Πλίνιος Νεότερος, Επιστολές\nΓια τον Πλίνιο τον Νεότερο, σημαντική πνευματική μορφή της αυτοκρατορικής Ρώμης, φαντάζομαι δεν ενδιαφέρονται πολλοί Νεοέλληνες. Τον μνημονεύουν μόνο όσοι κλαυθμυρίζουν για το πόσο κακούληδες ήταν οι Ρωμαίοι απέναντι στους χριστιανούς, άντε κι όσοι νοιάζονται για την έκρηξη του Βεζούβιου. Αν υπάρχουν μερικοί που θα ήθελαν να διαβάσουν καμιά δική του αράδα στην ελληνική, είναι υποχρεωμένοι να ανατρέξουν σε κάποιο βιβλιάριο με τίτλο το βαρύγδουπο «Γαΐου Πλινίου του Νεοτέρου Εκλεκτές Επιστολές».\nΣ’ αυτό περιλαμβάνονται κάποιες από τις πλέον διάσημες επιστολές του Πλίνιου. Την μετάφραση (λέμε τώρα) φιλοτέχνησε σεσημασμένος φιλόλογος – προαγωγός πανεπιστημιακών βοηθημάτων. Τα λυσάρια αυτά τα εκδίδει σε μορφή βιβλίων, μπας και τσιμπήσει κάναν ακόμα πελάτη, που θα αγοράσει το βιβλίο, χωρίς να υποψιάζεται πόση τσαπατσουλιά, πόσες χοντράδες θ’ αντιμετωπίσει. Τεφτέρια μ’ ένα κάρο αβλεψίες –αν βρεις σελίδα χωρίς λάθη, τρέχεις να παίξεις τζόκερ- για την ολοκλήρωση των οποίων επιστρατεύονται πιθανότατα και μισθοφόροι βοηθοί. Πώς αλλιώς εξηγούνται κραυγαλέες αναντιστοιχίες μεταξύ της μετάφρασης και του λεξιλογικού υπομνήματος; Το χάλι αυτό επικρατεί σε όλες τις εκδόσεις του, αλλά, αν πρέπει να επισημάνουμε το αριστούργημά του, τον κολοφώνα της μεγαλουργίας του, θα έπρεπε να καταδείξουμε την έκδοση της Φαίδρας του Σενέκα. Ο αθεόφοβος μεταφραστής σταματά την μετάφραση στην μέση της τραγωδίας. Δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη, στο εξώφυλλο ή σε άλλο σημείο του βιβλίου, που να προειδοποιεί τον αγοραστή ότι προμηθεύεται την μισή μόνο τραγωδία, καμιά αναγγελία ότι επίκειται έκδοση δεύτερου τόμου, που θα ολοκληρώνει το έργο. Δεύτερος τόμος όντως δεν υπήρξε ούτε και το ’χε σκοπό ο μεταφραστής να τον εκδώσει. Απλώς σταμάτησε στα μισά, γιατί μέχρι εκεί προλάβαιναν να διδαχτούν την τραγωδία οι φοιτητές της φιλολογίας στο Καποδιστριακό. Αυτοί ήταν το target group από το οποίο ήθελε να ψαρέψει πελάτες ο μεταφραστής. Και θεώρησε πως στους φοιτητές φτάνει απλώς να περάσουν το μάθημα, χέστηκαν για το πώς ολοκληρώνεται η τραγωδία.\nΠάρτε κανένα μεζεδάκι αβλεψίας από το τεφτέρι για τον Πλίνιο. Από την 30ή σελίδα και έπειτα το όνομα του Πλίνιου πάνω από τις επιστολές αναγράφεται ως C. Plini Caecili Secyndi (sic) (η γενική μας μάρανε). Σε κάποιο σημείο των λεξιλογικών σχολίων μαθαίνουμε ότι το doleo σημαίνει «διδάσκω, υποδεικνύω». Στην μετάφραση βέβαια ο σεσημασμένος που λέγαμε το αποδίδει «πενθώ», αλλά δεν γαμείς! Αλλού βλέπουμε ότι το contubernalis σημαίνει σύσκοινος (όπως βλέπετε, έχει πρόβλημα και με τα ελληνικά). Αλλού ότι tortus σημαίνει «αυτός που διατρέφει» (εδώ, κοντά έπεσε, ένα σ μόνο λείπει, αν βέβαια παραβλέψουμε ότι η μετοχή είναι παθητική). Αλλού ότι το απαρέμφατο του morior είναι moriri (sic). Ότι το censeo ανήκει στην τρίτη συζυγία και το iniungo στην πρώτη. Το subiungo, που υπάρχει λίγο παρακάτω, την γλίτωσε, όχι όμως το exerceo, που κατατάσσεται στην τρίτη. Το tus κακώς το θεωρούσαμε ουδέτερο, είναι, λέει, αρσενικό. Partiter (sic) σημαίνει, λέει, «ίσως, εξίσου», το uxor είναι και θηλυκό και αρσενικό, όχι μόνο η σύζυγος, αλλά και ο σύζυγος, ο λυριστής είναι στα λατινικά luristes (sic), ο πολυμαθής eriditus (sic). O υπόνομος όχι cloaca, αλλά cloacara (υπονομάρα δηλαδή; Οφείλω πάντως να ομολογήσω πως η λέξη αυτή ακούγεται πολύ ωραία, ίσως μου θυμίζει το πουτανάρα). Και τελειωμό δεν έχει.\nΑυτά, όμως, αληθινά πιστεύω πως είναι πταίσματα. Το χειρότερο είναι η φιλολογική, και καλά, κατά λέξη μετάφραση. Γενικότερα η κατά λέξη μετάφραση είναι παρωδία μετάφρασης. Δεν νομιμοποιείται ούτε καν, όταν χρησιμοποιείται, για να κατατοπίσει τους σπουδαστές ποια λέξη μεταφράζεται με ποιον τρόπο. Την δουλειά αυτήν θα μπορούσε να την κάνει κάλλιστα ένα λεξιλογικό παράρτημα, δεν υπάρχει λόγος να μολυνθεί η μετάφραση. Ούτε δικαιολογείται αυτός που θα πει πως θυσιάζει τάχα την μετάφρασή του για ωφέλεια των σπουδαστών. Καταφέρνει απλώς να βεβαιωθούν οι σπουδαστές ότι τα κείμενα με τα οποία ασχολούνται είναι ξένα παντάξενα, πράγματα που ποτέ δεν θα κατορθώσουν να καταλάβουν και να νιώσουν. Χαρά στην ωφέλεια! Η κατά λέξη μετάφραση είναι ικανοποίηση της αλαζονείας του μεταφραστή, φιγούρα λεξιλογικής επάρκειας. Είναι μετάφραση google, πριν από την google. Προδίδει την αγωνία του μεταφραστή να δείξει πως δεν του ξεγλίστρησε κάνα μόριο, δεν λάθεψε στην απόδοση κανενός χρόνου. Ποσώς τον ενδιαφέρει πως, μεταφέροντας συντακτικές δομές και εκφραστικούς τρόπους που ανήκουν σε άλλη γλώσσα, βιάζει και κατακρεουργεί την δική του, γεννοβολά εκτρώματα.\nΑς δούμε ένα παράδειγμα από τoν Όμηρο. Παλιά οι φιλόλογοι συνήθιζαν να δίνουν ωραία ονόματα στις διάφορες εκδόσεις των ομηρικών επών. Έτσι είπα κι εγώ να ονοματίσω την ομορφιά που θα δούμε «Homeri Ilias δεana», θα καταλάβετε γιατί. Τον μεταφραστή καθόλου δεν τον απασχολεί το γεγονός ότι η νέα ελληνική χρησιμοποιεί τους συνδέσμους σε πολύ μικρότερο βαθμό από την αρχαία ελληνική. «Τα παράπονά σας στον Όμηρο!» θα μας έλεγε ο μεταφραστής. «Εγώ απλώς μεταφράζω. Ό,τι βλέπω, τίποτα λιγότερο, τίποτα περισσότερο». Καμαρώστε!\nΗ δε Αθηνά κατεύθυνε το βλήμα κοντά στο ρουθούνι του, δίπλα στον οφθαλμό, πέρασε δε πέρα για πέρα τα λευκά δόντια, του απέκοψε δε τη γλώσσα στη ρίζα ο σκληρός χαλκός, η δε αιχμή του δόρατος με ορμή βγήκε στο πίσω μέρος του πιγουνιού∙ έπεσε δε κάτω από το άρμα, βρόντηξαν δε πάνω του τα αστραφτερά και λαμπερά όπλα του, οι δε γρήγοροι ίπποι του έντρομοι παραμέρισαν απ’ αυτόν∙ εκεί δε η δύναμή του και η ζωή του διαλύθηκαν. Ο δε Αινείας με την ασπίδα και το μακρό δόρυ πήδησε κάτω από το άρμα, γιατί φοβήθηκε μήπως οι Αχαιοί τραβήξουν προς το μέρος τους το νεκρό∙ διασκέλιζε δε αυτόν σαν λιοντάρι έχοντας πεποίθηση στη δύναμή του και μπροστά για χάρη του κράτησε το δόρυ και την κυκλική ασπίδα επιθυμώντας σφοδρά να σκοτώσει εκείνον που θα ερχόταν εναντίον του και κραυγάζοντας φοβερά. Εκείνος δε, ο Τυδείδης, πήρε με το χέρι του λίθο, μεγάλο πράγμα, τον οποίον δεν θα μπορούσαν να σηκώσουν δυο άντρες, όπως είναι τώρα οι θνητοί∙ εκείνος όμως και μόνος του τον έπαιζε με ευκολία∙ με αυτόν δε χτύπησε τον Αινεία στο ισχίο, εκεί όπου ακριβώς στρέφεται ο μηρός μέσα στο ισχίο, το ονομάζουν δε αυτό κοτύλη∙ του έσπασε δε την κοτύλη και επιπλέον του έσχισε τους δυο τένοντες και ο σκληρός λίθος απέσπασε το δέρμα∙ ο δε ήρωας, παρ’ ότι έπεσε στη γη, στάθηκε γονατιστός και στηρίχτηκε πάνω στο έδαφος με το χοντρό του χέρι∙ μαύρη δε νύχτα κάλυψε γύρω τους οφθαλμούς του.\nΣταματήστε, ρε ανάγωγοι! Τι καγχάζετε; Μόνο δεκαέξι «δε» έχει. Χαρά στο πράγμα! Σοβαρά τώρα, θέλετε κι άλλο, να ξεκωλωθείτε στο γέλιο; Πάρτε.\nΤότε δε γύρω από το καλοχτισμένο τείχος, είχε ανάψει μάχη και αλαλαγμός, τα δε ξύλα των πύργων, επειδή τα χτυπούσαν, έκαναν κρότο. Οι δε Αργείοι, αφού καταβλήθηκαν από τη μάστιγα του Δία, έμεναν συμπιεσμένοι κοντά στα κοίλα πλοία, επειδή φοβούνταν τον Έκτορα, τον ισχυρό γνώστη της φυγής. Αυτός δε όπως προηγουμένως μαχόταν όμοιος με ανεμοζάλη∙ όπως δε συμβαίνει, όταν μεταξύ των σκύλων και των αντρών κυνηγών κάπρος ή λιοντάρι στρέφεται καμαρώνοντας για τη δύναμή του, αυτοί δε, αφού μαζεύτηκαν, σαν τείχος έμεναν απέναντι κι έριχναν από τα χέρια τους πυκνά δόρατα∙ εκείνου δε δεν τρομάζει η γενναία καρδιά του σε καμιά περίπτωση ούτε τρέπεται σε φυγή, αλλά η τόλμη το σκοτώνει∙ συχνά δε στρέφεται δοκιμάζοντας τις ομάδες των αντρών.\nΑς επανέλθουμε στον Πλίνιο, να ρίξουμε μια ματιά σε κάποιες επιστολές του. Προηγείται η νεοελληνική μετάφραση του σεσημασμένου και ακολουθεί το λατινικό πρωτότυπο. Αν το πρωτότυπο κείμενο σας φανεί πιο κατανοητό από την μετάφρασή του, μην ανησυχήσετε. Είναι φυσιολογικό ακόμη και για όσους γνωρίζουν ελάχιστα λατινικά. Ξεκινούμε με τμήμα της πιο διάσημης επιστολής του.\nΛέγεις ότι οδηγήθηκες εσύ απ’ τις επιστολές, τις οποίες με παράκλησή σου για το θάνατο του θείου μου (σου) έστειλα, να επιθυμείς να μάθεις όχι μόνο ποιους (τρόπους) εγώ δοκίμασα [διότι σ’ αυτή (τη διήγηση) αφού μπήκα, την διέκοψα], αλλά και σε ποιους κινδύνους εκτέθηκα αφού παρέμεινα στο Μισηνό. «Αν και η ψυχή (μου) νιώθει φρίκη να θυμάται... θα αρχίσω».\nΑφού αναχώρησε ο θείος (μου) ο ίδιος, τον υπόλοιπο χρόνο σε μελέτη ξόδεψα (γιατί γι’ αυτό παρέμεινα)∙ έπειτα (ακολούθησε) λουτρό, δείπνος, ύπνος ανήσυχος και σύντομος. Είχε προηγηθεί για πολλές μέρες ο τρόμος της γης (ο σεισμός), ο οποίος δεν μας φόβησε πολύ (ήταν λιγότερο περίφοβος), διότι στην Καμπανία συνηθίζεται (είναι συνηθισμένο φαινόμενο)∙ σε εκείνη όμως την νύχτα τόσο ισχυρός (σεισμός) έγινε, ώστε τα πάντα παρείχαν την εντύπωση ότι κινούνται, αλλ’ ότι αναποδογυρίζουν (αναστρέφονται). Εισορμά στο δωμάτιο η μητέρα μου: σηκωνόμουν πάλι (ενμέρει), για να την ξυπνήσω, αν τυχόν κοιμόταν. Καθίσαμε στην αυλή του σπιτιού, η οποία, μέτρια στην έκταση, βρισκόταν ανάμεσα στη θάλασσα και στο σπίτι. Αμφιβάλλω, αν οφείλω (πρέπει) να ονομάσω σταθερότητα (αταραξία) ή απερισκεψία (διότι ήμουν 18 ετών): ζητώ την ιστορία του Τίτου Λιβίου και σαν να (μη συνέβαινε τίποτα) με ησυχία τον διαβάζω και ακόμη, καθώς είχα αρχίσει, συνεχίζω να κάνω εκλογές. Και να (κάποιος) φίλος του θείου (μου), ο οποίος πριν από λίγο σ’ αυτόν (για επίσκεψή του) απ’ την Ισπανία είχε έλθει∙ καθώς βλέπει εμένα και την μητέρα (μου) να καθόμαστε, εμένα ακόμη και να διαβάζω, εκείνης την απάθεια, τη δική μου αμεριμνησία επιπλήττει. Καθόλου πιο νωθρός εγώ συνεχίζω να σκύβω στο βιβλίο (Αλλ’ εγώ εξακολουθώ με ίση ένταση να σκύβω στο βιβλίο).\nΉδη η πρώτη ώρα της ημέρας (Η 7η πια πρωινή ώρα), και μέχρι τότε αμφίβολη και σαν άτονη η ημέρα (ήταν ακόμη το φως της ημέρας αμφίβολο και άτονο). Ήδη επειδή είχαν διαρραγεί τα σπίτια που βρίσκονταν γύρω γύρω, αν και (διαμέναμε) σε ελεύθερο (ανοικτό) χώρο, στενό όμως, μεγάλος και σίγουρος φόβος (μας κατείχε) για την κατάπτωση (των σπιτιών).\nΤότε λοιπόν (τέλος) να βγούμε απ’ την πόλη αποφασίσαμε· ακολουθεί όχλος περίτρομος, και πράγμα το οποίο σε πανικό (είναι) όμοιο με σύνεση (και πράγμα το οποίο σε καιρό πανικού θεωρείται φρόνηση), διαφορετική (ξένη) σκέψη απ’ τη δική του προτιμά και σε πελώριο άγημα απερχομένων πιέζει (τον εαυτό του) και τον σπρώχνει (και μας ακολουθούν πολλοί άνθρωποι κατά βήμα που φεύγουν και μας σπρώχνουν). Αφού βγήκαμε έξω απ’ τα σπίτια, στεκόμαστε. Πολλά εκεί παράδοξα, πολλές εκπλήξεις δοκιμάζουμε. Γιατί τα αμάξια, τα οποία να προηγηθούν είχαμε διατάξει, αν και (κυλίονταν) σε ομαλότατο έδαφος, σε αντίθετα μέρη (πότε απ’ εδώ και πότε από κει) οδηγούνταν και ούτε αφού βέβαια στερεωθούν με πέτρες στην ίδια θέση ήταν δυνατό να παραμείνουν. Επιπλέον η θάλασσα ν’ αναρροφιέται στον εαυτό της και απ’ το σεισμό σαν ν’ ανασηκώνεται βλέπαμε. Σίγουρα (Πάντως) είχε προχωρήσει (είχε ευρυνθεί) η ακτή και πολλά ζώα της θάλασσας πάνω στην ξηρά άμμο παρέμεναν. Απ’ το άλλο μέρος νέφος μαύρο και φρικαλέο, αφού διασχιζόταν από πύρινο πνεύμα και αφού εξακοντιζόταν σε διαδρομές (σαν φίδι), προβάλλοντας μακρές γλώσσες φλογών έχασκε: με αστραπές εκείνες ήταν και όμοιες και μεγαλύτερες.\nΤότε όμως ο ίδιος εκείνος ο φίλος απ’ την Ισπανία εντονότερα και επιμονότερα: «αν ο αδελφός σου», λέει (προς την μητέρα μου), «ο δικός σου ο δικός σου θείος (λέει προς εμένα) ζει (ακόμη), θέλει να είστε εσείς σώοι (να σωθείτε)· αν πέθανε, να επιζήσετε θέλησε. Γι’ αυτό τι παραμένετε σε απραξία; (Λοιπόν τι κάθεστε και δεν βγαίνετε;) Απαντήσαμε ότι δεν θα παραδώσουμε εμείς (τη σωτηρία μας), καθώς για τη σωτηρία εκείνου (επειδή είμαστε) αβέβαιοι για τη δική μας σωτηρία δε θα αποφασίσουμε. Χωρίς να χάσει καιρό αποχωρεί εκείνος και αφού έφυγε γρήγορα τον κίνδυνο διαφεύγει. Όχι πολύ ύστερα εκείνο το νέφος κατέρχεται πάνω στη γη, καλύπτει τη θάλασσα: σκέπασε (το νησί) Καπρέας και (το) απέκρυψε, (το ακρωτήριο) του Μισηνού, το οποίο προχωρούσε, (το) κατέστησε αθέατο. Τότε η μητέρα μου με παρακαλεί, με προτρέπει, με διατάζει, με οποιοδήποτε τρόπο να φύγω∙ διότι μπορούσα (να είμαι) νέος, αυτή (όμως) και απ’ τα χρόνια και απ’ το σώμα βαριά (λέει) ότι θα πέθαινε καλά, αν για μένα δεν γίνει αιτία του θανάτου (μου).\nΕγώ (της απαντώ) πάλι: «σώος εγώ χωρίς εσένα δεν θα είμαι (Δε θέλω να σωθώ χωρίς εσένα)»∙ έπειτα αφού έπιασα σφιχτά το χέρι της, να με ακολουθήσει με (γρήγορο) βήμα (την) αναγκάζω. Υπακούει δυσάρεστα και επιπλήττει τον εαυτό της, επειδή επιβραδύνει την πορεία μου.\nΉδη τέφρα (πέφτει), μέχρι τότε όμως αραιή. Κοιτάζω προς τα πίσω: πυκνή αιθάλη απ’ τα νώτα πλησίαζε απειλητικά, η οποία μας ακολουθούσε με τρόπο χειμάρρου (σαν χείμαρρος) χυνόμενη στη γη. «Ας παραμερίσουμε απ’ το δρόμο», είπα (στη μητέρα μου), «εφόσον βλέπουμε να μην καταπατηθούμε στο σκοτάδι απ’ το πλήθος αυτών που ακολουθούν κατακείμενοι (στρωμένοι) στο δρόμο». Μόλις είχαμε καθίσει και (έγινε) νύχτα, όχι όπως η ασέληνη ή νεφελώδης, αλλά όποια (γίνεται) μέσα σε τόπο κλεισμένο, όταν σβήσει το φως. Άκουγες θρήνους (οιμωγές) γυναικών, θρήνους παιδιών, κραυγές ανδρών: άλλοι τους γονείς (τους), άλλοι τα παιδιά (τους), άλλοι τις συζύγους (τους) απ’ τις φωνές αναζητούσαν, απ’ τις φωνές προσπαθούσαν να τις αναγνωρίσουν∙ αυτή τη συμφορά τους, εκείνοι (τη συμφορά) των δικών τους θρηνούσαν∙ υπήρχαν, όσοι απ’ το φόβο του θανάτου το θάνατο επικαλούνταν∙ πολλοί στους θεούς τα χέρια ύψωναν, περισσότεροι ομολογούσαν ότι πουθενά πια δεν υπάρχει κανένας θεός και (ότι είναι) η αιώνια εκείνη και έσχατη νύκτα για τον κόσμο. Ούτε έλειπαν, όσοι πρόσθεταν πλαστούς και ψεύτικους φόβους στους αληθινούς κινδύνους. Πλησίαζαν, όσοι ανάγγελναν ότι εκείνο (το οικοδόμημα) γκρεμίστηκε στο Μισηνό, εκείνο κάηκε με ψεύτικες (αγγελίες), αλλά για εύπιστους (ακροατές). Λίγο έλαμψε πάλι (το φως), το οποίο όχι την επιστροφή της ημέρας σε μας, αλλά την προσέγγιση της φωτιάς ως ένδειξη φαινόταν. Και η φωτιά βέβαια πιο μακριά (από μας) σταμάτησε, σκοτάδι πάλι, τέφρα πάλι πολλή και βαριά. Αυτή συχνά αφού σηκωνόμαστε αποτινάζαμε∙ διαφορετικά αφού θα καλυπτόμαστε και ακόμη αφού θα καταπνιγόμαστε, θα είμαστε κάτω απ’ το βάρος της. Θα μπορούσα να καυχηθώ ότι δεν βγήκε από μένα (κανένας) στεναγμός, καμιά άνανδρη λέξη μέσα σε τόσους κινδύνους, αν δεν είχα πιστέψει ότι εγώ μαζί με όλους (και) όλα μαζί με μένα χάνονται, οικτρή, μεγάλη όμως παρηγοριά για τους θνητούς (ανθρώπους).\nAis te adductum litteris quas exigenti tibi de morte avunculi mei scripsi, cupere cognoscere, quos ego Miseni relictus — id enim ingressus abruperam — non solum metus verum etiam casus pertulerim.\nProfecto avunculo ipse reliquum tempus studiis — ideo enim remanseram — impendi; mox balineum cena somnus inquietus et brevis. Praecesserat per multos dies tremor terrae, minus formidolosus quia Campaniae solitus; illa vero nocte ita invaluit, ut non moveri omnia sed verti crederentur. Irrupit cubiculum meum mater; surgebam invicem, si quiesceret excitaturus. Resedimus in area domus, quae mare a tectis modico spatio dividebat. Dubito, constantiam vocare an imprudentiam debeam — agebam enim duodevicensimum annum -: posco librum Titi Livi, et quasi per otium lego atque etiam ut coeperam excerpo. Ecce amicus avunculi qui nuper ad eum ex Hispania venerat, ut me et matrem sedentes, me vero etiam legentem videt, illius patientiam securitatem meam corripit. Nihilo segnius ego intentus in librum.\nTum demum excedere oppido visum; sequitur vulgus attonitum, quodque in pavore simile prudentiae, alienum consilium suo praefert, ingentique agmine abeuntes premit et impellit. Egressi tecta consistimus. Multa ibi miranda, multas formidines patimur. Nam vehicula quae produci iusseramus, quamquam in planissimo campo, in contrarias partes agebantur, ac ne lapidibus quidem fulta in eodem vestigio quiescebant. Praeterea mare in se resorberi et tremore terrae quasi repelli videbamus. Certe processerat litus, multaque animalia maris siccis harenis detinebat. Ab altero latere nubes atra et horrenda, ignei spiritus tortis vibratisque discursibus rupta, in longas flammarum figuras dehiscebat; fulguribus illae et similes et maiores erant.\nTum vero idem ille ex Hispania amicus acrius et instantius 'Si frater' inquit 'tuus, tuus avunculus vivit, vult esse vos salvos; si periit, superstites voluit. Proinde quid cessatis evadere?' Respondimus non commissuros nos ut de salute illius incerti nostrae consuleremus. Non moratus ultra proripit se effusoque cursu periculo aufertur. Nec multo post illa nubes descendere in terras, operire maria; cinxerat Capreas et absconderat, Miseni quod procurrit abstulerat. Tum mater orare hortari iubere, quoquo modo fugerem; posse enim iuvenem, se et annis et corpore gravem bene morituram, si mihi causa mortis non fuisset.\nEgo contra salvum me nisi una non futurum; dein manum eius amplexus addere gradum cogo. Paret aegre incusatque se, quod me moretur.\nIam cinis, adhuc tamen rarus. Respicio: densa caligo tergis imminebat, quae nos torrentis modo infusa terrae sequebatur. 'Deflectamus' inquam 'dum videmus, ne in via strati comitantium turba in tenebris obteramur.' Vix consideramus, et nox — non qualis illunis aut nubila, sed qualis in locis clausis lumine exstincto. Audires ululatus feminarum, infantum quiritatus, clamores virorum; alii parentes alii liberos alii coniuges vocibus requirebant, vocibus noscitabant; hi suum casum, illi suorum miserabantur; erant qui metu mortis mortem precarentur; multi ad deos manus tollere, plures nusquam iam deos ullos aeternamque illam et novissimam noctem mundo interpretabantur. Nec defuerunt qui fictis mentitisque terroribus vera pericula augerent. Aderant qui Miseni illud ruisse illud ardere falso sed credentibus nuntiabant. Paulum reluxit, quod non dies nobis, sed adventantis ignis indicium videbatur. Et ignis quidem longius substitit; tenebrae rursus cinis rursus, multus et gravis. Hunc identidem assurgentes excutiebamus; operti alioqui atque etiam oblisi pondere essemus. Possem gloriari non gemitum mihi, non vocem parum fortem in tantis periculis excidisse, nisi me cum omnibus, omnia mecum perire misero, magno tamen mortalitatis solacio credidissem.\nΣυνεχίζουμε με πιο ενδιαφέροντα θέματα. Μια απίστευτη περίπτωση αντοχής στον πόνο. Ο Κορέλλιος Ρούφος βασανιζόταν από ποδάγρα. Πίστευε πως, αντί να υπομένει, θα ήταν προτιμότερο να τερματίσει ο ίδιος τον βίο του. Δεν το αποφάσιζε όμως. Γιατί; Είχε κόψει φορτωτική στο μυαλό του να πεθάνει, αφού πρώτα ένιωθε την ικανοποίηση να μάθει ότι ψόφησε ο μισητός του αυτοκράτορας Δομιτιανός!\nΘυσία βαρύτατη αν (έτσι) πρέπει να χαρακτηριστεί η απώλεια (ο θάνατος) ενός τόσο μεγάλου άντρα. Πέθανε ο Κορέλλιος Ρούφος και βέβαια με τη θέλησή του, πράγμα το οποίο επιδεινώνει τη λύπη μου. Γιατί είναι οδυνηρότατο το είδος (αυτό) του θανάτου, το οποίο δεν φαίνεται απ’ τη φύση (φυσικό) ούτε απ' τη μοίρα (μοιραίο). Γιατί οπωσδήποτε για κείνους, οι οποίοι απ’ το θάνατο αφαρπάζονται, μεγάλη απ’ αυτή την αναγκαία (μοίρα) παρηγοριά υπάρχει (νιώθουμε μεγάλη παρηγοριά, έχοντας υπόψη μας την αναγκαία μοίρα), για κείνους όμως, τους οποίους, αφού προσκλήθηκε, ο θάνατος αφαρπάζει, αυτή είναι αθεράπευτη λύπη (νιώθουμε την αθεράπευτη εκείνη λύπη), διότι πιστεύεται ότι μπορούσαν για πολύ χρόνο να ζήσουν. Τον Κορέλλιο βέβαια (κάποιος) ανώτερος λόγος, ο οποίος για τους σοφούς (αυτή) είναι η αναγκαία μοίρα, σ’ αυτή την απόφαση παρόρμησε, αν και είχε πάρα πολλές αιτίες για ζωή (στο να θέλει να ζει), ήρεμη συνείδηση, λαμπρή δόξα, πάρα πολύ μεγάλο αξίωμα, εκτός απ’ αυτά (έπειτα) κόρη, σύζυγο, εγγονό, αδελφές, και ανάμεσα σε τόσα ενέχυρα, ειλικρινείς φίλους. Αλλά από τόσο μακριά, από τόσο φρικώδη κατάσταση υγείας (αρρώστια) κατατρυχόταν, ώστε αυτά τα τόσο μεγάλα θέλγητρα της ζωής να κατανικηθούν απ’ τους λόγους του θανάτου.\nΚατά το τριακοστό τρίτο έτος της ηλικίας (του), καθώς ο ίδιος διηγόταν απ’ τον πόνο των ποδιών (από ποδάγρα) προσβλήθηκε. Απ’ τον πατέρα του αυτή (ήλθε) σε κείνον (Την κληρονόμησε απ’ τον πατέρα του)∙ διότι ως επί το πλείστον οι αρρώστιες επίσης με κάποιες διαδοχές (διαδοχικά), όπως άλλα (κακά), παραδίδονται (κληροδοτούνται). Αυτόν με την εγκράτεια, με την αγνότητα, εφόσον η ηλικία του (ήταν) ακμαία, νίκησε και έθραυσε (όταν ήταν στην ακμή της ηλικίας του, είχε δραστήρια κατασταλτικά και θεραπευτικά μέσα για την αρρώστιά του, την εγκράτεια και την αγνότητα)∙ τελευταία μαζί με τα γηρατειά την επιδείνωση (επιβάρυνση) με τις δυνάμεις της ψυχής υπέμενε (όταν όμως στα γηρατειά η αρρώστια άρχισε να επιδεινώνεται, υπέμεινε αυτή με ψυχικό σθένος), αν και βέβαια αφόρητους πόνους και φρικτούς βασανισμούς υπέμενε. Γιατί ήδη ο πόνος όχι μόνο στα πόδια, όπως προηγουμένως, περιοριζόταν, αλλά σε όλα τα μέλη εξαπλωνόταν. Ήρθα σ’ αυτόν (Πήγα να τον επισκεφθώ) στα χρόνια του Δομιτιανού (όταν ζούσε ακόμη ο αυτοκράτορας Δομιτιανός) στο κτήμα του που βρισκόταν κοντά στην πόλη (στη Ρώμη). Οι δούλοι απ’ την κρεβατοκάμαρά του αποχώρησαν: είχε καθιερώσει αυτή την τάξη (τη συνήθεια), όσες φορές εισερχόταν ο πιο πιστός φίλος· ακόμη και η σύζυγός (του), αν και (ήταν) όλη παρά πολύ επιτήδεια στο μυστικό (πολύ εχέμυθη), αποσυρόταν. Περιφέρει ολόγυρα τα μάτια του και «γιατί» λέει «νομίζεις ότι εγώ υπομένω για τόσο πολύ καιρό αυτούς τους τόσους (τους φρικώδεις) πόνους; Δηλαδή για να επιζήσω έστω μια μέρα, και (να δω το θάνατο) αυτού του ληστή». (Αν) είχες ίσο (ανάλογο) σώμα μ’ αυτή την ψυχή, θα είχε κάνει (η ψυχή σου), αυτό που επιθυμούσε. Εισάκουσε όμως (κάποιος) θεός την ευχή (σου), της οποίας εκείνος (ήταν) κύριος (την οποία εκείνος εκπλήρωσε), καθώς ήδη ήρεμος και ελεύθερος επρόκειτο να πεθάνει, εκείνους (τους δεσμούς) της ζωής, αλλά εύθραυστους δεσμούς διέσπασε. Είχε επιδεινωθεί η κατάσταση της υγείας του, την οποία με την εγκράτεια να καταπραΰνει προσπάθησε, ενώ (η κατάσταση της υγείας του) ήταν σταθερή (ενώ εξακολουθούσαν οι πόνοι του), στην καρτερία κατέφυγε. Ήδη (πέρασε) η άλλη (δεύτερη) μέρα, η τρίτη, η τέταρτη: απομακρυνόταν απ’ την τροφή. Έστειλε σε μένα η σύζυγός του Ίσπυλλα τον κοινό φίλο Γάιο Γεμίνο με τη θλιβερότατη είδηση, ότι αποφάσισε ο Κορέλλιος να πεθάνει και δεν λυγίζει (δεν κάμπτεται) ή απ’ τις δικές της (παρακλήσεις) ή απ’ τις παρακλήσεις της κόρης (του), εγώ όμως μόνος απομένω, απ’ τον οποίο μπορεί ν’ ανακληθεί στη ζωή (που θα μπορούσα να τον ανακαλέσω στη ζωή). Έτρεξα. Πλησίασα κοντά του, όταν ο Ιούλιος Αττικός, αναγγέλλει σε μένα εκ μέρους της ίδιας της Ίσπυλλας ότι τίποτε ήδη ούτε εγώ βέβαια θα μπορέσω να επιτύχω, τόσο επίμονα περισσότερο και περισσότερο σκληρόκαρδος έγινε. Είχε πει βέβαια στο γιατρό που τον πίεζε για τροφή (να φάει) (στα ελληνικά): κέκρικα (έχω αποφασίσει), η οποία λέξη όσο θαυμασμό στην ψυχή μου τόσο λύπη προξένησε.\nΣυλλογίζομαι, ποιο φίλο, ποιο άνδρα στερούμαι. Πέρασε βέβαια το 67ο έτος της ηλικίας του, όση ηλικία ακόμη και για τους ευρωστότατους αρκετά μακρόχρονη είναι∙ το γνωρίζω. Απαλλάχθηκε απ’ τις συνεχείς καταστάσεις της υγείας του (απ’ τους πόνους της χρόνιας αρρώστιας του)∙ το ξέρω. Άφησε επιζώντες τους δικούς του, όταν η πολιτεία ήταν στην ακμή της, η οποία σε κείνον ήταν προσφιλέστερη απ’ όλους· κι αυτό το γνωρίζω. Αλλ’ όμως εγώ πενθώ το θάνατό του και σαν να ήταν νέος και σαν ήταν υγιέστατος, (τον) πενθώ όμως (αν και νομίζεις ότι είμαι αδύνατος) για τον εαυτό μου. Έχασα βέβαια, έχασα τον μάρτυρα της ζωής μου, το διευθυντή, τον κυβερνήτη. Με συντομία θα πω, εκείνο που είπα στο φίλο μου Καλβίσιο κατά την πρόσφατη (την πρώτη) ορμή του πένθους μου: «Φοβάμαι μήπως ζήσω με περισσότερη αμέλεια (μήπως δεν θα με ενδιαφέρει πια τόσο πολύ για τη ζωή μου)».\nΓι’ αυτά να μου προσφέρεις παρηγοριές, όχι αυτές «γέρος ήταν, αδύνατος ήταν» (αυτές βέβαια τις ξέρω), αλλά κάποτε νέες, αλλά μεγάλες, τις οποίες δεν άκουσα ποτέ, δε διάβασα ποτέ. Γιατί, όσες άκουσα, όσες διάβασα, με τη θέλησή μου (εκούσια) ανεβαίνουν στο νου μου, αλλά και καταβάλλονται απ’ τη μεγάλη αυτή λύπη. Γεια σου!\nbecause we are doomed\nIacturam gravissimam feci, si iactura dicenda est tanti viri amissio. Decessit Corellius Rufus et quidem sponte, quod dolorem meum exulcerat. Est enim luctuosissimum genus mortis, quae non ex natura nec fatalis videtur. Nam utcumque in illis qui morbo finiuntur, magnum ex ipsa necessitate solacium est; in iis vero quos accersita mors aufert, hic insanabilis dolor est, quod creduntur potuisse diu vivere. Corellium quidem summa ratio, quae sapientibus pro necessitate est, ad hoc consilium compulit, quamquam plurimas vivendi causas habentem, optimam conscientiam optimam famam, maximam auctoritatem, praeterea filiam uxorem nepotem sorores, interque tot pignora veros amicos. Sed tam longa, tam iniqua valetudine conflictabatur, ut haec tanta pretia vivendi mortis rationibus vincerentur.\nTertio et tricensimo anno, ut ipsum audiebam, pedum dolore correptus est. Patrius hic illi; nam plerumque morbi quoque per successiones quasdam ut alia traduntur. Hunc abstinentia sanctitate, quoad viridis aetas, vicit et fregit; novissime cum senectute ingravescentem viribus animi sustinebat, cum quidem incredibiles cruciatus et indignissima tormenta pateretur. Iam enim dolor non pedibus solis ut prius insidebat, sed omnia membra pervagabatur. Veni ad eum Domitiani temporibus in suburbano iacentem. Servi e cubiculo recesserunt — habebat hoc moris, quotiens intrasset fidelior amicus -; quin etiam uxor quamquam omnis secreti capacissima digrediebatur. Circumtulit oculos et 'Cur' inquit 'me putas hos tantos dolores tam diu sustinere? — ut scilicet isti latroni vel uno die supersim.' Dedisses huic animo par corpus, fecisset quod optabat. Adfuit tamen deus voto, cuius ille compos ut iam securus liberque moriturus, multa illa vitae sed minora retinacula abrupit. Increverat valetudo, quam temperantia mitigare temptavit; perseverantem constantia fugit. Iam dies alter tertius quartus: abstinebat cibo. Misit ad me uxor eius Hispulla communem amicum C. Geminium cum tristissimo nuntio, destinasse Corellium mori nec aut suis aut filiae precibus inflecti; solum superesse me, a quo revocari posset ad vitam. Cucurri. Perveneram in proximum, cum mihi ab eadem Hispulla Iulius Atticus nuntiat nihil iam ne me quidem impetraturum: tam obstinate magis ac magis induruisse. Dixerat sane medico admoventi cibum: Κέκρικα, quae vox quantum admirationis in animo meo tantum desiderii reliquit.\nCogito quo amico, quo viro caream. Implevit quidem annum septimum et sexagensimum, quae aetas etiam robustissimis satis longa est; scio. Evasit perpetuam valetudinem; scio. Decessit superstitibus suis, florente re publica, quae illi omnibus carior erat; et hoc scio. Ego tamen tamquam et iuvenis et firmissimi mortem doleo, doleo autem — licet me imbecillum putes — meo nomine. Amisi enim, amisi vitae meae testem rectorem magistrum. In summa dicam, quod recenti dolore contubernali meo Calvisio dixi: 'Vereor ne neglegentius vivam.'\nProinde adhibe solacia mihi, non haec: 'Senex erat, infirmus erat' — haec enim novi -, sed nova aliqua, sed magna, quae audierim numquam, legerim numquam. Nam quae audivi quae legi sponte succurrunt, sed tanto dolore superantur. Vale.\nΚλείνουμε με την προσπάθεια του Πλίνιου να καθιερώσει ανώτερες σπουδές στην πανέμορφη αλλά ταπεινή γενέτειρά του. Αλλά γνώριζε φαίνεται την πιάτσα, δεν ήταν απ’ εκείνους που δεν ξεμυτίζουν απ’ το γραφείο τους.\nΧαίρομαι ότι σώος (υγιής) έφθασες στην πόλη (στη Ρώμη). Έφτασες όμως, περισσότερο από κάθε άλλη φορά, τώρα παρά πολύ επιθυμητός για μένα. Εγώ ο ίδιος για λίγες ακόμη μέρες στο Τούσκλο (στην έπαυλή μου στο Τούσκλο) θα παραμείνω για να τελειώσω (μια) μικρή εργασία (μου), η οποία είναι στα χέρια μου (την οποία έχω αρχίσει). Γιατί φοβάμαι μήπως, αν αυτήν την εργασία ήδη στο τέλος τη διακόψω, δύσκολα θα μπορέσω να την αναλάβω πάλι. Στο μεταξύ, για να μη χαθεί κάτι απ’ την ανυπομονησία μου, πράγμα το οποίο σκοπεύω να σου ζητήσω προσωπικά, μ’ αυτή την επιστολή σαν πρόδρομο σε παρακαλώ. Αλλά προτού να σε παρακαλέσω, μάθε τις αιτίες (που με παρακίνησαν να σου γράψω την επιστολή αυτή).\nΤελευταία ενώ βρισκόμουν στην πατρίδα μου, ήρθε σε μένα για να με χαιρετίσει ο νεαρός γιος ενός συμπολίτη μου. Σε αυτόν εγώ είπα: «σπουδάζεις;» Απάντησε: «Ακόμη» -«Πού;» -«Στο Μεδιόλανο» -«Γιατί όχι εδώ;» Και ο πατέρας του (γιατί ήταν μαζί και επίσης ο ίδιος είχε οδηγήσει το παιδί): «γιατί εκεί δεν έχουμε κανένα δάσκαλο». -«Γιατί (δεν έχουμε) κανένα (δάσκαλο); Διότι πολύ συμφέρει εσάς, οι οποίοι είστε πατέρες» (και επίκαιρα πάρα πολύ πατέρες θα άκουγαν), «τα παιδιά τους εδώ κυρίως να διδάσκονται.\nΓιατί ή πού διαμένουν πιο ευχάριστα παρά στην πατρίδα (τους), ή (πού) πιο αγνά συγκρατούνται παρά κάτω απ’ τα μάτια των γονιών (τους), ή (πού) με λιγότερα έξοδα παρά στο σπίτι (τους); Πόσο λοιπόν (σας) συμφέρει με χρήματα να μισθώνετε τους δασκάλους, και όσα τώρα για κατοικίες, για χρηματικά εφόδια, γι’ αυτά, τα οποία έξω αγοράζουν (όλα εξάλλου έξω τα αγοράζουν), ξοδεύετε, αυτά, τα προσθέτετε σε μισθούς;\nΑλλά τόσο εγώ, ο οποίος δεν έχω ακόμη παιδιά, είμαι έτοιμος για την πατρίδα μας, σαν για κόρη ή για μητέρα, το τρίτο μέρος αυτού (του ποσού), το οποίο θα αποφασιστεί να συνεισφέρετε, να δώσω. Ολόκληρο (το ποσό) ακόμη θα υποσχόμουν, αν δεν φοβόμουν μήπως αυτή η δωρεά μου καταφαγωθεί από κάποιο θεσιθήρα, όπως βλέπω ότι συμβαίνει σε πολλούς τόπους, στους οποίους (στις οποίες πόλεις) οι δάσκαλοι απ’ το δημόσιο μισθώνονται. Μπορεί αυτό το κακό (σφάλμα) να προληφθεί μ’ ένα θεραπευτικό μέσο (φάρμακο), αν δηλαδή στους γονείς μόνο αφεθεί (δοθεί) το δικαίωμα της μίσθωσης, και αυτό το καθήκον του να κρίνουν σωστά με αναγκαστική εισφορά προστεθεί (στους γονείς). Γιατί, όσοι ίσως είναι αδιάφοροι για την ξένη (περιουσία), σίγουρα για τη δική τους (περιουσία) θα είναι ευσυνείδητοι (προσεκτικοί) και θα φροντίσουν να μην πάρει το χρηματικό ποσό (που προσφέρεται) από μένα εκτός αν είναι άξιος, αν πρόκειται να πάρει κι απ’ αυτούς τους ίδιους. Γι’ αυτό συμφωνήσετε, συνεννοηθείτε, και πάρετε (αντλήσετε) μεγαλύτερη (περισσότερη) μεγαλοψυχία από μένα, ο οποίος επιθυμώ να είναι όσο το δυνατό περισσότερο εκείνο που οφείλω να προσφέρω.\nΤίποτε πιο λαμπρό για τα παιδιά σας, τίποτε πιο ευχάριστο για την πατρίδα δεν μπορείτε να προσφέρετε. Ας εκπαιδεύονται εδώ, όσοι εδώ γεννιούνται, κι αμέσως απ’ την παιδική ηλικία μόνο να την αγαπούν, να προσκολλώνται (στη γενέτειρά τους) ας συνηθίζουν. Και μακάρι τόσο έξοχους δασκάλους να προσελκύσετε, ώστε απ’ τις γειτονικές πόλεις για επιστημονική μόρφωση εδώ να προσέρχονται, και όπως τώρα τα παιδιά σας σε ξένους τόπους (πηγαίνουν), έτσι έπειτα ξένοι σ’ αυτόν τον τόπο να συρρέουν!»\nSalvum in urbem venisse gaudeo; venisti autem, si quando alias, nunc maxime mihi desideratus. Ipse pauculis adhuc diebus in Tusculano commorabor, ut opusculum quod est in manibus absolvam. Vereor enim ne, si hanc intentionem iam in fine laxavero, aegre resumam. Interim ne quid festinationi meae pereat, quod sum praesens petiturus, hac quasi praecursoria epistula rogo. Sed prius accipe causas rogandi, deinde ipsum quod peto.\nProxime cum in patria mea fui, venit ad me salutandum municipis mei filius praetextatus. Huic ego 'Studes?' inquam. Respondit: 'Etiam.' 'Ubi?' 'Mediolani.' 'Cur non hic?' Et pater eius - erat enim una atque etiam ipse adduxerat puerum -: 'Quia nullos hic praeceptores habemus.' 'Quare nullos? Nam vehementer intererat vestra, qui patres estis' - et opportune complures patres audiebant - 'liberos vestros hic potissimum discere.\nUbi enim aut iucundius morarentur quam in patria aut pudicius continerentur quam sub oculis parentum aut minore sumptu quam domi? Quantulum est ergo collata pecunia conducere praeceptores, quodque nunc in habitationes, in viatica, in ea quae peregre emuntur - omnia autem peregre emuntur - impenditis, adicere mercedibus?\nAtque adeo ego, qui nondum liberos habeo, paratus sum pro re publica nostra, quasi pro filia vel parente, tertiam partem eius quod conferre vobis placebit dare. Totum etiam pollicerer, nisi timerem ne hoc munus meum quandoque ambitu corrumperetur, ut accidere multis in locis video, in quibus praeceptores publice conducuntur. Huic vitio occurri uno remedio potest, si parentibus solis ius conducendi relinquatur, isdemque religio recte iudicandi necessitate collationis addatur. Nam qui fortasse de alieno neglegentes, certe de suo diligentes erunt dabuntque operam, ne a me pecuniam non nisi dignus accipiat, si accepturus et ab ipsis erit. Proinde consentite conspirate maioremque animum ex meo sumite, qui cupio esse quam plurimum, quod debeam conferre.\nNihil honestius praestare liberis vestris, nihil gratius patriae potestis. Educentur hic qui hic nascuntur, statimque ab infantia natale solum amare frequentare consuescant. Atque utinam tam claros praeceptores inducatis, ut in finitimis oppidis studia hinc petantur, utque nunc liberi vestri aliena in loca ita mox alieni in hunc locum confluant!'\nΟ Πλίνιος βεβαιώνει πως τα χρήματα, για να ευοδωθεί το σχέδιο, θα μπορούσε να τα προσφέρει όλα ο ίδιος. Δεν το έκανε. Αρνήθηκε να προσφέρει εν λευκώ χορηγία, ώστε να την ροκανίσουν καταχραστές. Έθεσε ως όρο να υποστηρίξουν χρηματικά το εγχείρημα και οι συμπολίτες του, ώστε να μην απαξιώσουν συν τω χρόνω την προσπάθειά του. «Για να σκάσω φράγκα, τσοντάρετε κι εσείς. Αλλιώς πάρτε τα κακαλία μου». Κι ο Φιλόστρατος τα ίδια μας έλεγε: «ἃ γὰρ σὺν δαπάνῃ σπουδάζομεν, μᾶλλον ἀσπαζόμεθα τῶν προῖκα». Αν, λοιπόν, δεν εκτιμάς την παιδεία που δωρεάν σου προσφέρεται, σκάσ’ τα, για να την εκτιμήσεις. Η ιδέα αυτή, όσο περνάνε τα χρόνια, ακούγεται όλο και πιο λογική. Κι αυτό με θυμώνει περισσότερο κι από τις μεταφράσεις του σεσημασμένου.\nΤην μετάφραση του σεσημασμένου στις επιστολές του Πλίνιου μπορείτε να την βρείτε στο δίκτυο σε pdf.\nΑναρτήθηκε από vir indoctus Σύνδεσμοι σε αυτήν την ανάρτηση\nΕτικέτες ΛΑΤΙΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ, ΠΛΙΝΙΟΣ ΝΕΟΤΕΡΟΣ, E-BOOK\nΠλούταρχος, Περί παίδων αγωγής (Βερτσέτης Α.)\nmasculos approbaverunt amores, adolescentulosque produxerunt ad doctrinam\nΠλησιάζω σε διασταύρωση. Ο άλλος έχει στοπ. Παίρνω την στροφή, αλλά σταματώ, επειδή ο άλλος, ένας γεράκος, φαίνεται να θέλει κάτι να μου πει (ναι, είμαι τόσο μαλάκας!). «Γιατί δεν με άφησες να περάσω;» μου λέει ο τύπος. «Αν πατούσες λίγο φρένο, θα προλάβαινα να περάσω κι εσύ δεν θα έπαιρνες την στροφή τόσο ανοιχτά»! Κάθομαι λίγο να συνειδητοποιήσω τι μου λέει. Αν κατάλαβα καλά, μου ζητάει να παραβιάσει αυτός το στοπ και να μπω εγώ στο αντίθετο ρεύμα. Έτσι δεν θα αναγκαζόμουν να πάρω «την στροφή τόσο ανοιχτά». Κι εγώ που νόμιζα πως τα στοπ υπάρχουν, για να μπορούμε και οι Έλληνες να γλιτώνουμε τέτοιες όμορφες συζητήσεις, να μην μας τρώνε ενέργεια τέτοια διλήμματα (ναι, είμαι τόσο μαλάκας!). Ο γεράκος φυσικά δεν φανταζόταν ότι είμαι τόσο αργόστροφος και θεώρησε την προσπάθειά μου να χωνέψω όσα έλεγε προσωπική απαξίωση. «Δεν μπορώ και να σου μιλήσω, όπως πρέπει, έχεις μαζί και το παιδί» συνέχισε, αλλά γρήγορα άλλαξε γνώμη και γκάζωσε φωνάζοντας ένα μεγαλοπρεπές «Ααα γαμήσου!». Ήμουν έτοιμος να ξεκαρδιστώ στα γέλια, αλλά μου έκοψε τον βήχα μια άλλη φωνάρα. Ήταν η γυναίκα μου, που ούρλιαξε «Πάτα του μια κόρνα του πουστόγερου!». Ευτυχώς το παιδί δεν άκουσε τίποτα…\nΆρχισε να το σκέφτομαι το πράμα. Ο παππούς δεν είχε άδικο. Αν παραβαίναμε τον κώδικα κυκλοφορίας, θα ήμασταν ωφελημένοι και οι δύο. Και μήπως θα βρισκόταν κανείς να μας ελέγξει; Εκεί δίπλα υπάρχει βέβαια αστυνομικό τμήμα. Θυμάμαι, όμως, μια φορά που ένας γείτονας μάλωσε με κάποιον που έκλεισε με το αμάξι του την είσοδο που οδηγεί στις θέσεις πάρκινγκ. Ο φρουρός στο φυλάκιο του αστυνομικού τμήματος τους παρακολουθούσε με μάτι άγρυπνο. Ήταν έτοιμος για παν ενδεχόμενο. Πραγματικά, όταν ο καβγάς αγρίεψε, ο φρουρός χώθηκε στο φυλάκιο και χάθηκε πίσω από τα φιμέ τζάμια. Γι’ αυτό λέω πως, αν παραβιάζαμε τον κώδικα, και δεν είχαμε τίποτα να φοβηθούμε και βγαίναμε κερδισμένοι. Αντίς, ο παππούς καθυστέρησε μισό ολόκληρο λεπτό κι εγώ αναγκάστηκα να κάνω ίσα με τρία μέτρα παραπάνω δρόμο.\nΑπό το περιστατικό, ωστόσο, είχα άλλο όφελος. Επειδή είμαι άνθρωπος φοβερά απαισιόδοξος και εξαιρετικά μισάνθρωπος, παλεύω πάντα να ανακαλύπτω την αστεία πλευρά. Αλλιώς δεν παλεύεται. Το περιστατικό με τον παππού με έκανε να θυμηθώ μια διάσημη ιστορία με τον φιλόσοφο Σωκράτη. Όταν κάποιος τον κλότσησε, οι μαθητές του τσαμπουκαλεύτηκαν και όρμησαν να πλακώσουν τον λακτιστή. Ο φιλόσοφος τους εμπόδισε: «Δηλαδή, αν με κλοτσούσε ένας γάιδαρος, θα του ζητούσατε τον λόγο;» τους είπε. Στο περιστατικό που μου συνέβη πιο αστείο βρίσκω αυτό: ενώ αρχικά πίστεψα ότι γάιδαρος ήταν ο παππούς, αφού ανέλυσε με τόσο εμβριθή τρόπο την υπόθεση και το καλοσκέφτηκα κι εγώ, τείνω να δεχτώ πως εγώ είμαι ο γάιδαρος.\nΗ ιστορία με τον Σωκράτη αναφέρεται από δύο συγγραφείς. Ένας ο Διογένης Λαέρτιος. Ο άλλος είναι ο συγγραφέας του ψευδοπλουτάρχειου έργου «Περί παίδων αγωγής». Είναι δίχως υπερβολή από τα διασημότερα έργα της αρχαίας ελληνικής γραμματείας. Μεταφράσεις του στην νεοελληνική διαθέτουμε αρκετές. Τα αποσπάσματα που θα δούμε προέρχονται από την μετάφραση του Αθανάσιου Βερτσέτη, που εκδόθηκε στην μερακλίδικη σειρά αρχαίας γραμματείας του οίκου «Γρηγόρη». Ακολουθεί το πρωτότυπο κείμενο και η λατινική μετάφραση από την έκδοση του Duebner στον Didot.\nΚαι το να μην οργίζεται κανείς είναι ιδιότητα σοφού ανθρώπου. Και ο Σωκράτης δηλ., όταν τον κλώτσησε (ένας) πολύ θρασύς και σιχαμερός νέος, βλέποντας τους φίλους του να αγανακτούν και να γίνονται έξω φρενών, μέχρι που να θέλουν να τον καταγγείλουν, «Άραγε», είπε, «και εάν (ένας) γάιδαρος με κλωτσούσε, θα ζητούσατε να του ανταποδώσω την κλωτσιά;».\nΌμοια με αυτά και απαράλλαχτα θα δειχθεί πως έχουν πράξει ο Αρχύτας ο Ταραντίνος και ο Πλάτωνας. Δηλαδή ο πρώτος, όταν επανήλθε από τον πόλεμο, (έτυχε τότε να είναι στρατηγός) και βρήκε το χωράφι να είναι ακαλλιέργητο, αφού κάλεσε τον επιστάτη αυτού (του χωραφιού) είπε· «Θάκλαιγες με μαύρο δάκρυ, αν δεν ήμουν πολύ οργισμένος». Και ο Πλάτωνας όταν θύμωσε με ένα λαίμαργο και σιχαμένο δούλο, αφού κάλεσε το Σπεύσιππο, το γιο της αδελφής του, φεύγοντας (του) είπε∙ «Κτύπησε τον (εσύ), γιατί εγώ είμαι πολύ θυμωμένος». Αυτά βέβαια είναι δύσκολα και δυσμίμητα (πράγματα), θάλεγε ίσως κάποιος. Και εγώ το ξέρω. Πρέπει όμως όσο μπορούμε, έχοντας αυτούς για πρότυπο, να μετριάζουμε την υπερβολή της ασυγκράτητης και μανιασμένης οργής∙ γιατί ούτε στ’ άλλα είμαστε ισοδύναμοι ούτε στις εμπειρίες ούτε στις αρετές τους. Αλλά (εμείς) όχι λιγότερο απ’ αυτούς, σαν να είμαστε ιεροφάντες θεών και δαδούχοι της σοφίας (τους), όσα τουλάχιστον (μας) είναι δυνατό, αυτά ας προσπαθούμε να μιμούμαστε και (κάτι απ’ αυτά) να παίρνουμε.\nΚαι το να εξουσιάζει κανείς τη γλώσσα (του) - γιατί γι’ αυτό, κατά τη σειρά που όρισα, απομένει να μιλήσω -, αν κάποιος το θεωρεί μικρό και ασήμαντο, πέφτει πολύ έξω από την αλήθεια (των πραγμάτων). Γιατί είναι σοφό πράγμα η σιωπή στην κατάλληλη στιγμή και προτιμότερη από κάθε ομιλία. Και γι’ αυτό το λόγο νομίζω ότι οι παλαιοί καθιέρωσαν τις μυστικές τελετές, ώστε, αφού συνηθίσουμε να σιωπούμε σ’ αυτές, να μεταφέρουμε το φόβο από τους θεούς στην πιστή διαφύλαξη των ανθρώπινων μυστικών. Καθόσον μάλιστα, από μια άλλη σκοπιά, κανένας απ’ όσους σιώπησαν δε μετάνιωσε, ενώ (μετάνιωσαν) πάρα πολλοί που μίλησαν. Και βέβαια εύκολο είναι να πει κανείς αυτό που αποσιώπησε, ενώ αυτό που είπε δεν μπορεί να το πάρει πίσω. Και εγώ τουλάχιστον εξ ακοής γνωρίζω αμέτρητους που περιέπεσαν στις μεγαλύτερες συμφορές εξαιτίας της ακράτειας της γλώσσας (τους). Απ’ αυτούς, αφού τους άλλους παραλείψω, θα αναφέρω έναν ή δύο για παράδειγμα. Δηλαδή ο Σωτάδης με το να πει, όταν ο Φιλάδελφος παντρεύθηκε την αδελφή (του) Αρσινόη\n«σε ανόσια τρύπα το κεντρί (σου) σπρώχνεις»\nπολλά χρόνια σάπισε στη φυλακή, και για τη άκαιρη ομιλία (του) όχι αξιοκατάκριτη τιμωρία έλαβε, και, για να κάνει τους άλλους να γελούν, ο ίδιος για πολύ καιρό έκλαψε. Επίσης παρόμοια και ανάλογα με αυτά είπε και έπαθε ο σοφιστής Θεόκριτος, και ακόμα χειρότερα. Δηλαδή, όταν ο Αλέξανδρος διέταξε να του φτιάξουν οι Έλληνες πορφυρές ενδυμασίες, για να θυσιάσει κατά την επάνοδο του τα επινίκια του πολέμου κατά των βαρβάρων, και ενώ οι διάφορες χώρες προσέφεραν χρηματικό ποσό κατ’ άτομο, είπε (ο Θεόκριτος)· «Πρωτύτερα βέβαια ήμουν σε αμφιβολία, τώρα όμως καλά έχω καταλάβει ότι ο ‘πορφύρεος θάνατος’ του Ομήρου αυτός είναι». Εξαιτίας αυτών των λόγων έκανε εχθρό (του) τον Αλέξανδρο. Και τον Αντίγονο το βασιλιά των Μακεδόνων, που ήταν μονόφθαλμος, με το να σατιρίζει την αναπηρία (του), τον εξόργισε υπερβολικά. Πράγματι αφού έστειλε τον Αρχιμάγειρα Ευτροπίωνα, που είχε κάποιο αξίωμα, τον διέταξε να τον συναντήσει και να τον ρωτήσει και ζητήσει εξηγήσεις. Και ενώ εκείνος αυτά του έλεγε και πηγαινοερχότανε, απάντησε (ο Θεόκριτος)· «Καλά (το) ξέρω ότι θέλεις να με σερβίρεις ωμό στον Κύκλωπα», χλευάζοντας (έτσι) τον Αντίγονο, γιατί ήταν ανάπηρος (μονόφθαλμος), και αυτόν γιατί ήταν μάγειρας. Και εκείνος, αφού του απάντησε∙ «Θα το φας σίγουρα το κεφάλι σου και για την αθυροστομία και την τρέλα σου αυτή θα πληρώσεις», ανέφερε το διάλογο στο βασιλιά και εκείνος έστειλε και δολοφόνησε το Θεόκριτο.\nΤό γε μὴν ἀόργητον ἀνδρός ἐστι σοφοῦ. Σωκράτης μὲν γάρ, λακτίσαντος αὐτὸν νεανίσκου θρασέος μάλα καὶ βδελυροῦ, τοὺς ἀμφ’ αὑτὸν ὁρῶν ἀγανακτοῦντας καὶ σφαδᾴζοντας ὡς καὶ διώκειν αὐτὸν ἐθέλειν, ἆρ’, ἔφησε, καὶ εἴ μ’ ὄνος ἐλάκτισεν, ἀντιλακτίσαι τοῦτον ἠξιώσατ’ ἄν;\nἀδελφὰ τούτοις καὶ σύζυγα φανήσονται πεποιηκότες Ἀρχύτας ὁ Ταραντῖνος καὶ Πλάτων. ὁ μὲν γὰρ ἐπανελθὼν ἀπὸ τοῦ πολέμου (στρατηγῶν δ’ ἐτύγχανε) γῆν καταλαβὼν κεχερσωμένην, τὸν ἐπίτροπον καλέσας αὐτῆς ᾤμωξας ἄν, ἔφησεν, εἰ μὴ λίαν ὠργιζόμην. Πλάτων δὲ δούλῳ λίχνῳ καὶ βδελυρῷ θυμωθείς, τὸν τῆς ἀδελφῆς υἱὸν Σπεύσιππον καλέσας τοῦτον, ἔφησεν ἀπελθών, κρότησον· ἐγὼ γὰρ πάνυ θυμοῦμαι. χαλεπὰ δὲ ταῦτα καὶ δυσμίμητα φαίη τις ἄν. οἶδα κἀγώ. πειρατέον οὖν εἰς ὅσον οἷόν τ’ ἐστὶ τούτοις παραδείγμασι χρωμένους τὸ πολὺ τῆς ἀκρατοῦς καὶ μαινομένης ὑφαιρεῖν ὀργῆς· οὐδὲ γὰρ ἐς τἄλλα ἐνάμιλλοι ταῖς ἐκείνων ἐσμὲν οὔτ’ ἐμπειρίαις οὔτε καλοκαγαθίαις. ἀλλ’ οὐδὲν ἧττον ἐκείνων, ὥσπερ θεῶν ἱεροφάνται καὶ δᾳδοῦχοι τῆς σοφίας ὄντες, ὅσαπέρ ἐστιν ἐν δυνατῷ, ταῦτα μιμεῖσθαι καὶ περικνίζειν ἐπιχειροῦμεν.\nΤὸ τοίνυν τῆς γλώττης κρατεῖν (περὶ τούτου γάρ, ὧνπερ ὑπεθέμην, εἰπεῖν λοιπόν) εἴ τις μικρὸν καὶ φαῦλον ὑπείληφε, πλεῖστον διαμαρτάνει τῆς ἀληθείας. σοφὸν γὰρ εὔκαιρος σιγὴ καὶ παντὸς λόγου κρεῖττον. καὶ διὰ τοῦτό μοι δοκεῖ τὰς μυστηριώδεις τελετὰς οἱ παλαιοὶ κατέδειξαν, ἵν’ ἐν ταύταις σιωπᾶν ἐθισθέντες ἐπὶ τὴν τῶν ἀν θρωπίνων μυστηρίων πίστιν τὸν ἀπὸ τῶν θείων μεταφέρωμεν φόβον. καὶ γὰρ αὖ σιωπήσας μὲν οὐδεὶς μετενόησε, λαλήσαντες δὲ παμπληθεῖς. καὶ τὸ μὲν σιγηθὲν ἐξειπεῖν ῥᾴδιον, τὸ δὲ ῥηθὲν ἀναλαβεῖν ἀδύνατον. μυρίους δ’ ἔγωγ’ οἶδ’ ἀκούσας ταῖς μεγίσταις συμφοραῖς περιπεσόντας διὰ τὴν τῆς γλώττης ἀκρασίαν. ὧν τοὺς ἄλλους παραλιπὼν ἑνὸς ἢ δυεῖν τύπου ἕνεκεν ἐπιμνησθήσομαι. τοῦ γὰρ Φιλαδέλφου γήμαντος τὴν ἀδελφὴν Ἀρσινόην Σωτάδης εἰπών\nεἰς οὐχ ὁσίην τρυμαλιὴν τὸ κέντρον ὠθεῖς\nἐν δεσμωτηρίῳ πολλοὺς κατεσάπη χρόνους καὶ τῆς ἀκαίρου λαλιᾶς οὐ μεμπτὴν ἔδωκε δίκην, ἵνα δὲ γέλωτα παράσχῃ τοῖς ἄλλοις, αὐτὸς πολὺν χρόνον ἔκλαυσεν. ἐνάμιλλα δὲ τούτοις καὶ σύζυγα καὶ Θεόκριτος ὁ σοφιστὴς εἶπέ τε καὶ ἔπαθε, καὶ πολὺ δεινότερα. Ἀλεξάνδρου γὰρ πορφυρᾶς ἐσθῆτας κελεύσαντος κατασκευάζειν τοὺς Ἕλληνας, ἵν’ ἐπανελθὼν τὰ ἐπινίκια τοῦ πολέμου τοῦ κατὰ τῶν βαρβάρων θύσειε, καὶ τῶν ἐθνῶν κατὰ κεφαλὴν εἰσφερόντων ἄργυρον πρότερον μέν, ἔφησεν, ἠμφισβήτουν, νῦν δ’ ᾔσθημαι σαφῶς ὅτι ὁ πορφύρεος Ὁμήρου θάνατος οὗτός ἐστιν. ἐξ ὧν ἐχθρὸν ἐκτήσατο τὸν Ἀλέξανδρον. Ἀντίγονον δὲ τὸν βασιλέα τῶν Μακεδόνων ἑτερόφθαλμον ὄντα τὴν πήρωσιν προφέρων εἰς οὐ μετρίαν ὀργὴν κατέστησε. τὸν γὰρ ἀρχιμάγειρον Εὐτροπίωνα γεγενημένον ἐν τάξει πέμψας παραγενέσθαι πρὸς αὐτὸν ἠξίου καὶ λόγον δοῦναι καὶ λαβεῖν. ταῦτα δ’ ἀπαγγέλλοντος ἐκείνου πρὸς αὐτὸν καὶ πολλάκις προσιόντος εὖ οἶδ’, ἔφησεν, ὅτι ὠμόν με θέλεις τῷ Κύκλωπι παραθεῖναι, ὀνειδίζων τὸν μὲν ὅτι πηρός, τὸν δ’ ὅτι μάγειρος ἦν. κἀκεῖνος τοιγαροῦν εἰπών τὴν κεφαλὴν οὐχ ἕξεις ἀλλὰ τῆς ἀθυροστομίας ταύτης καὶ μανίας δώσεις δίκην, ἀπήγγειλε τὰ εἰρημένα τῷ βασιλεῖ, ὁ δὲ πέμψας ἀνεῖλε τὸν Θεόκριτον.\nIra autem superiorem esse, sapientis est. Socrates calce impetitus ab adolescentulo admodum feroce et impuro, quum suos videret indigne id ferre ac fremere, adeo ut illum in jus quoque trahere cogitarent: Quid ergo? inquit, an si me asinus calce feriisset, jussuri eratis ut contra calcem ei impingerem?\nHorum germana sunt atque iis conjuncta Archytae Tarentini et Platonis facta. Ille quum a bello, in quo exercitum duxerat, reversus, agrum offendisset ob incuriam vitium contraxisse, arcessito colono, Male, inquit, tecum ageretur, nisi ego admodum ira exarsissem. Plato servo guloso et impuro iratus, vocato filio sororis suae Speusippo, Hunc tu, inquit, abi et verbera: ego enim animo sum valde commotus. Diceres, difficilia sunt haec, nec ad imitandum proclivia. Fateor. Sed tamen his exemplis utendum est, summisque conandum viribus ut abundantiam intemperatae insanientisque irae aboleamus. Nam neque aliis in rebus eorum aequamus vel peritiam vel virtutem: nihilominus veluti deorum quorumdam sacerdotes ac facigeri sapientiae, facta eorum, ubi fieri potest, imitari sectarique nitimur. De frenanda lingua restat ut dicamus: quam rem qui exigui momenti aut vilem putat, plurimum a vero aberrat. Tempestivum enim silentium res est sapiens, ac quavis oratione potior. Eaque, opinor, de causa prisci mystica sacra instituerunt, ut in his taciturnitati assuescentes, ad fidem humanorum arcanorum metum deorum transferremus. Et quidem tacuisse neminem poenituit, dixisse permultos. Ac quod taciturn fuit, facile datur eloqui: quod dictum est, indictum fieri nullo potest. Sexcenta auditu me percepisse memini exempla eorum , qui ob linguae licentiam in gravissimas inciderunt calamitates. Quorum reliquis omissis unum duntaxat atque alterum pro specimine adducam. Quum Ptolemaeus Philadelphus sororem suam Arsinoen in matrimonium duxisset, Sotades, quod ei dixisset:\nIn illicitum intrudi’ foramen aculeum,\nin carcere per longum tempus contabuit: poenamque dedit importunae loquacitatis non indignam, qui ut aliis risum moveret, multum ipse flevit temporis. His aequalia et consentanea, immo graviora multo passus est Theocritus sophista. Quum enim Alexander Graecis mandaret ut purpureas sibi vestes pararent; quippe domum reversus e bello, sacrificium de parta e barbaris victoria peracturus, eoque nomine gentes pecuniam viritim contribuerent: aiebat Theocritus, se aliquando dubitasse, nunc autem liquido sentire, hoc ipsum esse Purpuream, quam Homerus dixisset, mortem. Qua voce Alexandrum sibi inimicum reddidit. Idem Antigonum Macedoniae regem altero carentem oculo, quum vitium hoc ei exprobrasset, ad iram non mediocrem provocavit. Jubebat is per Eutropionem coquorum principem, qui munus aliquod gesserat, ad se venire Theocritum ac rationes secum conferre: quod quum hic ei renuntiaret, ac saepius accederet, Scio, inquit Theocritus, te hoc agere, ut me crudum Cyclopi apponas: huic, quod coquus; illi, quod unoculus esset exprobrans: et Eutropio, Ergo, ait, tu capite mulctaberis, easque dabis loquacitatis istius tuae atquc insaniae poenas: ac regi rem renuntiavit, qui et misit qui Theocritum interficerent.\nΝα μετράς τα λόγια σου προέτρεψε ακόμη παραστατικότερα ο Σενέκας στο έργο του De vita beata. «Quidquid dixi cum recogito» μας είπε «mutis invideo». Όταν θυμάμαι όσα ξεστόμισα, ζηλεύω τους μουγγούς!\nΤο «Περί παίδων αγωγής» περιλαμβάνει πολλά τέτοια ανέκδοτα, αλλά, όπως δηλώνει ο τίτλος, αναφέρεται στην αγωγή των παιδιών. Σ’ αυτό το πλαίσιο αναφέρονται και τα παραπάνω, ο συγγραφέας θεωρεί πως οφείλουμε να διδάσκουμε στα παιδιά αοργησία και αυτοσυγκράτηση.\nΠόση σημασία αποδίδει στην παιδεία ο συγγραφέας του έργου φαίνεται στο παρακάτω απόσπασμα. Με την ευκαιρία αναφέρεται και ο πολυθρύλητος διάλογος του φιλοσόφου Στίλπωνα με τον Δημήτριο. Όταν ο Πολιορκητής κατέστρεψε τα Μέγαρα, επιθυμώντας να επιδείξει πόσο σεβόταν την φιλοσοφία και εκτιμούσε τους λειτουργούς της, πρότεινε στον φιλόσοφο να τον αποζημιώσει για την περιουσία του, που είχε καταστραφεί στην λεηλασία. Δεν μπορούμε να γνωρίζουμε αν και πόσο στραβομουτσούνιασε ο Δημήτριος με ό,τι του αποκρίθηκε ο Στίλπων. Αυτό που ξέρουμε είναι ότι περισσότερο από τις οποιεσδήποτε φιλοσοφικές του επιδόσεις η απάντηση αυτή απαθανάτισε τον Στίλπωνα.\nΗ παιδεία όμως από όλα τα αγαθά μας είναι το μόνο αθάνατο και θείο (αγαθό). Και απ’ όλα τα πράγματα δύο είναι τα σπουδαιότερα στη φύση του ανθρώπου, δηλ. ο νους (:σκέψη) και ο λόγος (: γλώσσα). Και βέβαια ο νους εξουσιάζει πάνω στο λόγο, ενώ ο λόγος υπηρετεί το μυαλό, και δεν εξαρτάται από την τύχη, και από τη συκοφαντία δεν καταργείται, από την αρρώστια δε φθείρεται, από τα γηρατειά δεν καταστρέφεται. Γιατί ο νους είναι ο μόνος που με την πάροδο του χρόνου αποκτάει νεανικό σφρίγος και, ενώ ο χρόνος μαραίνει όλα τ’ άλλα, στα γηρατειά προσθέτη τη γνώση. Και βέβαια ο πόλεμος, ενώ σαν χείμαρρος όλα τα παίρνει και όλα τα σκορπά, μόνο την παιδεία δεν μπορεί ν’ αφαιρέσει. Και νομίζω ότι ο Μεγαρέας φιλόσοφος Στίλπων έδωσε αξιομνημόνευτη απάντηση, όταν ο Δημήτριος, αφού πούλησε για δούλους τους κατοίκους και την πόλη ισοπέδωσε, ρώτησε το Στίλπωνα μήπως και αυτός κάτι έχει χάσει. Και εκείνος απάντησε· «όχι βέβαια, γιατί ο πόλεμος δε λαφυραγωγεί την αρετή». Με αυτή την απάντηση φαίνεται σύμφωνη και ομόγνωμη και η απάντηση του Σωκράτη. Και βέβαια αυτός, όταν τον ρώτησε, απ’ ό,τι νομίζω, ο Γοργίας ποια γνώμη έχει για το μεγάλο βασιλιά και εάν νομίζει ότι είναι αυτός ευτυχής, απάντησε∙ «δεν ξέρω την κατάστασή του από απόψεως αρετής και παιδείας», γιατί κατά την εκτίμησή του η ευτυχία βρίσκεται σ’ αυτά και όχι στα τυχερά αγαθά.\nπαιδεία δὲ τῶν ἐν ἡμῖν μόνον ἐστὶν ἀθάνατον καὶ θεῖον. καὶ δύο τὰ πάντων ἐστὶ κυριώτατα ἐν ἀνθρωπίνῃ φύσει, νοῦς καὶ λόγος. καὶ ὁ μὲν νοῦς ἀρχικός ἐστι τοῦ λόγου, ὁ δὲ λόγος ὑπηρετικὸς τοῦ νοῦ, τύχῃ μὲν ἀνάλωτος, συκοφαντίᾳ δ’ ἀναφαίρετος, νόσῳ δ’ ἀδιάφθορος, γήρᾳ δ’ ἀλύμαντος. μόνος γὰρ ὁ νοῦς παλαιούμενος ἀνηβᾷ, καὶ ὁ χρόνος τἄλλα πάντ’ ἀφαιρῶν τῷ γήρᾳ προστίθησι τὴν ἐπιστήμην. ὅ γε μὴν πόλεμος χειμάρρου δίκην πάντα σύρων καὶ πάντα παραφέρων μόνην οὐ δύναται παιδείαν παρελέσθαι. καί μοι δοκεῖ Στίλπων ὁ Μεγαρεὺς φιλόσοφος ἀξιομνημόνευτον ποιῆσαι ἀπόκρισιν, ὅτε Δημήτριος ἐξανδραποδισάμενος τὴν πόλιν εἰς ἔδαφος κατέβαλε καὶ τὸν Στίλπωνα ἤρετο μή τι ἀπολωλεκὼς εἴη. καὶ ὅς οὐ δῆτα, εἶπε, πόλεμος γὰρ οὐ λαφυραγωγεῖ ἀρετήν. σύμφωνος δὲ καὶ συνῳδὸς καὶ ἡ Σωκράτους ἀπόκρισις ταύτῃ φαίνεται. καὶ γὰρ οὗτος ἐρωτήσαντος αὐτόν μοι δοκεῖ Γοργίου ἣν ἔχει περὶ τοῦ μεγάλου βασιλέως ὑπόληψιν καὶ εἰ νομίζει τοῦτον εὐδαίμονα εἶναι, οὐκ οἶδ’, ἔφησε, πῶς ἀρετῆς καὶ παιδείας ἔχει, ὡς τῆς εὐδαιμονίας ἐν τούτοις, οὐκ ἐν τοῖς τυχηροῖς ἀγαθοῖς κειμένης.\nDoctrina omnium quae nobis adsunt bonorum sola immortalis est et divina. Sunt enim duo in hominis natura principatum facile obtinentia, Mens et Ratio: quorum Mens Rationi praeest, Ratio Mentis imperia exsequitur: haec fortunae non obnoxia, nulla calumnia auferri, nullo morbo corrumpi, senectute laedi non possunt. Sola enim mens senescens juvenescit, et tempus, quum adimat alia, senectuti apponit scientiam. Bellum adeo, quum torrentis in morem omnia proruat, solam doctrinam auferre nequit. Ac mihi quidem videtur dignum memoratu Stilponis Megarensis philosophi dictum: qui a Demetrio, quo is tempore Megaram civibus in servitutem abductis solo aequavit, interrogatus ecquid suarum rerum amisisset, Nihil se amisisse, respondit, neque enim bellum virtutem inter spolia capere. Cui concinit atque consonat Socratis illud; qui Gorgiae, nisi fallor, quaerenti si quam de Persarum rege sententiam concepisset, et an eum felicem esse putaret, Ignoro, respondit, quippe nescio virtute et doctrina proeditus sit, necne: scilicet in his felicitatem, non in fortunae obnoxiis bonis ponebat Socrates.\nΤώρα, το λογικό θα ήταν, αφού η παιδεία είναι τόσο σημαντική, να μεριμνούμε ιδιαιτέρως γι’ αυτήν. Αν αναρωτιέστε γιατί η εκάστοτε νεοελληνική κυβέρνηση αναθέτει το Υπουργείο Παιδείας στον πιο αστοιχείωτο εκ των στελεχών της, με τα παρακάτω θα παρηγορηθείτε. Το έθιμο αυτό βαστά από παλιά, εμείς απλώς το τηρούμε.\nΌταν λοιπόν φθάσουν (οι νέοι) στην ηλικία να παραδοθούν στους παιδαγωγούς, τότε βέβαια πρέπει (οι γονείς) να προσέξουν πολύ για το ποιόν αυτών, για να μη συμβεί και παραδώσουν ανεξέλεγκτα τα παιδιά τους σε δούλους ή αμόρφωτους ή εντελώς φαύλους. Γιατί βέβαια αυτό που τώρα γίνεται με πολλούς (γονείς) είναι πέρα ως πέρα καταγέλαστο. Δηλαδή από τους άξιους δούλους άλλους κάνουν γεωργούς, άλλους καραβοκύρηδες, άλλους εμπόρους, άλλους διαχειριστές του σπιτικού (τους) και άλλους δανειστές. Και όποιον τυχόν μέθυσο και λαίμαργο δούλο βρουν, που είναι άχρηστος για κάθε εργασία, σ’ αυτόν φέρνουν και παραδίνουν τους γιούς (sic) τους. Πρέπει όμως ο άξιος παιδαγωγός τέτοιος να είναι στο χαρακτήρα, όπως ακριβώς ήταν ο Φοίνικας ο παιδαγωγός του Αχιλλέα. Και τώρα έρχομαι να σας πω το σπουδαιότερο απ’ όλα και το σημαντικότερο απ’ όσα έχουν ειπωθεί. Δηλαδή πρέπει οι γονείς να αναζητούν για τα παιδιά τους δασκάλους που και στη ζωή (τους) να είναι αψεγάδιαστοι και στη συμπεριφορά (τους) άμεμπτοι και στην κατάρτισή (τους) άριστοι· γιατί πηγή και ρίζα ανθρώπινης τελειότητας είναι το να πάρει κάποιος σωστή μόρφωση.\nΚαι όμως τώρα θα μπορούσε κάποιος να φτύσει κατά πρόσωπο μερικούς πατέρες οι οποίοι, πριν να εξετάσουν αυτούς που πρόκειται να διδάξουν (τα παιδιά τους), από άγνοια και καμιά φορά και από αμάθεια, παραδίνουν τα παιδιά σε ανθρώπους ανίκανους και φαύλους.\nΚαι έπειτα εκείνος ο παλαιός Σωκράτης δικαιολογημένα πολλές φορές δεν έλεγε ότι, αν βέβαια μπορούσε, αφού θα ανέβαινε στο ψηλότερο σημείο της πόλεως, θα φώναζε. «Άνθρωποι (μου), πού πάτε, εσείς που οπωσδήποτε τα πάντα κάνετε για την απόκτηση χρημάτων, για τα παιδιά σας όμως, στα οποία θα τα αφήσετε, τόσο λίγο ενδιαφέρεσθε;». Και σ’ αυτά εγώ βέβαια θα πρόσθετα πως οι πατέρες αυτής της κατηγορίας κάνουν κάτι παρόμοιο με το να φροντίζει κάποιος για το παπούτσι και ν’ αδιαφορεί για το πόδι. Πολλοί ακόμη από τους πατέρες φτάνουν σε τέτοιο βαθμό φιλαργυρίας και ταυτόχρονα μισοτεκνίας, ώστε, για να μη δώσουν μεγαλύτερη αμοιβή, προτιμούν για δασκάλους των παιδιών τους ανθρώπους μηδαμινής αξίας επιζητώντας (έτσι) φτηνή αμάθεια. Στ’ αλήθεια και ο Αρίστιππος όχι με άκομψο, αλλά με πολύ χαριτωμένο τρόπο, εχλεύασε στη συζήτηση έναν κούφιο και άμυαλο πατέρα. Όταν δηλ. κάποιος τον ρώτησε ποια αμοιβή θα ζητούσε για την εκπαίδευση του παιδιού του απάντησε: «χίλιες δραχμές». Και όταν αυτός του είπε: «για τ’ όνομα του Ηρακλή, είναι πολύ μεγάλο το ποσό που ζητάς· γιατί μπορώ με χίλιες δραχμές ν’ αγοράσω ένα δούλο», (του) απάντησε: «έτσι λοιπόν θα έχεις δύο δούλους, και το γιο σου και αυτόν που τυχόν θα αγοράσεις».\nἘπειδὰν τοίνυν ἡλικίαν λάβωσιν ὑπὸ παιδαγωγοῖς τετάχθαι, ἐνταῦθα δὴ πολλὴν ἐπιμέλειαν ἑκτέον ἐστὶ τῆς τούτων καταστάσεως, ὡς μὴ λάθωσιν ἀνδραπόδοις ἢ βαρβάροις ἢ παλιμβόλοις τὰ τέκνα παραδόντες. ἐπεὶ νῦν γε τὸ γιγνόμενον πολλοῖς ὑπερκαταγέλαστόν ἐστι. τῶν γὰρ δούλων τῶν σπουδαίων τοὺς μὲν γεωργοὺς ἀποδεικνύουσι, τοὺς δὲ ναυκλήρους τοὺς δ’ ἐμπόρους τοὺς δ’ οἰκονόμους τοὺς δὲ δανειστάς· ὅ τι δ’ ἂν εὕρωσιν ἀνδράποδον οἰνόληπτον καὶ λίχνον, πρὸς πᾶσαν πραγματείαν ἄχρηστον, τούτῳ φέροντες ὑποβάλλουσι τοὺς υἱούς. δεῖ δὲ τὸν σπουδαῖον παιδαγωγὸν τοιοῦτον εἶναι τὴν φύσιν οἷόσπερ ἦν ὁ Φοῖνιξ ὁ τοῦ Ἀχιλλέως παιδαγωγός. Τὸ δὲ πάντων μέγιστον καὶ κυριώτατον τῶν εἰρημένων ἔρχομαι φράσων. διδασκάλους γὰρ ζητητέον τοῖς τέκνοις, οἳ καὶ τοῖς βίοις εἰσὶν ἀδιάβλητοι καὶ τοῖς τρόποις ἀνεπίληπτοι καὶ ταῖς ἐμπειρίαις ἄριστοι· πηγὴ γὰρ καὶ ῥίζα καλοκαγαθίας τὸ νομίμου τυχεῖν παιδείας.\nνῦν δέ τις κἂν καταπτύσειε τῶν πατέρων ἐνίων, οἵτινες πρὶν δοκιμάσαι τοὺς μέλλοντας διδάσκειν, δι’ ἄγνοιαν, ἔσθ’ ὅτε καὶ δι’ ἀπειρίαν, ἀνθρώποις ἀδοκίμοις καὶ παρασήμοις ἐγχειρίζουσι τοὺς παῖδας.\nεἶτ’ οὐκ εἰκότα πολλάκις Σωκράτης ἐκεῖνος ὁ παλαιὸς ἔλεγεν, ὅτι εἴπερ ἄρα δυνατὸν ἦν, ἀναβάντα ἐπὶ τὸ μετεωρότατον τῆς πόλεως ἀνακραγεῖν μέρος ὦ ἄνθρωποι, ποῖ φέρεσθε, οἵτινες χρημάτων μὲν κτήσεως πέρι πᾶσαν ποιεῖσθε σπουδήν, τῶν δ’ υἱέων, οἷς ταῦτα καταλείψετε, μικρὰ φροντίζετε; τούτοις δ’ ἂν ἔγωγε προσθείην ὅτι οἱ τοιοῦτοι πατέρες παραπλήσιον ποιοῦσιν, οἷον εἴ τις τοῦ μὲν ὑποδήματος φροντίζοι, τοῦ δὲ ποδὸς ὀλιγώρως ἔχοι. πολλοὶ δ’ εἰς τοσοῦτο τῶν πατέρων προβαίνουσι φιλαργυρίας ἅμα καὶ μισοτεκνίας, ὥσθ’ ἵνα μὴ πλείονα μισθὸν τελέσειαν, ἀνθρώπους τοῦ μηδενὸς τιμίους αἱροῦνται τοῖς τέκνοις παιδευτάς, εὔωνον ἀμαθίαν διώκοντες. ᾗ καὶ Ἀρίστιππος οὐκ ἀκόμψως ἀλλὰ καὶ πάνυ ἀστείως ἐπέσκωψε τῷ λόγῳ πατέρα νοῦ καὶ φρενῶν κενόν. ἐρωτήσαντος γάρ τινος αὐτὸν πόσον αἰτοίη μισθὸν ὑπὲρ τῆς τοῦ τέκνου παιδεύσεως, χιλίας ἔφησε δραχμάς. τοῦ δ’ Ἡράκλεις εἰπόντος, ὡς ὑπέρπολυ τὸ αἴτημα· δύναμαι γὰρ ἀνδράποδον χιλίων πρίασθαι, τοιγαροῦν εἶπε δύο ἕξεις ἀνδράποδα, καὶ τὸν υἱὸν καὶ ὃν ἂν πρίῃ.\nPostquam eo aetatis puer pervenit, ut jam sit paedagogo subdendus, ibi tum adhibenda est accuratio, ne filios nostros per imprudentiam mancipiis aut barbaris, aut levibus hominibus tradamus. Nam plus quam deridiculum est quod hodie plerisque usuvenit, qui quum servorum quos habent probos, alios agriculturae, alios rei nauticae, alios mercaturae, alios administrationi rei familiaris, alios usurae exercendae adhibeant: si quod inveniunt mancipium ebriosum ac gulae deditum, et ad omnia inutile negotia, id liberis praeficiunt. Oportet autem bonum paedagogum eo esse ingenio, quo fuit Phoenix Achillis paedagogus. Nunc, quod omnium est eorum, quae hactenus dixi, maximum atque summum, dicere aggrediar. Quaerendi sunt liberis magistri quorum et inculpata sit vita, et mores justae reprehensioni non obnoxii, et peritia minime vulgaris. Fons enim et radix virtutis atque bonestatis vitae, est institutio proba.\nNunc vero etiam despuas in contumeliam quorumdam parentum, qui prius quam futuri magistri ullum fecerint periculum, ignoratione aliquando aut etiam imperitia decepti, non spectatis adeoque etiam malae notae hominibus filios suos committunt.\nNonne consentaneum est quod antiquus ille Socrates dixit! se, si fieri posset, altissimo urbis loco conscenso proclamaturum, Quo tenditis homines, qui rei faciundae omne impenditis stadium; filiis, quibus opes vestras relinquetis, curam perparvam? Quibus ego adderem, tales patres perinde agere ac si quis de calceo sit sollicitus, pedem nihil curet. Multi etiam parentes eo progrediuntur et avaritiae et in liberos suos odii, ut, ne majorem opus habeant mercedem pendere, magistros filiis conducant homines nullius pretii; inscitiam sectantes vilem. Quamobrem Aristippus patrem excordem neque inelegante et perurbano sermone pupugit: a quo interrogatus quantum mercedis pro filii sui institutione posceret, Mille denarios, respondit; eoque exclamante, Hercules, ut valde nimium exigis, quum possim mille denariis servum emere! Proinde, dixit, duo habebis mancipia, filium tuum, et id quod emeris.\nΩστόσο, για να συντηρήσουμε και το νεοελληνικό μας κόμπλεξ, σε άλλα ζητήματα βάραθρο αβυσσαλέο χάσκει μεταξύ ημών και των ενδόξων προγόνων. Σε απελπίζει να σκέφτεσαι πως οι αστοιχείωτοι Υπουργοί Παιδείας, αλλά και κοτζαμάν ελληνικόν έθνος αντιλαμβανόμαστε την παιδεία ως τον τρόπο με τον οποίο θα εισάγονται οι νέοι στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Κατατριβόμαστε, και όχι μόνο την περίοδο των εξετάσεων, με τέτοιες γελοιότητες, ενώ τους αρχαίους απασχολούσαν θέματα σοβαρά, θέματα φλέγοντα, ζωτικά, σημασίας κεφαλαιώδους: Πρέπει οι δάσκαλοι να γαμάνε τους μαθητές τους; Στο υπόλοιπο έργο ο συγγραφέας μας με περισσή σιγουριά ψέγει, επιδοκιμάζει, προτείνει. Εδώ, όμως, μέχρι και αυτός κωλώνει.\nΚαι βέβαια (όλα) αυτά χωρίς ενδοιασμούς και δίχως δισταγμούς έχω συμβουλεύσει σχετικά με την κοσμιότητα και τη φρονιμάδα των παιδιών αλλά γι’ αυτό που πρόκειται να μιλήσω είμαι με δύο γνώμες και έχω διχασθεί στις ιδέες μου, και κλίνοντας μια προς τα εδώ και μια προς τα εκεί, σαν να ευρίσκομαι σε πλάστιγγα, δεν μπορώ να καταλήξω σε καμιά (απ’ αυτές), και πολύ διστάζω, είτε να εισηγηθώ, είτε να αποτρέψω απ’ (αυτό) το πράγμα. Οπωσδήποτε όμως πρέπει να αποτολμήσω (και) να το πω. Ποιο τέλος πάντων είναι αυτό; Ποιο από τα δύο είναι σωστό, να αφήνουμε αυτούς που έχουν έρωτα με τα παιδιά να τα συναντούν και να κάνουν παρέα μαζί τους, ή το αντίθετο, πρέπει να τους εμποδίζουμε και να τους αποτρέπουμε από (κάθε) συναναστροφή με αυτά; Γιατί, κάθε φορά που στρέφω το βλέμμα μου στους αυστηρούς πατέρες και σκληρούς και δύσκολους στο χαρακτήρα, που θεωρούν τη συναναστροφή με εραστές απαράδεκτη προσβολή για τα παιδιά τους, αποτρέπομαι από του να γίνω εισηγητής και σύμβουλος αυτής (της συναναστροφής). Αλλά πάλι, όταν βάλω στο νου μου το Σωκράτη, τον Πλάτωνα, τον Ξενοφώντα, τον Αισχίνη, τον Κέβητα, όλη τη χορεία εκείνων των ανδρών, οι οποίοι εδοκίμασαν τους αρσενικούς έρωτες και προήγαγαν τα νέα παιδιά και στη μόρφωση και στην πολιτική αγωγή και στα ενάρετα ήθη, πάλι αλλάζω γνώμη και υποχωρώ μπροστά στο ζήλο αυτών των ανδρών.\nΤαῦτα μὲν οὖν οὐκ ἐνδοιάσας οὐδὲ μελλήσας περὶ τῆς τῶν παίδων εὐκοσμίας καὶ σωφροσύνης διείλεγμαι· περὶ δὲ τοῦ ῥηθήσεσθαι μέλλοντος ἀμφίδοξός εἰμι καὶ διχογνώμων, καὶ τῇδε κἀκεῖσε μετακλίνων ὡς ἐπὶ πλάστιγγος πρὸς οὐδέτερον ῥέψαι δύναμαι, πολὺς δ’ ὄκνος ἔχει με καὶ τῆς εἰσηγήσεως καὶ τῆς ἀποτροπῆς τοῦ πράγματος. ἀποτολμητέον δ’ οὖν ὅμως εἰπεῖν αὐτό. τί οὖν τοῦτ’ ἐστί; πότερα δεῖ τοὺς ἐρῶντας τῶν παίδων ἐᾶν τούτοις συνεῖναι καὶ συνδιατρίβειν, ἢ τοὐναντίον εἴργειν αὐτοὺς καὶ ἀποσοβεῖν τῆς πρὸς τούτους ὁμιλίας προσῆκεν; ὅταν μὲν γὰρ ἀποβλέψω πρὸς τοὺς πατέρας τοὺς αὐθεκάστους καὶ τὸν τρόπον ὀμφακίας καὶ στρυφνούς, οἳ τῶν τέκνων ὕβριν οὐκ ἀνεκτὴν τὴν τῶν ἐρώντων ὁμιλίαν ἡγοῦνται, εὐλαβοῦμαι ταύτης εἰσηγητὴς γενέσθαι καὶ σύμβουλος. ὅταν δ’ αὖ πάλιν ἐνθυμηθῶ τὸν Σωκράτη τὸν Πλάτωνα τὸν Ξενοφῶντα τὸν Αἰσχίνην τὸν Κέβητα, τὸν πάντα χορὸν ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν οἳ τοὺς ἄρρενας ἐδοκίμασαν ἔρωτας καὶ τὰ μειράκια προήγαγον ἐπί τε παιδείαν καὶ δημαγωγίαν καὶ τὴν ἀρετὴν τῶν τρόπων, πάλιν ἕτερος γίγνομαι καὶ κάμπτομαι πρὸς τὸν ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν ζῆλον.\nAtque haec quidem de pueris decore et ad modestiam instituendis hactenus nihil dubitans aut ambigens disserui. Quod restat dicendum, dubium me tenet, ancipitemque in deliberando adfert curam: ac, quasi in trutina positus, in utramque partem momentis impellor, neutris insistere valeo; valdeque cunctor rei hujus vel auctor fieri, vel dissuasor. Audendum tamen est, et eloquenda res. Est autem haec quaestio, an amatores puerorum sinere debeamus ι it i eortun consuetudine, an vero potius ab iis arcere ac depellere. Quum enim intueor in patres suo sensu omnia metientes, moribusque crudos et austeros, qui consuetudinem cum amatoribus contumeliam liberorum intolerabilem putant: vereor ejus auctor esse atque suasor. Rursus quum in mentem venit Socratis, Platonis, Xenophontis, AEschinis, Cebetis, totiusque chori istorum virorum qui masculos approbaverunt amores, adolescentulosque produxerunt ad doctrinam, reipublicae administrationem, morumque honestatem, sententiam muto, flectorque admiratione et aemulatione istorum virorum.\nΤα αποσπάσματα που παραθέτουμε είναι ανάκατα, όχι με την σειρά που παρουσιάζονται στο έργο. Στην αρχή του ο συγγραφέας κάνει λόγο για την σημασία της καταγωγής στον μετέπειτα βίο.\nΕγώ λοιπόν θα συμβούλευα αυτούς που θέλουν να γίνουν πατέρες σπουδαίων παιδιών να μη συζούν με τυχαίες γυναίκες, εννοώ π.χ. τις εταίρες ή τις παλλακίδες· γιατί οι ντροπές της κακής καταγωγής ακολουθούν ανεξάλειπτες σε όλη τη ζωή αυτούς που από μάνα ή πατέρα δεν έχουν καλή καταγωγή και χρησιμοποιούνται εύκολα απ’ αυτούς που θέλουν να τους ελέγχουν και να τους λοιδορούν.\nΚαι φυσικά ήταν σοφός ο ποιητής που λέει:\n«όταν η βάση της γενιάς δεν μπει καθώς πρέπει\nεπακόλουθο είναι να δυστυχούν οι απόγονοι».\nΕίναι λοιπόν σπουδαίος θησαυρός για ελεύθερη έκφραση η καλή καταγωγή, για την οποία βέβαια πολύ φροντίδα πρέπει να δείχνουν όσοι θέλουν να κάνουν νόμιμα παιδιά. Και οπωσδήποτε είναι φυσικό να κλονίζεται και να ταπεινώνεται το ηθικό αυτών που κατάγονται από κάλπικη και νόθη γενιά, και πολύ σωστά λέει ο ποιητής που ισχυρίζεται:\n«ταπεινώνει βέβαια τον άνδρα, σκληρή καρδιά κι αν κάποιος έχει, όταν βρωμιές της μάνας (του) ή του πατέρα μάθει».\nΌπως βέβαια από την άλλη μεριά φουσκώνουν από καυχησιά και έπαρση τα παιδιά των διάσημων γονέων. Λένε π.χ. πως ο Διόφαντος ο γιος του Θεμιστοκλή συχνά έλεγε και σε πολλούς πως οτιδήποτε αυτός ήθελε, σ’ αυτό συμφωνούσε και ο δήμος των Αθηναίων. Γιατί οσαδήποτε αυτός θέλει και η μητέρα του (τα θέλει), όσα τυχόν η μητέρα (του) και ο Θεμιστοκλής· όσα τυχόν ο Θεμιστοκλής και όλοι οι Αθηναίοι.\nτοῖς τοίνυν ἐπιθυμοῦσιν ἐνδόξων τέκνων γενέσθαι πατράσιν ὑποθείμην ἂν ἔγωγε μὴ ταῖς τυχούσαις γυναιξὶ συνοικεῖν, λέγω δ’ οἷον ἑταίραις ἢ παλλακαῖς· τοῖς γὰρ μητρόθεν ἢ πατρόθεν οὐκ εὖ γεγονόσιν ἀνεξάλειπτα παρακολουθεῖ τὰ τῆς δυσγενείας ὀνείδη παρὰ πάντα τὸν βίον καὶ πρόχειρα τοῖς ἐλέγχειν καὶ λοιδορεῖσθαι βουλομένοις.\nκαὶ σοφὸς ἦν ἄρ’ ὁ ποιητὴς ὅς φησιν\nὅταν δὲ κρηπὶς μὴ καταβληθῇ γένους\nὀρθῶς, ἀνάγκη δυστυχεῖν τοὺς ἐκγόνους.\nΚαλὸς οὖν παρρησίας θησαυρὸς εὐγένεια, ἧς δὴ πλεῖστον λόγον ποιητέον τοῖς νομίμου παιδοποιίας γλιχομένοις. καὶ μὲν δὴ τὰ φρονήματα τῶν ὑπόχαλκον καὶ κίβδηλον ἐχόντων τὸ γένος σφάλλεσθαι καὶ ταπεινοῦσθαι πέφυκε, καὶ μάλ’ ὀρθῶς λέγων ὁ ποιητής φησι\nδουλοῖ γὰρ ἄνδρα, κἂν θρασύσπλαγχνός τις ᾖ,\nὅταν συνειδῇ μητρὸς ἢ πατρὸς κακά.\nὥσπερ ἀμέλει μεγαλαυχίας ἐμπίπλανται καὶ φρυάγματος οἱ γονέων διασήμων. Κλεόφαντον γοῦν τὸν Θεμιστοκλέους πολλάκις λέγουσι φάναι καὶ πρὸς πολλοὺς ὡς ὅ τι ἂν αὐτὸς βούληται, τοῦτο καὶ τῷ δήμῳ συνδοκεῖ τῷ τῶν Ἀθηναίων· ἃ μὲν γὰρ αὐτὸς ἐθέλει, καὶ ἡ μήτηρ· ἃ δ’ ἂν ἡ μήτηρ, καὶ Θεμιστοκλῆς· ἃ δ’ ἂν Θεμιστοκλῆς, καὶ πάντες Ἀθηναῖοι.\nErgo qui parentes fieri cupiunt laude dignorum liberorum, iis ego quidem hoc consulam, ne cum quibusvis mulieribus rem habeant: veluti sunt meretrices et pellices. Quorum enim vel a patre, vel a matre aliquid vitii habent natales, eos per omnem vitam opprobria comitantur, quae elui nullo modo possunt: suntque iu promptu vitia ista, si quid afficere eos ignominia volunt. Ac sapienter dictum est a poeta,\nNisi fundamenta stirpis jacta sint probe,\nmiseros necesse est esse deinceps posteros.\nEst itaque praeclarus libertatis thesaurus ingenuitas, cujus plurimam habere debent rationem qui legitimam liberorum consectantur procreationem. Etenim eorum quibus genus est subdititium et adulterinum, animi spiritus ponere, humique repere solent; rectissimeque hoc cecinit poeta,\nNon duritate tanta est quisquam pectoris,\nobnoxio qui non animo et servo fuat,\nculpae patris matrisve conscius sibi.\nSicut contra arrogantia quadam animique exsultatione implentur illustribus nati parentibus. Quo modo Diophantum Themistoclis filium frequenter aiunt et ad multos dixisse, quidquid ipsi placuisset, id populo quoque Alheniensi probari: nam quidquid ipse vellet, velle etiam matrem; quidquid mater, Themistoclem; quidquid Themislocles, id sequi Athenienses universos.\nΌσο κι αν θαυμάστηκε σε περασμένες εποχές, έχει νόημα να ασχοληθεί σήμερα οποιοσδήποτε, πέραν των φιλολόγων, με το «Περί παίδων αγωγής»; Αν του αρκεί να διαβάζει συμπαθητικές ιστοριούλες για τους αρχαίους σοφούς, ναι. Αν θέλει να ξέρει τι πίστευε για την αγωγή των νέων της αρχαιότητας ένας ευφυέστατος άνθρωπος, ναι. Κλείνουμε με το απόσπασμα που, κατά την άποψή μας, περισσότερο από οποιοδήποτε άλλο αναδεικνύει πόσο ευφυής υπήρξε ο συγγραφέας.\nOι πατέρες πρέπει την τραχύτητα των επιπλήξεων να αναμιγνύουν με την πραότητα, και σε ορισμένες περιπτώσεις να ενδίδουν στις επιθυμίες των παιδιών και να χαλαρώνουν τα λουριά, και άλλοτε πάλι να (τα) μαζεύουν τα λουριά, και προπαντός (πρέπει) αγόγγυστα να υπομένουν τα σφάλματα των παιδιών, και αν βέβαια δεν (το) μπορούν, και σε κάποια περίπτωση οργισθούν, (πρέπει) αμέσως να ξεθυμαίνουν. Δηλαδή μάλλον οξύθυμος παρά βαρύθυμος πρέπει να είναι ο πατέρας, γιατί βέβαια η δυσμένεια και η απροθυμία για συμφιλίωση δεν είναι μικρή απόδειξη μισοτεκνίας. Ακόμη καλό είναι και μερικά από τα σφάλματα (των παιδιών) να δίνουν οι πατέρες την εντύπωση πως δεν τα μαθαίνουν, αλλά την εξασθενημένη όραση και τη βαρηκοΐα των γηρατειών να μεταφέρουν σ’ αυτά που συμβαίνουν (στη ζωή), ώστε, μολονότι βλέπουν ορισμένα απ’ όσα γίνονται, να μην τα βλέπουν και να μην τα ακούουν, μολονότι τα ακούουν. Ανεχόμαστε τα σφάλματα των φίλων∙ τι το περίεργο, εάν (ανεχθούμε τα σφάλματα) των παιδιών μας; Πολλές φορές δεν κάναμε παρατήρηση για το μεθύσι σε δούλους που ήταν παραδομένοι σε κραιπάλη. Υπήρξες κάποτε φειδωλός, σε άλλη όμως περίπτωση δώσε (στο παιδί) χρήματα∙ αγανάκτησες κάποτε, αλλά και συγχώρεσε. Σε εξαπάτησε κάποτε χρησιμοποιώντας ένα δούλο, κράτα την οργή σου. Κάποτε πήρε την άμαξα από το χωράφι, (ή) ήλθε κάποτε βρωμώντας από το χθεσινό μεθύσι, κάνε πως δεν κατάλαβες· (ήλθε) μυρίζοντας αρώματα, μη μιλάς. Με αυτό τον τρόπο, διαπράττοντας παραπτώματα η νεολαία, τελικά βρίσκει το δρόμο της.\nδεῖ τοὺς πατέρας τὴν τῶν ἐπιτιμημάτων ἀποτομίαν τῇ πραότητι μιγνύναι, καὶ τοτὲ μὲν ταῖς ἐπιθυμίαις τῶν παίδων ἐφεῖναι καὶ χαλάσαι τὰς ἡνίας, τοτὲ δ’ αὖ πάλιν ἀντιτεῖναι, καὶ μάλιστα μὲν εὐκόλως φέρειν τὰς ἁμαρτίας, εἰ δὲ μή γε, πρὸς καιρὸν ὀργισθέντας ταχέως ἀποφλεγμῆναι. μᾶλλον γὰρ ὀξύθυμον εἶναι δεῖ τὸν πατέρα ἢ βαρύθυμον, ὡς τό γε δυσμενὲς καὶ δυσκατάλλακτον μισοτεκνίας οὐ μικρὸν τεκμήριόν ἐστι. καλὸν δὲ καὶ ἔνια τῶν ἁμαρτημάτων μηδ’ εἰδέναι δοκεῖν, ἀλλὰ τὸ τοῦ γήρως ἀμβλυῶττον καὶ δύσκωφον ἐπὶ τὰ γιγνόμενα μεταφέρειν, ὡς ἔνια τῶν πραττομένων ὁρῶντας μὴ ὁρᾶν καὶ μὴ ἀκούειν ἀκούοντας. φίλων ἁμαρτήματα φέρομεν· τί θαυμαστὸν εἰ τέκνων; δούλων πολλάκις κραιπαλώντων μέθην οὐκ ἐξηλέγξαμεν. ἐφείσω ποτέ, ἀλλὰ καὶ χορήγησον· ἠγανάκτησάς ποτε, ἀλλὰ καὶ σύγγνωθι. ἐβουκόλησέ ποτε δι’ οἰκέτου· τὴν ὀργὴν κάτασχε. ἐξ ἀγροῦ ποτε ζεῦγος ἀφείλετο, ἦλθέ ποτε χθιζῆς μέθης ἀποπνέων, ἀγνόησον· μύρων ὄζων, σίγησον. οὕτω σκιρτῶσα νεότης πωλοδαμνεῖται.\nita convenit parentes reprehensionum severitatem lenitate temperare: et interdum habenas cupiditatibus filiorum laxare, interdum adstringere: et maxime quidem peccata aequo animo ferre: sin minus, et certe animo obiratos statim defervescere. Praestat enim patris iras subitas esse, quam graves, quia infensus et implacabilis animus patris, non leve est argumentum odii erga liberos. Nec dedecet, nonnulla peccata liberorum simulare parentes se non animadvertere: quumque sub senectutem visus soleat auditusque hebescere, eo istam sensuum imbecillitatem transferre, ut videntes quaedam quae aguntur, non videant, audientesque non audiant. Amicorum delicta toleramus: quid mirum si etiam filiorum? quando etiam servorum crapulam ebrietatemque saepe non reprehendimus. Parcus aliquando fuisti, fac etiam impensas: indignatus es aliquando, ignosce vicissim: delusit te aliquando servi usus opera, iram cohibe: par boum ex agro abduxit, venit aliquando hesternam olens crapulam, dissimula: unguentum redolet, tace: sic lasciviens domatur adolescentia.\nΤην μετάφραση του Βερτσέτη στο «Περί παίδων αγωγής» μπορείτε να την βρείτε στο δίκτυο σε pdf.\nΕτικέτες ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ, ΠΛΟΥΤΑΡΧΟΣ, ΦΙΛΟΣΟΦΙΑ, E-BOOK\nΑν μου πει κανείς πως είναι εξευτελιστικό για τις Μούσες να τις χρησιμοποιείς μόνο και μόνο για παιχνίδι και διασκέδαση, δεν ξέρει, όπως εγώ, πόσο αξίζει η ευχαρίστηση, το παιχνίδι κι η διασκέδαση. Ίσα ίσα κρατιέμαι για να μην πω πως κάθε άλλος σκοπός είναι γελοίος. Νέος, μελετούσα για να κάνω επίδειξη∙ αργότερα για να γίνω κάπως σοφός∙ τώρα, για διασκέδαση∙ ποτέ για το κέρδος.\nΜ. ντε Μονταιν\nΤο μουνάκι της τρυφερής παιδίσκης – Ρεστίφ ντε λα Μπρετόν, Αντιζυστίν\nΟ Ρεστίφ ντε λα Μπρετόν είναι γνωστός στους Έλληνες φιλολόγους. Ο Ρήγας Βελεστινλής (αυτός που, αφότου έγινε ήρωας της ελευθερίας των...\nΚαθήκον πατριωτικό - Γκιγιόμ Απολινέρ, Τα κατορθώματα ενός νεαρού δον Ζουάν\nΤα κατορθώματα ενός νεαρού Δον Ζουάν αποδίδονται στον διάσημο Γάλλο ποιητή Γκιγιόμ Απολινέρ. Πρόκειται για μέτριο πορνογράφημα, πολύ κατ...\nΣε μιας μεγάλης καύλας κρίση – Το αλφαβητάρι της έμμετρης πορνογραφίας\nΤο «Αλφαβητάρι της έμμετρης πορνογραφίας» είναι μικρού μεγέθους βιβλιαράκι και ανήκει στην σειρά «πειραγμένων» βιβλίων που διαθέτει...\nΑν δεν γκαστρωθείς, δεν είσαι άνδρας! – Γκιγιόμ Απολινέρ, Οι 11.000 βέργες\nΟι 11.000 βέργες είναι πολύ τολμηρό μυθιστόρημα του διάσημου ποιητή Γκιγιόμ Απολινέρ. Όπως συμβαίνει με τόσο ακραία πορνογραφήματα, ο συγγ...\nΑν είναι δόκιμη η έκφραση - Πιερ Λουίς, Τα τρία κοριτσάκια της μαμάς τους\nΤα ήθη ως προς την παρακολούθηση τσόντας άλλαξαν τις τελευταίες δεκαετίες. Οι κινηματογράφοι εξέλιπαν, τα πορνοσάιτ πλήθυναν. Πλέον το ...\nPariter binas habeatis amicas - Οβίδιος, Ερωτικά αντιφάρμακα (Remedia amoris)\nΣε προηγούμενη ανάρτηση παρουσιάσαμε το περιώνυμο έργο του Οβίδιου «Ερωτική Τέχνη» ( Ars amatoria ). Εκεί ο ποιητής και προφέσορα...\nΝα καταρρακωθεί εντελώς αυτή η περήφανη αρετή! – Μαρκήσιος ντε Σαντ, Ζυστίν\nΗ «Ζυστίν» είναι το δημοφιλέστερο μυθιστόρημα του διαβόητου μαρκησίου ντε Σαντ. Μία από τις ιστορίες που κυκλοφορούν για το έργο αυτ...\nΚαταπυγοσύνη και πασχητιασμός – Λουκιανός, Όνειρος ή αλεκτρυών\nΟ παπουτσής Μίκυλλος ξυπνά βρίζοντας. Το κοκόρι του τον ξύπνησε άγρια χαράματα και μάλιστα την ώρα που ονειρευόταν πως εί...\nΑd supplendam libidinem – Απουλήιος, Ο χρυσός γάιδαρος (Μεταμορφώσεις)\nΟ Απουλήιος, γεννημένος στα Μάδαυρα της Αφρικής τον δεύτερο μ.Χ. αιώνα, είναι διάσημος για το έργο του «Μεταμορφώσεις», το οποίο είνα...\nInsignis ob morum perversitatem – Λουκιανός, Ρητόρων διδάσκαλος\nΛίγο μετά την κρίση, τότε περίπου που, παρ’ όλο που έσφιγγαν οι κώλοι, βελτίωση δεν φαινόταν (όχι ότι φαίνεται τώρα). Τότε που ακό...\nΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (2)\nΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ (14)\nΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ LOEB (1)\nΒΥΖΑΝΤΙΝΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ (1)\nΓΚΟΣΙΝΥ Ρ. (1)\nΓΚΥ ΝΤΕ ΜΩΠΑΣΑΝ (1)\nΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΑΛΙΚΑΡΝΑΣΣΕΥΣ (1)\nΘΕΟΔΩΡΟΣ ΜΕΤΟΧΙΤΗΣ (1)\nΙΟΥΛΙΟΣ ΚΑΙΣΑΡ (3)\nΚΟΪΝΤΟΣ ΣΜΥΡΝΑΙΟΣ (1)\nΚΟΥΤΡΟΥΜΠΑΣ Δ. (1)\nΛΑΟΝΙΚΟΣ ΧΑΛΚΟΚΟΝΔΥΛΗΣ (1)\nΛΑΤΙΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ (12)\nΛΑΤΙΝΙΚΗ ΠΕΖΟΓΡΑΦΙΑ (26)\nΛΑΤΙΝΙΚΗ ΠΟΙΗΣΗ (10)\nΝΟΝΝΟΣ ΠΑΝΟΠΟΛΙΤΗΣ (1)\nΝΤΕ ΜΥΣΣΕ (1)\nΞΕΝΟΦΩΝ ΕΦΕΣΙΟΣ (1)\nΟΥΕΛΣ Χ. ΤΖ. (1)\nΠΙΕΡ ΛΟΥΙΣ (2)\nΠΛΙΝΙΟΣ ΝΕΟΤΕΡΟΣ (1)\nΠΛΙΝΙΟΣ ΠΡΕΣΒΥΤΕΡΟΣ (1)\nΡΕΣΤΙΦ ΝΤΕ ΛΑ ΜΠΡΕΤΟΝ (1)\nΣΙΑΜΑΚΗΣ Κ. (1)\nΦΟΝ ΜΑΖΟΧ (1)\nΧΑΡΙΤΩΝΙΔΗΣ Χ. (1)\nARCADIUS AVELLANUS (2)\nHENRY BEARD (1)\nJ. I. ALDAPUERTA (1)\nMIRAGLIA L. (1)


Θήκες laptop | STSHOP.GR\nFORECAST (17) OZUKO (9) ORMI (1)\nΓκρι (5) Μαύρο (17)\nΣτο κατάστημά μας θα βρείτε θήκες laptop αλλά και σακίδια με θέση για laptop, ανατομικά σε διάφορα σχέδια.\nΘΗΚΗ LAPTOP FORECAST 15"\nΘήκη laptop από συνθετικό ύφασμα εξαιρετικής ποιότητας.Διαστάσεις (Μήκος-Πλάτος-Ύψος) 15''.ΤΟ ΣΥΓΚΕΚΡΙΜΕΝΟ ΠΡΟΙΟΝ ΔΙΑΤΙΘΕΤΑΙ ΜΟΝΟ ΣΕ ΜΑΥΡΟ ΧΡΩΜΑ.\nΑνδρική τσάντα-θήκη iPad από συνθετικό ύφασμα εξαιρετικής ποιότητας.Διαστάσεις (Μήκος-Πλάτος-Ύψος) 22x06x26 εκ.\nΘΗΚΗ LAPTOP 15'' FORECAST ΜΑΥΡΗ\nθήκη, laptop, χαρτοφύλακας, μαύρο\n39,90€ 34,90€ -13% Χωρίς ΦΠΑ: 28,15€\nΘήκη laptop από συνθετικό ύφασμα εξαιρετικής ποιότητας.Κατάλληλο για επαγγελματίες καθώς έχει πολλές θήκες για έγγραφα .Διαστάσεις (Μήκος-Πλάτος-Ύψος) 15''.