Ikasitakoa desikasten ikasten | Geuria\nPertsona transexualek bizi duten egoera ez da batere samurra: diskriminazioaren biktima dira eta onartuak izateko presioak baldintzatzen ditu. Gizartea aurrera doan arren, begiradak okerrak dira oraindik.\nXabier Cabrera / Geuria\n”Legea eztabaidan”. Irakurri legearen egungo egoera, aldarrikapenak eta ikuspegiak\nTxikitatik gizakiok beti pentsatzen dugu zer izango garen hazten garenean: irakasle, suhiltzaile, ile-apaintzaile, dentista… 2001. urtean Xabier Cabrerak (Arrigorriaga, 1996) bost urte zituen, eta ordurako erabakia hartuta zuen. “Nik mutila izan nahi dut”, esan zion amari. Garai hartan, baina, ez bere amari ez beste inori ez zitzaion burutik pasa esaldi hori benetakoa izan zitekeenik. “Pasatuko zaio”, pentsatu zuten. Baina ez zitzaion pasa.\n“Orduan ez zenion halako esaldi bati hainbesteko garrantzirik ematen, baliteke ume baten errugabetasunetik esan izana, auskalo”, azaldu du Julio Cabrerak, Xabiren aitak. Duela hogei urte transexualitateak ez zuen gaur egun bezainbesteko ikusgarritasunik. Xabi txikitan nolakoa zen zehaztasunez gogoratzen du bere familiak: “Ilea motza nahi zuen, arropa zabalak janzten zituen… Inkontzienteki bazen ere, beti saiatzen ginen hura berbideratzen, nahiz eta azkenean beti onartzen genuen zoriontsu egiten zuen guztia”.\nXabiren ibilbidean sakondu aurretik, oinarriei helduko diegu: pertsona baten identitatea autopertzepzioaren gainean eraikitzen da. Bi eta lau urte bitartean niaren kontzientzia ematen da; hau da, haurra jabetzen da ez dela amaren luzapena eta indibidualtasuna finkatzen du. Bere testuinguruan dagoen jendea sailkatzen hasten da, zenbait faktore eta ezaugarri sexuatu kontuan hartuta: bularrak, bizarra, ile luzea… Mundua sailkatzen dela konturatuko da, eta bere burua ere sailkatuko du. Hortik aurrera, bere nortasuna sortzen jarraituko du hil arte.\nMendeetan zehar generoa genitalei begira erabaki izan da. Pertsona transexualen kasuan, haien sexua ez dator bat jaiotzean esleitu zaienarekin. Hortaz, gizarteak ezarritako ereduetatik aldendu eta diskriminazioa jasan dute. Oraindik ere, transexualitatea aldaketa fisikoarekin lotzen da, bai genitala bai hormonala. Baina ez du zertan horrela izan; izan ere, batzuk eroso sentitzen dira beren gorputzarekin, eta ez dute behar.\nXabi eta familia / Geuria\nKontua ez da gorputz oker batean jaio izana, baizik eta gizartearen begirada okerra dela. Lehen aipatutako pertzepzioa da horren oinarria, nola identifikatzen den pertsona bakoitza. Belaunaldi berri honek badaki zakildun neskak eta bulbadun mutilak existitzen direla, eta, beraz, pertsona transexual askok beren gorputzak beste modu batera bizitzen hasi dira. Hala ere, presio soziala oso handia da, pertsonak genitalen arabera irakurtzen jarraitzen ohi direlako. Horregatik, estereotipoetatik aldentzea latza izaten da, batez ere nerabezaroan.\nXabiren esanetan, bere bizitzako etaparik txarrena izan zen. “Eta orain identifikatzen naizen bezala identifikatu izan banintz, are okerragoa izan zitekeela uste dut”, dio. Bullyinga jasan zuen neskak gustatzen zitzaizkiolako eta mutil baten itxura zuelako. Gurasoei 12 urterekin esan zien neskak gustatzen zitzaizkiola, eta lehen kontaktua oso hotza izan zen: “Hasieran normala da, beste belaunaldi batekoak dira eta haiek hezi naute eta hazten ikusi naute alaba bat zutela pentsatuz. Estereotipo horietatik gero eta gehiago urruntzen nintzela ikusi zuten, eta talka bortitza izan zen”. Txikitan jolasten zuenean mutilaren papera egin nahi zuen beti. Baina bera jolas hartan bizi zen. Besteen gezurretan. Bere egian.\nOraindik gogoratzen du esan ohi ziotela neskak gustatzeagatik ez zuela zertan mutilez mozorrotu behar: “Ez zen mozorrotzea, naizen bezala identifikatzeko nire modua zen”. Azkenean, gurasoek ulertzen jakin zuten eta une oro haien babesa erakutsi diote. Ikastetxetik bere semea patioan bakarrik zegoela eta ikasteko gaitasunik ez zuela esaten zieten. “Kontua ez ote zen izango horren atzean harremana eragozten zidan edo alde batera uzten ninduen zerbait zegoela?”, iradokitzen du Xabik: “Arazoa beti da biktima”. Honek, ikasketak utzi nahi izatea eragiten zion, eta tripako ondoezak asmatzera iritsi zen eskolara ez joateko. Min horiek errepikatzeak familia asaldatu zuen, eta azkenean ospitalera eraman zuten.\nUna publicación compartida de Xabi BTX (@xabii.21)\nEgun batean ezin izan zuen gehiago, eta barruan zeraman sufrimendua kontatu zuen: “Normaltasunaren kanonetatik aldentzen bazara, bizitza infernu bihurtzen dizute”. Gainera, institututik beste albo batera begiratzen dela kritikatzen du. Espainiako Lesbiana, Gay, Transexual eta Bisexualen Federazioak egindako ikerketen arabera, hezkuntza-esparruan ikasleen erdiek jazarpen homofobikoa jasan dute, trans pertsonen %58k transfobia, eta ikastetxe gehienek ez dute diskriminazioaren aurkako neurririk hartzen. Maribel Muñoz, Xabiren ama, arazoa nola edo hala konpontzen saiatu zen. Hala ere, onena bere semea institututik joan zenean izan zela ziurtatu du: “Bazterketa soziala existitzen da, eta oso krudela iruditzen zait jazarpen mota hori bizi behar izatea”.\nDenboraren poderioz, Xabik trantsizio-prozesuan zegoen mutil bat ezagutu zuen. Asko poztu zen beragatik, azkenean gustura egotea lortu baitzuen. Aldi berean, inbidia sentitu zuen. Erabat islatuta ikusi zuen bere burua. Ez zegoen eroso bere bizitza emakume bezala bizitzen. “Ez da egun batean zure burua ispiluan ikustea eta esatea: mutila naiz. Autopertzepzio-prozesu luzea darama”, azaldu du: “Norbait trantsizio-prozesuan ikusteak, existitzen dela eta hori egin daitekeela ikusteak, asko laguntzen du”. Orduan, gau askotan buruari bueltak ematen hasi zen, mutila balitz nolakoa izango zatekeen imajinatuz. Gainera, kontrako sexuaren itxura jartzen zuten iragazkiak atera ziren mugikorretan. “Begira ama, emakume bizarduna naiz!”, esaten zion bere amari, eta barre egiten zuten. Baina barrenean ezin zuen burutik kendu barre horren atzean benetako zerbait zegoela.\nARGIA IKUSTEKO UNEA\n2019ko iraila zen mutil transexuala zela aitortu zuenean. Bi hilabete behar izan zituen ofizial egiteko, eta sare sozialak bere megafonoa izan ziren: “Uste nuen nire izen berriarekin Instagrameko kontu bat irekitzea izango zela modurik onena mundu guztia jakinaren gainean jartzeko, baita normalizatzeko eta azalpenak aurrezteko ere”. Lehen aldiz, aske sentitu zen. Aske munduaren aurrean den bezala agertzeko. Hala ere, beldur zen ez ote zuten epaituko edo emakume gisa irakurtzen jarraituko ote zuten.\nJakin zuten azken pertsonak bere ingurukoak izan ziren, eta arrebak adierazi duenez, berarengan babestu zen etxean azaltzeko: “Gurasoei kontatzen laguntzeko eskatu zidan, eta nola egin ondo pentsatu behar genuela esan nion, ez baikenekien nola erreakzionatuko zuten”. Baina ez zion astirik eman. Etxera iritsi eta bat-batean kontatu zuen. “Azken finean ulertzen dut, denbora asko zeraman horrekin barruan”, dio Nerea Cabrerak bere nebari harro begiratzen dion bitartean. Uneren batean, denek beldurra sentitu zuten. Baina ez beragatik, gizarteagatik baizik. Beldurra arbuioari, sor zezakeen sufrimenduari.\nXabik Naizenera jo zuen, adingabe transexualen familien elkartera. Bea Severrekin jarri zen harremanetan, bertako bozeramaile eta arreta arduradunarekin: “Informazioa behar zuen eta hitzaldi batera etorri zen. Entzuten egon ondoren, nigana gerturatu zen eta behar zuen eskua luzatu nion”. Xabik 23 urte zituen. Jada ez zen ume bat, eta Errespetuzera bideratu zuen, transexualen defentsa eta integraziorako euskal elkartera, laguntza handia emango ziona.\nHan izan zuen Xabiren familiak lehen hartu-emana. Ares Piñeiro Errespetuzeko idazkariaren arabera, familien bilera batean parte hartzera gonbidatu zituzten. Bertan berdinen arteko topaketa egiten da eta asko laguntzen die bakarrik ez daudela ikusteak: “Erakusten diezu ez dela kasu isolatu edo arraro bat, beste pertsona batzuek gauza bera bizi dutela. Ulertuak sentitzen diren espazio bat sortzen da”. Maribel Muñozen hitzetan, Xabik dena oso ondo lotuta izan zuen eta berak gidatu zituen bizitzen ari zenaz informatuta egon zitezen, gizartearen aniztasuna ikusaraziz. “Nik uste dut modu naturalean hartu dugula”, adierazi du aitak: “Ezin hobeto ulertu dugu, azkenean berak izan nahi duena izan behar duelako. Inork ez zaitu behartu behar ez zaren hori izatera”.\nHASIERA BERRI BATERANTZ\nXabik ez zuen Bea Severrekin zuen harremana moztu eta berak lagundu zion eman nahi izan zituen pauso guztietan. Sexu-berresleipenerako prozesua hasteko etxeko medikuarengana jo zuen, Gurutzeta Ospitaleko Genero Identitate Unitatera bidera zezan, EAE osorako erreferentziazko zentroa. Transexualitate-egoeran dauden pertsonei arreta emateko gidaren arabera, haien eginkizuna tratamendu integrala eskaintzea da: Psikiatria, Psikologia, Endokrinologia eta Kirurgia. Osasun zentroetan desinformazio handia dagoela kritikatu du Xabik: “Dena azaldu ondoren, medikuak kontsultatu behar zuela esan zidan, azaltzen ari nintzaiona egia izango ez balitz bezala”. Bere ustez, adituak ez daude batere prestatuta kasu hauetarako, inork ez baitzekien zein zen jarraitu beharreko prozesua. Azkenean agiria lortu eta hitzordua eskatu zuen, itxaron-zerrenda luzea dagoelako.\nZain zegoen bitartean, dokumentazioa bere kabuz konpontzen hastea erabaki zuen. 2018an Osasunaren Mundu Erakundeak erabaki zuen transexualitatea ez zela buruko gaitza. Hala ere, estatu mailan oraindik eskatzen da txosten psikologiko bat erregistroko aipamena aldatzeko eta hormonazio prozesuarekin hasteko. Joserra Landarroitajauregi pedagogo, sexologo eta psikologoak dioenez, txostenak baieztatzen du ez duela inolako psikopatologiarik pairatzen eta genero disforia diagnostikatzen dio; ondoeza esleitu zaion kategoriagatik. “Ni ados nago trans komunitatearekin alderdi askotan; izan ere, gai hau subjektiboa da eta ez luke inolako parametrok kanpotik behartu behar”, adierazi du psikologoak: “Niaren eraikuntzan ez dago pertsona bera baino indartsuagorik erabakitzeko, eta ez du zentzurik norbaitek egiaztatu behar izateak”.\nLandarroitajauregik, kontsulta pare baten ostean, txostena prestatu eta Xabiri bere trantsizioan aurrera egiten lagundu zion. Erregistro zibilean entregatu eta izena bakarrik aldatu ahal izan zuen, genero-aipamena aldatzeko hormona-tratamenduan bi urtez egon behar baitzuen. Hortaz, Errespetuz elkarteko idazkariak salatzen duenez, psikologoarengana joatea eta tratamendua hastea ez da beharragatik bakarrik egiten. Nahi ala ez, derrigorrezkoa izaten jarraitzen du. Gainera, indarrean jarraitzen duen 2007ko legeak adierazten duenez, espainiar nazionalitateak, adin nagusikoek eta horretarako gaitasun nahikoa duten pertsonek soilik eskatu ahal izango dute sexu-aipamenaren zuzenketa.\nLurralde mailako dokumentazioa aldatzeko, aldiz, askoz errazagoa dela azaldu du Xabik: “Eusko Jaurlaritzara joan, eskaera egin eta dena automatikoki aldatzen dizute, banan-banan joan behar izan gabe”. Dokumentazio trantsitorioari esker, trans pertsonek aurrerapenak egin ditzakete erkidegoko esparru guztietan txosten psikologikoaren beharrik gabe. Pertsona transexualen aitorpena 2012an onartu zen Euskal Herrian. Hala ere, nahiko berria da, duela bi urtera arte ez baitzen 3. artikulua aldatu transexualitatea despatologizatzeko eta txostena beharrezkoa ez izateko.\nGurutzetako Genero Identitate Unitateak geldirik jarraitzen zuen eta Xabik ezin zuen gehiago itxaron: “Nik beti izan dut konplexu handia nire gorputzarekin, eta prozesua oso luzea izan da mutil trans gisa argitara ateratzea erabaki nuenetik aldaketa fisikoarekin hasi nintzen arte”. Naizeneko bozeramaileak bidezidor bat erakutsi zion testosterona eskuratu ahal izateko. “Xabiren kasua oso motel zihoan eta Bartzelonara jo zuen, Transiten ez zarelako psikiatriatik pasa behar”, azaldu du Severrek: “Gizarte hezitzaile batek artatzen zaitu, galdetuz zure beharrak zeintzuk diren eta zure identitatea zalantzan jarri gabe”.\n2020ko otsaila zen hormonazio gurutzatuarekin hasi zenean. Psikiatrarekin hitzordua martxoaren amaieran zuen, baina bertan behera geratu zen konfinamendua iritsi zelako. “Pandemiak harrapatu ninduen. Zorionez, testosteronarekin hasia nintzen eta dokumentazio izapide guztiak eginak nituen”, adierazi du Xabik irribarrez. Aitzitik, aldaketak oso poliki hasi ziren eta frustragarria izatera heldu zen. Etxean sartuta egunero ohetik altxatu eta ispiluaren aurrean jartzen zen, emaitzak ikusteko irrikaz: “Goiz batean bizarreko ile bat ateratzen zitzaidan, baina hurrengo egunean denak berdin jarraitzen zuen”. Halaber, konfinamenduak bere burua hobeto ezagutzen eta pazientzia izaten lagundu diola gaineratu du.\nEkainean ospitaletik deitu zioten oraindik psikiatriatik igaro behar zuela esateko, eta gero endokrinoarengana bueltatu. Xabik bere kabuz lortu zuen prozesu osoa aurreratzea, eta azkenean, behar ez zuenean, bere txanda iritsi zen. Osakidetzan ordurako hormonak errezetatu zizkiotela ageri zen. Beraz, hara joan eta errieta egin zioten haien ikuskapenarekin ez hasteagatik. Dena den, ebaluazio diagnostikoa egin ziotela, galdera oso “estereotipatuei” erantzun behar izan ziela, eta testosterona erregulatu ziotela argitu du.\nOrain 15 hilabete igaro dira hormonatzen hasi zenetik, eta aldaketa aro berri batean sartu da. Osasun publikoaren itxaron zerrendak amaigabeak dira oraindik ere, eta Xabik ispiluan bere behin betiko isla ikusi nahian jarraitzen du. Duela pare bat aste mastektomia egin zuen, eta oso urduri zegoen arren, espero bezala atera da: “Diru-bilketa bat egin nuen, nahi zuenak bide pribatua aukeratzen lagun ziezadan, trantsizioan azkarrago aurrera egiteko”. Sorpresa handia hartu zuen. Ez zuen espero herriko jendeak hainbeste babestuko zuenik. Genitalen aldaketei dagokionez, ez direla hain ohikoak jakinarazi du Bea Severrek. Faloplastiek ez dituzte baginoplastiek bezain emaitza onak, eta trans pertsonen nahia, nagusiki, kanpotik ikusten diren ezaugarriak aldatzea izaten da, hala nola bularrak edo bizarra. Bestalde, Xabiri datorren hilean obulutegiak kenduko dizkiote, hormonazioarekin bere funtzioa betetzeari uzten diotelako eta arazoak sor ditzaketelako.\nXabi Cabrera / Geuria\n“Pertsona asko sartzen dira sexu-berresleipen prozesuan gizartean onartuak izateko, jendeak benetan sentitzen den bezala ikus eta irakur ditzan”, aipatu du Xabik, horrelako jarrerekin hautsi nahian: “Sozialki eraikitako ikuspegia dugu”. Duela gutxi arte, inork ez zekien errealitate ezberdinak zeudenik, eta Xabik, bere burua benetan den bezala onartzeko, gizarteak zeharka irakatsi dizkion gauza asko desikasi behar izan ditu. Berri Txarrak taldeak behar zuen babesa eman dio musikaren bitartez. Izan ere, ikasitakoa desikasten ikasi esaldia besoan tatuatuta darama, mundu osoari gomendatzen diona: “Jendea deseraiki egin beharko litzateke, kontatzen diguten guztia horrela ez dela konturatzeko”.\nTrantsizio-prozesu guztiak ez dira berdinak. Naizeneko Bea Severren ustez Xabiren eboluzioa oso positiboa izan da, benetan bera dena izaten hasi denean loratu egin delako. Bere burua ezagutu zuenean, atseden hartu zuen. “Gezur batean bizi nintzen eta hau guztia pasatu behar izan dudan arren, merezi izan du”, dio harro. “Orain badakit nor naizen”.\nSailkatuta: Berri Txarrak, Naizen, Portada, Transexualitatea\n[BIDEOA] Ordubetean agortu dira Ugaon Gorka Urbizuren hitzaldi musikatua ikusteko 120 sarrerak\nBerri Txarrak taldeari buruzko ‘Dardara’ dokumentala ikusgai egongo da Basaurin eta Galdakaon\nBizkotxaldeko parke berria 2022. urte hasieran irekiko dute, Basaurin


'Jantzari' dokumentala ikusgai egongo da martxoaren 6an, Mañariko liburutegi zaharrean - Mañaria - Anboto.org\n'Jantzari' dokumentala ikusgai egongo da martxoaren 6an, Mañariko liburutegi zaharrean\nJoseba Derteano 2021-03-01 08:45\nDantza tradizionalean aldaketa handiak gertatu dira azken urteetan genero ikuspuntutik. Gaur egungo errealitatera egokitzen joan dira apurka. Esaterako, Iurretaren kasuan, 2018an, neska-mutilez osatutako ezpatadantzari talde parekide batek debutatu zuen Iurretako plazan lehenengoz, San Migel egunean. Garapen hori 'Jantzari' izeneko dokumentalean jaso da Iurretako dantza taldearen, Bideografik ekoiztetxearen eta ANBOTOren arteko elkarlanari eskerrak. Hurrengo asteetan Euskal Herriko hainbat herritan egongo da ikusgai, tartean Mañarian, Iurretan eta Abadiñon.\nMañarian martxoaren 6an eskainiko dute dokumentala, 18:00etan, liburutegi zaharrean. Bertara joateko aurretik izena eman beharra dago eta martxoaren 5a izango da horretarako azken eguna, Mañariko Udaletik informatu dutenez. Iurretan, martxoaren 3an eskainiko dute dokumentala, institutuko ikasleentzat, eta Abadiñon martxoaren 12an egongo da ikusgai,12:00etan, Errota kultur etxean.\nEskualdetik kanporako hitzordu batzuk ere zehaztuta daude: Zeanurin martxoaren 8an, Irunen martxoaren 9an eta Igorren martxoaren 25ean.\nDantzari eta adituen iritziak\nDokumentalerako, 35 lagun elkarrizketatu dituzte. Iurretako belaunaldi askotako dantzariez gainera, Euskal Herrian dantza munduan dabiltzan eta tradizioaren inguruan gogoeta egin duten adituek ere parte hartu dute egitasmoan. Besteak beste, Kukai taldeko Nerea Vesgak, Duguna taldeko Aritz Ibañezek eta Oier Araolazak parte hartu dute. Bost urterik behin Urrijena antolatzen dute Iurretan, Iurretako belaunaldi guztietako dantzariak batzen dituen eguna. 2019an, lehenengoz, talde parekideak beste ezpatadantzariekin aritu ziren; orduko prestaketa eta ospakizuna ere azaltzen dira dokumentalean.\nDokumentalak genero ekitatearen saria jaso zuen iaz, Cine Invisible jaialdian.


New search Type: Extempore verse Stanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip)\nListen online 1684\nAgirre Goia, Unai 26\nAgirre, Amaia 32\nAgirre, Joxe 72\nAgirreazaldegi, Ainhoa 18\nAire, Fernando "Xalbador" 29\nAire, Mixel "Xalbador II" 28\nAlberdi, Uxue 32\nAlkhat, Ernest 22\nAmuriza, Miren 35\nAmuriza, Xabier 46\nApalategi Astigarraga, Iñaki 9\nAreitio, Juan Mari 22\nArgiñarena, Joxe Fermin 19\nArozamena, Migel 10\nArozena, Estitxu 33\nArozena, Manolo 37\nArriaga, Xabier "Txiplas" 11\nArtetxe, Miren 15\nArzallus, Amets 119\nArzallus, Jexus 24\nArzallus, Maddalen 10\nAzpillaga, Jon 41\nBartra, Oihana 11\nColina, Sustrai 78\nEgaña, Andoni 292\nEizmendi, Juan Jose "Loidisaletxe II" 18\nElizagoien, Bittor 21\nElortza, Igor 96\nEnbeita, Abel 12\nEnbeita, Jon 60\nEnbeita, Oihane 15\nEnbeita, Onintza 26\nEstiballes, Arkaitz 21\nEtxeberria, Patxi 10\nEzponda, Txomin 22\nGabilondo, Nahikari 18\nGarmendia, Txomin 29\nGaztelumendi, Beñat 56\nGorostidi, Bixente 13\nGorrotxategi, Jose Luis 37\nHarinordoki, Jean Louis "Laka" 9\nIbarra, Iratxe 32\nIbarzabal, Nerea 15\nIrazu Muñoa, Jexux Mari 76\nIribar, Jexux "Olalde" 11\nIturriaga, Unai 118\nIztueta, Joxe Miel "Lazkao Txiki" 55\nLabaka Mayoz, Ane 12\nLaburu, Agin 17\nLarrañaga, Anjel 27\nLazkano, Imanol 112\nLekue, Etxahun 24\nLizaso, Beñat 10\nLizaso, Joxe 24\nLizaso, Sebastian 249\nLopategi, Aritz 29\nLopategi, Jon 85\nLujanbio, Maialen 201\nMadariaga, Bautista 9\nMaia, Jon 96\nMantzizidor, Iñigo "Mantxi" 14\nMartin, Alaia 34\nMartin, Jon 30\nMendiburu, Jean Pierre 19\nMendiluze, Aitor 104\nMendizabal, Mikel 55\nMugartegi, Jon 12\nMurua, Iñaki 97\nNarbaiza, Juan Mari 11\nOlaizola, Manuel "Uztapide" 14\nOtamendi, Luis 14\nPaia, Fredi 21\nPaya, Xabi 17\nPerea, Oihane 10\nPeñagarikano, Anjel Mari 149\nRespaldiza, Juanjo 10\nSarasua, Jon 70\nSarriegi, Aitor 49\nSein, Manuel "Xanpun" 19\nSilveira, Xabier 37\nSorozabal, Jokin 66\nSoto, Julio 26\nTelleria, Millan 37\nTelletxea, Amaia 12\nUgartetxea, Beñat 9\nUranga, Jokin 19\nUria Albizuri, Jone 25\nZelaia, Iñaki 12\nZelaieta, Julen 9\nZubeldia, Iker 36\nAburuza, Lontxo 2\nAgirre, Jose Mari "Koostite" 6\nAgirresarobe, Iñaki "Tola" 4\nAiestaran, Iñigo 9\nAizpurua, Jon 2\nAizpurua, Karlos 6\nAldekoa-Otalora, Anttonmari 6\nAranalde, Joxe Mari 11\nAranburu, Antton 2\nAranburu, Natxi 7\nArgiñarena, Joxe Fermin 2\nAristegi, Maite 2\nArozena, Manolo 10\nArrieta, Joxe Mari 4\nAzkune, Laxaro 46\nBeitia, Iñaki "Arbildu" 4\nBeloki, Ion 5\nBerriozabal, Maite 7\nBilbao, Joserra 5\nCastro, Aitzol De 2\nElizasu, Unai 8\nEtxabe, Jose Mari 2\nEtxarri, Maialen 2\nEtxezarreta, Jesus Mari "Izazpi" 2\nEzeiza, Joxe Kruz "Kaxka" 3\nEzpeleta, Ernesto "Bihurri" 8\nGarzia, Joxerra 45\nGoikoetxea, Josu 10\nIbaibarriaga, Asier 3\nIguaran, Inaxio 2\nIrazusta, Aintzane 2\nIrazustabarrena, Felix 5\nIriondo, Asier 2\nIturain, Iñaki 2\nItzaina, Mixel 4\nIzeta, Joxe Mari 2\nJauregi, Saroi 2\nJose Inazio "Arri" 2\nLandart, Daniel 15\nLarretxea, Patxi 5\nLaskibar, Arantxa 3\nMadariaga, Joxepa 9\nMandaluniz, Bernardo 17\nManterola, Unai 3\nMendizabal, Jesus Mari "Bizargorri" 2\nMuniategi, Abel 6\nMurua, Jexux 3\nOiartzabal, Joxe Manuel 3\nOlano, Manuel 6\nOrmaetxea Zenikazelaia, Unai 3\nOñatiko Bertso-Eskola (Txinparta) 3\nRekondo, Alaitz 3\nSagastibeltza, Juanjo 3\nSardui, Deunoro 3\nSegurola, Nikolas 13\nSuarez, Oier 5\nTaberna, Mikel 15\nUriarte, Karmelo 3\nUrretabizkaia, Pello 20\nUsarralde, Inaxio 18\nZaldua, Ion 6\nZeberio, Nikolas "Zeberio II" 16\nGetaria (G) 13\nLekunberri (N) 11\nMutiloa (G) 9\nPlaza librea 17\nBertsolari Txapelketa Nagusia (8. 1982) 108\nBertsolari Txapelketa Nagusia (9. 1986) 80\nBertsolari Txapelketa Nagusia (10. 1989) 60\nAraba Eta Bizkaiko Bertsolari Txapelketa (2. 1990) 59\nBertsolari Txapelketa Nagusia (6. 1967) 58\nBertsolari Txapelketa Nagusia (12. 1997) 48\nNafarroako Bertsolari Txapelketa (20. 1991) 46\nBertsolari Txapelketa Nagusia (11. 1993) 43\nBertsolari Txapelketa Nagusia (5. 1965) 41\nAraba Eta Bizkaiko Bertsolari Txapelketa (1. 1987) 40\nNafarroako Bertsolari Txapelketa (21. 1992) 38\nNafarroako Bertsolari Txapelketa (19. 1990) 34\nBertsolari Txapelketa Nagusirako Gipuzkoako Sailkapena (2001) 30\nNafarroako Bertsolari Txapelketa (22. 1993) 28\nGipuzkoako Bertsolari Txapelketa (7. 2003) 27\nNafarroako Bertsolari Txapelketa (27. 1998) 26\nBertsolari Txapelketa Nagusia (7. 1980) 25\nGipuzkoako Bertsolari Txapelketa (8. 2007) 25\nNafarroako Bertsolari Txapelketa (18. 1989) 25\nBertsolari Txapelketa Nagusia (17. 2017) 24\nNafarroako Bertsolari Txapelketa (17. 1988) 24\nBertsolari Txapelketa Nagusia (4. 1962) 22\nGipuzkoako Bertsolari Txapelketa (11. 2019) 20\nBertsolari Txapelketa Nagusia (13. 2001) Finala 18\nBertsolari Txapelketa Nagusia (16. 2013) 18\nBizkaiko Bertsolari Txapelketa (17. 2018) 16\nBertsolari Txapelketa Nagusia (14. 2005) 13\nLuberri. Bertso Lurra Berritzen (1. 2004-2005) 6\nBertso Eguna (29. 1997. Donostia) 5\nBizkaiko Bertsolari Txapelketa (13. 2010) 5\nGipuzkoako Bertsolari Txapelketa (10. 2015) 5\nGipuzkoako Bertsolari Txapelketa (5. 1991) 5\nGipuzkoako Herri Arteko Bertsolari Txapelketa (1. 1999) 5\nBertso Eguna (33. 2001. Donostia) 4\nBertso Eguna (38. 2006. Donostia) 4\nBizkaiko Bertsolari Txapelketa (14. 2012) 4\nErniarraitz Bertso Kopa (1. 2014. Azkoitia) 4\nGipuzkoako Bertsolari Txapelketa (9. 2011) 4\nBBK Sariketa (2. 1994) 3\nBBK Sariketa (3. 1995) 3\nBertso Eguna (30. 1998. Donostia) 3\nBertsolamintza (5. 2011) 3\nBertsolari Eguna (27. 1995. Donostia) 3\nBertsolari Gazteen Eguna (1. 1990. Ordizia) 3\nAia Eta Mugako Herrien Arteko Bertsolari Txapelketa (1. 1988. Aia) 2\nAltzako Bertso Astea (14. 2014. Donostia) 2\nBBK Sariketa (11. 2003) 2\nBertso Eguna (35. 2003. Donostia) 2\nBertso Eguna (36. 2004. Donostia) 2\nBertso Eguna (37. 2005. Donostia) 2\nBertso Eguna (44. 2012. Donostia) 2\nBertsoaroa (25. 2015. Iruñea) 2\nLizardi Saria (22. 1998. Zarautz) 2\nOrixe Saria (10. 2005. Donostia, Añorga) 2\nOsinalde Saria (20. 1991. Gabiria) 2\nOsinalde Saria (28. 1999. Gabiria) 2\nUdabarriko Bertso Saioak (8. 1992. Bilbo) 2\nAltzako Bertso Astea (13. 2013. Donostia) 1\nBBK Sariketa (12. 2004) 1\nBBK Sariketa (15. 2007) 1\nBBK Sariketa (16. 2008) 1\nBBK Sariketa (8. 2000) 1\nBerritxu Saria (10. 2005. Berriatua) 1\nBerritxu Saria (19. 2014. Berriatua) 1\nBerritxu Saria (3. 1997. Berriatua) 1\nBertso Eguna (32. 2000. Donostia) 1\nBertso Eguna (49. 2018. Mungia) 1\nEguna pasa nekean eta 79\nHaize hegoak hurbiltzen ditu 75\nUso zuri bat inguratu zait A 68\nSanta Barbara zure bizitza A 58\nHaurtxo txikia negarrez dago I 57\nNafarroako mendi gainetan 55\nAnai-arrebak hementxe nator 43\nBeste bateko inularretan 32\nHaizea dator ifarraldetik 30\nHamaika aldiz daukazu lehendik A 30\nDama askoren engainagarri 26\nBasatxoritxu mokoluzia 22\nBeti penetan beti penetan 20\nIlun ikarak azken argia 19\nMenditarra naiz eta gogoan 13\nGure herriko bikariuak 12\nSaltarina da txepetxa eta 12\nHerri txikien negu gordina 11\nAita Jainkoak egin banindu A 10\nAma Birjina Erkudengoa I 10\nPello Josepe tabernan dela I-A 10\nBihotz gureko Tolosa zaharra 9\nKontzientzia izaten degu 9\nHirurogeita beatzi urte 8\nBertso polit bat kantatuko det A 7\nElizan sartu ziradenian B 7\nItxaspe aldian egin bazan hau 7\nManuel Narruk atzo esan dit C 7\nNaparruatik ardo karraio A 7\nGeldirik ezin naizela egon 6\nManuel Narruk atzo esan dit A 6\nMoteil guk ere garai batean 6\nOrtzia dakust beltzez jantzia 6\nUmildadea urruti eta A 6\nAri naizela ari naizela I 5\nHormatxoriak negu gorrian 5\nKomeni zaigun ixtoria bat A 5\nBuenos dias txanbergo jauna 4\nETAren su-etenetik 4\nGazte denboran sasoia eta 4\nGure etxean haserre daude 4\nHil da Canovas fuera Canovas I 4\nManuel Narruk atzo esan dit B 4\nSekulan ez da sartu izandu 4\nZuk badakizu gure txikia 4\nAnaiak gara laburditarrak 3\nEmazte baten bihotz xamurra I 3\nEuskal Herriko neska pollitak 3\nGarai bateko baserritarra 3\nJan ditut zopa eta txuleta 3\nJoan den urteko Santakruzetan 3\nOraindik hango oihartzun hots bat 3\nSanta sekulan ez det ikusi 3\nBalentin Berriotxoarena I 2\nDonostiako hiru damatxo C 2\nEsplikatzera noa kontuak 2\nEz hormigoizko lur zatituak 2\nHirurogeita hamasei urte 2\nOrain bertsotan hasi nahi nuke 2\nUzparitxako auzonetxua 2\nBinaka gaia-emanda 1218\nBakarka gaia-emanda 339\nBakarka hasierako agurra 169\nBakarka bukaerako agurra 125\nBakarka azken puntua-emanda kartzelako-lana 107\nBakarka gaia-emanda kartzelako-lana 105\nHirunaka gaia-emanda 90\nLaunaka gaia-emanda 68\nBinaka gai-librean 47\nBakarka azken puntua-emanda 43\nBakarka oina-emanda 42\nBakarka lehen puntua-emanda 33\nSeinaka gaia-emanda 25\nHirunaka gai-librean 14\nBinaka gaia-emanda kartzelako-lana 11\nSeinaka gaia-emanda batek besteei 11\nBosnaka gaia-emanda 10\nBakarka eskertzea 9\nBakarka gaia-emanda gauza 9\nSeinaka gaia-emanda besteak bati 7\nBakarka hileta agurra 6\nBakarka omentzea 6\nBakarka gaia-emanda hitza 5\nBakarka sari-ematea 5\nLaunaka gaia-emanda batek besteei 4\nBakarka gaia-emanda batek besteei 1\nBinaka omentzea 1\nFound results: 2558\n2018-12-15 Bilbo Txapelketa [Bertsoa] / Onintza Enbeita, Xabat Galletebeitia Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Euskara hutsean idazten daben bi komunikabidetako zuzendariak zarie. Diru-kontuetan estu ibili zarie beti eta diru laguntza publikoak be geroz eta txikiagoak dira. Xabat, diru laguntza publikoak handitzea eskatzearen aldekoa zara. Onintzak, ostera, irakurleen diru-ekarpenekin bakarrik egin gura leuke aurrera. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2018-12-01 Lekeitio Txapelketa [Bertsoa] / Txaber Altube, Ander Elortegi Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Lagunak zarie eta asteburu pasa joan zarie. Ander, etxera bueltan Txaberrek esan deutsu argazkiak sare sozialetara igoko dabezala. Zuk Ander, zure pribatutasuna errespetatzeko eta argazkiak ez igoteko eskatu deutsazu. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2018-12-01 Lekeitio Txapelketa [Bertsoa] / Arrate Illaro Etxebarria, Jone Uria Albizuri Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Ahizpak zarie. Hotel bat eraiki gura dabiela-eta, zuen lur-sailak saltzeko eskaintza jaso duzue. Arrate, zuk aukera ona dala uste dozu. Jonek, barriz, ez dau lurrik saldu gura. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Umea harreran euki dozuen bikotea zarie. Duela hilabete batzuk bueltau zan familia biologikoagana. Zuk Etxahun, esperientzia errepikatu gura dozu. Ibonek esan deutsu erabakia hartzeko denbora behar dabela. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2018-11-25 Igorre Txapelketa [Bertsoa] / Eneko Abasolo "Abarkas", Beñat Ugartetxea Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Lankideak zarie. Datorren abenduaren 6an, jai eguna da zuen lan egutegian. Beñat, egun horretan, jairik hartu ez eta lanera joateko eskaria egin gura dozu. Enekok, barriz, jai hartu gurako leuke. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2018-11-25 Igorre Txapelketa [Bertsoa] / Onintza Enbeita, Nerea Ibarzabal Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Bikotea zarie. Elkarrekin hasi zinienetik argi euki dozue ez zenduela guraso izan gura. Onintza, Nereak esan deutsu azkenaldian buruari buelta asko eman deutsazala eta guraso izan gurako leukela. Zuk Onintza ez dozu iritzia aldatu. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2018-11-25 Igorre Txapelketa [Bertsoa] / Malen Amenabar, Oihana Bartra Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Zuen lagun batek indarkeria matxista sufritzen dau. Askotan esan deutsazue salaketa ipintzeko, baina ez dau gura izan. Oihana, salaketa zeuek ipini beharko zeunkiela pentsatzen dozu. Malen ez dago ados. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2018-11-18 Berriz Txapelketa [Bertsoa] / Unai Mendiburu, Imanol Uria Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Unai eta Imanol, gurasoak zarie. Zuen semeari umeentzako telebisiño lehiaketa batean parte hartzeko aukera sortu jako. Zuk Unai animau egin gura dozu. Imanolek ez dau semearentzat holangorik gura. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2018-11-18 Berriz Txapelketa [Bertsoa] / Julen Erezuma, Xabat Galletebeitia Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Familiako kide bat ospitalean daukozue eta denbora baterako bertan egon beharko dauela esan dautsue. Xabat, egunean ordu batzuetarako zaintzaile bat kontratatu gura zeunke. Julenek gurago dau zaintza-txandak zuen artean antolatu. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2018-11-18 Berriz Txapelketa [Bertsoa] / Miren Amuriza, Aitor Bizkarra Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Zuok biok lagunak zarie. Zuk Aitor erreibindikazio-kamisetak, txapak eta abar eroaten dozuz egunero aldean. Mirenek, barriz, ez dau horren beharrik sentitzen Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2017-12-17 Barakaldo Txapelketa 16:30 [Bertsoa] / Maialen Lujanbio, Aitor Mendiluze Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Bake artisauak zarete. Lehengo larunbatean, lanean aritu zineten Parisen. Astebete pasatu da, eta etorkizunari begira jarri zarete. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2017-11-01 Irun Txapelketa [Bertsoa] / Alaia Martin, Aitor Sarriegi Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Basozainak zarete. Zuek zaintzen dituzuen lur eremuetan, suteak izan dira berriro aurten. Nahita piztu zituztela jakin duzue. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2017-10-07 Zalla Txapelketa [Bertsoa] / Onintza Enbeita, Jone Uria Albizuri Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Irratiko kazetariak zarete. Elkarrekin, goizeko albistegi nagusia egiten duzue. Goizeko bostak dira, eta, kafe-makinaren ondoan zaudete, lanean hasi aurretik. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2017-09-23 Baigorri Txapelketa [Bertsoa] / Mikel Artola, Aimar Karrika Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Gurasoak zarete. Zuen alabak orain 5 urte amaitu zituen ikasketak. Geroztik, han eta hemen ari izan da lanean, baina erraten du ez daukala etxetik joateko diru nahikorik. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa\n2017-09-23 Baigorri Txapelketa [Bertsoa] / Ander Lizarralde Jimeno, Xabi Maia Zure nabigatzaileak ezin du audio elementua erabili.\nStanza name: Zortziko handia (hg) / Lau puntuko handia (ip) Exercise: Binaka gaia-emanda Proposed topic: Zuen herriko kultur elkartearen sortzaileak zarete. Elkartearen jardunari eusteko, ezinbestekoak izan zarete urteetan. Azkenaldian, ordea, jende berria hurbildu da ardurak hartzeko prest. Localization: XDZ - Xenpelar Dokumentazio Zentroa


Sao Paulo hiriko Guarani Mbyá nazioko indigenak zubigintzan bertako Eusko Alkartasuna Euskal Etxearekin\nJabaquara auzoan kokatzen da Tekoa Pyau herrixka guarania, argazkian haien haurrak ikus daitezke\n'Guarani Mbyá nazioko indigenei buruz ari garenean, harridura mirespena bilakatzen zait', mezu hau ozen eta lau haizetara zabaldu nahi du Estebe Ormazabal São Paulo hiri brasildarreko euskal etxeko presidenteak. Hiri erraldoi honetan, badira lau herrixketan antolaturik bizi diren Guaraniak. Hau gutxi balitz, zur eta lur gelditzen gara jakitean, herrixka hauetako umeak eta Itsasondokoak (Gipuzkoa) 'lagun minak direla'.\nGuarani Mbyá nazioaren hizkuntza Tupi-guarania da eta Sao Paulon, hegoamerikako hiririk handienean, nazio honetako kideek euren kulturari eusten diote, besteak beste herrixketako eskoletan euren hizkuntza irakatsiz. Estebe Ormazabal, Sao Pauloko Eusko Alkartasuna Euskal Etxeko presidentearen esanetan, '500 urteko erresistentziak eta europar kulturarekin izandako talkak orbain ugari utzi ditu, baina naturarekin mantentzen duten harremana eta gure kulturarekiko jarrera azkarrak guarani gisa bizitzen segitzeko indarra ematen die'.\nAdiskidetasunak bideak zabaltzen ditu\nSao Paoloko Eusko Alkartasuna Euskal Etxeak ekimen ederra ari da aurrera eramaten Tekoa Pyau herrixkarekin. Adiskidetasun istorio hau Itsasondon hasi zen Maite Riañoren eskutik. Herri gipuzkoarreko haurrek opari mordoa bilduak zituztela jakitean, Sao Pauloko Euskal Etxearekin harremanetan jarri zen Maite, jostailuak banatzeko asmoz. Ekimena karitate hutsatik aldendu nahi zuten eta Ignacio Camposek, urteen poderioz brasildarra bilakatutako bilbotarrak, ideia aipatu zion Tekoa Pyau herrixkako irakasle bati. Irakaslearen izena Poty Poran da. [Goi ezkerreko argazkian Iker Azkue, eskola-umeekin kantari]\nOrdutik, Poty Poran irakaslearen eskutik Olentzero Tekoa Pyau herrixkara ailegatzen da, Itsasondoko haurren marrazki eta jostailuak banatzeko asmoz. Trukean, Tekoa Pyauko umeen marrazkiak eta kantak Itsasondora eramaten ditu Olentzerok. [Eskuineko argazkian, ume guaraniek Itsasondoko umeendako egindako marrazki bat ikus daiteke]\nIker Azkuek eta Estebe Ormazabalek, Euskal Etxearen ordezkari eta Olentzeroaren laguntzaileen esanetan, harrera ezin hobea izan da: 'hasiera batean pixka bat lotsati, gero euren kantak eskaini zizkiguten eta ondoren euskaraz ekin diote --bat, bi, hiru, lau- eta -horra, horra gure Olentzero-- abestiak kantatzeari.\nSao Pauloko Euskal Etxea\nSao Paulon Gernikako bonbardaketa gogoan


erabili.eus/ Berdetik horira\nHemen zaude: Sarrera » Sare-aldizkariak » Iritzi-muinetik » Berdetik horira\n2008-06-03 / 08:25 / Sagrario Aleman BESTELAKOAK\nSagrario Aleman euskaltzain osoak 2008-5-31n Etxalekun irakurri zuen sarrera-hitzaldia irakurgai duzue hemen, oso-osorik.\nOhitura da sarrera hitzaldian bi atal egitea. Lehenean, aurretik aulki hori zuenaren gorazarrea egiten du euskaltzain berriak, bigarren atalean nork berak egoki deritzon gaia azaltzen du, betiere, euskararekin lotura duena. Hogeita zazpigarren aulki hau, aurretik ez zuen inork, Euskaltzaindiak, berriki arte, hogeita hamar ez, baizik eta hogeita lau euskaltzain besterik ez baitzuen, ez dagokit bada, aurrekoaren gorazarrea egitea. Hala ere, bi atal eginen ditut. Lehenean Etxalekuz, euskara eman didan herriaz, eta transmisioaz ariko naiz. Bigarrenean berriz, helduen euskalduntzeaz, ardatz gisa IKAko Arturo Campion euskaltegia harturik.\nImotz udalerrian dugu Etxaleku. Mugako herria hizkuntzari dagokiola, izan ere, nire gaztaroan, Imozko Eraso, Oskotz, Latasa eta Urritza edo Basaburuko Ihaben, Udabe, Beramendi eta beste zenbait erdalduntzat genituen, bertan jende asko euskalduna izan arren. Muskitz, Zarrantz, Goldaratz eta Etxaleku berriz, Imozko herri euskaldunak ziren. Gaur askoz zailagoa da horrelako bereizkuntzarik egitea, lehen euskaldun deitzen genituen horietan erdararen indarra askoz handiagoa delako eta euskara ez dakitenen kopurua txikiagoa herri erdaldunak deitzen genituen horietan. Hala ere, gaur, Imotz Nafarroako Euskararen Legearen arabera mugan dago, euskal eremuak eta mistoak hemen egiten dute muga. [ x ] eta [ j ] ere hemen elkartzen dira, herri batean bata, ondokoan bestea, erabiltzen dugu. Esan eta erranekin gauza bera dugu. Horretatik hartu du izena hemengo irratiak, Esan-erran. 1958 eta 59an, Jose Manuel Lasarte eta Sagrario Navarro mintzatzen zitzaizkigun Berueteko radioa isildu eta, urte luzez, deus gabe egon ondoren, 1998an sortu zen Esan-erran irratia.\nInguruko herri askotan haurrak erdaraz hasi ziren berrogeiko hamarkadan, Etxalekun berriz, euskaraz bizi ginen, euskaraz pentsatzen, sentitzen, mintzatzen eta jostatzen ginen, euskara zen gure hizkuntza, herritarren arteko harremanak eta komunikazioa euskaraz ziren, eskolako hizkuntza erdara bazen ere. Horixe zen gaztelania, eskolako hizkuntza eta euskaraz ez zekiten erdaldunekin aritzeko balio zuena. Etxalekura etortzen ziren familia erdaldunetako umeek euskaraz agudo ikasten zuten, karrikan ez baitzuten besterik entzuten, transmisio bikaina egiten zuten herritarrek.\nHori zen hain zuzen, herri euskaldunen eta besteen arteko aldea, herri euskaldunetan, etxeko, karrikako eta elizako hizkuntza euskara zela, elizan latinarekin batean jakina, eta besteetan berriz, erdara. Erdaldun izendatzen ditugun hauetako zenbaitetan apezak elizan erdaraz hasi ziren ez dakigu zein Jainkoren izenean; gurasoek seme-alabei ez zieten euskararik irakasten etxe askotan, "guk sufritu duguna sufri ez dezaten" zioten gizonezko askok, beren soldadutza garaia gogoan; eskolako ikasketak ongi egiteko, zailtasunik gabe, euskara jakitea oztopotzat zeukaten frankok, maistra-maistruek horrela esanik. Garai horretakoa da Muskizko eskolan gertatua. Eskoletara, ez dakit urtean behin edo, inspektorea etortzen zen, emakume zorrotza zen hura, haurrak ez ezik maisuak ere arras beldurtzen zituena. Etorri da, bada, Muskitza, eta bertako neskato bati galdera bat egin dio, eta honek beldurra edo dena delakoarengatik ez du erantzuten asmatu. Maistrak, aitzakiaren bat behar bere burua zuritzeko eta, badakizu euskalduna da eta... Euskara jakitea beste edozer ikasteko traba balitz bezala. Gure aita zena, udaleko idazkaria, han izaki ordea, eta idazkariak ongi ezagutzen haur guztiak, zein zen euskalduna eta zein ez. Eta hara zer entzuten duen, Muskitzen euskaraz ez zekien haur bakarra euskalduna zela! Zergatik euskalduna eta, zekien hizkuntza bakarrean inspektore andreak galdetutakoa ez erantzuteagatik.\nEuskarak prestigiorik ez zuen, eta euskaldunak gutxietsiak ziren, beraz, ez da harritzekoa herri askotan euskarak atzeraka egitea. Gurasoek, erdizka zekiten gaztelania besterik ez zieten transmititzen beren seme-alabei, eta haur hauek, euskara jakinki ez eta etxean euskaraz aritzen zirenek baino gaztelera kaxkarragoa zuten maiz.\nPrestigioa ematearren, eta herri askotan gertatzen ari zena geldiarazi nahian, Principe de Vianako Sección de Fomento del Euskera zelakoak hainbat herritan bestak egin zituen eta euskaraz zekiten haurrei sariak ematen zizkien. Etxalekun, 1959ko maiatzaren 17an izan zen, Mendekoste egunean, goizean elizan elkartu zen jendea. Probidentziak hala ekarrita, Euskal Herriaren eta euskaldunen zaindaria den San Migelen irudia ere Etxalekun omen zen euskara sustatzen. Pentsa zein den euskalduna San Migel, Iruñean berean ere, urtez urte, oraindik ere, euskaraz kantatzen baitu jendeak bera iristean.\nEtxalekuko bestara itzuliz, elizan bildurik zeudenek elizatik plazarako bidea egin zuten agintari eta txistulariak aurrean zituztela. Plazan, Imozko jendeaz gain, Basaburua, Atetz eta Ultzamatik etorritakoak ere elkartu ziren. San Antonio Eskolaniaren kanten ondoren, Aingeru Irigarai euskaltzainak, gero ariko ziren Mitxelena eta Uztapide bertsolariak eta hizlari nagusia, Arrue euskaltzain jauna, aurkeztu zituen. Eta jakina, bertako hizkuntza galtzen ez uzteko erregua egin zigun eta gazteak, gonbidatu zituen garai bateko bertako bertsolariak izan ziren Oskozko Erdabide, Goldarazko Andres Astitz eta Ziako Txantxoren bidea jarrai zezaten.\nArruek, gure arbasoen ondareak gordetzen saiatzen garen gisara, euskara gordetzeko eskatu zigun, ondare hau arrazoi handiagoz gainera, besteak ez bezala, bizia delakoz. Gure zabarkeriaz galtzen uztea lotsaemangarria litzateke, euskara interes eta mirespenez ikusten duten herri kultuen aurrean. Hauek ez dira, hala ere, arrazoi nagusiak euskarari eusteko. Gure hizkuntza da, eta hori da eusteko arrazoi nagusia. Hizkuntza honetan transmititu ziguten gure aurrekoek beren nortasuna, kultura eta hezkuntza, eta geure izaera ere eman digute hizkuntzarekin batean. Hau da gure hizkuntza. Hori gara gu. Geure hizkuntza da geure gogoaren adierazpiderik egoki eta bidezkoena. Beharrezkoa da, bada, guztion ahalegina euskarak duen balioa berreskuratzeko. Horrela aritu zitzaigun Arrue euskaltzaina.\nHitzaldia bukatuta, aurki ere, haurrek benetan itxaroten zuten unea ailatxi zen, sarien unea. Gozokiak, eta 50 pezeta zituen kartila bana haur bakoitzari Caja de Ahorros de Navarran. Hura zen hura kontentua! Eta hara zer diren gauzak, berriki, eskola ematen ari nintzen batean, gauza hauetaz ari ginelarik, ikasle batek, Fernando Gartziak, esan zidan bera izan zela Kutxaren izenean kartila haiek banatzen herri honetan, orduan ez bezala, orain euskaraz ari den Fernando.\nBesta horren berri izateko, nire adin ttikiak edota oroimen kaxkarrak lagundu ez eta, egunkarietara jo dut eta bertan irakurri dut, Paz Ziganda eta Maria Puy Ruiz de Alda andreak ere, Iruñetik etorriak, gure artean izan zirela.\nHiruretan hogeiko hamarkada ere aurrekoaren antzekoa izan zen herri ttiki hauetan, erdaraz hasiak eta haziak ziren haietan, erdaraz segitu zuten, eta euskaldun iraun zuten besteek. Hiruretan hogeita hamarrekoan, gauzak okerrera egin zuten, eskolak elkartu egin zituzten eta haurrak beren herrietatik atera eta giro eta herri euskaldunetatik lekutu. Haur euskaldunak gutxiengo ziren komunitate horietan, eskola handi horietan, eta bertako hizkuntza bakarra, hor, erdara zen, euskarak ez zuen tokirik. Imozko haurrak, bertako jende askoren iritzien kontra, Irurtzunen, arras bizimolde diferentea zuen herri kozkorrean bildu zituzten 1976an, herriko helduengandik arras aparte hainbeste orduz, transmisioaren etena handituz. Erdaraz ari zen Irurtzunen, 736 ikasle eta 26 irakasleko herria osatu zuten eskolan. Horietatik, 65 besterik ez Imozkoak.\nZorionez, 1985eko Lege zirriborroan ez bezala, 1986ko Euskararen Legeak eremu euskaldunean sartu zituen Imotz eta Arakil, Irurtzun eta bertako eskola barne, jakina. Ondorioz, aurretik, 1979an, ezarritako D eredua indartuz joan zen eta Imozko ume gehientsuenak geroztik eredu horretan aritu dira.\nImotzen euskaldunen kopururik ttikiena, ehunekotan, 96an izan zen, eta ez dirudi horretatik goiti egin dugunik, 1991tik 1996ra 8 puntuko galera izan zen; egia da, aurreko bost urteetan ehuneko lau egin zuela goiti. Hiruretatik bi gara euskaldun, nonbait. Basaburuak ere 1991tik 1996ra galera handixkoa izan zuen, eta geroztik goiti egin du zerbait, ehuneko 83 da euskalduna 2001eko erroldaren arabera.\nEuskaltzaindiaren Jagon bilduman Gros y Lladósek, argitaratu berri duen Recuperación del Euskera en Navarra liburuan, etorkizunerako egiten duen aurreikuspenean dio, hamarkada gutxian euskararen erabateko galera zekarren maldan beherako joera hori geldiarazi dela, joera hori irauli dela. Hori esateko, 1991 eta 2001a bitartean, euskara dakitenen adin tarteak hartu ditu kontuan. Horrela, 15 urtetik beheitiko ehuneko 72,4k zekien euskaraz 1991an, Imotzen, eta 2001ean berriz, 77,4k, eta 15 urtetik 25 urte bitartekoetan, 39,6tik 62,5era pasatu zen euskaldunen ehunekoa. Basaburuan, 88,5etik 94,2ra eta 67,5etik 91,1era, hurrenez hurren.\nGrosek mendebaldeko ibarrak deitzen dituen hauetan, -Araitz, Larraun, Betelu, Basaburua, Imotz eta Lekunberri-, 2001ean, populazioren ehuneko 80,3k dio euskara badakiela eta urte berean, haurren ehuneko 91,5 da euskalduna. Ibilbide horrek etorkizun itxaropentsua dakar, dudarik gabe. Datuak hor dira, euskararen berreskuratzean egindako lana ere bai, tartean eskolak, garai bateko erdalduntze lanaren norantza kontrara eginez, beste neurri eta moldez, jakina. Orainari eta egunekoari begiratzen diot nonbait etorkizunari bezainbat. Nondik gatozen ikasi, nora irits gintezkeen aztertu, erdietsi nahi dugun horrekin amets egin, eta oraingoa bizi. Etorkizunean ehuneko ehun euskalduna liteke inguru honetako populazioa.\nNoiz eta zenbateko populazioa izanen ote da? 1935ean, Etxalekun, 272 lagun bizi ziren, horietatik, 20 urtetik beheitikoak, denak euskaldunak, 138 ziren, hau da, populazioaren erdia, (15etik beheitikoak 112, % 41 Etxalekun) eta Imotzen % 43 (1.112tik 482lagun, 15etik beheitikoak 383, hau da, % 34). 65 urtetik goitikoak berriz, 9 lagun besterik ez zen Etxalekun. Imotzen 1.112tik 58, ehuneko bost, hortxe-hortxe. Nork usteko zuen orduan, berrogeita hamar urte geroago, 1986an, Imotz ez zela Etxaleku halako bi ere izanen? Hauek ditugu 1986ko datuak: 439 bizilagun, 15urtetik beheitikoak % 15 eskas, 20tik beheitikoak % 21 eta 65etik goitikoak % 18.\nPopulazio ttikiagoa, beti behera. Inguru honetan beren xokoa edota maitea aurkitu eta kanpotik heldu diren asko, erdaldunak, Etxalekun betiere, euskaldunak joan eta erdaldunak etorri. Erdaldun elebakarren kopurua absolutuan ez ezik, ehunekotan ere goraka eta populazioa berriz, ttikitzen eta zahartzen. Jendea zaharrago eta etxekoiago, karrikak hutsago, herria motelago eta totelago, jenderik ez, hitzik ez, esan genezake. Autonomia ere gero eta ttikiagoa du herriak, lana, erosketak, ikasketak, jostaketa, aisialdia dena kanpoan egin behar. Eta hori dena erdalduna den Pamplona handian egin behar, Iruñea aurkitzea kosta egiten baita maiz.\nEtxalekura bizitzera etortzen ziren haur erdaldun guztiek ikasten zuten euskaraz gure haurtzaroan; euskara ikasten ari zen heldu zenbait ere etorri izan da hona maila hobetu nahian eta mintzatzeko erraztasuna erdiestearren. Orain, zailago lukete frankoz ere, arestian aipatu arrazoiengatik. Eskolako hizkuntza da euskara, ez ordea jostaketakoa. Eta eskolan ez da mintzamena askorik lantzen, ikasleak ikastetxeko patio eta atarietan erdaraz entzutea ez da batere harrigarria. Eta herrian ere, ez ote dira erdaraz errazago aritzen beraien artean? Eta euskara ez dakien haurren bat hurbiltzen bazaie inolako eragozpenik gabe eta ohartu ere gabe pasatuko dira gaztelaniaz mintzatzera. Etxalekuko populazioa ttikia eta zaharra izanik, jende gutxi dabil karrikan eta nonahi ere; gainera, euskara ez dakitenak ere badira. Elkarrizketa asko ez entzuteaz gain, hauetako zenbait erdaraz izanen da, gainera. Txillardegiren azterketa matematikoa erabil genezake Etxalekun zenbatetan gertatuko den hori, aztertzeko; orain nire asmoa ez da ordea, kalkulu horren egitea. Baina, argi esan dezakegu herriak, nahiago bada herritarrek, transmisio ahalmen ttikiagoa dutela.\nElkarrizketa gehienak, oraindik ere, euskaraz egiten direla eta, herri euskalduntzat jo dezakegu Etxaleku? Adiskide baten ustean oso inportantea omen da herri euskaldunak izatea Nafarroan, diren ttikienak izanik ere.\n1992an inauguratu zen Imozko Udaletxea. Besta hartara, nola ez, Nafarroako Gobernuko ordezkaririk etorri zen. Egunak, 1959an egindako euskararen bestaren antzekotasunik izan zuen, egitarauan, meza, agintarien eta herritarren ibilbidea edo segizioa, hitzaldiak, bertsolariak... Eta dena euskaraz egin zen, egun hartan bezalaxe, udaletxearen bedeinkazioa barne. Dena ez, Gobernuaren bedeinkazioa erdaraz izan zen, Gobernuko ordezkariak euskaraz ez baitzekien eta nonbait inor ez zen ohartu euskal eremura zetorrela eta inork ez zion hitzalditxoa euskaraz prestatu. Ordezkaria ordea, hemen, ohartu zen non zegoen eta bere hitzaldia horrela hasi zuen: Vascos, Navarros todos... Badakigu Nafarroan vasco euskaraz ari denari esaten zaiola. Etxaleku herri euskalduna da? 1992an erantzuna, bisitan etorri zitzaigun Nafarroako Gobernuko ordezkariak berak eman zigun.\nTransmisioa ez da etxean bakarrik egiten, herriak ere egiten du. Lehen guztiengandik ikasten genuen, haurren batek zun attei ikus diot esaten bazuen, hagitz agudo erantzunen zuen helduren batek ze ikus diozu ba? Edota juanko za eskurtsioa? aditzen bazuen baten batek, zerbait esanen zuen berehala. Joanen edo juain esan beharrean juanko esatea itsusia ez ezik, haurkeria ere baitzen eta gaur ere halakoxetzat daukagu, haurren hizkera kaxkartzat.\nHiruretan hogeita hamarreko hamarkadan, herrian, transmisioa makaltzen hasi zen, esan bezala, haurrak herritik kanpo ordu luzez egoten ziren, gurasoren batzuek euskaraz ez zekiten, erdararen presentzia handiagoa zen komunikabideak zirela eta, batez ere telebista zela eta, Euskal Telebista hogeigarren mende hondarra arte ez zen ikusterik izan hemen. Telebistak etxe guztietan edo ia guztietan izan baitzuen sarrera, horratx, erdara sukalderaino sartua inoren baimen berezirik gabe eta ausardia osoz. Belaunaldien arteko harremana etena, edo etena ez bazen, ahuldua bai, betiere. Hau nabaria da hizkeran.\nHamarkada horrez geroztik sortutakoek Etxalekun erabiltzen diren hainbat hitz ez dituzte inoiz erabiltzen, eta beste asko ez erabiltzeaz gain, ez dituzte ezagutzen. Eta guk, helduagook ere, gero eta gutxiago erabiltzen ditugu, gazteek eskolan ikasitakoa eta telebistan entzuten duguna, nahitaez, gurea baino hobea delakoan. Eta berriki arte esaten genituen hitzak inongo hiztegitan baztertuak utzi ditugu.\nKanpokoari ederresteko eta etxekoa zokoratzeko eta gutxiesteko joera ez dugu oraingoa halere, lehen ere ongi irakatsi ziguten euskararik hoberena Tolosakoa dela.\nGure euskara kaxkarra zela eta zenbatetan ez ote dugu Etxalekun, det erabili kanpotarren aurrean, gure arteko dut erabili ordez, baita batuan dut onartu eta gero ere. Ondo eta hobeto bikotea ongi eta hobeki-ri gain hartzen ari da. Ez da inor jostatzen, orain, denak, jolastu egiten dira. Aldaketa hauek ez dira hemen bakarrik izan, oso hedatuak daude, hango eta hemengo kirolariak berak ere jolastu egiten dira eta jokatu gabe irabazi nahi izaten dute gainera. Esan bezala, zuzentasunaren izenean eta euskara batuaren aitzakian, batuan horrela izan gabe gainera askotan, nonahi egiten dira aldaketa hauek, eta euskararen indarra galtzen ari den herrietan errazago, bertako hitzek laster uzten baitiete tokia eskola edo komunikabideetan aditzen dituzten beste hauei. Aldi berean, harrigarriki, hedadura ttikia duten zenbait hitz oso barneratuak ditugu eta horiek erabiltzen ditugu: kisuskile (igeltsua baino nahiago kisua), oren bata beste guztiak orduak badira ere, ez gara erortzen bota baizik, ailatxi (iritsi oraindik ez da ailatxi), ortotsa (trumoi hotsik ez da oraingoz gehiegi aditzen), hitz egiteaz landa jolasa ere egiten dugu. Deus, ebatsi, ixiki (izeki), agudo, atije, ortzi...\nOrtzi, Etxalekun beste inon entzun ez dudan hitza adiera horrekin, arras agerian dugu, ez zaigu ezkutatu, estetika kontua ote da? Niri behinik behin, askoz politagoa zait ortzi, ezkutatu baino. Jostaketa pare batean ere agertzen zaigu ortzi hitza. Zirik ortzitzen lehen askotan jostatzen ginen. Kuriketan gabiltzalarik, berriz, hauxe kantatzen dugu: kuriketan-koketan, ortzitzen ez dena, bera bete. Bale zaudete? Ortzitzen eta ez orzten iduri lukeen bezala.\nGazteek ezagutu arren ez darabilte, herritarrekin ari direlarik ere ez, igan, iratzarri eta heldu (etorri trinkoetan) aditzak. Instrumentalean zeta egiten dute eta ez ese, berris (berriz), aldis (aldiz), oines (oinez) hemen bezala. Nahi dutelako ez dute esaten dutelakos. Norantz erabiltzen dute, ez norata, hemen bezala, eta hortaz ez dute honata, horrata eta hata esaten.\nZer esanahi duten igarririk ematen ez dioten hainbat hitz badarabiltzagu, oraindik, baina belaunaldiz belaunaldi pasatu ez ditugunak. Inoiz entzun ere ez dituztenak, Baldinbes! Arropa bezala hizkuntza erkoxten ari zaigu. Deusen esparik ez. Elurrarena ere ez? Aspaldixkoan ez bi ez bost eri ere ez dugu izan, bada. Aparretsirik.\nAparretsirik? Zer da hori? Adiskide bat hortxe ari da hiztegietan begira ea batean edo bestean ageri ote den, apika interneten bidez ere galdera egina duen, baina etsiturik esan dit ez duela inon irakurri edo entzun. Nola itzuliko zenuke erdarara? Ez dakit bada, "enviciado" edo horrelako hitzik baldin bada, betiere, gaztelania hiztegian. Baina, hara, lehengo egunean, Euskadi Irratian hor ari ziren Felisa izeneko emakume batekin, garai bateko jostailuak zirela eta ez zirela, eta emakume honek esan zuen gaurko umeak ordenagailura engantxaute zeudela. Haratx, hortxe erabiliko nuke nik aparretsirik.\nHauek ere ez ditugu berdin esaten: pilotan edo futbolean dabiltzanean, haur eta gazteek tantoak kontatzean eta-rik ez dute esaten, bat eta bost esanen genukeen guk, eta ez bat bost. Guk, bat eta bat ere ez Jean Etxepare idazlearen pilota partida Lekornen idatzian bezala, gazteek bat huts.\nGazteek, oharkabean, naturaltasunez mintzatzeko erraztasun gutiago dute, idazteko eta irakurtzeko ordea, ustez behintzat, handiagoa. Lehen, beti euskaraz ari izan arren elkarrekin, idatzi, erdaraz egiten genuen, erdaraz arras juxtu moldatzen ziren gurasoek ere, seme-alabei, eskutitzak erdaraz idazten zizkieten. Nola ez zuten erdaraz eginen idatzia, ahozko komunikazioa bera ere, telefonoz, telefonoa sartu berritan hala egiten bazuten? Esku artean horrelako tresna deabru bat zutelarik ezinezkoa zitzaien euskaraz aritzea. Arantzazuko takoa, dotrina, elizako kantuak, Umeen deia eta etxe guztietan doan banatzen zen Principe de Viana aldizkariaz landa, deus gutxi irakurtzen zen euskaraz herri hauetan. Duela hogeiren bat urte, gogoan dut, hemengo gizon zaharrek Mariano Izetaren Negarrez sortu nintzen liburua zein gustura irakurri zuten, eta leittu ahala nola pasatzen zioten elkarri. Euskara eta gaia hurbilekoak zitzaizkien eta horrela irakurtzea erraza zen. Orain uste dut irakurtzeko gehixeago baden etxeetan. Asko ez, hala ere. Pulunpe aldizkaria Imotz, Basaburua, Lantz, Ultzama, Atetz eta Odietako etxe guztietan hartzen dute. Udalaren erabakien berri emanez esku-papera, euskaraz eta gaztelaniaz banatzen dute.\nBasaburuko eta Imozko udaletan ez da, segur aski, kanpora begira diskurtso instituzional askorik egin baina, azken urteetan egin direnak, uste dut euskaraz egin direla gehientsuenak. Lehen gogora ekarri dut Imozko gertakari bat, orain Basaburuko beste bat aipatuko dizuet.\nOrain sei bat urte izan zela uste dut, udaletxearen berriztatze lanen amaieran. Alkateak euskaraz prestatu zuen, udal zinegotzi, Nafarroako Gobernuaren ordezkari eta herritarren artean irakurri behar zuen hitzaldia. Euskaraz irakurri zuen, euskal eremuan eta euskaldunen aurrean, Gobernutik etorritako ordezkaria haserretu egin zen ordea, berekiko errespetu faltatzat jo zuen euskaraz mintzatzea eta horrexekin hasi zuen bere hitzaldia, besteei errespetu falta egotziz, erdaraz jakina. Horrelakoak entzun eta irakurri ondoren euskara, gauza solemneetan, formaletan eta idatzietan erabiltzeko ez dela dirudi.\nEuskal Herriko toki gehienetan bezala, hemen ere idatzi gutxi ikusiko ditugu eta haiek erdaraz. XVIII. mendeko Etxalekuko hiru etxek dute atalburuan idatziren bat, -Zapatineneak, Dorrotoak eta Etxaundiak-, eta hirurak erdaraz, XIX. mendeko elizan bezalaxe. Eta XVII. mendeko Ernautenean berriz, ez dakigu zer jarri nahi izan zuten ere, idatzi nahia bazela dirudi, baten batek alfabeto edota hizkuntza bereziren batean ote zegoen ikertu nahi izan du, hala ere. XX. mendean ordea, euskaraz idatzi zuten plazan (1921) eta San Pedro ermita zegoen tokian (1964), baita Joxe Jabier anaia zenaren omenez ezarritako oroitarrian ere (1997).\nEuskaraz idazteko ohiturarik ez izan arren, Euskal Herrian idatzirik iritsi zaigun kopla zaharrenetakoa, Etxalekukoa dugu.\n"Ancareac oyna xabal buztayna labura norc berea demana beti da bellaco Marticho Musu da alaquo eta ala caynezco" (AGN, Procesos, n. 197511). Honen berri, Ricardo Urrizola Hualdek eman digu Fontesen, 2007an, 104. zenbakian. Dokumentua aurkitu berriz, Nafarroako Unibertsitate Publikoko Historia irakasle eta katedraduna den Maria Isabel Ostolazak.\nNonbait, 1491n, Etxalekuko jauregian, Julinearen gibeleko aldean edo, Maria Iturburua zeritzan emakume bat bizi zen, alargundu eta bere bigarren senar Martitxo Musurekin. Diru beharretan izaki Iturburua andrea eta etxaldea garai hartako jauntxo bati, Uharte Arakilgo Felipe Beaumonti, saldu bide zion eta honen etxean, eroslearen Uharteko etxean, hartu zuen bizitokia Mariak, Martitxo Musuren kezka handirik gabe. Bai Etxalekuko jendeak koplak atera ere hagitz agudo zeru-lur beste aterperik gabe gelditu zen Martitxori!\nBerrogeita hamar bat urte geroago, 1541ean, jauregia zela-eta auzia izan zuten bi emaztek, Isabelek, Feliperen alabak batetik, eta Maria Iturburuaren alabak bestetik. Auzi honetan lekuko aritu ziren Etxalekuko Maria Dorralde, lauretan hogei urtekoa, Arbeyzaren alarguna, hiruretan hogei urtekoa eta Maria Iribarren, hiruretan hogeita hamahirukoa. Azken honek, bere testigantzan aipatzen du Martitxo Musuri egin zioten kopla. Urrizolak dioenez, 1541eko dokumentu hau liteke euskarazko koplarik duen dokumenturik zaharrena, Garibairen Compendioa 1576koa baita.\nGaur, zirikatzeko, irri egiteko, madarikatzeko, txisteak egiteko, axakatzeko, haserretzeko, ironia erabiltzeko... erdarara jotzen ote dugun maizegi eta erraxegi beldur naiz, ez dakit euskaraz koplarik egiteko graziarik edota ahalmenik badugun, baina oraindik, ahuldadeak ahuldade, Etxalekun, euskararen transmisio-katea ez da hautsi. Zaharrena den lauretan hogeita bederatzi urteko osaba Joxanjelgandik hasitako soka, gazteena den hamar hilabeteko Kattalinenganaino, bere ttatta-tta eta baba-ba horretan, euskarazko soka da, tartean, soka zirpildurik badago ere.\nEz dute denek euskaraz mintzo den herri batean eman beren haurtzaroa, eta ez dute beraz euskaraz jostatzeko aukerarik izan, zoritxarrez. Eskolak ere ez ditu euskaldun egin, ez lehen legeen inolako babesik ez zenean, ez gero ere. Euskal Autonomia Erkidegoko eta Nafarroako eskualde euskaldunean, bertako legeen arabera, ikasle guztiek oinarrizko eskolatzearen bukaeran bi hizkuntzetan gaitasun aski behar badute ere, denak ez dira euskaldun.\nHaurtzaroan euskara ikasi ez eta heldutakoan ikasi duenik bada ordea, eta ez gutxi, gehienak helduen Euskalduntze-Alfabetatze mugimenduari esker. Mugimendu honek berrogeiren bat urte du. Hasieran, batez ere alfabetatzeko eskolak izan ziren, euskaldunak alfabetatzea zuten helburu, eta gau-eskolak zeritzen, eskolak iluntzean ematen ziren eta.\nEuskaltzaindiak, 1966an, Alfabetatze Batzordea izendatu zuen eta 80ko hamarkada hasiera arte Euskaltzaindiaren babespean egon zen mugimendu hau, orduko, euskalduntze lanetan alfabetatzen baino murgilduago. 1966an Rikardo Arregik Jose Mari Satrustegiri igorritako eskutitzean honela zioen: "Gainera, zu naparra zeran ezkero, beste zerbait esan nahi nizuke. Ez ote legoke Naparro'ko beste euskaldunekin beste orrenbeste egiterik? Gu, gazte talde bat, prest gaude edozertan laguntzeko...". Alfabetatzeaz ari da, jakina. Laster, Etxarri eta beste herri bakar batzuetan hasi ziren lan horretan 70eko hamarkadan.\nNafarroan, Iruñean behinik behin, aurretik euskara eskolak ematen zituzten han eta hemen, Nafarroako Diputazioak, 1956an, Principe de Vianaren barnean sortu zuen Sección para el Fomento del Vascuenceren bidez eta beste. Lehen ikastola sortzen aritu zirenak batetik, eta Nafarroako Unibertsitatean ikasten ari ziren gazte euskaldun zenbait bestetik, asmo beraren inguruan bildu eta sortu zuten Arturo Campion euskaltegia 1972an. Eskolapioetan izaten ziren eskola haiek, baina laster Mendigorriko emakume bati Compañia karrikan lokal bat alokatu eta ikastetxeak hantxe izan zuen bere lehen egoitza. Babes legala berriz, Javier Cunchillosek gidatzen zuen Etorkizuna elkarteak ematen zion. Eta Patxi Zabaleta izan zuen lehen zuzendaria ikastetxe hark. Ikastetxea diot, garai hartan ez baikenuen euskaltegia hitza erabiltzen ikastetxea baizik.\nEuskaltegi hitza Imanol Berriatuak, Xabier Mendigurenek eta Xabier Kintanak sortu omen zuten Israelgo ULPAN itzultzeko. Euskaltzaindiaren Euskalduntze-Alfabetatze Batzordeari izena aldatzeaz, mugimenduaren barnean hainbat eztabaida egin zen 1979an, eta proposamenetako bat Goiherriko Euskal Eskolako talde eragileak egin zuen, bertan, hain zuzen euskaltegi hitzaz ere beraien iritzia eman zuten: "...euskaltegi hitzari ongi moldatua deritzogu... halere, belarrira guztiz bitxia egiten zaigu...". Nori zaio bitxia gaur? Askotan, zail da asmatzen hitzek zein bide eginen duten!\nEuskalduntze-Alfabetatze izena ere kritikatzen zuten, askorentzat ahoskatzeko zaila izateaz gain, itsusia zelako. Gure artean aditz nominalizatuak erabiltzeko den abusuari jarraitzen ziola izen horrek eta ea zertarako ditugun beste atzizkiak galdetzen zuten Goierrikoek.\nIzenekin jarraikiz Arturo Campion euskaltegiarenarekin segi nezake. Hainbeste urteren buruan, oraindik, nola idatzi oso garbi ez dugu, hau da komedia Komedia karrikan duguna! Euskaltegian, orain dela 20 bat urte, italieraz bezala idazteko erabakia hartua dugu, hainbat paperetan ordea, izugarrizko anabasa dugu. Idaztekoan ditugun arazoak arazo, oso egoki deritzogu helduak euskalduntzeko ikastetxe batentzat, Euskaltzaindiaren sortzaile izan zen Campionek berak euskara heldutakoan ikasi baitzuen, gramatika aztertzen eta idazten iaioagoa izanik ere, mintzatzen baino.\nEuskalduntzearen helburua ahalik eta euskal hiztun gehien ahalik eta epe laburrenean erdiestea da, euskararen gainean jakitunak egitea ez da gure xedea, horretarako baditugu beste instituzio zenbait. Mugimenduaren jomuga hasieran euskaldunak ziren, euskaraz alfabetatu beharrekoak; gaur ordea, euskaraz batere edo zerbait dakiten erdaldunak dira. Eta ikasten ari denaren edo ikasteko asmoa duenaren helburua ere hori bera da. 1996an, Siadecok, Euskal Herrian, 20 eta 29 urte bitartekoen artean egindako azterketan, euskara ikasteko asmoa zuen nafarren % 74k euskaraz hitz egiten ikastea zuen helburu, eta hamaika urte geroago, Arturo Campion Fundazioak eskatuta, Taller de Sociologiak Iruñea, Atarrabia, Burlata eta Barañainen egindako azterketan ere hori bera dakusagu, % 74,2k eguneroko bizitzan erabiltzeko adinako gaitasuna erdietsi nahi duela, edota ulertu bederen. Lanerako titulua atera nahiko luketenak ere, badira franko, % 18,5.\nEuskara ez ikasteko erabiltzen duten arrazoi nagusia azterketa gehienetan dakusagunez denbora falta da. Euskara zaila dela diotenak ere ez dira gutxi. Ez dut euskararen beharrik esan zuten 1996an 20 eta 29 urte bitarteko askok, orain, 32 eta 41 urte artean dauden horiek. Campion Fundazioak eskatuta, iaz, Iruñerrian egindako azterketan berriz, ez ikasteko arrazoi nagusia adinekoa izatea da. Joan den hamarkadan denborarik ez eta ikasi ez zutenak orain zaharregi dira!\nAzterketa horretan berean Iruñea, Barañain, Burlata eta Atarrabiako 15 urtetik goitiko populazioaren % 19,7k esan digu ez duela euskara ikasteko inolako interesik, eta besteek, lehen aipatu bezala, arrazoi hau edo beste darabilte euskaltegira ez etortzeko epe motzean. Txepetxek dio bigarren hizkuntza ikasten hasteko motibazio aski behar dela, motibazioaren basoa neurri bateraino betetzean, hurrengo basora isurtzen hasten da, hau da, ikasten.\nZerk bulkatzen du ikastera? Ez da erraza gaurko ikuspegitik garai bateko ikaslearen motibazioa zein zen esatea, gaurkoarekin kutsatzeko arriskua baitugu. Garai hartako ikasleei orain galdetuko bagenie, aurki ere, arazo bera izanen lukete, garai hartako beren pentsamendua zein zen esateko zailtasuna izanen lukete. Euskaltzaindiak 1979an argitaratutako Hizkuntza borroka Euskal Herrian liburuan irakurri dugu, euskara ikasteko arrazoi nagusia herri honetakoa izatea dela, herri batek iraun ez dezakeelakoz bere hizkuntzarik gabe. Liburu honetan berean, 1976-77an, helduen euskalduntze-alfabetatzea zertan den ageri zaigu, hau da, mugimendua sortu eta hamar urtera. Honatx datuak: 40.000 ikasle eta 2.000 irakasle Euskal Herriko herrialde guztietan barna. Gehienak euskalduntzen ari dira, nahiz eta alfabetatzen ere jende franko ari den, batez ere, Gipuzkoa eta Bizkaian.\nMotibazioari lot nakion. Afektibo ideologikoak dira nagusi; "maite dudalakoz" edo "gure herriko hizkuntza delakoz" bezalakoak. Arrazoi komunikatzaileek ere badute pisua, eta garrantzi gutxien, berriz, pragmatikoek, 1996ko azterketan. Iruñeko inguruan oraintxe egin dugun azterketan ere arrazoi guztien artean identitatea nagusitzen da, gure hizkuntza izateaz gain kultura ondasuna ere baita. Gazteenengan arrazoi pragmatikoak indar handia du halere. Seme-alabekin mintzatzeagatik ikasi nahi dutenen artean gehienak emakumezkoak dira, nahi duenak hel biezaio hari mutur honi, zer esan franko izanen du eta.\nMaider Sukunzak Arturo Campiongo ikasleen artean egin zuen azterketan ere, motibazio integratzailea azpimarratu du, eta instrumentala ez dela ageri dio, batzuek, agian, etorkizunean euskara jakitea ongi etor dakiekeela aitortu arren.\nEz da naski, arrazoi bakarra eta garbia izaten euskara ikasten hasteko. Kantak ulertzeko, belarrira polita zaidalakoz, halakori entzun niolakoz, gustukoa dudan idazlearen liburuak jatorrizko hizkuntzan irakurri nahi ditudalakoz, deiturak aztertzen hasi nintzelakoz, historia ikasten hasi nintzelakoz...\nBadira euskara ingurukoei zor dieten begiruneagatik ikasten dutenak. Beti euskaraz aritzen garen horiekin erdaldunen aurrean ere euskaraz aritzeagatik, hamaika aldiz, esan izan digute edukazio arrastorik ez dugula. Alderantziz, berriz, gogorra edo gordina da, politikoki ez zuzena izateaz gain, erdal elebakarrak euskaldunoi bere hizkuntza inposatzen digula esatea. Askotan erdalduna gu baino kontzienteagoa da honetaz, eta bera han egonik ere, euskaraz hitz egiten segi dezagun eskatzen digu, tarteka berari erdaraz mintzatzen bagatzaizkio, erabat kanpoan utzi gabe. Eta bada jendea, hain zuzen ere, horrexegatik ikasten duena, besteenganako errespetuagatik, inori deus inposatu nahi ez diolakoz. Elkar ulertzeko ahalegina biek egin behar dutela baitakite, ez alde batekoak bakarrik, bestenaz, mendekotasun harremana sortzen da eta ez elkar ulertzekoa.\nEuskara hizkuntza zaila da, ordea, dio askok. Moreno Cabrerak dio hizkuntzak ez direla zailak edo errazak, beti dakigun hizkuntzatik ikasi nahi dugun horretara dagoen aldearen araberakoa dela zailtasuna. Portugaldarrentzat gaztelania alemana baino errazagoa da, eta alemanentzat nederlandera gaztelania baino errazagoa. Xamarrek dioen bezala, bi hizkuntzen arteko aldea bera da alde batetik edo bestetik begiratuta. Hortaz, distantzia edo zailtasun bera du erdara -frantsesa edo gaztelania- ikasi behar duen euskaldunak edo euskara ikasi behar duen erdaldunak. Hau horrela izanik ere, ahalegina diferentea izanen da, erdara ikasteko bitarteko eta laguntza guztiak ditugulakoz; euskara ikasteko, berriz, dena zailtasun eta oztopo. Bai jendartean dituenak, bai administraziotik jartzen zaizkionak.\nLege eta oztopo guztien gainetik, eta hodei ilun guztien azpitik, euskara ikastera hurbiltzen da hainbat heldu. Hasiera hartan oso gazteak, 25 urtetik beheitikoak, ziren etortzen zirenak, kultura, dantza eta mendi taldetan zebiltzanak asko, ikasleak, giro politiko jakin batean mugitzen zirenak. Lehen aipatu dudan Hizkuntza borroka Euskal Herrian liburuan, 1977an, ikasleriaren honako ezaugarri hauek ageri dira: emakumeak % 60, eta ehuneko bertsuan 25 urtetik beheitikoak, gehienak bertakoak eta ikasketa-mailari dagokiola berriz, nagusiki erdi-mailako ikasketak zituztenak eta unibertsitatean ikasten ari zirenak ere asko. 1986-87rako aldatu zen ikaslearen tipologia, ikaslea ez da lehengo gune beretik heldu, jendartea ere aldatu baita asko, adinez ere helduagoak dira, lauretatik hiru hurbil, 20 eta 30 urte bitartekoak dira, gazteagoak % 17,5 izanik. Iruñeko AEK, IKA eta Hizkuntza Eskolan, 2000. urtean, Arrese, Bueno eta Perez andreek egindako azterketan, ikasleen % 81ek 20 eta 40 urte bitartean zituen. Eta gaur, Campionen, bi heren 20 eta 40 urte artean dago, eta heren bat, berriz, zaharragoa da, 20tik beheitiko ikaslerik ia ez dago. Argi esan dezakegu ikasleria gero eta zaharragoa dela, nahiz eta euskaltegitik euskaltegira datuak aldatzen diren ehunekotan. Ez da naski harritzekoa populazioa gero eta zaharragoa izanik eta gazte frankok D ereduan egin dituela ikasketak jakinik. Euskaltegietan euskara ikasten ari direnen artean gizonezko baino emakumezko gehiago ari da, lehen urteetan izan ezik, eta beti horrela izan da gainera. Iruñean, 2000. urtean % 56 zen emakumezkoa. HABEren datuetan 2005-06an, Euskal Autonomia Erkidegoan, ikasleen bi heren baino gehiago emakumezkoak ziren. Ikasle gehienak, oraindik ere, bertakoak dira. Iruñean 2000. urtean, ikasleen % 81 Nafarroan jaioa zen. Horregatik deigarria da oso Jakes Bortairuk ematen digun datua: Iparraldean, ikasleen % 32k Euskal Herrian 10 urte baino gutxiago darama.\nIrakasleriaren perfilaren datu askorik ez dugu eskuartean, Bat aldizkarian HABEtik emandakoetan esaten da adinari dagokionean 40 urtetik behetikoa dela, gehienak lizentziatuak edo diplomatuak eta % 70 inguru emakumezkoa. Arturo Campion euskaltegian ere, lehenengo urteetan izan ezik, emakumezkoak gehiago izan dira. Euskaltegi honetan sorreratik gaur arte 250en bat irakasle aritu da, batzuk urte gutxian beste zenbait luze, gaur ari direnen % 44k 20 urtetik goiti egin du lan horretan. Mattin Manterolak euskaltegiak hainbat urte du ikastetxe honetan, ez da asko izanen beste horrenbeste urte egin duenik helduen euskalduntze eta alfabetatzean! Campionen aritu diren 250 irakasleetatik gehienak nafarrak izan dira eta horietako franko aurretik euskaltegian berean euskaldundua edo alfabetatua, gaur erantzule dudan Patxi Salaberri bezala.\nEuskalduntzen hasi ginen garaian, guztiok ere ezjakinak ginen hizkuntzen irakaskuntzan. Hasiera hartan Patxi Altunaren Euskara hire laguna hartu genuen metodotzat, eta gogoan dut Patxi bera etorri zitzaigula, Nafarroa Behereko etorbidean dagoen Centro Xabier horretara nola irakatsi erakustera. "Ikasleak ez beza deus esan, entzun baino lehen; ez beza deus irakur, esan baino lehen...". Ikasleak gauza bat nola eta zergatik den aditzea eta gauza hori bera ikasleak esaten jakitea oso gauza desberdinak direla esan zigun. Ikasleak errepikatzearen poderioz ikasten duela; aurrean ditugun gauzetatik hasi behar genuela erreferentziak ematen, eta beste hainbat aholku eman zigun Altuna jaunak. Eta hortxe hasi ginen "hau eskua da" eta "hauek begiak dira" irakasten. Lasatarrak eta Gernikako beste hainbat familia euskaltegian izan genituen gurekin, liburuaren bidez haien gorabeherak ikasten genituen.\nGero, Euskalduntzen liburuak iritsi zitzaizkigun. Itxura berriagoa zuten hauek, arinagoa. Imanol ageri zen eskola ematen. Eskaintza ere polita zuen bizkaitar irakasle haiek egin zuten lehen liburuak: "Barakaldotik Tuteraraino euskaraz ikasten ari direnei". Baina Iruñean, Campionen, ez genuen asko erabili, zenbait oso zalea bazen ere, nafar burugogor gehienontzat gogorregia zen "etxe aurrean, gurdia egon da eta belar meta bat ere bai" irakurtzea eta gurdia eta belar meta han ikustea, marrazkian. Nola egon da? hemen dago eta.\nLiburuak eta kantak ere hor genituen lagungarri. Orduan orain baino askoz gehiago kantatzen genuen, indar handia baitzuen garai hartan euskal kantagintza berriak, eta ikasle askok kantari esker euskara ederki ikasten zuen. Buruz ikasten genituen kantak ikasle eta irakasleok, eta afalondoan ez zegoen kanta liburuxka atera beharrik orain bezala.\nAditz koadroa ikasle guztiek eskuratu nahi zuten altxorra zen. Irakasle batek aditza lantzeko jostailu polit bat asmatu zuen eta Mañueta karrikan txurroak nola horrelaxe saldu genituen jostailu haiek. Ikasle eta irakasle guztien obsesioa izan zela uste dut. Nor, nori eta nork beti inguruan, euliak behiarenean bezala. Ikasleak matrikulatzera etortzen zirenean ea zein urrats egin ote zuen aurreko euskaltegian edo ikasturtean galdetu eta, nor-nork lehen aldian landu zutela erantzuten zuten, halako edo honelako urratsa egin zuela erantzun ordez. Gaitza larria izan zen eta erremedioa bilatu behar nonbait. Azkenean, nor, nori eta nork balkoitik beheiti bota behar izan genituen. Laugarren pisuan egonik irtenbidea ez zen txarra izan. Denak lasaitu ginen pixka bat.\nBitarte horretan beste metodo zenbait ere etorri zen gurera, Hitz egin eta Jalgi Hadi marrazkiz lagundurik. Gero etorri ziren AEKren talde didaktikoaren lanak eta hormairudiak. Iraultza neurri batean bederen, metodo komunikatiboaz hitz egiten hasi baikinen. Eta geroago Gasteizko IKAren Hitzetik hortzera. Gaur, ez dut uste inon liburu bat hartzen duten metodotako. Ikastunitate bereziak prestatzen ditu euskaltegi bakoitzak bere eskoletan erabiltzeko. Ikus-entzunezko euskarriek ere gero eta gehiago erabili izan ditugu.\nHasieran, lehenengo egunetan, ikasleari kosta egiten zaio gure irakas-sistemaz jabetzea, itzulpena eta adierazpen gramatikalak nahi izaten ditu, eta guk, argi uzten diegu eskolan hizkuntza bakarra euskara dela. Esaldiak buruz ikasi behar dituela esaten diogu, loroek bezala errepikatzeko behin eta berriz, behin eta berriz, buruz ikasi arte. Horrela gero, behar orduan, esaldiak, oharkabean, naturaltasun osoz esanen dituztela, hitzez hitz pentsatu eta lotzen hasi gabe. Eta ikasleren bati, halako batean, "aizu, nola esaten da como se dice" entzuten diogunean kontent izaten gara irakasleok, gure metodoak ongi funtzionatzen duela eta.\nAzken urte hauetan, auto-ikaskuntzak indar polita hartu du zenbait tokitan. Jende asko da on-line ikasten duena, Boga edota Bai & by sistemen bidez euskaltegira joan beharrik gabe.\nOrain, irakaskuntzan, askoz ere bitarteko tekniko gehiago dugu, materiala ere bai, baina ikasleak ahalegin bertsua egin behar izaten du. Lehen esan dut, hizkuntzen arteko aldea zenbat eta handiago orduan eta zailago egiten zaiola ikasleari bigarren hizkuntza hori ikastea. Horrexegatik beharbada, kostatzen zaio hainbeste euskara ikasleari, hasieran, esaldiaren ordenaz jabetzea. Zergatik esaten ditugun gauza guztiak atzekoz aurrera esaten digute, euskaraz dena aldrebes egiten omen dugu. Gaur, sarrera hitzaldi honetarako marrazkiak egin dizkidan Asisko Urmenetaren erantzuna ematen diegu honelakoetan:\nLehen, erdara eta euskararen arteko distantzia, Iruñean ez zen hain handia. Orain arras arrotz egiten zaizkien euskal kutsuko honelako esaldiak: la madre y hemos venido. ¿Qué estabas tardada? ¿Pues? No soy cosa para nada. Vas a tomar mal... egunerokoan barra-barra erabiltzen baitzituzten erdaraz. Eta ikasleei, berantetsirik eta ez naiz deusetarako gauza eta gisakoak oso hurbilekoak zitzaizkien.\nAditzarekin buru-hauste franko izaten dute, batez ere, dut eta ditut berezi behar horrekin. Baina benetan misterioa, ergatiboa da, noiz erabili zu eta noiz zuk?\nJoan den irailean ikasle batek bi azterketa zituen egin beharrak ingelesa eta euskara. Urduri zegoen, euskarazko azterketagatik, ez bestearengatik. Bertako hizkuntza izateak nonbait bereziki eragiten du pentsatu nuen. Alde psikologikoa aztertzeko unea zen. "Zergatik zaude urduriago euskarazko azterketaren aurrean?" galdetu nion. "Ingelesak karik ez duelakoz" erantzun zidan. Segundo batzuk behar izan nituen esan zuenaz jabetzeko. Beste ikaskideek ez ordea, hagitz agudo esan zuen ondokoak: Bai, ka madarikatu hori!\nBeldur naiz, izutu ere egin ote ditugun irakasleok ikasleak ka horrekin. Irrirako bidea ere eskaini digu ordea, maiz irakurri dugu Zaldi Eroaren tira Berria egunkarian, Ka gurtzen duen maisuaren istorioekin.\nGogoz aritzen dira gure ikasleak, ahalegin handia egin behar izaten duten arren, hizkuntza bat ikastea neketsua baita. Gogorrena halere, bere eguneroko egitekoak utzi gabe, euskara ikasteko, astean zortziren bat orduko astia hartu behar izatea da. Horrexegatik uzten diote askok euskara ikasteari, denbora faltagatik.\nDenborarik ez izatea ez da arrazoi bakarra, baina bai nagusia. Aski ez aurreratzea da aipatzen duten beste arrazoietako bat. Tarteko urratsetan maiz gertatzen da horrelako etsipena, lehen urratsean argi ikusten dute aurreratzen ari direla, dena da berria, elkarrizketa ttikiak egiten dituzte, asko dakite. Gero, ikasi dutenari baino falta dutenari gehiago begiratzen diote.\nEuskaltegian ikasitakoa handik kanpo erabil dezan nahi dugu, baina hori ez da batere erraza. Karrikan, etxean edota lantokian gehienetan, ez dute norekin euskaraz ari. Iruñean, kale-erabilera, azken neurketen arabera % 2,8koa besterik ez da. Eta ingurune euskalduna dutenek ere ez dute erraza lagun eta familiakoekin harremanak erdaraz eginak baitituzte, eta ohitura hori haustea ez da batere erraza izaten; ikaslearen maila baxu xamarra baldin bada, euskaldun zaharrak holakoekin ikasten ari den horri "laguntzearren" erdarara jotzen du zenbaitetan; euskaldun zaharra eta berria elkarrekin ari direnean, batzuetan, euskaldun zaharra beldur izaten da euskara batua, euskara berri hori ez ote duen entendituko eta elkarri ulertzeko erdaraz mintzatzen zaio. Ez da harritzekoa jarrera hau, behin eta berriz euskaraz ez dakiten sasijakintsuek esan izan baitigute irakasten eta ikasten dugun euskara ez dela euskara, hemen Alto Navarro Meridional irakatsi behar dugula, ez bata, ez bestea zer diren eta nolakoak diren arrasto zipitzik ez badute ere. Modu batez edo bestez, euskara baztertuta, erdaraz mintza gaitezen bulkatzen gaituzte. Hori dela eta, euskaltegira etortzeari uztean ikasi duten hori galdu egiten du frankok, zenbat eta maila baxuagorekin utzi euskaltegia orduan eta lehenago galtzen dute ikasitako hori. Eta urte batzuen buruan, hauetako asko, berriz itzultzen da euskaltegira. Ez da ordea, utzi zuen mailan hasten, zoritxarrez. Egindako lana alferrik galdua dela pentsatzen dugu maiz; ikasle askok halere, badirudi, ez dutela horrela sentitzen. Jose Antonio Iturrik, Campion euskaltegiaren 25. urteurrenean zioen: no hubo fracasos y si victorias menores. Porrotik ez garaipen ttikiak baizik. Egindako ahaleginaz harro zegoen, euskara ez zen jada hizkuntza ezezaguna eta zaila. Euskarara maitasunez hurbiltzeko balio izan ziela ikasitako gutxi horrek dio Iturrik.\nIkasi dutenak ez dira, ordea, gutxi, eta horietako gehienak oso jarrera aktiboa izan dute, ahal duten guztietan euskaraz aritzen baitira. Zenbaitek bere lanabesa du euskara, irakaskuntzan edo komunikabideetan. Edo egunerokoan euskara erabiltzen du, lantokian, etxean, karrikan... Titulua erdietsi dutenak, eta alfabetatu direnak ere badira, eta, horren ondorioz, lehen euskaraz mintzatzen ez zirenak, orain euskaraz aritzeko ohitura hartu dutenak.\nNorbanakoaren ahaleginaz egin dira aurrerapauso hauek. Ikasteko ahalegina norbanakoak egin beharko du aurrera ere, baina lana arintzeko ahalik eta erraztasun handienak eman behar dizkiogu, zama guztia norbanakoaren bizkar utzi gabe. Badakigu ikasten ez hasteko edo ikaste-prozesua bertan behera uzteko arrazoi nagusia denbora falta izaten dela. Hori horrela izanik, administrazioek eta enpresek denbora oparitu beharko liekete euskara ikasi nahi dutenei, hau da, gaur egun irakasleekin eta funtzionarioekin egiten duten gisara. Bere lanetik liberatu euskara ikasi nahi duen nafar heldua, bere soldata eta lanpostua atxikiz, doako ikastaro trinkoetan edota barnetegietan euskara ikas dezan. Horretarako euskaltegiekin kontzertatuz irakaskuntzan egiten duten gisan. Behingoz helduen euskalduntzeari erantzun egokia emateko bidea hauxe baita, eta ez orain arteko dirulaguntzen politika. Horrela prozesua askoz motzagoa litzateke, eta euskararen erabilera handitzeko beharrezkoa den masa kritikoa erdietsiko genuke.\nEusko Jaurlaritza eta euskalduntze-alfabetatze sektorearen artean harreman gorabeheratsuak izan dira, baina azken urteetan elkarlanean aritzeko pausuak eman dituzte eta aurrera begira egin beharrekoaz gogoeta egiten ari dira. Iparraldean oso berria da instituzio eta sektorearen arteko harremana, orain, Euskararen Erakunde Publikoaren bidez, bertako instituzioek, hizkuntza politika egitasmoan, helduen Euskalduntze-alfabetatzearen aitortza egin dute. Nafarroako Gobernuak ere, sektorearekin biltzeko eta arloaz gogoeta egin eta zenbait neurri hartzeko asmoa azaldu du, oraingoz asmo baizik ez bada ere. Guztiak batera jokatzea litzateke desiragarri, guztiok helduen euskalduntzea eta hizkuntza normalizazioa baldin badute helburu.\nNafarroako Gobernuaren aurretik Diputazioak, helduen euskalduntzeko eskola bakar batzuk bideratu zituen 60ko hamarkadan. 1972an, helduen euskalduntzeko irakasleen lana ere aintzat hartu zuen eta saritu nahi izan zituen. Horrela Principe de Vianak gonbidaturik, irakasleek afari eder bat egin zuten Iruñeko Hartza jatetxean, jatetxe honen kontura, gonbidatzaileari ordaintzea atzendu baitzitzaion.\nHurrengo urteetan hor ikusten dugu Diputazioa, Euskararen Irakaskuntzako Batzordeak proposatuta, helduen euskalduntzean ari ziren irakasleei edota ikastetxe edo euskaltegiei dirulaguntzak ematen. 1980an, Euskaltzaindiak, Alfabetatze-euskalduntzeak duen hedadura eta garrantzia kontuan izanik, sektore hau Eusko Kontseilu Nagusia eta lau Diputazioen ardurapean ofizialtzea zela egokiena ikusi zuen. Euskaltzaindiarekin zituen loturak askatu, eta bere zeregina ongi betetzeko, Alfabetatze-euskalduntzea zerbitzu publiko bilaka zedin nahi zuen Euskaltzaindiak. Ofizialtasun hori ez zen gauzatu, zailtasun handiak izan zituen eta. Hilabete batzuen buruan ordea, Diputazioak 1978an sortu zuen Hizkuntza Eskolaren bitartez bideratu zituen helduentzako irakaskuntza trinkoak, batik bat langabezian zeuden diplomatu eta lizentziatuentzat antolatuak(CIE).\nEuskaltzaindiak eta Koordinakundeak, hau zerbitzu publiko bilakatu nahian, Fomento del Vascuence sekzioan sartzeko ahalegina egin zuten. Baina hau ere alferrikakoa izan zen, Koordinakundea instituzionalizatzerik ez zen izan.\nGeroztik, euskalduntzearen inguruko planteamendurik ez du egin Nafarroako Gobernuak, dirulaguntzen bidea besterik ez darabil AEK eta IKArekin. Dirulaguntzak bideratzeko arautegia, Nafarroako Diputazioak, 1981ean onartu zuen. Eta asmo berarekin, onartu ere Nafarroako Gobernuak 1988an, oraindik indarrean dagoen Foru Dekretua. Irizpide zehatzik ez dago ordea, eta dirulaguntzak ez dira beti berak izaten.\nOrain urte pare bat Arturo Campion Fundazioak, Gobernuaren dirulaguntzen murrizketa zela eta, Zeu izan Gobernua kanpaina egin zuen dirua biltzeko helburuarekin, eta hor hurbildu zitzaigun bere laguntza eskainiz, Arturo Campion idazlea ezagutu zuen emakume bat. Pio Campionek, bere seme Arturo jaioberriarentzat, Ollakarizketan, emakume honen amona hartu omen zuen ugazamatzat. Nola ez zuen bada lagunduko umearen izena daraman euskaltegia!\nDirulaguntzen politika hau aldatu eta normalizazioaren bidean abiatuko ahal da Nafarroako Gobernua! Oraindik berde dagoen helduen euskalduntzea behingoz ontzeko, behingoz horitzeko. Hala biz.\n(SAGRARIO ALEMAN ASTIZ euskaltzaina da)\nAltuna, P., 1976, Euskara hire laguna, Mensajero.\nArrese, M., Bueno, G., Perez, Z., 2001, Euskara ikasten ari naiz 2000. Helduen euskalduntze bidea.\nArturo Campion-IKA, 1997, Iruñean hogeita bortz urte, Iruñea.\nBat. Soziolinguistika aldizkaria 62. zenb., 2007, Helduen Euskalduntze-Alfabetatzea.\nBat. Soziolinguistika aldizkaria 64. zenb., 2007, Kale erabileraren V. Neurketa 2006.\nEtxegoien, J.C., "Xamar", 2001, Orekan. Herri eta Hizkuntzen ekologiaz. Pamiela, Iruñea.\nEuskaltzaindia, 1979, Hizkuntza borroka Euskal Herrian, Bilbo.\nEuskararen Aholku Batzordea, 2003, Euskalduntze-alfabetatzearen etorkizunerako oinarriak eraginkortasunari eta kalitatea hobetzeari begira, Eusko Jaurlaritza.\nGoikoetxea, J.L. & Bilbao, B., Imanol Berriatuaren bizitza euskalduntzearen eztandan 1970-1980, Bilbao.\nGros, M., 2007, Recuperación del Euskera en Navarra, Jagon bilduma 2, Euskaltzaindia, Bilbo.\nMoreno Cabrera, J.C., 2000, La dignidad e igualdad de las lenguas, Alianza Editorial.\nNafarroako Gobernua, 2003, Estudio Sociolinguistico sobre el vascuence en Navarra. 2003. Competencia lingüistica, uso y actitudes, Iruñea.\nOtegi, M., 2006, Zergatik euskaraz. Goierriko euskaltegietako ikasleen motibazioak. Ikerketa psikosoziolinguistikoa. Lazkao.\nSanchez Carrión, J.M., "Txepetx", 1987, Un futuro para nuestro pasado. Donostia.\nSiadeco, 1996, Helduen euskalduntzea: Eskaintza eta eskariaren egoera eta etorkizunerako aurreikuspenak, Donostia.\nSukunza, M., 2007, Iruñeko Arturo Campion euskaltegiko ikasleen motibazioaren azterketa.\nTaller de Sociologia, 2007, Euskara Iruñerrian, Iruñea.\nUrrizola, R., La copla de Etxaleku, 2007, Fontes Linguae Vasconum, 104. zenb., Nafarroako Gobernua.


Euskara – Médiathèque d'Amikuze\nEuskara Amikuzeko mediatekan\nSoka erakusketaren karietara, mediatekak 900 euskarazko liburu eta 200 euskal musika KD badituela oroitarazten dauzugu. Euskal Herriari buruzko fondoan aurkitzeaz gain, euskarazko liburuak erdarazkoekin batera sailkatuak dira (heldu eta haurrendako eleberriak, dokumentalak eta gazte albumak) ezberdintzeko kolorezko eranskin batekin. Herria astekaria eta Hau aldizkari kolaboratiboa ere eskuragarri dira eta euskarzko liburu kutxa bat eskoleen eskura da. Bestalde liburuzainetarik bat euskara ikasten ari da, zoin ote ? Euskarazko fondo hau Bilketa atarian agertzen da (Euskal Herriaz edota euskaraz idatziak diren liburu, aldizkari, eskuizkribu, artxibo, ikonografia eta ikus-entzunezko dokumentuak). Oroitarazten dauzugu ere, Zabalik elkarteari esker, Manex Erdozaintzi-Etxarten liburutegia idekia zauzula ostirale arratsaldetan … Continuer à lire → Continuer à lire →


Kontuz - Minutu batean gertaera bat joera izan daiteke eta hurrengoan dagoeneko beheranzko espiralean dago. Zure enpresak alerta bizian egon beharko du denbora errealeko marketina behar bezala gauzatu nahi badu. Honek zure negozioak landu ditzakeen gai zehatzei buruzko Google alertak edo beste albisteen alerta plataforma konfiguratzea izan daiteke. Horrek zure marka egoera berrien eta gertakarien berri ematen lehenengoa izaten lagunduko du. Beste metodo bat zure negozioaren gai berdinak landuko lituzketen influencer edo zure arloko beste enpresa batzuei jarraitzea litzateke. Azken berriak jasotzeko gai izan ez bazara, baliteke jarraitzen ari zaren norbaitek hala izatea; eta oraindik zure marketin estrategiarekin azkar jarduteko aukera izango duzu.


Etxebarriko Udala - Animales\nAzken urteotan, txakur arriskutsuen hozkengatik istripu ugari izan dira eta herritarrak be beldurtu dira.\nZentzu honetan, argi dago zenbait arraza arriskutsuak direla baina aldi berean, animalia bakoitzak ezaugarri pertsonal batzuk ditu. Jatorriz oldarkorra den arrazarik ez dago. Edozeinek izan dezake jarrera desegoki bat eta arrazoiak berberak izan arren, ondorioak ez. Beraz, ezin dugu arraza oldarkorrei buruz hitz egin baizik eta txakur erasokorrak; ingurukoekin bakean bizitzen ikasi ez duten txakurrak hain zuzen be.\nHorregatik, animaliaren jabeak be erantzukizuna du eta zein animalia mota duen, nolakoa den eta sortarazi ditzakeen arazoak konpontzen jakin behar du. Horren ondorioz, jabearen hezkuntzatik hasi behar dugu; ez dago arraza erailerik baizik eta eraso edo defentsarako joera duten arrazak. Horregatik, edozeinek ez du txakur arriskutsu baten ardura izateko gaitasuna. Gaitasun fisiko handia edo ingurua kontrolatzeko grina duten animaliak izatea, betekizuna da; uneoro kontrolatzeko, jabeak euren ardura osoa baitu.\nHonelako animaliak izateko, Udalak emango duen ADMINISTRAZIO LIZENTZIA eskaera egingo da.\n120. ANI. Arrikutsuak izan daitezen animalien erregistroa.\n121. ANI. Arrikutsuak izan daitezen animalien lizentzia.\nAskotan pertsonen arduragabekeriengatik, berauek animaliak abandonatzen dituzte, eta gehienetan txakurrak dira kalean uzten direnak.\nEtxebarriko udalak animaliak jasotzeko zerbitzu berezitu bat du. Animaliak solte daudela kalean jakinarazteko Udaltzaingoari deitu behar zaio 94 426 3737 telefono zenbakira. Dei hori behin eginda Udaltzaingoa arduratuko da biltze protokoloaz eta, hala balegokio, identifikazioaz.\nTxakurren kasuan, jasotakoak aztertuko dira jabea aurkitu asmoz. Txip-identifikatzailea ez duten txakurraren kasuan azken honen argazkia eta datuak argitaratuko dira identifikatu eta gero eta jabeak txakurra bildu dezan.\n94 681 0616 - info@zaunk.com\nAmatz auzoa z/g Goiuriako errepidea 48215 Iurreta Bizkaia\nArraza: Setter Inglés - Pastor Vasco\nAdina : 8-9 urte\nAdina: 9 Hilabete\nArraza: Hispaniel (Erref. 001-16)\nAdina: 1 urte\nArraza: Mestizoa braco (Erref. 011-15)\nArraza: Mestizoa (Erref. 005-15)\nKolorea: Tigre antza iluna eta zuria\nAdina: 4 hilabete\nArraza: Mestizoa (Erref. 006-15)\nKolorea: Tigre-antza eta zuria\nArraza: Mastina (Erref. 014-14)\nKolorea: Beltza eta zuria\nAdina: 3 urtes\nArraza: Mestizoa podenco (Erref. 013-14)\nKolorea: Urrezkoa eta zuria\nArraza: Mestizoa (Erref. 011-14)\nKolorea: Hiru kolorekoa\nAdina: 6 urtes\n94 426 7000\nAstelehenetik ostiralera 8:00 - 15:00\nSabino Arana 1A, Behea- 48450 Etxebarri\n94 426 3737\n94 449 4937 faxa\nUrteko egun guztiak 24 ordu\nTxakurrak paseiatzeko gune-mapa


ELIKA Seguridad Alimentaria | Arriskuaren balioespena: zerbak kontsumitzearen ondorioz, umeen nitratoekiko esposizio-maila - AESAN 2011 - ELIKA Seguridad Alimentaria\nE. coli bakterioak Europan eragindako elikagai-krisiaren berrikuspena – ELIKA 2011\nArriskuaren balioespena: zerbak kontsumitzearen ondorioz, umeen nitratoekiko esposizio-maila – AESAN 2011\nBidaltze data 3 azaroa, 2011\nEFSAk duela gutxi argitaratu du arriskuen balioespena, barazkietako nitratoek umeen osasunean izan dezaketen eraginari buruz. Balioespen horretan ziazerbak eta letxuga baino ez dira kontuan izan. Zerbak, berriz, alde batera utzi dituzte Europan oso gutxi kontsumitzen baitira. Espainian, ordea, zerba asko kontsumitzen denez, Elikagaien Segurtasuneko eta Nutrizioko Espainiako Agentziari (AESAN) eskatu zitzaion arriskua balioetsi zezala ikuspuntu horren arabera.\nBatzordeak bere txostenean berretsi egin zituen EFSAren gomendioak ziazerbei dagokienez, eta adierazi zuen Espainian zerba ugari kontsumitzen denez, EFSAk ziazerbentzat emandako gomendioak bete egin beharko liratekeela zerben kasuan ere.\nGainera, eta zerben kasuan legeak dituen hutsuneen ondorioz, Batzordeak azpimarratu egiten du gomendagarria izango litzatekeela Europako legedian zerbetako nitratoen gehienezko mugak ezartzea.\nBfRren balioespena: Akrilamidaren arriskua – BfR 2011


Nortzuk gara - TC fabrikatzailea\nTC-k 500 langile baino gehiago eta 5.000 metro karratu baino gehiagoko lantegi-eremuak ditu oraintxe bertan, hautsik gabeko tenperatura eta hezetasuneko tailer konstanteak dira, hautsik gabeko 100 klaseko 1.000 metro karratu baino gehiago barne. Konpainiak talde tekniko eta zuzendaritza sendoa du, I + G taldeko 20 kide baino gehiago biltzen dituena, 50 ingeniari profesional baino gehiago daude prozesaketan, ekipoetan eta kalitatean.\nKonpainiak 4 COG automatiko ditu, FOG ekoizpen lerroak, laminatzeko 5 linea guztiz automatikoak, 4 argiztapen automatiko muntatzeko lerroak eta 800K pieza produktuen hileroko bidalketa integrala, automatizazio ekipamenduek produktuen kalitatea eta koherentzia modu eraginkorrean bermatu dezakete.\nTCk kalitatea kudeatzeko sistema zorrotza ezartzen du, ekoizpen teknologia aurreratua, produktuen kalitate bikaina eta zerbitzu profesionala duten bezeroen konfiantza eta goraipamena irabazi ditu eta epe luzerako lankidetza harreman onak ezarri ditu nazioarteko eta atzerriko fabrikatzaile ezagun askorekin. Behin eta berriz probak eta optimizazioen bidez, TC produktuek industria puntako maila lortu dute pantailako distira, kolore gama, saturazioa, ikusteko angelua eta bestelako adierazleetan.\nTC "bezeroentzako lehen mailako zerbitzu profesionala, produktu bikainak bezeroak ordaintzeko" printzipioa betetzen da, eta "bihotz osoz, zerbitzu profesional eta dedikatuarekin zerbitzatzeko" printzipioa, TC marka eraikitzeko konpromisoa hartu dugu eta VIP pribilegio profesionalak bezero guztientzako atrakatzeko zerbitzuak, negozio irtenbide helduen gaitasunekin, eta ospe ona mantentzen dute industria berean.\nTC-k zure bisita eta orientazioa oso ongi etorriak dira eta espero du epe luzerako negozio harremana sortzea zurekin. Oraindik kezkatuta zaude produktuaren kalitateaz? Produktuaren salmenta ostekoarekin presarik egiten al duzu oraindik? Mesedez, utzi arazoa guretzat. Konpainiak irrikaz itxaroten du zure bisita, eta zure kontsulta eta laguntza onartzen ditu. Talde profesional bat, kalitate handiko zerbitzua eta lehen mailako produktuak aukeratzea espero baduzu, zeren zain zaude, jarri gurekin harremanetan! Eskerrik asko!


Urtarrilak 30: Hala Bedi jarraitzeko egun handi bat – Hala Bedi\n> Urtarrilak 30: Hala Bedi jarraitzeko egun handi bat\nOrdu gutxi geratzen dira greba deialdiari hasiera emateko eta Hala Bedi irratia prest dago erronkari heltzeko. Sare sozial eta webgunea goizaldeko lehen piketeekin batera jarriko da martxan biharko Greba Orokorraren orduz orduko jarraipen berezia burutzeko. Euskal Herriko Eskubide Sozialen Kartak luzatutako greba egunak Araban zehar utziko dituen kontu guztiak bilduko dira bertan\nIrratiak ere programazio berezia eskainiko du bihar. Goizeko 8:00etatik aurrera orduro albistegi bereziak eskainiko dira Hala Bediko uhinen bidez, FM 107.4 kanalean. Kalean zuzenean gertatzen denaren lekuko ere izango dira Hala Bediko entzuleak zuzeneko konexioak burutuko baitira Araban zehar piztuko diren foko desberdinetan. Argazki eta bideoz ere kubrituko du biharko mobilizazio eguna Hala Bedik. Egunak utzitako iurdi guztiak webgunean egongo dira ikusgai.\nLagundu jarraipena egiten\nGreba Orokorraren jarraipen berezian laguntzeko aukera ere eskainiko du Hala Bedik. Horretarako, 656 34 49 82 telefono zenbakia egongo da egun guztian zehar eskuragarri ekimen eta mobilizazio desberdinen bideo, argazki eta azken orduko informazioa jasotzeko.\n← Naiara eta Ilargi (Mamarru Fest): “Espazio hau ireki nahi dugu beste identitateei aukera emateko ahalduntzea, ausardia eta segurtasuna bereganatzeko”\nHora a hora | Huelga General en Araba →