ΓΙΑ ΤΗΝ «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ» ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΜΕΤΑ-ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΚΟΝΣΤΡΟΥΞΙΟΝΙΣΜΟΥ - PDF\nΓΙΑ ΤΗΝ «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ» ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΜΕΤΑ-ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΚΟΝΣΤΡΟΥΞΙΟΝΙΣΜΟΥ\nDownload "ΓΙΑ ΤΗΝ «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ» ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΜΕΤΑ-ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΚΟΝΣΤΡΟΥΞΙΟΝΙΣΜΟΥ"\n1 1 ΚΕΙΜΕΝΟ ΓΙΑ ΤΟ ΜΑΘΗΜΑ «ΕΠΙΣΤΗΜΟΛΟΓΙΑ ΤΩΝ ΚΟΙΝΩΝΙΚΩΝ ΕΠΙΣΤΗΜΩΝ» (γ έτος υποχρεωτικό) ΗΡΑΚΛΗΣ ΜΑΥΡΙΔΗΣ ΓΙΑ ΤΗΝ «ΚΑΤΑΣΚΕΥΗ» ΤΗΣ ΚΟΙΝΩΝΙΚΗΣ ΠΡΑΓΜΑΤΙΚΟΤΗΤΑΣ: ΜΕΤΑ-ΦΑΙΝΟΜΕΝΟΛΟΓΙΚΕΣ ΠΡΟΟΠΤΙΚΕΣ ΤΟΥ ΚΟΙΝΩΝΙΚΟΥ ΚΟΝΣΤΡΟΥΞΙΟΝΙΣΜΟΥ 1. Η προβληματική της κατασκευής στις κοινωνικές επιστήμες σήμερα Στις σύγχρονες επιστημολογικές αναζητήσεις που αφορούν την κοινωνική επιστήμη - και ειδικά την επιστημολογία των κοινωνικών επιστημών προεξέχουσα θέση κατέχει τις τελευταίες δεκαετίες η έννοια της κατασκευής (construction, constructivism, constructionism). 1 Και παρότι η γενεαλογία της ιδέας αυτής ανάγεται σε συγκεκριμένες ρίζες της κοινωνικής και κοινωνιολογικής θεωρίας, σχετικά περιορισμένης θεωρητικής εμβέλειας, όπως οι σχολές της μικροκοινωνιολογίας και ειδικά της φαινομενολογίας, η επιρροή της ανεξάρτητα από την όποια αποδοχή της - έχει υπερβεί τα όρια συγκεκριμένων επιστημονικών παραδειγμάτων 2. Σήμερα πολλοί κοινωνικοί επιστήμονες από διάφορους γνωστικούς κλάδους μιλάνε για «κατασκευές», είτε με πιο αυστηρούς ορισμούς της έννοιας είτε με πιο χαλαρές, καθημερινές εννοήσεις του όρου. Η σύγχρονη βιβλιογραφία των κοινωνικών επιστημών είναι γεμάτη από αναφορές στην «κατασκευή» των εννοιών, της κοινωνικής πραγματικότητας, των συλλογικών αναπαραστάσεων, του υποκειμένου, του έθνους, της φύσης, του γένους, της επιστήμης και πολλές άλλες. Θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι εδώ έχουμε να κάνουμε με μια αλλαγή οπτικής θέασης, δηλαδή με την ανάδυση ενός νέου επιστημολογικού «παραδείγματος» στο βαθμό που μια πλειάδα «αντικειμένων» της κοινωνικής ανάλυσης εμφανίζονται πλέον ως εκδοχές της κατασκευής. Πολλές φορές ο όρος «κατασκευή» χρησιμοποιείται ως γενικό και αόριστο συνώνυμο του «δομώ», έχει όμως και πιο συγκεκριμένες σημασίες, το σημαντικό όμως είναι ότι η έννοια της κατασκευής και οι διαφορετικές επιστημολογικές της παραδοχές έχουν εγγραφεί ουσιαστικά μέσα στον λόγο\n2 2 των κοινωνικών επιστημών. Αν μπορούσαμε να γενικεύσουμε, θα λέγαμε ότι η τάση αυτή σημαδεύει την ανάδυση μιας συνείδησης μέσα στην κοινωνική ανάλυση ότι καμιά κοινωνική, πολιτική, φυσική ή άλλη «πραγματικότητα» δεν είναι απλώς και αδιαμεσολάβητα «πραγματική» αλλά αναφέρεται σε κάτι το οποίο δομείται από επιμέρους (ατομικά ή συλλογικά) υποκείμενα μια άποψη δηλαδή η οποία δεν αρνείται ότι η πραγματικότητα «καθαυτή» υπάρχει (π.χ. σολιψισμός) αλλά δεν θεωρεί την πραγματικότητα αυτή δεδομένη και «φυσική». 3 Έτσι η έννοια της κατασκευής προϋποθέτει ότι θα πρέπει να πάρουμε στα σοβαρά τη γλώσσα πιο γενικά θα λέγαμε, το λόγο (discourse) - ως το βασικό μέσο αυτής της διαρκούς διαδικασίας κατασκευής και ανακατασκευής της πραγματικότητας, ιδέα η οποία εντάσσεται μέσα στο πλαίσιο της λεγόμενης «γλωσσικής στροφής» στην σκέψη του εικοστού αιώνα δηλαδή η άποψη ότι καμία «πραγματικότητα» δεν είναι αναπαραστάσιμη έξω από το πεδίο του λόγου και του νοήματος. Θεωρούμε ότι γενικά η έννοια της κατασκευής αποτελεί μια «έννοια ομπρέλα» η οποία συναρθρώνει πολλές και διαφορετικές τάσεις της σύγχρονης κοινωνικής θεωρίας και συνεπώς δεν υπάρχει μία αλλά πολλές εκδοχές του της κατασκευής Είναι λοιπόν δύσκολο και πιθανώς αδύνατο - να υπάρξει μια γενική συμφωνία τόσο ως προς το τι ακριβώς σημαίνει ο όρος «κατασκευή» σε όλες τις διαφορετικές του εκδοχές όσο και ως προς ποιες μπορεί να είναι οι κοινές επιστημολογικές τους προϋποθέσεις και συνέπειες 4 έτσι η εκδοχή που θα εκθέσουμε εδώ αποτελεί μια μόνο από τις πιθανές εκδοχές της ιδέας αυτής. Η προσέγγιση μας στο άρθρο αυτό ανήκει στο χώρο του κοινωνικού κονστρουξιονισμού (social constructionism)και στην ουσία συμφωνεί με αυτό που γράφει ο Ν. Δεμερτζής, δηλαδή ότι ο κοινωνικός κονστρουξιονισμός «... συνιστά ένα αντι-θεμελιωτικό, κριτικό, πρόγραμμα περιγραφής και ερμηνείας της κοινωνικής πραγματικότητας, το οποίο, ακριβώς λόγω του αντι-θεμελιωτικού και αντι-ουσιοκρατικού του χαρακτήρα έχει και εμφανείς πολιτικές συνέπειες» (Δεμερτζής, 2002: 143) Στην εργασία αυτή σκοπός μας είναι να σχολιάσουμε σύντομα κάποιες από τις επιστημολογικές προϋποθέσεις και συνέπειες της ιδέας της κατασκευής έχοντας ως βασικό σημείο αναφοράς μας τις φαινομενολογικά επηρεασμένες κονστρουξιονιστικές θεωρήσεις. Οι θεωρήσεις αυτές εκκινούν από τις «κλασσικές» διατυπώσεις του σημαντικού γερμανού φιλόσοφου Έντμουντ Χούσερλ (Edmund Husserl) αλλά και του συνεχιστή του έργου του Άλφρεντ Σούτζ (Alfred Schutz) και συνεχίζονται σε μια σειρά μικροκοινωνιολογικών θεωρήσεων όπως αυτές των Μπέργκερ και Λούκμαν, του Νάτανσον κ.α. Το κεντρικό ζήτημα εδώ είναι το πώς «δομείται» - δηλαδή κατασκευάζεται - μια πραγματικότητα (μία συγκεκριμένη, ή γενικά αυτό που ονομάζεται «η πραγματικότητα της καθημερινής ζωής») διυποκειμενικά, μέσα και μέσω συγκεκριμένων μορφών γνώσης και ερμηνείας του κόσμου. 5\n3 3 Στο άρθρο αυτό επιλέξαμε να επικεντρώσουμε το θέμα μας όχι σε κάθε είδους κατασκευή αλλά σε αυτό που, τις περισσότερες φορές και για τους περισσότερους ανθρώπους, εμφανίζεται μέσα στην καθημερινότητα 6 ως η κατεξοχήν πραγματικότητα του κοινωνικού κόσμου (η «κοινωνική πραγματικότητα»), ως ένα κοινός ορίζοντας νοημάτων, σχέσεων και πρακτικών. 2. Για την «κατασκευή» της κοινωνικής πραγματικότητας Η κοινωνική πραγματικότητα με την παραπάνω έννοια αποτελεί τον πιο συνηθισμένο και κοινό ορίζοντα ύπαρξης και δράσης των ατόμων στην καθημερινή τους ζωή αλλά και ένα από τους πιο συνήθεις τόπους που επικαλείται ο καθημερινός λόγος (π.χ όταν λέμε: «έτσι» ή «αυτή» είναι η κοινωνική μας πραγματικότητα) 7. Όταν λοιπόν μιλάμε για την «κοινωνική πραγματικότητα» της εκάστοτε κοινωνικο-ιστορικής συγκυρίας αναφερόμαστε κατά κύριο λόγο σε ένα κόσμο κοινών νοημάτων, πρακτικών και σχέσεων ο οποίος αποτελεί προϋπόθεση κάθε μορφής συλλογικότητας και επικοινωνίας. Αυτός ο κοινός κόσμος δεν είναι, τουλάχιστον από μια φαινομενολογική προοπτική, ούτε απλώς αντικειμενικός ούτε απλώς υποκειμενικός αλλά δι υποκειμενικός, αφορά δηλαδή τις σχέσεις μεταξύ των υποκειμένων, είναι «μοιρασμένος» αναμεταξύ τους και δομείται συλλογικά ως σύνθεση (αλλά όχι ως απλό άθροισμα) των προοπτικών των επιμέρους υποκειμένων. Θα πρέπει να τονίσουμε ότι η ιδέα μιας «κατασκευής» της κοινωνικής πραγματικότητας συνδέεται άμεσα με την προβληματική της συγκρότησης των κάθε λογής συλλογικοτήτων σήμερα αυτή η συζήτηση έχει μετατοπισθεί προς την έννοια των συλλογικών ταυτοτήτων στο βαθμό που κάθε συλλογικότητα προϋποθέτει καταστατικά και πάντοτε ένα κοινό κόσμο νοημάτων και πρακτικών μεταξύ των επιμέρους υποκειμένων, δηλαδή δομές του συν-ανήκειν σε μια κοινή πραγματικότητα. Αυτό που είναι σημαντικό για τον κονστρουξιονισμό αλλά αποτελεί ένα από τα μεγάλα προβλήματα της κοινωνικής θεωρίας εν γένει είναι ότι η κοινωνική πραγματικότητα είναι της τάξεως του έσω/έξω, ταυτόχρονα δηλαδή υποκειμενική και αντικειμενική, και μη - διαχωρίσιμη πραγματικά παρά μόνο για αναλυτικούς - θεωρητικούς λόγους. Είναι της τάξεως του έξω γιατί λαμβάνει τη μορφή μιας εξωτερικότητας, μιας «αντικειμενικής» κοινωνικής πραγματικότητας, ως αυτό που υπερβαίνει την αλλά και επιβάλλεται επάνω στην - βούληση των επιμέρους υποκειμενικοτήτων και αποκτά υπόσταση καθολική και αυτόνομη, αποκτά δηλαδή μορφές παγιωμένες σε θεσμούς και δομές πέρα και έξω από τον έλεγχο των επιμέρους υποκειμένων που την αποτελούν. Έτσι η ιδέα μιας «κατασκευής της κοινωνικής πραγματικότητας» δεν μπορεί να αφορά κάτι το απλώς υποκειμενικό, κάτι που απλώς κάποιος φαντάζεται, ονειρεύεται ή, με άλλους τρόπους,\n4 4 πιστεύει προσωπικά (γνώμη, ιδέα, κοσμοθεωρία κλπ ) αφορά κάτι το οποίο, για τους περισσότερους ανθρώπους, εμφανίζεται έξω απ αυτούς και απέναντί τους ως δομή του «αντικειμενικού». Το επιχείρημα εδώ είναι ότι η αντικειμενικότητα αυτή πράγματι υπάρχει αλλά στοιχειοθετείται, όπως και η υποκειμενικότητα, ως μια κοινωνική κατασκευή άρα ως μια ρηματική / νοηματική κατασκευή. Την ίδια στιγμή ωστόσο αυτή η πραγματικότητα δεν θα μπορούσε να υπάρξει εάν δεν υπήρχε ως ατομική πραγματικότητα του κάθε επιμέρους υποκειμένου αλλά και όλων μαζί (δηλαδή ως πραγματικότητα μας), εάν δηλαδή δεν υπήρχε ως μορφές και κατηγορίες της συνείδησης των επιμέρους υποκειμένων. Η κοινωνική πραγματικότητα είναι λοιπόν ταυτόχρονα και της τάξεως του έσω (του υποκειμενικού) γιατί υπάρχει καταστατικά ως μορφές και κατηγορίες της συνείδησης ή, με πιο σύγχρονους όρους ως ρηματικές / νοηματικές μορφές αποτελεί συνεπώς συστατικό τμήμα της καθημερινής συνείδησής των υποκειμένων, των αντιλήψεων και των ερμηνειών τους για τον κόσμο, τον εαυτό και τον άλλο - και τελικά, της δράσης και της διαντίδρασης τους 8. Δεν μπορούμε ωστόσο να αγνοήσουμε το γεγονός ότι η κοινωνική πραγματικότητα ως συλλογική κατασκευή επιβάλλεται επάνω στους κατασκευαστές της, δηλαδή επιβάλλεται επάνω στα επιμέρους υποκείμενα ως δύναμη εξωτερική, ως δομές και σχέσεις ιστορικά καθορισμένες οι οποίες διαμορφώνουν αλλά και περιορίζουν την ατομική δράση αποτελεί δηλαδή ταυτόχρονα όρο αλλά και όριο της δράσης των υποκειμένων. Επισημαίνουμε όμως εδώ ένα σύνθετο επιστημολογικό ερώτημα το οποίο αφορά την έννοια της διυποκειμενικότητας η οποία αναφέρεται πρωταρχικά σε σχέσεις αμεσότητας, δηλαδή σχέσεις πρόσωπο με πρόσωπο μεταξύ των υποκειμένων ωστόσο θα μπορούσε κάποιος να επιχειρηματολογήσει ότι αυτές οι σχέσεις γίνονται πραγματικά κοινωνικές σχέσεις όταν εισαχθεί εδώ ένας απρόσωπος και διαμεσολαβημένος τρίτος 9. Το ερώτημα συνεπώς εδώ αφορά το πώς από τη διυποκειμενικότητα περνάμε στην καθαυτό κοινωνική σχέση, στο βαθμό που η δεύτερη προϋποθέτει την πρώτη αλλά και την υπερβαίνει το ερώτημα αυτό αφορά μια σειρά σύνθετων θεωρητικών διαμεσολαβήσεων τις οποίες δεν μπορούμε εδώ να αναλύσουμε. Αυτή η πραγματικότητα όπως εμφανίζεται καθημερινά, αποτελεί μια δομή ερμηνείας και νοηματοδότησης του κόσμου, του εαυτού και του άλλου άρα μια «γλώσσα» -, δηλαδή μέσα σ αυτή και απ αυτή ερμηνεύουμε αλλά και αξιολογούμε αυτό που μας εμφανίζεται ως κοινωνική πραγματικότητα, στο βαθμό που αποτελεί τον ορίζοντα της καθημερινής μας ύπαρξης. Στην ουσία λοιπόν αναφερόμαστε εδώ σε ένα τεράστιο πλέγμα κοινωνικών πρακτικών και σχέσεων, δηλαδή σχέσεων αλληλεγγύης και συνεργασίας - αλλά και ανταγωνισμού - μεταξύ των επιμέρους ατομικών και συλλογικών υποκειμένων. Στην\n5 5 παράδοση της φαινομενολογίας αυτή η κοινή βιωμένη πραγματικότητα της καθημερινής εμπειρίας, ένας κόσμος δηλαδή κοινών αξιών, κανόνων, θεσμών και πολιτισμού, ονομάζεται βιόκοσμος (ή βιωμένος κόσμος - Lebenswelt) 10. Θα επισημάνουμε επίσης ότι σε πιο σύγχρονες εκδοχές του κοινωνικού κονστρουξιονισμού αυτή η θεωρητική προοπτική οδηγεί κατευθείαν σε μια θεωρία του λόγου (discourse theory), δηλαδή σε μια προσπάθεια εννόησης της κοινωνικής πραγματικότητας ως συνόλου ρηματικών πρακτικών, στο βαθμό που δεν υφίσταται εδώ διάκριση μεταξύ ρηματικών και εξωρηματικών πρακτικών Ιστορικότητα και Κατασκευή: Μερικές προκαταρκτικές σκέψεις Είναι σημαντικό να επισημάνουμε ότι για τις φαινομενολογικά - επηρεασμένες κονστρουξιονιστικές προσεγγίσεις η κοινωνική πραγματικότητα θεωρείται ως ταυτόχρονα ερμηνευμένη και ερμηνεύσιμη. Αυτό σημαίνει, κατ αρχάς, ότι η κοινωνική πραγματικότητα ως σύνολο νοημάτων, πρακτικών και σχέσεων - όμως μη-απόλυτα προσδιορίσιμων αφορά πάντοτε καθορισμένες μορφές γνώσης (τυπικής και άτυπης) και συνεπώς μια τεράστια σειρά από ιδέες, αξίες, κανόνες και ερμηνείες (γενικά: ρηματικές μορφές) οι οποίες παράγονται και αναπαράγονται διαρκώς μέσα από τις καθημερινές μορφές συμβίωσης και επικοινωνίας μεταξύ των ατόμων αυτός λοιπόν ο κόσμος του νοήματος μας παραδίδεται από τις προηγούμενες γενεές ως ήδη δομημένος και προ-ερμηνευμένος. Κανείς δεν επιλέγει την πραγματικότητα μέσα στην οποία γεννιέται όπως δεν επιλέγει την οικογένεια, την εθνοτική / ταξική ομάδα ή τη μητρική του γλώσσα. Αντίθετα το άτομο βρίσκεται αντιμέτωπο με αυτές τις ήδη δεδομένες - δηλαδή εξωτερικές και «αντικειμενικές» - δομές του νοήματος / λόγου στις οποίες καλείται το ίδιο να ενταχθεί μέσα από μια μακροχρόνια διαδικασία κοινωνικοποίησης, πράγμα το οποίο ταυτόχρονα σημαίνει ότι καλείται να ενσωματώσει αυτά τα νοήματα και τις πρακτικές στην συγκρότηση της προσωπικής του ταυτότητας. Έτσι τα υποκείμενα καλούνται να αναγνωρίσουν αυτή την πραγματικότητα ως δεδομένη και «αντικειμενική» και συνεπώς να ενταχθούν μέσα στα πλαίσια δράσης και διαντίδρασης που αυτή επιτρέπει και τα οποία προστατεύονται πάντοτε από τυπικούς και άτυπους μηχανισμούς κοινωνικού ελέγχου. Υπ αυτή την έννοια θα λέγαμε ότι η κοινωνική πραγματικότητα «μαθαίνεται» από τα υποκείμενα (και ο ρόλος των θεσμών κοινωνικοποίησης όπως η οικογένεια και το σχολείο είναι εδώ ιδιαίτερα σημαντικός) και εγγράφεται μέσα στον ψυχισμό τους, αποτελώντας έτσι μια βασική (και σε μεγάλο βαθμό ασυνείδητη) κριτηριολογία (δηλαδή μια σειρά από κανόνες, αξίες, νόρμες κλπ) για το τι λογίζεται ως φυσικό/ «φυσιολογικό»/ αυτονόητο, και τι όχι, ως προς αυτή την πραγματικότητα. 12\n6 6 Έτσι οι δομές των νοημάτων και των πρακτικών που βρίσκονται στην βάση κάθε ιδέας «κατασκευής» της κοινωνικής πραγματικότητας είναι ταυτόχρονα δεσμευμένες από την ιστορία και, την ίδια στιγμή, αναπαράγονται διαρκώς (αλλά και μεταβάλλονται) ως η κατεξοχήν κοινωνική πραγματικότητα κάθε εποχής, δηλαδή ως ορίζοντας και πλαίσιο της καθημερινής διαντίδρασης των υποκειμένων. Γι αυτό και θεωρούμε την πραγματικότητα αυτή όχι μόνο ως ήδη ερμηνευμένη (και άρα δεσμευμένη από την ιστορία) αλλά και ως διαρκώς ερμηνεύσιμη στο βαθμό που χρήζει διαρκώς και πάντοτε ερμηνείας και επανερμηνείας, επανανοηματοδότησης και αναπαραγωγής. Σε αντίθετη περίπτωση, τα νοήματα, οι πρακτικές και οι σχέσεις που συγκροτούν την κοινωνική πραγματικότητα θα παρέμεναν στάσιμες και δεδομένες, ταυτόσημες και αμετάλλακτες από τη μια γενιά στην άλλη και τελικά θα καταργούσαν την ίδια την κίνηση της ιστορίας (κάθε σήμερα θα ήταν ίδιο με το χθες και με το αύριο) και την ιστορικότητα των κοινωνιών. 13 Επισημαίνουμε όμως ότι κάθε ανα-παραγωγή του νοήματος είναι ταυτόχρονα και πάντοτε μια εκ νέου παραγωγή έτσι και κάθε ανα-κατασκευή της κοινωνικής πραγματικότητας είναι ταυτόχρονα και πάντοτε μια εκ νέου κατασκευή, έστω και σε απειροελάχιστο βαθμό που δεν διακρίνεται από τη μια μέρα στην άλλη. Επιπλέον όπως κάθε νοηματική δομή είναι εγγενώς ανοιχτή και ασταθής έτσι και η κοινωνική πραγματικότητα ως τέτοια δεν μπορεί ποτέ - παρότι δίνει αυτή την εντύπωση - να είναι απόλυτα σταθερή και δεδομένη στο βαθμό που έχει πάντοτε και διαρκώς ανάγκη ανα-κατασκευής και επαν-ερμηνείας. Εν τέλει η κοινωνική πραγματικότητα ως κατασκευή δεν μπορεί παρά να είναι ταυτόχρονα δεσμευμένη από την ιστορία αλλά και εγγενώς ανοικτή προς τη μεταβολή και το απρόβλεπτο, υπενθυμίζοντας έτσι τη διαλεκτική της αναγκαιότητας και της τυχαιότητας που διέπει την κίνηση της ιστορίας και της κοινωνίας εν γένει. Στην ουσία αυτή η συζήτηση περί της διπλής υπόστασης της κοινωνικής πραγματικότητας ως ταυτόχρονα ερμηνευμένης και ερμηνεύσιμης παραπέμπει σε πρωταρχικές δομές αναγνώρισης, δηλαδή σε δομές αμεσότητας και οικειότητας άρα γλώσσα - μέσω των οποίων ο Κόσμος (φυσικός και κοινωνικός), ο Εαυτός και ο Άλλος γίνονται άμεσα αναγνωρίσιμοι και ερμηνεύσιμοι. Είναι σημαντικό επίσης να τονίσουμε ότι αυτό που ονομάζουμε «κοινωνική πραγματικότητα» αποτελεί για τα υποκείμενα ένα «μηχανισμό» κατασκευής σημείων αναφοράς και βεβαιοτήτων μέσα στον καθημερινό χωρο-χρόνο, τα οποία συγκροτούν μια πραγματικότητα οικεία και γνώριμη, μια (έστω φαινομενική) σταθερότητα των νοημάτων, των πρακτικών και των σχέσεων χωρίς την οποία τα υποκείμενα δεν θα μπορούσαν να συγκροτήσουν καμιά έννοια πραγματικότητας. Αποτελεί έτσι τους τρόπους με τους οποίους τα υποκείμενα προσανατολίζονται και ερμηνεύουν με τρόπους σταθερούς, δεδομένους και κοινούς /κοινότοπους 14 την δική τους ύπαρξη και των άλλων,\n7 7 μέσα στη καθημερινή κοινωνική πραγματικότητα. Θα προσθέσουμε επίσης ότι, για την φαινομενολογία, αυτή η καθημερινή κοινωνική πραγματικότητα ως κατασκευή αποτελεί προϋπόθεση και θεμέλιο άλλων κατασκευών όπως π.χ. κάθε μορφής τυπικής, επιστημονικής γνώσης στο βαθμό που μόνο προϋποθέτοντας την ύπαρξη αυτής της πραγματικότητας μπορεί να αναδυθεί οποιαδήποτε άλλη πραγματικότητα (π.χ τέχνη) ή / και μορφή γνώσης και επιστήμης. Από την άλλη μεριά, ο επιστημονικός λόγος ως προσπάθεια συστηματικής, ορθολογικής κατανόησης της πραγματικότητας δεν μπορεί παρά να υπερβαίνει πάντοτε την καθημερινή πραγματικότητα του νοήματος και τις άτυπες μορφές γνώσης που του αντιστοιχούν (π.χ. «κοινή λογική») αυτό σημαίνει ότι ειδικά η κοινωνική επιστήμη, από την μια μεριά δεν μπορεί να αγνοήσει ή να περιφρονήσει αυτό τον κοινό κόσμο νοημάτων, σχέσεων και πρακτικών που ονομάσαμε «κοινωνική πραγματικότητα» και, από την άλλη, πρέπει αναστοχαζόμενη να υπερβεί (και πολλές φορές να αμφισβητήσει) την αμεσότητα και το αυτονόητο αυτής της πραγματικότητας με στόχο μια γνώση η οποία θα από-καλύπτει τις μη-φανερές δομές και τους τρόπους κατασκευής της. Ωστόσο ο κοινωνικός κονστρουξιονισμός δεν μπορεί παρά να αντιμετωπίσει αναγκαστικά τα μεγάλα θεωρητικά διλήμματα που σημαδεύουν την κοινωνική θεωρία από τις απαρχές της όπως το ζήτημα της δομής απέναντι στη δράση, δηλαδή, με διαφορετική διατύπωση, της παγίωσης ή της ρευστότητας των κοινωνικών σχέσεων. Η έννοια της κατασκευής εμφανίζεται κατ αρχάς να ευνοεί μια ρευστότητα, μη-μονιμότητα και ανοικτότητα της κοινωνικής πραγματικότητας στο βαθμό που δίνει έμφαση στη διαδικασία της συνεχούς κατασκευής και ανα-κατασκευής της, δηλαδή, μια εννόηση της κοινωνικής πραγματικότητας ως διαρκούς διακυβεύματος. Τα νοήματα και οι πρακτικές νοηματοδότησης που συνιστούν την κοινωνική πραγματικότητα δεν είναι υπερβατικά ως προς την κοινωνία δεν προέρχονται δηλαδή έξω και πέρα από αυτή - αλλά παράγονται και αναπαράγονται (κατασκευάζονται και ανακατασκευάζονται) διαρκώς μέσα από τις καθημερινές πρακτικές, ρηματικές και εξωρηματικές, την ίδια στιγμή που είναι δεσμευμένα βέβαια από το ιστορικό βάρος των προηγούμενων κατασκευών. Εμφανίζεται συνεπώς ο κονστρουξιονισμός να τονίζει το στοιχείο της αμοιβαίας επικοινωνίας και δράσης μεταξύ των ατόμων (διαντίδρασης) ειδικά των συλλογικών πρακτικών (σε αντίθεση με την πράξη) και συνεπώς το δυναμικό στοιχείο της διαρκούς ανακατασκευής της πραγματικότητας, που δίνει ιδιαίτερη έμφαση στην ιστορική ροή, αλλαγή και εξέλιξη. Αλλά αυτό αποτελεί μέρος μόνο της αλήθειας. Οι κονστρουκτιβιστικές επιστημολογίες όντως δίνουν ιδιαίτερη έμφαση σε αυτή τη σχεσιακή και δυναμική διάσταση της κοινωνικής πραγματικότητας, χωρίς όμως να μπορούν να αγνοήσουν το σημαντικό θέμα\n8 8 της παγίωσης των κοινωνικών σχέσεων. Η κατασκευή μιας κοινωνικής πραγματικότητας ενέχει πάντοτε και καταστατικά μια, έστω και μερική και προσωρινή, παγίωση των σχέσεων και των πρακτικών οι οποίες πρέπει να έχουν μια δομή, μια επαναληπτικότητα και μια κανονικότητα (και άρα κανονιστικότητα). Καμία «αντικειμενική» πραγματικότητα δεν θα μπορούσε να συγκροτηθεί χωρίς κάποια καθήλωση και παγίωση των νοημάτων, των πρακτικών και των σχέσεων γιατί σε αντίθετη περίπτωση θα είχαμε μια πραγματικότητα εντελώς ρευστή και διαρκώς υπό αίρεση. Οι κοινωνικές σχέσεις παγιώνονται ιστορικά ή αλλιώς «εξαντικειμενιζονται» - σε κοινωνικούς θεσμούς και κοινωνικές δομές οι οποίες αποτελούν και το σταθερό (αλλά ουσιαστικά πάντοτε υπό αίρεση) πλαίσιο της καθημερινής διαντίδρασης των υποκειμένων 15. Αυτή η παγίωση και καθήλωση του νοήματος σε δομές και σε θεσμούς είναι καταστατική της αίσθησης ότι η κοινωνική αυτή πραγματικότητα είναι αντικειμενική, οργανωμένη και δεδομένη χωρίς την αίσθηση τα πάντα, και συνεπώς τίποτα, θα έμοιαζαν δυνατά ανά πάσα στιγμή. Άλλωστε για την συγκεκριμένη εκδοχή του κονστρουκτιβισμού που εκθέτουμε εδώ, όταν μιλάμε για κοινωνική πραγματικότητα δεν εννοούμε ένα αδιαφοροποίητο συνοθύλευμα από νοήματα, σχέσεις και πρακτικές αλλά ένα σαφώς δομημένο μόρφωμα που θα προσπαθήσουμε παρακάτω να κατανοήσουμε μέσω της έννοιας του κώδικα - το οποίο πρωτογενώς παράγει νόημα. Στο βαθμό που δεν υπάρχει βέβαια καμία κατασκευή χωρίς κάποιες βασικές αρχές δόμησης / οργάνωσης/ σύνταξης υποστηρίζουμε ότι, όπως ο λόγος έχει πάντοτε συγκεκριμένες δομές οργάνωσης (π.χ σύνταξη), με ανάλογο τρόπο αυτό που ονομάζουμε κοινωνική πραγματικότητα προϋποθέτει πάντοτε δομές σύνταξης και οργάνωσης των ετερογενών σχέσεων και πρακτικών σε μια περισσότερο ή λιγότερο συνεκτική κατασκευή. Οι κονστρουξιονιστικές προσεγγίσεις θέτουν λοιπόν μια σειρά από ερωτήματα που αφορούν την ιστορικότητα των ίδιων των κατασκευών, αλλά και την ιστορία γενικά. Πρώτον γιατί οι τόποι και οι τρόποι της κατασκευής είναι βαθύτατα ιστορικοί και δεύτερον, η ίδια η κοινωνική πραγματικότητα ως κατασκευή δεν είναι στατική αλλά υπάρχει και κινείται μέσα στον χρόνο και την ιστορία υποστηρίζουμε συνεπώς ότι η έννοια της κατασκευής έχει εγγεγραμμένη μέσα της την ιστορικότητα. Μεταξύ των θεμάτων που αφορούν την ιστορικότητα των κατασκευών επισημαίνουμε το ζήτημα της ιστορικής - πολιτισμικής διαφοροποίησης αλλά και της πολλαπλότητας αυτών των κατασκευών, δηλαδή το γεγονός ότι οι κατασκευές της κοινωνικής πραγματικότητας διαφοροποιούνται όχι μόνο ιστορικά αλλά και πολιτισμικά, διαχρονικά αλλά και συγχρονικά. Εδώ όμως θα πρέπει να αντιμετωπίσουμε το θέμα του σχετικισμού, και ειδικά κάποιων ακραίων εκδοχών του, αλλά και το θέμα της ιστορικής μεταβολής, δηλαδή γιατί και πως αλλάζουν οι μορφές αυτών των κατασκευών.\n9 9 Καταρχάς κάθε κοινωνική πραγματικότητα ως κατασκευή αφορά και εξαρτάται καταστατικά από τις συγκεκριμένες ιστορικές συνθήκες της εμφάνισής της και ως προς αυτές έχει πάντοτε μια ιστορική ιδιαιτερότητα και μοναδικότητα καμιά τέτοια κατασκευή συνεπώς δεν μπορεί να είναι απολύτως όμοια με μια άλλη. Δεύτερον, θεωρούμε σημαντική την αναγνώριση τόσο της συγχρονικής όσο και τη διαχρονικής πολλαπλότητας των κατασκευών αυτών αλλά και τον «σεβασμό» που συνοδεύει αυτή τη συνειδητοποίηση της ιδιαιτερότητας τους στο βαθμό αυτό μας προστατεύει από τον δογματισμό. 16 Αν συνεπώς, όπως τοποθετεί το ζήτημα ο Ν. Δεμερτζής «...με ιστορικό σχετικισμό εννοείται η ιστορική ποικιλομορφία, η πολυφωνία, οι γλωσσικές κοινότητες, οι πολιτισμικές ιδιαιτερότητες, οι επιμέρους παραδόσεις κλπ τότε ανεπιφύλακτα ο κοινωνικός κονστρουξιονιστής είναι και σχετικιστής. Αν με ιστορικό σχετικισμό εννοείται η απόρριψη της ιδέας περί «σιδερένιων νόμων της ιστορίας», καθώς και η πίστη στην πρόοδο και τα στάδια ανάπτυξης της ανθρωπότητας, τότε ασφαλώς και θα (αυτο) χαρακτηριζόταν ως σχετικιστής εκείνος που αποδέχεται το περί κατασκευής επιχείρημα.» (Δεμερτζής, 2002: 157) Όμως παρότι οι περισσότερες κονστρουξιονιστικές θεωρήσεις θεωρούνται γενικά ως σχετικιστικές, εμείς πιστεύουμε ότι μπορούν να υπάρξουν κριτήρια σύγκρισης μεταξύ τους στο βαθμό η ιστορική σημασία και επιρροή κάθε κατασκευής δεν ανάγεται αλλά υπερβαίνει τις ιστορικές συνθήκες της ανάδυσής της. Υπ αυτή την έννοια, δεν υποστηρίζουμε ούτε στην απόλυτη ιδιαιτερότητα κάθε κατασκευής, ούτε ότι όλες οι κατασκευές ήταν/είναι εξίσου σημαντικές ιστορικά γι αυτό άλλωστε και είναι συγκρίσιμες μεταξύ τους, σε σχέση με κάποια σταθερή κριτηριολογία η οποία πρέπει να τεθεί και αυτό αποτελεί ένα σημαντικό θεωρητικό πρόβλημα. Έτσι η αναγνώριση της πολλαπλότητας των κατασκευών δεν οδηγεί αναγκαστικά σε μια άκριτη εξίσωσή τους, στο βαθμό που αυτό θα εξάλειφε κάθε κριτήριο ιστορικής συγκρισιμότητας μεταξύ τους αλλά και δυνατότητας κριτικής των μορφών της κοινωνικής πραγματικότητας και των αξιών που αυτές ενσαρκώνουν. Ο «σεβασμός» της ιστορικής ιδιαιτερότητας κάθε κατασκευής δεν σημαίνει ότι όλες οι κατασκευές ενσαρκώνουν στον ίδιο βαθμό αξίες με καθολικές αξιώσεις ισχύος οι οποίες όμως ανήκουν στην δυτική παράδοση του λόγου - όπως είναι η δικαιοσύνη, η ισότητα, η ελευθερία κλπ πρέπει δηλαδή να υπάρχουν κριτήρια σύγκρισης και διάκρισης μεταξύ τους και οι διακρίσεις αυτές είναι σημαντικές και αναγκαίες ως προς τη δυνατότητα επιστημονικής κατανόησης, σύγκρισης αλλά και κριτικής αυτών των κοινωνικών πραγματικοτήτων.. Άρα ο σχετικισμός στον οποίο αναφερόμαστε εδώ δεν είναι ριζοσπαστικός αλλά «ήπιος» στο βαθμό που, όπως σημειώνει ο Δεμερτζής, «Η (αυτο)συνείδηση της ιστορικότητας οδηγεί τον κονστρουξιονιστή στην αντιμετώπιση του παρόντος ως ιστορίας και άρα στην μερική αποστασιοποίηση από τις δικές του αξίες. Η\n10 10 επίγνωση ότι τα πράγματα θα μπορούσαν να ήταν διαφορετικά, αλλά και ότι στο μέλλον δεν θα παραμείνουν ως έχουν, του αφήνει περιθώρια να ασκηθεί στο διάλογο και στην περιστολή του φανατισμού.» (Δεμερτζής, 2003: ) Συνάμα, η θεωρητική υπόθεση πίσω από αυτή την εκδοχή του κονστρουξιονισμού είναι ότι όλες οι κατασκευές θεμελιώνονται σε ένα κοινό οντολογικό θεμέλιο που είναι κατεξοχήν ο λόγος Το σημαντικό όμως ερώτημα που τίθεται εδώ αφορά το τι κάνει μια κατασκευή να μεταβάλλεται, αλλά και πολλές φορές να καταρρέει, και μια άλλη να αναδύεται στην θέση της γιατί δηλαδή οι κατασκευές δεν παραμένουν ίδιες και αμετάβλητες στην διάρκεια της ιστορίας; Τον ένα λόγο τον έχουμε ήδη εξηγήσει και αφορά το γεγονός ότι κάθε κατασκευή ενέχει πάντοτε την ιστορική κίνηση και μεταβολή στο βαθμό που είναι πάντοτε μια διαρκής ανα-κατασκευή, γεγονός όμως που παρατηρείται μόνο μακροϊστορικά γιατί είναι αδύνατο να παρατηρηθεί μέσα στην αργή κίνηση της καθημερινότητας. Ωστόσο σ αυτό το μακροϊστορικό επίπεδο τίθεται ένα σημαντικό επιστημολογικό ζήτημα ως προς την ιστορική συνέχεια και ασυνέχεια αυτών των κατασκευών. Οι περισσότερες σύγχρονες κονστρουξιονιστικές επιστημολογίες προσπαθούν να παρακάμψουν τα προβλήματα μιας ιστορικής τελεολογίας στο βαθμό που δεν αναγνωρίζουν ένα ενιαίο και κυρίαρχο σκοπό της ιστορίας που διέπει τόσο την συγκεκριμένη μορφή των κατασκευών όσο και την διαδοχή και τη μεταβολή τους δέχονται δηλαδή ένα στοιχείο ιστορικής ενδεχομενικότητας τόσο μέσα στην συγκεκριμένη άρθρωση κάθε κατασκευής όσο και μέσα στην κίνηση της ιστορίας εν γένει. Αυτή η ενδεχομενικότητα δεν σημαίνει όμως ότι κάθε κατασκευή θα μπορούσε να είναι οτιδήποτε, αγνοώντας τις εκάστοτε ιστορικές της καταβολές / δεσμεύσεις και ταυτόχρονα δεν πρέπει μας οδηγήσει στην ιδέα ότι κάθε νέα κατασκευή στην περίπτωσή μας μια νέα κοινωνικο - ιστορική πραγματικότητα δεν ενέχει πάντοτε κάποια στοιχεία των προηγουμένων μια τέτοια εικόνα της ιστορικής εξέλιξης ως «παρθενογένεσης» και ως πλήρους ασυνέχειας θα αφαιρούσε κάθε δυνατότητα ορθολογικής εξήγησης σχετικά με το πώς και γιατί αναδύονται νέες κατασκευές. Από την άλλη μεριά, δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι μέσα στην ιστορία υπάρχουν όντως τομές και ρήξεις, υπάρχουν δηλαδή συγκεκριμένα σημεία όπου νέες κατασκευές αναδύονται και κυριαρχούν, πολλές φορές με τρόπους βίαιους (π.χ. επαναστάσεις). Το ερώτημα όμως παραμένει πως συμβαίνει αυτό; Θα πρέπει να πούμε κατ αρχάς ότι δεν παραγνωρίζουμε την κομβική σημασία των οικονομικών παραγόντων οι οποίοι θεωρούνται πολλές φορές οι σημαντικότεροι ως προς την ιστορική μεταβολή, είμαστε όμως πολύ επιφυλακτικοί απέναντι σε μονοπαραγοντικές εξηγήσεις (στο βαθμό που εδώ ελλοχεύει ο κίνδυνος αναγωγισμού) και πιστεύουμε ότι οι σημαντικές αλλαγές κάθε κατασκευής είναι πολυπαραγοντικές στο βαθμό που αφορούν μια σειρά από κοινωνικο ιστορικά φαινόμενα\n11 11 που θα μπορούσαμε να κατηγοριοποιούσαμε κάτω από την έννοια της κρίσης (κοινωνικής, οικονομικής, πολιτικής, πολιτισμικής). Όταν λοιπόν σε μια υφιστάμενη κοινωνική πραγματικότητα εμφανίζεται είτε ένα σημαντικό γεγονός που την εξαρθρώνει / καταστρέφει, είτε σταδιακά συσσωρεύονται και συναρθρώνονται στοιχεία που την αμφισβητούν, τότε μπορούμε να μιλάμε για κρίση αυτής της πραγματικότητας άλλωστε γνωρίζουμε ότι κάθε κοινωνική πραγματικότητα αποτελεί μια συνάρθρωση ετερογενών και άρα, σε μεγάλο βαθμό, αντιφατικών και ανταγωνιστικών στοιχείων. Η κρίση οδηγεί σε μη-ελεγχόμενες / προβλέψιμες μεταβολές και συνεπώς, μέσα από μια μεταβατική περίοδο ανταγωνισμών, στην κατασκευή νέων πραγματικοτήτων οι οποίες θα ανταποκρίνονται καλύτερα στις ιστορικές συνθήκες που αλλάζουν. Έτσι η κρίση αποτελεί μια διαδικασία αρνητική (εξάρθρωσης) αλλά ταυτόχρονα και παραγωγική, μια στιγμή διάλυσης και επανακατασκευής η οποία ενέχει πάντοτε ένα στοιχείο ενδεχομενικότητας στο βαθμό που η νέα κατασκευή, ως προϊόν ιστορικών ανταγωνισμών, δεν μπορεί να έχει μια εκ των προτέρων απόλυτα προβλέψιμη μορφή. 17 Θεωρούμε λοιπόν ότι καμία κατασκευή δεν είναι ποτέ απόλυτα σταθερή και αμετάβλητη παρότι εμφανίζεται ως τέτοια - γιατί ακριβώς αυτά τα ανταγωνιστικά και αντιφατικά στοιχεία που συναρθρώνει κάθε κοινωνική πραγματικότητα δεν της επιτρέπουν ποτέ να σταθεροποιηθεί απόλυτα και που, εν τέλει, μπορούν να την διαλύσουν. Κατ αναλογία λοιπόν θα μπορούσαμε να θεωρήσουμε σχηματικά ότι αυτή η διαδικασία της ιστορικής μεταβολής των κατασκευών ακολουθεί το επιστημολογικό μοντέλο του Τόμας Κούν (T. Kuhn) το οποίο μπορεί να συνοψισθεί και ως εξής: «Παράδειγμα (κατασκευή) Ανωμαλίες Κρίση Ανταγωνισμός - Αλλαγή νέο Παράδειγμα (κατασκευή) κλπ». 18 Βέβαια ο Κούν εδώ αναφέρεται στην κατασκευή των επιστημονικών Παραδειγμάτων και παρότι η σχηματική αυτή πρόταση δεν λύνει όλα τα σημαντικά επιστημολογικά και ιστορικά προβλήματα, σηματοδοτεί ωστόσο μια ενδιαφέρουσα δυνατότητα ερμηνείας του πώς μεταβάλλονται οι κατασκευές μέσω της έννοιας της κρίσης. 4. Επιστημολογικά θέματα και προβλήματα του κοινωνικού κονστρουξιονισμού Στο σημείο αυτό θα θέλαμε να επισημάνουμε χωρίς βεβαίως να μπορούμε να εξαντλήσουμε - μερικά σημαντικά επιστημολογικά ζητήματα που αφορούν τα όρια και τους επικαθορισμούς της επιστημονικής γνώσης σε σχέση με την κατασκευή 19. Υποστηρίξαμε μέχρι τώρα ότι η κοινωνική πραγματικότητα ως κατασκευή αποτελεί ένα τεράστιο, και μη απόλυτα καθορίσιμο, πλέγμα κοινωνικών νοημάτων, σχέσεων και πρακτικών (ρηματικών και εξωρηματικών), η οποία όμως ενέχει πάντοτε ένα στοιχείο απροσδιοριστίας αυτό σημαίνει ότι\n12 12 η δυνατότητα μιας επιστημονικής κατανόησης έχει κάποια όρια, τα οποία όμως δεν είναι ποτέ σαφώς προσδιορισμένα. 20 Υπ αυτή την έννοια η επιστημονική κατανόηση της κατασκευής αυτής δεν καθίσταται αδύνατη αλλά είναι πάντοτε της τάξεως του «καλύτερη ή χειρότερη (ως προς τις εξηγητικές της δυνατότητες), πληρέστερη ή ελλιπέστερη» στο βαθμό που το σύνολο της κοινωνικής πραγματικότητας ως κατασκευής δεν είναι δυνατόν να ελεγχθεί απόλυτα γνωσιακά. Αυτή η συγκεκριμένη προοπτική εγκαταλείπει μια μεταφυσική «ελπίδα» (η οποία αφορά μια συγκεκριμένη τελεολογία της επιστήμης, θετικιστικού τύπου) ότι η επιστημονική γνώση μπορεί να οδηγήσει κάποτε, μέσω της «σωστής» μεθόδου, στην πλήρη και ολοκληρωμένη κατανόηση (και άρα τον πλήρη έλεγχο) αυτής της κατασκευής αλλά, την ίδια στιγμή, δεν εγκαταλείπει και δεν καταργεί την προσπάθεια επιστημονικής και ορθολογικής κατανόησης της πραγματικότητας εν γένει. Υποστηρίζουμε δηλαδή ότι το γεγονός ότι ο ορθολογισμός γενικά, και ο επιστημονικός λόγος ειδικά, έχουν κάποια όρια και συγκεκριμένες κοινωνικο-ιστορικές δεσμεύσεις δεν οδηγεί ούτε στην απαξίωση τους ούτε σε ένα ακραίο σχετικισμό, όπως ίσως κάποιοι πιστεύουν. Οι προβληματισμοί αυτοί συνδέονται με ένα συναφές επιστημολογικά ερώτημα, από πού δηλαδή εκπορεύεται μια γνώση αυτής της κατασκευής με άλλα λόγια μπορεί να υπάρξει κάποιο σημείο έξωθεν της κατασκευής από το οποίο να παράγεται μια επιστημονική γνώση η οποία δεν θα είναι καθορισμένη από την κατασκευή ή, εν τέλει, όλες οι οπτικές θέασης / γνώσης είναι ενδο-κατασκευαστικές και άρα αναγκαστικά μερικές και καθορισμένες μέσα σ αυτή την κατασκευή; Ο Γ. Σταυρακάκης διατυπώνει αυτό το πρόβλημα ως εξής: «Ένας ισχυρός ή απόλυτος κοινωνικός κονστρουκτιβισμός μοιάζει λοιπόν να προϋποθέτει τη δυνατότητα του παρατηρητή / κονστρουκτιβιστή να σταθεί έξω από το αντικείμενο μελέτης του και να παραγάγει μια γνώση που δεν είναι κοινωνικά κατασκευασμένη...έτσι ενώ ο κονστρουκτιβισμός αποκαλύπτει τον κατασκευασμένο χαρακτήρα κάθε ουσίας και κάθε ταυτότητας, ο ίδιος θα μπορούσε να «κατασκευαστεί» (sic) ως μια πίστη σε μια συγκεκριμένη ουσία / κατάσταση των πραγμάτων» (Σταυρακάκης, 1999, 158) Τα ερωτήματα λοιπόν εδώ αφορούν το εύρος και την ισχύ μιας προσπάθειας επιστημονικής κατανόησης της κατασκευής συ νάμα όμως και το πρόβλημα του αντι-ουσιοκρατικού χαρακτήρα του κοινωνικού κονστρουξιονισμού που μπορεί όμως και ο ίδιος να ολισθήσει αθέλητα προς μια ουσιοκρατία. Σημειώνουμε κατ αρχάς ότι για την εκδοχή του κοινωνικού κονστρουξιονισμού που εκθέτουμε εδώ, όλοι οι τρόποι του υπάρχειν μέσα στην κοινωνία (οι μορφές των κοινωνικών πρακτικών και σχέσεων) αφορούν και προϋποθέτουν πάντοτε συγκεκριμένους τρόπους του γνωρίζειν, δηλαδή κατηγορίες νοηματοδότησης και ερμηνείας αυτής της πραγματικότητας\n13 13 (γενικά, ρηματικές μορφές) και τα δύο μπορούν να θεωρηθούν ως αδιαχώριστα όσον αφορά μια «κατασκευή» της κοινωνικής πραγματικότητας αποτελούν δηλαδή συστατικό μέρος της ίδιας της κατασκευής και συνεπώς το ζητούμενο εδώ είναι οι μορφές αντιστοιχίας και αλληλοκαθορισμών μεταξύ τους. 21 Ο λόγος συνεπώς με την έννοια όλων των ρηματικών πρακτικών νοηματοδότησης και ερμηνείας της πραγματικότητας δεν αναπαριστά ή περιγράφει απλώς την κοινωνική πραγματικότητα αλλά είναι συγκροτησιακό και ανεξάλειπτο στοιχείο της ίδιας της κατασκευής συνάμα αποτελεί, όπως θα ισχυρισθούμε παρακάτω, το θεμελιωτικό της στοιχείο. Ωστόσο οι συγκεκριμένες, ιστορικά καθορισμένες μορφές γνώσης της κατασκευής είτε είναι επιστημονικές (κοινωνική επιστήμη), είτε άτυπες («κοινή λογική», λόγος των ΜΜΕ) καθορίζονται αλλά και συμμετέχουν καταστατικά σ αυτή την «κοινωνική πραγματικότητα». Σε αντίθετη περίπτωση θα έπρεπε να υποθέσουμε τη δυνατότητα μιας έξωθεν «προνομιακής» θέασης αυτής της κατασκευής (μια υπερ-ιστορική προοπτική), από μέρους κοινωνικά τοποθετημένων υποκειμένων, η οποία θα μπορούσε να κατανοήσει αυτή την «ολότητα», χωρίς όμως η ίδια να καθορίζεται από αυτή θα έπρεπε επίσης να προσδιορίσουμε ένα «προνομιακό» επιστημολογικό φορέα (άτομο, ομάδα ή μέθοδο) μιας τέτοιας α-ιστορικής επιστημονικής κατανόησης. Επισημαίνουμε όμως ότι το επιχείρημα της κοινωνικής κατασκευής της γνώσης δεν αφορά αναγκαστικά την ιστορική εμβέλεια και ισχύ της παραγόμενης γνώσης η οποία μπορεί να υπερβαίνει τις συνθήκες παραγωγής της και να λειτουργεί αναστοχαστικά. Αυτό σημαίνει ότι η ισχύς ενός επιστημονικού λόγου ο οποίος αναδύεται πάντοτε εντός μιας συγκεκριμένης κοινωνικής πραγματικότητας δεν περιορίζεται αναγκαστικά από τη συγκεκριμένη ιστορική κατασκευή από την οποία αναδύθηκε αλλά μπορεί να εκτείνεται και πέραν αυτής σε αντίθετη περίπτωση θα έπρεπε να αγνοήσουμε το έργο του Μάρξ ή του Βέμπερ (για να μην πούμε, του Πλάτωνα ή του Αριστοτέλη) στο βαθμό που αφορά την κοινωνική πραγματικότητα μιας περασμένης εποχής. Επιπλέον, ως προς το ζήτημα αυτό θα έπρεπε ίσως να κάνουμε μια διάκριση μεταξύ της γνώσης που παράγεται από τις επιστήμες της φύσης και από τις κοινωνικές επιστήμες. Για τις τελευταίες γνωρίζουμε ότι καμία θεωρία ή ερμηνευτική προοπτική δεν μπορεί να είναι ουδέτερη ή απλώς «περιγραφική» ως προς την κοινωνική πραγματικότητα (όπως θα υποστήριζαν θετικιστικές επιστημολογίες και ο κοινωνικός κονστρουξιονισμός είναι αντιθετικιστικός) τόσο στο βαθμό που μαζί με άτυπες μορφές γνώσης συμμετέχει ουσιαστικά στη κατασκευή της και αποτελεί μέρος της όσο και γιατί είναι αναγκαστικά τοποθετημένη και χρωματισμένη ως προς την ερμηνεία της. Σ αυτή λοιπόν την προοπτική, η επιστημονική γνώση θα έπρεπε να αποτελεί πράξη κατασκευής ενός κριτικού επιστημονικού λόγου η οποία\n14 14 να συνδέεται με ένα κριτικό «διαφέρον» (κατά την χαμπερμασιανή έννοια του Ιnteressen) 22, στο βαθμό που στοχεύει τόσο στην απο-συγκάλυψη των τόπων και των τρόπων της κατασκευής της κοινωνικής πραγματικότητας όσο και στην αναγνώριση των δομών της κοινωνικής εξουσίας και κυριαρχίας. Η κοινωνική ανάλυση συνεπώς εδώ δεν αφορά μια «αφηρημένη» και «θεωρητική» κατανόηση της κατασκευής αλλά στοχεύει στην ορθολογική ανα-κατασκευή των αντιφάσεων της κοινωνικής πραγματικότητας και συμμετέχει στον, όσο το δυνατόν συνειδητό μετασχηματισμό της, λαμβάνοντας συγκεκριμένη θέση μέσα σ αυτή 23. Το πρόβλημα συνεπώς το οποίο επισημαίνουμε εδώ αφορά τόσο τη δυνατότητα (επιστημονικής) γνώσης της κατασκευής όσο και την κοινωνική κατασκευή της (επιστημονικής) γνώσης, ζητήματα σίγουρα σύνθετα τα οποία υπερβαίνουν το εύρος αυτής της εργασίας. Όμως η συγκεκριμένη εκδοχή του κονστρουξιονισμού που παρουσιάζουμε εδώ μπορεί να συνδεθεί, όπως θα δούμε παρακάτω, με μια παράδοση «κριτικής της ιδεολογίας» (Ideologiekritik) ως κριτικής των δεδομένων και φυσικοποιήμενων μορφών της κοινωνικής πραγματικότητας. Το πρόβλημα της θεμελίωσης της κατασκευής (θεμελιωτισμός) και της ουσιοκρατίας είναι επίσης ιδιαίτερα σημαντικό αλλά και σύνθετο και μπορεί να τεθεί ως εξής: το επιχείρημα της κατασκευής εν γένει πρέπει να θεμελιώνεται σε «κάτι» που να μην αποτελεί το ίδιο μια κατασκευή, αλλιώς γίνεται αυτοαναφορικό στο βαθμό που κάθε κατασκευή θα παρέπεμπε σε κάποια άλλη κατασκευή, σε μια σειρά που δεν έχει τέλος. Σε μια κλασσική προοπτική θα μπορούσε ίσως κάποιος να επιχειρηματολογήσει αρκετά πειστικά όσον αφορά μια «θεμελίωση» της κοινωνικής πραγματικότητας τόσο σε ρηματικές όσο και σε εξωρηματικές πρακτικές, σε στοιχεία δηλαδή που αφορούν τόσο στο πεδίο του λόγου (ειδικά εδώ, της επικοινωνίας) όσο και αυτών των υλικών πρακτικών (π.χ. η εργασία), οικονομικών και άλλων, εάν βέβαια επιθυμεί να κάνει μια τέτοια διάκριση. Υπάρχουν όμως σύγχρονες κονστρουκτιβιστικές θεωρήσεις που υποστηρίζουν ότι ένας τέτοιοςδιαχωρισμός μεταξύ ρηματικών και εξωρηματικών πρακτικών δεν έχει νόημα, στο βαθμό που όλες οι κοινωνικές πρακτικές τοποθετούνται / αναπαριστούνται αναγκαστικά και πάντοτε μέσα σε ένα κόσμο νοημάτων / λόγου και ποτέ έξω από αυτόν είναι συνεπώς όλες ρηματικές / νοηματικές, το οποίο όμως δεν σημαίνει απλώς γλωσσικές, με τη στενή έννοια του όρου. Υπ αυτή την έννοια, όλες οι ρηματικές πρακτικές είναι «υλικές» γιατί το νόημα δεν μπορεί να εκφρασθεί παρά μόνο μέσω υλικών μέσων (medium), στο βαθμό που η γλώσσα (ομιλία και γραφή) και η επικοινωνία είναι διαδικασίες υλικές. Σε μια τέτοια προοπτική ο λόγος δεν αποτελεί αναπαράσταση της κοινωνικής πραγματικότητας αλλά στοιχείο θεμελιακό και συγκροτησιακό στο βαθμό που αυτή δεν μπορεί να υπάρχει πέρα και έξω από αυτή. Εμείς\n15 15 πιστεύουμε ότι τέτοια εγχειρήματα θεμελίωσης της κοινωνικής πραγματικότητας ως κατασκευής οδηγούν αναγκαστικά προς τη προσπάθεια συγκρότησης μιας θεωρίας του λόγου στο βαθμό που είναι αναγκαίο να βρεθούν πεδία ή έννοιες όπως ο λόγος (discourse) τα οποία να μην αποτελούν τα ίδια κοινωνικές κατασκευές τα προβλήματα όμως στην προσπάθεια να βρεθεί παραμένουν ακόμα πολλά και σημαντικά και αφορούν την (μη-)δυνατότητα θεμελίωσης της κατασκευής σε μια και μοναδική θετική (ή αναπραστάσιμη) «ουσίας» η οποία όμως να μην θεμελιώνεται η ίδια σε κάτι πρωταρχικότερο. Έτσι όσον αφορά το θέμα της ουσιοκρατίας, ο κοινωνικός κονστρουξιονισμός θα μπορούσε εύκολα να ολισθήσει σε μια γενικευμένη οντολογία ότι «τα πάντα είναι κατασκευή» εάν δεν μετριασθεί με μια αναγνώριση της ιστορικής σχετικότητας όλων των κατασκευών (συμπεριλαμβανομένης και της θεωρητικής κατασκευής που ονομάζεται «κοινωνικός κονστρουξιονισμός»), από μια «ανεκτικότητα» προς άλλες θεωρητικές κατασκευές (δηλαδή από τη μη-διεκδίκηση μιας προνομιακής σχέσης με την «αντικειμενική» Αλήθεια) και από μια αναστοχαστικότητα ως προς τις συνθήκες παραγωγής του λόγου και του δικού του λόγου αναγνωρίζοντας ότι καταστατικά και πάντοτε είναι τοποθετημένος μέσα στην κοινωνική πραγματικότητα την οποία περιγράφει / ερμηνεύει. Συνολικά, ο Δεμερτζής σχολιάζει σωστά αυτά τα ζητήματα όταν γράφει ότι «Για την οντολογία του κοινωνικού κονστρουξιονισμού, αν υπάρχει μια «ουσία», αυτή δεν μπορεί παρά να είναι αρνητική όχι ένα έσχατο αναγωγικό θεμέλιο αλλά μια «θεμελιωμένη αρνητικότητα». Η «ουσία» αυτή είναι η ίδια η αρνητικότητα του κοινωνικού πράττειν, η χρονικά και τοπικά προσδιορισμένη δραστηριότητα ατομικών και συλλογικών υποκειμένων καθώς αμφότερα κατασκευάζουν και ανακατασκευάζουν διαρκώς τους όρους της αναπαραγωγής τους σε συνθήκες αβεβαιότητας και ανισομερούς, άρα εξουσιαστικής, αλληλεξάρτησης» (Δεμερτζής, 2002: 154) Επισημαίνουμε επίσης ένα ακόμη σημαντικό ζήτημα, δηλαδή ότι στη βάση των φαινομενολογικών κονστορυξιονισμών υπάρχει μια κλασσική και «απλοϊκή» εννόηση του υποκειμένου θεωρούμενου ως σταθερό, ενιαίο και κυρίαρχο, το οποίο ενοποιείται μέσω της αντίληψης και της δράσης του μέσα στην καθημερινή πραγματικότητα μια τέτοια εννόηση του υποκειμένου βρίσκεται και πίσω από την έννοια της διυποκειμενικότητας, ως θεμέλιου της κοινωνικής πραγματικότητας, η οποία εννοείται ως σχέση συμμετρική μεταξύ δύο ή περισσοτέρων κυρίαρχων υποκειμένων. Παραμένουμε ωστόσο επιφυλακτικοί απέναντι σε μια φαινομενολογική μεταφυσική της συνείδησης π.χ την έννοια της προθετικότητας (intentionality) και του υποκειμένου η οποία έχει προ πολλού αμφισβητηθεί 24 γιατί μαζί με σύγχρονα ρεύματα στην κοινωνική θεωρία (όπως η ψυχανάλυση, ο μετα-δομισμός κ.α.) θεωρούμε το υποκείμενο ως καταστατικά διχασμένο, δηλαδή ότι δεν καταφέρνει ποτέ να\n16 16 συγκροτήσει μια πλήρη και ενιαία ταυτότητα, στον βαθμό που ο Άλλος (πιο γενικά: μια έννοια ετερότητας - η οποία λείπει από την διυποκειμενικότητα) εμπλέκεται πάντοτε και καταστατικά στο ορισμό της ταυτότητας του και συνεπώς την διχάζει ταυτόχρονα δεν συγκροτείται ποτέ ως ένα υποκείμενο απόλυτα σταθερό (μέσα στην κίνηση της χρονικότητας) και κυρίαρχο (μέσα στη συλλογικότητα). Είναι συνεπώς ένα υποκείμενο του οποίου η καταστατικά ασταθής και διχασμένη ταυτότητα είναι «κατασκευασμένη» μέσα και μέσω του λόγου ο οποίος ενοποιεί αυτά τα «κομμάτια» κάτω από ένα φαινομενικά σταθερό και ενιαίο Εγώ. Εκείνο που μας ενδιαφέρει άμεσα εδώ όσο αφορά ένα «κλασσικό» φαινομενολογικό κονστρουξιονισμό ο οποίος παραμένει δέσμιος μιας μεταφυσικής του υποκειμένου και της συνείδησης είναι το τι θεωρητικές συνέπειες θα είχε, παραδείγματος χάρη, για την έννοια της διυποκειμενικότητας μια προσπάθεια εισαγωγής πιο σύνθετων εννοήσεων του υποκειμένου όπως η έννοια του διχασμού, της ετερότητας και της ασυμμετρίας των σχέσεών του. Ωστόσο στη συγκεκριμένη περίπτωση μας ενδιαφέρει περισσότερο το υποκείμενο ως κοινωνικό υποκείμενο μέσα στις διάφορες ομαδοποιήσεις του και στις συλλογικές του ταυτότητες αλλά και ως υποκείμενο της ιστορίας δηλαδή ιστορικά καθορισμένο - και άρα υποκείμενο στις δομές της εξουσίας και της κυριαρχίας. 25 Έτσι θεωρούμε ότι τα υποκείμενα είναι τα ίδια υποκείμενα στην κατασκευή την οποία κατασκευάζουν (η οποία όμως εμφανίζεται ως πέρα και έξω από τον έλεγχο τους) 26 αλλά ταυτόχρονα, από μια πιο «κοινωνιολογική» σκοπιά, το γεγονός ότι τα υποκείμενα της κατασκευής είναι τα ίδια «κατασκευασμένα», με την έννοια ότι τόσο οι ατομικές όσο και οι συλλογικές ταυτότητες κατασκευάζονται μέσω των θεσμών της κοινωνικοποίησης (ή καλύτερα, υποκειμενοποίησης) 27. Με την έννοια αυτή, πολλά και διαφορετικά στοιχεία της κοινωνικής πραγματικότητας ως κατασκευής εγγράφονται μέσα στον ατομικό ψυχισμό έτσι ώστε να συγκροτήσουν την ταυτότητα κάθε υποκειμένου αλλά και τα υποκείμενα καλούνται να ενσωματωθούν σε μια προϋπάρχουσα και προερμηνευμένη κατασκευή, δίχως τη δυνατότητα επιλογής. Συνοπτικά λοιπόν το σχήμα το οποίο προτείνουμε εδώ αφορά μια αμφίδρομη σχέση μεταξύ κατασκευής και «κατασκευαστών» / υποκειμένων, δηλαδή οι κατασκευαστές (ανα)κατασκευάζουν διαρκώς και συλλογικά την κοινωνική πραγματικότητα, η οποία όμως με τη σειρά της από τη μια μεριά επιβάλλεται επάνω στους κατασκευαστές της ως συλλογικό επάνω στο επιμέρους αλλά και διαμορφώνει μέσω των θεσμών κοινωνικοποίησης τα υποκείμενα, δηλαδή κατασκευάζει τις ατομικές και συλλογικές τους ταυτότητες 28. Ένα άλλο σημαντικό και διαχρονικό πρόβλημα της κοινωνιολογικής θεωρίας, είναι το ζήτημα της συναίνεσης ενάντια στον ανταγωνισμό μέσα στην κοινωνική πραγματικότητα.\n17 17 Είναι αλήθεια ότι οι κλασσικές κονστρουκτιβιστικές απόψεις δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στην ιδέα ενός κοινού κόσμου νοημάτων, πρακτικών και σχέσεων (Lebenswelt - βιόκοσμος) ως βασικό συγκροτησιακό στοιχείο αυτού που ονομάζεται «κοινωνική πραγματικότητα» αλλά και κάθε μορφής συλλογικότητητας. Υπό την έννοια αυτή, η κοινωνική πραγματικότητα ενέχει μια υπόρρητη και μη- θεματοποιήσιμη συλλογική «συναίνεση» και αποδοχή / νομιμοποίηση ενός μίνιμουμ κοινών νοημάτων και πρακτικών ως πρωταρχικών σχέσεων κοινωνικής συμβίωσης. Μια τέτοια πρωταρχική «συναίνεση» - πρωταρχικότερη από κάθε πολιτική ή ιδεολογική συναίνεση αποτελεί το θεμέλιο της κοινωνικής συμβίωσης και συνεργασίας μέσα στον καθημερινό χωρο-χρόνο και βασικό συγκροτησιακό στοιχείο αυτού που ονομάζεται κοινωνική τάξη (social order). Εμείς θα επισημάνουμε μόνο το γεγονός ότι μια τέτοια «συναίνεση» δεν είναι δεδομένη και φυσική (δεν αποτελεί δηλαδή ένα τύπο «φυσικού συμβολαίου» ή μια ανθρωπολογική σταθερά) αλλά «κατασκευάζεται» μέσα από τους θεσμούς κοινωνικοποίησης ως προϋπόθεση και όρος χωρίς την οποία καμία μορφή κοινωνικής οργάνωσης δεν θα μπορούσε να υπάρξει. Το γεγονός ότι οι, κατά βάση ρηματικοί, τρόποι της κατασκευής αυτής της πρωταρχικής «συναίνεσης» τόσο στο επίπεδο του ατομικού υποκειμένου (π.χ. θεσμοί κοινωνικοποίησης) όσο και συλλογικά (π.χ ΜΜΕ), αλλά και οι πολιτικές επίκλησης αυτής της συναίνεσης («Εμείς» όλοι μαζί ως κοινωνία), συγκαλύπτονται και φυσικοποιούνται αποτελεί στιγμή της ιδεολογίας που καταστατικά και πάντοτε ενέχει η κατασκευή μιας κοινωνικής πραγματικότητας. Έχουμε ήδη υποστηρίξει ότι αυτή η κοινή πραγματικότητα υπάρχει κατ αναλογία μιας γλώσσας, δηλαδή ενός συμβολικού επικοινωνιακού συστήματος με γραμματικές και συντακτικές δομές κοινές για όλους τους χρήστες της στην οποία όμως τα άτομα και οι κοινωνικές ομάδες έχουν διαφορετική πρόσβαση (διάλεκτοι, ιδιόλεκτοι, ιδιώματα κλπ). Με αυτή την έννοια, και σύμφωνα με το κλασσικό επιχείρημα του Βίτγκενσταιν, κανείς δεν μπορεί να κατασκευάσει μια δική του γλώσσα μια γλώσσα ή είναι συλλογική ή δεν είναι γλώσσα το ίδιο ισχύει και για την κοινωνική πραγματικότητα. 29 Το γεγονός ότι αυτή η κοινωνική πραγματικότητα είναι κοινή και γι αυτό εμφανίζεται και ως «αντικειμενική» σημαίνει ότι, σε κάθε ιστορική συγκυρία, έχει μια σειρά από ιστορικά καθορισμένους κοινούς και δεσμευτικούς συντακτικούς κανόνες και δομές για τα άτομα και τις συλλογικότητες που υπάρχουν μέσα σ αυτή κανείς συνεπώς δεν μπορεί απλώς να την παρακάμψει ή να την αγνοήσει χωρίς σημαντικό κόστος (βλέπε, μηχανισμοί κοινωνικού ελέγχου). Αποτελεί δηλαδή μια κοινή δεξαμενή νοημάτων, πρακτικών και σχέσεων στην οποία όμως η πρόσβαση των ατόμων και των ομάδων είναι διαφορετική αλλά και άνιση αυτός ο βιόκοσμος αποτελεί μια κοινή, σε κάθε κοινωνικο ιστορική κατασκευή, πηγή εμπειρίας και λόγου η οποία όμως\n18 18 πάντοτε αφορά «ιδιώματα» ερμηνειών και σχέσεων που έχουν άμεση σχέση με την τάξη, το φύλο, την εθνοτική και πολιτισμική ομάδα κλπ των επιμέρους υποκειμένων. Υποστηρίζουμε ότι αυτοί οι ετερογενείς τρόποι βιώματος και ερμηνείας της κοινωνικής πραγματικότητας που πολλές φορές εκφράζονται σε διαφορετικούς «τρόπους ζωής» (lifestyles) στις σύγχρονες κοινωνίες δεν είναι απλώς και μόνο διαφορετικοί αλλά πολλές φορές και ανταγωνιστικοί μεταξύ τους. Με άλλα λόγια, μια κονστρουξιονιστική επιστημολογία θα πρέπει να πάρει σοβαρά υπόψη της ότι αυτό που ονομάζεται «κοινωνική πραγματικότητα» δεν είναι μόνο μια πραγματικότητα κοινών νοημάτων, μορφών συμβίωσης και κοινωνικών σχέσεων αλλά και πεδίο το οποίο δομείται και διέπεται από τον ανταγωνισμό μεταξύ ατόμων και κοινωνικών ομάδων (γενικότερα θα λέγαμε, μεταξύ των κοινωνικών ταυτοτήτων) Έτσι η έμφαση, από τη μεριά των «κλασσικών» φαινομενολογικών κονστρουξιονισμών, στην πρωταρχικότητα μιας κοινής πραγματικότητας αφορά μεν τη βάση της κοινωνικότητας (sociality) αλλά αγνοεί τον ανταγωνισμό που καταστατικά και πάντοτε διέπει την κοινωνική πραγματικότητα και αυτό είναι ένα ακόμα ιδεολογικό στοιχείο που υπεισέρχεται στην κατασκευή της κοινωνικής πραγματικότητας. Μια προσπάθεια συνεπώς κατανόησης του ανταγωνισμού ως στοιχείου συγκροτησιακού και ανεξάλειπτου, και όχι απλώς ως ζητήματος δευτερεύοντος, της κοινωνικής πραγματικότητας αποτελεί ενδιαφέρουσα θεωρητική πρόκληση για ένα μεταφαινομενολογικό κονστρουξιονισμό. Η υπόθεσή μας εδώ και κάτι που δεν τονίζουν αρκετά οι κλασσικές διατυπώσεις της φαινομενολογίας - είναι ότι η κοινή κατασκευή που εμφανίζεται ως «κοινωνική πραγματικότητα» είναι ένας κόσμος ιστορικά καθορισμένων σχέσεων εξουσίας μεταξύ υποκειμένων (ατομικών και συλλογικών). Αυτό σημαίνει ότι μέσα σ αυτή την κατασκευή εγγράφονται όλες οι αντιθέσεις και οι αντιφάσεις (κοινωνικές, οικονομικές, πολιτικές) της εκάστοτε ιστορικής συγκυρίας, και συνεπώς όλοι οι κοινωνικοί ανταγωνισμοί και ανισότητες που τους αντιστοιχούν. Μ αυτή την έννοια δεν πρέπει ίσως να μιλάμε για «κοινωνική πραγματικότητα» αλλά για την κυρίαρχη σε κάθε κοινωνικο ιστορική συγκυρία πραγματικότητα, η οποία εμφανίζεται και αυτό είναι ένα ακόμη σημαντικό ιδεολογικό στοιχείο - ως η μόνη δυνατή κατασκευή, δηλαδή ως ο μόνος εφικτός κόσμος. Αυτό σημαίνει ότι μπορούν την ίδια στιγμή να υπάρχουν (ή είναι δυνατό να υπάρξουν) διαφορετικά, αλλά και ανταγωνιστικά προς το κυρίαρχο, σχέδια κατασκευής μιας κοινωνικής πραγματικότητας, τουλάχιστον με τη μορφή πολιτικών διεκδικήσεων ενός διαφορετικού μέλλοντος. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να τονίσουμε ότι αυτό που σε κάθε εποχή και κάθε κοινωνία αναγνωρίζεται ως η κυρίαρχη «κοινωνική πραγματικότητα» δεν είναι προϊόν σχέσεων συναίνεσης και συνεργασίας αλλά και ιστορικών ανταγωνισμών μεταξύ κοινωνικών\n19 19 ταυτοτήτων. Συνάμα δεν αποτελεί ποτέ μια ενιαία και ομοιογενή ολότητα στο βαθμό που ενσωματώνει και συναρθρώνει προσπαθεί συνεπώς να συγκαλύψει ολοποιώντας - όλες τις αντιφάσεις και τους ανταγωνισμούς των κοινωνικών σχέσεων της εκάστοτε ιστορικής συγκυρίας 30. Αυτοί οι ανταγωνισμοί αφορούν, από την μια μεριά, την άνιση πρόσβαση ατόμων και ομάδων στους πόρους της κοινωνικής, πολιτικής και οικονομικής εξουσίας 31 και από την άλλη, εναλλακτικά και ανταγωνιστικά πολιτικά σχέδια για την συγκρότηση αυτής της πραγματικότητας το «σχέδιο» το οποίο έχει επικρατήσει (ή πιο σωστά, ηγεμονεύσει) κάθε φορά συγκροτεί την ιστορικά κυρίαρχη κοινωνική πραγματικότητα. Είναι σημαντικό να τονίσουμε ότι οι ανταγωνισμοί αυτοί δεν επιτρέπουν ποτέ τη πλήρη και τέλεια συγκρότηση της κοινωνικής πραγματικότητας σε ένα ενιαίο, σταθερό και ομοιογενές όλο αλλά δομούν μια πραγματικότητα μερικής μόνο καθήλωσης του νοήματος, μια πραγματικότητα δηλαδή απειλούμενη και ασταθή της οποίας την ενότητα διασπούν διαρκώς ανταγωνισμοί και αντιφάσεις και η οποία, παρότι πάντοτε εμφανίζεται ως παγιωμένη, βρίσκεται υπό την διαρκή απειλή της εξάρθρωσης και της ριζικής μεταβολής της. Απειλείται συνεπώς διαρκώς η ενότητα, η αναπαραγωγή αλλά και η νομιμοποίηση της, δημιουργώντας έτσι σε συγκεκριμένες ιστορικές συγκυρίες κρίσεις οι οποίες μπορούν να μεταβάλουν ριζικά αυτή την κατασκευή. Το γεγονός ότι αυτό το καταστατικό «υπό αίρεση» - δηλαδή η ιστορική ενδεχομενικότητα της κατασκευής - συγκαλύπτεται, στο βαθμό που εμφανίζεται συνήθως ως φυσική, «αιώνια» και αμετάλλακτη, αποτελεί ουσιαστικό στοιχείο της ιδεολογίας που αναπαράγει και νομιμοποιεί αυτή την κατασκευή την ίδια στιγμή όμως, οι αντιφάσεις και οι ανταγωνισμοί που την διέπουν δεν μπορούν ποτέ να συγκαλυφθούν πλήρως και να εξαλειφθούν 32. Θα πρέπει εδώ να προσθέσουμε ότι η κοινωνική πραγματικότητα ως κατασκευή δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς ένα πολιτικό πλαίσιο ρύθμισης των κοινωνικών σχέσεων και πρακτικών, χωρίς δηλαδή ένα πλαίσιο πολιτικής θέσμισης των μορφών της συνεργασίας αλλά και του ανταγωνισμού, και αυτή η προβληματική συνήθως αγνοείται από τους φαινομενολογικούς κονστρουξιονισμούς. Άλλωστε, στην καθημερινή μας εμπειρία δεν αντιμετωπίζουμε ποτέ μια γενική και αδιαφοροποίητη πραγματικότητα νοημάτων, πρακτικών και σχέσεων αλλά μια κοινωνική πραγματικότητα σαφώς δομημένη και οργανωμένη σύμφωνα με συγκεκριμένες κοινωνικές, οικονομικές και πολιτικές ρυθμίσεις οι οποίες αποτελούν τυποποιήσεις και θεσμοθετήσεις ιστορικά καθορισμένων πρακτικών και σχέσεων. Υπό την έννοια αυτή όταν μιλάμε για την κοινωνική πραγματικότητα (εννοώντας την κυρίαρχη πραγματικότητα) της κάθε εποχής αναφερόμαστε όχι μόνο στις κοινωνικές σχέσεις, νοήματα και πρακτικές όπως αυτές εμφανίζονται καθημερινά αλλά και στις οικονομικές, νομικές και\n20 20 πολιτικές ρυθμίσεις που τις πλαισιώνουν γιαυτό και η κατασκευή ρυθμίζεται πάντοτε σύμφωνα με ένα πολιτικό «σχέδιο». Ωστόσο εδώ ανοίγονται σημαντικά θεωρητικά προβλήματα τα οποία είναι δύσκολο να αντιμετωπίσουμε στον περιορισμένο αυτό χώρο όπως το ερώτημα, παραδείγματος χάρη, είναι εάν η πολιτική θέσμιση εμφανίζεται εκ των υστέρων ως προς μια προϋπάρχουσα κοινωνική πραγματικότητα (την πρωτοκαθεδρία δηλαδή του κοινωνικού απέναντι στο πολιτικό) ή εάν, αντίθετα, πρέπει, τουλάχιστον επιστημολογικά, να δεχθούμε την προτεραιότητα της πολιτικής θέσμισης, χωρίς την οποία καμία κοινωνική πραγματικότητα δεν θα είχε δομή και οργάνωση και άρα δεν θα μπορούσε καν να συγκροτηθεί. 33 Πάντως το ζήτημα της πολιτικής θέσμισης είναι άρρηκτα συνδεδεμένο με μια έννοια κατασκευής της κοινωνικής πραγματικότητας και πρέπει να προσπαθήσουμε να το ενσωματώσουμε σε μια συνεπή κονστρουξιονιστική θεώρηση. Ποιοι όμως είναι αυτοί οι τόποι και οι τρόποι της κατασκευής της κοινωνικής πραγματικότητας; Η ιδέα μιας «κοινωνικής πραγματικότητας» αναφέρεται στο γεγονός ότι κάθε κοινωνική μορφή δεσμεύει τον χώρο και τον χρόνο με συγκεκριμένους και ιστορικά καθορισμένους τρόπους και έτσι δημιουργεί δομές χωρο-χρονικής οργάνωσης και αλληλουχίας των καθημερινά επαναλαμβανόμενων πρακτικών και σχέσεων με τον τρόπο αυτό παράγεται και αναπαράγεται διαρκώς μια αίσθηση δεδομενικότητας και σταθερότητας των χωρο-χρονικών αναφορών και ανα-δημιουργείται διαρκώς η αίσθηση μιας κοινωνικής τάξης (social order). Υποστηρίξαμε επίσης ότι η κοινωνική πραγματικότητα έχει, όπως κάθε κατασκευή, σαφείς δομές και οργάνωση μόνο που αυτές οι δομές δεν εμφανίζονται αλλά αντίθετα αποκρύπτονται μέσα από τις καθημερινές «μικρο-ιστορικές» οπτικές της κοινωνικής πραγματικότητας. Θέλουμε λοιπόν να προτείνουμε εδώ ότι η κοινωνική πραγματικότητα ως κατασκευή μπορεί να κατανοηθεί μέσω της έννοιας των κωδίκων 34 οι κώδικες αποτελούν ρυθμιστικές / οργανωτικές αρχές («λογικές») που επιλέγουν, ταξινομούν, ιεραρχούν και ρυθμίζουν την οργάνωση των πραγμάτων, των υποκειμένων, των πρακτικών και των λόγων μέσα στον χώρο χρόνο. Η κοινωνική πραγματικότητα ως κατασκευή μπορεί να θεωρηθεί ως μια σειρά ιστορικά καθορισμένων κωδίκων που αφορά την ταξινόμηση, επιλογή και συνάρθωση ετερογενών νοήματων, σχέσεων και πρακτικών (ρηματικών και μη) σε ένα περισσότερο ή λιγότερο συνεκτικό όλο. 35 Σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα η επιλογή αλλά και η συγκεκριμένη άρθρωση του κάθε κώδικα δεν είναι ποτέ αυθαίρετη αλλά διέπεται από μια λογική (-κές) η οποία αντιστοιχεί και εκφράζει την κυρίαρχη, σε κάθε κοινωνικο ιστορικη συγκυρία, κατανομή της εξουσίας, και συνεπώς και την άνιση πρόσβαση των ατόμων και των κοινωνικών ομάδων στους πόρους (κοινωνικούς, πολιτικούς, οικονομικούς) αυτής της εξουσίας ο Σολομών λοιπόν στην εισαγωγή στο έργο του B. Bernstein γράφει ότι


Ergatiki - Ο “ανυπόμονος” Ιούλης του 1917\nΈνας θάνατος που έδειξε γιατί και πώς πρέπει να ξηλώσουμε τα Μνημόνια Tοπικές εκδηλώσεις ΑΝΤΑΡΣΥΑ Η ΕΚΤ “έχει νεύρα” Οικονομική εξόρμηση Η απεργία στους ΟΤΑ: Σύγκρουση με τον “μνημονιακό κορσέ” Βοήθεια στο Σπίτι: 24ωρη απεργία 6/7 και πανελλαδική συγκέντρωση Ο λόγος στους συνάδελφους της Ντανιέλας ΜΜΕ: “Ο Μπόμπολας έκανε τον ιδρώτα μας φούσκα” Πότε θα κηρύξει απεργία η ΕΣΗΕΑ; EΔΟΕΑΠ: Και ξαφνικά πέσαμε στα βράχια… Oι εκλογές στην Iντρακόμ Συνέδριο ΟΛΜΕ: Συμμαχίες παράλυσης Όλη η Αμαλιάδα στήριξε το “Καραβάνι της Υγείας” Μόνιμη και σταθερή δουλειά τώρα! Απεργία και συγκέντρωση 12/7 Σισμανόγλειο: Συγκεντρώσεις εργαζόμενων Εκλογές στο Σύλλογο τ.ΥΠΑΝ: Ενισχυμένη η αριστερά Συμβασιούχοι: “Ο δεύτερος γύρος να δοθεί με ενισχυμένους όρους και δυνάμεις” Αλληλεγγύη στη Γάζα 25 χρόνια από την μεγάλη απεργία της ΕΑΣ: Μια απεργία που ακόμη τους στοιχειώνει Η δίκη της Χρυσής Αυγής: Κατέθεσαν οι φωτορεπόρτερ Κλείστε τα γραφεία της ΧΑ: Τα επόμενα βήματα της Καμπάνιας Μαλακάσα: Έκοψαν τα λεωφορεία για τους πρόσφυγες! 20ο Αντιρατσιστικό Φεστιβάλ Κινηματογράφος: SOS-Πεντάγωνο καλεί Μόσχα Κινηματογράφος: Η γυναίκα του ζωολογικού κήπου Στάσεις εργασίας στο Φεστιβάλ Αθηνών 24ωρη απεργία στον Επισιτισμό-Τουρισμό Δικάζεται η χρυσαυγίτισσα Σκορδέλη Θεοφίλου-Ηριάννα: Στη φυλακή χωρίς στοιχεία Pride Kρήτης: Ο σεχταρισμός βλάπτει Μαρξιστικά φόρουμ Ανοιχτές εκδηλώσεις: “Η δύναμη που μπορεί να σταματήσει τα μνημόνια και τον ρατσισμό” Εκδηλώσεις ΑΝΤΑΡΣΥΑ Εργατικές ομάδες Εξορμήσεις με την Εργατική Αλληλεγγύη Ο “ανυπόμονος” Ιούλης του 1917 Νέο τεύχος "Σοσιαλισμός από τα κάτω": Πώς οργανώνουμε τη Δύναμη της ανατροπής Γιορτές του περιοδικού "Σοσιαλισμός από τα κάτω" 100.000 στους δρόμους του Λονδίνου Αμβούργο: “Ανεπιθύμητοι οι G20” Νέα γενική απεργία στη Βραζιλία\nΟ “ανυπόμονος” Ιούλης του 1917\nΛέανδρος Μπόλαρης 05/07/2017, No 1281\nΤην πρώτη βδομάδα του Ιούλη του 1917 η πολιτική θερμοκρασία στην Πετρούπολη έφτασε σε σημείο βρασμού. Το επαναστατικό κύμα που είχε εξαπολύσει η ανατροπή του Τσάρου τον Φλεβάρη έμοιαζε να φτάνει στην κορύφωσή του και μετά να υποχωρεί με την αντεπανάσταση να θριαμβεύει.\nΤην άνοιξη του 1917 η Βρετανία και η Γαλλία κλιμάκωσαν τις πιέσεις τους στην Προσωρινή Κυβέρνηση να οργανώσει μια γενική επίθεση στο ανατολικό μέτωπο. Γνώριζαν καλά ότι ο ρωσικός στρατός δεν ήταν σε θέση να απειλήσει σοβαρά τον γερμανικό. Όμως, ήθελαν την επίθεση για να ανακουφίσουν την πίεση στα δικά τους μέτωπα στη δυτική Ευρώπη.\nΗ Προσωρινή Κυβέρνηση ήταν ένας συνασπισμός του αστικού κόμματος των καντέ («Συνταγματικοί Δημοκράτες») και της ρεφορμιστικής Αριστεράς, δηλαδή των μενσεβίκων και των εσέρων («σοσιαλιστικό-επαναστατικό» κόμμα). Για τους πρώτους η συμμετοχή της Ρωσίας στον πόλεμο ήταν αναγκαία επιλογή για να εκπληρωθούν οι ιμπεριαλιστικές φιλοδοξίες της ρωσικής αστικής τάξης.\nΟι μενσεβίκοι και οι εσέροι τυπικά ήταν υπέρ μιας «δίκαιης ειρήνης». Η Εκτελεστική Επιτροπή των Σοβιέτ στην οποία είχαν τη μεγάλη πλειοψηφία είχε βγάλει πύρινες και λυρικές διακηρύξεις υπέρ της ειρήνης. Όμως, η επιλογή τους ήταν η συμμαχία με τους αστούς, γιατί θεωρούσαν την ανατροπή του καπιταλισμού «ουτοπική». Το αποτέλεσμα ήταν να τσαλαπατήσουν τις διακηρύξεις τους και να συναινέσουν στην κλιμάκωση των πολεμικών επιχειρήσεων.\nΗ επίθεση ξεκίνησε στις 18 Ιούνη και μετά από κάποιες αρχικές επιτυχίες, ξεθύμανε και σταμάτησε με τρομακτικές απώλειες. Τα εργοστάσια και οι στρατώνες στην Πετρούπολη έβραζαν από θυμό. Γι’ αυτό κάναμε την επανάσταση, σκέφτονταν οι εργάτες και οι εργάτριες, για να συνεχίζεται ο πόλεμος και οι καπιταλιστές να μας φορτώνουν τα σπασμένα; Τι να τις κάνουμε τις υποσχέσεις για γη και δημοκρατία, σκέφτονταν οι φαντάροι που ήταν αγρότες στη μεγάλη τους πλειοψηφία, αν είναι να σκοτωθούμε στο μέτωπο;\nΗ κυβερνητική κρίση επιτάχυνε τις εξελίξεις. Στις 2 Ιούλη τέσσερις υπουργοί των καντέ παραιτήθηκαν από την κυβέρνηση, τυπικά για το ζήτημα της Ουκρανίας. Ουσιαστικά, πίεζαν τους «εταίρους» τους να περιθωριοποιήσουν τα σοβιέτ, δηλαδή να βάλουν τέρμα στην κατάσταση «δυαδικής εξουσίας» που είχε δημιουργήσει η Επανάσταση του Φλεβάρη. Ένα κρίσιμο βήμα γι’ αυτό ήταν η αποστολή των συνταγμάτων της Φρουράς της Πετρούπολης, δηλαδή των συνταγμάτων που είχαν ενωθεί με τους εργάτες τον Φλεβάρη, στο μέτωπο.\nΣτις 3 Ιούλη το Πρώτο Σύνταγμα των Πολυβολητών αποφάσισε να πραγματοποιήσει ένοπλη διαδήλωση με αίτημα «όλη η εξουσία στα σοβιέτ» και άμεση ειρήνη. Αντιπρόσωποι στέλνονται στα άλλα συντάγματα, στα γειτονικά εργοστάσια. Πυρετώδεις προετοιμασίες αρχίζουν να γίνονται για το κατέβασμα στο κέντρο της Πετρούπολης, στις έδρες της Προσωρινής Κυβέρνησης και της Εκτελεστικής Επιτροπής των Σοβιέτ στο μέγαρο της Ταυρίδας. Το βράδυ ένα τεράστιο πλήθος εργατών και στρατιωτών, ολόκληρα συντάγματα και εργοστάσια είχαν βρεθεί έξω από το μέγαρο της Ταυρίδας. Στη διαδρομή λοξοδρομούσαν για να περάσουν από το «Μέγαρο της Κεσίνσκαγια», την έδρα της Κεντρικής Επιτροπής του μπολσεβίκικου κόμματος. Η ένοπλη κάθοδος στο κέντρο δεν ήταν αναίμακτη, στη διαδρομή δεξιοί αξιωματικοί και Κοζάκοι συγκρούστηκαν με τους διαδηλωτές και υπήρξαν τα πρώτα θύματα.\nΗ διαδήλωση της 4 Ιούλη ήταν επιβλητική. Ο Τρότσκι στην «Ιστορία της Ρώσικης Επανάστασης» υπολογίζει σε πεντακόσιες χιλιάδες τον αριθμό των διαδηλωτών. Στη διάρκειά της έγιναν κάποιες σκληρές συγκρούσεις με δεκάδες θύματα. Αλλά φτάνοντας έξω από το ανάκτορο της Ταυρίδας, οι διαδηλωτές βρέθηκαν μπροστά σε ένα αδιέξοδο. Είχαν κατέβει απαιτώντας να περάσει όλη η εξουσία στα σοβιέτ. Όμως, η ηγεσία των σοβιέτ αρνιόταν να κάνει αυτό το βήμα.\nΗ πλειοψηφία αυτών που διαδήλωναν, στην πραγματικότητα ζητούσε από τα κόμματα των εσέρων και των μενσεβίκων –τα κόμματα του συμβιβασμού- να ακολουθήσουν μια επαναστατική πολιτική. Υπάρχει ένα χαρακτηριστικό επεισόδιο που διηγείται ένας άλλος ιστορικός της επανάστασης, ο αριστερός μενσεβίκος Σουχάνοβ. Ένας εργάτης που άκουγε τον Τσερετέλι, τον μενσεβίκο πρόεδρο της ΕΕ των Σοβιέτ, να τους μιλάει έξω από το Ανάκτορο της Ταυρίδας, πετάχτηκε μπροστά του κουνώντας οργισμένος τη γροθιά και λέγοντας: «Ε, τότε σκύλας γιε, πάρε την εξουσία όταν σου τη δίνουνε!»\nΤο βράδυ της 4 Ιούλη η διαδήλωση άρχισε να φυλλοροεί. Οι φάλαγγες των εργατών και των στρατιωτών άρχισαν να επιστρέφουν κουρασμένες στις εργατικές συνοικίες και τους στρατώνες χωρίς να έχουν φέρει το αποτέλεσμα που θέλανε με την παρέμβασή τους. Την επόμενη μέρα, οι Εκτελεστικές Επιτροπές των Σοβιέτ κατάφεραν να συγκεντρώσουν πιστά στρατιωτικά τμήματα για να «υπερασπίσουν την επαναστατική δημοκρατία από τους τυχοδιώκτες». Ήταν κάποια τμήματα από το μέτωπο, αλλά στην πλειοψηφία τους ήταν μονάδες που είχαν κρατήσει ουδέτερη στάση στις προηγούμενες μέρες των κινητοποιήσεων.\nΤο κόμμα των μπολσεβίκων έπαιξε κεντρικό ρόλο στο κίνημα των Ιουλιανών. Η παρέμβασή του εξασφάλισε ότι το κίνημα βγήκε με τις λιγότερες δυνατές απώλειες από αυτή την αναμέτρηση. Αυτό δεν ήταν ούτε εύκολο ούτε αυτονόητο.\nΗ πίεση για την ένοπλη διαδήλωση ήρθε από τα «κάτω» αλλά αυτή δεν πραγματοποιήθηκε αυθόρμητα. Το Πρώτο Σύνταγμα Πολυβολητών ήταν προπύργιο της Στρατιωτικής Οργάνωσης των Μπολσεβίκων που είχε γνωρίσει μεγάλη ανάπτυξη τους προηγούμενους μήνες. H Επιτροπή Πόλης του κόμματος ενίσχυσε με τον μηχανισμό της την κινητοποίηση. Οι 10 χιλιάδες ένοπλοι ναύτες που κατέφτασαν από την Κρονστάνδη για να πάρουν μέρος στη διαδήλωση, δεν έφτασαν μόνοι τους έξω από το Μέγαρο της Κεσίνσκαγια: τους κινητοποίησε η κομματική οργάνωση των μπολσεβίκων.\nΈχουμε ξεκαθαρίσει, λέγανε, από τον Απρίλη την προοπτική του κόμματος. Καμιά στήριξη στην Προσωρινή Κυβέρνηση, αντίθετα, όλη η εξουσία πρέπει να περάσει στα εργατικά συμβούλια, στα σοβιέτ. Και τώρα, στα εργοστάσια, στις γειτονιές και τις μονάδες μας οι συνάδελφοί μας μας λένε, τι περιμένετε;\nΟ Λένιν επέμενε, ωστόσο, ότι δεν είχε έρθει η ώρα για την ένοπλη ανατροπή της Προσωρινής Κυβέρνησης. Ο βασικός λόγος: οι μπολσεβίκοι δεν είχαν την πλειοψηφία στα σοβιέτ. Ακόμα κι αν κατάφερναν να καταλάβουν στρατιωτικά την εξουσία, θα βρίσκονταν απομονωμένοι στην Πετρούπολη και θα συντρίβονταν. Στις 21 Ιούνη επεσήμαινε: «Αυτό που καθορίζει τη στάση και τη συμπεριφορά του κόμματός μας είναι το βασικό και γενικό γεγονός ότι η πλειοψηφία δείχνει ακόμα εμπιστοσύνη στη μικροαστική πολιτική των μενσεβίκων και των εσέρων που εξαρτώνται από τους καπιταλιστές».\nΕπειδή οι μπολσεβίκοι ήταν ένα κόμμα που συσπείρωνε τα πιο μαχητικά τμήματα των εργατών και των φαντάρων, χρειαζόταν να συγκρατούν τις ίδιες τους τις δυνάμεις. Ο Μάρτιν Λάτσις, αντιπρόσωπος της πανίσχυρης οργάνωσης του Βίμποργκ, παραπονιόταν από τον Ιούνη κιόλας ότι «το κόμμα παίζει το ρόλο του πυροσβέστη».\nΤο βράδυ της 3 Ιούλη η Κεντρική Επιτροπή των μπολσεβίκων πρότεινε στη σύσκεψη των στελεχών του κόμματος να μην γίνει η ένοπλη διαδήλωση της επόμενης μέρας. Όμως, μετά από πολύωρες συζητήσεις η απόφαση αυτή άλλαξε. Κανείς δεν θα μπορούσε να συγκρατήσει τους εργάτες και τους στρατιώτες να βαδίσουν και την επόμενη μέρα, και υπήρχε περίπτωση αυτή τη φορά η διαδήλωση να καταλήξει σε μια αιματοβαμμένη, χαοτική αναμέτρηση.\nΟ Κάμενεφ ένα από τα πιο γνωστά στελέχη των μπολσεβίκων δήλωσε στην συνεδρίαση των εκτελεστικών επιτροπών των Σοβιέτ: «Δεν καλέσαμε σε διαδήλωση, μα οι λαϊκές μάζες κατέβηκαν από μόνες τους στο δρόμο…Και από την στιγμή που βγήκαν έξω οι μάζες, η θέση μας είναι ανάμεσα σε αυτές. Το καθήκον μας είναι τώρα να δώσουμε στο κίνημα χαρακτήρα οργανωμένο».\nΟι μπολσεβίκοι επέλεξαν να μπουν μπροστά στο κίνημα, να του δώσουν οργανωμένο χαρακτήρα και να μην το αφήσουν ανυπεράσπιστο απέναντι στις προβοκάτσιες και την καταστολή των αντεπαναστατών. Ταυτόχρονα, είχαν το κύρος να επιχειρηματολογήσουν ότι αυτό που ήταν στην ατζέντα ήταν η συστηματική κατάκτηση της πλειοψηφίας στα σοβιέτ κι όχι η άμεση ανατροπή της κυβέρνησης με τα όπλα.\nΟι εργάτες και οι φαντάροι της Πετρούπολης, όμως, έπρεπε πρώτα «να κάψουν τα δάχτυλά τους» δοκιμάζοντας να εκβιάσουν την ηγεσία των σοβιέτ να «μπει στο σωστό δρόμο». Όπως γράφει ο Τρότσκι στην Ιστορία της Ρώσικης Επανάστασης:\n«Προτού βρουν το δρόμο για την ανανέωση των σοβιέτ, οι εργάτες και οι στρατιώτες δοκίμασαν να τα υποτάξουν στη θέλησή τους με τη μέθοδο της άμεσης δράσης…Υπήρχαν ακόμα όχι λίγες αυταπάτες ότι με το λόγο και τη διαδήλωση μπορούσε κανείς να καταφέρει τα πάντα, ότι φοβερίζοντας τους μενσεβίκους και τους σοσιαλεπαναστάτες θα μπορούσε κανείς να τους παρακινήσει ν’ ακολουθήσουν μια πολιτική κοινή μαζί με τους μπολσεβίκους».\nΟι μπολσεβίκοι δεν έμειναν στη γωνία να δασκαλεύουν κατά των «αυταπατών» το κίνημα ούτε, όμως, καθορίστηκαν από την ανυπομονησία του. Κατάφεραν να φέρουν σε πέρας αυτό το δύσκολο ελιγμό, γιατί ήταν ένα κόμμα με ρίζες στην πρωτοπορία της τάξης, «ανέπνεαν» μαζί της. Ταυτόχρονα ένα κόμμα πειθαρχημένο και οργανωμένο για συγκεντρωτική δράση.\nΤο άμεσο αποτέλεσμα των Ιουλιανών, ήταν μια αντεπίθεση του στρατοπέδου της αντεπανάστασης. Οι μπολσεβίκικες εφημερίδες απαγορεύτηκαν, τα τυπογραφεία και τα κομματικά γραφεία έγιναν στόχος επιθέσεων και βανδαλισμών. Η Προσωρινή Κυβέρνηση έβγαλε εντάλματα σύλληψης για την ηγεσία των μπολσεβίκων και του ίδιου του Λένιν που τον κατηγορούσαν για «πράκτορα της Γερμανίας».\nΌμως, το κόμμα άντεξε την επίθεση με σχετικά λίγες απώλειες. Ενάμισι μήνα μετά, το αντεπαναστατικό κύμα θα έφτανε στο απόγειό του με την απόπειρα πραξικοπήματος του στρατηγού Κορνίλοφ. Το πραξικόπημα απέτυχε ύστερα από την εντυπωσιακή κινητοποίηση των σοβιέτ με τους μπολσεβίκους να είναι στην πρωτοπορία αυτής της ενωμένης απάντησης. Η συνέχεια ήταν η κατάκτηση της πλειοψηφίας στα σοβιέτ. Ο «κόκκινος Οκτώβρης» πλησίαζε.


10 παράξενα θεματικά cafes ανά τον κόσμο! | NewsNowgr.com\nΆμα τη εμφανίσει τους στον κόσμο, τα πρώτα cafes του 19ου αιώνα στο Παρίσι είχαν ως μοναδικό σκοπό να προσφέρουν στην ελίτ της παρισινής πρωτεύουσας αρωματικό καφέ συνοδεία λαχταριστών κρουασάν. Από τότε μέχρι σήμερα τα cafes ανταγωνίζονται σε concept, διακόσμηση αλλά και στο να κάνουν την καφεΐνη επικρατούσα τάση μέσα από αλλόκοτα θεματικά projects. Οι λίστα που ακολουθεί περιλαμβάνει τα 10 πιο παράξενα cafes στον κόσμο 1. «Neko Cafe»: Σερβιτόρε, βρήκα μερικές τρίχες στον καφέ μου!\nΤο πιο πρωτότυπο concept καφετέριας που έγινε ποτέ, άνοιξε πρόσφατα τις πόρτες του στο κοινό της Νέας Υόρκης και σερβίρει μόνο νερό! Για τους πολύ διψασμένους 6. Café/Day: Καφές μέσα στο… πάρκινγκ!\nΕλένη Μενεγάκη: «Τα τελευταία βράδια δεν κοιμάμαι, δεν τρώω... δεν είμαι καλά»


ΣΟΛΟΜΩΝΤΑ Archives - Pentapostagma.gr : Pentapostagma.gr\nΙσχυρότατος σεισμός τώρα στις Νήσους του Σολομώντα- Πληροφορίες για 8 R- Προειδοποίηση για τσουνάμι!\nΣεισμική δόνηση 8 Ρίχτερ σημειώθηκε στις νήσους του Σολωμόντα, σύμφωνα με το αμερικανικό γεωλογικό ινστιτούτο. Όπως αναφέρει το Reuters, η περιοχή είναι σε συναγερμό καθώς υπάρχει προειδοποίηση για τσουνάμι. Περισσότερα σε λίγο…...7:59 μμ


Πόσο κοστίζει η BMW M5 των 600hp στην Ελλάδα; | trcoff.gr\nΑρχική Ελλαδα Αφίξεις Μοντέλων Πόσο κοστίζει η BMW M5 των 600hp στην Ελλάδα;\nΗ πιο εξελιγμένη και πιο ισχυρή BMW M5 που φτιάχτηκε ποτέ αποδίδει 600 ίππους και είναι τετρακίνητη. Πλέον διατίθεται και στην ελληνική αγορά σε τιμές από 174.900 ευρώ.\nΣχεδιαστικά έχει πολλά στοιχεία που χαρίζουν αυτόν τον πρόσθετο δυναμισμό που απαιτεί μια M5 έναντι μιας “αθώας” 5άρας. Έτσι υπάρχουν δυναμικοί προφυλακτήρες, διαφορετική μάσκα, πίσω διαχύτης και βεβαίως τέσσερις απολήξεις της εξάτμισης. Οι τροχοί είναι 19 ή 20 ιντσών και συνδυάζονται με ελαστικά Michelin Pilot Sport 275/40 R19 και 285/40 R19 εμπρός-πίσω. Κατασκευαστικά υιοθετεί βεβαίως πολλές λύσεις για μείωση του βάρους της, όπως η οροφή από carbon, σε μια προσπάθεια να μην ξεπεράσει τα 1855 kg. Είναι δηλαδή κατά 90 kg ελαφρύτερη από το μοντέλο που αντικαθιστά και βεβαίως πολύ πιο γρήγορη. Και αυτό είναι καλό!\nΔιαβάστε ακόμη: Η BMW Μ5 αναδείχτηκε παγκόσμιο αυτοκίνητο επιδόσεων\nΗ κίνηση μεταφέρεται σε όλους τους τροχούς μέσω του συστήματος Μ xDrive. Το χαρακτηριστικό αυτού -εκτός από την υψηλή τεχνολογία που ενσωματώνει- είναι η δυνατότητα του να “κλειδώνει” τη μετάδοση μόνο στους πίσω τροχούς, στην περίπτωση που ο οδηγός θέλει μια πρόσθετη δόση οδηγικής χαράς. Σε κανονικές συνθήκες η M5 είναι τετρακίνητη και είναι διαθέσιμα δύο προγράμματα “συμπεριφοράς” του συστήματος, Normal και Sport, με το δεύτερο να στέλνει περισσότερη ροπή πίσω. Ωστόσο, όλο το “παιχνίδι” γίνεται με την απενεργοποίηση του DSC και με την επιλογή του προγράμματος 2WD, αφήνοντας έτσι εντελώς ελεύθερο τον εμπρός άξονα μετάδοσης.\nΦθηνότερα τα ηλεκτρικά μοντέλα της Volkswagen


Μακεδονικός αγώνας | ΔΗΜ ΣΧ Ν ΠΟΤΙΔΑΙΑΣ\nNEO ΠΡΟΕΔΡΙΚΟ ΔΙΑΤΑΓΜΑ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΔΗΜΟΤΙΚΩΝ ΣΧΟΛΕΙΩΝ ΚΑΙ ΝΗΠΙΑΓΩΓΕΙΩΝ\nΟμιλία προς τους γονείς\nΠροσέχουμε πολύ !!!\nΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑ Τ. ΥΠΟΔΟΧΗΣ\nΕνημέρωση για το σεισμό\nΠΡΑΞΗ ΝΕΟ ΣΧΟΛΕΙΟ-ΑΞΟΝΑΣ ΠΡΟΤΕΡΑΙΟΤΗΤΑΣ 2\nΕΝΗΕΜΡΩΣΗ ΓΙΑ ΤΗ ΛΥΣΣΑ\nΙΔΡΥΣΗ ΣΧΟΛΗΣ ΓΟΝΕΩΝ\nιστορια του κτιριου\nΙστορια της Ποτιδαιας\nΟ Μακεδονικος ταφος της Ποτιδαιας\nΙστορια της Χαλκιδικης\nΕκπαιδευτικοί του σχολείου μας 2019-20\nΕΠΙΣΚΕΦΘΕΙΤΕ ΤΟ BLOG MAΣ\nTO BLOG ΕΙΚΑΣΤΙΚΩΝ ΜΑΣ\nΕβδομάδα δράσης για την εκπ/ση\nΑθλητικές εκδηλώσεις στο σχολείο μας\nΓια την ημέρα του παιδιού !!\nΟλοκαυτωμα της Κασσάνδρας\nΠαν Ημέρα Σχολ Αθλητισμού\nΗΜΕΡΑ ΑΣΦΑΛΟΥΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ\nΔΗΜ. ΠΙΝΑΚΟΘΗΚΗ ΘΕΣ/ΝΙΚΗΣ\nΠάρκο κυκλοφοριακής αγωγής Θέρμης\nΆλσος του Αριστοτέλη -Πλατανόρεμα\nΑποχαιρετώντας το σχολείο μου\nΔΕΝ ΜΕ ΠΙΑΝΕΙ ΠΑΝΙΚΟΣ\nΤο ΟΧΙ του ΄40\nΟι ψηφιδες του Βυζαντίου\nΔιατροφή-άσκηση και υγεία\nΗμέρα δικαιωμάτων του παιδιού\nΠαν Ημ Σχολ Αθλητισμου\nΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΜΕΡΑ ΓΛΩΣΣΩΝ -26-9-2013\nΓΙΟΡΤΗ 25 ΜΑΡΤΙΟΥ\nΜικροί ζαχαροπλάστες !!\nΕορτασμός Αγίου Γεωργίου\nΕπίσκεψη στο “Σίθων” & Αρμενιστή\nΛαογραφικό Μουσείο Ν Τρίγλιας\nΚέντρο Βυζαντινού Πολιτισμού “Ιουστινιανός”\nΕΠΙΣΚΕΨΗ ΣΤΗΝ ΑΘΗΝΑ\nΜατιες στην ελληνικη επανασταση\nΠολυπολιτισμικά μονοπάτια !!\nΟι ψηφίδες του Βυζαντίου\nΑρτος ο επιούσιος\nΑφιέρωμα στο έπος του ΄40\nΣτη φιλία λέμε ναι\nΚΑΛΛΩΠΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΑΥΛΗΣ\nΕυρωπαϊκή μέρα γλωσσών ! !\nΗ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΠΑΙΔΙΟΥ ! !\nΠεριβαλλοντικό πάρκο Θέρμης\nΉθη και έθιμα του τόπου μου\nΑφιέρωμα στο έπος του 40\nΕΛΙΑ-ΕΝΑ ΔΕΝΤΡΟ ΖΩΗΣ\nΜια φορά κι εναν καιρό ήταν απορρίμματα!!\nΑς φτιαξουμε το δικο μας παραμυθι !!\nΔιακοσμώντας τη βιβλιοθήκη μας\nΜατιες στην ελληνικη ιστορια-Η επανασταση του 1821 στη χαλκιδικη\nΟλοκαυτωμα της κασσανδρας\nΟμιλία για την ασφάλεια στο διαδίκτυο\nΣυνεργασία με το Ειδικό Γυμνάσιο\nπαν ημερα κατα της σχολικής βίας\nΑποχαιρετιστήρια γιορτή Στ΄τάξης\nΣτο Λευκό Πύργο Θεσσαλονίκης\nΤοπ κουδούνι μας χτυπά κι αναμνήσεις μας ξυπνά ! !\nΠροσμενοντας τα Χριστουγεννα\nΕπαγγελματα που χανονται\nΕχω δικαίωμα κι εγώ ! !\nΗΘΗ ΚΙ ΕΘΙΜΑ ΧΡΙΣΤΟΥΓΕΝΝΩΝ\nΑπο το δημοτικό στο Γυμνασιο\nenglish news parer\nχορεύω παίζω τραγουδω και αθλούμαι\nΑνακύκλωση το λέμε ?\nΟλικαύτωμα της Κασσάνδρας\nΟι εποχές ο τόπος μας η ζωή μας\nΜετάβαση από το Νηπιαγωγείο στο Δημοτικό\nΠαρέλαση για το Ολοκαυτωμα της κασσανδρας\nΑποχαιρετισμός Στ τάξης 2017\nΓιορτή λήξης σχολικού έτους 2017\nΕνημέρωση για τη σωστή διατροφή\nΣτην Αρχαία Όλυνθο\nΣτο Δημαρχείο Μουδανιών\nκατασκευες με cd\nΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟΣ ΤΟΥ ΟΧΙ\nΉθη και έθιμα των Χριστουγεννων\nΜατιες στη διαφορετικότητα\nΗ Διαφορετικοτητα -δικαιωμα και κατακτηση\nH Στ τάξη μας αποχαιρετά ! !\nΣυμμετοχή στο Φεστιβάλ Θάλασσας του Δήμου Ν Προποντίδας\nΤο αίνιγμα της αγάπης\nΣέβομαι τη διαφορετικότητα\nΕπετειος έναρξης της Επανάστασης στη Χαλκιδική\nΜουσική συνάντηση Σχολείων Ν Χαλ/κης\nΧορευτικό αντάμωμα σχολείων του Δήμου Ν Προποντίδας\nΟλοκαύτωμα της Κασσάνδρας\nΓιορτή Χριστουγέννων από την Ά τάξη\nΕπίσκεψη στην Δ Ε Βιβλίου\nΗμερήσια εκδρομή του σχολείου μας !!\nΕπίσκεψη στο πάρκο δεινοσαύρων-Ολυμπιακής παιδείας\nΧριστούγεννα στο σχολείο μας\nΕπίσκεψη στη ΔΕΘ «Οι άθλοι του Ηρακλή»\nΘέατρο “Η πεντάμορφη και το τέρας”\nΠαγκόσμια ημέρα γλωσσών\nΕπέτειος για το Ολοκαύτωμα της Κασσάνδρας\nΤα γεγονότα του Πολυτεχνείου\nΠρώτες βοήθειες από τον Ερυθρό Σταυρό\nΧριστούγεννα παντού !!\nΣΧ ΕΤΟΣ 2020-21\nΚΣΕ ΜΟΥΔΑΝΙΩΝ-ΕΚΠ/ΚΑ ΣΕΝΑΡΙΑ\nΔΙΚΤΥΟ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΙΡΑΣ\nΔΙΚΤΥΟ ΓΙΑ ΤΗ ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ\nΔΙΚΤΥΟ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΒΙΑΣ\nΤΙ ΕΙΝΑΙ Η ΣΧΟΛΙΚΗ ΒΙΑ\nΠΡΟΕΤΟΙΜΑΖΟΜΑΙ ΓΙΑ ΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ\nΛΟΓΙΣΜΙΚΟ ΓΙΑ ΤΟ ΣΕΙΣΜΟ\nΣΥΛ ΓΟΝΕΩΝ & ΚΗΔΕΜΟΝΩΝ\nΤα μέλη του Συλλόγου μας\nΕνθύμιο για το Σύλλογο γονέων και κηδεμόνων 2017\nΕυχαριστήριο στο Συλλογο γονέων\nΑΝΑΒΙΩΣΗ ΕΘ ΑΠΟΚΡΙΑΣ\nΧριστουγεννιάτικο bazaar 2014\nΕκδρομή στην Ονειρούπολη Δράμας\n1η ΜΕΡΑ ΣΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ\nΜΕΛΕΤΗ ΣΤΟ ΣΠΙΤΙ..\nΗΜΕΡΑ ΦΥΛΕΤΙΚΩΝ ΔΙΑΚΡΙΣΕΩΝ\nενα όμορφο τοπίο είναι η Ποτίδαια\nΕνημερωση για το Ολοκαυτωμα\nΚουμπανι και Αη Γιωργης !!\nΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤΑΣΤΙΑΣ ΠΡΟΣΩΠΙΚΩΝ ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ\nΜΑΘΑΙΝΩ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗ\nπροστασια από το σεισμο\nΤΑ ΠΛΑΣΤΙΚΑ ΚΑΠΑΚΙΑ ΠΟΥ ΓΙΝΟΝΤΑΙ ΑΜΑΞΙΔΙΑ\nΑρχική » Δραστηριοτητες » Αρχείο 2012-13 » Εκδηλώσεις » Μακεδονικός αγώνας\nΚαλή χρονιά ! !\nΚΑΝΟΝΙΣΜΟΣ ΛΕΙΤΟΥΡΓΙΑΣ ΣΧΟΛΕΙΟΥ 2020-21\nΚανονισμός λειτουργίας Δημ… by Rallia Adamidou\nΙστορικό Επιλέξτε μήνα Σεπτέμβριος 2020 Μάιος 2020 Απρίλιος 2020 Οκτώβριος 2019 Σεπτέμβριος 2019 Μάιος 2019 Μάρτιος 2019 Φεβρουάριος 2019 Ιανουάριος 2019 Δεκέμβριος 2018 Νοέμβριος 2018 Οκτώβριος 2018 Αύγουστος 2018 Ιούλιος 2018 Μάρτιος 2018 Φεβρουάριος 2018 Ιανουάριος 2018 Νοέμβριος 2017 Οκτώβριος 2017 Σεπτέμβριος 2017 Αύγουστος 2017 Ιούλιος 2017 Μάρτιος 2017 Φεβρουάριος 2017 Ιανουάριος 2017 Δεκέμβριος 2016 Νοέμβριος 2016 Οκτώβριος 2016 Σεπτέμβριος 2016 Ιούνιος 2016 Μάιος 2016 Απρίλιος 2016 Μάρτιος 2016 Φεβρουάριος 2016 Ιανουάριος 2016 Δεκέμβριος 2015 Νοέμβριος 2015 Οκτώβριος 2015 Σεπτέμβριος 2015 Ιούνιος 2015 Μάιος 2015 Απρίλιος 2015 Μάρτιος 2015 Φεβρουάριος 2015 Ιανουάριος 2015 Δεκέμβριος 2014 Νοέμβριος 2014 Οκτώβριος 2014 Σεπτέμβριος 2014 Αύγουστος 2014 Ιούνιος 2014 Μάιος 2014 Απρίλιος 2014 Μάρτιος 2014 Φεβρουάριος 2014 Ιανουάριος 2014 Δεκέμβριος 2013 Νοέμβριος 2013 Οκτώβριος 2013 Σεπτέμβριος 2013 Αύγουστος 2013 Ιούνιος 2013 Μάιος 2013 Απρίλιος 2013 Μάρτιος 2013 Φεβρουάριος 2013\nΚΑΤΑ ΤΗΣ ΒΙΑΣ\nΙΟΥΝΙΟΣ 2016-Οι εποχες ο τοπος μας η ζωη μας\nΜε μια καταπληκτική παράσταση έδωσαν τον καλύτερο εαυτό τους οι μαθητές μας στο 2ο μαθητικο φεστιβάλ θάλασσας του Δήμου μας\nΤΑ ΒΙΝΤΕΟ ΜΑΣ ΣΤΟ YOU TUBE\nΤΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΜΑΣ ΠΡΕΣΒΕΥΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΤΥΟΥ\nΣυμμετοχή των μαθητών της Στ΄ τάξης σε διαγωνισμό Comic του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου της Ευρώπης. Δημιουργία Αφίσας με θέμα “Ανθρώπινα δικαιώματα και η Δημοκρατία σε δράση”\n6ο ΣΥΝΕΔΡΙΟ ΠΛΗΡΟΦ.\nΤο σχολείο μας συμμετέχει στο 6ο Συνέδριο Πληροφορικής ΚΜ, στα πλαίσια του προγράμματος ¨Συνάντηση των εθνών-Τα παιδιά όλου του κόσμου”\nΔΗΜ ΣΧ Ν ΠΟΤΙΔΑΙΑΣ\nΠρογραμμα e-twinning !\nΠαγκόσμια ημερα του παιδιου\nο καιρος στα Μουδανια\nΑΝΤΙΣΕΙΣΜΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ .\nΠατώντας πάνω στην εικόνα θα μεταφερθείς σ΄ενα περιβάλλον “σεισμικό”. Μπορείς να διαλέξεις τον ήρωά σου, και τον τρόπο που θ αντιδράσεις κατά την ώρα του σεισμού.\nΘα μάθεις παίζοντας και θα παίξεις μαθαίνοντας !!\nΠΑΜΕ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ\nΔιερεύνηση της μετάβασης των μαθητών/τριών του Νομού Χαλκιδικής στο Γυμνάσιο.\nΤο ΕΥΖΗΝ αποτελεί ένα πρωτοποριακό Πρόγραμμα των Υπουργείων Παιδείας και Θρησκευμάτων & Πολιτισμού και Αθλητισμού, το οποίο υλοποιείται μέσω των εκπαιδευτικών στα σχολεία, έχοντας ως τελικό αποδέκτη το σύνολο του μαθητικού πληθυσμού της χώρας.\nΜε αφορμή την επέτειο για τον εορτασμό του Μακεδονικού Αγώνα ο εκπαιδευτικός του σχολείου Μανόλης Μαργωμένος με μαθητές της Στ΄ τάξης παρουσίασαν ένα αφιέρωμα για το Μακεδονικό αγώνα . Οι μαθητές του σχολείου μας παρακολούθησαν την εξιστόρηση των γεγονότων, είδαν την παρουσίαση που ειχε ετοιμαστεί και άκουσαν αποσπάσματα από το βιβλίο της Πηνελόπης Δέλτα\nΣε συνδιασμό με τήν ημέρα εορτασμού του Μακεδονικού Αγώνα έχει προγραμματιστεί εκπαιδευτική εκδρομή του σχολείου μας¨την Παρασκευή 9-11-2012, στο Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα και συμμετοχή των μαθητών σε εκπαιδευτικό πρόγραμμα του Μουσείου με τίτλο “Αποκρυπτογραφώντγας τον Μακεδονικό Αγώνα¨”\nμέσα από οποίο οι μαθητές μας θα αποκομίσουν με βιωματκό τρόπο γνώσεις για τον αγώνα των ελλήνων για την απελευθέρωση της Μακεδονίας.\nΤΑ ΜΥΣΤΙΚΑ ΤΟΥ ΒΑΛΤΟΥ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΗΝΕΛΟΠΗ ΔΕΛΤΑ\nΗ πλοκή του έργου εξελίσσεται στην τουρκοκρατούμενη Μακεδονία στις αρχές του 20ού αι. και συγκεκριμένα κατά τη διάρκεια του Μακεδονικού Αγώνα. Οι συγκρούσεις Ελλήνων και Βουλγάρων ήταν σκληρότατες. Η συγγραφέας αναφέρεται στη ζωή και στη δράση δύο σημαντικών ηρώων του Αγώνα, του Τέλου ʼΑγρα και του καπετάν-Νικηφόρου. Αυτοί ήταν αξιωματικοί του ελληνικού στρατού, οι οποίοι ήρθαν εθελοντές στη Μακεδονία για να ενισχύσουν τα ελληνικά αντάρτικα σώματα που πολεμούσαν εκεί. Η γενναιότητα, η αυτοθυσία και η αντοχή τους αποτελούν για όλους παράδειγμα ηρωισμού και πατριωτισμού. Στις δύσκολες μάχες, που γίνονται σε μέρη βαλτώδη, γεμάτα από τις παγίδες του εχθρού, έχουν βοηθούς και συναγωνιστές όχι μόνο τους Έλληνες αντάρτες αλλά και τους κατοίκους των ελληνικών χωριών, τις δασκάλες και τους ιερείς. Ιδιαίτερα σημαντικές είναι η δράση και η προσφορά στον Αγώνα δύο παιδιών, του Αποστόλη και του Γιοβάν, τα οποία ενεργούν και συμμετέχουν με αξιοθαύμαστη για την ηλικία τους ωριμότητα.\nη τάξη -eclass.Πάτησε πάνω στην εικόνα για τα μαθήματά σου στο Παν Σχολ Δίκτυο\nΠροσέχουμε πολύ !!\nΕΝΑΡΞΗ ΣΧΟΛΙΚΗΣ ΧΡΟΝΙΑΣ 2020-21 12/09/2020\nέναρξη σχολικής χρονιάς 08/09/2020\nΑνοίγουν τα σχολεία από 1 Ιουνίου 2020 25/05/2020\n19 Μαϊου -Γενοκτονία των Ποντίων-Ημέρα μνήμης και τιμής !! 19/05/2020\nΕγγραφές μαθητών για το Ολοήμερο τμήμα για την επόμενη σχολική χρονιά 2020-21 14/05/2020\nΕγγραφές μαθητών στην Α΄τάξη για το σχολικό έτος 2020-21 12/05/2020\nΠασχαλινές ευχές 21/04/2020\nΠρόγραμμα εκπαιδευτικής τηλεόρασης. 21/04/2020\nΚΕΣΥ ΠΟΛΥΓΥΡΟΥ Ν ΧΑΛΚΙΔΙΚΗΣ\nΤο κουδούνι μας χτυπά κι αναμνήσεις μας ξυπνά!!\nΔ/νση ΠΕ Ν Χαλκιδικής\nΑΡΧΗ ΠΡΟΣΤ. ΔΕΔΟΜΕΝΩΝ\nΠΑΤΗΣΕ ΣΤΗΝ ΕΙΚΟΝΑ ΚΑΙ ΕΝΗΜΕΡΩΣΟΥ ! !\nΠάτησε στην εικόνα και ακολούθησε τις οδηγίες για να φτιάξεις τη δική σου ιστορία comic\nΔΙΚΤΥΟ ΤΟΠΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ\nΗ ΧΑΛΚΙΔΙΚΗ ΣΤΟ ΔΙΑΒΑ ΤΟΥ ΧΡΟΝΟΥ\nΤο δίκτυο τοπικής ιστορίας του Νομού μας,στο οποίο συμμετέχει και το σχολείο μας.Πάτησε στην εικόνα για να μεταφερθείς στο site του.\nΤΑ ΒΙΝΤΕΟ ΜΑΣ ΣΤΟ YOUTUBE\nΠάτησε πάνω στην εικόνα για να διαβάσεις ή ν ΄ακούσεις παραμύθια!\nΝΕΟ ΠΡ. ΣΠΟΥΔΩΝ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ\nΑΓΓΛΙΚΑ Α + Β ΤΑΞΗΣ\nΑΡΧΙΚΗ Ανακοινώσεις Δραστηριότητες Σχολική εφημερίδα\nΗ ιστορία της Ποτιδαιας από το μηδέν έως σήμερα!!\nΟι μαθητές της Δ΄τάξης με την εκπαιδευτικό της τάξης Ιωάννα Χαρχαντή δημιούργησαν το παρακάτω παραμύθι το οποίο αναφέρεται στα δικαιώματα του παιδιού. Πάτησε την εικόνα και άκουσέ το.


DRBJM1 - E-anagnostou\nΚαλώς Ορίσατε ΕπισκέπτηςΣυνδεθείτε ή Εγγραφείτε Αν θέλετε να σας αποστείλουμε ενημερωτικό E-mail, παρακαλώ στείλετε μας το E-mail σας ΕΙΔΙΚΕΣ ΜΠΑΤΑΡΙΕΣ για Εργαλεία, Κινητά, Κάμερες, GPS, Laptop, PDA, Barcode scannersΜΠΑΤΑΡΙΕΣ ΓΙΑ ΚΙΝΗΤΑ, SMARTPHONE, TABLETSDRBJM1\nΚωδικός: DRBJM1 Smartphone Battery 3.85V 1300mAhΚατάλληλο για: Duracell Replacement BlackBerry J-M1 κ.α.Κωδικός αντιστοιχίας: J-M1\nΚΑΤΟΠΙΝ ΠΑΡΑΓΓΕΛΙΑΣ 6 Ημέρες Παράδοση Τιμή: 11,64 €(Με Φ.Π.Α.) Φωτογραφία\nΘέλω να λαμβάνω ειδοποιήσεις για αλλαγές/ανανεώσεις του προϊόντος DRBJM1Μιλήστε σε κάποιον φίλο σας για το προϊόν αυτό. Θέλω να μάθω σχετικά με


Rowan Club Κολωνάκι - 6941 681 692 Τηλέφωνο Κρατήσεων | Metr4u\nΤετάρτη, Πέμπτη, Παρασκευή,\nΑπό τις 24 Οκτωβρίου και για όλο το χειμώνα 2022, η διασκέδαση στο Κολωνάκι θα έχει ένα όνομα και αυτό δεν είναι άλλο από το Rowan club. Πρόκειται για μία νέα άφιξη στα νυχτερινά δρώμενα της πόλης που αναμένεται να αλλάξει πολλά στον τρόπο και στην ποιότητα της διασκέδασης.\nΤο Rowan club εγκαινιάζει μια νέα εποχή στο χώρο του clubbing και από την οδό Λουκιανού 8 στο Κολωνάκι φιλοδοξεί να αποτελέσει κομβικό σημείο για όλους όσοι αναζητούν το απόλυτο στη διασκέδασή τους. Από τον χώρο όπου παλαιότερα στεγαζόταν ένα από τα πιο γνωστά και αγαπητά ελληνάδικα της Αθήνας, το Thema, το Rowan Club στοχεύει να συνεχίσει την επιτυχημένη παράδοση.\nΜ’ ένα grand opening στις 24 Οκτωβρίου, το Rowan club θα καλωσορίσει τα πιο δυνατά και θετικά vibes και θα ανοίξει τις πόρτες του στο κοινό με έναν και μοναδικό σκοπό, να μεγαλουργήσει στο φετινό νυχτερινό χάρτη της διασκέδασης.\nROWAN CLUB ΚΟΛΩΝΑΚΙ\nΔεν υπάρχει καμία αμφιβολία ότι το Κολωνάκι εδώ και πολλές δεκαετίες ανήκει στις περιοχές της Αθήνας όπου συγκεντρώνονται πολλά και ιδιαιτέρως ενδιαφέροντα μαγαζιά. Πολλά από αυτά έχουν γράψει τη δική τους ιστορία στο βιβλίο της νυχτερινής ψυχαγωγίας και έχουν αποτελέσει αφορμή για όλη την πόλη να κατέβει και να διασκεδάσει μέχρι το πρωί.\nΜέσα σε όλη αυτή την “ιστορική” συνοικία της διασκέδασης, το Rowan club έρχεται για να μείνει και να εντυπωσιάσει. Πράγματι, διαθέτει όλες εκείνες τις προδιαγραφές που θα το κατατάξουν ανάμεσα στους top προορισμούς για τη νυχτερινή σας έξοδο.\nΟ πρώτος και κυριότερος λόγος για τον οποίο αξίζει να το επισκεφτείτε έστω και μία μόνο φορά είναι η δυνατή και πολυποίκιλη μουσική του που θα σας ξεσηκώσει, προσφέροντας νύχτες που θα σας μείνουν αξέχαστες. Έπειτα, αυτό για το οποίο χαρακτηρίζεται είναι η αισθητική του που μελετημένη σε κάθε λεπτομέρεια, σας δίνει την ευκαιρία να διασκεδάσετε, να πιείτε το ποτό σας και να χορέψετε, απολαμβάνοντας συγχρόνως τον περιβάλλοντα χώρο, όπως αυτός είναι διακοσμημένος, υπηρετώντας κριτήρια υψηλής αισθητικής.\nΚαι φυσικά, όταν αναφέρουμε το Rowan club, δεν μιλάμε παρά για ένα club το οποίο δεν έχει να ζηλέψει σε τίποτα τα αντίστοιχα clubs του εξωτερικού. Παραπέμποντας στην πρωτεύουσα της Μεγάλης Βρετανίας, δημιουργεί ακόμη περισσότερες προσδοκίες, τις οποίες όμως, φαίνεται ότι είναι σε θέση να τις εκπληρώσει και με το παραπάνω. Τελευταίας τεχνολογίας ηχοσυστήματα και τα καλύτερης ποιότητας φωτορυθμικά θα δίνουν κάθε βράδυ τον παλμό της διασκέδασης, προσφέροντας έναν φαντασμαγορικό οπτικοακουστικό θέαμα σε όλους όσοι το επιλέξουν για νύχτες ξέφρενου κεφιού.\nROWAN CLUB ΜΟΥΣΙΚΗ PARTIES EVENTS\nΈνας λόγος που μπορεί να σας κάνει να κατεβείτε μέχρι το Κολωνάκι και την οδό Λουκιανού είναι η πιο δυνατή μουσική της πόλης. Το Rowan club μοναδικό στο είδος του καλείται να ανταποκριθεί στις υψηλές απαιτήσεις κάθε γνήσιου clubber και να ανεβάσει τον πήχη της διασκέδασης ακόμη πιο ψηλά. Η αλήθεια είναι πως η μουσική στο Rowan club καλύπτει όλα τα γούστα, χαρίζοντάς σας μοναδικές στιγμές. Από rnb vibes μέχρι ελληνικά και ξένα ακούσματα πρόκειται να παρελάσουν από τα decks του Rowan club πάντα υπό την εποπτεία των καλύτερων Djs που θα παίζουν μουσική μόνο για εσάς. Από Τετάρτη μέχρι και Παρασκευή όλα δείχνουν πως η καρδιά της διασκέδασης θα χτυπά στη Λουκιανού 8 στο Κολωνάκι μοιράζοντας απλόχερα «καρδιοχτύπια» στους θαμώνες του.\nΌσο για τα parties και τα events αυτά θα έχουν την τιμητική τους στο Rowan club, χρήζοντάς το ως ένα από τα σημαντικότερα και τα αξιολογότερα στέκια της Αθήνας για τα νυχτοπερπατήματά σας. Και όλα αυτά συνοδευόμενα από τις πιο εντυπωσιακές και δεινές χορεύτριες που αναμένεται να βάλουν φωτιά στο stage και στις καρδιές του κοινού.\nΗ Τετάρτη στο Rowan club Κολωνάκι είναι αφιερωμένη αποκλειστικά σε rnb ρυθμούς, προκαλώντας σας να αφεθείτε σ’ ένα ατελείωτο λίκνισμα μέχρι και τις πρώτες πρωινές ώρες, ενώ οι Πέμπτες φιλοξενούν το ένα και μοναδικό “Bing bang” Party. Πρόκειται για το νούμερο 1 mainstream party της πόλης που έχει διαγράψει λαμπρή πορεία στα νυχτερινά μαγαζιά τα τελευταία 8 χρόνια και φέτος από το Rowan club θα κλέψει για ακόμη μια φορά τις εντυπώσεις. Στα decks τις μουσικές επιλογές έχουν αναλάβει ο Dj Sotiris Simatis μαζί με τον Dj Harris, οι οποίοι επιλέγουν για εσάς τις καλύτερες ελληνικές και ξένες επιτυχίες που θα σας οδηγήσουν στο απόγειο της διασκέδασης. Και η συνέχεια εν όψει Σαββατοκύριακου δίνεται ακόμη πιο δυναμικά με το “red candy” party, για να ακολουθήσει η Κυριακή γεμάτη από καθαρόαιμη ελληνική μουσική και ελληνικές επιτυχίες.\nROWAN CLUB ΚΟΛΩΝΑΚΙ ΧΕΙΜΩΝΑΣ 2022\nΜε το Rowan club στο Κολωνάκι ο χειμώνας 2022 θα είναι πιο ξεχωριστός και πιο διασκεδαστικός από ποτέ. Από την οδό Λουκιανού 8, το Rowan club έχει ετοιμάσει ένα μουσικό πρόγραμμα για κάθε μέρα της εβδομάδας από Τετάρτη μέχρι και Κυριακή, φιλοδοξώντας να αποτελέσει το δικό σας μοναδικό στέκι για clubbing.\nROWAN CLUB ΚΟΛΩΝΑΚΙ τιμές\nΑν επιθυμείτε να επισκεφθείτε το ROWAN CLUB ΚΟΛΩΝΑΚΙ τότε μπορείτε να δείτε τις τιμές για κανονική φιάλη και φοιτητική φιάλη στην στήλη όπου αναγράφονται οι πληροφορίες κράτησης και να μας καλέστε για να δείτε πόσο εύκολο είναι να διασκεδάζετε ως VIP.\nROWAN CLUB ΚΟΛΩΝΑΚΙ κράτηση - τηλέφωνο\nΜπορείτε εύκολα και γρήγορα να πραγματοποιήσετε κράτηση στο ROWAN CLUB ΚΟΛΩΝΑΚΙ μέσα από το metr4u.gr


Κομισιόν: Να επιταχυνθούν οι διαπραγματεύσεις - Newpost.gr\nτου Newsroom Δημοσίευση 27 Απριλίου 2015, 14:25 Κομισιόν: Πρέπει να επιταχυνθούν οι διαπραγματεύσεις\nΠρεμιέρα για τη νέα ομάδα διαπραγμάτευσης με πιέσεις από...\nΜετά τη Ρίγα... νέα ομάδα διαπραγμάτευσης και «μπαστούνια»...\nKοινή είναι η αντίληψη ανάμεσα στους υπουργούς Οικονομικών της Ευρωζώνης, ότι πρέπει να επιταχυνθούν οι διαπραγματεύσεις μεταξύ των ελληνικών αρχών και των εκπροσώπων των θεσμών, υπογράμμισε η σήμερα από τις Βρυξέλλες, η Ανίκα Μπράιτχαρτ, εκπρόσωπος του Επιτρόπου Οικονομίας, Πιερ Μοσκοβισί, αποτιμώντας το διήμερο των συνεδριάσεων του Eurogroup και του Ecofin στη Ρίγα.\nΗ εκπρόσωπος της Κομισιόν τόνισε ότι οι διαπραγματεύσεις πραγματοποιήθηκαν καθ'όλη τη διάρκεια του Σαββατοκύριακου και ότι συνεχίζονται σήμερα, μέσω τηλεδιάσκεψης του Brussels Group, καθώς και τις επόμενες ημέρες.\nΗ κυρία Μπράιτχαρτ πρόσθεσε ότι οι διαβουλεύσεις πραγματοποιούνται σε όλα τα επίπεδα, αλλά τόνισε ότι απομένει πολύ δουλειά ακόμη σε επίπεδο τεχνικό. Η ίδια εκπρόσωπος αρνήθηκε να σχολιάσει τόσο το περιεχόμενο των συνομιλιών, όσο και ενδεχόμενες αλλαγές επί της διαδικασίας των διαπραγματεύσεων.\nΕρωτηθείσα για δημοσιεύματα του ελληνικού Τύπου που αναφέρονται σε αλλαγές που υπήρξαν, στο πλαίσιο της ελληνικής διαπραγματευτικής ομάδας, η ίδια σημείωσε:\nΕίναι πρωταρχικής σημασίας όποιος συμμετέχει στις διαπραγματεύσεις να έχει και την εξουσιοδότηση να το κάνει.


Όσιος Θεόφιλος ο Αγιορείτης. 8 Ιουλίου ε.ε. - Askitikon\nΑρχική Αγιολόγιο Ανδρών Όσιος Θεόφιλος ο Αγιορείτης. 8 Ιουλίου ε.ε.\nΌσιος Θεόφιλος ο Αγιορείτης. 8 Ιουλίου ε.ε.\nΟ Όσιος Θεόφιλος γεννήθηκε στη Ζίχνη της Μακεδονίας περί το 1460 μ.Χ. από γονείς φιλόθεους, φιλάγαθους και φιλάρετους. Στην πατρίδα του έμαθε τα πρώτα γράμματα κι έδειξε πως τα αγαπούσε ιδιαίτερα και πρόκοπτε και προόδευε μελετώντας και εντρυφώντας στις ιερές γραφές.\nΜάλιστα επιδόθηκε στην καλλιγραφία και έγινε άριστος καλλιγράφος.\n«Απαρνηθείς πατρίδα και συγγένειαν και πλούτον και πάσαν κοσμική ματαιότητα, έγινε μοναχός· μετ’ ολίγον δε καιρόν έλαβε και το αξίωμα της ιερωσύνης· έκτοτε δε περιεπάτει εις διαφόρους τόπους διδάσκων και ωφελών τους Χριστιανούς δια του λόγου και του παραδείγματος της εαυτού ζωής».\nΚατόπιν γνωρίσθηκε και συνδέθηκε πνευματικά με τον ενάρετο κι ευλαβή επίσκοπο Ρενδίνης Ακάκιο, τον όποιο είχε χειροτονήσει αρχιερέα ο άγιος Νήφων (βλέπε 11 Αυγούστου), όταν ήταν μητροπολίτης Θεσσαλονίκης (1482 – 1486 μ.Χ.). Δια του Ακακίου συνδέθηκε με τον άγιο Νήφωνα και ο άγιος Θεόφιλος.\nΟ άγιος Νήφων, ως πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως, κατόπιν επιστολών που έλαβε, εμπιστευόμενος τον Θεόφιλο για τη σοφία και την αρετή του, τον έστειλε το 1486 μ.Χ. με τον ομόφρονα Γέροντά του επίσκοπο Ακάκιο στην Αίγυπτο, για να διαπιστώσουν τα γενόμενα θαύματα υπό του μακαρίου πατριάρχου Αλεξανδρείας Ιωακείμ, ότι μετακίνησε δια προσευχής το όρος Ντουρ Νταγ και ήπιε φαρμάκι δίχως να πάθει κανένα κακό, ύστερα από πρόκληση Ιουδαίων και μουσουλμάνων.\nΟ πατριάρχης Ιωακείμ «τον Όσιον πολλά ηγάπησε και ηυλαβήθη ως σοφόν και ενάρετον». Διαπίστωσαν τα υπερφυή αυτά θαύματα ως αληθινά γεγονότα και αναχώρησαν για το θεοβάδιστο όρος Σινά, τα Ιεροσόλυμα και την Δαμασκό. Στα Ιεροσόλυμα ο επίσκοπος Ακάκιος ανεπαύθη κατόπιν ασθενείας και τον εκήδευσε ο Θεόφιλος.\nΜε επιστολές από τους πατριάρχες Αλεξανδρείας, Ιεροσολύμων και Αντιοχείας μετέβη στην Κωνσταντινούπολη ο Θεόφιλος. Ο άγιος Νήφων όμως είχε εκθρονισθεί και παρέδωσε τις επιστολές στον διάδοχό του Παχώμιο, που ήταν από την ιδιαίτερη πατρίδα του.\nΟ πατριάρχης Παχώμιος «εχάρη μεγάλως ως συμπατριώτης, και ευλογήσας αυτόν και ευχηθείς, παρεκάλεσεν, ίνα μείνη εις το Πατριαρχείον δια βοήθειαν, ως λίαν χρήσιμος δια την σοφίαν αυτού και την αρετήν.\nΥπακούσας δε κατά την ώραν εις την παράκλησιν του πατριάρχου ο Όσιος έμεινεν. Όθεν και διωρίσθη Νοτάριος και Έξαρχος της Μεγάλης Εκκλησίας, και έμεινεν εκεί ικανόν καιρόν εις αυτό το διακόνημα, αγαπώμενος και τιμώμενος υπό πάντων».\nΑλλά η φιλέρημη και φιλήσυχη ψυχή του δεν αναπαυόταν στις τιμές και τις δόξες. Κατεφρόνησε τα μεγαλεία και ήλθε στο Άγιον Όρος, για να απολαύσει τα μεγαλεία του Θεού.\nΣτον ιερό και ευλογημένο Άθωνα «πρώτον μετέβη εις την Μονήν του Βατοπεδίου, και κατώκησε μετά του αγιωτάτου Επισκόπου Μεθύμνης, εκεί τότε ευρισκόμενου, και υπετάχθη εις αυτόν μετά πάσης προθυμίας και ταπεινώσεως· αφού δε εκείνος ετελεύτησεν, απήλθεν».\nΑπό τη μονή Βατοπαιδίου, όπου δεν γνωρίζουμε τον χρόνο παραμονής του, που δεν νομίζουμε όμως ότι ήταν μικρός, μετέβη το 1511 μ.Χ. στη μονή Ιβήρων, όπου ασχολήθηκε ιδιαίτερα με την αντιγραφή χειρογράφων και την καλλιγραφία.\nΑναδείχθηκε έμπειρος βιβλιογράφος και αρκετά έργα του, περίπου τριάντα, λειτουργικού κυρίως περιεχομένου, σώζονται στην πλούσια βιβλιοθήκη της μονης Ιβήρων.\nΗ φήμη της αρετής του είχε φθάσει μακριά. Ο πατριάρχης Κωνσταντινουπόλεως Θεόκλητος τον ζητούσε με τρόπο να μεταβεί πλησίον του, με σκοπό να τον χειροτονήσει μητροπολίτη Θεσσαλονίκης.\nΟ φυγόδοξος Αγιορείτης κατανοώντας τον λόγο της προσκλήσεως, για να αποφύγει την προαγωγή, παραιτήθηκε της ιερωσύνης.\nΕκάρη μεγαλόσχημος μοναχός, δήλωσε ασθένεια και αδυναμία, και αποσύρθηκε σε καλύβη, κοντά στον ενάρετο Προηγούμενο Διονύσιο Ιβηρίτη στο Κελλί του Τιμίου Προδρόμου, το 1522 μ.Χ., ύστερα από δωδεκαετή παραμονή στη μονή Ιβήρων, κατά ιδιόγραφό του σημείωμα σε κώδικα.\nΚατόπιν μετέβη σε συνοδεία του επίσης ενάρετου Γέροντος Κυρίλλου στις Καρυές. Εκεί απέκτησε στενό πνευματικό σύνδεσμο με τον φιλόθεο Πρώτο του Αγίου Όρους Σεραφείμ, τον λάτρη και υμνητή της Θεοτόκου του Άξιον Έστι, τον μετέπειτα βιογράφο του, που κάποτε υπογράφει· «Ο πρώτος του Αγίου Όρους Σεραφείμ ο θυηπόλος και ηγούμενος των ηγουμένων και πατήρ πατέρων και μέγας πρωτοσύγκελλος πατριαρχικός».\nΟ θείος Θεόφιλος επιθυμώντας μεγαλύτερη και ακριβέστερη ησυχία, αναχώρησε και από τις Καρυές.\nΜετέβη στην πλησιόχωρη ησυχαστική περιοχή της Καψάλας, που ανήκε στη μονή Παντροκράτορος, και με τη συνδρομή του φιλάδελφου Πρώτου Σεραφείμ, παρέλαβε το Κελλί του Αγίου Βασιλείου, το όποιο και ανεκαίνισε.\nΕίχε μαζί του και ένα μοναχό ονομαζόμενο Ισαάκ. Συχνά τον επισκεπτόταν και ο Πρώτος Σεραφείμ ανταλάσσοντας πνευματικές εμπειρίες και νουθεσίες.\nΟ φιλόθεος Θεόφιλος πάντοτε, και ιδιαίτερα τώρα, ασκούσε συστηματικά τη νοερά προσευχή. Ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης, ο όποιος αργότερα θα ησκείτο στην δια περιοχή, γράφει: «Αφού ησύχασεν ο Όσιος, τότε δη τότε εμεταχειρίσθη την νοεράν προσευχήν, ήτις είναι ανωτέρα της θεωρίας της έξω φιλοσοφίας…\nΟ Άγιος Θεόφιλος έχοντας παντοτινόν έργον, εις την ησυχία ευρισκόμενος, να προσεύχεται αδιαλείπτως και να μελετά με όλον του τον νουν και τον ενδιάθετον λόγον τον εν τη καρδία λαλούμενον και με όλην την θέλησιν και αγάπην της ψυχής του, την μονολόγιστον προσευχήν, το «Κύριε Ιησού Χριστέ, Υιέ του Θεού, ελέησόν με», καθώς οι νηπτικοί θείοι Πατέρες διδάσκουσι.\nΚαι με την νοεράν ταύτην εργασίαν και ιεράν προσευχήν και με το πένθος και τα δάκρυα καθαρτικά, όπου γεννώνται εκ ταύτης της νοεράς προσευχής, εκαθάρισε την καρδίαν του από τα πάθη και εκατέκαυσε τας προσβολάς των πονηρών λογισμών και ελυτρώθη από τας κακάς προσλήψεις, απόκτησε ταπείνωσιν, πραότητα, ειρήνην και τας λοιπάς αρετάς και άναψεν από θεϊκόν πυρ θεϊκής και του πλησίον αγάπης…\nΠροείδε το τέλος του, έγραψε ομολογία πίστεως, ιδιόχειρη διαθήκη, τέλεσε ευχέλαιο, ζήτησε και έδωσε συγχώρηση από όλους και σε όλους, μετάλαβε των Αχράντων Μυστηρίων, ευχαρίστησε ολόψυχα και ολόθερμα τον Θεό και ζήτησε από τον αγαπητό και υπάκουο μαθητή του Ισαάκ:\n«Όταν αποθάνω, μη ομολογήσης τούτο εις ουδένα, αλλ’ ουδέ τα έθιμα της ταφής εκτελέσης, μόνον δέσε σχοινίον εις τους πόδας μου και σύρε με και ρίψε με εις το δάσος εις μέρος κρύφιον, ίνα με φάγωσι τα θηρία· πλην λειτουργίας και μνημόσυνα ποίησον όσα δυνηθής».\nΟ άγιος από τη μεγάλη του ταπείνωση δεν ήθελε να τιμάται ούτε μετά θάνατον. Οι τελευταίοι λόγοι του ήταν: «Κύριε Ιησού Χριστέ, δέξαι το πνεύμα μου».\nΟ καλός υποτακτικός του έπραξε όπως του μήνυσε ο όσιος Γέροντάς του και απόθεσε το τίμιο λείψανο σε απόκρυφο μέρος του δάσους. Πολλοί όμως το ζητούσαν.\nΌταν κάποτε βρέθηκε, η μονή Παντοκράτορος θέλησε να το κρατήσει. Τελικά αποφασίσθηκε να κρατήσει το χέρι του, το όποιο υπάρχει ως σήμερα σε στάση ευλογίας, και να δοθεί το σώμα στον υποτακτικό του Ισαάκ, που το έθεσε στην Εκκλησία του Αγίου Βασιλείου.\nΑπό τότε άρχισε ο άγιος να μυροβλύζει και ο άγιος να ονομάζεται Μυροβλύτης. Γράφει πάλι χαρακτηριστικά και γι΄ αυτό ο άγιος Νικόδημος ο Αγιορείτης: «Τούτο το θαύμα οπού έδειξεν ο Θεός εις το Άγιον Λείψανον του Οσίου Πατρός ημών Θεοφίλου, δεν είναι ολίγον και παραμικρόν, αλλά είναι μέγα και εξαίσιον, επειδή το θαύμα τούτο της μυροβλύσεως σπανίως γίνεται εις ολίγους Αγίους.\nΔιότι πολλά Αγίων Λείψανα Μαρτύρων και Οσίων ευρίσκονται, αμή ουχί και αναβλύζουσι μύρον διότι το μυροβλύζειν είναι μία απόδειξις και σημείον βεβαιότατον μιας άκρας καθαριότατος και παρθενίας και αγνείας, όχι μόνον από εμπαθείας μολυσμών, αλλά και από ηδυπαθείας λογισμών ακαθάρτων του νοός· και εάν η χάρις του Αγίου Πνεύματος δεν κατοικήση έτι ζώντος του ανθρώπου εις όλον τον νουν και ψυχήν και καρδίαν και εις όλα τα μέλη του σώματος, να τα καθαρίση και αγιάση έως μέσα εις αυτά τα κόκκαλα και τους μυελούς, αδύνατον είναι να ευωδιάση το σώμα μετά θάνατον».\nΠροηγούμενο άρθροΆγιος Αναστάσιος ο εξ Αγίου Βλασίου, ο Γουναράς. 8 Ιουλίου ε.ε.\nΕπόμενο άρθροMνήμη του Αγίου μάρτυρος Προκοπίου. 8 Ιουλίου ε.ε.


S.L-Παν. Παπαϊωάννου: "Δύσκολο το ματς με ΠΑΟΚ που πάει για Πρωτάθλημα" • speaker.gr\nS.L-Παν. Παπαϊωάννου: «Δύσκολο το ματς με ΠΑΟΚ που πάει για Πρωτάθλημα»\nΗλίας Ζαχάρης 13 Οκτωβρίου 2017 0 0 453\nΣε ραδιοφωνική συνέντευξη που έδωσε στο Metropolis 95,5 ο μεγαλομέτοχος του ΠΑΣ Λαμία, Πανουργιάς Παπαϊωάννου, τόνισε πως η Λαμία θα έχει δύσκολη αποστολή στην Τούμπα κόντρα στον ΠΑΟΚ.\nΕπίσης υποστήριξε πως φέτος έχουν αλλάξει τα δεδομένα, αφού η διαιτησία δείχνει βελτιωμένη και τον τίτλο του πρωταθλητή διεκδικούν τρεις ομάδες, ο ΠΑΟΚ, η ΑΕΚ και ο Ολυμπιακός.\nΑναλυτικά όσα είπε ο Παπαϊωάννου στο Μετρόπολις:\n« Β΄ Φθιώτιδας: Το πρόγραμμα του Σαββατοκύριακου (14-15/10) Previous Post\nΥποδομές: Το πρόγραμμα των Μικτών Ομάδων Φθιώτιδας (7ος ομ.) » Next Post\nS.L: Φιλική ήττα του Παναθηναϊκού από την Αντβέρπ 1-2\nS.L.: Λεβαδειακός – Λάρισα 0-0 στο Καρπενήσι\nS.L.: ΟΦΗ – Απόλλων Σμύρνης 2-0 στο Καρπενήσι


ΠΟΙΟΣ ; ΠΟΣΑ; ΕΙΝΑΙ………….. | Π.Ε.Κ.Ο.Π.\nΔΕΛΤΙΟ ΤΥΠΟΥ 15 Απριλίου 2015 »\nThis entry was posted on Φεβρουαρίου 7, 2015 at 6:50 πμ and is filed under Uncategorized.\tYou can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can leave a response, or trackback from your own site.


«Πιθανή έως πολύ πιθανή υπόθεση» η μετάδοση του κοροναϊού στον άνθρωπο μέσω ζώου ενδιάμεσου ξενιστή λέει ο ΠΟΥ - News Quake\nΚόσμος «Πιθανή έως πολύ πιθανή υπόθεση» η μετάδοση του κοροναϊού...\nΗ κοινή έρευνα ειδικών του Παγκόσμιου Οργανισμού Υγείας και κινέζων συναδέλφων τους συμπεραίνει ότι η μετάδοση του κοροναϊού στον άνθρωπο μέσω ζώου που έπαιξε τον ρόλο του ενδιάμεσου ξενιστή αποτελεί μία υπόθεση «πιθανή έως πολύ πιθανή», ενώ η υπόθεση του ατυχήματος σε εργαστήριο παραμένει «εξαιρετικά απίθανη», σύμφωνα με το κείμενο του πορίσματος που έχει στην κατοχή του το Γαλλικό Πρακτορείο (AFP) και επαναλαμβάνει τις ανακοινώσεις στις οποίες είχε προχωρήσει η ομάδα των ειδικών από την Κίνα κατά την ολοκλήρωση της έρευνας.\nΠώς μεταδόθηκε ο κοροναϊός\nΠροηγούμενο άρθροΣοκάρουν οι λεπτομέρειες από τις 11 καταθέσεις για τη δράση του τραυματιοφορέα στο Παίδων «Αγία Σοφία»\nΕπόμενο άρθροΣτην επόμενη ημέρα ποντάρει η κυβέρνηση – Ποια τα νέα μέτρα στήριξης, τι σχεδιάζει για εστίαση και τουρισμό\nΟλυμπιακός: Αυτή η ομάδα, αυτή η οικογένεια\nΟ Ολυμπιακός διανύει μια εξαιρετική χρονιά, όντας ακόμη μέσα σε όλους τους στόχους του. Έχει κατακτήσει ήδη το 45ο πρωτάθλημα...\nΟ ΠΑΟΚ μπορεί να κατέκτησε το Κύπελλο Ελλάδας με γκολ του Μίκαελ Κρμέντσικ στο 90′, ωστόσο μια φάση στο...


Φαναράκια Κουβαδάκια Μπομπονιέρες Βάπτισης Οικονομικές | Φαναράκι | Κουβαδάκι | Φθηνές τιμές\nΜπομπονιέρες βάπτισης Φαναράκια & Κουβαδάκια\nΜπομπονιέρες βάπτισης με κουβαδάκια και φαναράκια οικονομικές. Υπέροχα χρώματα, πολύχρωμα τούλια και δεσίματα, θα γεμίσουν χαρά τους μικρούς και μεγάλους σας καλεσμένους, δίνοντας ευχάριστη νότα στο ύφος της τελετής, όπως ακριβώς αρμόζει στη βάπτιση του παιδιού σας.\nΑποτελέσματα 1 - 24 από 51 Κατάταξη ώς προς Ονομα προϊόντος SKU προϊόντος Τιμή προϊόντος 15 24 30 60 150 ανά σελίδα Προβολή ως:\nΜπομπονιέρες φαναράκια κουβαδάκια\nΜπομπονιέρες βάπτισης ΚΟΥΒΑΔΑΚΙΑ\nΜπομπονιέρες βάπτισης Κουβαδάκια\nΜπομπονιέρες βάπτισης Μεταλλικό Κουβαδάκι Ειδική Τιμή 14700\nΟικονομικές Μπομπονιέρες Ξύλινη κουδουνίστρα με στεμματάκι\nΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΠΟΜΠΟΝΙΕΡΑ ΓΛΑΣΤΡΑΚΙ ΠΛΑΣΤΙΚΟ ΧΡΩΜΑΤΙΣΤΟ ΔΑΝΤΕΛΑ 14x12,5cm\nΟικονομικές Μπομπονιέρες ΞΥΛΙΝΗ ΤΑΚΑ-ΤΑΚΑ\nΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΠΟΜΠΟΝΙΕΡΑ ΜΕΤΑΛΛΙΚΟ ΚΑΡΑΒΙ ΣΕ ΠΕΤΡΑ\nΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΠΟΜΠΟΝΙΕΡΑ ΞΥΛΙΝΟ ΚΑΡΟΥΖΕΛ ΣΙΕΛ ΜΙΚΡΟ\nΜΙΚΡΟ ΚΑΡΟΥΖΕΛ ΜΕΓΑΛΟ ΚΑΡΟΥΖΕΛ+0,66 €\nΟικονομικές μπομπονιερες Γύαλινη φοντανιέρα με καπάκι - 14x9,5cm\nΜπομπονιέρες βάπτισης Αθλητικές\nΟΙΚΟΝΟΜΙΚΗ ΜΠΟΜΠΟΝΙΕΡΑ ΚΑΜΗΛΟΠΑΡΔΑΛΗ ΜΑΞΙΛΑΡΑΚΙ ΜΠΡΕΛΟΚ ΚΑΡΩ ΣΙΕΛ