Nigeria - Wikipedia, entziklopedia askea.\n249 hizkuntza hedatua bildua\nEreserkia: Arise O Compatriots, Nigeria's Call Obey\nGoiburua: Unity and Strength, Peace and Progress\n"Batasuna eta Indarra, Bakea eta Aurrerapena"\nflag of Nigeria (en)\ncoat of arms of Nigeria (en)\nChappal Waddi (en)\nBenin, Niger, Txad, Kamerun eta São Tomé eta Príncipe\nHausa etnia, Fulani, Joruba, Igbo, Ijaw people (en) , Kanuri people (en) , Ibibio people (en) eta Tiv people (en)\ningeles, Hausa, Nigerian Pidgin (en) , Igboera, jorubera, Koro Wachi (en) , Psikyɛ (en) , Nigeria Mambila (en) , Bankal (en) , Okpe (en) , Tambas (en) , Tangale, Kulu (en) , Warji (en) , Sha (en) , Koenoem (en) , Karekare (en) , Tal (en) , Maaka (en) , Mangas (en) , Damakawa (en) , Geruma (en) , Ciwogai (en) , Pyapun (en) , Ngwaba (en) , Kholok (en) , Boghom (en) , Ron (en) , Mwaghavul (en) , Montol (en) , Buru (en) , Kutto (en) , Awak (en) , Bole (en) , Baissa Fali (en) , Glavda (en) , Miship (en) , Cakfem-Mushere (en) , Yiwom (en) , Guruntum (en) , Wandala (en) , Dass (en) , Pero (en) , Gude (en) , Nzanyi (en) , Eruwa (en) , Mburku (en) , Pa'a (en) , Abureni (en) , Bete-Bendi (en) , Basa-Kontagora (en) , Bangwinji (en) , Basa-Gumna (en) , Bina (en) , Baangi (en) , Barikanchi Pidgin (en) , Gengle (en) , Kubi (en) , Donga (en) , Toro (en) , Siri (en) , Ngamo (en) , Dijim-Bwilim (en) , Kushi (en) , Enwan (en) , Gaa (en) , Kariya (en) , Zeem (en) , Ambo (en) , Akuku (en) , Gera (en) , Nyam (en) , Mgbo (en) , Ehueun (en) , Kir-Balar (en) , Kulere (en) , Uvbie (en) , Labir (en) , Kofyar (en) , Kwaami (en) , Oloma (en) , Ihievbe (en) , Gvoko (en) , Gudu (en) , Zangwal (en) , Guduf-Gava (en) , Piya (en) , Zekwe (en) , Galambu (en) , Bumaji (en) , Jimi (en) , Anaang (en) , Nigerian Sign Language (en) , Moo (en) , Burak (en) , Eket (en) , Okpela (en) , Okpe (en) , Dungu (en) , Eastern Acipa (en) , Dulbu (en) , Eki (en) , Bakpinka (en) , Baan (en) , Mala (en) , Iyayu (en) , Wom (en) , Waka (en) , Gamo-Ningi (en) , Gurmana (en) , Piti (en) , Idon (en) , Sasaru (en) , Ukue (en) , Ososo (en) , Gbantu (en) , Fungwa (en) , Ogbogolo (en) , Ikpeshi (en) , Rigwe (en) , Obulom (en) , Tyap (en) , Lemoro (en) , O’chi’chi’ (en) , Kpati (en) , Yigha (en) , Nkukoli (en) , Kaan (en) , Gade (en) , Etkywan (en) , Sur (en) , Maghdi (en) , Ukpe-Bayobiri (en) , Kuturmi (en) , Jibu (en) , Tala (en) , Ogbronuagum (en) , Jili (en) , Ubang (en) , Leelau (en) , Uhami (en) , Mvanip (en) , Daba (en) , Bu (en) , Kanufi (en) , Kugama (en) , Ruma (en) , Bena (en) , Mbula-Bwazza (en) , Doka (en) , Kyenga (en) , Nungu (en) , Okpamheri (en) , Uneme (en) , Rang (en) , Somyev (en) , Surubu (en) , Horom (en) , Hun-Saare (en) , Idun (en) , Gwa (en) , Fyam (en) , Teme (en) , Lame (en) , Mama (en) , Lela (en) , Ninzo (en) , Gyem (en) , Ndunda (en) , Idesa (en) , Otank (en) , Pangseng (en) , Kamantan (en) , Usaghade (en) , Shama (en) , Laru (en) , Kumba (en) , Guta (en) , Igwe (en) , Eloyi (en) , Ahwai (en) , Gun (en) , Adara (en) , Yendang (en) , Shamang (en) , Tita (en) , Kamo (en) , Dibo (en) , Tula (en) , Ju (en) , Geji (en) , Wannu (en) , Kpasam (en) , Rogo (en) , Lopa (en) , Pe (en) , Lala-Roba (en) , Zhire (en) , Voro (en) , Loko (en) , Eleme (en) , Mboi (en) , Izi (en) , Saya (en) , Dadiya (en) , Polci (en) , Kagoma (en) , Hungworo (en) , Ikom (en) , Kimba (en) , Nyima (en) , Khana (en) , Lubila (en) , Zari (en) , Waja (en) , Tumi (en) , Gbiri-Niragu (en) , Shau (en) , Tee (en) , Shiki (en) , Shuwa-Zamani (en) , Shanga (en) , Ziriya (en) , Iku (en) , Vono (en) , Gokana (en) , Tso (en) , Gupa-Abawa (en) , Odut (en) , Kele (en) , Janji (en) , Kami (en) , Kupa (en) , Oring (en) , Shall-Zwall (en) , Mak (en) , Engenni (en) , Lere (en) , Hasha (en) , Sanga (en) , Kakanda (en) , Yala (en) , Nyankpa (en) , Ngizim (en) , Wapan (en) , Putukwam (en) , Ninkyop-Nindem (en) , Hõne (en) , Vadi (en) , Wãpha (en) , Jijili (en) , Tarok (en) , Izere (en) , Jiru (en) , Jiba (en) , Yukuben (en) , Kudu-Camo (en) , Tha (en) , Yekhee (en) , Tunzu (en) , Firan (en) , Mada (en) , Hausa Sign Language (en) , Jere (en) , Mingang Doso (en) , Eten (en) , Mbembe (en) , Gwari (en) , Ce (en) , Umon (en) , Loo (en) , Kpan (en) , Zora (en) , Nembe (en) , Kapya (en) , Efai (en) , Ibuoro (en) , Ikwo (en) , Odual (en) , Kugbo (en) , Ezaa (en) , Ogbia (en) , Kaivi (en) , Idere (en) , Oro (en) , Ibino (en) , Okobo (en) , Ilue (en) , Iyive (en) , Iko (en) , Lurera, Kono (en) , Kiong (en) , Koromba (en) , Kirya-Konzəl (en) , Kinuku (en) , Ukwa (en) , Laka (en) , Uyanga (en) , Viti (en) , Boki (en) , Lyase (en) , Abon, Cori (en) , Afade (en) , Degema (en) , Shingini (en) , Defaka (en) , Busa (en) , Cipu (en) , Dendi (en) , Como Karim (en) , Ekoi (en) , Epie (en) , Eggon (en) , Efutop (en) , Fam (en) , Ebughu (en) , Chadian Arabic (en) , Ekajuk (en) , Evant (en) , Hwana (en) , Ekpeye (en) , Bura (en) , Ajawa (en) , ghotuo, Isoko (en) , Hyam (en) , Jukun Takum (en) , Igede (en) , Efik (en) , Ebira (en) , Ceve (en) , Jju (en) , Ivbiosakon (en) , Ika (en) , Edo (en) , Ikwerre (en) , Akpes (en) , Jen (en) , Kulung (en) , Gbo (en) , Igala (en) , Izon hizkuntza, Idoma (en) , Kanakuru (en) , Bambuka (en) , Abanyom, Humono (en) , Koma (en) , Dorop (en) , Kuteb (en) , Kamuku (en) , Kwanka (en) , Kurama (en) , Kalabari (en) , Lamang (en) , Ndoro (en) , Mafa (en) , Lufu (en) , Njerep (en) , Vere (en) , Longuda (en) , Nso (en) , Kanuri hizkuntza, Itsekiri (en) , Ngas (en) , Mbe (en) , Nkoroo (en) , Mumuye (en) , Nde (en) , Hya (en) , Gwandara (en) , Dzodinka (en) , Esan (en) , Goemai (en) , Etulo (en) , Sambe (en) , Okodia (en) , Pongu (en) , Banliku (en) , Ogba (en) , Oko (en) , Oruma (en) , Reshe (en) , Nkem-Nkum (en) , Chamba Leko (en) , Kamkam (en) , Ndoe (en) , Nnam (en) , Nupe (en) , Tigon (en) , Shoo-Minda-Nye (en) , Nyingwom (en) , Ukwuani-Aboh-Ndoni (en) , Ukaan (en) , Obolo (en) , Ulukwumi (en) , Akpet (en) , ut-Ma'in (en) , Ubaghara (en) , urhoboera, Vute (en) , Yankam (en) , Yamba (en) , Yace (en) , Ga'anda (en) , Hdi (en) , Ɓeele (en) , Fali (en) , Margi (en) , Bata (en) , Bade (en) , Marghi South (en) , Zumbun (en) , Cineni (en) , Giiwo (en) , Miya (en) , Zarma, Holma (en) , Jara (en) , Deno (en) , Cibak (en) , Ɗuwai (en) , Dghwede (en) , Sukur (en) , Kofa (en) , Putai (en) , Zizilivakan (en) , Jilbe (en) , Bacama (en) , Yedina (en) , Bure (en) , Huba (en) , Duhwa (en) , Diri (en) , Chakato (en) , Boga (en) , Vemgo-Mabas (en) , Kamwe (en) , Tera (en) , Nggwahyi (en) , Fyer (en) , Mundat (en) , Bete (en) , Jalaa hizkuntza, Ibibio (en) , Tiv (en) , Bariba, Agatu (en) , Agoi (en) , Alege (en) , Akoko (en) , Ayu (en) , Alago (en) , Atsam (en) , Gwune (en) , Bali (en) , Abua (en) , Ahan (en) , Amo (en) , Ake (en) , Baa (en) , Akum (en) , Ayere (en) , Basa-Benue (en) , Asu (en) , Aduge (en) , Bukwen (en) , Duguri (en) , Koro Wachi (en) , Bokobaru (en) , Mbat (en) , Itu Mbon Uzo (en) , Etebi (en) , Lamja-Dengsa-Tola (en) , Ija-Zuba (en) , Kirike (en) , Gbagyi (en) , Áncá (en) , Dirim (en) , Fum (en) , Nde-Gbite (en) , Nshi (en) , Uda (en) , Mashi (en) , Nkari (en) , Enwan Oron (en) , Ito (en) , Sheni (en) , Ibani (en) , Cen (en) , Manga Kanuri (en) , Gibanawa (en) , Tsishingini (en) , Central Kanuri (en) , Gwak (en) , Samba Daka (en) , Panawa (en) , Luri (en) , Tsucuba (en) , Akpa (en) , Adamaua-Fulfulde (en) , Yotti (en) , Ganang (en) , Nigerian Fulfulde (en) , Barkul (en) , Bekwarra (en) , Cara (en) , Bile (en) , Berom (en) , Biseni (en) , alumu-tesu, Batu (en) , Bauchi (en) , Boko (en) eta Bitare (en)\n375.770.713.742,76 US$ (2017)\n1.968 US$ (2017)\n1.123.780.510.768 nazioarteko dolar (2017)\n5.887,172 nazioarteko dolar (2017)\n−1,5 % (2016)\n40.499.220.796 US$ (2017)\n18,6 % (2016)\nSorrera data: 1963ko urriaren 1a\n: Africa/Lagos (en)\n230 V. 50 Hz.BS 1363 (en) eta BS 546 (en)\nNigeriako Errepublika Federala (ingelesez: Federal Republic of Nigeria) Gineako golkoaren bazterrean (Ozeano Atlantikoa) dagoen Mendebaldeko Afrikako estatu bat da, kontinenteko populatuena. Iparraldean Nigerrekin du muga, ekialdean Txad (Txad aintzirak bereizirik) eta Kamerunekin, mendebaldean Beninekin eta hegoaldean Gineako golkoarekin. 923.768 km²-ko azalera du eta 211.400.708 biztanle, 2021eko zenbatespenaren arabera (228,85 biztanle/km²).\nHiriburua Abuja du (1.235.880 biztanle, abujarrak, 2011n), baina hiri nagusia Lagos da (13.123.000 biztanle 2015ean).\nEstatuko hizkuntza ofiziala ingelesa da eta, zein bere eskualdean, ofizialak dira orobat hausa, jorubera, igboera eta beste zenbait hizkuntza. Diru ofiziala naira da.\n1.4 Orografia eta hidrografia\n2.1 Kolonizazioaren aurrekoa\n2.2 Kolonia ingelesa\n2.3 Independentziaren ondorengoa\n2.4 Hauteskundeak, krisiak eta estatu-kolpeak\n3.2 Sistema militarra\n3.4 Banaketa administratiboa\n4.3 Biztanleen banaketa espaziala\n6 Nigeriar ospetsuak\nSakontzeko, irakurri: «Nigeriaren banaketa administratiboa»\nNigeriako 36 estatuak.\nKolonia izandako sasoian eta independentzia lortu ostean, 1960ko hamarkadan, hiru eskualde handitan bereizten zen Nigeria: Iparraldekoa, Ekialdekoa eta Mendebaldekoa. 1996tik aurrera, berriz, herrialdea 36 estatutan banatuta dago, gehi Abuja, hiriburua barne hartzen duen eskualdea.\nSakontzeko, irakurri: «#Biztanleen_banaketa_espaziala»\nLagos: 7.937.932 biztanle.\nKano: 3.248.700 biztanle.\nIbadan: 3.078.400 biztanle.\nKaduna: 1.652.844 biztanle.\nAbuja: 1.320.000 biztanle (hiriburua).\nIparraldean, Niger; ekialdean, Txad eta Kamerun; hegoaldean, Ozeano Atlantikoa; mendebaldean, Benin.\nNiger ibaiaren arro hidrologikoa.\nNigeriako lurraldea 600-1.200 m bitarteko goi-lautadaz eta haien artean dauden ibai-arro zabal zelaiz osatua dago. Itsasaldean, Niger ibaiaren deltaren alde banatara, Beningo eta Biafrako golkoak daude, Gineako golkoan. Hegoaldea, itsasbazterretik 400 bat km-ra dagoen Niger eta Benue ibaien elkarguneraino, lautada zabal bat da. Lurraldearen erdialdean, Niger eta Benue ibaien elkargunetik iparraldera, Josko goi-ordokia nabarmentzen da (batez besteko garaiera: 1.280 m; Shere, 1.781 m), ura Ozeano Atlantikora eta Txad aintzirara isurtzen duten ibaien banalerroa osatzen duena eta iparraldera joan ahala apalduz doana Hausa herrialdeko goi-lautada zabaleraino. Ipar-ekialdean, berriz, Bornuko goi-ordokia dago. Bornuko eta Josko goi-ordokiek labazko gainazala eta, tarteka, sumendi itzaliak dituzte. Bestalde, Benue ibaitik ekialdera, Kamerunekin muga eratuz, Nigeriako mendi garaienak daude (Vogel, 2.040 m), eta hego-mendebaldean, Niger ibaitik mendebaldera, joruba herrialdean, beste goi-lautada bat dago.\nNigeriako ibai nagusiak Niger (4.200 km luze da guztira) eta Benue, Nigerren adar nagusia, dira. Nigerrek Gineako golkoan isurtzen du ura, 25.000 km2-ko delta batean (Nigerren delta). Niger ibaiaren ura Kainjiko urtegian biltzen da: Afrikako aintzira artifizial handienetako bat da. Ibai horietaz gainera, aipatzekoak dira Sokoto, Kaduna eta Gongola ibai-adarrak. Bestalde, lurraldearen ipar-ekialdean Txad aintzira dago.\nIbai-sare zabal batek hartzen du herrialde osoa: Niger eta haren adar bat, Benue, dira ibai nagusiak. Iparraldea, Sahararen haize idorraren eraginpean, lehorragoa da. Goi lautadak eta sabanak ditu, eta kotoia eta kakahueteak egiten dira esportatzeko. Erdialdeko lautadetan ere sabana da nagusi eta jende gutxi bizi da. Hegoaldea, beheragoa eta askoz hezeagoa, oihan sarriak estaltzen du, eta bertan bizi dira biztanle gehienak. Bertan, besteak beste, kakaoa eta olio palmondoa egiten dira. Niger ibaiaren delta erraldoiak bi aldetan banatzen du kostaldea. Ekialdean, Port Harcourten inguruan, petrolio-putzuak daude, eta bertako gizatalde nagusia igbo etnia da, kristautua. Alde hori da Biafrako errepublika burujabea izateko borrokatu zen eskualdea. Mendebaldean, Lagos eta Ibadan inguruan, industria da ekonomia-jarduera nagusia, eta jorubak, berriz, gizatalde nagusia, musulmana neurri handi batean.\nNigeriak dagoeneko basoen % 75 galdu ditu.\nBenin Erresuman erabilitako marfilezko maskara, XVI. mendekoa.\nKolonizazioaren aurrekoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nJorubak, Nok zibilizazio zaharraren ondorengoak, hiribide zabalekiko hiri harresituetan bizi ziren. IX. menderako hiria administratzeko sistema demokratikoa zuten, herritarrek hautatutako udalbatza eta guzti. Hurrengo bi mendeetan, joruben herria Niger ibaitik egungo Togoraino zabaldu zen; Ife, Oio, Ilorin eta Benin ziren joruben estatu-hiri nagusiak. Ife erlijiogune nagusia zen, eta hala da gaur egun ere. Oio erregearen bizilekua zen, eta XVI. mendetik aurrera esklaboen salerosketarako gune nagusietako bat izan zen. Iparraldean hausa estatuak bizi ziren ezaugarri desberdin askoko kulturagunean, eta ipar-ekialdean, berriz, igbo merkatariak, joruben enbor berekoak.\nKolonia ingelesa[aldatu | aldatu iturburu kodea]\n1914an, ingelesen kolonizazioak administrazio batera bildu zituen kultura horiek guztiak, eta estatu artifizial bat sortu zen. Gaur egun ere, estatu horren batasun nazionala lortu gabe dago. Ingelesen helburua eztainua eta nekazaritzako eta basoko aberastasunak ustiatzea zen. Beste kolonia batzuetan bezala, britainiarrek bitartekarien bidez gobernatzen zuten, eta iparraldeko emir musulmanez baliatu ziren horretarako, hausa herriari lehentasuna eta nagusitasuna emanez.\nIndependentziaren ondorengoa[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nNigeriak burujabetasuna lortu zuenean, 1960an, Northern People's Congress alderdiak (iparraldekoak) hartu zuen agintea, National Council of Nigerian Citizen (igbo etniakoa) alderdiarekin banatuta. Baina estatuaren egitura federala eta bi ganberako legebiltzarra ez ziren lurraldeko ezaugarrietara behar bezala egokitzen. Tokian tokiko gobernariek lehendakariak berak (Nnamdi Azikiwe) baino ahalmen handiagoa zuten. Hauteskunde-iruzurra zela-eta, alderdi progresistak baztertuak izan ziren behin eta berriz, eta buruzagiek, ikuspegi nazionalik ezean, norbere etniaren alde egin zuten. Azkenean, gudarosteak hartu zuen gobernua, Yacubu Gowon jeneralaren lehendakaritzapean. Orduan hasi zen petrolioaren ustiapena ere.\nAldi berean, 1967an, Frantziak igboen separatismoa bultzatu zuen Biafran. Hiru urteko gerra zibilaren ondoren, Nigeria bereizteko ahaleginak porrot egin zuen. Ordurako, Nigeria munduko zortzigarrena zen petrolioa ekoizten zuten herrien artean. Gowonek enpresa transnazionalen erdiak desjabetu zituen, eta bertako enpresaburuei lagundu zien. Gobernuaren arduradunak aldatuz zihoazen bitartean, Batzorde Militar Gorenak Estatu Batuen instalazio militarrak ixtea erabaki zuen. Olusegun Obasanjo lehendakari zela, Barclays eta British Petroleum nazionalizatu ziren, Hegoafrikari ezarritako blokeoa hausteagatik.\nHauteskundeak, krisiak eta estatu-kolpeak[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nObasanjo jenerala Jimmy Carter lehendakari estatubatuarrarekin, Lagosen, 1978ko apirilean\nHamahiru urtez militarren mendean egon ondoren, 1978an konstituzioa aldatzea, hauteskundeak deitzea eta zibilei gobernuko ateak irekitzea erabaki zuten. Hauteskunde Batzordeak bost alderdi besterik ez zituen onartu, finantza eta politikako elite tradizionalaren ordezkariak; alderdi sozialistak eta iraultzaileak baztertu egin ziren, atomizazio politikoa eragozteko aitzakiarekin. Nigeriako Alderdi Nazionalak botoen % 25 eskuratu zuen, eta Nigeriako Alderdi Batuak % 20. Shehu Shagari lehendakari berriak hazkunde-plangintza kapitalista bultzatu zuen, petrolioak sortutako irabazietan oinarritua, Nigeria Saharaz hegoaldeko Afrikako herrialde nagusia bilakatzeko asmoz. Besteak beste, hiriburu berri bat eraikitzea, lehen eta bigarren mailako irakaskuntzan matrikula-kopurua bikoiztea, eta biztanleen elikagai-beharrizanak asetzea ziren gobernu berriaren helburuak. Ez ziren bete, ordea. Ekonomia-indizeak ere ez ziren batere baikorrak: kontrabando handia; hiriak inmigrantez eta behartsuz beteak; langabezia-tasa handia; diru-sarrera gutxiko soldatapekoen bizi-mailaren galera; Nazioarteko Diru Funtsaren baldintza gogorrak kanpo-zorra ordaintzeko.\nHurrengo hauteskundeetan, Shagari bera atera zen garaile, iruzur salaketen eta militarren konspirazioen erdian. 1984ko urtarrilaren 1ean, Nigeriako historiako laugarren estatu-kolpea izan zen, Muhamadu Buhariren eskutik. Shagariren gobernuaren aurkako salaketetako bat petrolioaren inguruko ustelkeriarena zen. Militarrek jende mordoa atxilotu zuten, eta gobernadore zibilen ordez gobernadore militarrak jarri zituzten, baina krisia ez zen konpondu, eta arrozaren prezioa laukoiztu egin zen urte baten buruan. 600.000 atzerritar legez kanpoko kanporatu zituzten, eta kanpo-zorra 15.000 milioi dolarretara iritsi zen.\nKrisiaren erdian beste estatu-kolpe bat izan zen, 1985eko abuztuaren 26an, eta Ibrahim Babangida jeneralak hartu zuen lehendakaritza. 1987ko abenduan, tokian tokiko estatu-erakundeetarako hauteskundeak egin ziren. 15.000 hautagai zeuden. Baina hauteskundeak ez ziren behar bezala prestatu, eta iskanbila eta borroka ugari izan zen. Azkenean, baliogabetu egin ziren. 1989ko abendurako deitu zen berriro ehendakaritzarako eta legebiltzarrerako hauteskundeetara (lehenengoak 1983az geroztik), baina, abenduan bertan, gobernuak hauteskundeak atzeratzea erabaki zuen. Handik gutxira, Babangidak jarduera politikoaren gaineko debekua kentzea erabaki zuen, gobernu militarretik zibilerako trantsizioa gainbegiratzeko asmoz.\n1990eko apirilean eta ekainean, agintea indarrez hartzeko saioak izan ziren, baina gobernuaren indarrek zapuztu zituzten. Etnia etsaiak elkarrengandik bereizteko estatu berriak sortzeak ere istilu handiak eragin zituen; gudarostek gogor zapaldu zituen protestak eta, abuztua eta urria bitartean, 300 pertsona hil ziren borroketan. 1991ko abenduaren 14an, existitzen ez ziren hautagaiak erroldatik kendu ondoren, gobernadoreak hautatzeko hauteskundeak egin ziren: Alderdi Sozialdemokratak 16 gobernu (edo estatu) eskuratu zituen, eta Konbentzio Nazional Errepublikarrak 14.\n1992an, estatu batzuetan istilu gogorrak izan ziren etnien artean. Taraba estatuan, esate baterako, 5.000 lagun hil ziren lurraren jabetzarengatik borrokan. Urte horretan Europar Erkidegoak 240 milioi dolarreko laguntza eman zuen, nekazaritza, osasun, telekomunikazio, errepide eta parke naturalen proiektuetarako. Legegintzarako hauteskundeak 1992ko uztailean egin ziren: Alderdi Sozialdemokratak 52 aulki eskuratu zituen Senatuan, eta 314 diputatu; Konbentzio Nazional Errepublikarrak 52 aulki eskuratu zituen Senatuan, eta 257 diputatu. Azkenik, Nigeria gobernu zibilerako bidean zela ematen zuen, 23 urtez militarren agindupean egon ondoren. Urrian, lehendakaritzarako hauteskundeak egin ziren. Babangida lehendakariak baina, iruzur egin zelakoan, baliogabetu egin zituen, eta kargutik kendu zituen bi alderdi nagusietako buruzagiak. Hil horretan bertan, gobernu militarrak debekatu egin zuen jarduera politikoa, eta jendeak zalantzan jarri zuen gobernua zibilen eskuetan jartzeko borondatea. Azkenik, zenbait atzerapenen ondoren, 1993ko ekainean egin ziren lehendakaritzarako hauteskundeak, lehenengo aldiz 1983az geroztik. Ekainean, baina, Babangidak hauteskundeak baliogabetu zituen, eta hautagaiei botoak erosi izan egotzi zien. Abiola, Alderdi Sozialdemokratako hautagaia hauteskundeetako irabazlea Londresa joan zen erregimenaren nazioarteko kondena lortzearren. Estatu Batuek eta Britainia Handiak bertan behera utzi zituzten laguntza ekonomikoak eta harreman diplomatikoak. Kanpoko erantzunak adoreturik, Abiolak desobedientzia zibilera deitu zuen; protesta jendetsuak egin ziren, eta gudarosteak gogor zapaldu zituen. Oposizioko 25 talde demokraziaren alde elkartu ziren. Alde guztietarik presionaturik, gobernuak lehendakaritzarako hauteskundeetara deitu zuen berriro, baina Alderdi Sozialdemokratikoko eta Konbentzio Nazional Errepublikarreko buruzagiak Abiola eta Othma Tofa, hurrenez hurren, ez zituen onartu. Protesta eta istilu gehiago izan zen, eta abuztuaren 26an, Babangidak uko egin zion karguari. Ernest Shonekanen eskuetan utzi zuen lehendakaritza, eta hauteskunde berriak iragarri zituen. Abiola Londresa itzuli zen, eta sindikatuek grebara deitu zuten Nigeriako lehendakari gisa onar zezaten. 1993ko bukaeran, Sani Abacha jeneral eta defentsa-ministroak kargutik kendu zuen Shonekan, Legebiltzarra desegin zuen, eta jarduera politikoa debekatu zuen. Abiola bere karguan onartzeko protestak etengabeak ziren, eta hura atxilotu zutenean, 1994ko ekainean, petrolioaren sektoreko langileek, Nigeriako sektorerik inportanteena askogatik, hamar eguneko greba egin zuten. Abachak ez zuen amore eman, eta ez zuen Abiola askatu. 1995eko apirilean, Desmond Tutu artzapezpikua Nigeriara joan zen, Hegoafrikako lehendakari Nelson Mandelaren ordezkari gisa, Abiola aska zezaten eskatzera. Abiolak 1993ko hauteskundeak baliogabetzea onartu bazuen ere, lehendakariak ez zuen askatu. Azaroan, gobernuak ogoni herriaren aldeko erakunde bateko bederatzi kide hilarazi zituenean, erregimen militarra bakarrik geratu zen. Herrialde batzuek, Estatu Batuak barne, enbaxadak itxi zituzten. Hauteskunde Batzorde Nazionalak egindako erregistroa oinarri hartuta, Abachak eta haren junta militarrak bost alderdi politiko legeztatu zituzten: Nigeriako Kongresu Batuaren Alderdia, Kontsentsu Nazionalerako Batzordea, Nigeriako Alderdi Zentral Nazionala, Nigeriako Alderdi Demokratikoa eta Grassrotts Mugimendu Demokratikoa.\n1997an, petrolioaren prezioaren gorakadak ekonomiaren hazkundea bultzatu zuen. Gobernuak behin eta berriro azaldu zuen horrek herrialdearen egoera soziala hobetzen lagundu zuela. Hala ere, datu ofizialen arabera, biztanleen % 80 behar gorrian bizi zen. 1998ko apirilean, Abachak hauteskundeen ordez erreferenduma iragarri zuen, berak aginpidean jarraitu behar zuen ala ez erabakitzeko. Ekainaren 8an, baina, ustekabean, lehendakaria hil egin zen.\n1999an, Olusegun Obasanjo hautatu zuten nigeriarrek lehendakari; haiek ziren 16 urtean egiten ziren lehenengo hauteskundeak. 2003an ere Obasanjoren alderdiak irabazi zituen hauteskundeak, eta, ustelkeriaren kontrako eta herrialdearen garapenaren aldeko hainbat lege eta neurri hartu bazituen ere, kritika ugari egin zizkioten berari ere ustelkeria-kontuengatik.\n2007ko hauteskudeetan Umaru Yar'Adua irten zen garaile. Nazioarteko behatzaileen ustez, ordea, hauteskunde haiek ez ziren garbiak izan. Umaru Yar'Adua 2010eko maiatzaren 5ean hil zen eta biharamunean Goodluck Jonathan izendatu zuten presidente. Jonathan bera nagusitu zen 2011ko apirileko presidentetzarako hauteskundeetan, aspaldiko garbienak nazioarteko ikuskatzaileen arabera. 2011 eta 2012an Boko Haram, Nigeriako iparraldean xaria ezarri nahi duen sekta islamikoaren atentatuek hildako ugari eragin zituzten.\n2014ko abuztuaren 5ean, epaiz kanpoko exekuzioak egitea egotzi zion AIk Nigeriako armadari. Bornon jasotakoak ziren testigantzak eta irudiak. "Horiek frogatzen duten epaiz kanpoko exekuzioak ohikoak bihurtu direla", nabarmendu zuen AIk. Aldiz, Nigeriako Gobernuak "kezka" agertu zuen salaketagatik, baina ukatu egin zuen militarrek halakorik egin izana. "Halako ankerkeriak eta zigorgabetasunak ez du tokirik Nigeriako armadan", adierazi zuen Gobernuak komunikatu baten bidez. Egun berean, Boko Haramek Maiduguriko espetxe bati eraso zion.\nAzaroaren 3an, Nigeria iparraldeko Potiskum hirian eraso suizida bat egin zuten xiiten zeremonia batean. Gutxienez hogei lagun hil zituzten. Inork ez zuen erasoa bere gain hartu, baina Boko Haram talde islamista egin zuten errudun.\nAzaroaren 6an, gutxienez 16 pertsona hil zituzten eraso suizida batean eta beste 20 lagun zauritu ziren erasoan. Gizon bat kutxazain automatiko bateko ilarara hurbildu zen, lehergailua plastikozko poltsa batean zeramala, eta leherrarazi egin zuen.\nAzaroaren 10ean, 48 hildako egon ziren aentatu batean. Gizon batek bere buruaz beste egin zuen eskola batean, gorputz inguruan zuen bonba lehertuta.\nAbenduaren 8an, Minna hirian 270 presok ihes egin zuten kartzelatik.\nAbenduaren 18an, Armadaren ezintasuna agerian gelditu zen Nigeriako ipar-ekialdeko herrixka batean gutxienez 185 lagun bahitu eta beste 32 hiltzean.\nNigeria Amerikako Estatu Batuetako politikan oinarritutako errepublika federal bat da, eta presidentearen boterea exekutiboa da, estatuburua eta gobernu federaleko burua baita. Boto bidez aukeratzen da, gehienez lau urteko bi agintaldirako. Haren boterea Senatuaren eta Ordezkarien Ganberaren menpe dago, eta hauek bi ganberako Batzar Nazionalean biltzen dira. Senatuak 109 aulki ditu, estatu bakoitzeko hiru kide eta Abuja eskualdeko bat; kideak herritarren boto bidez aukeratzen dira, lau urterako. Ganberak 360 aulki ditu estatu bakoitzeko, eta aulki kopurua biztanleriaren araberakoa da.\n1960ko independentziaren aurretik eta ondoren, etnozentrismoa, tribalismoa, erlijio azarpena eta prebendalismoa dira Nigeriako politikaren ezaugarri berezienak. Alderdi nagusi guztiek, lehiakor izaten jarraitzeko, botoak ez ezik beste baliabide batzuk ere erabili dituzte. 1983ko hauteskundeen aurreko aldian, Politika eta Ikerketa Estrategikoen Institutu Nazionalak prestatutako txosten batek erakutsi zuen 1959 eta 1979ko hauteskundeak baino ez zirela egin manipulazio sistemikorik gabe.\n2012an, estimatu zen Nigeriak 400.000 milioi dolar baino gehiago galdu zituela ustelkeriaren ondorioz. Senidekotasuna eta ustelkeria nagusi dira Nigeriako politikan. Nigeriako alderdi politikoek izaera pannazionala eta sekularra dute (baina horrek ez du baztertzen etnia nagusien indarra). Nigeriako Alderdi Demokratiko Popularra eta Progresista Guztien Kongresua dira hango alderdi politiko nagusiak, eta beste hogei alderdi daude erregistratuta oposizioan.\nHausa-Fulani, Yoruba eta Igbo dira Nigeriako hiru talde etniko handienak, elkarren arteko lehian ari direnak. Nigeriako politikan nagusitasun historikoari eutsi diote. Gerra odoltsuaren ondoren (Biafrako gerra), nazionalismoak gora egin du herrialdearen hegoaldean, eta Jorubaren zein Biafraren independentziaren aldeko mugimendu aktiboak eragin ditu, Oodua Herriaren Kongresua eta Biafrako Estatu Soberanoa Eguneratzeko Mugimendua esate baterako.\nLegea[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nHerrialdeak botere judiziala du, eta Nigeriako Auzitegi Gorena da auzitegirik altuena.\nNigerian hiru sistema juridiko daude:\nZuzenbide arruntaren legea: britainiarren iragan kolonialetik eratorria, eta independentziaren ondorengo garapen propioa izan duena.\nOhiturazko zuzenbidearen legea: indigenen arau eta praktika tradizionaletatik eratorria, bertan Oyo Mesi eta Ogboni edota Ekpe eta Okonko de Igboland bezalako elkarte sekretuek eztabaidak ebazteko bilerak egiten dituzte.\nXaria legea: iparraldeko estatu musulmanetan baino ez dena betetzen. Lege sistema islamiarra da, administrazio koloniala baino askoz lehenago erabilia.\nSistema militarra[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nNigeriako armada bertako Errepublika Federala babesteaz, Nigeriako segurtasun globalaren interesak sustatzeaz eta bakeari eusteko ahaleginei laguntzeaz arduratzen da, Mendebaldeko Afrikan batez ere. Honek, batzuetan, Pax Nigeriana izeneko doktrinaren alde egiten du.\nNigeriako armadak hiru talde ditu: lurreko armada, itsas armada eta airekoa. Honek, independentziatik aurrera, oso paper garrantzitsua izan du herrialdearen historian.\nZenbait batzarrek herrialdearen kontrola hartu eta bere historiaren zatirik handienean gobernatu dute. Bere azken gobernu militarra 1999an amaitu zen, Sani Abacha 1998an hil ondoren. Bere ondorengoak, Abdulsalam Abubakarrek, Olusegun Obasanjoren gobernu demokratikoki hautatuari eman zion boterea hurrengo urtean.\nAfrikako herrialderik populatuena izanik, Nigeriak, bakea mantentzeko, bere armada birkokatu du kontinentean. 1995etik, Nigeriako armada, ECOMOGen aginduak jarraiki, Liberian (1997), Boli Kostan (1997-1999) eta Sierra Leonan (1997-1999) bakeari eusteko ahaleginetan aritu izan da.\nAfrikako Batasunaren agintepean, Sudango Darfur eskualdean bakea ezarri nahian ari da. Nigeriako armada Mendebaldeko Afrikara hedatu da, Mali, Senegal, Txad eta Kamerun bezalako herrialdeetan, terrorismoa geldiarazteko. Maliren aurkako gerra egin zuten, eta Yahya Jammeh boteretik kendu zuten, 2017an.\n1960an independentzia lortu zuenean, Nigeriak Afrikako bere kanpo politikaren ardatz bihurtu zuen batasuna. Halaber, Hegoafrikako apartheid gobernuaren aurkako borrokan aitzindari izan zen. Bere politikaren salbuespena izan zen Nigeriak Israelekin 1960ko hamarkadan garatu zuen harreman estua, Israelek Nigeriako parlamentuko eraikuntza babestu eta gainbegiratu baitzuen.\nNigeriako kanpo-politika 1970eko hamarkadan jarri zen aztergai, Biafrako gerraren ondoren, zeinaren ondorioz Biafrak independentzia galdu eta Nigeriaren oraingo lurraldeak indarrean jarraitu zuen. Afrikako hegoaldeko azpieskualdean gutxiengo zurien gobernuen aurkako mugimenduak babestu zituen eta Afrikako Kongresu Nazionala ere babestu zuen: zehazki, Hegoafrikako Gobernuak Afrikako hegoaldean egiten zituen ekintza militarren kontra aritu zen.\nNigeria Afrikako Batasunerako Erakundearen (orain Afrikako Batasuna) kide izan zen, eta hori dela eta, eragin handia du Mendebaldeko Afrikan eta Afrikan osoan. Eskualde mailako lankidetza ahaleginak egin zituen Mendebaldeko Afrikan, Mendebaldeko Afrikako Estatuen Komunitate Ekonomikoaren (CEDEAO) eta ECOMOGen (bereziki Liberiako eta Sierra Leonako gerra zibiletan), erakunde ekonomiko eta militarrak diren horien lidergoa hartuz. Afrikan zentratutako jarrera horrekin, Nigeriak berehala bidali zituen tropak Kongora, Nazio Batuek hala eskatuta, independentzia lortu eta gutxira, eta harrezkero bertako kidea da. Panafrikar autogobernuaren aldeko zenbait auzi ere babestu zituen, eta 1970eko hamarkadan, Angola 's MPLA, Namibiako SWAPO eta Portugalen menpeko Mozambikeko eta Rhodesiako gobernu minoritarioen oposizioari ere lagundu zien. Gaur egun Lerrokatu Gabeko Herrialdeen Mugimenduko kide da.\n2006ko azaroaren amaieran, Abujan, Afrika eta Hego Amerikaren arteko Goi Bilera antolatu zuen. Bertaratutako batzuek fronte ugaritan "hego-hego" loturak deitu zituztenak sustatu zituzten. Nigeria Nazioarteko Zigor Auzitegiko eta Commonwealtheko kide ere bada. Azken honetatik aldi baterako kanporatu zuten, 1995ean, Abacharen erregimenak gobernatzen zuenean. Nigeria 1970eko hamarkadatik funtsezko izan da nazioarteko petrolio industrian, LPEEko kide izaten jarraitzen du. Petrolio-ekoizle garrantzitsu izateak leku nabarmena eman dio herrialde garatuen artean, bereziki Estatu Batuekin eta garapen bidean dauden herrialdeekin dituen nazioarteko harremanetan. 2000. urteaz geroztik, Txina eta Nigeriaren arteko harreman komertzialek gora egin dute. Bi nazioen arteko merkataritza 10.384 milioi dolar baino gehiago igo da 2000 eta 2016 urteren artean. Hala ere, Txina eta Nigeriaren arteko harreman komertzialaren egitura gai politiko garrantzitsua bihurtu da Nigeriako estatuarentzat, Txinako esportazioak alde biko merkataritzaren bolumen osoaren %80 direlako eta horrek desoreka komertzial larria eragin duelako. Nigeriako ekonomia atzerriko inportatzaile merkeen mende egoteak bere buruari kalte egin dio, eta horrek Nigeriako industriaren beherakada argia ekarri du.\nAfrikan zentratutako bere kanpo politikarekin jarraituz, Nigeriak Mendebaldeko Afrikarako txanpon bakarraren ideia sartu zuen, Eco deiturikoa. 2019ko abenduaren 21ean, Alassane OuattaraI Boli Kostako presidenteak, Emmanuel Macron Frantziako presidenteak eta UEMOAko beste estatu askok CFA frankoaren izena aldatu besterik ez zuten egingo, moneta jatorrian nahi zen bezala ordezkatu ordez. Eta 2020an, moneta ekologikoa 2025era atzeratu zen.\nNigeria 36 estatuk eta Hiriburu Federaleko Lurralde bakarrak osatzen dute. Tokiko gobernuak agintzen duen 774 eremutan banatuta daude. Zenbait testuingurutan, estatuak sei eremu geopolitikotan biltzen dira: ipar-mendebaldea, ipar-ekialdea, ipar-erdialdea, hego-mendebaldea, hego-ekialdea eta hego-hegoaldea.\nNigeriak milioi bat biztanle baino gehiago dituzten bost hiriburu ditu, handienetik txikienera honako hauek lirateke: lakuak, Kano, Ibadan, Benin City eta Port Harcourt. Afrikako hiririk handiena Lagos da, 12 milioi biztanle baino gehiago dituena.\nEtnia hauek daude Nigerian: hausak, jorubak, igboak, fulaniak, ibibioak, kanuriak, edoak, tivak, ijawak, burak, nupeak...\nErlijioa horrela banatzen da: musulmanak % 50, kristauak % 40, afrikar sektak % 10.\nHausa harpa-jotzailea Igbo gizonak Yoruba perkusio-jotzaileak\nNigeria Afrikako herrialde jendetsuena da. Ehun eta berrogeita hamar milioitik gora biztanle ditu, eta gaur egungo hazkunde-tasari eutsiz gero (% 3), 2015. urtean 190 milioi izatea espero da. Izan ere, Nigeriak oso jaiotza-tasa handia du oraindik (6 seme-alaba) eta heriotza-tasa pixka bat jaitsi da.\nXXI. mendearen hasieran, nigeriarren bizi-itxaropena 52 urtekoa da.\nEtnia ugari bizi dira Nigerian, 250tik gora, baina lau talde nagusitik datoz gehienak: hausak eta fulaniak nagusi dira iparraldean; jorubak hego-mendebaldean; eta igboak hego-ekialdean.\nHizkuntza ofiziala ingelesa da, baina eskualde bakoitzak eta etnia bakoitzak bere hizkuntza erabiltzen du.\nIparraldeak harreman estua izan du betidanik Sahararekin, eta, hori dela-eta, musulmanak dira gehienak; hego-ekialdean kristauak dira, eta hego-mendebaldean kristauak, musulmanak eta afrikar erlijio tradizionalen jarraitzaileak.\nBiztanleen banaketa espaziala[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nBiztanle gehienak herrietan bizi dira (biztanleen % 35 baizik ez da bizi hirietan), baina demografia-hazkunde handiaren ondorioz, landa-lurra agortzen ari da, eta jendeak hirietara jotzen du. Biztanle-dentsitatea ez da berdina alde guztietan. Erdialdea (nupe eta tiva etnien bizilekua) da jende gutxien bizi dena, eta hego-ekialdea (igboak), ipar-mendebaldea (hausak) eta hego-mendebaldea (jorubak), berriz, lekurik jendetsuenak.\nHiri nagusiak hego-mendebaldean daude. Haietatik inportanteena Lagos da, hiriburu historikoa; jorubek sortu zuten XVII. mendean, portu gisa, eta esklabo-salerosketaren bidez Afrikako hiri nagusietako bat izatera iritsi zen. Gaur egun, zazpi milioitik gora biztanle ditu, eta Nigeriako hiri industrializatuena da. Joruben beste hiri nagusiak Ibadan (3.078.400 biztanle), Ogbomosho (1.200.000 biztanle), Ojo eta Ilorin dira. Niger deltaren ekialdean Port Harcourt da hiri nagusia, eta gero eta garrantzi handiagoa hartzen ari da petrolio-salerosketari esker. Iparraldean, Nigeriako hiririk zaharrenak daude, Kano (3.848.885 biztanle), Zaria, Kaduna eta Sokoto. Ipar-ekialdean Maiduguri dago, Txad aintziraren ondoan; eta erdialdean, Abuja, herrialdeko hiriburua 1991z geroztik.\nNigeriako aberastasun-iturri nagusia nekazaritza izan da 1970-1980 urteak arte. Handik aurrera petrolioak hartu zuen nagusitasuna. Ordu arte, nekazaritzak esportazioen % 60 hartzen zuen, baina krisian sartu zen gobernuaren politika ekonomikoaren erruz, eta erabiliaren erabiliaz eta presio demografiko etengabearengatik, lurra pobretuz joan zelako. Garai batean zur-produkzioa handia izan zen, baina gaur egun ez da hainbeste, gehiegi moztu baita, landa-lurrak lortzearren. Afrikako beste herrialde askok bezala, Nigeria ez da gauza biztanleen oinarrizko elikadura beharrizanak asetzeko.\nNigeriako aberastasun-iturri nagusia mea-baliabideak eta petrolioa dira. Nigeria Petrolio Esportatzaileen Erakundeko kide da. Petrolio gehiena, gas naturala eta ikatza deltaren inguruan dago. Petrolioa da nazioaren ekonomiaren eragile nagusia, bereziki prezioak gora egin zuenetik aurrera 1970. urte ondorengo urteetan. Horri esker, industriak ere aurrerabide handia egin zuen garai hartan, batez ere ehungintzaren eta janari-industriaren alorretan.\nNigeriar ospetsuak[aldatu | aldatu iturburu kodea]\nSamuel A. Crowther (1807-1891), hizkuntzalari eta apezpikua, jorubera batuaren sortzailea.\nAmos Tutuola (1920-1997), idazlea.\nChinua Achebe (1930-2013), idazlea.\nChristopher Okigbo (1932-1967), idazlea.\nWole Soyinka (1934-), idazle Nobel sariduna.\nBuchi Emecheta (1944-2017) idazle, editore eta soziologo feminista\nGracy Ukala (1946-), idazlea.\nBen Okri (1959-), idazlea.\nSade Adu (1959), musikaria eta modeloa\nChimamanda Ngozi Adichie (1977), idazlea\nTiwa Savage (1980) musikari, abeslari eta aktorea\nNneka (1980) abeslaria eta aktorea\nBalkissa Chaibou (1995) aktibista\nBlessing Oborududu (eskuinaldekoa)\nMutiu Adepoju (1970-), futbolaria.\nNwankwo Kanu (1976-), futbolaria\nEniola Aluko (1987) futbolaria\nGlory Alozie (1987), atleta, abiadura-lasterkaria\nBlessing Oborududu (1989), atleta borrokalaria\n↑ Goodluck Jonathanek hartu du Umaru Yar'Adua Nigeriako presidente zenaren kargua Gara.net\n↑ Nigeria, mehatxupean[Betiko hautsitako esteka] Berria.info, 2012-01-08\n↑ 38 pertsona hil dira Nigerian, bi elizaren kontra egindako atentatuan Eitb.com, 2012-04-08\n↑ «Epaiz kanpoko exekuzioak egitea egotzi dio AIk Nigeriako armadari», Berria, 2014-08-05\n↑ «Xiiten aurkako atentatu bat egin dute Nigerian», Berria, 2014-11-04\n↑ «Gutxienez 16 pertsona hil dituzte eraso suizida batean, Nigerian», EiTB, 2014-11-07\n↑ «48 hildako eragin ditu atentatu batek Nigerian», Berria, 2014-11-10\n↑ «270», Berria, 2014-12-09\n↑ Adrian Garcia, «Armadaren ezintasuna, agerian», Berria, 2014-12-19\n(Ingelesez) Nigeriako gobernuaren webgunea\nOrriaren azken aldaketa: 4 urria 2021, 18:39.


Ikea eta euskara | Euskara eta Publizitatea\n« Marka da gero (eta IV)\nBai Euskarari konpromisoa »\nIkea eta euskara\nIritsi da Ikea Euskal Herrira, guztiok dakigunez Barakaldon ireki zituen ateak herenegun, eta dagoeneko ondoeza sortu du askoren artean euskararekiko sentiberatasun eskasa agertzen ari delako, besteak beste.\nKontseiluko idazkari nagusiak eskutitz bat bidali zion Ikeako zuzendari orokorrari bere kezka agertuz (sarean topa daiteke osorik, argazki esangurutsu eta guzti, edo laburtuta). Kontua da:\n.- Udazkenetik harremanetan egon dira Kontseilua eta Ikea, Barakaldoko saltoki berrian euskararen erabilera ziurtatzeko, baina Kontseiluaren ustez harreman horiek ez dute nahi bezalako emaitzarik eman.\n.- Langile elebidunak kontratatu ditu Ikeak, baina saltokiko errotulu gehienak gaztelania hutsean daude. Bi euskarri daude bakarrik bi hizkuntzetan, eta euskara azpian eta modu testimonialean dutela betiere.\n.- Ikeak prentsan egin duen publizitatea dela eta, Kontseiluak salatu du ez duela euskarazko prentsa kontuan hartu.\n.- Eta kezkatuta agertu da Kontseilua Ikeak Katalunian ez zituelako bete agindutako zenbait neurri.\nNik, nire aldetik, Donostian eta inguruetan behintzat, euskara hutsean zeuden Ikearen markesina gehiago ikusi ditut gaztelania hutsean zeudenak baino; telebistan eta irratian bi hikuntzatan zeuden iragarkiak ikusentzun ditut; baina postontzian jaso nuen Ikearen foiletoan, presentzia testimoniala baino ez zuen euskarak azalean, eta barrualdeko orrialde guzti-guztiak gaztelera hutsean zeuden gainera.\nAsko dira gure artean euskarari Ikeak baino arreta gutxiago eskaintzen diotenak, baina batak ez du bestea kentzen: euskararekiko sentiberatasun gutxi ari da erakusten suediar multinazionala, Media Markt erakusten ari dena baino pobreagoa adibidez. (Zer egingo ote du Fnac-ek datorren urrian Donostiara iristen denean?).\nEz nator guztiz bat, ordea, Kontseiluaren iruzkin guztiekin. Gauza bat da publizitatea euskaraz egin dezaten eskatzea, eta oso bestelakoa, iragarle bati publizitatea non egin behar duen esatea.\nEta ondo iruditzen zait Ikeak bere komunikazio pieza eta ekintzetan euskara erabil dezan lortzeko bideak bilatzen saiatzea, eta euskarazko prentsan (ere) publizitatea egin dezaten ahalegintzea, baina zer egin daiteke helburu horiek lortzeko?\nGaldera polita hori. Neka dezagun pixka bat burua. Uztarria.com-eko eztabaidan batek baino gehiagok proposatzen duen bidetik, altzariak eta etxerako apaingarriak erosteko garaian ere militantzia eta konpromisoa eskatuz, edo legearekin mehatxatuz, nekez lortuko baitugu ezer.\nThis entry was posted on 2005/03/02 at 00:00 and is filed under Euskarazko publizitatea, Hedabideak.\tYou can follow any responses to this entry through the RSS 2.0 feed. You can skip to the end and leave a response. Pinging is currently not allowed.


melange ehun Fabrika | China melange ehun fabrikatzaileak, hornitzaileak\nDeskribapena FTT-WB088 gure artikulu zenbakidun elastiko eskuilatutako ehun misto hau% 13 spandex (elastano) eta% 62 poliester% 25 kationikoarekin ehunduta dago. Alkandorako elastiko elastikoa, alde batetik. Ukitzeko oso leuna da eta gorputza bero mantentzen du. Eskumuturreko elastiko elastiko eskuilatuak melokotoi larruazala du eta bikaina da leggings, hanka berogailuetarako, kirol galtza motzetarako, kirol euskarrietarako. Elastiko elastiko mélange txilarrak ...\nDeskribapena FTT-WB180 gure elastikoko poliester elastikoko kateiziko elastiko ehun elastiko hau,% 9 spandex (elastano),% 62 poliester eta% 19 kationikoarekin ehunduta dago. Poliesterrezko kateikoko spandex mélange jersey ehuna ehundutako ehuna da, txirikordatutako efektua sortzeko gurutze tindatutako zuntz nahasketekin. Mélange jersey ehunak gris edo gris tonu ugari ditu beste kolore batekin. Baditu txilar kolore hauek ...\nDeskribapena FTT-WB248 gure artikulu zenbakiko txilarrezko elastiko puntuzko mélange ehun elastiko hau% 8 spandex (elastano) eta% 92 poliesterrez ehunduta dago. Ehun elastiko nahaskiak kolore txarreko koloreak ditu, kolore sendo tipikoen ordez. Txilar jertsearen ehuna ehundutako gurutze tindatutako zuntz nahasketekin txilar koloreko efektua sortzeko. Beste kolore bateko gris edo gris tonu anitzak erabili ohi dira. Baditu ...


Euskal hedabideen elkargunea da Hekimen. Asko dira euskara hutsean aritzen diren hedabideak eta asko ere egunerokotasunean gainditu behar dituzten mugak. Elkartu eta sendotu, hori da jarraitu beharreko bidea. Alberto Barandiaran, Hekimeneko zuzendaria, luze mintzatu da Atariarekin.\nAlberto Barandiaran (Argazki Press / Gorka Rubio)\n2013an hartu zuen Alberto Barandiaranek (Altsasu, Nafarroa, 1964) Hekimeneko zuzendaritza. Euskal hedabideen arteko harremana sendotzeko, diru laguntza publikoen alorrean eragin eta hitzarmenak bilatzeko, publizitate instituzionalaren alorrean euskal hedabideen portzentajea emendatzeko eta euskal hedabideen behatokia sustatzeko helburuz sortu zen Hekimen. Aurrera pausoak eman dira elkargunea sortu zenetik eta egitekoak asko badira ere, euskaraz aritzen diren hedabideen arteko elkarlana sustatzea ez da makala. Euskal Herri euskalduna nahi bada, komunikabide esparru indartsua izatea ezinbestekoa da eta horretan eragiten du Hekimenek. ATARIA-k ere oinarri horiekin egiten du bat eta Hekimeneko zuzendaritzako kide da 2017ko martxotik.\nDiru laguntza publikoetan eragitea da Hekimeneko helburuetako bat eta bide horretan, garatzen ari zareten itunak berebiziko garrantzia du, ezta?\nHekimen sortu zenetik beti saiatu izan gara sektorearentzat, hau da, euskarazko hedabideentzat, esparru egonkor, sendo eta jarraitu bat lortzen, finantzazioa eta bideragarritasuna bermatzeko. Orain arte beti ibili izan gara urtez urteko diru laguntzetako deialdien menpe. Tokikoen kasuetan hitzarmenak lortzen aritzen zarete udal erakundeekin, hainbat urteetarako, urtebeterako... kasuistika luzea da. Baina, batez ere, bai foru aldundiaren eta baita Jaurlaritzaren diru laguntzei dagokienez, urtez urteko borrokak izaten ditugu hurrengo urteko diru laguntzak zenbatekoak izango diren zehazteko. Horrek sektorea lehian jartzen du, neurri batean. Hau da, hedabideak saiatu behar dira besteak baino gehiago lortzen, poltsa ez baita gehiegi handitzen, eta ondorioz, beharrak beti handiak direnez, lehian jartzen ditu berez lehiakideak ez diren hedabideak. Gipuzkoan zorionez, ia eskualde guztietan daude tokiko hedabideak, eta horretaz gain, prentsa nazionala dago eta baita beste hedabide gehiago ere. Baina toki bakar batean ez daude bi edo hiru hedabide, elkarrekin lehian daudenak, eta egon diren tokian, Tolosaldean bezala, bateratu egin zarete, indartsuagoak eta eraginkorragoak izateko. Lehia horrek beraz, neurri batean sektorea desitxuratzen du. Urtez urteko dinamika hori, gure ustez, ez da eraginkorra. Horregatik esan genuen hasieratik eredu iraunkor bat nahi dugula. Horrekin bueltaka geundela Eusko Jaurlaritzak hiru urterako diru laguntza 2016, 2018 onartu zuen eta beraz, ez dago aukerarik ez gora ez behera egiteko, baina hori gainditu beharraz aritu gara, eta lege, itun edo kontzertazio bati buruz hitz egiten ari gara jada.\nEta zer dago horren atzean? Zein da oinarrizko ideia?\nIkastolen kasuan bere garaian ere horrela ibiltzen ziren, beti diru eske, gurasoen ekarpenetatik tiraka... administrazioak onartu zuen arte, zerbitzu publiko bat eskaintzen dutela, administrazioa iristen ez den hori eskaintzen dutela, eta beraz, zerbitzua kontzertatzeko akordioa egin zuten. Hedabideen kasuan ere antzeko zerbait egin daitekeela pentsatu genuen, euskarazko komunikazioa eskubide bat bada eta legez aitortuta dago hiztun euskaldunon eskubide bat dela, nola iristen gara toki guztietara? Euskarazko hedabideen bidez. Beraz, goazen kontzertazio ideia hori txertatu ote daitekeen eztabaidatzera. Hori da sorrerako ideia eta hori da oinarria. Bi ideia daude hor: aitortza, egiten den lan hori aitortzea, alegia; eta konpromisoa, hau da, lortzen badugu hainbat urtetako plangintza bat, adostu dezagun administrazioarekin zein konpromiso hartu beharko dituen gauza gehiago egiteko. Esate baterako, euskarazko hedabiderik ez dagoen eskualdeetan euskarazko hedabide bat martxan jartzeko edota irrati sare indartsu bat egiteko. Hainbat hilabete egon gara lanean horretan, eta orain nolabaiteko korapiloen inguruan ari gara; zenbat diru beharko litzatekeen hau guztia martxan jartzeko, zehaztutako oinarri horiek xehatzen, zein baldintza behar diren, zein konpromiso behar diren... Eta baita egitura juridiko osoa zehazten ere, hau da, honek guztiak zein izen du? Patzuergoaren ideiarekin ari gara. Patzuergoan erakunde publikoak eta ez publikoak batzen dira, eta badago formula juridiko bat gauza hauek antolatzeko. Horretan ari gara. Ideiaren aldekoak gara foru aldundian, Jaurlaritzan eta Hekimenen, baina orain ideia azkendu behar dugu, eta hori izango da hurrengo hilabeteetan egingo dugun lana.\nEuskarazko komunikazioa eskubide bat bada eta legez aitortuta dago hiztun euskaldunon eskubide bat dela, nola iristen gara toki guztietara? Euskarazko hedabideen bidez. Beraz, goazen kontzertazio ideia hori txertatu ote daitekeen eztabaidatzera.\nAitortza eta konpromisoa aipatu dituzu. Bingen Zupiria sailburuak publikoki aitortu zuen euskarazko hedabideek egiten duten ekarpena, baina konpromisorik ez dago oraindik.\nAitortzarena egia da, eskatu genuen eta eman ziguten, aitortu dute dagoen sarea minimoa dela eta interesgarria dela eta sustatu behar dela. Baina konpromisoak bi aldetatik etorri behar dira: guk ere aitortu behar dugu, eta aitortu dugu, administrazioak eta erakunde publikoek urteetan egindako lana ezinbestekoa izan dela dagoen euskarazko hedabideen sarea martxan jartzeko, baina bi aldetatik etorri behar du konpromisoa. Erakunde publikoek konpromisoa hartu behar dute, beste baldintza batzuk jartzeko mahai gainean, eta iraunkortasuna izan dezaten, hau da, ez dadila izan denbora gutxiko kontua. Eta euskarazko hedabideek ere hartu behar dute konpromisoa esateko 'bai guk gure proiektua daukagu, Ataria-ren proiektua, gure proiektua da eta guk erabakiko dugu norantz eraman eta abar, baina sektoreari begira Atariaren, Berriaren edo ARGIAren eta beste guztien gainean dagoen sektoreari begira zein konpromiso hartuko ditugu?'. Elkarlana konpromisoa da, Ataria-k bere garaian hartu zuen konpromisoa da hori, eta hori beste toki batzuetara esportatu daiteke? Edo nazionalen eta tokikoen artean egin daiteke horrelako planteamendu bat gauza batzuk konpartitzeko? Edo egin dezakegu elkarrekin kirolari buruzko astekari bat edo Interneten 24 orduko atari bat berri eguneratuekin? Alde horretatik aipatzen dut elkarlana. Eta ez da bakarrik produktuen arteko elkarlana, beste mila gauzetan ere egin daiteke elkarlana. Hori da eskatu behar dugun konpromisoa. Konfiantza dago horren atzean. Hau guztia prozesu bat da eta prozesuari arnasa eman behar zaio, baina egia da ere, guk argi dugu, hau laster konpondu behar dela. Edo behintzat laster argitu behar da bide hori badagoen.\nSektorea duintzeaz hitz egin izan duzu. Zein zentzutan?\nBeti esan izan dugu sektorea duindu behar dela, eta hori nola kalkulatzen da? Hainbat modu daude; inbertsioei begira jarri gaitezke, edo egiturari, edo produktu gehiago ateratzeari... Baina guk egin dugun ariketa izan da langileen lan baldintzak hobetzera joatearena. Iruditzen baitzaigu sektoreak daukan indar handiena langileak direla, giza kapitala. Profesional oso onak daude, konpromiso handia dutenak bere hedabidearekiko, eta teknikarik eta ezagutzarik onena izan genezake, baina gehiago behar da. Hortik abiatu gara esateko diru gehiago behar dugula, zertarako behar dugu diru gehiago? Ditugun profesional bikainei eusteko.\nAbiadura bizian doa gizartea, hedabideok ere abiadura horretara egokitu behar gara, baina horretarako baliabideak behar dira, alegia.\nGiza baliabideak ditugu, baina kazetari bati, kazetari bikaina izanda, hilean 1.000-1.200 euro ordaintzen badizkiozu, konpromiso handia izango du eta jarraituko du, baina aukera badu, utzi egingo du. Eta hori gertatu da eta gertatzen da. Txandakatze handia dago sektorean eta horrek galera dauka, esperientzia galtzen baita. Konpromisoari eusten zaio, baina ez da erraza hori guztia oso luzean mantentzea. Berrikuntzan hobetu nahi baduzu, produktu berriak atera nahi badituzu, etorkinarekin asmatu nahi baduzu.. beharrezkoa da jende gaztearen ilusioa, baina baita eskarmentua daukan jendearen konpromisoa ere. Eta bi horiek lan baldintzak hobetuz lortu daitezke, besteak beste.\nZein pisu dute hedabideek euskararen sustapenean?\nSektore honek egiten duen lana garrantzitsua da eta aurrera begira are garrantzitsuagoa izango da. Orain asko hitz egiten da erabileraz, eta euskararen erabilera sustatu behar da, eta badakigu hizkuntza baten erabilera ez dela bakarrik ahozkoan ematen, ahozkoan ematen da, batez ere, eta hor bizi da, baina ahozkoaren inguruan gaur egun komunikazioa aldatu da. Ahozkotasunak mantentzen du balantza, baina beste komunikazioak geroz eta garrantzia handiagoa dute, bai sare sozialen bidez, bai idatzizkoaren bidez... Gazteen artean ahozkotasunak geroz eta pisu gutxiago dauka beren komunikazio jardunean. Eta hor hedabideek sekulako garrantzia daukate. Hedabideek hor paper estrategikoa dute.\nAitortzaz hitz egin duzu, administrazioaren aitortzaz, baina gizartearen aitortza badute hedabideek. Behatokiaren azken datuek diote %10 igo direla sareko bisitak.\nEtengabeko igoera dago, egia da mundu guztian igotzen ari dela sareko kontsumoa, baina gurean ere bai, eta gainera modu nabarmenean eta hori azpimarratu behar da. Gero aitortza... hedabide bakoitza da aitortza horren lekuko, inor ez da bakarrik diru laguntza publikoetatik bizi, gure hedabideen sustengatzailerik handienak hartzaileak dira, ekarpen handiena horiek egiten dute, harpidetzen edota kanpainen bidez, eta alde horretatik, hori da aitortza nabarmena. Sare garrantzitsua dago, ez gara konturatzen zein garrantzitsua den hainbat herri eta hainbat eskualdetan edukitzea irrati bat edo aldizkari bat... zein garrantzitsua den. Edo zein garrantzitsua den 25 urtez egunkari nazional bat edukitzea, ia 100 urte egitera doan aldizkari bat edukitzea, gazteei begirako edo pentsamenduari buruzko aldizkari bat kaleratzea... hor aitortza bat badago, nabarmen, aitortza hori lortzen ez duten hedabideek itxi egiten dute, ez dute irauten, eta gaur egun, inoiz baino hedabide gehiago daude. Jendearen aitortza hor dago.\nBehatokiak lan garrantzitsua egiten du Hekimenen barruan, zertan dago orain?\nHasi nintzenean beti entzuten nuen datuak behar genituela. Jakin behar dugu benetan gure tamaina zein den. Eta Behatokiak egin duen lan garrantzitsuena hori izan da: datuak bildu, aztertu eta sistematizatu ditu, ikerketarako nola erabili ahal diren aztertzeko. Behategian azken bi urteetan ibili gara mintegi bat antolatzen eta sektoreari buruzko datuak biltzen. Gaur egun, inoiz baino datu gehiago ditugula esango nuke. Horri esker badakigu Interneteko kontsumoa zein den, badakigu enpresen egitura nolakoa den, badakigu zein zailtasun ekonomiko eta aukera ekonomikoak ditugun...\nHori guztia aztertzea tokatzen zaigu orain. Ikerketara begira dago hortaz, Behategia, baina baita trebakuntzara begira ere. Ohartu ginen gure sektorean, beste sektore guztietan bezala, trebakuntza eta formazio etengabea oso garrantzitsuak direla, kontsumitzeko moduak, sortzeko moduak eta abar etengabe aldatzen ari dira, eta ulertu behar dugu hori guztia. Enpresetan trebakuntza eskaintzen da askotan, baina iruditzen zitzaigun batzuetan euskarazko hedabideei zuzenean bideratutako trebakuntza falta zegoela, eta hori ere aurten jarri dugu abian.\nGure buruari formazioa emateko plan bat egin dugu eta horretan Behategia funtsezkoa izaten ari da, batez ere, sareari eta Internetari begira. Datorren urteari begira, plangintza potoloa dugu eskuartean lehen aipatu dugun itun horri begira. Iruditzen zaigu konpromisoak hartzeko garaian sektorea, panorama, zein den ondo ulertu behar dugula, dauzkagun datu horiek zer adierazten duten ulertu behar dugu, eta gure asmoa da Liburu Zuria martxan jartzea. Liburu Zuria diagnostiko integral bat da, nolako sektorea daukagun, zein behar ditugun eta norantz begira jarri behar dugun zehazteko. Administraziorekin eta akademiarekin bat eginda egingo dugu eta horretan Behategiak funtsezko garrantzia du.\nSektorea batuta al dago?\nHekimen da horren adibide. Datuak biltzeko unean bagenuen zalantza hori, datuak eman eta guztien eskura jartzeko prest ote dago sektorea? Urrats bat, bide bat, eman da horretan, elkarlanean, konfiantzaren esparruan, alegia. Arazoak daude, egia da, kosta egiten zaigu geure txokotik atera eta besteei begiratzea, baina hori da Hekimenen lana, horretan bide bat egitea. Ez da erraza, baina interesgarria da sektoreak hartu duen bidea.\nXenda teknologia izan daiteke elkarlan horren adibiderik praktikoena.\nHainbat bide daude bai, eta hori da bat. Dokusare teknologia garapen teknologiko bat da, Elhuyarrek egin duen sistema baten garapena da, eta horren bidez norberak bere webgunean duen informazioan gehiago sakontzeko aukera emango du, gainerako hedabideei esker. Xenda edo Dokusare sistema horren bidez, albiste jakin batean gehiago sakondu nahi badu, albiste horretan izango du aukera gai horren inguruan euskarazko hedabideek egin dituzten lanak ikusteko. Gure ideia da kontsumoa batzea, geroz eta zailagoa da hedabide bakar batetik informatzea, geroz eta gehiago ibiltzen gara batetik bestera saltoka, eta guk nahi duguna da gutxienez lehen buelta hori gure artean izan dadila erraztea. Erakusten dute horrelako gauzek zer gogo dagoen eta zer garrantzia ematen zaion sektorea indartzeari.\nZeintzuk dira sektorearen ahuldadeak eta indarguneak?\nPrekarietatea aipatuko nuke gabezia bezala, hedabide askotan egunerokotasunetik ateratzeko zailtasunak daude, uste dut kosta egiten dela oraindik hartzaileak dituen beharrak eta nahi guztiak asetzea, batzuetan uste dut gehiago begiratu behar zaiola hartzaileak nahi duenari eta gehiago detektatu behar dela benetan zein diren kontsumo gogoak, eta hor badago lana. Elkarrekin gauza gehiago egin daitezke oraindik, etorriko da, baina egia da ahul samar gaudela elkarlan esparruan, kosta egiten zaigu begirada gainditzea. Indarguneen artean berriz, ideia bat baino gehiago aipatuko nituzke; dagoen dinamismoa, toki askotara iristeko borondatea, urtero sortzen direla hedabide eta proiektu berriak... Garrantzitsua da ahulguneak detektatu eta ez ezkutatzea, baditugu eta, baina aurrera egiteko indarguneak ere baditugu. Etorkizun polita dugu aurretik.\nElkarrizketa hau Tolosaldeko Atariak argitaratu du eta CC-by-sa lizentziari esker ekarri dugu ARGIAra.\nKanal honetan artxibatua: Hekimen


EGIN ZAITEZ ARGIAKOA!\n2019ko azaroaren 17a |\nEUSKALKIAK ETA ADMINISTRAZIOA\nHorixe da Mendebalde kultur elkartearen V. Jardunaldietan jorratuko den gaia. Maiatzaren 10 eta 11n izango dira jardunaldiok Bilbon, Bizkaiko Batzar Nagusien aretoan. Besteak beste, Jose Mari Satrustegi, Jexux Eizagirre, Gotzon Lobera, Juan Jose Larrea eta Imanol Bilbao arituko dira hizlari gisa.\nTXILLARDEGIREN LIBURU BERRIA\nJose Luis Alvarez Enparantza Â«TxillardegiÂ»ren Â«Hacia una socio-lingÃ¼Ãstica matemÃ¡ticaÂ» liburua kaleratu berri du SEI elkarteak. Bertan, Txillardegik 80ko hamarkadaz geroztik landu duen teoria, soziolinguistika matematikoa, azaltzen du gazteleraz. Teoria bera euskaraz azaldu zuen aurretik Â«BatÂ» aldizkarian eta UEUren argitalpenetan. Besteak beste, euskararen ezagutza, hiztunen leialtasuna eta konponbideak jorratu ditu egileak liburuan oinarri matematikoak baliatuta eta euskararen egoera erreferentzi gisa hartuta.\nGIZA KATEA BEHOBIARAINO\nÂ«Euskararen ofizialtasuna erein, herritar guztien hizkuntz eskubideak bermatuÂ» lelopean, giza katea antolatu dute AEK, EHE, Euskal Konfederazioa, Oinarriak eta Abokatu Euskaldunen Sindikatuak maiatzaren 11rako. Euskalgintzak jasandako erasoei erantzun asmoz, Irun, Hendaia eta Endarlatsatik giza kateak abiatuko dira eta Behobiako Industrialdean elkartuko dira eta bertan Â«euskararen haritzaÂ» landatuko dute zazpi probintzietako lurrarekin. Ondoren, Sustrai Colina, Sebastian Lizaso eta Estitxu Arozena arituko dira bertsotan eta Anje Duhaldek abestuko du.\nHERRI HIZKERA EZAGUTU ETA ZABALTZEKO\nHainbat bilketa lan egin izan da Ondarroako herri hizkeraz. Dena den, Ondarroako Udalak horiek batzeko eta herriko hizkuntzaren erabilera bultzatzeko beharra somatuta, beka deialdia egin du. Proiektuak ekainaren 21a baino lehen aurkeztu behar dira eta 12 hilabeteko epean egin beharko da lana.\n2002ko maiatzaren 12a


“Hemen daudenei esker medikuak hezi dira, eta medikuek bizitza osoa emango dute oinazearen eta heriotzaren aurka borrokan. Horregatik da Bizitzaren Basoa” (Argazkiak: CC BY SA - Oskar Gutierrez/Hiruka)\nZer da Bizitzaren Basoa?\nFuntsean, arte modernoko hilobi-monumentu bat. Historia bitxia du. Ni Medikuntza Fakultatera iritsi nintzenean, 1979an, ustekabea hartu nuen: ez zegoen hilotzik lehen eta bigarren mailan irakasten ziren irakasgaietako batzuetan erabiltzeko. Lau gorpuren gorpuzkiak besterik ez zegoen, hutsaren hurrengoa. Hartara, prentsan kanpaina egiten hasi ginen, jendeak gorputzak dohaintzan emateko. Epe luzeko kontua zen, ez baitakigu noiz hilko den dohaintza gaur egiten duena. Ni Zaragozako Unibertsitatetik nentorren, eta hango katedradun bati eskatu nion hilotz bat mailegatzeko. Horrekin hasi ginen praktikak egiten.\nArrakasta izan zuen kanpainak?\nBai, oso harrera ona eduki zuen. Berehala hasi ziren adinekoen egoitzetatik deika, esanez bertako egoiliar batzuek hil ostean haien gorpuak Medikuntza Fakultatera eramateko eskatu zutela. Eta emaile gazteak ere etorri zitzaizkigun. Dohaintza egiteko baldintza bat ipini genuen; denek onartu behar zuten beren gorpua irakaskuntzarako edo ikerkuntzarako erabili ondoren, erraustu egin behar zela. Inork ez zuen ezetzik eman.\nHilotz bat kontserbatzeko, baltsamatu beharra dago, eta baltsamatutakoa ez da inoiz usteltzen. Bestalde, ni ez nengoen gorpuok hobi komunetan uztearen alde, ordura arte egiten zen bezala. Izan ere, gizarteari izugarrizko zerbitzua ematen ziotela uste nuen, eta, nire iritziz, errekonozimendu soziala emango zieten leku batean egon behar zuten.\nBizitzaren Basoa da leku hori, baina ez zen 2003ra arte inauguratu. Bitartean, non egon ziren hildako haien errautsak?\nNire bulegoan. Hasieran bat, gero bi, geroago lau… Eta azkenerako, 200 inguru. Bisitariak txundituta geratzen ziren.\nHandik atera behar.\nBai. Nik nahi nuen unibertsitateak ahalegina egin eta errautsak uzteko panteoi bat edo bestelako lekuren bat eraiki zezala. Azkenik, diru-dohaintzaren bat egin zen, administrazioa sentiberago bihurtu zen… eta kopuru polita bildu zen. Nik lehiaketa-ideia bat egiteko proposatu nion orduko errektoreari, Pello Salabururi. Ia 50 lehiakide izan ziren, eta ia aho batez hautatu genuen gaur egun Bizitzaren Basoa den hau.\nItzuliko gara basora, baina esan: dohaintzak eskatzen hasi aurretik, nola lortzen ziren gorpuak? Nondik zetozen hasieran aipatu dituzun lau hilotz haiek?\nInork erreklamatzen ez zituen hildakoenak ziren. Bide batez esanda, gorpuzkiak behar bezala elkartu nituen, eta haien errautsak izan ziren gorde nituen lehenengoak. Haietako bat itsasontziz Bilbora iritsitako mutil bat zen. Handik Medikuntza Fakultatera, eta ondoren Bizitzaren Basora.\nNolakoa da Basoa?\nAltzairuzko hogei zuhaitzek osatzen dute, eta erdian 2.000 urte inguru dituen olibondo bat dago. Altzairuzko zuhaitzen barruan errautsen kutxatilak uzteko hutsuneak daude. Gorpua eman duten guztiak ez daude Bizitzaren Basoan, baina gehienak hemen geratu dira.\nZenbat gorputzen errautsak daude gaur egun?\n300 baino gehiagorenak. Eta emaileak, oraindik bizirik daudenak, milatik gora dira; izan ere, orain dela bospasei urte esan behar izan genuen ezin dugula gehiago onartu, oraingoz.\nNola erabiltzen dira gorpu horiek, zehazki?\nIrudika dezakezu ikasketak amaitu eta eraikin bat inoiz ikusi ez duen arkitektorik? Bada, medikuek bizitza osoa emango dute giza gorputzarekin lanean, eta, hain zuzen ere, gaixotutako giza gorputzarekin, hau da, giza gorputz osasuntsuaren bertsio narriatu batekin. Medikuek nahitaez ezagutu behar dute gorputz hori: nolakoa den eta nola funtzionatzen duen. Forma edo funtzioa aldatzean sortzen baita gaixotasuna.\nGorpu osasuntsuak aztertzen dira, beraz?\nTira, ez hain osasuntsuak, hil dira eta. Aztertzean, heriotzaren zergatiaren diagnostikoa baieztatzen dugu, edo, batzuetan, gezurtatu. Dena dela, garrantzitsuena da neska-mutilek, etorkizuneko medikuek, beren begiz ikustea giza anatomia.\nBaldintza bereziren bat bete behar da gorpua dohaintzan emateko?\nEsaterako, gaitz infekzioso-kutsakor batengatik hil ez izana, ikasleak, baltsamatzaileak… kutsatzeko arriskua saihesteko. Izan ere, legediak berariaz baztertzen ditu halako emaileak. Hori da muga bakarretakoa. Eta deformazio handirik ez izatea.\nFakultatean zenbat denboraz erabiltzen da gorpu bakoitza?\nNormalean, bi urtez. Denbora oso luzez kontserbatzen dira, baina erabileraren erabileraz, azkenean hondatu egiten dira. Beraz, bi urtez erabili eta gero erraustu ohi dira. Eta gero Bizitzaren Basora eramaten dira, urtero egiten den zeremonia batean.\n“Gorpu-emaileak eskatzen hasi ginen garaian [joan den mendeko 80ko hamarkadaren hasieran] organo-transplanteen kontua ez zegoen gaur egun bezain aurreratuta, baina gazte bat etortzen zitzaigunean guk organo-emaile egitera animatzen genuen, eta horretarako zer egin azaltzen genion. Ulertzekoa denez, bizitzak salbatzeari lehentasun handiagoa ematen genion etorkizuneko medikuak hezteari baino, haiek ere, noizbait, bizitzak salbatuko zituzten arren”.\nKanal hauetan artxibatua: Medikuntza | Bizkaia | EHU\nJon Luzuriaga Gonzalez (Oñati, 1989) Biokimikan lizentziatu zen (2012) eta ikerketa Biomedikoan egin zuen masterra gero (2013); biak UPV/EHUn. 2018. urtean Biomedikuntzan doktoratu zen eta doktoratu osteko ikertzaile bezala egon ondoren, irakasle bezala dihardu UPV/EHUko... [+]


Elektrizitate ekoizpena by orixe6maila 492 views\nEnergia gure gizartean by orixe6maila 954 views\nEragile mekanikoak by orixe6maila 651 views\nEragile mekanikoak by orixe6maila 706 views\nMakinak eta zertarako erabiltzen diren by orixe6maila 666 views\nMakinak powerpoint by orixe6maila 612 views\nAbuztuaren 2017an sartutako uraren ondorioak\n1. TXIKIZIOA Sartutako uraren ondoreak handiak izan dira. Terrazatik lau pisu behera joan da ura eta -1.solairutik hasita galera handiak ditugu. Hirugarren pisuko gela guztietako sabaiak eta pareta gehienak hondatuta daude, baita geletako kortxoak ere, mahai eta aulkiak, arasak, apalak eta material asko ( liburuak, ipuinak, haur jokuak…) ureztatuta. Ate asko ezin dira zabaldu handituta daudelako eta hezetasuna nabaria da. Pasiloetako baldosak erortzen hasi dira eta itoginak eta zikinkeria asko dago nonahi. Haur danborradako jantzi dezente blai daude eta lehenbailehen ateratzea komeni da.\n2. ARETOA Barruko gelako gauza asko bustita, putzuak daude oraindik, sabaian itokinak eta galerak. Danborradako jantzi eta danborrak nola ote dauden zalantzak ditugu.Hemengo argia pizterakoan, argiak saltatzen du. Sapaian dauden loseta asko bustita, puskatuta eta erorita , lurreko egurra oso bustita eta gerora altxako dela uste dugu.\n3. Areto barruko gela Barruko gelako gauza asko bustita, putzuak daude oraindik, sabaian itokinak eta galerak. Danborradako jantzi eta danborrak nola ote dauden zalantzak ditugu.Hemengo argia pizterakoan, argiak saltatzen du.\n4. SIKOMOTRIZITATE GELA Sabaiko losetak bustita, puskatuta eta erorita. ( langileek kendu eta txoko batean utzi zituzten), paretan itokinak, joku batzuk bustita eta egurrezko lurra oso bustita, belztuta eta gerora altxako denaren seinale.\n5. GIMNASIOA Sabaian itokinak, pareta bustita, dauden plastikozko babesak hondatuta, pintura altxatua, egurrezko lurra bustita eta jokoak hondatzen hasita.\n6. JANGELA Sabaiko loseta bustitak eta erorita, itokinak, mahaiak eta bankuak bustita eta hondatuta., paretak bustita eta pintura aterata.Sukaldean ura dago eta sapaia hondatuta.\n7. ZUZENDARITZA Paretak bustita, zuzendariaren ordenagailua , teklatua eta xagua hondatuta, artxiboan zeuden paperak hondatuta, telefonoak ez du funzionatzen, egurrezko arazak bustita eta handitzen hasi dira, material asko busti da eta ezin da konpondu.Burnizko araza erdoilduta.\n8. IDAZKARITZA Dauden material kaxak, mahai gaineko paper batzuk, jangelako 3joku hondatuta. Sabaian itokinak eta pintura aterata. Atea ezin da itxi handitu delako.\n9. IRAKASLE GELA Fotokopiagailurako dagoen paper asko bustita. Pareta bustita eta ateak handituta. Sabaia hondatuta. Ondoko gelako pareta ere bustita dago eta egurrezko arasa ere.\n10. MATERIAL GELA TXIKIA Egurrezko apalak busti ondoren erori dira eta beratako gauzak hondatu. Atea handituta.\n11. MUSIKA GELA Pareta bustita daude eta aparatu eta material asko hondatuta: pianoa, musikako aparatua, anplifikadorea, egurrezko apalak eta markoak bustita. Atea handituta.\n12. LIBURUTEGIA Sabaia eta alfonbra hondatuta.\n13. BUNKERRA Paretak oso bustiak eta paper garrantzitsu asko botatzeko moduan. Serbidorearen SWICHTA hondatuta (aldatu behar izan dute), teklatu bat eta xagua hondatuta. Ibon Sarasolaren hiztegia blai, hondatuta.\n14. ESKULANEN GELA Dagoen material asko hondatuta eta egurrezko apalak bustita daude eta hondatzen hasita atzean dagoen kortxoa bezala. Sabaian itokinak.\n15. INGELESEKO GELA Paretak bustita, sabaian itokinak, material asko,liburuak, posterrak, karpetak bustita, egurrezko arasak hondatuta paretetan dagoen kortxoa hondatua eta lurra ere handitzen hasita. Pareta bustita dagoenez baldosak eroriko ote diren zalantzak ditugu. Ateak ezin dira ondo zabaldu\n16. BILTEGIA Danborradako jantziak oso bustiak eta hezetasun handiarekin, txapelak, eskularruak eta dagoen materiala oso hondatuta. Lurra bustita eta hondatuta.\n17. DAGOEN EGOERA\nEnergia gure gizartean\nMakinak eta zertarako erabiltzen diren


Lekutarrak omen diren horiei - GARA\nNamibiako surflariek, bertako urautsi ezagunena bilakatu den lekuan, arau bat ezarri dute, olatua amaitzen den lekutik hasieraraino itzultzeko autoen erabilera galarazi nahi dute. Jende pilaketak maite ez dituzten arren, horren aurrean ezer gutxi egin dezaketela onartzen dute, baina gutxienez jendea olatuaren ibilbidean sakabanatzeko eta bertako ingurunean ahalik eta kalte gutxien eragiteko oinarrizko arau bat ezarri behar dela diote. Beraz, autoa «teleaulki» moduan ez erabiltzeko eskatzen diete kanpotik datozen surflariei.\nZentzuzko araua dela uste dut, eta lekutarrek kanpotarrekiko halako kasuetan hartu ohi duten jarrerari dagokionez, erabaki eredugarri bat hartu dutela deritzot. Ohikoena masifikazioa izaten den urautsi batean zera izaten da, bere burua bertakotzat dutenek kanpotarrak uretatik bidali eta liskarrak sortzea.\nGARArekin atera berri dugun «Euskal Herriko Surf gida»-rekin arazoak izan ditugu, leku batzuetako surflariak oso haserre daude, sekretuak omen ziren lekuak erakutsi ditugulako. Gida argitaratu aurretik bagenekien antzeko kexak izango genituela, baina marka handiek bertako gida beren ikuspegiarekin argitaratu aitzin, bertakoek egindako gida bat kaleratu nahi genuen.\nLekutarrak «beren» urautsietan jende pilaketak izango diren beldur izatea ulertzen dugu. Gu ere surflariak gara, gure kostaldea eta bertan dauden txoko ezkutuak inork ez bezala maite ditugu, baina egun, zentzu horretan bederen, sekreturik ez dela uste dugu, eta kalitate handiko urautsi ezagunen inguruan dauden bestelako olatuak ezagutarazteak, hain zuzen ere, helburu horixe du, Namibiako olatuan bezala, surflariak leku zehatz batean pilatu beharrean, ahalik eta gehien sakabanatzea.\nBada, ordea, noizbait denen artean izan beharko den eztabaida honen atzean, nire ustez, kontuan hartzekoa den beste puntu bat. Namibiako lekutarren artean ez da azal beltzeko surflaririk; beraz, bai, bertakoak izan daitezke han egunero surfean dabiltzanak, bertan jaioak eta bertan haziak, baina ez didazue esango, Namibiako lekutar guztiak zuriak direla jakitea, gutxienez, datu bitxia ez denik. Gurean ere gauza bera gertatzen dela esango nuke. Hemen denok gara azal zuri edo ia zurikoak, baina bere burua lekutartzat duten horiek frantsesez edo gaztelaniaz baino hitz egiten ez dakitela ikusten dudanean, benetan, lekua, haren izenak esan nahi duena eta inguruan izan dezakeen testuingurua behar bezala ulertzeko gai ote diren galdetzen diot neure buruari.\nBuruan omen dudan aingeruak ezetz erantzuten dit, ez dituztela inguru hauek eta bertako testuingurua ulertzen; beraz, imajina dezakezue deabruak zer dioen... alegia, horiek, ulertzeko gai ere ez direla.


Unibertsoa laua dela?\nBai, guztiz laua, planoa. Horixe irakurri berri dut sarean... edo hori ulertu dut bederen... eta zer nahi duzue esatea, Erdi aroko kontuak etorri zaizkit burura. Hau da, lur planeta erabat laua zela pentsatzen zeneko garaia.\nBaina badirudi, zientzialari gehienak ados daudela unibertsoaren itxura geometrikoa plano batena dela esatean. Kontzeptu asko oso arrotzak zaizkit, astro fisikan ideiarik ere ez baitut, baina ulertu dudanaren tamainan azaltzen saiatuko naiz.\nOinarri oinarrian, triangeluaren erpinen angeluak kalkulatzearen metodoa erabiltzen dute. Hau da, kalkulatu nahi den azaleran triangelu bat marrazten badugu eta bere angeluen batura 180ºkoa baino handiagoa bada, itxura "itxia" duela esaten da, esferikoa.\nTriangelu horren angeluen batura 180º baino txikiagoa bada berriz, itxura hiperbolikoa izango luke (zaldian ibiltzeko gaineko ahulki edo monturaren itxurakoa). Aldiz batura horrek, 180º baditu, plano baten itxura dauka.\nUnibertsoan argi urte distatzia berdinera dauden bi mikrouhin erradiazio puntu neurtu dituzte, eta horien arteko angelua kalkulatu. Emaitza dagoeneko dakizuen 180º exaktuko batura bat izan da.\nNik baino askoz ere hobeto azalduko dizue ondorengo bideoan azaltzen den honek:\nNeil deGrasse Tyson bezalako astrofisikari ezagunek ere halaxe diote, azalpen pixka bat konplexuagoarekin:\nHona hemen gai honi buruzko informazio iturri gehiago:\nAuskalo, agian hemendik hamarkada gutxira beste teoria apurtzaileren bat agertu eta uste ez dugun beste figura geometriko batekin etorriko zaizkigu... Bitartean bederen, zaila egiten da plano baten barruan bizi garela sinistea ezta? Nik beti pentsatu izan dut unibertsoa esferikoa zela... ez dakit logikoena hori da, ezta?


Erronka birtuala jarri dute abian Laudioko korrikalarientzako - Laudio - Aiaraldea.eus\nErronka birtuala jarri dute abian Laudioko korrikalarientzako\nAimar Gutierrez Bidarte 2021-01-08 08:00\nParte-hartzaileek 7,5 kilometroko luzera eta 350 metroko desnibel positiboa duen ibilbidea osatu beharko dute. / Laudio Herria Herri Lasterketa\nGenerali orozko aseguru etxeak babesten du ekimena, eta korrikalariek martxoaren 21era arte erregistratu ahalko dituzte 7,5 kilometroko ibilbidea osatzeko baliatutako denborak.\nKorrikalarientzako erronka birtuala prestatu dute Laudion: 7, 5 kilometroko luzeera eta 350 metroko desnibel positiboa duen ibilbidea. Zirkuitua Toki-On jatetxearen aurrean hasten da, Arraño mendia inguratu eta Odeibar jatetxean du amaiera.\nParte-hartzaileek “Kafe-kaña” izena jarri dioten ibilbidea deskargatu beharko dute, eta GPS erloju bidez edota STRAVA, Wicilock edo antzeko aplikazioak erabilita ibilbidea osatzeko behar izan duten denbora erregistratu.\nHainbat bide daude erronkaren marka bidaltzeko: mezu elektroniko bidez aritzamorrortu@generalimediadores.es edo elederzamal@gmail.com helbideetara igorrita, edo Whatsapp bat helarazita 688 856 744 telefono zenbakira.\nNeguan zehar luzatuko dute ekimena. Martxoaren 21a izango da erronka betetzeko azken eguna. Irabazleak bi lagunentzako otordua irabaziko du, eta kirol material sorta bat zozketatuko da korrikalari guztien artean.\nAntolatzaileek azpimarratu dute garrantzitsuena ez dela denbora on bat egitea, ibilbidea bukatzea baizik.


Sozietateen gaineko Zergaren urteko aitorpena (S90 eta 220 ereduak) - navarra.es\nTramiteak Sozietateen gaineko Zergaren urteko aitorpena (S90 eta 220 ereduak)\nSozietateen gaineko Zergaren urteko aitorpena (S90 eta 220 ereduak)\nAitorpena honako epearen barruan aurkeztu behar da: zergaldia amaitzen denetik, bosgarren hilabeteko lehenengo egunean hasi eta zazpigarren hilabeteko hogeita bosgarren egun naturala arte.\nZerga Nafarroako Foru Komunitatean bakarrik ordaintzen duten Sozietateen gaineko Zergaren subjektu pasiboak eta ez-egoiliarrak (establezimendu iraunkorrak) edo, zerga Estatuko Administrazioari eta Foru Komunitateari ordaindu behar badiete, helbide fiskala Nafarroako lurraldean dutenak, baldin eta aurreko ekitaldian zehar erregimen komuneko lurraldean egindako eragiketen bolumena guztizkoaren % 75 baino txikiagoa bada.\nAplikazio honekin (laguntzako programa) Sozietateen gaineko Zergaren deklarazioa prestatzen da, zergak Erregimen Orokorrean ordaindu (S90 eredua) zein Sozietate Taldeen Erregimen Berezian (220 eredua) ordaindu.\nZerga-obligazio hori betetzeko bidean, honakoak egin ditzakezu:\nErakundearen datu fiskalak eskuratu\nUrteko kontuen gordailurako Merkataritza Erregistroan sortutako fitxategia laguntzako programan inportatu (Jarraibideak)\nAurreko urteko aitorpena laguntzako programarekin egin bazenuen, aitorpen hartako datuak oraingo aitorpenera eraman (Jarraibideak).\n"Tramitatu" botoia sakatuta, aitorpena egiteko aukera ematen duen laguntzako programa deskarga daiteke. Horretarako, jarraitu honako urratsak:\nDeskargatu modulu guztiak eta exekutatu adierazitako modulua. Programa dagoeneko instalatuta baldin badago, deskargatu beharreko moduluak "Eguneratzea"ri dagozkionak izango dira.\nBehin instalatu ondoren, zure idazmahaian sortutako ikonotik sar zaitezke laguntzako programara. Segurtasunagatik, erabiltzailea eta pasahitza sortu behar dituzu, aurrerago sartu behar zarenerako.\nAurkezlearen eta subjektu pasiboaren hasierako datuak sartu ondoren, sar zaitez interesatzen zaizun eredura (S90 edo 220), sozietateen zergaren ereduen zerrendatik.\nEredua bete eta amaierako balidazioa egiten duzunean, bidal ezazu telematikoki, "Internet" aukera sakatuta\nBidalketa elektronikoa egiteko, ziurtagiri digitala edo NAN elektronikoa behar duzu. Horiek erabiltzeko, beharrezkoa da zure ekipo informatikoan capicom osagaia (Explorer erabiltzen baduzu) edo Java 1.6 runtime-a eta Java plugina (Firefox erabiltzen baduzu) instalatuta edukitzea.\nBehin bidaltzen duzunean, bidalitako aitorpenaren kopia eskura dezakezu, "Aitorpenen kontsulta" aukeraren bitartez\nTramitazioa Internet bidez egiten da.\nGai honi buruzko kontsulta fiskalak egiteko, hona jo dezakezu:\nZergadunaren arretarako telefono zenbakia: 948 505 152\nInformatikarekin lotutako arazoak konpontzeko::\nOrdutegia: astelehenetik ostiralera, 08:30etik 17:30era (abuztuan eta irailean, 08:30etik 15:00etara).