Już w końcu XIV stulecia spotyka się na Litwie w charakterze stałych mieszkańców tatarów. Stanowią oni tam ostro zarysowaną wysepkę etnograficzną, bez żadnego związku bezpośredniego, bez żadnych stosunków z masą jądrem plemienia tatarskiego, zajmującego stepy Zawołżańskie i Czarnomorskie. Jak oni się dostali na Litwę, kiedy i w jaki sposób oderwali się od pnia głównego i znaleźli w dalekiej północno-zachodniej krainie? Czyż nie jest to dziwnem, że kraj, który nie odczuł na sobie strasznego pogromu tatarskiego, jaki dotknął w pierwszej połowie XIII stulecia cała Ruś, który nie doświadczył siły i okropności najazdów tatarskich, który, rzec można, nigdy nie słyszał o Tatarach i nigdy ich nie widział, staje się nagle miejscem ich osiedlenia i przytem osiedlenia w liczbie dość znacznej. Przybysze ci umocnili się tak silnie w granicach Litwy, że nie bacząc na nader zmienne koleje jej losu politycznego, pozostali tu do dziś dnia, zachowawszy swój typ, swoją religię, a poczęści i tradycję, mimo że języka ojczystego, zwyczajów i obyczajów dawno już zapomnieli. Otoczeni zewsząd przez obce im etnograficznie morze ras słowiańskiej i litewskiej, tatarzy litewscy, nazywający siebie "muślimami", w morzu rzeczonem jednak się nie rozpuszczają, a stanowią, jak się wyżej rzekło, wyspę etnograficzną, wystającą z fal jego już przez przeciąg pięciu zgórą stuleci. Tak wielka energja typu mimowoli zwraca na siebie uwagę etnografa-badacza, i z tego, przedewszystkiem, czysto naukowego punktu widzenia tatarzy litewscy zasługują na studia specjalne.\nPowtóre, na pierwszy zaraz rzut oka, daje się widzieć, że tatarzy ci z początku w państwie litewskiem, a później - po złączeniu się Litwy z Polską w państwie polsko-litewskiem stanowili żywioł uprzywilejowany, gdyż zrównany we wszystkich niemal prawach z klasą rządzącą w tych państwach, t.j. z bojarami i ze szlachtą. Tłómaczy się to tem, iż uważając się niejako za gości, nie ujawniali oni żadnych pretensji i dążeń do samodzielności politycznej i odgrywania jakiejś roli wyjątkowej, i dlatego to rządy, które miały wiele klopotów z kwestią ruską, a później z żydowską i dyssydencką, widziały w tatarach żywioł pewny i wierny, z tej racji nie pozbawiały ich wogóle (po za kilku wypadkami) swego zaufania i przychylności, dając im różne prawa i swobody. To też z powodów wyłuszczonych niewielka ta grupa etnograficzna przedstawia również interes niemały i dla historyka, będąc do dziejów Litwy i Polski przyczynkiem wielce ciekawym.\nOczywiście, tatarzy litewscy, stanowiący tak interesujący objekt dla badań etnograficznych i historycznych uczonych polskich, winni obudzić niemniejsze zainteresowanie się niemi i na Wschodzie muzułmańskim, którego są krwią z krwi i kością z kości, którego wiarę przechowali, a z którym, jak się to z dziejów ich okazuje, kontakt duchowy stale utrzymywali. Toć nawet w dobie ostatniej na czele wysiłków, dążących do wskrzeszenia na ruinach caratu rosyjskiego państw muzułmańskich, Krymu i Azerbejdżanu, pierwsze stanowiska zajęli właśnie muślimowie litewscy, którzy krwią własną, jak np. generał Sulkiewicz, pierwszy naczelnik Rzeczypospolitej Krymskiej, zamiary swe chwalebne przypieczętowali.\nPierwszą znajomość Litwy z Tatarami odnieść należy do czasów panowania w.ks. Gedymina. Władca ten, rozszerzywszy granice państwa swego przez przyłączenia Wołynia daleko na południe, wszedł w bezpośredni kontakt z plemionami, zajmującemi stepy nad Morzem Czarnem, a wchodzącemi w skład Złotej Hordy. Plemiona te często napadały na rubieże południowe państwa Gedyminowego, brały mieszkańców w jassyr i - naodwrót, płacono im pięknem za nadobne i brano również niewolnika, którego osadzano w ziemiach rdzennie litewskich.\nByły to jednak drobne spory pograniczne. Gedymin, zręczny polityk, uchylał się od akcji stanowczej, a nawet szukał przyjaźni i zgody z potężną wówczas Hordą i jej chanem Uzbekiem. Haraczu wprawdzie nie płacił, jednak dążył do zbliżenia się z Tatarami i nawet niejednokrotnie zapraszał do brania udziału w jego wyprawach wojennych. Tak np. w jednej z bitew z krzyżakami w roku 1319, jak podaje w swojej Historii Litwy (t. I, str. 248) znany historyk Kojałowicz, brali udział i tatarzy, zajmujący nawet w szyku bojowym jedno ze stanowisk czołowych.\nBezwątpienia, niektórzy z tych sojuszników po skończonej kampanji pozostawali na Litwie i w nagrodę zasług otrzymali we władanie dożywotnie na prawie lennem ziemię. Ponieważ były to jednostki przeto rychło wsiąkały one w ludność miejscową, jak o tem świadczy cały szereg nazwisk rodzin, uważanych już w połowie XIV wieku za litewsko-ruskie, mających atoli w samem brzmieniu bezsprzecznie pierwiastki wschodnie (np. Akszak, Berendej, Kierdej, Kirkor, Korsak i t.d.). Musiało być tych emigrantów niemało, skoro zwrócili oni na się uwagę franciszkanina Łukasza Waddinga, który, mówiąc pod rokiem 1324 w swoich Annales (t. I, str. 459) o ludności Litwy, zaznacza, że "na Litwie są Scytowie, przybysze z ziemi jakiegoś chana, którzy w modłach posiłkują się językiem azjatyckim".\nZa następnych panowań historia niejednokrotnie spotyka Tatarów, jako mężnych aljantów Litwy w walkach tejże z sąsiadami. Za rządów Kiejstuta podczas wyprawy tegoż przeciwko królowi polskiemu Kazimierzowi Wielkiemu w sporze o Wołyń i Ruś Czerwoną występują oni w roku 1350, jak podaje w swych Dziejach Starożytnych Narodu Litewskiego (t. VIII, str. 246) T. Narbutt, jako oddział posiłkowy, przysłany przez chana Dżambeka. Olgierd, wyruszając w roku 1362 na zdobycie Podola, miał, jak pisze historyk Litwy Stryjkowski, w swych szeregach drużynę, złożoną z tych tatarów, jacy osiedlili się na Litwie na stałe jeszcze za czasów Gedymina. Musiał to być żywioł mocno już zasiedziały i pewny, skoro w.książę nie obawiał się brać go z sobą w pochód przeciwko pobratymcom, władającym wówczas Podolem. Za panowania Jagiełły w roku 1380 zjawiło się w granicach państwa litewskiego sporo uchodźców z armii chana Mamaja, pogromionego na polu Kulikowem przez w. kniazia moskiewskiego Dymitra Dońskiego, w ich liczbie syn tegoż Mamaja - Mansur-Kijat i wnuk Leksa, protoplaści znakomitego rodu kniaziów Hlińskich, który potem odegrał znaczną rolę w dziejach Litwy i Moskwy. Rok 1386, w którym Jagiełło przeprowadził chrzest w całem swem państwie, musiał odbić się z konieczności na muzułmańskich przybyszach - mieli do wyboru: albo wracać za Wołgę do Hordy, albo stac się chrześcijanami. Pierwsza alternatywa ich nie nęciła: w Hordzie za chana Togtemisa zaczęły się już zatargi wewnętrzne, a przytem było to już pokolenie wyrosłe na Litwie, przeważnie z matek rusinek - chrześcijanek, które oczywiście nie mogło być przejęte gorliwym prozelityzmem wyznaniowym, a przytem stosunków z Hordą już nie utrzymywało i czułoby się tam obcem... Stali się zatem chrześcijanami, przeważnie jak ich matki i babki, obrządku grecko-wschodniego. Tym sposobem wszyscy tatarzy, jacy osiedlili się na Litwie w okresie lat 1316-1386, pierwsi, że tak wyrazić się można, pionierzy emigracji tatarskiej do ziem litewskich, wsiąkli w masę ludności miejscowej w zupełności, zatracając wszystkie swe cechy odrębne. Zwykły to zresztą los pionierów, i jeśli tu o nich zostało wspomniane, to jedynie z obowiązku historyka.\nTa emigracja tatarska, która zostawiła swe ślady do dziś dnia, dokonała się dopiero w epoce rządów na Litwie w. księcia Witolda. Wskutek ciągłych niesnasek wewnętrznych w Złotej Hordzie, które ją bardzo osłabiły, spora ilość tatarów własnowolnie imigrowała do państwa witoldowego, a wielki ten monarcha brał ich do służby przy swym dworze, nadawał ziemię, a korzystając z tego, że Elkoran nie zabraniał muzułmanom wstępować w związki małżeńskie z chrześcijankami, z wrodzoną mu tolerancyjnością żenił ich z litwinkami, łamiąc opór duchowieństwa nawet w tych wypadkach, kiedy dzieci zrodzone z takich małżeństw były wychowywane w wierze ojców, nie zaś matek (porównaj Jaroszewicza: "Obraz Litwy" część II, przypis 55).\nDużą również liczbę tatarów nogajskich wziął Witold do niewoli podczas wyprawy w roku 1397 przeciwko Timurowi-Katelekowi, kniaziowi nogajskiemu, który strącił z tronu sprzymierzeńca witoldowego chana Togtemisa. Wygnany car kipczacki z rodziną, całym swym dworem i skarbami schronił się wtedy do Kijowa, błagając o pomoc. Wyprawa się udała. Część niewolników została odesłana Jagielle do Polski, gdzie ją bezzwłocznie, jak podaje dziejopis polski Długosz, ochrzczono; część drugą Witold osiedlił przeważnie w okolicach Trok i Wilna nad rzeką Waką, pozostawiając im zupełną wolność wyznania i prawa obywatelstwa, czem - z jednoj strony zyskiwał w nich wiernych poddanych, gotowych zawsze służyć mu ciałem i duszą, z drugiej zaś - przygotowywał grunt pod dalszą imigrację tatarów, którzy, słysząc, że ich ziomkowie żyją na Litwie jak u siebie, mają prawa i przywileje, zachowują język, wiarę i zwyczaje, w dalszym ciągu ochotnie przenosili się na służbę w. książąt litewskich. Tak np. kiedy w roku 1410 miała nastąpić decydująca rozprawa połączonych Polski i Litwy z wrogiem śmiertelnym, Zakonem Krzyżackim, i obie strony szukały wszędzie sprzymierzeńców, zwrocił się Witold z prośbą o pomoc do chana Timura, który wysłał kilka tysięcy ordyńców pod wodzą księcia Dżel-el-Eddina, syna późniejszego chana Togtemisa, jako oddział posiłkowy. Oddział ten wziął udział w wiekopomnej bitwie pod Grunwaldem, w której, jak wiadomo, potęga krzyżacka została skruszona. Suto obdarowany Dżel-el-Eddin z bogatym łupem powrócił po skończonej wojnie do Hordy, część jednak wojowników jego, składająca się przeważnie z kwiatu rycerstwa tatarskiego: z kniaziów, begów, mirzów i ułanów pozostała na Litwie, uzyskawszy bogate nadania w ziemi w okolicach nadniemeńskich i koło Grodna i Wilna, z obowiązkiem pełnienia służby wojskowej.\nOsiedleni przez Witolda na Litwie tatarzy odrazu podzielili się na trzy klasy: klasę wyższą utworzyła owa arystokracja, przybyła z Dżel-el-Eddinem; uważała ona siebie za potomków Turków-Seldżuków i patrzyła z góry na klasy niższe, jak również na różne hordy czarno-morskie; jeden z jej przedstawicieli np., nieznany z imienia i nazwiska tatar z Litwy, autor pracy p.t. "Risalej tatari Lech" ("Traktat o polskich Tatarach"), w której w roku 1558 zdawał zięciowi sułtana Solimana sprawę o stanie tatarów litewskich, pisze: "jesteśmy plemienia dagestańskiego, nie koczujemy też w namiotach, ani się błąkamy po stepach..." Klasę drugą stanowili prości żołnierze pochodzenia zawołżańskiego, służący w chorągwiach tych książąt, mirzów i begów, którzy w roku 1410 osiedlili się na Litwie. I oni mieli nadania w ziemi, atoli nie tak znaczne, jak klasa pierwsza, to też i znaczenie ich było mniejsze. Do klasy trzeciej należeli właściwie nie tatarzy, a owi nogajcy, osadzeni przez Witolda nad rzeką Waką w roku 1397, różniący się początkowo od tamtych dwóch klas typem, językiem i ubiorem, a poczęści i zajęciem, gdyż nie wszyscy z nich zostali nadzieleni ziemią, musieli przeto jąć się handlu i rzemiosł. Z biegiem czasu jednak wszystkie te różnice powoli się zatarły, i dziś potomkowie karmazynów i szaraczków stanowią jedną już zwartą grupę, w której podług ostatnich badań naukowych żadnych różnic etnograficznych niema.\nTak dokonało się pierwsze osiedlenie na Litwie tatarów, których potomkowie nie zleli się już z ludnością miejscową, a odrębność swą zachowali. Imigracja rzeczona była najliczniejsza i stała się właściwie fundamentem całej tatarszczyzny litewskiej. Oto co o tem pisze wspomniany już przez nas autor sprawozdania "Risalej tatari Lech": "najwięcej familii" naszego rodu osiedliło się tutaj za czasów emira Timura; król Lechski prosił u niego posiłków przeciw swym wrogom, wskutek czego emir przysłał kilka tysięcy swego walecznego wojska, a kiedy otrzymali zwycieństwo, na prośbę króla pozostali oni w jego posiadłościach, osypani wszelkiemi oznakami łask monarszych, jako to: posiadłościami ziemnemi, pysznymi kaftanami i bogactwami. Imię zaś tego króla, który był jakby podporą utrzymującą Islam w krajach giaurów, jest Wittad (Witowt), i pamięć jego dochowała się do naszych czasów, albowiem corocznie obchodzi się dzień wyłącznie przeznaczony pamiątce tego króla".\nPo śmierci Witolda najmłodszy z braci Jagiełły, Świdrygiełło, chciał zerwać unję Litwy z Polską, podniósł chorągiew buntu przeciw bratu i zaczął szukać pomocy w państwie Zawołżańskiem. Złota Horda wysłała kilkotysięczne posiłki pod wodzą cerewicza Achmata, ten jednakże, przekonawszy się o stanie rzeczy na miejscu, nie chciał pomagać buntownikowi i uzurpatorowi i przeszedł w roku 1432 z całą swą organizacją na stałą służbę do naznaczonego przez Jagiełłę na w. księcia, brata Witoldowego, Zygmunta Kiejstutowicza. Należący do wojska Achmatowego tatarzy otrzymali zwyczajem utartym nadania w ziemi i nagrody pieniężne i powiększyli liczebnie pierwszą i drugą klasę muślimów litewskich, organizacja zaś tego wojska, podług której dzieliło się ono na chorągwie konne w liczbie ośmiu ze starszyzną (chorążymi, marszałkami i atamanami) na czele, pozostała odtąd już stałą organizacją wojanną tatarską, obejmującą wszystkich tatarów, zarówno przybyszów dobrowolnych od czasów najdawniejszych, jak też i branych do niewoli, a wziętych na porękę przez ich pobratymców. W ciągu XV stulecia liczba muślimów wciąż wzrastała, gdyż każda walka wewnętrzna w tatarszczyźnie wylewała nową falę emigrantów. Za panowania Kazimierza Jagiellończyka, w okresie rozpadania się Kipczaku na udzielne carstwa Kazańskie, Astrachańskie i Krymskie i wynikłych stąd zaburzeń, zjawiła się na Litwie spora ilość zbiegów z za Wołgi. Był między nimi z całą rodziną i Szichmat, późniejszy ostatni chan kipczacki. Również waśnie, jakie powstały na Krymie po śmierci chana Azil-Gireja pomiędzy jego sześciu synami sprowadziły w granice Litwy dużą liczbę tatarów krymskich z carewiczami Niurą-Dewletem i Hajdarem na czele, szukającymi tu schronienia przed okrutnym ich bratem Mengli-Girejem.\nW roku 1506 pewną ilość tatarów krymskich po bitwie pod Kleckiem wziął do niewoli kniaź Michał Hliński i osiedlił w różnych miasteczkach na Polesiu. To samo zrobił w roku 1508 z wziętymi do niewoli pod Wiśniowcem ks. Konstantyn Ostrożski, który osadził ich w dziedzicznym swym Ostrogu na Wołyniu. Niewolnicy ci, brani na porękę przez zasiedziałych już na Litwie współplemieńców, otrzymywali wolność i prawo służenia wyjątkowo za żołd, co dawało im pewne przywileje osobiste.\nA jakie przywileje mieli tatarzy przybysze i osiedleńcy dobrowolni? - spyta kto...\nOtóż każdy muślim znacznego rodu i "krwi zacnej" otrzymywał przeważnie w nadanie prawem lennem dożywotniem ziemię w. książęcą (później królewszczyznę), stawał się poddanym monarchy i otrzymywał nazwę "tatarzyna hospodarskiego" (tatarzy mniej znaczni, zamieszkali w miastach lub też na ziemiach prywatnych, nosili odpowiednie miana np. "tatarzyn miński, klecki, puński" i t.p., "tatarzyn ks. Radziwiłła, ks. Hlińskiego" i t.d.). Taki tatarzyn hospodarski przedewszystkiem starał się o uzyskanie praw bojarstwa (później szlachectwa); o ile ród jego był znany na Litwie ze stosunków z Kipczakiem lub Krymem, to specjalne w tej kwestii rozporządzenie lub zatwierdzenie monarsze ze wskazaniem miejsca w starszeństwie rodów tatarskich na Litwie uzyskać było łatwo. Często nawet i tego nie było potrzeba - rzecz ucierała się sama przez się, i przybysz tatarski odrazu uzyskiwał odpowiednie stanowisko i uznanie w swej nowej ojczyźnie i wśród współobywateli. Niekiedy jednak trzeba było legitymować się ze szlachectwa przed komisją, w skład której wchodzili członkowie najznakomitszych rodów tatarskich, wyznaczani przez monarchę. Następnie, po uzyskaniu praw szlachectwa przybysz zabiegał o otrzymanie jakiegoś nadania ziemskiego na prawie wieczystem z obowiązkiem stałej służby wojskowej na swój koszt. Takie nadanie potomkowie obdarowanego starali się po jego śmierci dla wszelkiej pewności utrwalić przez nowe potwierdzenie monarsze. Miało to swój cel głębszy. Mianowicie, podług prawa ziemskiego litewskiego "tatarzy hospodarscy" mogli jedynie władać i użytkować z nadanego im "na wieczność" majątku, niewolno im było jednak rozporządzać nim bez specjalnego pozwolenia monarszego z tytułu prawa własności (to jest - sprzedawać, darować, zastawiać, zamieniać i t.p.). Otóż, starając się otrzymywać całą serię potwierdzeń monarszych, stwarzali sobie muślimowie niejako grunt dla obchodzenia tego prawa, możność stosowania w wypadkach naruszenia prawa rzeczonego teorii przedawnienia, pojmowanej zarówno przez nich jak i przez cały ogół ówczesny dość, trzeba przyznać, chaotycznie. To też zaczęto w końcu wieku XV i w początkach XVI sprzedawać i zastawiać takie lenne wieczyste masowo, często z pozwoleniem monarszem, a jeszcze częściej bez... Monarchowie protestowali przeciwko temu niejednokrotnie, protestowali jednak, jak się to widzieć daje z akt urzędowych tamtoczesnych, słabo i bez energii; co się zaś tyczy ogułu współobywateli, to ten, nie zagłębiając się w subtelności prawne, zgoła na takie wykroczenia przeciw prawu nie reagował. Dla niego muślim krwi szlachetnej, osiadły od wielu pokoleń na kawale ziemi, i posiadający nadto cały szereg potwierdzeń na tę ziemię, był jej prawym właścicielem i mogł robić z nią co mu się podobało. A gdy jeszcze przy wzmożeniu się w XVI wieku ruchu gospodarczego i kolonizacyjnego udało się komuś zawrzeć korzystną tranzakcję handlową z kupnem ziemi, wzgląd na interes osobisty przemagał i często dużą rolę w tej kwestii odgrywał. To też kupowano od tatarów, nie oglądając się na żadne protesty, prawa i ograniczenia, ich ziemie lenne, a ponieważ za otrzymane pieniądze mogli oni, będąc zrównani w prawach ze szlachtą, nabywać drogą kupna majątki na własność, przeto wielu z nich rychło stało się posiadaczami dużych nawet dóbr na pełnem prawie własności. A gdy wreszcie nadszedł rok 1569, rok unii lubelskiej, równającej ostatecznie szlachtę Polski i Litwy we wszystkich prawach i przywilejach, a przez to uznającej wszystkie posiadłości ziemskie na Litwie, kiedykolwiek i w jaki bądź sposób przedtem nabyte i posiadane, za dziedziczne, wieczyste i nienaruszalne, szlachta tatarska ujrzała się w posiadaniu znacznych majątków, któremi mogła rozporządzać już bez żadnych ograniczeń, i miała prawo mieć poddanych, którzy dotychczas, pracując na ziemiach lennych, właściwie poddanymi królewskimi byli. Tak to królewszczyzny wsiąkły stopniowo w ręce muślimów. Ci ostatni ponadto zostali zwolnieni, podobnie jak szlachta polska od wszelkich ciężarów, opłat i podatków (z wyjątkiem obowiązującego wszystkich łanowego po 2 grosze od łana), otrzymali prawo budowania meczetów na swoich ziemiach i utrzymywania przy nich mułłów i gmin duchownych, jako też i szkoł tatarskich. Aczkolwiek obowiązani byli służyć po dawnemu wojskowo, zmienił się atoli zupełnie charakter tej służby: nie pełniono już jej w charakterze "poddanych hospodarskich" i wassalów, ale broniono granic Najjaśniejszej Rzeczypospolitej za gościnę, chleb i prawa, jakie wolnym swym obywatelom wyznania muzułmańskiego dawała. Przytem w dziedzinie wojskowej cieszyli się tatarzy litewscy zupełnym samorządem: mieli własne pułki i walczyli pod komendą własnych swych naczelników, przyczem dodać należy, że wszystkiemi powyższemi prawami i przywilejami cieszyła się nietylko klasa pierwsza muślimów, służąca wojskowo z obowiązku posiadanej ziemi, ale i jednostki należące do klasy drugiej i trzeciej, a więc drobni rolnicy i mieszkańcy miast, o ile chcieli służyć z własnej ochoty za żołd. Uwalniano ich wtedy od pogłównego i od innych ciężarów, od których była wolną szlachta, i przyznawano im godność rodu i sposobność zasługi, jak i szlachcie krajowej, a bardzo zasłużonym nadawano nawet, chociaż nieosiadłym, chorążowstwo dożywotnie.\nWiek XVI to wogóle okres największego rozwoju tatarszczyzny litewskiej. Wprawdzie cyfra 200.000, podana przez autora "Risalej tatari Lech", jako liczba muślimów w połowie rzeczonego stulecia jest przesadzona, jak to będzie dowiedzione niżej; żyło ich jednakże wtedy w państwie polskiem napewno kilkadziesiąt tysięcy, wiernych i przywiązanych do ojczyzny przybranej, służąc jej czasu wojennego ochotnie, bez przymusu, słuchając jedno krwi szlachetnej, która w ich żyłach płynęła, w czasie zaś pokoju pracując poczciwie w najskromniejszych nawet zagrodach. To też Rzeczpospolita, "uważając (według słów dawnych z owego czasu przywilejów) ich życzliwe, pracowite i odważne posługi rycerskie i przykładne cnoty domowe", równała ich ze szlachtą w stosunkach społecznego, prawnego i domowego pożycia, odmawiając im tylko uczestnictwa w prawach politycznych szlachty, t.j. w obradach na sejmach i sejmikach i w urzędach stanu rycerskiego, jak odmawiała tego zresztą i szlachcie innych wyznań, i to, jedno z ich wyznaniem stanowiło różnicę między tatarami litewsko-polskimi i szlachtą polską: zresztą ubiór, język, obyczaje, uczucia, tryb życia i sposób myślenia były zawsze wspólne.\nW ostatniej ćwierci wieku XVI, w epoce reakcji katolickiej, nastrojonej bojowo przeciw wszystkiemu, co nie było katolickiem, położenie tatarów zaczęło ulegać zmianom na gorsze: utracili niektóre prawa, a nawet zaczęli podlegać prześladowaniom religijnym. W roku 1566 w Statucie WKL (rozdział XII, artykuł 5) zjawiło się takie prawo: "Уставуем, ижъ отъ того часу мѣти хочемъ, абы жидъ, татаринъ и кождый бесурмянинъ на достоенство а ни на который врядъ отъ насъ Господаря а ни отъ пановъ радъ нашихъ преложонъ не былъ и хрестіянъ въ неволи не мѣлъ." ("Ustanawiamy i od tego czasu mieć chcemy, aby żyd i tatarzyn i każdy wogóle bisurmanin na żadne dostojeństwo ani na urząd od nas, Hospodara, ani od panów rad naszych naznaczany nie był i chrześcijan w niewoli (t.j. w poddaństwie) nie miał"). Ten artykuł został zachowany w Statucie WKL (rozdział XII, artykuł 9) w wydaniu z roku 1588. Tenże artykuł Statutu groził spaleniem na stosie tym, którżyby namówili kogo do zmiany wyznania, pod grozą kary śmierci, zabraniał małżeństw z chrześcijankami, zakazywał wreszcie trzymania królewszczyzn na prawie kontraktowem, jak również budowania i naprawy meczetów. W roku 1609 zaczęto obwiniać kobiety tatarskie o czary; tego rodzaju i inne jeszcze oskarżenia szerzono nawet w druku. Między innemi, w roku 1616 wyszła broszura niejakiego Czyżewskiego p.t. "Al-Furkan tatarski, na czterdzieści części podzielony", pełna kłamliwych oskarżeń tatarów o najróżniejsze przesądy i zabobony, a nawet przestępstwa. Położenie rzeczy pogarszały nadto naprężone stosunki polityczne z Turcją, szykującą się wówczas do wojny z Polską. To też dalsze ograniczenia szły jedno za drugiem. W roku 1614 zakazano podskarbim oraz pisarzom polnym, ażeby pieniędzy na zaciągi chorągwi rotmistrzom tatarskim nie dawali. W roku następnym zabroniono w chorągwiach tatarskich mieć rodaków za starszyznę, a takową powinny były wybierać ze szlachty chrześcijan. W roku 1616 powtórzono zakaz żenienia się pod groźbą kary śmierci z chrześcijankami, tudzież trzymania u siebie czeladzi chrześcijańskiej. W roku 1620 wreszcie, roku wypowiedzenia wojny przez Wielką Portę, pozbawiono muślimów na przyszłość prawa nabywania majątków i podobnie jak cudzoziemcom nakazano kupione bez pozwolenia rządu dobra sprzedać w przeciągu najdalej dwóch lat. Tatarzy starali się bronić. W roku 1630 ukazała się w druku polemiczna "Apologia" pióra muślima Aziulewicza, która pomimo logiczności i ognia w dowodzeniach nie wiele pomogła. Ucisk tatarów ze strony jezuitów, wspieranych przez samego króla, wobec obojętności ogółu szlacheckiego, zatracającego już powoli szczytne hasła tolerancji w sprawach wiary, i niewątpliwego upadku umysłowości i oświaty polskiej trwał dalej, a tak stawał się w podnieconej nadto atmosferze politycznej dotkliwym, że cała masa tatarów wyemigrowała w owym czasie z Polski, jak to skonstatowała rewizja dóbr tatarskich, dokonana w roku 1631. Nie mogąc pogodzić się ze stanem rzeczy, opuściły wtedy Polskę znaczniejsze rody, wsławione w całej tatarszczyźnie, jako to: Szyryński, Bahryński, Ałczyński, Petyhorski, Agański i t.d. z rodzinami carewiczów Puńskich, pochodzących od chana Islama-Gireja, i carewiczów Ostryńskich, potomków ostatniego chana Kipczackiego, Szichmata, na czele. Za przykładem arystokracji poszły i klasy niższe - tak że wyemigrowało wtedy do 20.000 ludzi. Cała ta masa skierowała się do Turcji, gdzie, jak podaje na podstawie swych poszukiwań tatar litewski, Maciej Tuhan-Baranowski, część jej osiadła w Dobrudży, druga zaś w okolicach Brussy przy ujściu rzeki Kezyl-Irmak tworząc tam kolonie, których ludność w początkach XIX stulecia jeszcze wynosiła przeszło 36.000 dusz obojej płci, a różniała się od ludności miejscowej typem i ubiorem.\nWtedy to również wielu muzułman, słabszych duchem, przyjęło chrzest.\nPozostali na Litwie muślimowie (a została ich przynajmniej jeszcze połowa) uzbroili się w cierpliwości i czekali nadejścia lepszych czasów, starając się uczynkiem zaprzeczyć rozsiewanym o nich potwarzom i dowieść swej lojalności. Nie chcąc się przedewszystkiem zbytnio odróżniać od ludności miejscowej, zaczęli oni przybierać nazwiska polskie (stąd dzisiejsi tatarzy litewscy wszyscy noszą nazwiska uformowane bądź na modłę litewską z końcówką na "icz", np. Aziulewicz, Aleksandrowicz, Iliasewicz, Churamowicz i t.d., bądź na modłę polską z końcówkami na "ski" i na "cki", np. Kryczyński, Smolski, Baranowski, Łowczycki, Buczacki, Połtorzycki i t.d.), tudzież często używać imion bądź spolszczonych (np. zamiast Issup - Józef, zamiast Mustafa - Stefan i t.d.), bądź też powszechnie używanych przez chrześcijan (np. Michał, Kazimierz, Maciej, Piotr i t.d.). Powtóre, dokładali wszystkich sił swoich, aby na polach bitewnych wykazać swą wierność i stałość obywatelską. A mieli pole po temu w okresie lat 1648-1658 wojen kozackich, moskiewskich i najazdu szwedzkiego, kiedy to karty historii wojskowości polskiej znów zapełniły nazwiska mężnych i dzielnych rotmistrzów i chorążych tatarskich, pomimo zredukowania liczby chorągwi tatarskich do sześciu. To też konstytucja roku 1659, uchwalona przez sejm przeciwko dessydentom, skompromitowanym przez sprzyjanie najazdowi szwedzkiemu, wyraża się już z pewnem uznaniem o tatarach litewskich i mimo, że była wymierzoną wogóle przeciwko wszystkim inowiercom, zatwierdza przywileje dawne muślimów litewskich, służbę ziemską wojenną odprawiających, warując, aby im taki żołd płacono ze skarbu, jaki płaci się innym charągwiom lekkim. W roku 1662 wznowionem zostało prawo, aby hetmani mogli mianować na chorąstwa dożywotnie zasłużonych w służbie wojskowej tatarów, którym nadto w roku 1667 zaręczono wolność wiary i zabezpieczenie od ucisków. Wszystkie te ulgi jednak dotyczyły jedynie tatarów - wojskowych, nie rozszerzały się jednak na ludność muzułmańską cywilną, która musiała płacić wszelkie podatki, a nawet razem z niższemi warstwami społecznemi pogłówne po dukacie od każdego osobnika bez względu na płeć i wiek.\nPonieważ zaś nie wszyscy tatarzy mogli służyć w wojsku, a ogół muślimów wskutek kilkunastoletniey burzy wojennej szalejącej na ziemiach polskich i niszczącej jego dobra ziemskie bardzo podupadł majątkowo, przeto położenie jego materjalne stało się nad wyraz ciężkiem. Nie będąc w stanie wydołać ponoszonym ciężarom, koło roku 1670 pewna ilość tatarów znów wyemigrowała do Turcji pod wodzą dwóch ambitnych i gwałtownych rotmistrzów Kryczyńskiego i Hajdarowicza i nawet w czasie nowej wojny Turcji z Polską w roku 1676 została zmuszona do odegrania roli straży przedniej wojsk tureckich.\nDopiero Jan Sobieski, widząc krzywdę, jaka się dzieje tatarom, a rozumiejąc dobrze niebezpieczeństwo, jakie mogłoby stąd dla Polski od ludzi zrozpaczonych wypłynąć, sprawę całą w duchu pomyślnym rozstrzygnął.\nAmnestia zupełna dla emigrantów powróciła ich na łono ojczyzny, a sejm pod wrażeniem chwili i silnym naciskiem króla wydał konstytucję w roku 1678, obejmującą już szerokie warstwy muzułman polskich, zwłaszcza amnestinowanych wychodźców. Konstytucja rzeczona, z dokładnością wielką wymieniając wszystkie wolności tatarskie, równała wychodźców we wszystkiem ze szlachtą polską z tym tylko zastrzeżeniem, że nie wolno im było trzymać królewszczyzn i dóbr duchownych pod żadnym pozorem i kontraktem tudzież zatrudniać u siebie czeladzi chrześcijańskiej, z wyjątkiem browarników i furmanów. Uchwała powyższa była niejednokrotnie potwierdzona przywilejami królów Augusta II w roku 1698, Augusta III w riku 1754 i Stanisława Augusta w roku 1778, tudzież przez konstytucje sejmowe w latach 1736, 1768, 1775 i 1786, przytem stwierdzić należy, że jeszcze Sobieski, a za nim August II z własnej inicjatywy starali się ją obejść na korzyść zasłużonych tatarów i wielu z nich umieścili w królewszczyznach na prawach dzierżawców, bądź dożywotnich, bądź też wieczystych.\nO trzech ostatnich z wymienionych powyżej uchwał sejmowych godzi się wspomnić osobno, gdyż każda z nich rozszerzyła zakres nadanych tatarom przez konstytucję z roku 1678, wspomnianą powyżej, praw i przywilejów. I tak, ustawa z roku 1768 pozwalała im naprawiać chylące się już w wielu miejscach do ruiny meczety. Ponadto drobnych dzierżawców muzułmańskich, porozrzucanych po królewszczyznach przez Sobieskiego i Augusta II, postanowiono urządzić i lepiej opatrzyć. Zamiast tedy rozproszonych działek ziemi obiecano im całe dwa starostwa, każde po 10.000 dukatów dochodu. Konstytucja z roku 1775 pozwoliła tatarom nabywać i sprzedawać wszelkie dobra ziemskie, mieć poddanych, służbę i czeladź chrześcijańską obojej płci i budować meczety zarówno w dobrach prywatnych, jak i stołowych (t.j. królewskich) bez żadnej przeszkody.\nGdy zaś tatarzy zrzekli się w roku 1786 nadanych im w roku 1768 dwóch starostw i prosili, aby ich zostawiono przy ziemiach nadanych przez królów wieczyście i dożywotnio, gdyż tam mają meczety i groby ojców, z którymi nie chcą rozstać się, wtedy sejm wszystkie te ich posiadłości i arendy nawet dożywotnie we własność dziedziczną zamienił. W tym również czasie szlachta tatarska zaczęła powoli wchodzić i na wyższe urzędy w wojsku.\nTo wznowienie i nawet rozszerzenie zakresu praw i przywilejów tatarskich raz na zawsze połączyło losy muślimów litewskich z Rzeczpospolitą Polską. Dzielą oni odtąd z nią wszelką dolę i niedolę. Zwolennicy konstytucji 3 maja, która dawała im prawo do obrad i urzędów, narażeni są w roku 1793 na prześladowania Targowiczan, a na straszliwe gwałty i znęcanie się ze strony wojsk rosyjskich (wiele przykładów tej martyrologii podaje głośny pamiętnikarz ówczesny Kitowicz); w roku 1794 biorą tłumny udział w powstaniu kościuszkowskiem. Po ostatnim rozbiorze Polski, mimo, że Rosja starała się pozyskać ich przychylność przez pozostawienia im praw i przywilejów na służbie cywilnej i wojskowej (ukaz Katarzyny II z dnia 20 października 1794 roku), i że nawet specjalnie w roku 1797 został sformowany odrębny pułk tatarski, nazwany Pińskim, widzimy wielu tatarów litewskich w legionach Dąbrowskiego, a później w wojskach Księstwa Warszawskiego.\nJaki zaś duch panował wśród nich w czasie pochodu Napoleona na Moskwę w roku 1812, o tem świadczy najlepiej odezwa współczesna, wydana przez organizatorów specjąlnej legii tatarskiej: Mustafę Achmatowicza, Ibrahima Koryckiego i Samuela Ułana, nazwiska których okryły się w tej kampanji sławą nigdy nie wygasłą. Czytamy w odezwie rzeczonej: "Narodzie tatarski! Od wielu wieków celowałeś męstwem i miłością ojczyzny, która cię przyjęła za syna. Poświęcenie się dla jej dobra było zawsze twą cechą, i nie wątpi Ojczyzna, że pójdziecieza przykładem zacnych przodków waszych. Spieszcie, szlachetni, pod Orły Polskie, niech hufce tatarskie dowiodą, żeście nieodrodni synowie wielkich ojców, którzy nieraz postrach oręża sieli na ziemiach nieprzyjaciół Polski. Ojczyzna was wzywa, ufając, iż uczynicie zadość powinności świętej". Odezwa rzeczona nie przebrzmiała bez echa, i z górą 1000 muślimów znalazło się w szeregach armii, idącej na Moskwę... I w powstaniu listopadowem 1831 roku nie jeden z nich krwią szlachetną pola Grochowa i Ostrołęki zrosił... A potem? Zdawało się wielu, że tatarzy litewscy od lat stu odcięci od życia polskiego, rusyfikowani, poddani przebiegłej polityce rządów carskich, nie wytrwają. Jakoż to ten, to ów, z natur słabszych, dla sprawy polskiej obojętniał, karjery szukał, w domu język rosyjski wprowadzać zaczął, ba, nawet prawosławie przyjmował.\nLecz były to jednostki, ogół zaś stał twardo przy tradycji, stał i... cierpiał. A gdy nadeszła godzina wyzwolenia, gdy carat padł, i gdy Litwa zrzuciła nienawistne jej więzy, w ogólnym chórze zmartwychwstania odezwał się i głos tatarów litewskich, odezwał pięknie i potężnie. Oto w począkach roku 1919 zaczęto formować tam ochotniczą drużynę tatarską do dyspozycji rządu polskiego, a organizację poprzedziło ogłoszenie odezwy, wydanej przez grono wybitnych muślimów.\nJest ona tak charakterystyczną, że podajemy ją tu w całości. Oto jej brzmienie: "Do wszystkich wiernych wyznańców Koranu! Wiele upłynęło wieków, odkąd prześwietna Rzeczpospolita Polska, przytuliwszy was do łona, nadając wam ziemię, szlachectwo, zapewniając wolność wyznania i pełnię praw obywatelskich, stała się dla was drugą ojczyzną. Odpłacaliście jej za to szczerą miłością i wuerną służbą. Wasze pułki tatarskie zawsze pierwszymi były w boju, ostatnimi w odwrocie, walczyły z Moskwicinem i ze Szwedem, towarzyszyły Sobieskiemu w jego walkach, śladem orłów napoleońskicg szły na Moskwę... Nazwiska Aziulewiczów, Baranowskich, Bielaków, Koryckich i tylu innych rodów bohaterskich nie zatartemi głoskami zapisały się w dziejach polskich. Dziś, kiedy ojczyzna ponownie znalazła się w niebezpieczeństwie, do was się zwracamy, ufni w dawne męstwo wasze. Duchy sławnych bohaterów waszych z roku 1812: Achmatowicza, Koryckiego i Ułana wzywają was, przemawiają z za grobu słowami podniosłej odezwy z przed stu przeszło lat... Wróg blisko, niebezpieczeństwo grozi, nie traćcie czasu! Wszyscy wierni wyznawcy Proroka do broni! Odradza się nasz stary tatarski konny pułk Rzeczypospolitej, wzywa wszystkich wiernych, zamieszkujących Polskę i Litwę do swych szeregów, pod zielony sztandar Proroka. Niech Bóg błagosławi poczynanie wasze!".\nI ta odezwa miała skutek. Tatarzy litewscy sformowali cały pułk lekkiej jazdy, który w roku 1920 wziął bardzo czynny udział w zwycięskiej wojnie z bolszewikami, działając przeciw najcelniejszym siłom nieprzyjacielskim, kawalerii, dowodzonej przez słynnego Budiennego.\nW dobie obecnej tatarzy litewscy, aczkolwiek żyją pomieszani z ludnością polską, litewską i białoruską, zachowali jednak poza odrębnością wyznaniową i pewien swoisty typ etnograficzny. Typ ten, wtróżniający ich od otaczającej lidności słowiańsko-litewsiej, stanowią niektóre cechy charakterystyczne, właściwe zarówne potomkom klasy arystokratycznej, jak i reszcie muślimów litewskich. Wprawdzie między muślimami rzeczonymi błąka się jeszcze tradycja o różnicy pochodzenia "błękitno-krwistych" kniaziów, mirzów i begów od turańczyków z przewagą krwi aryjskiej, gminu zaś nogajskiego od mongołów, atoli pogląd ten niema żadnego naukowego uzasadnienia; przeciwnie, badania antropologiczne dowiodły, że tatarzy litewscy posiadają wspólne cechy fizyczne. Są niemi: budowa ciała umiarkowana i kształtna, wzrost przeważnie średni, wydatne kości policzkowe, oczy ciemne i wąskie, niekiedy skośne, w ładnej oprawie, zarost u mężczyzn dość słaby, cera i płeć u kobiet ciemnawa, wymiary czaszki, przypominające takież u tatarów zawołżańskich. Co się tyczy innych cech etnograficznych, jako to: ubiorów, mieszkania, sprzętów, zajęć, pojęć i zwyczajów, to tu niczem się oni nie różnią od ludności rdzennej, tembardziej, że zatraciwszy wszelkie właściwości odrębne bytu domowego i społecznego, zatracili również i język. Jeszcze w XVI i początkach XVII stulecia natrafić można było wśród nich na jednostki, które przynajmniej mogły się były podpisać po tatarsku (jak o tem świadczą dokumenty ówczesne), a umiały kilka wersetów z Elkoranu lub modlitw w języku Proroka. Ale tego rodzaju jednostki już wówczas stanowiły rządkość. Dziś tatarzy litewscy i moglą się i mówią językiem ludności tubylczej w zależności od swego stanowiska socjalnego, mianowicie: szlachta i właściciele ziemscy, jak również urzędnicy, nauczyciele i sędziowie - po polsku, niższe zaś warstwy: drobni rolnicy, ogrodnicy, rzemieślnicy, furmani i t.p. - po polsku i po białorusku. Nawet na nagrobkach napisy kładą w językach miejscowych z dodatkiem jedynie kilku wierszy z Elkoranu po arabsku. Wyznają islam, aczkolwiek pod wpływem otaczającego ich zewsząd środowiska chrześcijańskiego zatracili już prawie wszystkie cechy szczególne, wyróżniające to wyznanie od innych. Pielgrzymek do Mekki prawie nie odbywają, wiary Proroka nie krzewią, gdyż prozelityzm, tak właściwy muzułmanom, jest im zupełnie obcy, postów specjalnych nie obserwują, o raju mają zgoła inne wyobrażenie niż prawowierni, a, co najważniejsze, surowo przestrzegają jednożeństwa, przyczem żony swe uważają za towarzyszki życia, a kobietę wogóle za równouprawnionego członka społeczeństwa. Naturalnie o jakichś haremach, zamykaniu w nich tatarek, o jaszmakach i t.p. rzeczach, mających dziś jeszcze takie rozpowszechnienie na wschodzie muzułmańskim, mowy nawet niema, a jak to widać z licznych dokumentów z odległej przeszłości, kwestja stanowiska kobiety była rozstrzygnięta przez tatarów litewskich w duchu humanitarnym i emancypacyjnym już w pierwszych okresach ich osiedlenia się na Litwie. Wówczas zawierali oni częste małżeństwa z chrześcijankami, na co pozwalał im Elkoran i Statut Litewski, a co popierali wbrew przeszkodom, stawianym przez duchowieństwo katolickie, i monarchowie.\nTe właśnie małżeństwa wywarły wpływ na całe pokolenia muślimów; im to przedewszystkiem głównie przypisać należy, że tatarzy zapomnieli prędko swojego języka i mówili pomiędzy sobą po polsku, dzięki czemu rychło przestali rozumieć słowa Elkoranu, który misieli tłómaczyć sobie na język polski lub białoruski i objaśniać go po polsku lub białorusku (rękopisy tych koranów polsko-białoruskich, pisanych głoskami arabskiemi, znajdują się do dziś dnia na Białorusi w znacznej liczbie). Dalej, rzecz oczywista, że mężowie godzić się musieli z światopoglądem żon - chrześcijanek, które odrazu sprawę swoją, jako kobiet i matek potrafiły wyzyskać ze stanowiska chrześcijańskiego z korzyścią nietylko dla siebie, ale i dla swych siostrzyc - tatarek. W życiu domowem muślimów zaczął wytwarzać się odrazu tryb chrześcijański, który bardzo szybko stosunki rodzinne przekształcił doszczętnie, do tego nawet stopnia, że tatarzy, jako mężowie i ojcowie, pod względem wykonywania swych obowiązków rodzinnych, uczuć ludzkich i delikatności w traktowaniu członków rodziny, mogli byli, być stawiani, jak to niejednokrotnie zauważyć się daje z treści różnych dawnych testamentów, zapisów i innych starych akt, za wzór niejednemu z mężów i ojców chrześcijan już w XVI wieku.\nModlą się w meczetach, znajdujących się w każdej parafii. Obecnie takich parafii w Polsce liczą do 20, a na czele każdej z nich stoi mołła, wybierany przez parafian zazwyczaj z ludzi starszych wiekiem i znający choć cokolwiek język arabski lub posiadający zaszczytny przydomek "Hadżi", używany przez tych, którzy odbyli pielgrzymkę do Mekki.\nMołła pełni obowiązki charakteru dwojakiego: jest kapłanem i sędzią-urzędnikiem. Jako kapłan odmawia modlitwy, wygłasza kazania i sprawuje różne obrzędy duchowne; jako sędzia-urzędnik utrzymuje akty stanu cywilnego t.j. metryki uradzeń, zgonów i ślubów.\nCo się tyczy liczebności ludności tatarskiej w byłem Wielkiem Księstwie Litewskiem, to autorowie podają cyfry różne. Podług kroniki Stryjkowskiego liczba tatarów, osiadłych na Litwie za czasów Witolda, dochodziła do 40000. Cytowany już parokrotnie wyżej autor "Risalej tatari Lech" oblicza w połowie XVI wieku ilość tatarów na 200000 dusz. Rewizja dóbr tatarskich z roku 1631 wykazała do 20000 muzułman obojej płci, z których około 800 rodzin, osiadłych na dobrach ziemskich. Bezwątpienia, cyfra przytoczona przez nieznanego autora tatarskiego jest mocno przesadzona, gdyż taki skok w liczbach, jak 200000 i 20000 w przeciągu niespełna jednego wieku jest niemożliwy. Już nieco bliższą jest rzeczywistości cyfra podana przez Stryjkowskiego. Jeżeli przypomnimy, że przed rewizją z roku 1631 opuściło Polskę przeszło 20000 tatarów, i jeżeli tę liczbę dodamy do wykazanej przez rewizję, to otrzymamy 40000, a więc ilość podaną przez Stryjkowskiego. Naturalnie, jeżeli odejmiemy od cyfry 40000 przyrost naturalny za dwa stulecia, czyli jakieś 30000 dusz, to okaże się, że liczebność ludności tatarskiej w XV stuleciu dosięgała najwyżej do 10000 dusz, co się zgadza z tem, co było wyżej o imigracji tatarskiej na Litwę w stuleciu rzeczonem powiedzianem. A więc, w rozwoju liczebnym tatarszczyzny litowskiej mamy etapy następujące: 1) wiek XV - 10000 dusz; 2) wiek XVI - wliczając przyrost naturalny i żony chrześcijanki - 30000; 3) początek wieku XVII - 40000; 4) koniec wieku XVII, biorąc pod uwagę emigrację dwukrotną do Turcji i liczne wypadki zmiany wyznania, jak również wielki ubytek wskutek wojen za panowania Jana Kazimierza - najwyżej 10000. Tym sposobem, na początku wieku XVIII, naszem zdaniem, nie było więcej w Polsce jak 10000 obywateli wyznania muzułmańskiego. XVIII stulecie ze względu na wielkie straty w materjale ludzkim, jakie poniosła ludność tatarska w czasie rozbiorów Polski, dało przyrost nadzwyczaj mały. To samo da się powiedzieć i o wieku XIX, w którym spora ilość muślimów odpadła od islamu, przechodząc bądź na katolicyzm, bądź na prawosławie, tak, że spis jednodniowy, dokonany w roku 1897 w państwie rosyjskiem, a obejmujący wszystkich muzułman w Polsce, na Litwie i na Wołyniu, a więc wszystkich tatarów-polaków, wykazał ogółem 13877 osobników płci obojej. Dziś ilość ta, biorąc pod uwagę wpływ wielkiej wojny, napewno nie zwiększyła się, o ile nie zmniejszyła.\nTatarzy litewscy przeto stanowią bardzo drobną grupkę etnograficzną, ale za to, przyznać to trzeba, pod każdym względem nader ciekawą i wartościową.\nNa podstawie S. Dziadulewicz. Herbarz rodzin tatarskich w Polsce, 1929.


Sprzedam lokal użytkowy: Wrocław Stare Miasto, 1252 m2, 6400000 PLN - Archiwum Domiporta.pl\n6 400 000 PLN 5 112 zł/m2\nKamienica zlokalizowana jest przy jednej z bocznych ulic Rynku. Budynek w zabudowie zwartej, czterokondygnacyjnej, częściowo podpiwniczony, z dachem drewnianym wielospadowym. W kamienicy istnieje możliwość zaadoptowania piwnicy oraz strychu. Sąsiednie kamienice są wyższe, więc prawdopodobnie do podwyższenia o przynajmniej jedną kondygnacje. posiadam aktualny rzut i rzut z proponowanym projektem przystosowanym pod przebudowę na apartamenty. Budynek wyposażony jest w instalację telefoniczną, instalację elektryczną, instalację wodno-kanalizacyjną, instalację gazową, instalację C.O. Powierzchnia całkowita: 1252m2 Kubatura całkowita: 4.897,00m3 Powierzchnia użytkowa: a) Parter – 216,70m2 b) I Piętro – 226,40m2 c) II Piętro – 217,20m2 d) III Piętro – 233,70m2 Łącznie = 894,00m2 Wysokość kondygnacji budynku: a) Parter – 3,90m b) I Piętro – 3,40m c) II Piętro – 3,15m d) III Piętro – 2,90m\nwojewództwo: dolnośląskie powiat: Wrocław miejscowość: Wrocław dzielnica: Stare Miasto


G-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY Casio - zegarek.net\nAWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY Zegarek G-Shock Casio -męski\n-40% Cena: 495 zł\nPowiadom mnie o Casio AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY\nOpis zegarka G-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY\nW zegarku zastosowano mechanizm solarny, w którym można zapomnieć o wymianie baterii. Nie jest zasilany przez standardową baterię lub poprzez ruch ręki, a poprzez energię słoneczną lub światło sztuczne. Tym samym, nie musimy się martwić o to, że G-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY przestanie wskazywać czas w najmniej odpowiednim momencie. G-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY pochodzi z oficjalnej polskiej dystrybucji. Jest objęty 3-letnią gwarancją producenta, honorowaną w autoryzowanych serwisach. Istnieje możliwość przedłużenia gwarancji o dodatkowe 3 lata. Mechanizm posiada funkcję, wskazanie poziomu naładowania baterii, co pozwoli zapobiec jej całkowitemu zużyciu.\nZe względu na charakter i niewielkie rozmiary G-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY będzie idealnym prezentem komunijnym dla dziecka. Sportowy charakter tego modelu jest bardzo wyraźny. Projektantom udało się połączyć dynamiczną formę z dobrymi parametrami technicznymi. Dzięki temu model ten nie boi się sportowych wyzwań.\nProducent zastosował dwa rodzaje odczytu wskazań: analogowy (wskazówkowy) oraz cyfrowy (wyświetlanie elektroniczne). Na wskazówki naniesiona została masa luminescencyjna, która posiada zdolność świecenia skumulowanym światłem. Dzięki temu wskazania zegarka pozostają czytelne nawet w kompletnej ciemności. Full Auto Led to podświetlenie tarczy uruchamiane ręcznie lub automatycznie w warunkach słabszego oświetlenia.\nWodoszczelność na poziomie 20 barów pozwala na korzystanie ze zegarków zarówno w trakcie pływania, jak i hobbystycznego nurkowania bez sprzętu. Czarny kolor koperty to dość często stosowane rozwiązanie, zapewniające łatwe dopasowanie do wielu sytuacji. Mechanizm chroniony jest przez kopertę wytworzoną z wytrzymałego kompozytu.\nKlasyczna i popularna forma zapięcie zegarka, która uznawana jest też za najbardziej elegancką. W tym rozwiązaniu klamerka łączy dwie części paska, a specjalna szpila przechodzi przez jeden z kilku otworów w pasku. Takie rozwiązanie pozwala na wygodne i szybkie zapięcie i dopasowanie paska do obwodu nadgarstka. Trafioną decyzją producenta było zastosowanie paska z tworzywa sztucznego. Większa trwałość, odporność na zabrudzenia i łatwość konserwacji sprawiły, że G-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY stał się dzięki temu jeszcze bardziej praktyczny na co dzień.\nG-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY posiada możliwość pokazywania czasu zarówno w ujęciu 12, jak i 24-godzinnym. Osoby nawiązujące na co dzień kontakty ze znajomymi z różnych stron świata zapewne docenią funkcję czasu światowego w zegarku. Dzięki tej opcji G-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY podpowiada, jaka jest aktualna godzina w wybranej strefie czasowej na świecie. Ciekawą funkcją jest wyciszenie zegarka – w łatwy sposób można wyłączyć wszystkie powiadomienia i alarmy bez ustawiania preferencji dla każdego z nich z osobna. Obudowa mechanizmu została specjalnie wzmocniona, przez co jest on chroniony przed szkodliwymi skutkami wstrząsów oraz uderzeń.\nJeśli w Twoim dniu wiele się dzieje i trudno Ci zapanować nad wszystkimi sprawami, to G-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY oferuje opcję ustawienia aż 5 alarmów na dobę. To bardzo wygodne rozwiązanie, jeśli chce się mieć kontrolę nad harmonogramem dnia. Rozbudowany datownik w postaci automatycznego kalendarza ukazuje daty z wieloletnim wyprzedzeniem, a raz ustawiony nigdy się nie pomyli. Stoper dokonuje pomiaru czasu przez 1 godzinę z dokładnością do 1/100 sek. Jeśli zajdzie potrzeba odmierzania czasu, który został do końca jakiegoś wydarzenia, to z pomocą przyjdzie funkcja timera. W tym modelu daje ona możliwość odmierzania czasu do 100 minut. G-SHOCK mówi wszystko! Producent zastosował w swoich zegarkach autorski system, który maksymalnie absorbuje uderzenia i wstrząsy, uniemożliwiając im dotarcie do mechanizmu. Zdolność do odbierania fal radiowych wykorzystywana jest w tym zegarku do automatycznej kalibracji jego wskazań.\nOpinie o zegarku Casio G-Shock AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY\nCasio AWG-M100SB-2AER-POWYSTAWOWY 495.00zł


Przepływomierze | www.przepływomierze.com - Opinie, recenzje, komentarze\nadres IP: www.przepływomierze.com\nSłowa kluczowe: przepływomierze\nPiękne drewno zawsze przebije metal. I tak dzieje się w każdym przypadku. Czy widzieliście kiedyś metalowe altany? Bo my rzadko. I podobnie jest z elewacją domów. Nikt nie wykonuje jej z metalu, a z drewna lub czegoś drewnopodobnego. Zapraszamy do zapoznania się z ofertą naszej firmy. Zajmujemy się tworzeniem estetycznych gontów. Po więcej informacji kierujemy na naszą stronę internetową. Gwarantujemy ze swej strony niezwykle wysoką jakość, a także fachowe doradztwo ze strony naszych pracowników.


Terapia w wypadkach przemocy fizycznej i psychicznej w rodzinie\nPrzemoc psychiczna terapia – Olsztyn\nW swojej pracy zawodowej zajmuję się niesieniem pomocy ofiarom przemocy w rodzinie. Każdy przypadek przemocy w rodzinie to indywidualne zdarzenie, wszystkie jednak łączy poczucie wielkiego bólu doznanego z rąk najbliższych. Towarzyszą temu jednak sprzeczne emocje, w efekcie ofiary nierzadko usprawiedliwiają swoich oprawców, co jeszcze bardziej pogłębia ich cierpienie i uczucie wyobcowania. Zdarza się, że przypadkom przemocy w rodzinie towarzyszą także problemy z substancjami psychoaktywnymi. Ofiary przemocy w rodzinie mogą więc potrzebować wsparcia i pomocy również jako osoby współuzależnione. Jeśli przemoc w rodzinie jest Twoim problemem, skontaktuj się ze mną. Postaram się pomóc.\nTerapia dla ofiar przemocy fizycznej i psychicznej\nObecnie rośnie poziom świadomości społecznej w zakresie rozpoznawania zachowań niebezpiecznych i coraz mniej osób kojarzy przemoc jedynie z zadawaniem fizycznych obrażeń. Coraz większa liczba ludzi zaczyna zdawać sobie sprawę , że przemoc może przybierać różne formy. Jeśli jesteś więc ofiarą przemocy psychicznej, ale też nękania fizycznego, znajdziesz pomoc na terapii. O ile przemoc fizyczną dość łatwo zdefiniować i wyznaczyć granicę, za którą się zaczyna, o tyle w wypadku przemocy psychicznej jest już znacznie trudniej. Formą przemocy psychicznej jest na przykład ustawiczne podważanie czyjegoś zdania, jego wartości, kompetencji oraz gustu. Innym, bardzo częstym przejawem przemocy są szantaże emocjonalne.\nPrzedłużające się napięcia, długo trwający stres i upokorzenie mogą prowadzić do spadków nastroju, głębokiego przygnębienia i depresji. W moim gabinecie staram się pomagać również w tej kwestii. Leczenie depresji to jedno z pól moich działań. Jeśli doświadczasz którejś z wymienionych form przemocy psychicznej, możesz potrzebować pomocy w formie terapii. Pozostaję otwarta na Twoje pytania.


Kozaczek.pl » Małgorzata Kożuchowska » Małgorzatę Kożuchowską omijają propozycje\nW wywiadzie dla magazynu Show Małgorzata Kożuchowska przyznała, że jej praca na planie M jak miłość wiąże się z pewnymi mankamentami. Jak to zwykle bywa, aktorka jest postrzegana przez pryzmat roli, która uczyniła ją sławną. Dla wielu jest więc po prostu Hanką Mostowiak.\nPewnie część interesujących propozycji omija mnie z gruntu, bo Kożuchowska to ta z M jak miłość, nie bierzemy! - mówi aktorka.\nDlatego cieszy się, że ma na swoim koncie kilka ról w poważnych produkcjach (jak na przykład ostatnio w Senności Magdy Piekorz). Zdarzają się nawet tacy reżyserzy, którzy są zaskoczeni oglądając Kożuchowską w innym niż serialowy repertuarze.\nAktorka czeka więc na propozycje, a na razie pracuje na planie... trzech seriali i w teatrze.\nDojrzewa pomysł na książkę. Tygodnik Imperium TV pisze, że Kinga Rusin stara się nie pozostawać w tyle (przynajmniej jeśli chodzi o osiągnięcia zawodowe), za swoim byłym mężem Tomaszem Lisem. A że ten ostatnio promuje książkę ... czytaj więcej


Czy Państwo też słyszeli helikopter? - Forum dyskusyjne Wspólnoty Partynicka\nCzy Państwo też słyszeli helikopter?\nWysłany: Czw 7:44, 11 Wrz 2008 Temat postu: Czy Państwo też słyszeli helikopter?\nDo środy trwały pertraktacje z porywaczami.\nPolicja nie zdradza żadnych szczegółów, ale nieoficjalnie udało nam się ustalić prawdopodobny przebieg zdarzeń. Porywacze zabrali kobietę do mieszkania przy Partynickiej, do wynajętego lokalu na parterze bloku na nowo wybudowanym osiedlu. Za jej uwolnienie zażądali 700 tys. zł. Pieniądze zostały im przekazane bez udziału policji. Po zapłaceniu okupu Monika odzyskuje wolność. Cała i zdrowa, wraca do domu.\nZ miejsca przekazania okupu sprawcy jadą do podwrocławskiego Mędłowa. W jednym z domów na uboczu ukrywają w sejfie pieniądze. Stamtąd wracają do mieszkania przy ul. Partynickiej. Tu próbują zatrzymać ich antyterroryści. Jednak akcja się nie udaje. Porywacze uciekają. Antyterroryści ruszają za nimi w pościg ulicami miasta. Padają strzały. Ostatecznie mercedes bandytów zostaje zatrzymany w Bielanach Wrocławskich, przy zjeździe do centrów handlowych.\nWysłany: Czw 8:59, 11 Wrz 2008 Temat postu:\nA ja spałem jak dziecko. Nic nie słyszałem. Czy wiadomo, na którym to osiedlu?\nWysłany: Czw 13:11, 11 Wrz 2008 Temat postu:\nwedług relacji w prasie (internetowej), kobieta była przetrzymywana w mieszkaniu, którego okna wychodziły na bar, w którym goście często siedzą nawet do północy; chodzi więc zapewne o wspólnotę przylegającą do naszej (?)\nWysłany: Sob 16:22, 18 Paź 2008 Temat postu: Helikopter\nJa ciągle słysze helikoptery i inne dziwne dzwięki.Lekarz mówi,że w moim stanie to normalne..


Sprawozdanie z wyjazdu edukacyjno – wychowawczego do Grecji | Urząd Gminy Przerośl\nProjekt „Wsparcie w zakresie aktywnej integracji dla osób zagrożonych ubóstwem i… »\nSprawozdanie z wyjazdu edukacyjno – wychowawczego do Grecji w dniach 7-14 września 2017 roku zawierającego program socjoterapeutyczny\nW dniu 7 września 2017 r. grupa dzieci i młodzieży z terenu Gminy Przerośl, w tym wychowankowie Domu Dziecka w Pawłówce wraz z kadrą wychowawczą którą stanowili w większości członkowie Stowarzyszenia Przyjaciół Domu Dziecka w Pawłówce, w ramach akcji „Spełniamy marzenia dzieci” wyruszyła do Grecji. Gmina Przerośl współpracuje od dwóch lat ze Stowarzyszeniem w realizacji tego typu przedsięwzięć ukierunkowanych na socjoterapię młodego pokolenia. Dzięki takim akcjom dzieci z terenu Gminy Przerośl mogą poznawać otaczający je świat, poznawać inne kultury. W roku 2016 podobny wyjazd został zorganizowany do Pragi i Adrspaskich Skał w Czechach. Takie działania mają na celu wyrównywanie szans młodych ludzi z terenów wiejskich, którzy mają ograniczony dostęp do szeroko rozumianych dóbr kultury.\nPodczas przejazdu do Grecji oraz w drodze powrotnej uczestnicy wycieczki mieli możliwość zwiedzenia dwóch europejskich stolic tj. Budapesztu na Węgrzech oraz Belgradu w Serbii. Korzystając z okazji zwiedziliśmy twierdzę Kalemegdan, z której rozciąga się piękny widok na Sawę. Tam też znajduje się lokalne miejsce kultu – świątynia Świętej Petki.\nW dniu 9 września br. dotarliśmy do Salonik. Pomimo zmęczenia udaliśmy się nad Morze Egejskie. Niektórzy z uczestników pierwszy raz w życiu zobaczyli morze z bliska i mieli możliwość korzystania z kąpieli w słonej wodzie. Po plażowaniu zwiedziliśmy Bazylikę Świętego Dymitra i podziwialiśmy znakomicie zachowany Łuk Galeriusza. Nie pominęliśmy też słynnego pomnika Aleksandra Macedońskiego – jednego z najsłynniejszych władców świata starożytnego oraz pomnika Arystotelesa, którego – zgodnie z legendą – należy złapać za duży palec u nogi, by zapewnić sobie dar pięknego i mądrego wysławiania. Następnie udaliśmy się na rejs statkiem po morzu. Nocleg mieliśmy zapewniony w Hotelu Heaven, który zachwycił uczestników swoim standardem a przede wszystkim basenem, z którego dzieci i młodzież mogła korzystać do późnych godzin nocnych.


Regeneracja turbosprężarek w Twojej okolicy • Naprawa turbin w Poznaniu, przy ulicy Bukowska, Wydmy\nRegeneracja turbosprężarek • Naprawa turbin • ul. Bukowska (kod pocztowy 60-198) • Poznań\nCzy w dzielnicy Wydmy przy ulicy Bukowska można wyczyścić turbo?\nTurbosprężarkę w Poznaniu można zregenerować w zakładzie zajmującym się regeneracją systemów doładowania na ulicy Bukowska jak również skontaktować się telefonicznie i uzgodnić wysyłkę kurierem.\nW jaki sposób odbywa się naprawa turbo w dzielnicy Wydmy w firmach przy ulicy Bukowska?\nOdbieramy turbinę kurierem albo dostarczamy turbo do autoryzowanej pracowni.\nTurbosprężarki są sprawdzane podczas rozbiórki a następnie dzwonimy z informacją o uszkodzeniach turbiny.\nJaka jest cena regeneracji turbin w dzielnicy Wydmy w laboratoriach przy ulicy Bukowska?\nOpłata za usługę regeneracji turbosprężarki zależy od stopnia uszkodzenia części. Sprawdzenie turbosprężarek przeprowadzamy bezpłatnie.\nW jaki sposób przywieźć turbinę do pracowni regeneracji na osiedlu Wydmy w firmach na ulicy Bukowska?\nNajlepiej turbosprężarki dostarczyć do zakładu regeneracji w Poznaniu usługą kurierską jakiego możemy Państwu zamówić ale rzecz jasna zachęcamy do osobistej wizyty w przedsiębiorstwie gdzie jest możliwość aby sprawdzić w jaki sposób przebiega proces regeneracji turbosprężarek.\nJakie turbo da się naprawiać na osiedlu Wydmy w pracowniach przy ulicy Bukowska?\nJakie można wymienić objawy awarii turbo jakie istnieje możliwość by regenerować na osiedlu Wydmy w firmach przy ulicy Bukowska?\nDlaczego opłaca się wybrać pracownie na osiedlu Wydmy w firmach przy ulicy Bukowska oraz nasz portal?\nCennik regeneracji i naprawy turbosprężarek w warsztatach przy ulicy Bukowska w Poznaniu\nRozbiórka, sprawdzenie, wycena, ustalenie przyczyny uszkodzenia turbosprężarki - warsztaty ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy 0 złotych\nCena regeneracji turbiny samochodów osobowych i dostawczych pracownie przy ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy 285 złotych (netto) + części\nCena regeneracji turbiny samochodów ciężarowych - warsztaty przy ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy 366 złotych (netto) + części\nNaprawa, wymiana, czyszczenie zmiennej geometrii - ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy 163 złote (netto) + części\nKoszt podstawowej regeneracji turbosprężarki (robocizna + części) (warsztaty na ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy 399 złotych do ok. 560 złotych (netto)\nZarezerwuj termin (dzielnica Wydmy, ulica Bukowska)\nWybierz typ usługi Rozbiórka, sprawdzenie, wycena, ustalenie przyczyny uszkodzenia turbosprężarki - warsztaty ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy Cena regeneracji turbiny samochodów osobowych i dostawczych pracownie przy ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy Cena regeneracji turbiny samochodów ciężarowych - warsztaty przy ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy Naprawa, wymiana, czyszczenie zmiennej geometrii - ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy Koszt podstawowej regeneracji turbosprężarki (robocizna + części) (warsztaty na ul. Bukowska w Poznaniu, Wydmy Inne (opisz problem w komentarzu zgłoszenia)\nUlica Józefa Piłsudskiego z Jeleniej Góry (kod pocztowy 58-500)\nUlica Rzeszowska w Czudcu (kod pocztowy 38-120)\nUlica Wiertników, Aleksandrowo (kod pocztowy 88-192)\nUlica Władysława Hermana w Warszawie (kod pocztowy 05-077)\nUlica os. Lotnictwa Polskiego (kod pocztowy 60-406) w Poznaniu (kod pocztowy 60-682)\nUlica Piaskowa (kod pocztowy 60-101), Poznań (kod pocztowy 60-682)\nNowa Huta - Osiedle Wandy, Kraków (kod pocztowy 31-403)\nMontaż turbo pod Bogdańcem (kod pocztowy 66-450)\nSerwisy Dacia z Czechówki (kod pocztowy 32-406)\nMontaż turbiny z Głubczyc (kod pocztowy 48-100)\nASO Audi pod Pyrzowicami (kod pocztowy 42-625)\nUlica Jastrzębia (kod pocztowy 61-155) z Poznania (kod pocztowy 60-682)\nMożliwość nadania turbosprężarki z ulicy Bukowska z paczkomatu\nJeśli nie możesz spotkać się z kurierem w godzinach odbioru paczek, na ulicy Bukowska w Poznaniu jest paczkomat z którego można skorzystać aby nadać turbo do regeneracji.\nWielkopolskie poznański Wydmy POZ27N Pokaż na mapie Wyszukaj\nWielkopolskie poznański Wydmy POZ02B Pokaż na mapie Wyszukaj


Pielęgnacja cery mieszanej i tłustej z Bielendą Professional. | Hushaaabye\nPielęgnacja cery mieszanej i tłustej z Bielendą Professional.\nDo tego posta przygotowywałam się prawie 2 miesiące - uważam, że to właściwy okres czasu, w którym realnie można ocenić działanie kosmetyków do pielęgnacji twarzy. Serię do pielęgnacji skóry mieszanej i tłustej o działaniu antybakteryjnym marki Bielenda z serii profesjonalnej testowałam bardzo wnikliwie i będąc dziś już praktycznie przy końcówce kremu na dzień chciałabym Wam o niej opowiedzieć. Głównymi składnikami aktywnymi tej serii są cynk, kwas salicylowy oraz glukonolakton, których zadaniem jest zapewnienie skórze matowego wyglądu, walka z niedoskonałościami i zahamowanie procesu rozwoju bakterii co przy cerach takich jak moja czyli mieszana w kierunku tłustej nie pozostaje bez znaczenia. Ogólnie w skład serii wchodzi ponad sześć produktów - ja jednak zdecydowałam się na trzy z nich - aktywny krem na dzień, maseczkę łagodzącą oraz antybakteryjny żel do mycia twarzy. Jak wypadły w moim dwumiesięcznym teście? Zapraszam do czytania.\nW tytule posta nie bez powodu napisałam, że jest to trio jakiego jeszcze nie znacie. Nie wiem czy wiecie, ale Bielenda oprócz kosmetyków, które spotykamy na co dzień w drogerii ma także serię profesjonalną, którą można kupić wyłącznie w autoryzowanych salonach lub online - są one zdecydowanie bardziej skondensowane, ich składy znacząco różnią się od tych produktów, które znamy no i pracuje na nich wiele kosmetologów w swoich gabinetach. W skład serii profesjonalnej wchodzi kilka zaawansowanych linii pielęgnacyjnych ukierunkowanych pod kątem konkretnych cer. Właśnie przez wzgląd na to, że są one inne i być może nieznane szerszemu gronu odbiorców zdecydowałam się przetestować je na swojej skórze.\nAntybakteryjny żel do demakijażu twarzy.\nPierwszy i podstawowy kosmetyk pielęgnacyjny stanowiący bazę linii. Zamknięty w plastikową butelkę z pompką o pojemności 190 g żel ma bardzo gęstą konsystencję, dzięki której już przy użyciu jednej porcji możemy dokładnie oczyścić naszą twarz. Jego zadaniem jest oczyszczanie skór mieszanych i tłustych, zapewnienie ochrony antybakteryjnej oraz dokładny demakijaż (w tym oczu). Jego standardowa cena to około 30 zł przy czym może się różnić w zależności od miejsca zakupu. Pachnie prześlicznie - jeżeli znacie algową serię Bielendy to jest to coś bardzo zbliżonego. Świeży, lekki i rześki zapach. To, że żel jest bardzo gęsty sprawia, że wystarczy naprawdę na długo. Po nałożeniu na skórę tworzy myjący krem - a w kontakcie z wodą dość obfitą pianę.\nPrzyznam się szczerze, że nie lubię wykonywać pierwszej fazy demakijażu takimi produktami. Zawsze najpierw sięgam po płyn micelarny a resztę domywam właśnie żelem. Ten tutaj radzi sobie naprawdę fajnie przy czym mimo wszystko należy uważać w okolicach oczu - użyty w zbyt dużej ilości może powodować lekkie pieczenie. Strasznie podoba mi się fakt, że dzięki gęstości dosłownie otula skórę i aż się prosi żeby połączyć go ze szczoteczką (swoją drogą Bielenda ma takie cudo w swojej ofercie). Po spłukaniu twarz pozostaje matowa, lekko ściągnięta, dość mocno napięta i co było dla mnie zaskoczeniem - wygładzona, ale prosząca się o dawkę kremu nawilżającego. Świetnie domywa wszelkie zanieczyszczenia lub pozostałości po makijażu i daje naprawdę wyraźne uczucie świeżości.\n2w1 Aktywny krem sebo-regulujący o działaniu nawilżającym.\nOch jak ja uwielbiam te nazewnictwo (zawsze zastanawiam się jak reagowałby mężczyzna wysłany do sklepu po taki produkt). Moja największa nadzieja tej serii - krem przeznaczony do pielęgnacji skóry mieszanej, tłustej i trądzikowej z oznaczeniem wiekowym 20+ ma za zadanie regulować pracę gruczołów łojowych, zmniejszać błyszczenie i zapobiegać powstawaniu niedoskonałości. Bardzo podoba mi się jego opakowanie - 50 ml buteleczka nie dość, że ma po prostu ładny design to jest opakowaniem typu airless czyli moim ulubionym pozwalającym na zachowanie higieny i zużycie produktu do samego końca. Jego cena może się wahać w okolicy 40-50 zł.\nKrem ten ma bardzo lekką nieco żelową konsystencję. Co mnie jednak najbardziej w nim zaskoczyło to jego zapach - jest strasznie dziwny i ciężko było mi się do niego na początku przekonać. To jak połączenie mięty z gabinetem lekarskim. Mięty, mentolu... no jest to bardzo ciężkie do jednoznacznego określenia. Z racji jego lekkości używałam (nadal używam) go wyłącznie na dzień. Świetnie współpracuje z makijażem - wchłania się dosłownie w sekundę, lekko wygładza buzie i co najważniejsze matuje ją na długi czas. Faktycznie sprawia, że twarz przetłuszcza się o wiele mniej - wcześniej po 3-4 godzinach świeciłam się jak dyskotekowa kula, natomiast z tym kremem czas ten znacznie się wydłuża. W kwestii nawilżania radzi sobie poprawnie, ale nie doszukiwałabym się w nim jakiś szczególnych cech odżywczych - myślę, że działanie tego kremu najbardziej ukierunkowane jest na matowienie i tutaj sprawdza się super, dlatego ja używam po prostu czegoś bardziej treściwego na noc, a na dzień wystarcza mi ten oto produkt.\nŁagodząca maseczka do twarzy z cynkiem.\nProdukt uzupełniający pielęgnację czyli maseczka oparta swoim składem przede wszystkim na łagodzącym podrażnioną, zaczerwienioną czy uszkodzoną skórę. Można ją stosować w momencie gdy jesteście po kwasach, po mikrodermabrazji... ale też kiedy przesadzicie ze słońcem lub wystąpi jakaś reakcja na nowy kosmetyk. Jest to taki produkt ratunek i myślę, że po prostu warto mieć go w razie potrzeby, a jak wiadomo... kosmetyczne wpadki zdarzają się każdej z nas. Ja na przykład często przesadzam z peelingowaniem twarzy co kończy się zaczerwieniami czy mocnym uwrażliwieniem, dlatego właśnie chciałam mieć coś takiego jak oferuje Bielenda. Tubka o pojemności 70 g kosztuje około 40 zł.\nMaseczka ta ma bardzo gęstą konsystencję i aż ciężko ją wydobyć z opakowania. Na buzi zachowuje się nieco bardziej kremowo, ale mimo wszystko już sama formuła tego produktu pozwala poczuć się nieco bezpieczniej - to coś na zasadzie kompresu ratunkowego. Jest to produkt bezzapachowy, a jak same zobaczycie skład ma naprawdę dobry - pantenol, cynk czy olej kokosowy to tylko kilka ze składników odgrywających tu kluczową rolę. Maseczka zastyga szybko, ale zmycie jej zajmuje troszkę czasu. Nie miałam okazji testować jej w innych okolicznościach niż podrażnienie po peelingu i masce dziegciowej (ta to potrafi podrażnić), ale z czerwonymi plamkami i bolesnym zaczerwienieniem poradziła sobie REWELACYJNIE ! Nie mogę się doczekać aż przetestuję ją latem bo jestem bardzo ciekawa jak poradzi sobie z ewentualnym skutkiem opalania. Moją twarz uspokoiła, zniwelowała zaczerwienienia i przywróciła utracony komfort. To mój ulubiony kosmetyk z całej trójki.\nSeria Bielendy mimo, że nie kosztuje wiele i nie zawiera szeregu naturalnych składników, które moja buzia lubi co raz bardziej pozostawia po sobie naprawdę fajne wrażenie. Jeżeli miałabym wybierać jeden produkt z całej trójki to bez wahania sięgnęłabym po maseczkę, która przyda się w każdym domu. Krem na dzień cenię sobie za jego lekkość, choć pragnęłabym żeby w większym stopniu nawilżał skórę, a żel jest po prostu bardzo dobrym oczyszczaczem i gdy tylko kupię sobie szczoteczkę do twarzy to z pewnością zaopatrzę się w kolejną butelkę.\nJestem bardzo ciekawa jak Wam podobają się te produkty. Stosowałyście już coś z serii profesjonalnej? Dajcie koniecznie znać bo mam teraz ogromną ochotę na tę z witaminą C :)\nCherry Belle 26 kwietnia 2016 12:46\nKosmetyki zapowiadają się świetnie, ale zdjęcia wspaniałe <3\nHushaaabye 26 kwietnia 2016 17:31\nOj dziękuję :) A wcale nie byłam do nich w 100% przekonana :)\nMarzena T 27 kwietnia 2016 08:31\nZgodzę się zdjęcia śliczne :) Bardzo ładne tło. Co do recenzji : Tej marki tak naprawdę nie znam i ciężko mi wyrazić o niej zdanie. Łagodząca maseczka z cynkiem to coś co mnie zainteresowało, chyba faktycznie do stosowania latem będzie dobra\nHushaaabye 27 kwietnia 2016 11:36\nNie znoszę szpilek 26 kwietnia 2016 12:59\nOstatnio miałam styczność z kosmetykami Bielendy z tej profesjonalnej serii właśnie u kosmetyczki. Poleciła mi je po zabiegu mikrodermabrazji i kwasów, bo sama na nich pracuje i je ceni. Najbardziej ciekawa jestem maski i chyba się na nią właśnie skuszę. :)\nHushaaabye 26 kwietnia 2016 17:32\nMyślę, że z całej trójki maska zasługuje na największe uznanie :)\nWielopokoleniowo 3 26 kwietnia 2016 13:07\nSeria prezentuje się świetnie, gdybym miała tłustą czy też mieszaną cerę, z pewnością sięgnęłabym po te produkty. Profesjonalną serię Bielendy znam i lubię :-) A zdjęcia jak zwykle cudowne :-)\nPaulina Wyszomierska 26 kwietnia 2016 13:14\nMaska bardzo mnie zaciekawiła :) A tak poza tym muszę wypróbować to serum z kwasem od Bielendy, które szaleje w sieci :)\nHushaaabye 26 kwietnia 2016 17:33\nPewnie chodzi Ci o serum korygujące :) Ja od siebie polecam jeszcze to z witaminą C :)\nMadziak k 26 kwietnia 2016 13:19\nNie znam żądnego z tych kosmetyków, ale w zasadzie każdym z nich mnie zaciekawiłaś. Aktualnie moje braki w kosmetyczce są uzupełnione, ale przy kolejnych zakupach postaram się nie zapomnieć o bohaterach Twojej dzisiejszej notki :)\nRozsądne podejście :) Dziękuję i Tobie również miłego ! :)\nAlieneczka 26 kwietnia 2016 13:22\nNie miałam ich jeszcze, w ogóle z Bielendą niewiele miałam do czynienia ;)\nOj to szkoda bo ostatnio Bielenda mocno poszła w górę :)\nCzas w obiektywie 26 kwietnia 2016 13:40\nKosmetyki z Bielendy uwielbiam, nie miałam jeszcze żadnego produktu, które pokazałaś. Chętnie się skuszę na antybakteryjny żel do mycia twarzy :)\nHushaaabye 26 kwietnia 2016 17:34\nBardzo się cieszę :) Również pozdrawiam :)\nEwelina K 26 kwietnia 2016 13:43\nZaczęłam je testować właściwie chwilkę po Tobie i też niedługo będzie u mnie o nich wpis;) najbardziej polubilam maseczkę i żel.\nOooo w takim razie wypatruję Twojej recenzji :)\nMagdalena Sobol 26 kwietnia 2016 13:44\nBielende bardzo lubię tej linii nie znam ale właśnie walczę z podrażnieniem powiek. Szukam jakiegoś ratunku. Maskę warto mieć w domu, nigdy nie wiadomo kiedy może się przydać. Zdjęcia pierwsza klasa.\nHushaaabye 26 kwietnia 2016 17:35\nPodrażnienie powiek ? Czym się tak załatwiłaś ? :( Dziękuję :) Cieszę się, że się podobają :)\nbibaba 26 kwietnia 2016 13:53\nZainteresował mnie szczególnie żel, ale widzę, że jest na silnym detergencie, więc raczej go sobie daruję.\nNo tak - niestety składy te z naturą nie mają nic wspólnego :)\nbyCarol 26 kwietnia 2016 14:04\nOsobiście nie miałam przyjemności używać tych kosmetyków ale chętnie bym wypróbowała bo moja cera ostatnio jest bardzo kapryśna :)\nMoja też przechodzi jakiś bunt więc fajnie było ją nieco uspokoić :)\nOla Herman 26 kwietnia 2016 14:10\nBardzo lubię profesjonalne linie Bielendy, szczególnie maseczki. Najbardziej właśnie zwróciłam uwagę na tą maseczkę, masz rację, tez mam przeczucie że latem będzie idealna. ;) W sumie zaciekawiłaś mnie bardzo tą serią dla cery mieszanej i tłustej, krem też wzbudził we mnie duże zainteresowanie. ;)\nHushaaabye 26 kwietnia 2016 17:36\nWłaśnie latem będzie miała niezłe pole do popisu bo ja bardzo często przesadzam z opalaniem buzi a potem... boli :)\nFancy 26 kwietnia 2016 14:28\nDziś ze zdjęciami przeszłaś samą siebie :) Nie znam tej serii, maska rzeczywiście brzmi zachęcająco :)\nHushaaabye 26 kwietnia 2016 17:37\nOjj no coś Ty :) wcale nie byłam do nich przekonana, ale super, że się podobają :)\nKącik Urodowy 26 kwietnia 2016 14:38\nNigdy nie słyszałam o tej serii, ale wygląda bardzo ciekawie i interesująco :)\nHushaaabye 26 kwietnia 2016 17:38\nWłaściwie to jedna z nowości na ten rok więc może dlatego :)\nMADAME LIPSTICK 26 kwietnia 2016 14:40\nUwielbiam Bielenda :) Świetne produkty. Chętnie zakupię bo z opisu wynika, że będą dobre dla mnie - cera mieszana.\nHushaaabye 27 kwietnia 2016 11:37\nWhatka 26 kwietnia 2016 14:51\nJa z profesjonalną linią kosmetyków Bielendy, miałam do czynienia na pracowni kosmetycznej ;) byłabym wtedy maska oczyszczajaca z błotem z morza martwego. Pachniała okropnie, ale cudownie oczyszczała skórę :D muszę jej poszukać. A z kosmetyków, które opisałaś, w okresie zimowym muszę nabyć maseczkę, bo przy kwasach taka się przydaje ;D\nOj brzmi rewelacyjnie... Mam jedną swoją ukochana maskę do ciała tej marki i nie zamieniłabym na nic innego :)\nAleksandra Anna 26 kwietnia 2016 15:04\nMiałam okazję używać serii Pro z Bielendy jak studiowałam kosmetologie i praca z nimi była przyjemnością. Mają warte uwagi kosmetyki profesjonalne zarówno do ciała jak i twarzy :)\nHushaaabye 27 kwietnia 2016 11:38\nO tak do ciała są Rewelacyjne :)\nŚwiat Kosmetykoholiczki 26 kwietnia 2016 15:21\nOjej, seria stworzona chyba idealnie dla mnie! Jeszcze nie zdążyłam wypróbować wcześniejszych zachcianek od marki Bielenda a tu wkracza coś nowego :D\nPo raz kolejny przepraszam :D\nBeat The Boredom 26 kwietnia 2016 15:47\nNie podobają mi się składy, bo od SLS i glikolu propylenowego dostaję wysypki. ;( Mam natomiast żel z serii profesjonalnej, ale dla cery trądzikowej i jest genialny, a przy tym ma świetny skład i najpiękniejszy zapach ever. <3 Ale i tak chyba się skuszę na ten krem - może akurat nic mi po nim nie będzie. :D\nHushaaabye 27 kwietnia 2016 11:39\nOjej :( ja na szczęście nie jestem wrażliwa praktycznie na żadne składniki - hydrolat oczarowy jedynie powoduje u mnie pieczenie oczu. Krem jest fajny - chociaż zdecydowanie mógłby bardziej odżywiać aniżeli matowic skórę :)\nMalinka M. 26 kwietnia 2016 16:34\nNie stosowałam nigdy produktów z serii profesjonalnej Bielendy .Z opisanej trójki najbardziej zaciekawiły mnie żel i maseczka.Maseczka na tyle,że podejrzewam,że prędzej czy później się w nią zaopatrzę :)\nHushaaabye 27 kwietnia 2016 11:40\nO no to super :) moim zdaniem jest najmocniejszym punktem z tej trójki :)\nKraina Urody 26 kwietnia 2016 17:26\nKosmetyki Bielendy prezentują się coraz lepiej. Gdybym miała takie problemy z cerą, chętnie bym po nie sięgnęła. Najbardziej podoba mi się maseczka.\nZgadza się :) Bielenda pnie się w górę aż miło :)\nDziecko We Mgle 26 kwietnia 2016 17:43\nTa maseczka do mnie mówi a nawet krzyczy :D\nHushaaabye 27 kwietnia 2016 11:41\nBierz mnie? :D\nJustyna Wiśniewska 26 kwietnia 2016 18:07\nJak mozna lubić płyny micelarne ;D? faetowi to na kartce zapisujesz i wtedy kupuje ;D uwielbiam wszystko z cynkiem ;D!\nHushaaabye 27 kwietnia 2016 11:42\nJa tam lubię wszystko :D chociaż może..dwufazy tak średnio :( cynk też lubię w kosmetykach! Najlepszy z najlepszych w kwestii walki z podrażnieniami:)\nJustyna Wiśniewska 28 kwietnia 2016 19:09\nJa też nie lubię dwufaz! ;D\nEmilia Skrodzka 26 kwietnia 2016 19:17\nSłyszałam o tej serii, lecz jeszcze nic z niej nie miałam. Ciekawa jestem po Twojej opinii maseczki i żelu oczyszczającego :)\nNajbardziej polecam maseczkę :)\nusmiechnieteoczy 26 kwietnia 2016 20:20\nJeszcze zanim zdecydowałam się przejść całkowicie na kosmetyki naturalne często sięgałam po kosmetyki tej marki. Jednak u mnie rezultaty były dość mizerne i ogólnie mogę powiedzieć że romans był, ale krótki i miłości z tego nie było i nie będzie ;)\nAle po serię profesjonalną czy te z drogerii? :) bo to zasadnicza różnica :)\nKosmetyki_W_Moim_Świecie 26 kwietnia 2016 21:27\nNoooo maseczkę bym chętnie wypróbowała :) krem nie dla mnie.\nZapraszam na nowy post o naprawdę dobrym toniku :)\nHushaaabye 27 kwietnia 2016 11:43\nJeśli taki dobry to wpadnę :)\nFreewolna 26 kwietnia 2016 21:47\nNigdy nie używałam linii profesjonalnej w domu. Jak to jest z ich dostępnością, są głównie dla gabinetów? Bo przyznam, że kiedyś interesowałam się linią profesjonalną, ale innej marki i niestety trzeba było prowadzić działalność. Wykluczam serwisy aukcyjne ;)\nHushaaabye 27 kwietnia 2016 11:47\nSą dostępne i w gabinetach i sklepach online - normalnie przez niektóre drogerie :) co prawda nie wszystkie bo duża część jest przeznaczona do Sprzedaży tylko wykwalifikowanym kosmetologom, ale tę serię możesz kupić bez problemu :)\nIris 27 kwietnia 2016 22:16\nTo dlatego nigdy nie widziałam serii profesjonalnej, bo jej nigdzie w drogeriach nie ma. Fajna seria, idealna dla mnie. Maseczka przydałaby się na lato albo kiedy zdarza mi się przetrzymać glinkę.\nKlaudia Jaroszewska 30 kwietnia 2016 08:34\nbardzo podobają mi się te kosmetyki :) aż bym się skusiła, szczególnie, że bielendę ogólnie lubię ;)\nMarzycielka 2 maja 2016 09:04\nPiękne zdjęcia :) kuszą mnie wszystkie trzy kosmetyki :) a najbardziej chyba maska :)\nMinimalna 3 maja 2016 12:35\nMaska zaciekawiła mnie najbardziej! Mam w mojej rodzinnej łodzi sklep z takimi kosmetykami, będę musiała się przejść i co nieco pomacać ; )\nAnna P 8 maja 2016 00:33\nmaska- the best:) a gdybyś tak spróbowała kosmetykow Soufre?? ja znam krem z biosiarką, ale jes t cała gama...może daliby Ci do przetestowania?? byloby fajnie, bo krem na naturalnych składnikach sprawdza sie idealnie przy cerze tradzikowej...Może udałoby się sprawdzic wiecej produktów? ja kupiłam krem na http://sklep.soufre.pl w sklepie producenta.


OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA ZIEMI 2019\nMożliwość komentowania OBCHODY ŚWIATOWEGO DNIA ZIEMI 2019 została wyłączona\nŚwiatowy Dzień Ziemi obchodzimy 22 kwietnia W Naszej szkole uroczysty apel odbył się z opóźnieniem dopiero w dniu 15 maja. Celem akcji było uwrażliwienie uczniów na piękno przyrody ojczystej, budzenie poczucia odpowiedzialności za jej stan oraz uświadomienie źródeł zagrożeń dla środowiska naturalnego.\nNa apelu podsumowującym Święto Ziemi, uczniowie mieli okazję obejrzeć film na temat ochrony przyrody, segregacji odpadów i potrzebie czystości środowiska. Ponadto podczas uroczystości nastąpiło rozstrzygnięcie konkursu na najlepszą pracę plastyczną związana z tematyką Dnia Ziemi oraz Najładniejszy i zarazem najciekawszy strój związany z tematem Dnia Ziemi. Zapraszamy do relacji fotograficznej.


Pozycjonowanie w serwisie Niebieski Hostel - http://blueshotel.com.pl/\nPozycjonowanie w serwisie Niebieski Hostel\nWykaz tekstów Rejestr porad Wykaz opracowań\nDodane: 00:17 20. 02. 2021\ntanie pozycjonowanie Jeszcze dekadę temu Internet był dlaJeszcze dekadę temu Internet był dla wielu czymś nowym - niepewnym medium, które powoli rozpychało się łokciami, szukając dla siebie miejsca.\nDodane: 00:34 24. 10. 2020\nat-rem.pl Ważne są odpowiednio dopasowane słowa kluczoweStrona internetowa jest podstawą, jeśli ma się własną firmę i chce się zaistnieć na szeroką skalę.\nDodane: 00:13 20. 10. 2020\nat-rem.pl Jest ona również w posiadaniu odpowiedniegoPoczątkujący przedsiębiorca, który chce działać w internecie nie będzie mieć łatwego życia. Samo posiadanie własnej strony stwarza duże\nDodane: 00:14 10. 08. 2020\nat-rem To forma marketingu która polega naMarketing internetowy ma ogromny zasięg. To dzięki niemu można zyskać prawdziwy rozgłos w Internecie. Jeśli ma się firmę, to musi ona mieć stronę internetową, w t\nDodane: 00:11 11. 07. 2020\nat-rem.pl Dobrze jeśli będą one rozbudowane wtedyInternet to duża potęga, która zapewnia nieograniczone możliwości w wielu sferach. To miejsce, które może być pomocne w\nDodane: 00:16 30. 04. 2020\nat-rem.pl PozycjonowaniePozycjonowanie stron internetowych jest kluczowe dla rozwoju firmy i pozyskiwania klientów. Wpisując słowo kluczowe do wyszukiwarki zwracamy uwagę na\nDodane: 00:09 18. 04. 2020\npolinfor.pl Bardzo ważne jest umieszczanie słów kluczowychDlaczego niektóre strony internetowe dość często pokazują się w wynikach wyszukiwania? Najprawdopodobniej cieszą się one dużą popularnością wśród\npolinfor.pl Aczkolwiek nie każdy dokładnie wie coPozycjonowanie stron to bardzo skomplikowane działanie. Coś, o czym jeszcze kilka lub kilkanaście lat temu nikt nie słyszał, jest teraz bardzo popularne. Aczkolwiek nie\nDodane: 00:37 05. 03. 2020\nat-rem Pozycjonowanie musi być przeprowadzone przez kompetentneInternet to duża potęga, która zapewnia nieograniczone możliwości w wielu sfe\nDodane: 01:52 30. 10. 2019\npozycjonowanie gliwice Co do bilbordów to raz żeReklama jest dźwignią biznesu. To takie wszystkim dobrze znane powiedzenie, które jednak bardzo dobrze przekłada się w rzeczywistości. Niestety marketing stał\nagencja seo katowice Do tego dochodzą jeszcze tzwPozycjonowanie, reklama czy google to pojęcia, które bezsprzecznie łączą się ze sobą. Reklama to coś, z czym mamy styczność n\nDodane: 04:43 14. 10. 2019\npozycjonowanie katowice Wśród form reklamyNie od dziś wiadomo, że reklama jest dźwignią handlu. Odpowiednia forma reklamy jest nieoceniona podczas wchodzenia na rynek, a także w celu utrzymania swojej pozycji na\nDodane: 05:45 16. 09. 2019\ntanie pozycjonowanie stron internetowych Pomoc doświadczonej agencji SEO Na proste słowaPozycjonowanie lokalne jest doskonałym rozwiązaniem dla wszystkich tych osób, które prowadzą biznes wyłącznie na rynku lokalnym i\nDodane: 01:51 09. 09. 2019\npozycjonowanie stron gliwice Stawki nie należą do najwyższych aleŻyjemy w czasach, w których internet stał się źródłem ogromnej wiedzy oraz marketingu i reklamy. Jeśli czegoś nie wi\nDodane: 03:00 27. 07. 2019\nskuteczne pozycjonowanie stron internetowych Co konkretnie ma wpływ na pozycjonowanieCzym jest pozycjonowanie stron? Czy jest to łatwe zadanie? Pozycjonowanie jest działaniem, które ma na celu zaistnienie danej strony in\nDodane: 06:38 07. 07. 2019\npozycjonowanie nowy sącz Marketing internetowy vs klasyczny W niniejszym artykule zastanowimy się nad tym, z jakich powodów warto w dzisiejszych czasach inwestować w marketing internetowy oraz czy m\nDodane: 04:56 04. 07. 2019\npozycjonowanie cieszyn Internet a pozycjonowanie Pozycjonowanie stron internetowych działa na zasadzie wielu mechanizmów Google i innych wyszukiwarek internetowych. SEO to proces bardzo skomplikowany, n\nGabinet dentystyczny ZabrzeGo to PolandImplanty, protezy...Travelers guide - Wroclaw and moreChciałeś kiedyś kupić klimatyzację ale nie wiesz jak sie za to zabrać?Krótko o domach dla starców. Czy warto?O pożyczaniu pieniędzyWynajem klimatyzacjiCoving in your interior? Why not!Myjnia bezdotykowaRynek farmacji i badania marketingoweKilak porad odnośne noszenia kurtek i płaszczyJak uniknąć porażenia?Kilka spraw związanych z nieruchomościamiPoligrafia oraz marketing- czyli reklamy drukowaneJak wypożyczyć stół Natychmiastowo?Where Do You want to go? Go Poland!Kraj, w którym są wszystkie atrakcje? HiszpaniaPoprawiamy naturę - o implantach zębowychOutsourcing BHPCzy znaleźć dentystę w Cieszynie to obowiązek?Call center od środkaPromuj się efektywnieDbaj o swoje autoJak dobrze urządzić ogród?Naprawy samochodu - podpora wału6 Wypowiedzi Ekspertów Na To Jak skorzystać z kolektorów słonecznychCo musisz wiedzieć o odświeżaniu i naprawie skórBrak czasu do opieki nad senioremRozwody