European Gastroenterology Journal” ukazały się europejskie rekomendacje dotyczące chorób IgG4 zależnych: European Guideline on IgG4‐related digestive disease – UEG and SGF evidence‐based recommendations.\nW dniach 16–17 kwietnia 2021 roku odbędzie się (on-line) Konferencja Sekcji Hepatologicznej i Sekcji ds. Zespołu Metabolicznego Polskiego Towarzystwa Gastroenterologii, Hepatologii i Żywienia Dzieci „Postępy w Hepatologii Dziecięcej”. Serdecznie zapraszamy do uczestnictwa w tej konferencji naukowo-szkoleniowej. Szczegóły na stronie Towarzystwa.\nCzłonkowie Sekcji ds. Zespołu Metabolicznego są również członkami innych sekcji PTGHiŻD, a co się z tym wiąże autorami wielu publikacji z zakresu gastroenterologii, hepatologii i żywienia dzieci. Najnowsze publikacje członków sekcji z lat 2019–2021 z zakresu działalności sekcji zamieszone są stronie Towarzystwa. Zachęcamy do zapoznania się z ich lekturą.\nSekcja Żywienia PTGHiŻD wraz z grupą ekspertów w zakresie żywienia i dietetyki, pediatrii, gastroenterologii, neonatologii i stomatologii opublikowała stanowisko Towarzystwa dotyczące zasad żywienia zdrowych niemowląt.\nDokument jest aktualizacją dwóch wcześniejszych stanowisk (z 2014 roku dotyczącego żywienia zdrowych niemowląt oraz 2016 roku dotyczącego karmienia piersią) i podsumowaniem zaleceń dotyczących żywienia zdrowych, urodzonych o czasie niemowląt.\nPublikacja jest przeznaczona dla wszystkich grup zawodowych sprawujących opiekę nad dzieckiem do 1. roku życia oraz dla rodziców/opiekunów. Zalecenia opracowano na drodze adaptacji do polskich warunków istniejących wiarygodnych wytycznych lub stanowisk wiodących towarzystw naukowych, renomowanych instytucji i zespołów ekspertów, w tym European Society for Paediatric Gastroenterology, Hepatology and Nutrition (ESPGHAN), European Academy of Allergy and Clinical Immunology (EAACI), American Academy of Pediatrics (AAP), European Food Safety Authority (EFSA) oraz World Health Organization (WHO).\nPraktycznym elementem Stanowiska jest uproszczony schemat żywienia w pierwszym roku życia zdrowego dziecka.\nStanowisko zostało opublikowane na łamach „Standardów Medycznych. Pediatrii”, „Przeglądu Pediatrycznego” oraz „Medycyny Praktycznej”.


Chipowanie wiernych - Bierzmowanie - Adonai.pl\nCzy wiara młodzieży jest brana pod uwagę, skoro częstą metodą przygotowania do bierzmowania jest "pędzenie przez pobożności". Im więcej - tym lepiej. Masz chodzić do kościoła, masz chodzić na drogę krzyżową i roraty, masz obchodzić pierwsze piątki miesiąca - a z wszystkiego cię rozliczymy.\nJak przygotować młodzież do bierzmowania? Odpowiedź na to pytanie może być tylko jedna "nie wiem". Przepis może być na ciasto, na udane wakacje, ale nie na budowanie więzi między człowiekiem a Bogiem. A o budowanie więzi, jak w każdym innym sakramencie i wszelkiej działalności pastoralnej Kościoła, tu chodzi.\nPierwsza rzecz, jak przychodzi mi do głowy to "non nocere". Nie powinniśmy szkodzić, a mam przekonanie, że wiele form przygotowania do bierzmowania osłabia, czasami wręcz niszczy więź kandydata z Bogiem. Nie wynika to ze złej woli odpowiedzialnych za przygotowanie, ale z pewnych błędnych założeń tkwiących w mentalności wielu księży.\nMówiąc obrazowo - gdy traktuje się wiarę jak "kwiatek do kożucha" to... nie nazywajmy tego wiarą. To tylko folklor, tradycja i przyzwyczajenie, których pielęgnowanie może czasem przynieść dobre samopoczucie i satysfakcję, ale nigdy nie będzie miało wpływu na życie, nie będzie także miało charakteru zbawczego. Wiara to "kożuch" i to nie taki, wiszący w szafie, ale który mamy na sobie. Mówiąc inaczej, w którym (w środku) sami jesteśmy.\nNie chodzi jednak, to ważne uzupełnienie, o idealność tego "kożucha". Oczywiście - dobrze, gdy jest z fasonem, dobrej jakości i bez braków. Może jednak być dziurawy i brudny, może nawet w ogóle go nie być (pozostaje tylko jego pragnienie i szukanie), byleby był... ważny, byleby przypisane było do niego znaczenie.\nMam wątpliwości, czy jest to brane pod uwagę, skoro częstą metodą przygotowania do bierzmowania jest "pędzenie przez pobożności". Im więcej - tym lepiej. Masz chodzić do kościoła, masz chodzić na drogę krzyżową i roraty, masz obchodzić pierwsze piątki miesiąca - a z wszystkiego cię rozliczymy.\nNa kolędzie każdy otrzyma swój "biling". Będzie można pochwalić kogo trzeba: "Jakże się cieszę z obecności pani na każdej niedzielnej Mszy świętej, z uczestnictwa na różańcowym nabożeństwie i pierwszopiątkowych spowiedzi". Udzielić stosownym pouczeń: "Syn pani także praktykuje wzorowo, szkoda jedynie, że chodzi do sąsiedniej parafii zamiast do naszej." Jeśli trzeba zganić: "Pan natomiast, aż przykro to mówić, od ostatniej kolędy był pan jedynie dwa razy w kościele, z czego na pasterkę spóźnił się pan 11 minut".\nUznaję te wątpliwości. Podobne uczucia i mnie towarzyszą. Cała ta podróż w wyobraźni służyła tylko temu, by móc w tym miejscu zadać pytanie: "Czym różni się chipowanie wiernych od\nindeksów kandydatów do bierzmowania?"\nnie mogę, nie umiem i nie chcę wchodzić w ich wnętrze. Chyba, że jestem do tego wyraźnie zaproszony.\n"Podstawą wystawiania oceny szkolnej w nauczaniu religii jest wiedza ucznia, jego umiejętności, a także aktywność, pilność i sumienność. Nie powinno się natomiast oceniać za udział w praktykach religijnych. Należy, bowiem przyjąć zasadę, obecną też w katechezie parafialnej przed 1990 rokiem, że życie religijne jest przedmiotem osądu sumienia dokonywanego wobec Boga" (PDK 83).\nJest tu kontekst szkoły, ale deklaracja dotycząca "życia religijnego" jest jasna. Dziwi mnie fakt, że to, co w murach szkoły jest "przedmiotem osądu sumienia", w murach kościoła już nim być przestaje. A taka jest niestety częsta praktyka.\nGdybyście jednak spytali moich kandydatów, czy jestem wymagający, to bez chwili wahania powiedzą "tak". Wymagania te dotyczą jednak czegoś innego - umowy między mną a kandydatem. Chcesz uczestniczyć w przygotowaniu? Przychodź na spotkania i zachowuj się na nich jak człowiek. Tylko tyle i aż tyle, bo zasady te sprawiają, że każdego roku kilkanaście procent kandydatów jest odsuniętych.\nRuchu Światło-Życie "Wieczernik" nr 160/2008\na: 18.08.2009, 20:48\ntrzeba żywej wiary,a nie na pokaz.Do kościoła na Mszę idę dla Boga,nie dla księdza.Sakrament Bierzmowania mimo iż jest bardzo ważny często jest niedoceniany,zbywany,a co dopiero mówić o Duchu Świętym,Który dla wielu jest wielką niewiadomą.Świat długo jeszcze będzie trwał w niwnawiści,chyba że uzna wreszcie Ducha Świętego za Pana i pozwoli Mu działać,powstrzymując się od grzechu i oddając Mu chwałę.


Jakie wykończenie skrzydła wybrać? Handel systemu marki Weng\nSuper sygnal MT4.\nPrzyklady urzednikow w Indiach\nMimo podobnej nomenklatury nie można jednak mówić o identyczności. Cena florena urosła natomiast z 14 groszy pod koniec rządów Kazimierza III Wielkiego do 16 groszy za panowania Ludwika Węgierskiego . Moneta o wartości półnobla prawdopodobnie nie została nigdy zrealizowana — znane są jedynie próbne odbitki w srebrze . Przykładem może być organiczenie w użyciu cięższych okładzin, jak np.\nCarrefour dopełni ofertę handlową Focus Mall w Zielonej Górze wiadomoscihandlowe. Paweł Sulatycki, mat. Prognozy również są bardzo korzystne.\nW IV kwartale br. W pierwszym półroczu roku centrum handlowe Focus Mall w Zielonej Górze osiągnęło wzrosty obrotów u najemców. Sektor mody damskiej w galerii wzbogacił się o powiększone salony marek Calzedonia i Intimissimi, zwiększyliśmy również powierzchnię sklepu Reserved i Pako Lorente, oferujących odzież damską i męską. Produkcję lokalnych monet bitych wg dawnych systemów monetarnych zaprzestano pod koniec XIV w.\nW drugiej połowie XIV w. Nie zdążono nawet wydać stosownej ordynacji menniczejdlatego obraz reformy został zrekonstruowany na podstawie numizmatów, choć znany jest jej przypuszczalny autor — krakowski mieszczanin imieniem Bartko, notowany od r.\nNie wiadomo czy system wprowadzano od razu w całości, czy etapami. Najniższy nominał — obol znany jest obecnie tylko w jednej sztuce.\nGRES CG PINO WENGE 10x40 blokoblisko.plIONY GATUNEK 2 |\nTag: Krzysztof Szultka - Wiadomości Handlowe\nNie ma ostatecznej pewności, czy nie powstał wcześniej, a nowy system nie był czterostopniowy. Grosz wprowadzony w wyniku tej reformy nazywany jest groszem krakowskim .\nGRES NETTO PGVT WHITE MARBLE POLISHED 60x60 GATUNEK 1 grupa Bla\nOsobny artykuł: Grosz krakowski. Panowanie Andegawenów Za panowania Andegawenów bito jedynie drobne denary, większe transakcje pozostawiając kwartnikom Kazimierza III Wielkiego, groszom praskim lub florenom węgierskim. Temu regresowi typologicznemu towarzyszyło jednak polepszenie stopy, jak i próby monet. Jeśli chodzi o unifikację, to utrzymano produkcję zarówno w Krakowie, jak i Poznaniu, ale monety miały już zasięg ponadregionalny, a nawet pozagraniczny zwłaszcza na Pomorzu Zachodnim .\nPodstawą systemu monetarnego była grzywna krakowska licząca wówczas ,68 grama w monecie obiegowej równej 48 groszom albo 96 kwartnikom. Kurs denara wobec grosza spadł do  : za panowania Ludwika Węgierskiego za panowania Jadwigi.\nCena florena urosła natomiast z 14 groszy pod koniec rządów Kazimierza III Wielkiego do 16 groszy za panowania Ludwika Węgierskiego .\nMichael Borgstede, Handel Harpsichord Suites 1\nPółgrosze, zwane również kwartnikami dużymi, dzieliły się na koronne i ruskie. Ternary zwane są również trzeciakami lub kwartnikami małymi.\nDenary można z kolei podzielić na: koronne i miejskie, przy czym w drugiej z podgrup mieszczą się monety wschowskie i poznańskie.\nW obiegu były również w pewnym stopniu obecne grosze praskie i floreny węgierskie. Grosz praski pełnił przy tym funkcje jednostki przeliczeniowej wyrażającej wartość wielkich transakcji — w chwili wypłaty należności w monecie polskiej trzeba było dokonać specjalnej dopłaty, tzw.\nOznacza to, że nie dało się przeliczać po prostu półgroszy na obce grosze np. Lwowska mennica została definitywnie zamknięta wraz z likwidacją odrębności mennictwa Rusi Czerwonej.\nJakie wykończenie skrzydła wybrać?\nMennice z reguły były puszczane w dzierżawę, co sprzyjało pogarszaniu jakości monety — dzierżawcy dążyli do zaspokajania chęci zysku, jak i czynszu dzierżawnego. Problemy z jakością monety wynikały również z braku własnych źródeł kruszcu, który importowano z Węgier, gdzie dyktowano wygórowane ceny srebra. Monety bito na masową skalę, jednak produkcja nie była ciągła. Zawieszano ją czasami w razie widma dewaluacji z powodu nadmiernej ilości pieniądza albo jego złej jakości.\nPółka samowisząca wenge 79,5x23,5 cm VELANO - DOMAX - Półki samowiszące\nCarrefour dopełni ofertę handlową Focus Mall w Zielonej Górze - Wiadomości Handlowe\nJakie wykończenie skrzydła wybrać? -\nJagiełło zobowiązał się w przywileju wydanym w Czerwińsku do niepodejmowania produkcji menniczej bez zgody Rady Królewskiej . W ciągu pierwszych lat panowania Władysława II Jagiełły kontynuowano na modę andegaweńska bicie denarów.\nCarrefour dopełni ofertę handlową Focus Mall w Zielonej Górze wiadomoscihandlowe.\nSłaba jakość denarów przyczyniła się do utworzenia nowych jednostek o wyższej wartości. Reformami przeprowadzanymi przez pięć lat — kierował najprawdopodobniej Monald z Lukki, będący naczelnym inżynierem mennicy krakowskiej . Mimo podobnej nomenklatury nie można jednak mówić o identyczności.\nO ile w czasach Kazimierza III Wielkiego podstawą był obrachunkowy skojec nazwa kwartnika powstała od ¼ skojcato w epoce Władysława II Jagiełły punktem odniesienia stał się o połowę mniejszy grosz. Nie wznowiono jednak bicia naczelnej jednostki systemu, czyli grosza .\nSystemy monetarne w Polsce – Wikipedia, wolna encyklopedia\nPo wprowadzeniu reformy ostatecznie zniesiono podział Królestwa na prowincje monetarne — małopolską i wielkopolską, jednak szybki rozwój państwa, tak wskutek unii, jak i podbojów, pociągał za sobą konieczność integracji monety koronnej z Rusią Czerwoną, Litwą, Prusami i Mazowszem . Dlatego w r.\nPlanował również wznowienie produkcji półgroszy, o co zwrócił się do Rady Królestwa w Piotrkowie w r. Decyzję jednak odłożono do powrotu króla z wyprawy warneńskiej . Rozwój gospodarki pieniężnej w dobie jagiellońskiej pociągnął za sobą także rozwój fałszerstwa monet na szeroką skalę, co przyczyniło się do powstania chaosu na rynku, szczególnie w latach — . Za czasów Kazimierza IV Jagiellończyka opanowano sytuację z licznymi fałszerstwami i powrócono z powodzeniem do dwustopniowej produkcji menniczej denarów i półgroszy .\nW latach panowania Jana I Olbrachta bito jedynie półgrosze . W czasie rządów Aleksandra Jagiellończyka bito przede wszystkim półgrosze, a w ostatnim roku panowania została również przeprowadzona emisja denarów . Pierwsze lata panowania Zygmunta I Starego W r.\nPaleta rozwiązań jest ogromna i dobór wykończenia skrzydła wciąż może beztrosko cieszyć. Wystarczy jedynie zdać się na wiedzę i doświadczenie naszych technologów. Możliwości W portfolio realizacji Leona znajdziemy szereg wykończeń skrzydeł dopasowanych do wnętrz, jak i takie, które stanowić mają jego ozdobę, przykuwając wzrok nietuzinkowym wzorem czy dekorem. Chcąc zwrócić uwagę na aktualnie obowiązujące trendy w projektowaniu, proponujemy naszym klientom kilka wybranych przez nas odcieni:.\nBitkoin walutowy FX\nOprogramowanie strategiczne przewagi handlowej\nDaily Trading Nadmiar wyboru w magazynie\nTester strategii opcji binarnej MT4\nCzy codzienne zasady handlu dla opcji\nCzy korporacja moze spedzic opcje na akcje\nOstatnie prace w domu


Snowden w wywiadzie dla amerykańskiej telewizji zaprzeczył, że współpracował z Rosją | Gazeta Bałtycka\nPolityka / Promowane / Świat | Autor: Rafał Bucholc\nSnowden w wywiadzie dla amerykańskiej telewizji zaprzeczył, że współpracował z Rosją\nAzyl Snowdena kończy się w Rosji 1 sierpniaAzyl Snowdena w RosjiEdward SnowdenKeith AlexanderNSAWywiad Snowdena dla amerykańskiej telewizji\nByły pracownik amerykańskiej Agencji Bezpieczeństwa Krajowego (NSA) Edward Snowden powiedział, że nie miał kontaktów z rządem Rosji i nie przekazał Moskwie żadnych tajnych dokumentów po blisko roku azylu w tym państwie.\n„Nie jestem wspierany przez rosyjski rząd. Nie biorę pieniędzy od rosyjskiego rządu” R11; zakomunikował Snowden Brianowi Williamsowi z NBC w swoim pierwszym wywiadzie dla amerykańskiej stacji telewizyjnej, który został wyemitowany w ostatni wieczór.\nSnowden wyjaśnił, że zniszczył tajne materiały przed tranzytem na lotnisku w Moskwie. „Nic nie brałem ze sobą do Rosji, więc nie mogłem im nic dać”.\nJednakże były dyrektor NSA Keith Alexander [na zdj. obok] powiedział na początku tego miesiąca, że Snowden prawdopodobnie został skontrolowany przez rosyjskie agencje wywiadowcze.\n„Myślę, że on jest teraz manipulowany przez rosyjski wywiad. Nie wiem tylko, kiedy to dokładnie się zaczęło i jak daleko się posunęło” R11; powiedział Alexander w wywiadzie dla jednej z australijskich gazet.\nPrzypuszcza się, że Snowden zabrał 1,7 mln komputerowych dokumentów. Dokumenty te ujawniły ogromne programy prowadzone przez NSA, które zawierały rozmowy telefoniczne, informacje na e-mailach i wszelkie dane z Internetu dotyczące – wielu przypadkach – milionów Amerykanów.\nSnowden został oskarżony w zeszłym roku przez Stany Zjednoczone w związku z kradzieżą własności rządowej, nieuprawnionym przekazywaniem informacji w zakresie obrony narodowej i umyślnym dostarczaniem tajnych informacji wywiadu nieuprawnionym osobom.\nSnowden nie ukrywał, że chciałby wrócić do domu: „Nawet gdybym miał pójść do jakiegokolwiek miejsca na świecie, to miejsce będzie moim domem”.\nAle dodał on, że będzie ubiegać się o przedłużenie swojego roczne azylu w Rosji, który wygasa 1 sierpnia bieżącego roku.\nAmerykańscy urzędnicy ogłosili, że Snowden byłby mile widziany z powrotem w Stanach Zjednoczonych, jeśli tylko zechce stanąć przed wymiarem sprawiedliwości i ujawni szczegóły masowych przecieków programów wywiadowczych Stanów Zjednoczonych.\nSekretarz Stanu John Kerry [na zdj. obok] zaprosił Snowdena do kraju w następujący sposób: „bądź mężczyzną i wracaj do Stanów Zjednoczonych”.\n„Jeśli on chce złożyć skargę na temat tego, co się stało z amerykańską inwigilacją, niech wróci do nas i stanie przed naszym systemem sprawiedliwości, przedstawiając swoje argumenty” R11; oświadczył Kerry w środowym programie porannym stacji CBS.


Zrób to sam - FloraQueen\n“Zrób to sam z kwiatami” – darmowy ebook2 min przeczytaj\nFloraQueen z dumą prezentuje swój pierwszy bezpłatny ebook. Z ebooka dowiesz się jak w łatwy i przyjemny sposób zrobić czarujące akcesoria, składające się ze świeżych kwiatów. Samodzielne i własnoręczne, dekoracyjne przedmioty, zaimponują Twoim przyjaciołom i rodzinie.\nKwiatowy grzebień ozdobi stylowo Twoje włosy na wspaniałe koktajle lub ekskluzywne wieczory. Grzebień do włosów cieszy się uznaniem i jest w modzie. Podczas wielu okazji jak np. wesele, można śmiało korzystać z tego oryginalnego dodatku. On ożywi fryzurę i nada jej eleganckiego i wyrafinowanego wyglądu. Zaprezentowany w ebooku przykład pokazuje ten wspaniały obiekt, łącząc lilie, białego floksa i gipsówkę – wszystkie kwiaty złączone są broszką z cienkiego drutu.\nAby ślub był doskonały, nie można pominąć najmniejszego szczegółu. Bukiet ślubny jest najlepszym dodatkiem królowej dnia. To właśnie on zajmuje honorowe miejsce w ceremonii i musi doskonale komponować się z suknią panny młodej, z szatą koloru lub motywem przewodnim dnia. Jego potężna symbolika z pewnością przyciągnie uwagę wszystkich gości.\nWybraliśmy następujące kwiaty, aby stworzyć ten bukiet ślubny: lśniąco białe, lawinowe róże, limonium z nutą różowego, białego lisianthusa, piwonie i liście eukaliptusa.\nŚledź nasz poradnik krok po kroku, a ten wspaniały bukiet zostanie zauważony i doceniony przez wszystkich.\nLetnia kwiatowa korona\nLato w pełni, a wraz z dobrą pogodą, letnia kwiatowa korona jest hitem wśród celebrytów. Zrobiona ze świeżych lub sztucznych kwiatów, jest spektakularnym dodatkiem, który rozjaśnia Twój wygląd. Czy to na specjalne okazje lub po południową plażę z przyjaciółmi.\nPokażemy Ci, jak łatwo jest zrobić Twoją własną, letnią, kwiatową koronę. Wybraliśmy następujące kwiaty: lilię, limonium i piękne rośliny z małych, białych kwiatów gipsówki.\nSzukasz prezentu dla młodej dziewczyny na jej Pierwszą Komunię? Dlaczego by nie zrobić jej wspaniałego dziecięcego wianka, który będzie idealnie komponował się z jej białą suknią? Ten uroczy dodatek do włosów nada jej anielskiego wyglądu. Sprawi, że poczuje się wyjątkowo – niczym księżniczka. Ta niezwykle ładna opaska wykonana jest z gipsówki i rumianku, które można razem zapleść w kilku minut.\nButonierki są zarezerwowane na specjalne okazje, takie jak np. wesela. Na ogół są one noszone przez panów młodych lub świadków. Pamiętaj, że ta ozdoba pana młodego musi iść w parze z bukietem panny młodej, a zatem jest wykonana z jednego z kwiatów znajdującego się w bukiecie ślubnym. W naszym poradniku użyliśmy: róży, gipsówki i eukaliptusa.\nOne thought on ““Zrób to sam z kwiatami” – darmowy ebook2 min przeczytaj”\nBassistsDoItBetterrSuggestions to Madden developers, thbmus up if you agree, and down if you don’t.1) Make practice matter. Just do something to add practice in between games.2) Player progress every 4 weeks (instead of every year or 6).3) There are far too many C and D potential picks in the early rounds.4) Make the other teams less stingy on trades.5) Make player roles like mentor actually affect the whole team. It’s annoying when all the teams dump off ALL their veterans for any rookie.


Weekend Dużych Dzieci w Mjazzdze\nWeekend Dużych Dzieci w Mjazzdze!\nAktualizowany 2012-05-31 12:15\nKończy się sezon koncertowy w klubie Mjazzga. Przed wakacyjnym rozprężeniem czekają nas jeszcze cztery wydarzenia muzyczne - za to dużego kalibru. Z okazji Weekendu Dużych Dzieci 1 czerwca na scenie klubu pojawi się niezwykły zespół, stworzony w większości przez członków rewelacyjnie przyjętego w Elblągu zespołu Mitch&Mitch pod wodzą Bartka Webera czyli projekt Baaba, a dwa dni później - 3 czerwca usłyszeć i bawić się będzie można przy muzyce zespołu święcącego coraz większe triumfy zarówno w Polsce jak i na europejskich i amerykańskich festiwalach muzycznych. Zagrają folkowi Paula i Karol!\nBaaba - powstała w roku 2000 z inicjatywy Bartosza Webera i po roku działalności kanapowej przerodziła się regularny koncertujący zespół zbierający świetne recenzje na festiwalach i w klubach w Polsce i Europie.\nJuż od pierwszej edycji płyty zatytułowanej "Baaba" (2001) grupa jest bardzo entuzjastycznie przyjmowana podczas grania na żywo. W międzyczasie powstają koncertowy bootleg "Warszawa – Gdansk" (2003), płyta z remiksami "Remixas Congas" (2004), "Poope Musique+Le concerte de merde" (2006), "Disco Externo" (2010) oraz świeża produkcja "The Wrong Vampire" (2012). Wspomnieć należy również o świetnej płycie nagranej przez Baabę z Gabrielą Kulką "Baaba Kulka" z przebojami heavymetalowych klasyków z Iron Maden. Baaba koncertuje w Polsce i za granicą (Anglia, Francja, Niemcy, Holandia, Belgia, Słowacja, Czechy, Rosja), zarówno w klubach, jak i podczas uznanych festiwali elektronicznych, jazzowych i innych (Fertilizer Festival, SKIF Festival, Sonic City Festival, Warsaw Summer Jazz Days, Astigmatic, Les Nuits Europeenes, Terra Polska, Unsound Festival, Off Festival).\nBartek Weber - gitara, sampler\nTomek Duda - saksofony, flet, sampler\nPiotr Zabrodzki - bas\nMaciek Moruś (aka Macio Moretti) - perkusja\nWszystkie Duże Dzieci bawić się będą na tym koncercie wyśmienicie - to pewne.\nBilety na koncert w cenie 15 zł przedsprzedaż oraz 20 zł w dniu koncertu do nabycia w klubie.\nPaula i Karol - zaraz po zakończeniu trasy po Wielkiej Brytanii (niezwykle dobrze przyjętej!), po sukcesach na wielu najlepszych zagranicznych i polskich scenach (w polsce m.in. Open'er, OFF Festival, Jarocin, Malta, Era Nowe Horyzonty...) w końcu trafią również do Elbląga! Brytyjski "The Guardian" umieścił Paulę i Karola na liście "Dźwięk świata 2011" prezentującej najciekawsze młode zespoły spoza Wysp. "They are Poland's new superheroes. Not the tight pants, fluttering cape kind. More like, come to our concert - we'll break your heart, and then we'll fix it up kind." - napisała redakcja prestiżowego dziennika.\nJeśli ktoś nie zna Pauli i Karola, może pomyśleć, że to po prostu dziewczyna z Kanady i chłopak z Polski, którzy spotkali się po to, by stworzyć razem kilka wesołych folkowych piosenek. Prawda jest jednak bardziej skomplikowana, bo Paula i Karol to nie tylko duet, ale też wielka rodzina warszawskich muzyków, którzy przez ostatnie dwa lata podbijali serca zarówno młodszych jak i starszych fanów tego typu muzyki w Polsce i za granicą.\nPo wydaniu EP-ki "Goodnight Warsaw" w grudniu 2009 roku i rok później po wydaniu pierwszego studyjnego albumu "Overshare", zespół zebrał entuzjastyczne recenzje w mediach, na blogach i wśród fanów w całej Polsce.\nPaula i Karol szybko zyskali status jednej z najciekawszych i najbardziej oryginalnych krajowych grup. Piosenki Pauli i Karola to nie tylko chwytliwe melodie, ale też teksty, z których bije szczerość, poczucie wspólnoty i dystans do postmodernistycznej pozy. Uniwersalny przekaz grupy trafia do słuchaczy niezależnie od wieku i narodowości dlatego Paula i Karol szybko stali się jednym z chętniej zapraszanych polskich zespołów przez zagranicznych promotorów koncertowych. Zespół reprezentował alternatywną polską kulturę na międzynarodowych festiwalach w Islandii, Niemczech, Holandii, na Ukrainie, we Francji, Wielkiej Brytanii, Stanach Zjednoczonych i Kanadzie, a także podczas europejskich tras koncertowych. Ale to oczywiście nie koniec zagranicznych wojaży! W maju zespół wystąpił w Wielkiej Brytanii na The Great Escape i Liverpool Sound City, w lipcu zagra na niemieckim Juicy Beats, a w październiku na austriackim Vienna Waves. Jesienią planowana jest także kolejna europejska trasa koncertowa.\nPaula i Karol koncertują i komponują wspólnie z Christophem Thunem i Staszkiem Wróblem na perkusji, Krzyśkiem Pożarowskim na basie i Szymonem Najderem na gitarze elektrycznej. Owocem tej współpracy jest najnowszy album zespołu pt. „Whole Again”. Na płycie znajdziemy 12 premierowych kompozycji z gościnnym udziałem takich muzyków jak Piotr Zabrodzki, czy Radek Łukasiewicz z Pustek. Oprócz pozytywnej energii i melodii, z których znani są Paula i Karol, na płycie znajdziemy też eksperymenty z brzmieniem i odkryjemy liryczną stronę muzyków. „Whole Again” to bez wątpienia jeden z najważniejszych i najbardziej oryginalnych albumów polskich tego roku wpisujący się w światowy nurt nowego folku reprezentowanego przez takie grupy jak Mumford & Sons, Noah and the Whale, czy Alabama Shakes.\nBilety na koncert w cenie 18 zł przedsprzedaż i 23 zł w dniu koncertu. Tego przegapić po prostu nie można!\nKoncerty rozpoczynają się o godz. 20:15.\nOstatnie koncerty przed przerwą w Mjazzdze to nowy jazzowy projekt z m.in. wibrafonistą Dominikiem Bukowskim - Elec-Tri-City (6 czerwca) oraz planowany na 9 czerwca łódzki alternatywny Washing Machine. Natomiast już 17 czerwca pierwsze przedstawienie w Mjazzdze - Patryk K. w wykonaniu Krzysztofa Grabowskiego.\nWięcej na: www.mjazzga.pl oraz www.facebook.com/klubmjazzga\nDominik Bukowski, obecnie mieszkający w Trójmieście, do matury w elbląskiej szkole muzycznej mieszkal w naszym mieście. Popierajmy swoich, kadra i uczniowie szkoly - obecność obowiązkowa.\nTak, pomagajmy miasce, klub czekaja ciezkie czasy:(\nwyznawca w berecie(2012-05-31)\nna porządnym forum powinno się napisać "dziękujemy za uwagę, błąd już poprawiliśmy", a nie w tajemnicy wycinać komentarze, co to za cenzura ma być?\n'Pomagajmy miasce' to chyba przejeci galernicy napisali. Wyznawcy rydzykowi, czyli jak w podpisie - beret. dzis tez M. K. tanczy zenujaco w pierwszym rzedzie? I. A.\nodczep się, Marta fajnie tańczy\nmałpa z lustrzanką(2012-06-04)\nMiłosz, to ty?